Autor Wątek: Pozostałości dawnej fleksji  (Przeczytany 886 razy)

Offline Henryk Pruthenia

  • Der Untermenschenbändiger
  • Pomożesze: 682
  • Wiadomości: 4046
  • Country: ru
  • Pieśń Arjów!
    • Mój konlangerski dorobek
  • Conlangi: Ziemli, Zapadni, Nešši, Nesdotir, Slawlangi
Pozostałości dawnej fleksji
« dnia: 4 mar 2017, 16:51:20 »
Chciałbym w tym temacie zebrać pozostałości kiedyś produktywnych deklinacji i koniugacji, a czasem kwiatków pachnących prawie że praindoeuropejskim. Nie chciałbym się ograniczyć tylko do polszczyzny, ale także wyjść na obszar całej Słowiańszczyzny, czasem nawet i do Bałtów.

A więc zaczynamy:

cielesny - czy nie będzie to pozostałość dawnej odmiany typu tělo : tělese?
nieieski - znów podobnie

Mądrej głowie dość dwie słowie - liczba podwójna.

Offline Wedyowisz

  • Pomożesze: 777
  • Wiadomości: 2521
  • Country: pl
Odp: Pozostałości dawnej fleksji
« Odpowiedź #1 dnia: 4 mar 2017, 17:58:50 »
Spółgłoskowe „sieroty”: pol. przyjaciel : przyjaciół scs. лакъть D. лакътє
Staroczeskie miejscowniki l.mn. na -s: Oplocany : Oplocas, Plaňany : Plaňas, Dolany : Dolas
стань — обернися, глянь — задивися

Offline spitygniew

  • Pomożesze: 677
  • Wiadomości: 1926
  • Country: il
  • Uspołecznione zwierzę.
  • Conlangi: zachodniołużycki, nanga
Odp: Pozostałości dawnej fleksji
« Odpowiedź #2 dnia: 4 mar 2017, 18:08:56 »
Po cichu, pomału, po polsku - dawna deklinacja rzeczownikowa
P.S. To prawda.

Offline Toyatl

  • [ˈtojɐt͡ɬ]
  • Pomożesze: 95
  • Wiadomości: 222
  • Country: mc
  • להמכה זה לכו
Odp: Pozostałości dawnej fleksji
« Odpowiedź #3 dnia: 4 mar 2017, 19:51:52 »
plemię - plemienia
cielę - cielęcia
ϛ - (α,ε,η,ο)υ
ϟ - γ(γ,κ,ξ,χ)
ϡ - σσ

Offline Obcy

  • Преводитель Истанбудскего Континенту
  • Pomożesze: 262
  • Wiadomości: 1472
  • Слава Семиену и Хордену!
  • Conlangi: astralogermański, szemierski, istanbudzki, senderoski, chatyński, haureński, szapiencki i jakiś inny :)
Odp: Pozostałości dawnej fleksji
« Odpowiedź #4 dnia: 4 mar 2017, 20:35:35 »
Najważniejsze polskie kwiatki:
Niemczech, Włoszech, Węgrzech: ślady dawnej końcówki *-ěxъ + staropolskie Prusiech, które już ma prawidłową, drugą palatalizację zamiast pierwszej
o panu, o synu, o domu: ślady dawnej -u- deklinacji
kotu, psu: ślady -o- deklinacji w rodzaju męskim
mieć fach w ręku: ślad liczby podwójnej w miejscowniku
gęśmi, końmi, liśćmi: ślad już nieproduktywnej końcówki *-ьmi
z polska, bez mała, z grubsza, z wolna: ślady krótkiej odmiany przymiotnikowej w dopełniaczu

Co do koniugacji, to wszelakimi kwiatkami (choć nie fleksyjnymi) na pewno będą przegłosy:
zwać się : zowie się --> ъ : o
ros. пить : пью --> i : ь
ros. крыть : крою --> y : ъ
+ staropolskie imiesłowy: widomy, znajomy, znikomy, zgniły, zawiły, spróchniały

I moi faworyci:
- wczoraj, ros. вчера: ślad bałtosłowiańskiej końcówki narzędnika *-a < PIE -oh₁
- lit. velniop! (do diabła!), lit. rudeniop (w kierunku jesieni), mājup (w kierunku domu): litewskie i łotewskie przysłówki pochodzące z allatywu zakończonego na -op
- wspomniane staroczeskie miejscowniki + nas, was: ślady bałtosłowiańskiej końcówki *-asъ, która potem się zmieniła w *axъ

Offline poloniok

  • Polak z Polonii
  • Pomożesze: 36
  • Wiadomości: 659
  • Country: de
Odp: Pozostałości dawnej fleksji
« Odpowiedź #5 dnia: 4 mar 2017, 20:56:41 »
Widzę potencjał do wysokopolskiej gramatyki  ;-)

Offline Dynozaur

  • Audytor w: Komisja Ustalania Nazw Miejscowości
  • Pomożesze: 1397
  • Wiadomości: 3302
  • Country: vi
  • Konserwatywny anarchista
  • Conlangi: Nevenlanch, Zimny, Wandyjski i inne
Odp: Pozostałości dawnej fleksji
« Odpowiedź #6 dnia: 4 mar 2017, 21:09:48 »
plemię - plemienia
cielę - cielęcia

To nie są jakieś turboarchaizmy, istnieją w większości języków słowiańskich.
A ten drugi typ odmiany ma wręcz potencjał produktywny, aczkolwiek częściej wykorzystuje raczej sufiks zdrobniały -ątko dla nowych formacyj.

To ja dorzucę od siebie:
(w)niwecz, nikczemny - pozostałość starego typu morfosyntaktycznego, gdzie przyimek wskakuje pomiędzy ni- a zaimek (zachowane w rosyjskim, a na gruncie polskim [z tego co mówił mi znajomy, zainteresowany tematem] w niektórych gwarach mazurskich [i być może gdzie indziej też] - aczkolwiek nie wiem, na ile jest to tam stała reguła). Dodatkowo w niwecz mamy też pierwotny biernik zaimka co (zachowany, na skalę całej słowiańszczyzny, tylko i wyłącznie w gwarach czakawskich).
Wolę, żeby moim krajem rządziły połączone siły Hitlera, Stalina, Pol Pota, Kimów, Bandery, Mao, Palpatina i Voldemorta niż partja Razem!

Jeśli myślisz, że coś jest tak chujowe, że gorsze już być nie może, to pamiętaj, że Kirowograd zmienił nazwę na "Kropywnicki".

Offline Siemoród

  • Слава Словѣномъ!
  • Pomożesze: 128
  • Wiadomości: 491
  • Country: cs
Odp: Pozostałości dawnej fleksji
« Odpowiedź #7 dnia: 4 mar 2017, 22:14:37 »
ros. пить : пью --> i : ь
ros. крыть : крою --> y : ъ
Coś mi się wydaję, że to może być wtórność. W пью zwykła redukcja (jak съкoлико > скóлько), a w крою regularne *ъj > oj pod akcentem (por. высокой, молодой). Rozkaźnik пей, крой to też analogia.

Pięknym kwiatkiem jest natomiast w staropolskim i rosyjskim czasownik pieć/пѣть odmieniany poję/пою - nieregularność po *poi-tei - *poi-om > *pěti - pojǫ. Rosyjski nawet zachował rozkaźnik пой (choć dzieci i obcokrajowcy mówią пѣй).

To nie są jakieś turboarchaizmy, istnieją w większości języków słowiańskich.
A ten drugi typ odmiany ma wręcz potencjał produktywny, aczkolwiek częściej wykorzystuje raczej sufiks zdrobniały -ątko dla nowych formacyj.
Śmiesznie to poplątał rosyjski, z liczbą pojedynczą -онокъ jak ребёнокъ - ребята.
Єи, Словѣнє, ѥщє наша
Словѣнъ мълва живєть
Пока нашє вѣрьноѥ сьрдьцє
За нашь народъ бьѥть!

Offline Spodnie

  • Kapitan Szwecja
  • Pomożesze: 118
  • Wiadomości: 310
  • Country: pe
Odp: Pozostałości dawnej fleksji
« Odpowiedź #8 dnia: 4 mar 2017, 22:28:06 »
Ciąć - tnę.
Biec, lec od wpsł. *běgti, legti.
Napastować, zawistny, kostka.
« Ostatnia zmiana: 4 mar 2017, 22:40:30 wysłana przez Spodnie »
WE MUST SECURE THE RAPE OF OUR NATION AND A FUTURE FOR IMMIGRANT CHILDREN

Offline Wedyowisz

  • Pomożesze: 777
  • Wiadomości: 2521
  • Country: pl
Odp: Pozostałości dawnej fleksji
« Odpowiedź #9 dnia: 4 mar 2017, 23:30:34 »
rzemyk, kamyk, płomyk, grzebyk, strumyk, krzemyk, korzonek, dzionek — ślady męskich n-tematów
bych, by, -ch w 1sg perfectum: ślady czasów przeszłych prostych
scs. вѣдѣ „wiem”, ros. ведь (← вѣдѣ) „przecież” — ślad pie. perfektu
scs. даждь „daj”, pol. dadzą, ros. дадим „damy” itp., scs. одѣти : одєждѫ „odzieję” — ślady pie. reduplikacji w odmianie czasowników
« Ostatnia zmiana: 4 mar 2017, 23:44:01 wysłana przez Wedyowisz »
стань — обернися, глянь — задивися

Offline Obcy

  • Преводитель Истанбудскего Континенту
  • Pomożesze: 262
  • Wiadomości: 1472
  • Слава Семиену и Хордену!
  • Conlangi: astralogermański, szemierski, istanbudzki, senderoski, chatyński, haureński, szapiencki i jakiś inny :)
Odp: Pozostałości dawnej fleksji
« Odpowiedź #10 dnia: 5 mar 2017, 11:30:51 »
scs. даждь „daj”, pol. dadzą, ros. дадим „damy” itp., scs. одѣти : одєждѫ „odzieję” — ślady pie. reduplikacji w odmianie czasowników

W ogóle V koniugacja ("Aby BYĆ, trzeba WIEDZIEĆ, gdzie DADZĄ JEŚĆ") jest pięknym praindoeuropejskim reliktem. Od tych końcówek -mь, -si, -(s)tь aż się kręci łezka w oku :)

Jeśli ktoś wspomniał o ciąć - tnę (PBS *tin-tei, *tin-om) to ja dodaję (wz)iąć - (wez)mę (PBS *im-tei - *im-om) itd. - w polskim jest to osobna koniugacja, więc raczej nic dziwnego. Fajne za to są przegłosy w ros. лечь : лягу (PBS *leg-tei - *leng-om), SCS лити : лѣѭ (PBS *lei-tei - *lēi-om) + łot. liet : leju : lēju i stpol. próć : porzę (PS *porti - *porǫ),  ukr. гна́ти ‎: жену́ (PBS *gun-(ā)tei : *gen-om) + łot. dzīt : dzenu : dzinu.
« Ostatnia zmiana: 5 mar 2017, 20:13:46 wysłana przez Obcy »

Offline Siemoród

  • Слава Словѣномъ!
  • Pomożesze: 128
  • Wiadomości: 491
  • Country: cs
Odp: Pozostałości dawnej fleksji
« Odpowiedź #11 dnia: 5 mar 2017, 15:06:32 »
Ten temat to istny miód na moje slawistyczne serdce.

Z ciekawszych ablautów poza bьrati (< brati) - berǫ mamy też xъtěti - xotjǫ, zьdati - zidjǫ, czy pary supletywne nesti - nositi, mesti - motati.

Z kwiatków deklinacji rosyjski (nie wiem czemu nieliteracki) dopełniacz mnożyny od день - дёнъ (literacki to дней ale to analogja).

A staropolski długo trzymał czas (<*čěsъ), nie jak większość słowiańskich <*časъ. Był odmieniany: czas, o czesie. Pozostałością jest ówczesny, doczesny, wcześniej. EDIT: W ogóle to dopełniacz mnożyny od czas to po staropolsku czas (sic!). Piękny archaizm! I czasowniki mleć - mielę (<*melti, meljǫ), mrzeć - mrę (<*merti, mьrǫ), kłóć, kolę (<*kolti, koljǫ)

Czy jakiś słowiański zachował odmianę z tematycznym -v- typu kuti - kovǫ?

Pytanie z gwiazdką do oczytanych w aryjskiem ablaucie - jak przełożyć go na konjugację prasłowiańskiego? Bo wyszły by ciekawe rzeczy.
« Ostatnia zmiana: 5 mar 2017, 17:48:56 wysłana przez Siemoród »
Єи, Словѣнє, ѥщє наша
Словѣнъ мълва живєть
Пока нашє вѣрьноѥ сьрдьцє
За нашь народъ бьѥть!

Offline Wedyowisz

  • Pomożesze: 777
  • Wiadomości: 2521
  • Country: pl
Odp: Pozostałości dawnej fleksji
« Odpowiedź #12 dnia: 5 mar 2017, 18:47:20 »
Cytuj
Fajne za to są przegłosy w ros. лечь : лягу (PBS *leg-tei - *leng-om)

Siądę, będę, scs. сърѧщѫ (vs bezok. сърѣсти).

Cytuj
Pytanie z gwiazdką do oczytanych w aryjskiem ablaucie - jak przełożyć go na konjugację prasłowiańskiego? Bo wyszły by ciekawe rzeczy.

No, trochę go już jest, taką wymianę jak merti : mьrlъ, mьrǫ uznaje się za ablautową.

Swoją drogą, przydałoby się gdzieś zbierać te wszystkie dziwne archaiczne (staro)cerkiewne wyrazy, które nie przetrwały w reszcie słowiańskich. Właśnie znalazłem czasownik нрѣти.
« Ostatnia zmiana: 5 mar 2017, 18:55:20 wysłana przez Wedyowisz »
стань — обернися, глянь — задивися

Offline Obcy

  • Преводитель Истанбудскего Континенту
  • Pomożesze: 262
  • Wiadomości: 1472
  • Слава Семиену и Хордену!
  • Conlangi: astralogermański, szemierski, istanbudzki, senderoski, chatyński, haureński, szapiencki i jakiś inny :)
Odp: Pozostałości dawnej fleksji
« Odpowiedź #13 dnia: 5 mar 2017, 19:54:45 »
Z kwiatków deklinacji rosyjski (nie wiem czemu nieliteracki) dopełniacz mnożyny od день - дёнъ (literacki to дней ale to analogja).

Kwiatkiem deklinacji rosyjskiej jest też akcentowanie z liczebnikami 2, 3 i 4 takich słów jak час, шаг (часа, шага), które pochodzą z paradygmatu (c), a nie (b), co niewątpliwe dowodzi tego, że to tak naprawdę pozostałość po liczbie podwójnej, a tylko gramatycznie to jest dopełniacz. Oczywiście w mianowniku liczby mnogiej jest cała masa takich reliktów z liczby podwójnej.

A co do przegłosów, to najczęściej zachodzi przegłos e : zero lub zero : e.
EDIT: chociaż mamy też przegłosy o : zero, np. *xъtěti - *xotjǫ (PBS *skut-ē-tei : *skwot-j-om)
« Ostatnia zmiana: 5 mar 2017, 20:13:22 wysłana przez Obcy »

Offline Dynozaur

  • Audytor w: Komisja Ustalania Nazw Miejscowości
  • Pomożesze: 1397
  • Wiadomości: 3302
  • Country: vi
  • Konserwatywny anarchista
  • Conlangi: Nevenlanch, Zimny, Wandyjski i inne
Odp: Pozostałości dawnej fleksji
« Odpowiedź #14 dnia: 5 mar 2017, 21:12:05 »
EDIT: chociaż mamy też przegłosy o : zero, np. *xъtěti - *xotjǫ (PBS *skut-ē-tei : *skwot-j-om)

No właśnie, jak tu było pierwotnie? Bo wydaje mi się, że SCS miał bezokolicznik хотѣти.

Czyżby literacki sztokawski, który ma хтети - хоћу był bardziej zachowawczy od samego SCSa?
Wolę, żeby moim krajem rządziły połączone siły Hitlera, Stalina, Pol Pota, Kimów, Bandery, Mao, Palpatina i Voldemorta niż partja Razem!

Jeśli myślisz, że coś jest tak chujowe, że gorsze już być nie może, to pamiętaj, że Kirowograd zmienił nazwę na "Kropywnicki".