Autor Wątek: Etymologie w polskim  (Przeczytany 114795 razy)

Offline Feles

  • 오야폘도래
  • Pomożesze: 146
  • Wiadomości: 229
Etymologie w polskim
« dnia: 22 sie 2011, 01:02:55 »
Jakie jest pochodzenie "wieży"?
(img)

Offline varpho :Ɔ(X)И4M:

  • Pomożesze: 33
  • Wiadomości: 702
  • Country: hu
  • ☾ movoʒ́ei̯ ☙ chronię diachronię
    • varpho.net
  • Conlangi: sufisanto + różne conalphy
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #1 dnia: 22 sie 2011, 01:16:54 »
Jakie jest pochodzenie "wieży"?

wg Brücknera od czasownika "wieźć" - "wieża" to było określenie namiotu, a namiot można złożyć i wieźć z miejsca na miejsce.
a podstawą zmiany znaczenia ma być spiczastość zarówno namiotu, jak i wieży.
K̥elHä wet̥ei ʕaK̥un kähla k̥aλai palhʌ-k̥ʌ na wetä
śa da ʔa-k̥ʌ ʔeja ʔälä ja-k̥o pele t̥uba wete
Ѫ=♥ | Я←Ѧ

Offline Dynozaur

  • Audytor w: Komisja Ustalania Nazw Miejscowości
  • Pomożesze: 1556
  • Wiadomości: 3515
  • Country: ck
  • Wiecznie obserwowany
  • Conlangi: Nevenlanch, Zimny, Wandyjski i inne
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #2 dnia: 3 wrz 2011, 17:46:13 »
Pewnie stąd, że statystycznie częściej się używa narzędnika z przyimkiem niż bez (przynajmniej w języku polskim). Np. w takim słoweńskim narzędnik MUSI mieć przyimek (a więc mamy zanik opozycji typu: bawić się człowiekiem/bawić się z człowiekiem).

Jeśli chodzi o narzędnik zaimków trzecioosobowych w innych językach to: w rosyjskim istnieje narzędnik bez n- (имъ, ей, ими), czeski zdaje się też to zachował (literacki przynajmniej), ale słowacki już nie. W południowosłowiańskich formy z n- "wygrały" we wszystkich przypadkach, a w białoruskim to n- zanikło całkowicie we wszystkich przypadkach (im, z im).

W moim idjolekcie jest tendencja do mówienia "Bawię się ją", "Nie przejmuj się imi" it.p. pod wpływem rosyjskiego albo staropolskiego.

Spoiler for O nie, Dynozaur znów pieprzy o swoich slavlangach:
Jeśli chodzi o moje conlangi, to w obu sprawę rozwiązałem nieco dziwnie: w zimnym n- pojawia się tylko po przyimkach k, s, v (k + jemu = kųnemu), (s + jimi = ſųnimi) oraz zawsze przed formą biernika zaimka "on" - "ji" (na + ji = nani, ale na + je = na je). to "n" też pojawia się regularnie w derywacji (zwłaszcza czasownikowej) przed rdzeniami zaczynającymi się na samogłoskę (np. v + iti = vųniti [pol. wejść, dawniej wnijść]).

Natomiast w Vanstinie to "n" jest uważane za część przyimka i pojawia się zawsze przed zaimkami trzecioosobowymi oraz rzeczownikami określonymi (zastępuje rodzajnik). Np. un ime = w nim, u scëchit = w domu, un scëchit = w (tym) domu. Jeśli chodzi o narzędnik, to w Vanstinie zanikł, ale utrzymały się skamieniałe połączenia z zaimkiem "z" (senime = z nim). A tak normalnie, to zaimek se(n) łączy się z celownikiem.

scëche < PS *xyčь  ;-)
Cytat: Widsið
Dynozaur zbanowany na 30 dni.
Jeśli ban nie spowoduje poprawy, będziemy ograniczać dostęp. Jeśli ograniczenie dostępu nie pomoże, skasujemy konto razem z pełną historią wiadomości i wątków.

Tutaj Widsith pokazał o co mu chodzi naprawdę. Zbanowanie mnie to pestka, jemu zależy na usunięciu wszystkich moich postów. Dlaczego? Bo gardzi mojemi inicjatywami, zwłaszcza tem, co związane ze zmianami nazw miejscowych, bo uważa to za "szuryzm", oszołomstwo. Chcecie, aby cała moja wieloletnia praca, związana z odkłamywaniem toponimji obróciła się w gówno? NO TO POPIERAJCIE SOBIE DALEJ WIDSITHA!

Offline Dynozaur

  • Audytor w: Komisja Ustalania Nazw Miejscowości
  • Pomożesze: 1556
  • Wiadomości: 3515
  • Country: ck
  • Wiecznie obserwowany
  • Conlangi: Nevenlanch, Zimny, Wandyjski i inne
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #3 dnia: 3 wrz 2011, 18:32:22 »
Dzięki. A jak wyglądała sytuacja z tym prefiksem n- w prasłowiańskim? Występował regularnie z przyimkami i regularnie bez przyimków? I skąd on się wziął?

Z przyimków vъn, kъn, sъn to "n" przewędrowało z przyimka do zaimka (redefinicja vъn-imъ jako vъ-nimъ) i powędrowało analogicznie także do innych przyimków. A ta redefinicja pewnie zaszła pod względem proces fonetycznych - to "n" zanikło, ostając się tylko przed samogłoskami (co oznacza, że przetrwało przed zaimkami [które zaczynały się na samogłoskę, jotacja jest późna]).

Żeby było jaśniej, ujmę to w punktach:
1. Istnieją przyimki vъn, kъn, sъn o stałej, niezmiennej postaci.
2. Zachodzi proces fonetyczny - końcowe -n zanika przed spółgłoską, pozostaje tylko przed samogłoską.
3. Użycie "intruzywnego n" zostaje ograniczone do połączeń z zaimkiem trzecioosobowym (morfologizacja procesu).
4. Dalsza morfologizacja "intruzywnego n", które zaczyna być postrzegane jako odmiana nagłosowa zaimka (vъn-imъ > vъ-nimъ) i zaczyna być używane ze wszystkimi przyimkami (a nie tylko tymi trzema).

Dlatego "w" oraz "in" SĄ kognatami, chociaż nie wyglądają. Po prostu: ъn > vъn > vъ(n).
« Ostatnia zmiana: 3 wrz 2011, 18:50:05 wysłana przez Dynozaur »
Cytat: Widsið
Dynozaur zbanowany na 30 dni.
Jeśli ban nie spowoduje poprawy, będziemy ograniczać dostęp. Jeśli ograniczenie dostępu nie pomoże, skasujemy konto razem z pełną historią wiadomości i wątków.

Tutaj Widsith pokazał o co mu chodzi naprawdę. Zbanowanie mnie to pestka, jemu zależy na usunięciu wszystkich moich postów. Dlaczego? Bo gardzi mojemi inicjatywami, zwłaszcza tem, co związane ze zmianami nazw miejscowych, bo uważa to za "szuryzm", oszołomstwo. Chcecie, aby cała moja wieloletnia praca, związana z odkłamywaniem toponimji obróciła się w gówno? NO TO POPIERAJCIE SOBIE DALEJ WIDSITHA!

Offline Mścisław Bożydar

  • Πατριάρχης Γλώσσοποιίας
  • Batiuszka
  • Pomożesze: 78
  • Wiadomości: 1269
  • Country: pl
  • Conlangi: Mevu, Ariosłowiański, Hokmański, Natfariński
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #4 dnia: 3 wrz 2011, 19:08:04 »
I w związku z tym w NXR wszystkie przyimki zostały zrównane i zawsze mają końcówkę -ъn, czyli finalnie -ún.
Hvernig á að þjálfa Dragon þín?

Offline Dynozaur

  • Audytor w: Komisja Ustalania Nazw Miejscowości
  • Pomożesze: 1556
  • Wiadomości: 3515
  • Country: ck
  • Wiecznie obserwowany
  • Conlangi: Nevenlanch, Zimny, Wandyjski i inne
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #5 dnia: 10 wrz 2011, 19:58:29 »
Pytanie nie do końca o etymologję, ale nie chciałem zakładać nowego tematu.

Skąd się wzięła polska nazwa SM - "Stwardnienie rozsiane". Co to ma spólnego ze stwardnieniem? I dlaczego "rozsiane"?

Ta nazwa jest dla mnie jakaś kompletnie zrzytnia, bez żadnego znaczenia. Coś jakby nazwać lodówkę "bieżnik rozmyty". Puste słowa.
« Ostatnia zmiana: 10 wrz 2011, 20:02:16 wysłana przez Dynozaur »
Cytat: Widsið
Dynozaur zbanowany na 30 dni.
Jeśli ban nie spowoduje poprawy, będziemy ograniczać dostęp. Jeśli ograniczenie dostępu nie pomoże, skasujemy konto razem z pełną historią wiadomości i wątków.

Tutaj Widsith pokazał o co mu chodzi naprawdę. Zbanowanie mnie to pestka, jemu zależy na usunięciu wszystkich moich postów. Dlaczego? Bo gardzi mojemi inicjatywami, zwłaszcza tem, co związane ze zmianami nazw miejscowych, bo uważa to za "szuryzm", oszołomstwo. Chcecie, aby cała moja wieloletnia praca, związana z odkłamywaniem toponimji obróciła się w gówno? NO TO POPIERAJCIE SOBIE DALEJ WIDSITHA!

Offline Mścisław Bożydar

  • Πατριάρχης Γλώσσοποιίας
  • Batiuszka
  • Pomożesze: 78
  • Wiadomości: 1269
  • Country: pl
  • Conlangi: Mevu, Ariosłowiański, Hokmański, Natfariński
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #6 dnia: 10 wrz 2011, 20:06:39 »
Dzinozawrze, tak patrzę i dochodzę do wniosku, że gdybyć chciał autorytarnie zmieniać polszczyznę, to momentami dziwnie by wyglądała :D
Hvernig á að þjálfa Dragon þín?

Offline varpho :Ɔ(X)И4M:

  • Pomożesze: 33
  • Wiadomości: 702
  • Country: hu
  • ☾ movoʒ́ei̯ ☙ chronię diachronię
    • varpho.net
  • Conlangi: sufisanto + różne conalphy
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #7 dnia: 10 wrz 2011, 20:19:52 »
Skąd się wzięła polska nazwa SM - "Stwardnienie rozsiane". Co to ma spólnego ze stwardnieniem? I dlaczego "rozsiane"?

"Nazwa "stwardnienie rozsiane" odzwierciedla rozsianie procesu patologicznego w różnych miejscach układu nerwowego, jak również rozsiew zmian w czasie."
K̥elHä wet̥ei ʕaK̥un kähla k̥aλai palhʌ-k̥ʌ na wetä
śa da ʔa-k̥ʌ ʔeja ʔälä ja-k̥o pele t̥uba wete
Ѫ=♥ | Я←Ѧ

Offline Dynozaur

  • Audytor w: Komisja Ustalania Nazw Miejscowości
  • Pomożesze: 1556
  • Wiadomości: 3515
  • Country: ck
  • Wiecznie obserwowany
  • Conlangi: Nevenlanch, Zimny, Wandyjski i inne
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #8 dnia: 10 wrz 2011, 21:05:07 »
"Nazwa "stwardnienie rozsiane" odzwierciedla rozsianie procesu patologicznego w różnych miejscach układu nerwowego, jak również rozsiew zmian w czasie."

Powiedzmy, że to kumam.

Ciało drętwieje ("twardnieje") i zjawisko to jest "rozsiane" po całym ciele.

Ale nie wiem, mnie wciąż w tej nazwie coś nie gra. To w ogóle nie brzmi jak nazwa choroby... Jakby ktoś wziął dwa pierwsze wyrazy z głowy i ułożył rebus.

zanim ktoś pyta, jak moim zdaniem powinien odmieniać się "rebus" - nieodmienne pluralis tantum. W najgorszym razie jak "reb". Ale nie ciągmy tematu, okej?
« Ostatnia zmiana: 10 wrz 2011, 21:07:03 wysłana przez Dynozaur »
Cytat: Widsið
Dynozaur zbanowany na 30 dni.
Jeśli ban nie spowoduje poprawy, będziemy ograniczać dostęp. Jeśli ograniczenie dostępu nie pomoże, skasujemy konto razem z pełną historią wiadomości i wątków.

Tutaj Widsith pokazał o co mu chodzi naprawdę. Zbanowanie mnie to pestka, jemu zależy na usunięciu wszystkich moich postów. Dlaczego? Bo gardzi mojemi inicjatywami, zwłaszcza tem, co związane ze zmianami nazw miejscowych, bo uważa to za "szuryzm", oszołomstwo. Chcecie, aby cała moja wieloletnia praca, związana z odkłamywaniem toponimji obróciła się w gówno? NO TO POPIERAJCIE SOBIE DALEJ WIDSITHA!

Offline Mścisław Bożydar

  • Πατριάρχης Γλώσσοποιίας
  • Batiuszka
  • Pomożesze: 78
  • Wiadomości: 1269
  • Country: pl
  • Conlangi: Mevu, Ariosłowiański, Hokmański, Natfariński
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #9 dnia: 10 wrz 2011, 21:59:13 »
Ciągmy czy ciągnijmy?
Hvernig á að þjálfa Dragon þín?

Offline Dynozaur

  • Audytor w: Komisja Ustalania Nazw Miejscowości
  • Pomożesze: 1556
  • Wiadomości: 3515
  • Country: ck
  • Wiecznie obserwowany
  • Conlangi: Nevenlanch, Zimny, Wandyjski i inne
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #10 dnia: 10 wrz 2011, 22:11:59 »
Ciągmy czy ciągnijmy?

Unikam -ijów w rozkaźnikach. Aczkolwiek fakt, ciągnąć kończy się na -nąć, więc -nij uzasadniony.

Ale podoba mi się ta forma.  ;-D
Cytat: Widsið
Dynozaur zbanowany na 30 dni.
Jeśli ban nie spowoduje poprawy, będziemy ograniczać dostęp. Jeśli ograniczenie dostępu nie pomoże, skasujemy konto razem z pełną historią wiadomości i wątków.

Tutaj Widsith pokazał o co mu chodzi naprawdę. Zbanowanie mnie to pestka, jemu zależy na usunięciu wszystkich moich postów. Dlaczego? Bo gardzi mojemi inicjatywami, zwłaszcza tem, co związane ze zmianami nazw miejscowych, bo uważa to za "szuryzm", oszołomstwo. Chcecie, aby cała moja wieloletnia praca, związana z odkłamywaniem toponimji obróciła się w gówno? NO TO POPIERAJCIE SOBIE DALEJ WIDSITHA!

Offline Pingǐno

  • spierdolina
  • Pomożesze: 120
  • Wiadomości: 1514
  • nie rozumiem hermetycznych żartów PFJ-u ://///////
  • Conlangi: lariaski, razruhski ← te mniej żenujące
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #11 dnia: 13 wrz 2011, 18:13:04 »
Z jakiego języka wzięło się słowo banan?
(img)
__

Offline Mścisław Bożydar

  • Πατριάρχης Γλώσσοποιίας
  • Batiuszka
  • Pomożesze: 78
  • Wiadomości: 1269
  • Country: pl
  • Conlangi: Mevu, Ariosłowiański, Hokmański, Natfariński
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #12 dnia: 13 wrz 2011, 18:18:39 »
Apropos:
Właśniem odkrył, że po niemiecku "pietruszka" zaczyna się "peter-"
Jaka jest etymologia?
Hvernig á að þjálfa Dragon þín?

Offline Wedyowisz

  • Pomożesze: 817
  • Wiadomości: 2636
  • Country: pl
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #13 dnia: 13 wrz 2011, 19:42:35 »
Pytanie nie do końca o etymologję, ale nie chciałem zakładać nowego tematu.

Skąd się wzięła polska nazwa SM - "Stwardnienie rozsiane". Co to ma spólnego ze stwardnieniem? I dlaczego "rozsiane"?

Ta nazwa jest dla mnie jakaś kompletnie zrzytnia, bez żadnego znaczenia. Coś jakby nazwać lodówkę "bieżnik rozmyty". Puste słowa.

Po prostu kalka. Sklerosis to z grecka stwardnienie (albo wysuszenie). Mnie zawsze zastanawiało, skąd określenie skleroza dla problemów z pamięcią...

Cytuj
Z jakiego języka wzięło się słowo banan?

Ostatecznie z jakiegoś zachodnioafrykańskiego, wg etymonline może z wolof.

@Dynozaur: pozostałością nierozszerzonej formy narzędnika jest chyba im... tym...
стань — обернися, глянь — задивися

Offline varpho :Ɔ(X)И4M:

  • Pomożesze: 33
  • Wiadomości: 702
  • Country: hu
  • ☾ movoʒ́ei̯ ☙ chronię diachronię
    • varpho.net
  • Conlangi: sufisanto + różne conalphy
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #14 dnia: 13 wrz 2011, 21:19:12 »
Właśniem odkrył, że po niemiecku "pietruszka" zaczyna się "peter-"
Jaka jest etymologia?

w węgierskimn też: peterzselyem.
i w angielskim: parsley
z łacińskiego petrosilium, a ostatecznie z greki.
K̥elHä wet̥ei ʕaK̥un kähla k̥aλai palhʌ-k̥ʌ na wetä
śa da ʔa-k̥ʌ ʔeja ʔälä ja-k̥o pele t̥uba wete
Ѫ=♥ | Я←Ѧ