Autor Wątek: Etymologie w polskim  (Przeczytany 70964 razy)

Ojapierdolę

  • Gość
Etymologie w polskim
« dnia: 22 sie 2011, 01:02:55 »
Jakie jest pochodzenie "wieży"?

Offline varpho :Ɔ(X)И4M:

  • Pomożesze: 31
  • Wiadomości: 702
  • Country: hu
  • ☾ movoʒ́ei̯ ☙ chronię diachronię
    • varpho.net
  • Conlangi: sufisanto + różne conalphy
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #1 dnia: 22 sie 2011, 01:16:54 »
Jakie jest pochodzenie "wieży"?

wg Brücknera od czasownika "wieźć" - "wieża" to było określenie namiotu, a namiot można złożyć i wieźć z miejsca na miejsce.
a podstawą zmiany znaczenia ma być spiczastość zarówno namiotu, jak i wieży.
K̥elHä wet̥ei ʕaK̥un kähla k̥aλai palhʌ-k̥ʌ na wetä
śa da ʔa-k̥ʌ ʔeja ʔälä ja-k̥o pele t̥uba wete
Ѫ=♥ | Я←Ѧ

Offline Dynozaur

  • Audytor w: Komisja Ustalania Nazw Miejscowości
  • Pomożesze: 1322
  • Wiadomości: 3238
  • Country: vi
  • Konserwatywny anarchista
  • Conlangi: Nevenlanch, Zimny, Wandyjski i inne
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #2 dnia: 3 wrz 2011, 17:46:13 »
Pewnie stąd, że statystycznie częściej się używa narzędnika z przyimkiem niż bez (przynajmniej w języku polskim). Np. w takim słoweńskim narzędnik MUSI mieć przyimek (a więc mamy zanik opozycji typu: bawić się człowiekiem/bawić się z człowiekiem).

Jeśli chodzi o narzędnik zaimków trzecioosobowych w innych językach to: w rosyjskim istnieje narzędnik bez n- (имъ, ей, ими), czeski zdaje się też to zachował (literacki przynajmniej), ale słowacki już nie. W południowosłowiańskich formy z n- "wygrały" we wszystkich przypadkach, a w białoruskim to n- zanikło całkowicie we wszystkich przypadkach (im, z im).

W moim idjolekcie jest tendencja do mówienia "Bawię się ją", "Nie przejmuj się imi" it.p. pod wpływem rosyjskiego albo staropolskiego.

Spoiler for O nie, Dynozaur znów pieprzy o swoich slavlangach:
Jeśli chodzi o moje conlangi, to w obu sprawę rozwiązałem nieco dziwnie: w zimnym n- pojawia się tylko po przyimkach k, s, v (k + jemu = kųnemu), (s + jimi = ſųnimi) oraz zawsze przed formą biernika zaimka "on" - "ji" (na + ji = nani, ale na + je = na je). to "n" też pojawia się regularnie w derywacji (zwłaszcza czasownikowej) przed rdzeniami zaczynającymi się na samogłoskę (np. v + iti = vųniti [pol. wejść, dawniej wnijść]).

Natomiast w Vanstinie to "n" jest uważane za część przyimka i pojawia się zawsze przed zaimkami trzecioosobowymi oraz rzeczownikami określonymi (zastępuje rodzajnik). Np. un ime = w nim, u scëchit = w domu, un scëchit = w (tym) domu. Jeśli chodzi o narzędnik, to w Vanstinie zanikł, ale utrzymały się skamieniałe połączenia z zaimkiem "z" (senime = z nim). A tak normalnie, to zaimek se(n) łączy się z celownikiem.

scëche < PS *xyčь  ;-)
(img)

Jeśli myślisz, że coś jest tak chujowe, że gorsze już być nie może, to pamiętaj, że Kirowograd zmienił nazwę na "Kropywnicki".

Offline Dynozaur

  • Audytor w: Komisja Ustalania Nazw Miejscowości
  • Pomożesze: 1322
  • Wiadomości: 3238
  • Country: vi
  • Konserwatywny anarchista
  • Conlangi: Nevenlanch, Zimny, Wandyjski i inne
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #3 dnia: 3 wrz 2011, 18:32:22 »
Dzięki. A jak wyglądała sytuacja z tym prefiksem n- w prasłowiańskim? Występował regularnie z przyimkami i regularnie bez przyimków? I skąd on się wziął?

Z przyimków vъn, kъn, sъn to "n" przewędrowało z przyimka do zaimka (redefinicja vъn-imъ jako vъ-nimъ) i powędrowało analogicznie także do innych przyimków. A ta redefinicja pewnie zaszła pod względem proces fonetycznych - to "n" zanikło, ostając się tylko przed samogłoskami (co oznacza, że przetrwało przed zaimkami [które zaczynały się na samogłoskę, jotacja jest późna]).

Żeby było jaśniej, ujmę to w punktach:
1. Istnieją przyimki vъn, kъn, sъn o stałej, niezmiennej postaci.
2. Zachodzi proces fonetyczny - końcowe -n zanika przed spółgłoską, pozostaje tylko przed samogłoską.
3. Użycie "intruzywnego n" zostaje ograniczone do połączeń z zaimkiem trzecioosobowym (morfologizacja procesu).
4. Dalsza morfologizacja "intruzywnego n", które zaczyna być postrzegane jako odmiana nagłosowa zaimka (vъn-imъ > vъ-nimъ) i zaczyna być używane ze wszystkimi przyimkami (a nie tylko tymi trzema).

Dlatego "w" oraz "in" SĄ kognatami, chociaż nie wyglądają. Po prostu: ъn > vъn > vъ(n).
« Ostatnia zmiana: 3 wrz 2011, 18:50:05 wysłana przez Dynozaur »
(img)

Jeśli myślisz, że coś jest tak chujowe, że gorsze już być nie może, to pamiętaj, że Kirowograd zmienił nazwę na "Kropywnicki".

Offline Mścisław Bożydar

  • Πατριάρχης Γλώσσοποιίας
  • Batiuszka
  • Pomożesze: 70
  • Wiadomości: 1269
  • Country: pl
  • Conlangi: Mevu, Ariosłowiański, Hokmański, Natfariński
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #4 dnia: 3 wrz 2011, 19:08:04 »
I w związku z tym w NXR wszystkie przyimki zostały zrównane i zawsze mają końcówkę -ъn, czyli finalnie -ún.
Hvernig á að þjálfa Dragon þín?

Offline Dynozaur

  • Audytor w: Komisja Ustalania Nazw Miejscowości
  • Pomożesze: 1322
  • Wiadomości: 3238
  • Country: vi
  • Konserwatywny anarchista
  • Conlangi: Nevenlanch, Zimny, Wandyjski i inne
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #5 dnia: 10 wrz 2011, 19:58:29 »
Pytanie nie do końca o etymologję, ale nie chciałem zakładać nowego tematu.

Skąd się wzięła polska nazwa SM - "Stwardnienie rozsiane". Co to ma spólnego ze stwardnieniem? I dlaczego "rozsiane"?

Ta nazwa jest dla mnie jakaś kompletnie zrzytnia, bez żadnego znaczenia. Coś jakby nazwać lodówkę "bieżnik rozmyty". Puste słowa.
« Ostatnia zmiana: 10 wrz 2011, 20:02:16 wysłana przez Dynozaur »
(img)

Jeśli myślisz, że coś jest tak chujowe, że gorsze już być nie może, to pamiętaj, że Kirowograd zmienił nazwę na "Kropywnicki".

Offline Mścisław Bożydar

  • Πατριάρχης Γλώσσοποιίας
  • Batiuszka
  • Pomożesze: 70
  • Wiadomości: 1269
  • Country: pl
  • Conlangi: Mevu, Ariosłowiański, Hokmański, Natfariński
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #6 dnia: 10 wrz 2011, 20:06:39 »
Dzinozawrze, tak patrzę i dochodzę do wniosku, że gdybyć chciał autorytarnie zmieniać polszczyznę, to momentami dziwnie by wyglądała :D
Hvernig á að þjálfa Dragon þín?

Offline varpho :Ɔ(X)И4M:

  • Pomożesze: 31
  • Wiadomości: 702
  • Country: hu
  • ☾ movoʒ́ei̯ ☙ chronię diachronię
    • varpho.net
  • Conlangi: sufisanto + różne conalphy
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #7 dnia: 10 wrz 2011, 20:19:52 »
Skąd się wzięła polska nazwa SM - "Stwardnienie rozsiane". Co to ma spólnego ze stwardnieniem? I dlaczego "rozsiane"?

"Nazwa "stwardnienie rozsiane" odzwierciedla rozsianie procesu patologicznego w różnych miejscach układu nerwowego, jak również rozsiew zmian w czasie."
K̥elHä wet̥ei ʕaK̥un kähla k̥aλai palhʌ-k̥ʌ na wetä
śa da ʔa-k̥ʌ ʔeja ʔälä ja-k̥o pele t̥uba wete
Ѫ=♥ | Я←Ѧ

Offline Dynozaur

  • Audytor w: Komisja Ustalania Nazw Miejscowości
  • Pomożesze: 1322
  • Wiadomości: 3238
  • Country: vi
  • Konserwatywny anarchista
  • Conlangi: Nevenlanch, Zimny, Wandyjski i inne
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #8 dnia: 10 wrz 2011, 21:05:07 »
"Nazwa "stwardnienie rozsiane" odzwierciedla rozsianie procesu patologicznego w różnych miejscach układu nerwowego, jak również rozsiew zmian w czasie."

Powiedzmy, że to kumam.

Ciało drętwieje ("twardnieje") i zjawisko to jest "rozsiane" po całym ciele.

Ale nie wiem, mnie wciąż w tej nazwie coś nie gra. To w ogóle nie brzmi jak nazwa choroby... Jakby ktoś wziął dwa pierwsze wyrazy z głowy i ułożył rebus.

zanim ktoś pyta, jak moim zdaniem powinien odmieniać się "rebus" - nieodmienne pluralis tantum. W najgorszym razie jak "reb". Ale nie ciągmy tematu, okej?
« Ostatnia zmiana: 10 wrz 2011, 21:07:03 wysłana przez Dynozaur »
(img)

Jeśli myślisz, że coś jest tak chujowe, że gorsze już być nie może, to pamiętaj, że Kirowograd zmienił nazwę na "Kropywnicki".

Offline Mścisław Bożydar

  • Πατριάρχης Γλώσσοποιίας
  • Batiuszka
  • Pomożesze: 70
  • Wiadomości: 1269
  • Country: pl
  • Conlangi: Mevu, Ariosłowiański, Hokmański, Natfariński
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #9 dnia: 10 wrz 2011, 21:59:13 »
Ciągmy czy ciągnijmy?
Hvernig á að þjálfa Dragon þín?

Offline Dynozaur

  • Audytor w: Komisja Ustalania Nazw Miejscowości
  • Pomożesze: 1322
  • Wiadomości: 3238
  • Country: vi
  • Konserwatywny anarchista
  • Conlangi: Nevenlanch, Zimny, Wandyjski i inne
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #10 dnia: 10 wrz 2011, 22:11:59 »
Ciągmy czy ciągnijmy?

Unikam -ijów w rozkaźnikach. Aczkolwiek fakt, ciągnąć kończy się na -nąć, więc -nij uzasadniony.

Ale podoba mi się ta forma.  ;-D
(img)

Jeśli myślisz, że coś jest tak chujowe, że gorsze już być nie może, to pamiętaj, że Kirowograd zmienił nazwę na "Kropywnicki".

Offline Pingǐno

  • spierdolina
  • Pomożesze: 120
  • Wiadomości: 1509
  • nie rozumiem hermetycznych żartów PFJ-u ://///////
  • Conlangi: lariaski, razruhski ← te mniej żenujące
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #11 dnia: 13 wrz 2011, 18:13:04 »
Z jakiego języka wzięło się słowo banan?
(img)
__

Offline Mścisław Bożydar

  • Πατριάρχης Γλώσσοποιίας
  • Batiuszka
  • Pomożesze: 70
  • Wiadomości: 1269
  • Country: pl
  • Conlangi: Mevu, Ariosłowiański, Hokmański, Natfariński
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #12 dnia: 13 wrz 2011, 18:18:39 »
Apropos:
Właśniem odkrył, że po niemiecku "pietruszka" zaczyna się "peter-"
Jaka jest etymologia?
Hvernig á að þjálfa Dragon þín?

Offline Wedyowisz

  • Pomożesze: 731
  • Wiadomości: 2425
  • Country: pl
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #13 dnia: 13 wrz 2011, 19:42:35 »
Pytanie nie do końca o etymologję, ale nie chciałem zakładać nowego tematu.

Skąd się wzięła polska nazwa SM - "Stwardnienie rozsiane". Co to ma spólnego ze stwardnieniem? I dlaczego "rozsiane"?

Ta nazwa jest dla mnie jakaś kompletnie zrzytnia, bez żadnego znaczenia. Coś jakby nazwać lodówkę "bieżnik rozmyty". Puste słowa.

Po prostu kalka. Sklerosis to z grecka stwardnienie (albo wysuszenie). Mnie zawsze zastanawiało, skąd określenie skleroza dla problemów z pamięcią...

Cytuj
Z jakiego języka wzięło się słowo banan?

Ostatecznie z jakiegoś zachodnioafrykańskiego, wg etymonline może z wolof.

@Dynozaur: pozostałością nierozszerzonej formy narzędnika jest chyba im... tym...
стань — обернися, глянь — задивися

Offline varpho :Ɔ(X)И4M:

  • Pomożesze: 31
  • Wiadomości: 702
  • Country: hu
  • ☾ movoʒ́ei̯ ☙ chronię diachronię
    • varpho.net
  • Conlangi: sufisanto + różne conalphy
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #14 dnia: 13 wrz 2011, 21:19:12 »
Właśniem odkrył, że po niemiecku "pietruszka" zaczyna się "peter-"
Jaka jest etymologia?

w węgierskimn też: peterzselyem.
i w angielskim: parsley
z łacińskiego petrosilium, a ostatecznie z greki.
K̥elHä wet̥ei ʕaK̥un kähla k̥aλai palhʌ-k̥ʌ na wetä
śa da ʔa-k̥ʌ ʔeja ʔälä ja-k̥o pele t̥uba wete
Ѫ=♥ | Я←Ѧ