Autor Wątek: Narzecze wysokopolskie  (Przeczytany 126192 razy)

Offline poloniok

  • Polak z Polonii
  • Pomożesze: 39
  • Wiadomości: 768
  • Country: de
Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1275 dnia: 10 maj 2017, 16:59:43 »
Cytuj
Poza tym polską wersję pewnie oparto na liczbie mnogiej, gdzie już jest tam litera "jo", ponieważ częściej się mówi o kilku wiorstach niż o jednej wiorście.

No ale też mamy po rosyjsku сестра a w polskim siostra, wszystko w liczbie pojedynczej. Przecież nawet jeżeli oparto na liczbie pojedynczej to dalej by to było wiorsta, czy nie?

Offline Obcy

  • Преводитель Истанбудскего Континенту
  • Pomożesze: 283
  • Wiadomości: 1598
  • Слава Семиену и Хордену!
  • Conlangi: astralogermański, szemierski, istanbudzki, senderoski, chatyński, haureński, szapiencki, nissidzki
Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1276 dnia: 10 maj 2017, 17:04:18 »
Cytuj
Poza tym polską wersję pewnie oparto na liczbie mnogiej, gdzie już jest tam litera "jo", ponieważ częściej się mówi o kilku wiorstach niż o jednej wiorście.

No ale też mamy po rosyjsku сестра a w polskim siostra, wszystko w liczbie pojedynczej. Przecież nawet jeżeli oparto na liczbie pojedynczej to dalej by to było wiorsta, czy nie?

Nie, bo wiorsta pochodzi z prasłowiańskiego *vьrsta (więc by była warsta, "na upartego" też wiersta). Rosyjski przegłos nie tylko powstaje z akcentowanego *e, ale też i *ь.

Offline Wedyowisz

  • Pomożesze: 792
  • Wiadomości: 2576
  • Country: pl
Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1277 dnia: 10 maj 2017, 17:09:00 »
Maorycy pytał o polski kognat wiorsty (EDIT: w zasadzie wiersty, słuszna uwaga — nasza pożyczona wiorsta najwyraźniej nie pochodzi z l.poj.), dokładnym jest warsta (wyraz staropolski albo dialektalny), w języku literackim jest warstwa z trochę inną końcówką. Podobno wiorsta pierwotnie oznaczała „obrót pługiem” (po przeoraniu jakiejś odległości zawracano, potem zaczęto rozumieć wiorstę jako tą odległość i wreszcie stała się jednostką długości). Prasłowiański źródłosłów jest związany z czasownikami wiercić się, ros. вертеться.
Oczywiście znaczenie wyrazu u nas rozwinęło się inaczej, ale pod względem pochodzenia to ten sam wyraz.
« Ostatnia zmiana: 10 maj 2017, 17:16:02 wysłana przez Wedyowisz »
стань — обернися, глянь — задивися

Offline poloniok

  • Polak z Polonii
  • Pomożesze: 39
  • Wiadomości: 768
  • Country: de
Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1278 dnia: 10 maj 2017, 17:42:24 »
A  w ogóle skąd te "w", jakie nie było w staropolskim?

Czy w staropolskim znaczyło "warsta" to samo co dziś "warstwa" czy coś innego?

A co z moją propozycją "ośmiostaje"? Są 1072 metry i w tym samym myśleniu stworzone jak "trójstopie"
« Ostatnia zmiana: 10 maj 2017, 17:46:05 wysłana przez poloniok »

Offline Wedyowisz

  • Pomożesze: 792
  • Wiadomości: 2576
  • Country: pl
Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1279 dnia: 10 maj 2017, 18:21:47 »
A  w ogóle skąd te "w", jakie nie było w staropolskim?

Może było, tylko nikt nie zapisał w zachowanych tekstach. W innych słowiańskich są oba warianty (w czeskim i słowackim vrstva „warstwa”, po ukraińsku верства „wiorsta”, „warstwa”). Wg Małego atlasu gwar, typ warstwa jest charakterystyczny dla Śląska, Małopolski i wschodu, poza tym występuje typ warsta. Ciekawe, że Górnicki (Małopolanin) pisał warsta. Może w XVI wieku warstwa zalatywała jeszcze gwarowo? Ale też wcześniejszych poświadczeń nie wspomina Boryś, nie ma też tego wyrazu w Słowniku staropolskim. Małe sprostowanie — wygląda na to, że tak naprawdę wyraz pojawia się w tekstach dopiero w okresie średniopolskim.
Cytuj
Czy w staropolskim znaczyło "warsta" to samo co dziś "warstwa" czy coś innego?

Pewnie tak. W XVI w. warsta znaczyło „warstwa”.
« Ostatnia zmiana: 10 maj 2017, 18:23:41 wysłana przez Wedyowisz »
стань — обернися, глянь — задивися

Offline Maorycy

  • Pomożesze: 89
  • Wiadomości: 381
  • Country: pl
Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1280 dnia: 11 maj 2017, 11:59:43 »
Myślałem, że w czarnym i w czerni jest jać?

Online Dynozaur

  • Audytor w: Komisja Ustalania Nazw Miejscowości
  • Pomożesze: 1476
  • Wiadomości: 3413
  • Country: vi
  • Konserwatywny anarchista
  • Conlangi: Nevenlanch, Zimny, Wandyjski i inne
Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1281 dnia: 11 maj 2017, 13:38:47 »
Nie, to tzw. "przegłos sonantów".

Aczkolwiek możliwe, że na jakimś etapie prapolskim (już post-prasłowiańskim) była tam samogłoska podobna do jaci, która uległa przegłosowi (przegłos musiał zajść już po rozpadnięciu się sonantu na dyftong samogłoska + sonorant).
Za każdym razem, gdy używasz argumentu "ad PIE" czy innego "ad starożytność/średniowiecze/prehistorja" w dyskusji o sprawach ostatnich dwu wieków, jeden N҃wy Uż҃nik odwraca się od fora...

Jeśli myślisz, że coś jest tak chujowe, że gorsze już być nie może, to pamiętaj, że Kirowograd zmienił nazwę na "Kropywnicki".

Offline Obcy

  • Преводитель Истанбудскего Континенту
  • Pomożesze: 283
  • Wiadomości: 1598
  • Слава Семиену и Хордену!
  • Conlangi: astralogermański, szemierski, istanbudzki, senderoski, chatyński, haureński, szapiencki, nissidzki
Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1282 dnia: 11 maj 2017, 13:58:07 »
Myślałem, że w czarnym i w czerni jest jać?

Tak jak wyżej wspomniane, taka sama sytuacja co w naparstku i pierścieniu - sonant  *ьr rozszedł się w polskim na dwa sposoby - inaczej przed spółgłoską przedniojęzykową twardą i inaczej w reszcie. Polecam poczytać tu

Za to szczególnie w słowie ziarno upatruję to, o czym wspominał Dynozaur, czyli upodobnienie do jaci.
« Ostatnia zmiana: 11 maj 2017, 14:05:40 wysłana przez Obcy »

Offline poloniok

  • Polak z Polonii
  • Pomożesze: 39
  • Wiadomości: 768
  • Country: de
Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1283 dnia: 11 maj 2017, 18:47:15 »
informatyka - poczetnistwo

komputer - poczetnik (st. pl. słowo dla rachmistrza)

kalkulator - poczetniczek

klawiatura - przycisknica (wolałbym ale "tłoczywnica", synteza słowackiego "tlačidlo" (przycisk) i chorwackiego "tipkovnica" (klawiatura - jednak mam podejrzenie że "tip-" nie jest z rodzimego korzenia)

program - wydziałacz

browser - przeglądarka

pulpit - deska

system operacyjny - ? (mam propozycje z syntezy gornołużyckiego i chorwackiego słowa do tego, "dźěłowy sustav" ale nie wiem jak spolszczyć "sustav")

telewizor - wglądnik lub wejrznik (bo można się wpatrzyć w telewizor - nie chcę germanizmów formowych jak "dalglądnia" i inne wyrazy na "dal-")

telefon - rozmównik

teleskop - gwiazdogląd

radio - dźwiękołap
« Ostatnia zmiana: 11 maj 2017, 19:11:49 wysłana przez poloniok »

Offline Maorycy

  • Pomożesze: 89
  • Wiadomości: 381
  • Country: pl
Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1284 dnia: 11 maj 2017, 20:43:06 »
Dlaczego to miała być w staropolskim głoska podobna do jaci, a nie sama jać? Te dwie się różniły wtedy?

Offline poloniok

  • Polak z Polonii
  • Pomożesze: 39
  • Wiadomości: 768
  • Country: de
Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1285 dnia: 4 cze 2017, 13:05:10 »
http://pdf.truni.sk/e-ucebnice/sjvpv1/data/543f6821-ec9b-4657-afc5-fcf2c801dda2.html?ownapi=1

Według tej strony słowacki archaizm na "matematyka" jest merba. Do tego mam dwa pytania:

1. Jaka etymologia tego słowa? Czy po polsku było by to mierzba (od mierzyć)?

2. Mamy w ogóle rodzime słowa kończące się na "-ba"? Czy to jest zapożyczenie (jak n.p. "farba" jest zapożyczeniem)?

PS: http://slovenskajazykovacistota.blogspot.de/2014/08/vzhladom-na-to-ze-google-nemoze-nacitat.html?m=1 to do nas mogłoby być interesujące, tutaj przedstawiony słownik wysokosłowackiego. Możemy kilka słów i inspiracji sobie wsiąść. Jednak tutaj "merba" znaczy metryka, a "počtoveda" matematyka...
« Ostatnia zmiana: 4 cze 2017, 13:14:51 wysłana przez poloniok »

Online Widsið

  • Adgarios totias
  • Administrator
  • Pomożesze: 994
  • Wiadomości: 2702
  • Conlangi: burgundzki, drawski, nowantyjski
Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1286 dnia: 4 cze 2017, 14:56:30 »
2. Mamy w ogóle rodzime słowa kończące się na "-ba"? Czy to jest zapożyczenie (jak n.p. "farba" jest zapożyczeniem)?
Liczba, groźba, prośba, rzeźba, służba, wróżba, strzelba, dial. swadźba, gędźba... Nie ma tego dużo, bo to u nas nigdy nie był zbyt popularny sufiks.

Offline poloniok

  • Polak z Polonii
  • Pomożesze: 39
  • Wiadomości: 768
  • Country: de
Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1287 dnia: 4 cze 2017, 15:02:59 »
Dobra ale co teraz z matematyką? Merba/Mierzba, Počtoveda/Pocztowiedza, Licznia? Co używać?

Offline Ainigmos

  • Niepurystyczny purysta
  • Pomożesze: 58
  • Wiadomości: 200
  • Country: iq
  • Zagadkosz
  • Conlangi: narzecze wysokopolskie (czystopolszczyzna)
Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1288 dnia: 4 cze 2017, 17:23:10 »
Dobra ale co teraz z matematyką? Merba/Mierzba, Počtoveda/Pocztowiedza, Licznia? Co używać?
A może by jednak drogą kontaminacji ilozierstwo, ukuwszy od "ilość" i "zierać" (po staropolsku "oglądać"), bo izomorficznie oddaje to naukę o paradygmacie czysto ilościowym?
« Ostatnia zmiana: 5 cze 2017, 06:07:52 wysłana przez Ainigmos »
Słownictwo nie może upodobnić się do poharatanego wykorzeniającymi wtrętami drzewa bez korzeni - oto hasło czyścielskiego słowodzieja

Offline poloniok

  • Polak z Polonii
  • Pomożesze: 39
  • Wiadomości: 768
  • Country: de
Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1289 dnia: 4 cze 2017, 17:31:06 »
To już lepiej "zierać" dla "ziernika" (= telewizor) zostawić (w Wysokosłowackim jednak oznacza "rozvid" telewizor, nie wiem jak to spolszczyć)

Ale coś z ilorazem stworzyć jest dobry pomysł, może coś jak iloznastwo?