Autor Wątek: Semantyka polska  (Przeczytany 3811 razy)

Offline Obcy

  • Преводитель Истанбудскего Континенту
  • Pomożesze: 262
  • Wiadomości: 1471
  • Слава Семиену и Хордену!
  • Conlangi: astralogermański, szemierski, istanbudzki, senderoski, chatyński, haureński, szapiencki i jakiś inny :)
Semantyka polska
« dnia: 22 gru 2015, 22:19:29 »
Brakuje mi działu o jakichś dziwnych przesunięciach semantycznych w polskim, które nie zaistniały w innych słowiańskich, a może nawet i dziwnych jak na słowiańskie słowach (jak kobieta).

dywan ma jaki związek z sofą?
duma ma jaki związek z myśleniem?
gwar (hałas) ma jaki związek z mówieniem?
czeluść ma jaki związek ze szczęką?
sklep ma jaki związek z sufitem lub piwnicą?

Offline Noqa

  • Pomożesze: 672
  • Wiadomości: 2438
Odp: Semantyka polska
« Odpowiedź #1 dnia: 22 gru 2015, 23:07:17 »
Czy tylko ja uważam formę tych pytań za brzmiącą jakby wypluł ją Tłumacz Google po tłumaczeniu na polski z azerskiego przez Navajo przez albański?
Można poprosić po ludzku te pytania?
At him he yelled and yelped, tackling with taunting and dauntings; he tied and tacked him tightly and tautly, and killed him and quelled him and quenched him.

Offline Mahtlactli Omome Tochtli

  • Pomożesze: 242
  • Wiadomości: 362
Odp: Semantyka polska
« Odpowiedź #2 dnia: 22 gru 2015, 23:15:02 »
No, jak dużo ludzi mówi na raz, to jest gwar. Zważ, że "gwar" =/= "hałas", to specyficzny rodzaj hałasu powodowany przez mówienie.
Szczęka i czeluść mają to wspólnego, że się rozwierają  :-o
Żeby coś sprzedać, musisz to gdzieś składować, a gdzie będziesz składował? Ot, w piwnicy  :-)

W sumie to tylko dywan-sofa wydają mi się naprawdę ciekawe. Ktoś wie?

Offline Noqa

  • Pomożesze: 672
  • Wiadomości: 2438
Odp: Semantyka polska
« Odpowiedź #3 dnia: 22 gru 2015, 23:18:59 »
Bo jedno i drugie ottomański mebel? Tak jak lew i słoń to egzotyczne zwierzęta, więc to samo.
At him he yelled and yelped, tackling with taunting and dauntings; he tied and tacked him tightly and tautly, and killed him and quelled him and quenched him.

Offline Todsmer

  • Форумовъйь Гноітель Фраеровъ
  • Moderator
  • Pomożesze: 650
  • Wiadomości: 2828
  • Country: gr
  • Conlangi: andolú ézihu, sibbisca tonna
Odp: Semantyka polska
« Odpowiedź #4 dnia: 23 gru 2015, 00:11:07 »
No ale akurat osmańskie meble to były w Rzeczpospolitej dobrze znane, więc ciężko mówić o egzotyce :)

Offline Obcy

  • Преводитель Истанбудскего Континенту
  • Pomożesze: 262
  • Wiadomości: 1471
  • Слава Семиену и Хордену!
  • Conlangi: astralogermański, szemierski, istanbudzki, senderoski, chatyński, haureński, szapiencki i jakiś inny :)
Odp: Semantyka polska
« Odpowiedź #5 dnia: 10 lut 2016, 13:21:31 »
Udało mi się znaleźć inny dziwoląg, zwany "szczyt". We wszystkich słowiańskich oznacza on tarczę, tylko w durnym polskim oznacza wzniesienie.

Offline SchwarzVogel

  • Pomożesze: 23
  • Wiadomości: 94
Odp: Semantyka polska
« Odpowiedź #6 dnia: 10 lut 2016, 13:36:01 »
"Myślenie" to było generalnie pierwotne znaczenie 'dumy'.....

We wschodniosłowiańskich i południowosłowiańskich ciągle oznacza głównie 'rozmyślanie, radzenie'.


"Szczyt" to bez dwóch zdań dziwaczne zjawisko.

Przesunięcie "obcy" ze "swój, wspólny' do dzisiejszego znaczenia też jest ciekawe. :D

Offline Pingǐno

  • spierdolina
  • Pomożesze: 120
  • Wiadomości: 1514
  • nie rozumiem hermetycznych żartów PFJ-u ://///////
  • Conlangi: lariaski, razruhski ← te mniej żenujące
Odp: Semantyka polska
« Odpowiedź #7 dnia: 10 lut 2016, 13:49:01 »
Może "szczyt" to taka "tarcza gór"? :P
(img)
__

Offline Obcy

  • Преводитель Истанбудскего Континенту
  • Pomożesze: 262
  • Wiadomości: 1471
  • Слава Семиену и Хордену!
  • Conlangi: astralogermański, szemierski, istanbudzki, senderoski, chatyński, haureński, szapiencki i jakiś inny :)
Odp: Semantyka polska
« Odpowiedź #8 dnia: 10 lut 2016, 14:21:55 »
"Myślenie" to było generalnie pierwotne znaczenie 'dumy'.....

We wschodniosłowiańskich i południowosłowiańskich ciągle oznacza głównie 'rozmyślanie, radzenie'.

To akurat wiem, no ale jeśli jesteś z czegoś dumny, to jak możesz o tym rozmyślać?? Znaczeniowo dalej nie ma związku, a większość Słowian na "dumny" używa rdzenia *gordъ.

Poza tym dziękuję za przesuwkę "obcego", jak to możliwe, że na to nie wpadłem :P
« Ostatnia zmiana: 10 lut 2016, 14:32:23 wysłana przez Obcy »

Offline Todsmer

  • Форумовъйь Гноітель Фраеровъ
  • Moderator
  • Pomożesze: 650
  • Wiadomości: 2828
  • Country: gr
  • Conlangi: andolú ézihu, sibbisca tonna
Odp: Semantyka polska
« Odpowiedź #9 dnia: 10 lut 2016, 14:29:10 »
Udało mi się znaleźć inny dziwoląg, zwany "szczyt". We wszystkich słowiańskich oznacza on tarczę, tylko w durnym polskim oznacza wzniesienie.
Słowacki?

Offline Siemoród

  • Слава Словѣномъ!
  • Pomożesze: 128
  • Wiadomości: 491
  • Country: cs
Odp: Semantyka polska
« Odpowiedź #10 dnia: 10 lut 2016, 14:34:26 »
Ciekawe jest też, że we wszech językach słowiańskich poza polskim prsłw. słowo *mirъ rozumie się jako świat i/lub pokój, a u nas to ostało się tylko jako "mir domowy". Podobnież prsłw. *blǫdъ u Czechów i Słowaków oznacza urojenia, a u pozostałych Słowian rozpustę. Tylko u nas to stało się zwykłym błędem...
Єи, Словѣнє, ѥщє наша
Словѣнъ мълва живєть
Пока нашє вѣрьноѥ сьрдьцє
За нашь народъ бьѥть!

Offline Wedyowisz

  • Pomożesze: 777
  • Wiadomości: 2521
  • Country: pl
Odp: Semantyka polska
« Odpowiedź #11 dnia: 10 lut 2016, 15:07:16 »
To akurat wiem, no ale jeśli jesteś z czegoś dumny, to jak możesz o tym rozmyślać?? Znaczeniowo dalej nie ma związku, a większość Słowian na "dumny" używa rdzenia *gordъ.

*gъrdъ, *gordъ to gród...

Cytat: Siemoród
Ciekawe jest też, że we wszech językach słowiańskich poza polskim prsłw. słowo *mirъ rozumie się jako świat i/lub pokój, a u nas to ostało się tylko jako "mir domowy".

Jeszcze można „mieć mir”, tj. poważanie.

Cytuj
Podobnież prsłw. *blǫdъ u Czechów i Słowaków oznacza urojenia, a u pozostałych Słowian rozpustę. Tylko u nas to stało się zwykłym błędem...

A może właśnie wyszło od „błędu” (niewłaściwego postępowania), moim zdaniem łatwiej wytłumaczyć przesuwkę błąd → rozpusta, niż na odwrót.

Cytat: Obcy
Udało mi się znaleźć inny dziwoląg, zwany "szczyt".

Taki słowiański kenning trochę!




стань — обернися, глянь — задивися

Offline SchwarzVogel

  • Pomożesze: 23
  • Wiadomości: 94
Odp: Semantyka polska
« Odpowiedź #12 dnia: 10 lut 2016, 23:00:26 »
Boryś twierdzi, że pra słowiańskie blęsti istotnie oznaczało głównie 'błądzić', i jest pokrewne z niczym innym tylko germańskim blint/blind.

Wiktionary sie zgadza....


A szczyt już chyba co najmniej od XVI wieku wyleciał z podstawowego znaczenia na rzecz 'tarczy' która zdaje się germanizmem. W każdym razie w źródłach o wojskowości już są tylko tarcze i puklerze, czy pawężę, a nie szczyty.

Boryś twierdzi, że poszło osłona > osłona z desek > osłona budynku > wierzchołek budowli > wierzchołek wogle.

Gdzie indziej czytałem, że było też coś ze 'szczycić się', które zmieniało znaczenie z 'zasłaniać się tarczą' na 'szczycenie się tym'.:P

Offline SchwarzVogel

  • Pomożesze: 23
  • Wiadomości: 94
Odp: Semantyka polska
« Odpowiedź #13 dnia: 21 maj 2016, 22:28:15 »
Przyszło mi z nagła do głowy dość 'podstawowe', a dziwne semantycznie słowo polskie:

'kopać"

Na chłopski rozum wydawało mi się,  że nastąpiło przesunięcie znaczenia z 'uderzać, zadawać ciosy, zwłaszcza nogą', przez 'kopać (w) łopatę/rydel" do "kopać ziemię w ogóle".

Ale gdzie nie spojrzę w jakie słowniki, to sugerują, że te znaczenia jakoś niby były pomieszane od dawna....

Co o tym sądzicie, mi ta dwuznaczność się jakoś dziwna wydaje.
« Ostatnia zmiana: 21 maj 2016, 23:17:46 wysłana przez SchwarzVogel »

Offline Obcy

  • Преводитель Истанбудскего Континенту
  • Pomożesze: 262
  • Wiadomości: 1471
  • Слава Семиену и Хордену!
  • Conlangi: astralogermański, szemierski, istanbudzki, senderoski, chatyński, haureński, szapiencki i jakiś inny :)
Odp: Semantyka polska
« Odpowiedź #14 dnia: 10 sie 2016, 17:08:53 »
Pewna sławna Paulinka ostatnio wspomniała o dziwnej przesuwce semantycznej słowa ciekawy. Kiedyś to słowo miało więcej wspólnego z ciekiem, bo oznaczało "szybko biegnący". Czy szybkie bieganie naprawdę może być interesujące?

BTW Z ostatniego odcinka wynika, że Paulina wie jednak o błędnie pisanych słowach, np. ogurek, pasorzyt (tak dla uciechy Dyna xDDD)…
« Ostatnia zmiana: 10 sie 2016, 17:16:38 wysłana przez Obcy »