Autor Wątek: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok  (Przeczytany 6728 razy)

Offline Serpentinius

  • Nudokrążca
  • Pomożesze: 17
  • Wiadomości: 107
  • Country: pl
  • Conlangi: istocki, szlawski, słowski
Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« dnia: 19 cze 2013, 11:46:43 »
Hej,

Czy znacie jeszcze jakieś rzeczowniki odczasownikowe typu:

- tor (trzeć)
- tok (ciec)
- sok (ssać sączyć)


Fascynuje mnie ich krótkość i prostota oraz fakt, że przeciętny użytkownik języka polskiego, nie byłby w stanie powiązać tych słów ze sobą w przeciwieństwie do słów: moc (móc), mowa (mówić).
« Ostatnia zmiana: 19 cze 2013, 16:30:10 wysłana przez Serpentinius »
(img)

Offline Towarzysz Mauzer

  • Administrator
  • Pomożesze: 477
  • Wiadomości: 1962
  • Country: se
    • Tłumaczenia serbsko-polskie, chorwacko-polskie, bośniacko-polskie
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #1 dnia: 19 cze 2013, 12:45:58 »
Z tego rodzaju jest też: rok-rzec, otrok-odrzec (tak!) - to pozostałości praindoeuropejskiego przegłosu e (czasownikowe) : o (rzeczownikowe). Sok istotnie jest od ssać? Gdyby był z ablautu, to wygląda jakby był od siec, ale to nie ma sensu (bóg-biec :D)). Marny ze mnie PIE-ista.
Skrzydła miłości, mocy, o wielki, Twardy Jerze,
Rozpostrzyj ponad nami, ogrzej i przyjmij nas. -Mrkalj, Palinodia o twardym jerze
***
VIVAT CAROLVS GVSTAVVS REX POLONIÆ

Offline Serpentinius

  • Nudokrążca
  • Pomożesze: 17
  • Wiadomości: 107
  • Country: pl
  • Conlangi: istocki, szlawski, słowski
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #2 dnia: 19 cze 2013, 14:16:53 »
Bardzo ciekawe

- rok (rzec)
- otrok (odrzec)


Nie wiedziałem czym jest otrok, ale już wiem i zauważyłem coś ciekawego.

Po czesku (i słowacku) otrok - niewolnik. Otrokár - łowca niewolników.
Od razu jak to zobaczyłem, to pomyślałem o Ottokarze - księciu czeskim z dynastii Przemyślidów.
Ale przypomniałem sobie, że to niemieckie określenie (również polskie), bo po czesku nazywał się Przemysł Otakar I.

Czekam na kolejne propozycje, :)
(img)

Offline Dynozaur

  • Audytor w: Komisja Ustalania Nazw Miejscowości
  • Pomożesze: 1397
  • Wiadomości: 3302
  • Country: vi
  • Konserwatywny anarchista
  • Conlangi: Nevenlanch, Zimny, Wandyjski i inne
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #3 dnia: 19 cze 2013, 14:43:46 »
Mór - mrzeć
Wy-bór - wy-bierać
Bój - bić
Na-pój - na-pić

Trochę tego jest. Chyba dla więksości "krótkich" czasowników by się coś takiego znalazło.

Swoją drogą, czy to możliwe, by "łój" pochodził od "lać"? Wydaje mi się, że tak.
« Ostatnia zmiana: 19 cze 2013, 14:46:37 wysłana przez Dynozaur »
Wolę, żeby moim krajem rządziły połączone siły Hitlera, Stalina, Pol Pota, Kimów, Bandery, Mao, Palpatina i Voldemorta niż partja Razem!

Jeśli myślisz, że coś jest tak chujowe, że gorsze już być nie może, to pamiętaj, że Kirowograd zmienił nazwę na "Kropywnicki".

Offline Wedyowisz

  • Pomożesze: 777
  • Wiadomości: 2521
  • Country: pl
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #4 dnia: 19 cze 2013, 15:14:54 »
wlec — włók (chyba)
na-przeć — na-pór
zawrzeć — zawór
-lec — połóg, nałóg
-żec — ożóg

wrzeć : war podobne, ale różni się od typu naprzeć : napór długością samogłoski

Z tego rodzaju jest też: rok-rzec, otrok-odrzec (tak!) - to pozostałości praindoeuropejskiego przegłosu e (czasownikowe) : o (rzeczownikowe). Sok istotnie jest od ssać? Gdyby był z ablautu, to wygląda jakby był od siec, ale to nie ma sensu (bóg-biec :D)). Marny ze mnie PIE-ista.

Wg Vasmera sok łączono z siąkać i sączyć (czasowniki chyba mają n infiksalne, bo inaczej skąd ta nosówka). Ale siec też nie jest takie bez sensu, mogło pierwotnie chodzić np. o nacinanie drzew, żeby uzyskać ich soki.

Czemu otrok jest od odrzec?
« Ostatnia zmiana: 19 cze 2013, 15:28:24 wysłana przez Gubiert »
стань — обернися, глянь — задивися

Offline Feles

  • 오야폘도래
  • Pomożesze: 131
  • Wiadomości: 214
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #5 dnia: 19 cze 2013, 15:25:56 »
grób — grzebać
[do]wód — wieść
płot — pleść
łoże — lec
אַללאַהו אַקבאַר

Offline Wedyowisz

  • Pomożesze: 777
  • Wiadomości: 2521
  • Country: pl
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #6 dnia: 19 cze 2013, 15:38:11 »
wieźć — wóz
rzezać — raz (typ „długi”)
za-cząć i za-kon

Cytat: Dyno
Trochę tego jest. Chyba dla więksości "krótkich" czasowników by się coś takiego znalazło.

Wśród tematów spółgłoskowych te formacje są pospolitsze niż myślałem.
стань — обернися, глянь — задивися

Offline Serpentinius

  • Nudokrążca
  • Pomożesze: 17
  • Wiadomości: 107
  • Country: pl
  • Conlangi: istocki, szlawski, słowski
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #7 dnia: 19 cze 2013, 15:51:39 »
Swoją drogą, czy to możliwe, by "łój" pochodził od "lać"? Wydaje mi się, że tak.

Hmm. łoić, łajać?

Zawsze wydawało mi się ciekawe:

mróz (TróT) - marznąć (TarT)

I świetne jest:

Waga (ważyć)


i bohemizm

Wahadło (wahać się)

*aktualka

coś co sobie uświadomiłem bardzo późno:

- zeszyt (zeszyć)
_________________

- żer (żreć)
- zew (zwać)
- (noc)leg(owisko) (lec, leżeć)
- jad (jeść)?


i coś co mi przyszło do głowy, a jest nieprawdopodobne:

- żona / żena (żnąć)
« Ostatnia zmiana: 23 cze 2013, 23:13:07 wysłana przez Serpentinius »
(img)

Offline Dynozaur

  • Audytor w: Komisja Ustalania Nazw Miejscowości
  • Pomożesze: 1397
  • Wiadomości: 3302
  • Country: vi
  • Konserwatywny anarchista
  • Conlangi: Nevenlanch, Zimny, Wandyjski i inne
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #8 dnia: 19 cze 2013, 17:20:04 »
Hmm. łoić, łajać?

Wydaje mi się, że to już wtórne derywacje, albo coś niezwiązanego.

Bo jakby się zastanowić liti - lьjǫ - lojь to dokładnie taka sama derywacja jak - biti - bьjǫ - bojь.

PS: Derksen potwierdza moję teorję!

PS2: To co napisał Serpenteen i mnie zajechało Bandziolem. Zwłaszcza doszukiwanie się TarTa w "marznąć" (tutaj był sonant, nie przestawka, czeski zmrzlina).

PS3: Jeszcze z takich fajnych tworów przypomniał mi się "pot" od "piec" (z tym, że nie jest to derywacja bezprzyrostkowa, tylko jest tam przyrostek -tъ. Pot < *pok-tъ).
« Ostatnia zmiana: 19 cze 2013, 17:26:59 wysłana przez Dynozaur »
Wolę, żeby moim krajem rządziły połączone siły Hitlera, Stalina, Pol Pota, Kimów, Bandery, Mao, Palpatina i Voldemorta niż partja Razem!

Jeśli myślisz, że coś jest tak chujowe, że gorsze już być nie może, to pamiętaj, że Kirowograd zmienił nazwę na "Kropywnicki".

Offline Serpentinius

  • Nudokrążca
  • Pomożesze: 17
  • Wiadomości: 107
  • Country: pl
  • Conlangi: istocki, szlawski, słowski
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #9 dnia: 20 cze 2013, 13:47:04 »
Jesteś multi bandziola?

Chyba jakiś żart. Jestem na starym forum od: 17 Maj 2006
a Bandziol20 od: 22 Maj 2008

a zwróciłem na to uwagę bo TorTy są ciekawe. :)

Hmm. łoić, łajać?

Wydaje mi się, że to już wtórne derywacje, albo coś niezwiązanego.

Bo jakby się zastanowić liti - lьjǫ - lojь to dokładnie taka sama derywacja jak - biti - bьjǫ - bojь.

Lej (lać)
« Ostatnia zmiana: 20 cze 2013, 14:47:11 wysłana przez Serpentinius »
(img)

Offline spitygniew

  • Pomożesze: 677
  • Wiadomości: 1926
  • Country: il
  • Uspołecznione zwierzę.
  • Conlangi: zachodniołużycki, nanga
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #10 dnia: 24 cze 2013, 19:33:05 »
Właśnie znalazłem przykład przeciwny, z *o w czasowniku i *e w rzeczowniku: świąd : swędzieć. Zna ktoś inne tego typu? Czy jakiś lepszy ie.-ista może powiedzieć, skąd to się wzięło?
P.S. To prawda.

Offline Noqa

  • Pomożesze: 672
  • Wiadomości: 2438
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #11 dnia: 24 cze 2013, 22:38:25 »
Być może całkiem błądzę, ale może prąd? Czasownika nie ma, jest za to prędki. Czy może mieć coś wspólnego z pędzeniem, o ile samo to nie jest urobione od pędu.

Pąk - pękać.
At him he yelled and yelped, tackling with taunting and dauntings; he tied and tacked him tightly and tautly, and killed him and quelled him and quenched him.

Offline Feles

  • 오야폘도래
  • Pomożesze: 131
  • Wiadomości: 214
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #12 dnia: 24 cze 2013, 22:53:48 »
Być może całkiem błądzę, ale może prąd? Czasownika nie ma, jest za to prędki. Czy może mieć coś wspólnego z pędzeniem, o ile samo to nie jest urobione od pędu.

Pąk - pękać.
Akurat te dwie pary nie mają tu nic do rzeczy, ponieważ w każdym z nich mamy psł. , czyli najwyraźniej pie. *on, jeno poddane polskiemu wzdłużeniu zastępczemu.

prądowi mogłoby natomiast odpowiadać prząść, choć to wygląda co najmniej abstrakcyjnie. (A może jednak?)

Co do formacji z w pie.:

sad — siedzieć (?)

gnat — gnieść (???)

Cytuj
PS3: Jeszcze z takich fajnych tworów przypomniał mi się "pot" od "piec" (z tym, że nie jest to derywacja bezprzyrostkowa, tylko jest tam przyrostek -tъ. Pot < *pok-tъ).
Brü zdaje się postulował także most — mieść/miotać z podobną derywacją. Obecnie jednak ten pierwszy jest uznany za pożyczkę germańską.
אַללאַהו אַקבאַר

Offline Wedyowisz

  • Pomożesze: 777
  • Wiadomości: 2521
  • Country: pl
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #13 dnia: 28 cze 2013, 10:38:55 »
Brü zdaje się postulował także most — mieść/miotać z podobną derywacją. Obecnie jednak ten pierwszy jest uznany za pożyczkę germańską.

Semantycznie kłopotliwe, imo.
стань — обернися, глянь — задивися

Offline Serpentinius

  • Nudokrążca
  • Pomożesze: 17
  • Wiadomości: 107
  • Country: pl
  • Conlangi: istocki, szlawski, słowski
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #14 dnia: 28 cze 2013, 11:17:15 »
Brü zdaje się postulował także most — mieść/miotać z podobną derywacją. Obecnie jednak ten pierwszy jest uznany za pożyczkę germańską.

Semantycznie kłopotliwe, imo.

Właściwie nie jest to głupie. Wspólczesnie mosty są dosyć stabilne. Niegdyś były bardzo elastyczne i faktycznie wiatr mógł nimi miotać.
(img)