Autor Wątek: Narzecze wysokopolskie  (Przeczytany 115510 razy)

Offline poloniok

  • Polak z Polonii
  • Pomożesze: 37
  • Wiadomości: 730
  • Country: de
Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1275 dnia: 10 maj 2017, 16:59:43 »
Cytuj
Poza tym polską wersję pewnie oparto na liczbie mnogiej, gdzie już jest tam litera "jo", ponieważ częściej się mówi o kilku wiorstach niż o jednej wiorście.

No ale też mamy po rosyjsku сестра a w polskim siostra, wszystko w liczbie pojedynczej. Przecież nawet jeżeli oparto na liczbie pojedynczej to dalej by to było wiorsta, czy nie?

Offline Obcy

  • Преводитель Истанбудскего Континенту
  • Pomożesze: 271
  • Wiadomości: 1507
  • Слава Семиену и Хордену!
  • Conlangi: astralogermański, szemierski, istanbudzki, senderoski, chatyński, haureński, szapiencki i jakiś inny :)
Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1276 dnia: 10 maj 2017, 17:04:18 »
Cytuj
Poza tym polską wersję pewnie oparto na liczbie mnogiej, gdzie już jest tam litera "jo", ponieważ częściej się mówi o kilku wiorstach niż o jednej wiorście.

No ale też mamy po rosyjsku сестра a w polskim siostra, wszystko w liczbie pojedynczej. Przecież nawet jeżeli oparto na liczbie pojedynczej to dalej by to było wiorsta, czy nie?

Nie, bo wiorsta pochodzi z prasłowiańskiego *vьrsta (więc by była warsta, "na upartego" też wiersta). Rosyjski przegłos nie tylko powstaje z akcentowanego *e, ale też i *ь.

Offline Wedyowisz

  • Pomożesze: 784
  • Wiadomości: 2542
  • Country: pl
Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1277 dnia: 10 maj 2017, 17:09:00 »
Maorycy pytał o polski kognat wiorsty (EDIT: w zasadzie wiersty, słuszna uwaga — nasza pożyczona wiorsta najwyraźniej nie pochodzi z l.poj.), dokładnym jest warsta (wyraz staropolski albo dialektalny), w języku literackim jest warstwa z trochę inną końcówką. Podobno wiorsta pierwotnie oznaczała „obrót pługiem” (po przeoraniu jakiejś odległości zawracano, potem zaczęto rozumieć wiorstę jako tą odległość i wreszcie stała się jednostką długości). Prasłowiański źródłosłów jest związany z czasownikami wiercić się, ros. вертеться.
Oczywiście znaczenie wyrazu u nas rozwinęło się inaczej, ale pod względem pochodzenia to ten sam wyraz.
« Ostatnia zmiana: 10 maj 2017, 17:16:02 wysłana przez Wedyowisz »
стань — обернися, глянь — задивися

Offline poloniok

  • Polak z Polonii
  • Pomożesze: 37
  • Wiadomości: 730
  • Country: de
Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1278 dnia: 10 maj 2017, 17:42:24 »
A  w ogóle skąd te "w", jakie nie było w staropolskim?

Czy w staropolskim znaczyło "warsta" to samo co dziś "warstwa" czy coś innego?

A co z moją propozycją "ośmiostaje"? Są 1072 metry i w tym samym myśleniu stworzone jak "trójstopie"
« Ostatnia zmiana: 10 maj 2017, 17:46:05 wysłana przez poloniok »

Offline Wedyowisz

  • Pomożesze: 784
  • Wiadomości: 2542
  • Country: pl
Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1279 dnia: 10 maj 2017, 18:21:47 »
A  w ogóle skąd te "w", jakie nie było w staropolskim?

Może było, tylko nikt nie zapisał w zachowanych tekstach. W innych słowiańskich są oba warianty (w czeskim i słowackim vrstva „warstwa”, po ukraińsku верства „wiorsta”, „warstwa”). Wg Małego atlasu gwar, typ warstwa jest charakterystyczny dla Śląska, Małopolski i wschodu, poza tym występuje typ warsta. Ciekawe, że Górnicki (Małopolanin) pisał warsta. Może w XVI wieku warstwa zalatywała jeszcze gwarowo? Ale też wcześniejszych poświadczeń nie wspomina Boryś, nie ma też tego wyrazu w Słowniku staropolskim. Małe sprostowanie — wygląda na to, że tak naprawdę wyraz pojawia się w tekstach dopiero w okresie średniopolskim.
Cytuj
Czy w staropolskim znaczyło "warsta" to samo co dziś "warstwa" czy coś innego?

Pewnie tak. W XVI w. warsta znaczyło „warstwa”.
« Ostatnia zmiana: 10 maj 2017, 18:23:41 wysłana przez Wedyowisz »
стань — обернися, глянь — задивися

Offline Maorycy

  • Pomożesze: 87
  • Wiadomości: 364
  • Country: pl
Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1280 dnia: 11 maj 2017, 11:59:43 »
Myślałem, że w czarnym i w czerni jest jać?

Offline Dynozaur

  • Audytor w: Komisja Ustalania Nazw Miejscowości
  • Pomożesze: 1418
  • Wiadomości: 3327
  • Country: vi
  • Konserwatywny anarchista
  • Conlangi: Nevenlanch, Zimny, Wandyjski i inne
Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1281 dnia: 11 maj 2017, 13:38:47 »
Nie, to tzw. "przegłos sonantów".

Aczkolwiek możliwe, że na jakimś etapie prapolskim (już post-prasłowiańskim) była tam samogłoska podobna do jaci, która uległa przegłosowi (przegłos musiał zajść już po rozpadnięciu się sonantu na dyftong samogłoska + sonorant).
Wolę, żeby moim krajem rządziły połączone siły Hitlera, Stalina, Pol Pota, Kimów, Bandery, Mao, Palpatina, Saurona i Voldemorta aniżeli partja Razem!

Jeśli myślisz, że coś jest tak chujowe, że gorsze już być nie może, to pamiętaj, że Kirowograd zmienił nazwę na "Kropywnicki".

Offline Obcy

  • Преводитель Истанбудскего Континенту
  • Pomożesze: 271
  • Wiadomości: 1507
  • Слава Семиену и Хордену!
  • Conlangi: astralogermański, szemierski, istanbudzki, senderoski, chatyński, haureński, szapiencki i jakiś inny :)
Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1282 dnia: 11 maj 2017, 13:58:07 »
Myślałem, że w czarnym i w czerni jest jać?

Tak jak wyżej wspomniane, taka sama sytuacja co w naparstku i pierścieniu - sonant  *ьr rozszedł się w polskim na dwa sposoby - inaczej przed spółgłoską przedniojęzykową twardą i inaczej w reszcie. Polecam poczytać tu

Za to szczególnie w słowie ziarno upatruję to, o czym wspominał Dynozaur, czyli upodobnienie do jaci.
« Ostatnia zmiana: 11 maj 2017, 14:05:40 wysłana przez Obcy »

Offline poloniok

  • Polak z Polonii
  • Pomożesze: 37
  • Wiadomości: 730
  • Country: de
Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1283 dnia: 11 maj 2017, 18:47:15 »
informatyka - poczetnistwo

komputer - poczetnik (st. pl. słowo dla rachmistrza)

kalkulator - poczetniczek

klawiatura - przycisknica (wolałbym ale "tłoczywnica", synteza słowackiego "tlačidlo" (przycisk) i chorwackiego "tipkovnica" (klawiatura - jednak mam podejrzenie że "tip-" nie jest z rodzimego korzenia)

program - wydziałacz

browser - przeglądarka

pulpit - deska

system operacyjny - ? (mam propozycje z syntezy gornołużyckiego i chorwackiego słowa do tego, "dźěłowy sustav" ale nie wiem jak spolszczyć "sustav")

telewizor - wglądnik lub wejrznik (bo można się wpatrzyć w telewizor - nie chcę germanizmów formowych jak "dalglądnia" i inne wyrazy na "dal-")

telefon - rozmównik

teleskop - gwiazdogląd

radio - dźwiękołap
« Ostatnia zmiana: 11 maj 2017, 19:11:49 wysłana przez poloniok »

Offline Maorycy

  • Pomożesze: 87
  • Wiadomości: 364
  • Country: pl
Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1284 dnia: 11 maj 2017, 20:43:06 »
Dlaczego to miała być w staropolskim głoska podobna do jaci, a nie sama jać? Te dwie się różniły wtedy?

Offline poloniok

  • Polak z Polonii
  • Pomożesze: 37
  • Wiadomości: 730
  • Country: de
Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1285 dnia: 4 cze 2017, 13:05:10 »
http://pdf.truni.sk/e-ucebnice/sjvpv1/data/543f6821-ec9b-4657-afc5-fcf2c801dda2.html?ownapi=1

Według tej strony słowacki archaizm na "matematyka" jest merba. Do tego mam dwa pytania:

1. Jaka etymologia tego słowa? Czy po polsku było by to mierzba (od mierzyć)?

2. Mamy w ogóle rodzime słowa kończące się na "-ba"? Czy to jest zapożyczenie (jak n.p. "farba" jest zapożyczeniem)?

PS: http://slovenskajazykovacistota.blogspot.de/2014/08/vzhladom-na-to-ze-google-nemoze-nacitat.html?m=1 to do nas mogłoby być interesujące, tutaj przedstawiony słownik wysokosłowackiego. Możemy kilka słów i inspiracji sobie wsiąść. Jednak tutaj "merba" znaczy metryka, a "počtoveda" matematyka...
« Ostatnia zmiana: 4 cze 2017, 13:14:51 wysłana przez poloniok »

Offline Widsið

  • Adgarios totias
  • Administrator
  • Pomożesze: 934
  • Wiadomości: 2590
  • Conlangi: burgundzki, drawski, nowantyjski
Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1286 dnia: 4 cze 2017, 14:56:30 »
2. Mamy w ogóle rodzime słowa kończące się na "-ba"? Czy to jest zapożyczenie (jak n.p. "farba" jest zapożyczeniem)?
Liczba, groźba, prośba, rzeźba, służba, wróżba, strzelba, dial. swadźba, gędźba... Nie ma tego dużo, bo to u nas nigdy nie był zbyt popularny sufiks.

Offline poloniok

  • Polak z Polonii
  • Pomożesze: 37
  • Wiadomości: 730
  • Country: de
Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1287 dnia: 4 cze 2017, 15:02:59 »
Dobra ale co teraz z matematyką? Merba/Mierzba, Počtoveda/Pocztowiedza, Licznia? Co używać?

Offline Ainigmos

  • Niepurystyczny purysta
  • Pomożesze: 54
  • Wiadomości: 180
  • Country: iq
  • Zagadkosz
  • Conlangi: narzecze wysokopolskie (czystopolszczyzna)
Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1288 dnia: 4 cze 2017, 17:23:10 »
Dobra ale co teraz z matematyką? Merba/Mierzba, Počtoveda/Pocztowiedza, Licznia? Co używać?
A może by jednak drogą kontaminacji ilozierstwo, ukuwszy od "ilość" i "zierać" (po staropolsku "oglądać"), bo izomorficznie oddaje to naukę o paradygmacie czysto ilościowym?
« Ostatnia zmiana: 5 cze 2017, 06:07:52 wysłana przez Ainigmos »
Słownictwo nie może upodobnić się do poharatanego wykorzeniającymi wtrętami drzewa bez korzeni - oto hasło czyścielskiego słowodzieja

Offline poloniok

  • Polak z Polonii
  • Pomożesze: 37
  • Wiadomości: 730
  • Country: de
Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1289 dnia: 4 cze 2017, 17:31:06 »
To już lepiej "zierać" dla "ziernika" (= telewizor) zostawić (w Wysokosłowackim jednak oznacza "rozvid" telewizor, nie wiem jak to spolszczyć)

Ale coś z ilorazem stworzyć jest dobry pomysł, może coś jak iloznastwo?