Autor Wątek: Lekcje Fonetyczne  (Przeczytany 32954 razy)

Offline Ghoster

  • لا إله إلا الله
  • Pomożesze: 959
  • Wiadomości: 2555
  • Country: cn
  • 阖蒂惹案
  • Conlangi: Padmarański, Szangryjski, Imfursyjski
Lekcje Fonetyczne
« dnia: 6 paź 2012, 11:07:03 »
Lekcje Fonetyczne

Na początek może zaczniemy od głosek uwularnych.
Miejsce wydobycia głosek uwularnych znajduje się za podniebieniem miękkim (w którym to znajdują się takie głoski jak [k], [g] bądź [ŋ] (polskie, alofoniczne "n" w wyrazach "sanki", "mą[ŋ]ka", "bank" li "rę[ŋ]ka"), miejsce to nazywa się po polsku języczkiem (jest to ta zwisająca kulka niedaleko gardła). Dźwięki uwularne występują często w językach naturalnych - w językach semickich (arabski, somalijski), w kazachskim, czeczeńskim, japońskim bądź w językach Eskimosów. Metoda wydobycia z siebie tych dźwięków jest dość prosta - wypowiadając głoski welarne (miękkopodniebienne) należy nieco podciągnąć język w tył jamy ustnej tak, by mógł on łatwo sięgnąć języczka. Istnieje kilka dźwięków uwularnych:

[q] - Jest to uwularna bezdźwięczna głoska zwarta, występuje ona między innymi w arabskim, aleuckim i w językach berberyjskich. Przykład: arabskie "القرآن‎" Al-Qur'ān [æːlquræːn] - Koran.

[ɢ]  - To jest praktycznie dźwięczny odpowiednik głoski opisanej powyżej - uwularna dźwięczna głoska zwarta. Można ją usłyszeć w językach takich jak mongolski li somalijski. Przykład: mongolskie "Монгол" Mongol [mɔɴɢɔɮ] - Mongoł.

[ɴ] - Przy tej głosce nie następuje żadne zwarcie, żeby ją wymówić najprościej jest wypowiedzieć [n] tuż przed jedną z dwóch głosek powyżej, a miejsce artykulacji upodobni się samo. Nazywa się ona uwularną głoską nosową. Głoska ta naturalnie jest spotykana w języku japońskim (jedynie w wygłosie). Przykład: japońskie "日本" Nihon [nʲihoɴ] - Japonia.

[χ] - Ta głoska nie powinna być szczególnie trudna to wymówienia, jest to ogólnie rozumiane "charczenie" (uwularna bezdźwięczna głoska szczelinowa), tak się składa, iż wywołuje się je właśnie w sferze uwularnej. Naturalnie występuje w językach takich jak holenderski, hiszpański bądź w jidyszu. Przykład: holenderskie "Gapen" [χaːpə] - Ziewać.

[ʁ] - To jest dźwięczny odpowiednik dźwięku powyżej i by go wytworzyć należy po prostu wytworzyć dźwięk strunami głosowymi przy realizacji wariantu bezdźwięcznego. Naturalnie pojawia się we francuskim, niemieckim bądź portugalskim. Przykład: niemieckie "Freund" [fʁɔʏnt] - Przyjaciel.

[ʀ] - Ten dźwięk bardzo często może się mylić z tym powyżej. Główna różnica jest taka, iż ta głoska jest drżąca (uwularna głoska drżąca) i przypomina bardziej płukanie ust wodą (jeśli ktoś to kiedyś robił to powinien wiedzieć jak wytworzyć ten dźwięk). Występuje w takich językach jak arabski bądź niemiecki (żaden język, o ile się nie mylę, nie odróżnia [ʀ] od [ʁ]). Głoska ta, oraz ta powyżej, są często (i błędnie) uważane za "r gardłowe" - powtórzę to raz jeszcze: "r gardłowe", o ile jest możliwe do wyartykułowania, nie brzmi tak. Przykład: arabskie "غضب" Gadʼiba [ʀædˤibæ] - Gniew.

A teraz kilka nagrań wraz z przykładami:
[q] - "القرآن‎" Al-Qur'ān [æːlquræːn] - Koran.
[ɢ] - "Монгол" Mongol [mɔɴɢɔɮ] - Mongoł.
[ɴ] - "日本" Nihon [nʲihoɴ] - Japonia.
[χ] - "Gapen" [χaːpə] - Ziewać.
[ʁ] - "Freund" [fʁɔʏnt] - Przyjaciel.
[ʀ] - "غضب" Gadʼiba [ʀædˤibæ] - Gniew.
Nagranie

Przyklej to może ktoś, żeby nowi widzieli; kolejna lekcja będzie o gardłowych.
« Ostatnia zmiana: 6 paź 2012, 16:32:32 wysłana przez Widsið »
(img)

Offline Pingǐno

  • spierdolina
  • Pomożesze: 120
  • Wiadomości: 1514
  • nie rozumiem hermetycznych żartów PFJ-u ://///////
  • Conlangi: lariaski, razruhski ← te mniej żenujące
Odp: Lekcje Fonetyczne
« Odpowiedź #1 dnia: 6 paź 2012, 11:21:33 »
O.

A ja nadal nie kumam, dlaczego [ʁ] brzmi bardziej drgająco od [ʀ]...

Oczekuję nagłośniowych. c:
(img)
__

Offline Tuktun

  • Pomożesze: 16
  • Wiadomości: 165
  • Country: jp
  • Nieszkodliwy wariat.
  • Conlangi: molski, a resztę zmieniam jak rękawiczki
Odp: Lekcje Fonetyczne
« Odpowiedź #2 dnia: 6 paź 2012, 11:24:44 »
Dzięki, te lekcje na pewno bardzo mi się przydadzą.
Mój uprzedni, lipny nick to Lord of the Potatoes.

És most következzék valami egészen más. A Monty Python Repülő Cirkusza.

Offline Noqa

  • Pomożesze: 672
  • Wiadomości: 2440
Odp: Lekcje Fonetyczne
« Odpowiedź #3 dnia: 6 paź 2012, 12:08:40 »
O, fajnie, że ktoś się tym zajął :) Sam pewnie nieraz skorzystam. Liczę, że dojedziesz do większych niuansów, jak apikalne /s/, itd.

Cytuj
[ʁ] - "Freund" [fʁɔʏnt] - Przyjaciel.

[fʁ]? Chyba [vʁ] (co zresztą czytasz), albo [fχ]
At him he yelled and yelped, tackling with taunting and dauntings; he tied and tacked him tightly and tautly, and killed him and quelled him and quenched him.

Offline Pingǐno

  • spierdolina
  • Pomożesze: 120
  • Wiadomości: 1514
  • nie rozumiem hermetycznych żartów PFJ-u ://///////
  • Conlangi: lariaski, razruhski ← te mniej żenujące
Odp: Lekcje Fonetyczne
« Odpowiedź #4 dnia: 6 paź 2012, 12:26:59 »
Cytuj
apikalne /s/

Rozróżnianie między laminalnymi a apikalnymi to jak rozróżniane dwuwargowej nosowej i wargowo-zębowej nosowej. ;P

Cytuj
[fʁ]? Chyba [vʁ] (co zresztą czytasz), albo [fχ]

Już była o tym debata kiedyś.
(img)
__

Offline Ghoster

  • لا إله إلا الله
  • Pomożesze: 959
  • Wiadomości: 2555
  • Country: cn
  • 阖蒂惹案
  • Conlangi: Padmarański, Szangryjski, Imfursyjski
Odp: Lekcje Fonetyczne
« Odpowiedź #5 dnia: 6 paź 2012, 12:30:33 »
Cytuj
Liczę, że dojedziesz do większych niuansów, jak apikalne /s/, itd.
Ja sam nie potrafię wymówić apikalnego "s", nie wiem po prostu jak się za to wziąć.

Cytuj
[fʁ]? Chyba [vʁ] (co zresztą czytasz), albo [fχ]
Proponuję wieczór z językiem ǃXóõ; wymówiłem tam [fʁ].

Cytuj
Rozróżnianie między laminalnymi a apikalnymi to jak rozróżniane dwuwargowej nosowej i wargowo-zębowej nosowej. ;P
Tyś chyba nigdy greckiego nie słyszał. xd
(img)

Offline CookieMonster93

  • Niderlandysta/Etnolingwista
  • Pomożesze: 192
  • Wiadomości: 1459
  • Country: pl
  • Conlangi: dialekty Nowej Fundlandii, futański i protofutański, In (oddany MrVassilowi), inne nóblangi
Odp: Lekcje Fonetyczne
« Odpowiedź #6 dnia: 6 paź 2012, 13:17:21 »
Ładnie opisane, czekam na ciąg dalszy. Zwłaszcza na samogłoski <3

Offline Noqa

  • Pomożesze: 672
  • Wiadomości: 2440
Odp: Lekcje Fonetyczne
« Odpowiedź #7 dnia: 6 paź 2012, 19:22:43 »
Post pod postem, bo może tamto ktoś przeniesie, a ja chcę wrócić do lekcji.

Ghoster, a może dobrze byłoby zrobić jakieś ćwiczenia? Jakiś w miarę wymagający tekst, który uczniowie nagraliby i wysłali (już po tym, jak to przećwiczyli), a ty byś ocenił, czy to trafia. Inaczej może być tak, że ludziom tylko będzie się wydawać, że rozumieją.
At him he yelled and yelped, tackling with taunting and dauntings; he tied and tacked him tightly and tautly, and killed him and quelled him and quenched him.

Offline Pluur

  • Pomożesze: 230
  • Wiadomości: 1632
  • Country: pl
Odp: Lekcje Fonetyczne
« Odpowiedź #8 dnia: 6 paź 2012, 19:27:07 »
Post pod postem, bo może tamto ktoś przeniesie, a ja chcę wrócić do lekcji.

Ghoster, a może dobrze byłoby zrobić jakieś ćwiczenia? Jakiś w miarę wymagający tekst, który uczniowie nagraliby i wysłali (już po tym, jak to przećwiczyli), a ty byś ocenił, czy to trafia. Inaczej może być tak, że ludziom tylko będzie się wydawać, że rozumieją.


Według mnie bardzo, ale to bardzo dobry pomysł, szczególnie dla mniej wtajemniczonych w temat jak np. ja

Offline Ghoster

  • لا إله إلا الله
  • Pomożesze: 959
  • Wiadomości: 2555
  • Country: cn
  • 阖蒂惹案
  • Conlangi: Padmarański, Szangryjski, Imfursyjski
Odp: Lekcje Fonetyczne
« Odpowiedź #9 dnia: 6 paź 2012, 20:09:44 »
Cytuj
Ghoster, a może dobrze byłoby zrobić jakieś ćwiczenia? Jakiś w miarę wymagający tekst, który uczniowie nagraliby i wysłali (już po tym, jak to przećwiczyli), a ty byś ocenił, czy to trafia. Inaczej może być tak, że ludziom tylko będzie się wydawać, że rozumieją.
Pomysł rzeczywiście trafny, chociaż zależałby naprawdę od jakości nagrań - te moje są przykładowo dość słabej jakości (ale i tak lepszej niż wtedy, gdy publikowałem Tatlimui). Tak czy inaczej przy kolejnej lekcji (chyba omówię w niej ogólnie wszystko od głosek gardłowych przez nagłośniowe aż po krtań) stworzę takowe ćwiczenia. Świetny pomysł raz jeszcze.
(img)

Offline Pingǐno

  • spierdolina
  • Pomożesze: 120
  • Wiadomości: 1514
  • nie rozumiem hermetycznych żartów PFJ-u ://///////
  • Conlangi: lariaski, razruhski ← te mniej żenujące
Odp: Lekcje Fonetyczne
« Odpowiedź #10 dnia: 6 paź 2012, 20:24:47 »
Twoje nagrania są dobrej jakości, IMO.

Może Ghoster będzie robił sprawdziany z każdej kolumny IPA? xP
« Ostatnia zmiana: 6 paź 2012, 20:26:37 wysłana przez Pingǐno »
(img)
__

Offline Ghoster

  • لا إله إلا الله
  • Pomożesze: 959
  • Wiadomości: 2555
  • Country: cn
  • 阖蒂惹案
  • Conlangi: Padmarański, Szangryjski, Imfursyjski
Odp: Lekcje Fonetyczne
« Odpowiedź #11 dnia: 7 paź 2012, 13:47:33 »
Głoski Gardłowe:
IPA uznaje istnieje istnienie dwóch głosek gardłowych, z czego obie są głoskami szczelinowymi (z tym że dźwięczna może być uznana za aproksymant); osobiście rozpoznaję różnicę między dźwięczną szczelinówką gardłową a gardłowym aproksymantem, a także uznaję istnienie gardłowej głoski drżącej ("gardłowe r" xd), ale nie będę wplątywał w te lekcje własnych przekonań na ten temat i tutaj omówimy jedynie dwie głoski.

[ħ] - Bezdźwięczna gardłowa głoska szczelinowa, naturalnie pojawia się w arabskim bądź czeczeńskim - z góry chciałbym podkreślić, iż wikipedia kłamie i żaden Portugalczyk świata nie wypowiada tej głoski w miejscu [r]. By wytworzyć tę głoskę należy delikatnie ścisnąć gardło (znajduje się ono poniżej języczka, niemniej zaciskając je dostatecznie można poczuć, iż te dwa miejsca dotykają się wzajemnie - na początku może to wywołać pewien dyskomfort, ale z czasem narządy mowy się przyzwyczajają), następnie następuje wypuszczenie powietrza, które może się kojarzyć z ciężkim dyszeniem, bądź, jak określił to oniegdaj Canis, syczeniem gazu. Przykład: arabskie "حلال" Ħalāl [ħælæːl] - Zdrowe, czyste, przeciwieństwo "zakazane".

[ʕ] - Jest to dźwięczny odpowiednik głoski powyżej - artykulacja tego dźwięku może spowodować, iż nie będzie już on brzmiał jak głoska szczelinowa, a właśnie jak aproksymant - podobnie jak głoska powyżej może powodować pewien dyskomfort, dlatego wielokrotne próby wypowiedzenia tej głoski, podczas gdy nigdy wcześniej się jej nie używało, może doprowadzić do lekkiego bólu gardła. Głoskę tę spotyka się często w językach semickich oraz w czeczeńskim. Przykład: arabskie "معلم" Mucalim [muʕælim] - Nauczyciel.

Głoski Nagłośniowe:
Głoski nagłośniowe są już chyba jednymi z najtrudniejszych głosek do wypowiedzenia, jeśli nigdy wcześniej się ich nie używało, miejsce ich artykulacji znajduje się nawet niżej niż gardło i ich brzmienie jest niezwykle twarde, głębokie i suche - co ciekawsze, istnieje więcej głosek nagłośniowych niż gardłowych. Głoski nagłośniowe jednak występują w o wiele mniejszej liczbie języków, można je spotkać w języku Haida (Kanada) oraz Dahalo (Kenia), dialektalnie raczej nie występują w języku arabskim, ale wielu ludzi preferuje wymowę litery "ح" właśnie nagłośniowo, zamiast gardłowo - w tym na ten przykład ja.

[ʡ] - Nagłośniowa głoska zwarta, jest ona raczej łatwa do wyartykułowania, ponieważ przypomina ono zwarcie krtaniowe (o którym potem), z tym że przesunięte z krtani na nagłośnię, przez co dźwięk ten wydaje się bardzo "suchy", jak większość głosek z tym miejscem realizacji. Nie dam większych rad odnośnie wypowiedzenia tej głoski, trzeba po prostu znaleźć miejsce pomiędzy gardłem a krtanią i w tym miejscu wyt5worzyć zwarcie. Naturalnie występuje w językach Haida i Dahalo. Przykład: Dahalskie Ndōʡo [ndoːʡo] - Podłoga.

[ʜ] - Głoska ta podobna jest do wcześniej opisanego [ħ], z tym że jest ona nieco głębsza i można odczuć wrażenie, jakoby była ona lekko drżąca - nie jest to jednak drżenie, a zjawisko charczenia, które można znaleźć także przy głosce [χ]. Bezdźwięczna nagłośniowa głoska szczelinowa występuje w językach Haida i Dahalo, ale można ją usłyszeć także w arabskim oraz somalijskim. Przykład: Haidajskie Xants [ʜʌnts] - Cień.

[ʢ] - Dźwięczna nagłośniowa głoska szczelinowa (bądź aproksymant), różni się tylko zjawiskiem dźwięczności i także może powodować ból nagłośni po wielokrotnej artykulacji. Podobno można tę głoskę usłyszeć w języku agulskim (Dagestan) oraz w jakichś dialektach arabskiego, ale szczerze wątpię w te informacje. Ogólnie tej głoski (tak samo jak raczej wszystkich nagłośniowych prócz [ʜ]) prawdopodobnie nigdy nie spotkacie podczas przygody z konlangerstwem li językami naturalnymi, ale mimo wszystko warto znać te dźwięki. Naturalnie nie raczej nie występuje, ale (podobno) można ją spotkać w arabskim, więc... Przykład: arabskie "معلم" Mucalim [muʢælim] - Nauczyciel.

[ᴙ] - Głoska, której powinien się nauczyć każdy fan Gwiezdnych Wojen, który chce udawać Wookiee; jest to nagłośniowa głoska drżąca i od biedy można ją nazwać "gardłowym r", gdyż jest to najgłębsza głoska drżąca jaką jest w stanie wydać człowiek (przez chwilę próbowałem wymówić drżącą głoskę krtaniową, ale nawet ja nie jestem w stanie, czyli tak, najgłębszą wibracją dostępną dla człowieka jest nałośnia). Naturalnie tak samo nie występuje w żadnym języku (chociaż wikipedia podaje jakieś informacje o dialektach języka Haida), więc przykładu raczej nie będzie.

Nagrania:
[ħ] - "حلال" Ħalāl [ħælæːl] - Zdrowe, czyste, przeciwieństwo "zakazane".
[ʕ] - "معلم" Mucalim [muʕælim] - Nauczyciel.
[ʡ] - Ndōʡo [ndoːʡo] - Podłoga.
[ʜ] - Xants [ʜʌnts] - Cień.
[ʢ] - "معلم" Mucalim [muʢælim] - Nauczyciel.
[ᴙ] - Rrrrrrrr [ᴙᴙᴙᴙᴙᴙᴙᴙᴙ] - Wookiee
Nagranie

Ćwiczenia:
1. Powtórzyć po kolei wszystkie głoski uwularne, gardłowe i nagłośniowe po kolei:
[q], [ɢ], [ɴ], [χ], [ʁ], [ʀ], [ħ], [ʕ], [ʡ], [ʜ], [ʢ], [ᴙ]
2. Wypowiedzieć po kolei różne zbitki głosek głębokich:
[aʜχali], [aɢʕaɴi], [ħaχq].
Nagranie
3. Powtórzyć przykłady z części o głoskach uwularnych:
[q] - "القرآن‎" Al-Qur'ān [æːlquræːn] - Koran.
[ɢ] - "Монгол" Mongol [mɔɴɢɔɮ] - Mongoł.
[ɴ] - "日本" Nihon [nʲihoɴ] - Japonia.
[χ] - "Gapen" [χaːpə] - Ziewać.
[ʁ] - "Freund" [fʁɔʏnt] - Przyjaciel.
[ʀ] - "غضب" Gadʼiba [ʀædˤibæ] - Gniew.
Nagranie
4. Powtórzyć przykłady z części o głoskach gardłowych i nagłośniowych:
[ħ] - "حلال" Ħalāl [ħælæːl] - Zdrowe, czyste, przeciwieństwo "zakazane".
[ʕ] - "معلم" Mucalim [muʕælim] - Nauczyciel.
[ʡ] - Ndōʡo [ndoːʡo] - Podłoga.
[ʜ] - Xants [ʜʌnts] - Cień.
[ʢ] - "معلم" Mucalim [muʢælim] - Nauczyciel.
[ᴙ] - Rrrrrrrr [ᴙᴙᴙᴙᴙᴙᴙᴙᴙ] - Wookiee
Nagranie
Wstawione nagrania skomentuję należycie, ale z góry mówię, że jednak słabej jakości nagrania nie uchwytują pewnych niuansów fonetycznych (np. czasami nagrywane przeze mnie [ɴ] brzmi wręcz jak [n]).

No i błagam po raz trzeci, usuńcie ten cały offtop z tematu, boże...
« Ostatnia zmiana: 7 paź 2012, 14:00:28 wysłana przez Ghoster »
(img)

Offline Pingǐno

  • spierdolina
  • Pomożesze: 120
  • Wiadomości: 1514
  • nie rozumiem hermetycznych żartów PFJ-u ://///////
  • Conlangi: lariaski, razruhski ← te mniej żenujące
Odp: Lekcje Fonetyczne
« Odpowiedź #12 dnia: 7 paź 2012, 15:16:17 »
Cytat: Nagranie
[ᴙ] - Rrrrrrrr [ᴙᴙᴙᴙᴙᴙᴙᴙᴙ]

Padłem. xD
(img)
__

Offline Wedyowisz

  • Pomożesze: 788
  • Wiadomości: 2564
  • Country: pl
Odp: Lekcje Fonetyczne
« Odpowiedź #13 dnia: 7 paź 2012, 15:27:59 »
@Ghoster: Pominąłeś uderzeniową nagłośniową. Coś z Afryki miało rzekomą nagłośniową dźwięczną zwartą, która okazała się uderzeniową nagłośniową.

Co do wibracji głębiej aniżeli położona jest nagłośnia, pozostałą fałdy przedsionkowe (ponoć używane w growlu itp.) i głosowe (których wibracje skutkują różnymi typami fonacji, a akustycznie najpodobniejsza do spółgosek drżących jest chyba skrzypiąca dźwięczność).

« Ostatnia zmiana: 7 paź 2012, 15:40:10 wysłana przez Gubiert »
стань — обернися, глянь — задивися

Offline Ghoster

  • لا إله إلا الله
  • Pomożesze: 959
  • Wiadomości: 2555
  • Country: cn
  • 阖蒂惹案
  • Conlangi: Padmarański, Szangryjski, Imfursyjski
Odp: Lekcje Fonetyczne
« Odpowiedź #14 dnia: 7 paź 2012, 15:46:22 »
Cytuj
@Ghoster: Pominąłeś uderzeniową nagłośniową. Coś z Afryki miało rzekomą nagłośniową dźwięczną zwartą, która okazała się uderzeniową nagłośniową.
No tak, ale nie potrafię jej wymówić (brzmi to dla mnie tak samo jak nagłośniowa zwarta), dlatego wolałem nikogo nie wprowadzać w błąd.

Cytuj
Co do wibracji głębiej aniżeli położona jest nagłośnia, pozostałą fałdy przedsionkowe (ponoć używane w growlu itp.) i głosowe (których wibracje skutkują różnymi typami fonacji, a akustycznie najpodobniejsza do spółgosek drżących jest chyba skrzypiąca dźwięczność).
No tak, ale wibracje poniżej krtani już się raczej do spółgłosek nie zaliczają, są to bardziej realizacje dźwięczności.
(img)