Autor Wątek: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok  (Przeczytany 14953 razy)

Offline Wedyowisz

  • Wiadomości: 2 696
    • Zobacz profil
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #15 dnia: Czerwiec 28, 2013, 11:41:13 »
Brü zdaje się postulował także most — mieść/miotać z podobną derywacją. Obecnie jednak ten pierwszy jest uznany za pożyczkę germańską.

Semantycznie kłopotliwe, imo.

Właściwie nie jest to głupie. Wspólczesnie mosty są dosyć stabilne. Niegdyś były bardzo elastyczne i faktycznie wiatr mógł nimi miotać.

Chodziło mi o hipotezę zapożyczenia germańskiego. Wygląda na to, że w każdym jednym germańskim słowo mast bądź jego ekwiwalent oznacza „pionowy drąg”, w tym zwłaszcza „maszt”. Nie zetknąłem się natomiast wcale z tym znaczeniem na gruncie słowiańskim; jeśli gdzieś występuje, to na pewno  nie powszechnie (zaświadczone znaczenia podług Fasmera to: most; przejście, pomost z desek; pokład na statku; tama; nawierzchnia ulicy). Wsiowe kładki mogą niewiele różnić się od (poziomych) drągów, jednak niespecjalnie widzę potrzebę zapożyczania z germańszczyzny słowa o takim znaczeniu tylko po to, żeby zrobić sobie zeń słowo na most. Gdyby był Prasłowianinem, myślę, że wolałbym przejąć jakiś **brъžь w tym znaczeniu. Atrakcyjność semantyczna tej hipotezy wg mnie nie powala.

A i z tym miotaniem coś może być, w końcu mosty przerzuca się przez rzeki. Podobnie jak przeciera się drogi (tor).
« Ostatnia zmiana: Czerwiec 28, 2013, 11:48:05 wysłana przez Gubiert »
стань — обернися, глянь — задивися

Offline Ainigmos

  • Niepurystyczny purysta
  • Wiadomości: 265
  • Zagadkosz
    • Zobacz profil
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #16 dnia: Sierpień 01, 2015, 01:02:43 »
Czy to prawda, iż
miot, z którego pochodzą przedmiot, podmiot, przymiot i pomiot,urobił się od czas. mieć, a nie wbrew pozorowi derywacji zerowej - od miotać, skąd wymiot?
« Ostatnia zmiana: Sierpień 01, 2015, 11:56:16 wysłana przez Ainigmos »
Słownictwo nie może upodobnić się do poharatanego wykorzeniającymi wtrętami drzewa bez korzeni - oto hasło czyścielskiego słowodzieja

Offline Dynozaur

  • Audytor w: Komisja Ustalania Nazw Miejscowości
  • Wiadomości: 3 623
  • Wiecznie obserwowany
    • Zobacz profil
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #17 dnia: Sierpień 01, 2015, 11:34:40 »
Chyba nie.
Mieć miało pierwotnie i- i samo w sobie pochodzi od "jąć".

Zresztą, to wszystko są kalki - przedmiot, podmiot = objekt, subjekt - od łac. jacere~jactare - rzucać, miotać.

Swoją drogą, jak w takim razie można by skalkować "projekt"? Domiot? Przemiot?
« Ostatnia zmiana: Sierpień 01, 2015, 11:39:55 wysłana przez Dynozaur »
Dziękuję, Pluur! Mam nadzieję, że dotrzymasz słowa.

Offline Wedyowisz

  • Wiadomości: 2 696
    • Zobacz profil
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #18 dnia: Sierpień 01, 2015, 14:37:07 »
Poza tym mieć miało jać, musiałby być *miat.
стань — обернися, глянь — задивися

Offline Ainigmos

  • Niepurystyczny purysta
  • Wiadomości: 265
  • Zagadkosz
    • Zobacz profil
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #19 dnia: Czerwiec 26, 2017, 15:02:45 »
Być może całkiem błądzę, ale może prąd? Czasownika nie ma, jest za to prędki. Czy może mieć coś wspólnego z pędzeniem, o ile samo to nie jest urobione od pędu.
prądowi mogłoby natomiast odpowiadać prząść, choć to wygląda co najmniej abstrakcyjnie. (A może jednak?)
Prąd wypłynął zapewne od pruć, a ten urobił się apofonią umlautową od *przyć (jak dzisiaj już tylko w rozkazie przyj), co wygląda o wiele konkretniej, więc prąd trudno skojarzyć z przędzeniem.


troska - trząść
« Ostatnia zmiana: Czerwiec 26, 2017, 15:08:02 wysłana przez Ainigmos »
Słownictwo nie może upodobnić się do poharatanego wykorzeniającymi wtrętami drzewa bez korzeni - oto hasło czyścielskiego słowodzieja

Offline Siemoród

  • Слава Словѣномъ!
  • Wiadomości: 539
    • Zobacz profil
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #20 dnia: Czerwiec 27, 2017, 00:36:48 »
kosa i czesać
-cząć i koniec
-źrzeć i wzrok

Poza tym mieć miało jać, musiałby być *miat.
Właśnie to jest o tyle ciekawe, że rosyjski ma предмѣтъ(sic!), a bułgarski прѣдмѣтъ. No a czeski předmět. Pytaniem powinno być, dlaczego nie ma jacia w polskim wyrazie.
« Ostatnia zmiana: Czerwiec 27, 2017, 17:52:05 wysłana przez Siemoród »
Єи, Словѣнє, ѥщє наша
Словѣнъ мълва живєть
Пока нашє вѣрьноѥ сьрдьцє
За нашь народъ бьѥть!

Offline Obcy

  • Loof þän Semien onn þän Horden!
  • Uciekinier
  • Wiadomości: 1 716
  • Vourfäirer ƨ̆ermaneslands
    • Zobacz profil
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #21 dnia: Czerwiec 28, 2017, 18:17:46 »
Właśnie to jest o tyle ciekawe, że rosyjski ma предмѣтъ(sic!), a bułgarski прѣдмѣтъ. No a czeski předmět. Pytaniem powinno być, dlaczego nie ma jacia w polskim wyrazie.

Wg ESSJ-ki i kilku innych źródeł forma *mětati (1.os.lp. *mětajǫ) była iteratywem od formy *metati (1.os.lp. *meťǫ) i w rezultacie mieliśmy dwa podobne czasowniki, z których w językach potomnych przeważyła jakaś jedna forma. Dlatego uważam za historycznie poprawne wszystkie słowiańskie "przedmiotowe" kalki z łaciny.
« Ostatnia zmiana: Czerwiec 28, 2017, 18:24:51 wysłana przez Obcy »

Offline Ainigmos

  • Niepurystyczny purysta
  • Wiadomości: 265
  • Zagadkosz
    • Zobacz profil
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #22 dnia: Czerwiec 01, 2018, 17:48:31 »
Czy znacie jeszcze jakieś rzeczowniki odczasownikowe typu tor (trzeć):

Dawniej polszczyzna znała wiele rzeczowników alternacyjnych, kiedy jej słowotwórstwo po części rządziło się różnymi przegłosami i obocznościami, oto niektóre z nich:
skucha - skusić
[prze]zrocze - zierać
sprzęt - sprząc
« Ostatnia zmiana: Czerwiec 01, 2018, 17:56:50 wysłana przez Ainigmos »
Słownictwo nie może upodobnić się do poharatanego wykorzeniającymi wtrętami drzewa bez korzeni - oto hasło czyścielskiego słowodzieja

Offline Dynozaur

  • Audytor w: Komisja Ustalania Nazw Miejscowości
  • Wiadomości: 3 623
  • Wiecznie obserwowany
    • Zobacz profil
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #23 dnia: Czerwiec 02, 2018, 09:29:47 »
"Skucha" to typowa wsteczformacja z -ch-, nic starego.

Wydaje mi się wręcz, że to neologizm ostatnich dziesięcioleci.
Dziękuję, Pluur! Mam nadzieję, że dotrzymasz słowa.

Offline Ainigmos

  • Niepurystyczny purysta
  • Wiadomości: 265
  • Zagadkosz
    • Zobacz profil
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #24 dnia: Czerwiec 03, 2018, 09:15:16 »
"Skucha" to typowa wsteczformacja z -ch-, nic starego.

Wydaje mi się wręcz, że to neologizm ostatnich dziesięcioleci.
Bez wsteczformacji, która zalicza się do alternacji, zgrubienie skucha brzmiała zapewne w staropolszczyźnie jako skusa (analogicznie do pokusa) czyli też rzeczownik alternacyjny, więc zdaje się, że to potoczny archaizm sprzed wielu wieków z gier dziecięcych, choć nigdzie poświadczony słownikowo.
« Ostatnia zmiana: Czerwiec 03, 2018, 10:44:38 wysłana przez Ainigmos »
Słownictwo nie może upodobnić się do poharatanego wykorzeniającymi wtrętami drzewa bez korzeni - oto hasło czyścielskiego słowodzieja

Offline Wedyowisz

  • Wiadomości: 2 696
    • Zobacz profil
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #25 dnia: Czerwiec 03, 2018, 21:10:56 »
Przecież to od skuć się.
стань — обернися, глянь — задивися

Offline Toyatl

  • Wiadomości: 329
    • Zobacz profil
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #26 dnia: Lipiec 30, 2018, 19:54:12 »
stwór - stworzyć
(samo)war - warzyć
gar - żarzyć albo żreć, żerować (?)
lot - lecieć
pogoń - pogonić
zwis - zwisać
popiół  - płonąć

Offline Henryk Pruthenia

  • Der Untermenschenbändiger
  • Moderatór
  • Wiadomości: 5 069
  • Pieśń Arjów!
    • Zobacz profil
    • Mój konlangerski dorobek
  • Konlangi: Ziemskie, Kyońskie, Adnackie; autor neszszszczyzny
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #27 dnia: Lipiec 30, 2018, 20:18:53 »
Mylisz derywację zerową z ablautem, może za ostatnim wyjątkiem.

Offline Toyatl

  • Wiadomości: 329
    • Zobacz profil
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #28 dnia: Lipiec 31, 2018, 05:20:07 »
Ok, ale gar od żarzyć (lub żreć) też się nadaje do wątku.