Autor Wątek: Lekcje Arabskiego Abdżadu  (Przeczytany 2557 razy)

Offline Ghoster

  • لا إله إلا الله و محمد رسول الله
  • Pomożesze: 814
  • Wiadomości: 2388
  • Country: sa
  • Conlangi: Padmarański, Szangryjski, Imfursyjski
Lekcje Arabskiego Abdżadu
« dnia: 9 sty 2015, 15:54:44 »
W tym temacie stworzę pełną, obszerną lekcję na temat arabskiego abdżadu, jego formy pisanej, czytania oraz odcztywania arabskiej kaligrafii. Poruszę tu kwestię wszelakich ligatur, jakich używa się w świecie arabskim, zapis arabskiego w internecie oraz ewentualne wskazówki dla potencjalnych konlangerów, którzy chcieliby użyć abdżadu do swoich konlangów.

أبــــجـدية العـــربــية
'Alfabet Arabski'
"Abjadīyyä.tu al-Carabīyyä.tu"
Hiperpoprawna wymowa koraniczna: [ʔæbʤædijːætu‿lˤʕɑɾˠɑbijːætu]
Wymowa MSA: [ʔæbʤædijːæ‿lˤʕɑɾˠɑbijːæ(h)]
Wymowa potoczna: [æbʤædiː‿lˤɑɾˠɑbiː]

Alfabet arabski (dalej: abdżad) składa się z dwudziestu ośmiu podstawowych liter, w tym trzech samogłosek, oraz kilku modyfikacji liter, z których niektórzy traktują jedną z nich (hamzę) jako osobną, pełnosprawną literę, umieszczając ją na na końcu alfabetu. Poniższe lekcje będą dotyczyły tylko i wyłącznie MSA (Modern Standard Arabic), a przedstawiana wymowa dotyczyć będzie formy MSA (czyli najbardziej podstawowej), formy koranicznej (czyli hiperpoprawnej wymowy języka arabskiego zawartego w Koranie) oraz formy potocznej (czyli najpopularniejszych skrótowców fonetycznych w dzisiejszym MSA). Jeśli podana będzie tylko jedna wymowa, będzie ona dotyczyć tylko i wyłącznie podstawowej wersji MSA. Poniżej prezentuję cały arabski alfabet (pisany od prawej do lewej, co powinniście już wiedzieć, jak i całe pismo prócz cyfr, o czym innym razem):

ا ب ت ث ج ح خ
د ذ ر ز س ش
ص ض ط ظ ع غ
ف ق ك ل م ن ه و ي

Jak łatwo zauważyć, litery w pierwszych trzech rzędach (prócz pierwszej litery alfabetu: alifu) reprezentują pewne rodziny kształtów, w których litery są zapisywane tak samo, różnią się jedynie kropkami (różnice w wymowie są niemniej diametralne). Podczas tych lekcji *nie będę* przeprowadzał nikogo przez abdżad w kolejności alfabetycznej, a wybiorę poszczególne litery, wraz z którymi lekcje będą się optymalnie posuwać naprzód. Ważna informacja dla tych, którzy nie wiedzą: w arabskim nie zapisuje się (większości) samogłosek krótkich, za to samogłoski długie są (prawie) zawsze zapisywane! Nie myślcie teraz o tych nawiasach i wyjątkach, to wszystko bardzo proste i logiczne, co będę skrupulatnie i powoli wyjaśniał.

Pierwsza i najważniejsza informacja: za wyjątkiem sześciu liter, *każda* litera arabskiego alfabetu posiada cztery osobne formy, które są ich wariantami pozycyjnymi. Innymi słowy prawie każda litera wygląda inaczej pisana osobno, na początku słowa, w jego środku i na końcu. Oczywiście nie oznacza to, iż każda arabska litera jest całkowicie odmienna pisząc ją w różnych pozycjach, niemniej czasami znaki zmieniają się nie do poznania i ich kształtów trzeba się wyuczyć, jeśli macie zamiar opanować arabski abdżad. Litery w arabskim łączą się, ponieważ są one pisane w jednej, ciągłej linii (jako iż wiele liter dla odróżnienia od siebie posiada kropki, większość Arabów zapisując arabski najpierw pisze kształt liter, a dopiero potem dopisuje dane kropki).

Pierwsze cztery litery jakie poznamy to Alif, Bā’, Tā’ oraz Ŧā’, które oznaczają odpowiednio głoski [æː], [b], [t] oraz [θ]; trzy ostatnie litery należą do jednej rodziny i mają tę samą formę, różnią się jedynie położeniem kropek.

Forma każdej z tych liter łącząc się z innymi literami w słowie zachowuje się dokładnie tak samo, jedynie kropki są w innych pozycjach. Dla małego wyjaśnienia:
Forma izolowana to wygląd litery, która nie łączy się z żadnej strony (może to pokazywać, iż dany znak to nic więcej jak tylko litera, ale może też występować w słowie po grupie liter, które nie łączą się z lewej strony);
Forma początkowa używana jest na początku słów bądź w ich środku, jeśli znajduje się po literach, które nie łączą się z lewej strony;
Forma środkowa łączy się z innymi literami z obu stron;
Forma końcowa łączy się z innymi literami tylko z prawej strony.

PrzykładForma końcowaForma izolowanaLitera
(img)ـااAlif
ā
[æː] [ɑː]
[æ] [u]

Alif jest pierwszą i jedną z najczęściej używanych liter abdżadu. Za jego pomocą zapisuje się naprawdę przeróżne głoski, ale na razie wiedzieć trzeba tylko jedno: alif oznacza nader wszystko długie /a/, czyli "ā". Jego najbardziej podstawowa wymowa to [æː] i tak powinno się tę literę zapamiętać. Jeśli jednak alif graniczy z jakąś literą prezentującą dźwięk faryngalny/faryngalizowany, wymawia się go jako [ɑː].

Za pomocą samego alifu żadnego słowa jednak zapisać nie możemy, przejdźmy zatem do pierwszego rasmu.

PrzykładForma końcowaForma środkowaForma początkowaForma izolowanaLitera
(img)ـبـبـبـبBā’
b
[b]
(img)ـتـتـتـتTā’
t
[t]
(img)ـثـثـثـثŦā’
ŧ
[θ]

"Rasm" 'Rysunek, szkic' - Tego słowa używa się w arabskim na określenie *kształtu liter bez kropki*. Jak można wyżej zobaczyć, wszystkie trzy litery mają dokładnie taki sam kształt i różnią się tylko kropkami - takich sytuacji będzie więcej, więc ważnym jest, by zacząć tego typu litery szybko zapamiętywać jako połączenie zmieniającego się rasmu oraz niezmiennych kropek. Trzeba też zapamiętać, że litery wyglądają inaczej w każdej pozycji w słowie i warto tutaj napomknąć, że wielu Arabów dzieli te litery (a przynajmniej te, które da się tak podzielić) na część właściwą, niezmienną (w powyższym przypadku jest to wzniesienie na linii pisma) oraz na ogon, końcówkę, jak zwał tak zwał - tę część, która jest usuwana w każdej pozycji, tylko nie na końcu, gdzie litera może zostać swobodnie zakończona, bo nie przerywa jej w tym kolejna, następująca po niej litera.

Zacznijmy od przeczytania chyba najprostszego słowa jakie może być:

باب
"bāb" 'Drzwi'

W przeciwieństwie do polskiego, w arabskim ten wyraz ma liczbę pojedynczą. Tak czy inaczej nie będę wyposzczególniał liter dla opornych, bo jest to najprostszy przykład i jeśli ktoś sobie nie radzi z tym, to już trudno. Należy wspomnieć o tym, iż rzadko kiedy w arabskim zdarzą się wyrazy, które można przeczytać dokładnie tak jak się pisze. Idąc głębiej w tę logikę można dojść do wniosku, że w arabskim takich wyrazów właściwie w ogóle nie ma, ponieważ każdy wyraz musi być czytany w jednym z trzech przypadków. Czyli powyższy wyraz, mimo transkrypcji jaką podałem, tak naprawdę wygląda jako:

"bāb.un" 'Drzwi'

Przy czym "-u-" jest wyznacznikiem pierwszego przypadku, nominatywu, a "-n" wyznacznikiem nieokreśloności wyrazu (są to zatem jakieś tam drzwi, niekonkretne bądź nieważne). Ważne jest by zapamiętać, iż *końcówek przypadków* nie zapisuje się w ogóle (z jednym małym wyjątkiem: przy trzecim przypadku zapisuje się alif na końcu, ale o tym potem).

Znając już pierwsze ważne słowo możemy coś do niego dodać; na przykład kolejne Bā’ na początku:

بباب
"bi-bāb.in"

Co się teraz stało zwie się gramatyką. Otóż dodaliśmy do wyrazu przyimek "bi-" (z którego zapisuje się tylko "b") i słowo stanęło w drugim przypadku. *Nie musicie* teraz jeszcze nic wiedzieć o przypadkach, ale chcę zwrócić uwagę na pewną bardzo ważną kwestię, która zapewne wielu zaprząta głowę. "Jak czytać arabski, skoro nie zapisuje się samogłosek krótkich?". I właśnie tutaj jest odpowiedź: jeśli znacie jakieś słowo bardzo dobrze (wiecie jak się je zapisuje i odmienia), oraz znacie te przyimki, które mogą się do wyrazu dołączyć, *zawsze* przeczytacie ten wyraz poprawnie! Jeśli zatem napotkacie wyraz, który już wkuliście, a następnie zobaczycie go w tekście z jakimś tajemniczym "b", to możecie w ciemno przeczytać to jako "bi-", ponieważ znacie też ten przyimek! Na tym właśnie polega nauka czytania arabskiego - to pismo powstało, by zapisywać nim arabski i arabski tylko i wyłącznie. Oczywiście najpierw trzeba poznać kilka podstawowych zasad języku, ale mogę zagwarantować, że czytanie arabskiego nie opiera się na zgadywaniu tego, jakie ktoś samogłoski wsadził w słowo, a na chłodnej kalkulacji i przypominaniu sobie na bierząco znajomych morfemów oraz składanie ich.

To samo tyczy się zresztą zmiany przypadku w słowie powyżej: jeśli postawi się przed wyrazem przyimek "bi-", możecie być pewni, że wyraz przyjmie drugi przypadek, nawet mimo faktu, iż tego się nie zapisuje. Mam nadzieję, iż wszystko jest klarowne. Jeśli nie, to i tak jedziemy dalej.

PrzykładForma końcowaForma środkowaForma początkowaForma izolowanaLitera
(img)ـلـلـلـلLām
l
[l(ˠ)]

W tym momencie zaburzyłem kolejność alfabetyczną, ale to dla waszego dobra. Litera Lām służy do zapisywania dźwięku [l], który w pewnych otoczeniach może przyjmować nawet formę [lˠ]. Tak się składa, że słowo "Allah" wymawia się jako [ɑlˠːɑː(h)]. Warto zwrócić uwagę na to, iż w tej sytuacji fonem /a/ wymawiany jest jako [ɑ], tak jak pomiędzy głoskami emfatycznymi, o czym wcześniej wspomniałem.

Tak więc: opierając się na powyższej tabelce oraz na tym, iż poznaliśmy już literę Alif, możemy śmiało stworzyć to, z czego chyba najbardziej kojarzony jest język arabski, to jest zaimek określony "al-":

الباب
"al-bāb.u" 'Drzwi'

Stało się tutaj kilka ważnych rzeczy: po pierwsze należy zapamiętać, iż zaimek określony "al-" *zawsze* jest pisany łącznie ze słowem, które określa. Po drugie, słowo straciło "-n" z przypadku; jak już wspominałem, nunacja (czyli inaczej: obecność "-n" z przypadku) jest wyznacznikiem nieokreśloności wyrazu. Jeśli wyraz jest jednak określony (najczęściej poprzez dołączenie do niego "al-"), to owo "-n" się wykrusza i zostaje nam ledwie samogłoska przypadku, w jakim wyraz stoi. Jednak co bardziej czujnych mogło zainteresować dlaczego zapisaliśmy alifem krótkie "a". Otóż należy wspomnieć o tym, iż alifem zapisuje się przede wszystkim długie "ā", ale *także* krótkie samogłoski (wszystkie, o czym szerzej potem) na początku słów. Tak się składa, iż "al-" zapisywane jest poprzez "alif-lām". Tą samą zasadą rządzą się zwykłe rzeczowniki:

اب
"ab.un" 'Ojciec'

Mimo iż zapisaliśmy alif, czytamy to słowo przez krótkie "a". Ogółem, jeśli alif jest na początku słowa, to czyta się go krótko. Gdy przejdziemy do diakrytyków powiem jak to ograniczenie omijać.

ثبت
"ŧabata"
'Być stałym, być niezmiennym'

Ten przykład ładnie pokazuje nam to, jak bardzo arabskocentryczny jest abdżad. Otóż z tego słowa zapisaliśmy tylko i wyłącznie spółgłoski w nim występujące. To ważne, ponieważ arabski na takich rdzeniach spółgłoskowych się opiera - oznacza to, że dzięki takiemu sposobowi zapisu łatwiej zwracamy uwagę na rdzeń wyrazu, w tym przypadku "Ŧ-B-T". Istnieją oczywiście rzeczowniki zapisywane ledwie trzema literami (i to akurat tymi z rdzenia, którymi identycznie zapisany jest jakiś inny czasownik, na przykład), ale pamiętajmy, że arabski jest językiem fleksyjnym. Po rzeczownikach nie będzie końcówek koniugacji, a po czasownikach końcówek deklinacji - i właśnie stąd wiadomo jakie słowo czytamy. Ale to trochę wyższa szkoła jazdy.

Czas poznać kolejny przyimek, którym jest "li-" (do, dla). Jest on bardzo analogiczny do poprzedniego przyimku:

لباب
"li-bāb.in"
'Do drzwi'

...Jednak różni się on od niego jedną rzeczą. Otóż jeśli chcemy użyć na jednym rzeczowniku przyimku "li-" oraz zaimku "al-", musimy pamiętać, że "li-" bardzo się nie lubi z tym zaimkiem i zjada mu alifa, z czego wychodzi coś takiego:

للباب
"li-l-bāb.i"
'Do określonych drzwi'

Jeśli coś wyjaśniłem niezrozumiale, proszę pisać. A tymczasem zobaczymy jakie cuda dzieją się, gdy alif stanie za lāmem.

PrzykładForma końcowaForma izolowanaLitera
(img)ـلالاAlif Lām

[læː]

Ligatura! Tak, w arabskim istnieje ligatura "alif-lām" i wiem, że czasami można się pogubić w tym wszystkim, jeśli zacznie się zapisywać samogłoski krótkie i im podobne symbole. Żeby nie było nieścisłości: ta ligatura jest przymusowa i nie wolno jej omijać, zatem rozdzielanie symboli lāmu oraz alifu jest najzwyczajniej w świecie błędem. Tak czy inaczej znając tę ligaturę poznajemy także nowe słowo:

لا
""
'Nie'

Tak: nie. Może to oznaczać nasze proste "nie", albo może być użyte w konstrukcji "lā [...]", gdzie oznacza "Nie ma [czegoś]". Jako iż poznaliśmy już tę literę, możemy poznać i inne rzeczowniki; dla ułatwienia podkoloryzuję te litery w łacince, które są zapisywane w arabskim.

تل
"tall.un"
'Wzgórze'
تلال
"tilāl.un"
"Wzgórza'
اتلال
"atlāl.un"
"Wzgórza'
ثبت
"ŧabata"
'Być stałym, niezmiennym'
ثابت
"ŧābit.un"
'Stały, niezmienny'
تثبت
"taŧabbut.un"
'Weryfikacja, sprawdzenie'
تلاتل
"talātil.un"
'Problemy, kłopoty'
ثلث
"ŧu.un"
'Jedna trzecia'
تبل
"tabil.un"
'Smak'
ثلب
"ŧalaba"
'Krytykować, zniesławiać'
ثالب
"ŧālib.un"
'Oszczerczy'
لب
"labba"
'Zostawać (gdzieś)'

Niektórzy mogli zauważyć, iż podwójne spółgłoski pisane są jako jedna - jest to stała zasada w arabskim i należy się jej trzymać. Jeśli zapisujemy dwa symbole koło siebie (np. "bb") to *zawsze* będzie się znajdować pomiędzy nimi jakaś samogłoska (no, prawie zawsze - ale są to zasady w pełni przewidywalne i klarowne, zero zgadywanek). No i proszę: kolejne ułatwienie w czytaniu abdżadu! A do tych, co właśnie pomyśleli: "ale skąd mam w takim razie wiedzieć czy spółgłoskę czytać jako jedną, czy jako dwie, skoro zapisuje się je identycznie?" - służy do tego specjalny diakrytyk, który poznamy później. I wbrew pozorom niektórzy go używają, w przeciwieństwie do większości diakrytyków w arabskim.

I nagle tego czego się przed chwilą nauczyliśmy (dosłownie pięciu ledwie liter) możemy użyć w konstruowaniu jakichś normalnych słów; wiem, że nieoznaczanie samogłosek krótkich może być męczące dla kogoś, kto je zawsze zapisywał, ale sprawa stanie się jaśniejsza wraz z kontyunacją poradniku. Możecie być pewni jednej rzeczy: w 99,5% przypadków, jeśli znacie już jakieś słowo (jak choćby te wypisane wyżej), możecie być pewni, że przeczytacie to słowo dobrze. Dlaczego? Ponieważ *tylko (no prawie) jedno słowo* pasuje do tego, co jest zapisane! I oto cały sekret odczytywania abdżadu arabskiego. Wszystkie słowa (z kilkoma drobnymi, naprawdę mało znaczącymi wyjątkami, które są zawsze wyczytywalne z kontekstu zdania) mają swój unikalny zapis, który, nawet jeśli jest niekompletny, pasuje tylko i wyłącznie do tego jednego słowa! Arabski jest bardzo trudno czytać nie znając słów, które się czyta (chociaż istnieje wiele wskazówek takich jak to, że, nawet mimo nieznajomości słowa, znacie na przykład przyimki do niego dołożone, albo zaimki dzierżawcze, albo końcówki fleksyjne, albo jeszcze coś innego, na przykład rozpoznajecie osnowę samogłoskową), ale jednak Arabowie jakoś sobie z tym radzą, zatem zapewniam: czytanie abdżadu nie jest takie trudne, trzeba jedynie poznać słowo, które czytamy. No przecież chyba każdy trzyma na biurku słownik Wehra, prawda?
« Ostatnia zmiana: 14 lut 2015, 16:42:38 wysłana przez Ghoster »
(img)

Offline Ghoster

  • لا إله إلا الله و محمد رسول الله
  • Pomożesze: 814
  • Wiadomości: 2388
  • Country: sa
  • Conlangi: Padmarański, Szangryjski, Imfursyjski
Odp: Lekcje Arabskiego Abdżadu
« Odpowiedź #1 dnia: 10 sty 2015, 16:26:49 »
Kolejną literą jaką poznamy jest Kāf:

PrzykładForma końcowaForma środkowaForma początkowaForma izolowanaLitera
(img)ـكـكـكـكKāf
k
[k(ʰ)]

Jak widać, prócz ogonka, Kāf traci także ten śmieszny, bezimienny zawijas podczas łączenia go w środku wyrazu; zawijas ten powstał najpewniej dla odróżnienia Kāfu od Lāmu (chociaż z drugiej strony znalazłem w internecie też takie coś). W klasycznym arabskim zwykło się czasami tę literę aspirować - ot, taka cecha fonetyki arabskiego. Wraz z tą literą możemy nareszcie przejść do praktycznego wytłumaczenia tego czym są i jak działają arabskie rdzenie spółgłoskowe:

كتب
"K-T-B" 'Rdzeń: pisać, zapisywać'
albo
"Kataba" 'Pisać/Napisał'
albo
"Kutub.un" 'Książki'

"Jedno słowo, napisałeś trzy znaczenia, a przecież mówiłeś, że każde słowo ma unikalny zapis!" - Czas to naprostować. Język arabski opiera się na rdzeniach trójspółgłoskowych, których jest *niemalże trzy tysiące* - oznacza to, iż z trzech spółgłosek wybranych z alfabetu można utworzyć szereg wyrazów pochodnych, współdzielących nadal ten rdzeń. Samo "K-T-B" jest tylko tworem teorytycznym i jako takie w żadnym zdaniu użyte nie będzie. Jeśli chodzi o homografię dwóch kolejnych słów, to wiedzcie, że *nigdy*, absolutnie *nigdy* się nie pomylicie w czytaniu tych dwóch słów rozumiejąc pewne zależności gramatyczne arabskiego. Zacznijmy może od tego, że "al-" może stać przed rzeczownikami, a przed czasownikami już nie. Widzimy, że tam stoi: już wiemy, że przeczytać to należy jako "kutub". W zdaniach czasownikowych szykiem arabskiego jest VSO (orzeczenie, podmiot, dopełnienie), więc jeśli mamy jakieś trzy podstawowe wyrazy tworzące jakieś logiczne zdanie, to pierwszy wyraz najprawdopodobniej będzie czasownikiem, czyli "kataba" 'Napisał'. Jeśli widzimy, że do tego wyrazu dołączone jest "-nā", już wiemy, że przeczytamy to jako "katabnā" 'Napisaliśmy', a nie jako "kutubnā", ponieważ taki wyraz nie istnieje.

Wracając do rdzeni: zobaczmy co się stanie jak powyderywowujemy z tego rdzeniu trochę więcej słów:

كتاب
"kitāb.un"
'Książka'
الكتاب
"al-kitāb.u"
'1. Określona książka; 2. Koran'
كتبت
"katabtu"
'Napisałem'
كاتب
"kātib.un"
'Pisarz'

Także się od siebie różnią w zapisie! Co prawda czasami może to sprawiać problem, ponieważ "napisałem", "napisałaś", "napisałeś" oraz "napisała" są zapisywane wszystkie dokładnie tak samo, ale... Przymkniemy na to oko. W końcu byłoby za łatwo.

Unicode obsługuje także alternatywną wersję litery Kāf, którą często można spotkać w wielu wydrukach Koranu:

PrzykładForma końcowaForma środkowaForma początkowaForma izolowanaLitera
(img)ـڪـڪـڪـڪKāf
k
[k(ʰ)]

Forma ta nie ma owego zawijasu i jest znacznie obszerniejsza od poprzedniej. Należy zwrócić uwagę na to, iż ta forma może występować razem z poprzednią w jednym kroju pisma! I z tego co zauważyłem druga forma znacznie częściej używana jest wewnątrz słów pochodzących od konkretnych rdzeni, a ta pierwsza przy wszelkich derywatach zaimków określonych oraz przy końcówkach dzierżawczych. Warto się przyzwyczaić do tej formy, zatem mam tu kilka kolejnych wyrazów:

لك
"laka"
'Dla ciebie, mężczyzno'
اكل
"akala"
'Jeść, spożywać'
الڪتل
"al-kutal.u"
'Bloki (czegoś)'
ڪتابك
"kitābuka"
'Twoja książka, mężczyzno'
تكتك
"taktaka"
'Tykać (o zegarze)'
لاك
"lāka"
'1. Gryźć coś; 2. Ciągle o czymś gadać'

No dobra, poznaliśmy już dobre pięć spółgłosek i stworzyliśmy całkiem sporo wyrazów, ale to wciąż dość mało. Czas przejść do bardzo dwuznacznych znaków:

PrzykładForma końcowaForma środkowaForma początkowaForma izolowanaLitera
(img)ـيـيـيـيYā’
Samogłoska: ī
Spółgłoska: y
[iː] [j]

Litera Yā’ służy do zapisu zarówno długiego [iː] jak i spółgłoski [j], dlatego może często sprawiać problem początkującym podczas odczytywania jakichkolwiek tekstów. Na to nie ma jednak rady, trzeba po prostu wyuczyć się słów, by je znać. Jeśli znak ten graniczy z alifem, to (prawie?) zawsze możemy go przeczytać jako [j], a jeśli jest na końcu wyrazu, to często oznacza przyrostek "-ī" o znaczeniu "mój, moje". Nie będę na razie tłumaczyć co to za kosmiczna ligatura w podanym przykładzie użycia, ale warto ją mieć na uwadze. Tak czy inaczej ważne jest, że Yā’ ma taki sam rasm na początku i w środku wyrazu jak Bā’, Tā’ oraz Ŧā’, co może być mylące. Pamiętajcie jedną pomocną rzecz: Yā’ to jedyna litera, która posiada dwie kropki pod linią pisma.

بيت
"bayt.un"
'Dom'
ليال
"liyāl.un"
'Noce'
يكتب
"yaktubu"
'On pisze'
اتلالي
"atlālī"
'Moje wzgórza'

A teraz ostatnia już litera oznaczająca samogłoskę.

PrzykładForma końcowaForma izolowanaLitera
(img)ـووWāw
Samogłoska: ū
Spółgłoska: w
[uː] [w]

Sytuacja analogiczna do litery poprzedniej: może oznaczać albo spółgłoskę [w], albo długie [uː], i znów trzeba to po prostu wiedzieć. Ale z tą literą jest nieco łatwiej. bowiem w przeważającej większości przypadków, jeśli znajduje się na początku słowa, będzie oznaczała słowo "wa" 'I, oraz, zatem, a więc, takoż' - *zawsze* pisane łącznie z kolejnym słowem!

بيوت
"buyūt.un"
'Domy'
وبال
"wabāl.un"
'Zanieczyszczenie powietrza'
وثاب
"waŧŧāb.un"
'Podskakujący'
توكل
"tawakkul.un"
'Zaufanie'
وبيت
"wa-bayt.un"
'[...]I dom[...]'
ووبال
"wa-wabāl.un"
'[...]I zanieczyszczenie powietrza[...]'
والوثاب
"wa-al-waŧŧāb.u"
'[...]I ten podskakujący[...]'
وتوكلي
"wa-tawakkulī"
'[...]I moje zaufanie[...]'

I teraz pewna cecha zaimku określonego "al-", która jest bardzo ważna. Istnieją w arabskim wyrazy, w których początkowa samogłoska jest epentetyczna - oznacza to, iż ta samogłoska znajduje się tam tylko dlatego, że gdyby jej nie było, byłaby trudna do wymówienia (wedle standardów języku, jakimi się rządzi). Jeśli chodzi o arabski: *nigdy* w nagłosie nie może być więcej niż jedna spółgłoska; *nigdy* w śródgłosie nie mogą być więcej niż dwie spółgłoski, i *nigdy* (no, prawie) w wygłosie nie może być więcej niż jedna spółgłoska. Innymi słowy: maksymalna sylaba w arabskim to "CVC" (C - Consonant - Spółgłoska; V - Vowel - Samogłoska), i tej reguły łamać nie wolno i koniec. Zatem: jeśli wyraz zaczyna się na spółgłoskę, dodaje się do niego "al-", z tym że, no właśnie, wspomniany alif z tego zaimku jest epentetyczny: wypada zatem (nie w piśmie, a w wymowie), jeśli przed nim znajduje się inna samogłoska. Zatem widoczny w powyższej tabelce przykład "wa-al-waŧŧāb.u" wymawiamy jako [wæ‿lwæθːæːbu]. Jeśli poprzedni wyraz kończyłby się na "-u" czy "-ī", alif tak samo jest niewymawiany przez elizję.

Czas poznać kolejny rasm:

PrzykładForma końcowaForma izolowanaLitera
(img)ـررRā’
r
[ɾˠ]
(img)ـززZāy
z
[z]

Ten rasm obejmuje najczęstszą literę w arabszczyźnie (przynajmniej pod względem występowalności w rdzeniach spółgłoskowych), czyli Rā’. Druga litera o tym samym rasmie ma trojaką nazwę: można się spotkać zarówno z "Zāy", "Zāyn" jak i "Zā’". Tak czy inaczej warto powiedzieć, że w klasycznym arabskim Rā’ jest wymawiane welaryzowanie, ba, czasami nawet z koartykulacją faryngalną (gardłową)! Gdyby tego było mało, dwa "r" koło siebie często są wymawiane jako [r͡ɹˠː] (można to usłyszeć bardzo często, a najlepszym przykładem jest początek Koranu, który można odsłuchać chociażby tutaj).

Poznajmy zatem różne wyrazy, które są zapisywanę z tą literą i miejmy na uwadze to, iż, tak samo jak Alif oraz Wāw, nie łączą się one z lewej strony. Znów podkreślę w łacince te litery, które są zapisywane w abdżadzie, żeby nie było zbyt szaro w tym poradniku.

رب
"rabb.un"
'Władca'
ارباب
"arbāb.un"
'Władcy'
راب
"rābb.un"
'Ojczym'
ربت
"rabata"
'1. Klepać; 2. Pieścić'
ربك
"rabaka"
'Mącić, uwikłać'
ترتيب
"tartīb.un"
'Kolejność, porządek'
ربل
"rabil.un"
'Pulchny, gruby'
ربا
"ra"
'Zwiększać, rosnąć'
رتيب
"ratīb.un"
'Monotonny'

Całkiem ciekawym może być, że po arabsku "klepać" i "pieścić" to jedno słowo; być może dlatego Arabowie nie są zbyt romantyczni. Chych.

A teraz kilka przykładów z Zāy:

زلال
"zulāl.un"
'1. Zimna woda; 2. Białko z Jajka'
زر
"zirr.un"
'Przycisk'
زرزوري
"zarzūrī"
'Szary w białe kropki (maść konia)'
زكب
"zakaba"
'Napełniać'
زل
"zalla"
'Potknąć się, popełnić błąd'
زت
"zatta"
'Rzucać'
ازباب
"azbāb.un"
'Penisy'
تزلزل
"tazalzala"
'Trząść się (trzęsienie ziemii)'
زور
"zawr.un"
'Gardło'

A teraz wspaniały przykład na to jak ważne jest zapisywanie owych kropek (być może niektórzy już zwrócili na to uwagę):

ارباب
"arbāb.un"
'Władcy'

ازباب
"azbāb.un"
'Penisy'

A teraz zróbmy sobie małe ćwiczenie: napiszę kilka słów łacinką, które będziecie musieli przetranskrybować na arabski. Jeśli wam tak wygodniej, to polecam pisać na kartce, jeśli jednak preferujecie tekst cyfrowy, a nie chce wam się męczyć z szalonym układem arabskiej klawiatury, to rzucę wam kilka słów o tym jak arabski działa na oprogramowaniu komputerowym:
Użycie znaków arabskich bardzo często implikuje przeniesienie *całego tekstu pisanego* na prawą stronę linijki. A czasami nie, nie wiem do końca od czego to zależy. Bardzo często, jeśli mieszamy tekst łaciński z arabskim w jednej linijce, kliknięcie myszką w jakimś miejscu może być odczytane na różne sposoby (tym bardziej, że w arabskim są ligatury, a litery są momentami zaznaczane w kompletnie innych miejscach niż w tym, w którym klikamy). Zatem polecam zawsze najpierw powstawiać sobie do gotowego tekstu cudzysłowia, a dopiero potem wkopiować w nie arabski tekst, coby się całość nie popaprała. Zresztą: popróbujcie pisać różne rzeczy, szybko odkryjecie, że są z tym pewne problemy (jeśli kopiujecie symbole po kolei, to warto używać przycisku "End"). Spacji możecie używać zupełnie tak samo jak u nas, ale znów: bądźcie pewni, że przenieśliście zaznaczenie tekstu na sam koniec, bo się tekst zepsuje.

1. "katabtu al-kitāb.i"
2. "buyūt.u wa-al-kutal.u li-l-arbāb.i"
3. "rabb.un ŧālib.un"
4. "tallī"
5. "wa-zarzūrī"

(Być może nienajlepiej to widać przez cudzysłowia, ale w dwóch ostatnich przypadkach jest długie "ī" na końcu.

A tutaj literki, jeśli podejmiecie się ich kopiowania:

ا ب ت ث ر ز ك ل و ي
« Ostatnia zmiana: 13 lut 2015, 20:38:14 wysłana przez Ghoster »
(img)

Offline Ghoster

  • لا إله إلا الله و محمد رسول الله
  • Pomożesze: 814
  • Wiadomości: 2388
  • Country: sa
  • Conlangi: Padmarański, Szangryjski, Imfursyjski
Odp: Lekcje Arabskiego Abdżadu
« Odpowiedź #2 dnia: 8 lut 2015, 18:01:59 »
Kolejna litera to:

PrzykładForma końcowaForma środkowaForma początkowaForma izolowanaLitera
(img)ـمـمـمـمMīm
m
[m]

Mīm służy do oznaczania dźwięku [m] i należy nadmienić, iż Unicode *kłamie*. Ta litera zawsze, ale to zawsze pisana powinna być jako zamknięte kółko z odstającą kreską tak jak na przykładzie pisanym, *nigdy* jako jakaś niezłączona linia. No, może być też pisany jako obniżona kreska na linii pisma, wzniesienie i jeszcze dłuższe obniżenie, ale do tego przejdę przy omawianiu samego pisma odręcznego.

ما؟
"?"
'Co?'
ملل
"malal.un"
'Zmęczenie, znudzenie'
مملول
"mamlūl.un"
'Obrażaźliwy, niesmaczny'
املاك
"amlāk.un"
'Dobra, bogactwa'
كم؟
"kam"
'Ile, jak dużo?'
كمر
"kamar.un"
'Pasek'
كمال
"kamāl.un"
'Zakończenie, uwieńczenie'
زميل
"zamīl.un"
'Towarzysz, wspólnik'
زمر
"zamr.un"
'Dmuchanie'
ترميم
"tarmīm.un"
'Naprawa, odnowienie'
رم
"ramma"
'Naprawiać'
زمام
"zimām.un"
'Uzda na wielbłąda'

Bez zbędnych ceregieli przejdźmy do kolejnej litery, przy której się na dłuższą chwilę zatrzymamy.

PrzykładForma końcowaForma środkowaForma początkowaForma izolowanaLitera
(img)ـنـنـنـنNūn
n
[n]

Nūnem oznacza się głoskę [n] *jeśli tylko nie jest częścią nunacji*, czyli: jeśli głoska ta nie należy do końcówki jednego z trzech przypadków. Jest to poniekąd najgorsza sytuacja z całego rasmu, ponieważ jest to już *piąta* litera, która wygląda identycznie w formie początkowej i środkowej. Pamiętać należy jedno: ta jedna kropka wyróżnia tę literę z całego rasmu i należy ją kojarzyć zawsze tylko z tą literą (odkrywcze, prawda?). Skoncentrujmy się na razie jedynie na niej:

نون
"nūn.un"
'Litera Nūn'
انوك
"anwak.un"
'Głupi'
نال
"nāla"
'Dawać, ofiarować'
منال
"manāl.un"
'Otrzymanie'
نولون
"nawlūn.un"
'Przewóz'
منمر
"munammar.un"
'Obliczony'
نمام
"nammām.un"
'Oszczerca'
نكر
"nakira"
'Nie wiedzieć'
منكر
"munkar.un"
'Nieznany, niewiadomy'

Po zapoznaniu się z tą literą dobrze będzie poćwiczyć także jej użycie z literami tego samego rasmu.

نبل
"nubl.un"
'Szlachta'
نبيل
"nabīl.un"
'1. Szlachetny; 2. Nebil (imię)'
انت
"anta"
'Ty (mężczyzno)'
انت
"anti"
'Ty (kobieto)'
نبوي
"naba"
'Profetyczny'
بنت
"bint.un"
'Dziewczyna'
تبين
"tabīn.un"
'Występ'
كتبنا
"katabnā"
'Napisaliśmy'
نبت
"nabata"
'Rosnąć (wzrost, zęby, rośliny)'
نبال
"nabbāl.un"
'Łucznik'
مرن
"maran.un"
'Elastyczny'
تين
"tīn.un"
'Figa'
نتر
"natara"
'Brać, odbierać'
نتن
"natn.un"
'Smród'
متنازل
"mutanāzil.un"
'Abdykujący'
نبات
"nabāt.un"
'Rośliny'
تنكيل
"tankīl.un"
'Przykładne ukaranie'
بنات
"bināt.un"
'Dziewczyny'
نرث
"naraŧa"
'Dziedziczyć'
ثمن
"ŧaman.un"
'Koszt'

W tej lekcji poznamy jeszcze cztery litery (dwa osobne rasmy), po których nadejdzie czas na omówienie harakatów (znaków krótkich samogłosek) oraz reszty diakrytyków, w tym hamzy (znaku zwarcia krtaniowego). Najpierw:

PrzykładForma końcowaForma środkowaForma początkowaForma izolowanaLitera
(img)ـسـسـسـسSīn
s
[s]
(img)ـشـشـشـشŠīn
š
[ʃ]

Bardzo proste litery, bo trudno je właściwie z czymkolwiek pomylić: nawet bardziej syczące /s/ ma "lżejszy" kształt niż mocniejsze /š/, więc te litery nie powinny być problemem dla nikogo. Poznajmy zatem kilka słów z tą pierwszą:

ناس
"nās.un"
'Ludzie'
سلام
"salām.un"
'Pokój (spokój)'
تسول
"tasawwala"
'Błagać'
ساب
"sāba"
'Płynąć (o wodzie)'
سير
"sayr.un"
'Pasek (do spodni)'
مسيل
"masīl.un"
'Koryto rzeczne'
سب
"sabba"
'Wyzywać, wyklinać'
بسبب
"bi-sabab.i"
'Z powodu'
مسبب
"musabbib.un"
'Sprawca'

Oraz druga litera:

شاي
"šāy.un"
'Herbata'
شاويش
"šāwīš.un"
'Oficer sztabowy'
شبل
"šibl.un"
'Lwiątko'
شتيت
"šatīt.un"
'Rozproszony'
مشروب
"mašrūb.un"
'Napój'
شرب
"šariba"
'Pić'
شرك
"šarika"
'Dzielić się czymś'
مشترك
"muštarik.un"
'Uczestnik'
شاك
"šākk.un"
'Sceptyczny'

Kolejnymi literami jakie poznamy będą:

PrzykładForma końcowaForma izolowanaLitera
(img)ـددDāl
d
[d]
(img)ـذذĐāl
đ
[ð]

Są to ostatnie litery jakie poznamy, które nie łączą się z lewej strony. Zdaję sobie sprawę z tego, iż mogą się te litery mylić z rasmem Rā’ oraz Lāmem w końcowej pozycji, ale dlatego należy zawsze przestrzegać wysokości pisania owych liter i dokładnie kończyć symbole - jeśli będziecie pisać te litery tak jak wyglądają one na czcionce komputerowej, to nigdy nie napiszecie ich źle i nigdy się nie będą ze sobą mylić.

دب
"dubb.un"
'Niedźwiedź'
دبدب
"dabdaba"
'Stąpać'
دبور
"dabūr.un"
'Zachodni wiatr'
تدبير
"tadbīr.un"
'Planowanie, organizacja'
ادرد
"adrad.un"
'Bezzębny'
دكتور
"duktūr.un"
'Doktor'
دردبيس
"dardabīs.un"
'Wiedźma'
دم
"dam.un"
'Krew'
مدثور
"madŧūr.un"
'Starożytny'

Oraz:

تذويب
"tađwīb.un"
'Rozpuszczenie'
ذات
"đāt.un"
'Esencja, natura'
ذكر
"đakara"
'Pamiętać'
مذموم
"mađmūm.un"
'Naganny'
ذنب
"đanaba"
'Grzeszyć'
ذبل
"đabl.un"
'Masa perłowa'

To tyle na tę lekcję: zdaję sobie sprawę z faktu, iż była ona dość nudna, bowiem praktycznie niczego prócz nowych liter nie dało się z niej nauczyć, ale przed wkroczeniem w poznawanie harakatów wolałem, żebyście już znali kilka co częściej używanych rasmów. W kolejnej lekcji poznacie diakrytyki (przede wszystkim symbole krótkich samogłosek), hamzę (symbol zwarcia krtaniowego) oraz trzy nowe litery, które odgrywają dość dużą rolę przy zrozumieniu arabskiej gramatyki, a zatem zrozumieniu tego jak odczytywać abdżad.
« Ostatnia zmiana: 10 lut 2015, 18:50:16 wysłana przez Ghoster »
(img)

Offline Spiritus

  • Pomożesze: 152
  • Wiadomości: 717
Odp: Lekcje Arabskiego Abdżadu
« Odpowiedź #3 dnia: 8 lut 2015, 19:08:26 »
Spodziewam się masy błędów, ale podjąłem się ćwiczonka z poprzedniej lekcji:
Spoiler for Hiden:
(img)
QVIS·SVM

Offline Ghoster

  • لا إله إلا الله و محمد رسول الله
  • Pomożesze: 814
  • Wiadomości: 2388
  • Country: sa
  • Conlangi: Padmarański, Szangryjski, Imfursyjski
Odp: Lekcje Arabskiego Abdżadu
« Odpowiedź #4 dnia: 8 lut 2015, 19:28:07 »
Spoiler for Hiden:
1) W pierwszym przykładzie źle zapisałeś literę Kāf: wcześniej wspomniany bezimienny zawijas występuje *tylko* na końcu słowa, zerknij jeszcze raz na tabelkę. Prócz tego zapomniałeś napisać tej litery w drugim słowie.

2) Litera Yā’ łączy się w środku słowa: jej rasm jest tam taki sam jak liter Bā’, Tā’ czy Ŧā’. No i zapomniałeś o ligaturze Lām-Alif (to, że jest tam krótkie /a/, nie znaczy, że alif jest usuwany z podstawowego słowa), poza tym dobrze, chociaż ten Kāf wygląda bardzo koślawo: jeśli chcesz go pisać w formie "koranicznej", powinien być wiele dłuższy, a jeśli chcesz go pisać normalnie, to powinien... No cóż, po prostu bardziej przypominać ten w czcionce komputerowej.

3) Tutaj zamiast Ŧā’ napisałeś Tā’.

4) Zapomniałeś dwóch kropek przy Tā’.

Poza tym stricte błędów nie ma, choć mam dwie rady: literę Yā’ w pozycji finalnej powinno się dociągać do końca tak jak na czcionce komputerowej, a jeśli chodzi o litery typu:
ت ث
Zwróć uwagę na to, że kropki pisane są w nich pomiędzy dwoma wzniesieniami (lub inaczej: pośrodku symbolu), a nie nad pierwszym wzniesieniem, jak robi się to w środku wyrazu. Ta zasada *może* (opcjonalnie, wedle wyboru użytkownika) nie być przestrzegana przy połączeniach:
با يا
Tutaj można te kropki pisać bardzo "w środku", pomiędzy obiema literami. Jeśli chodzi o kropki na górze symboli, należy je zawsze stawiać tak jak prezentuje to czcionka. Ale na lekcję o piśmie odręcznym przyjdzie jeszcze pora. I tak bardzo dobrze ci idzie.

Poprawny zapis wyślę na PW, coby nie było żadnych wątpliwości.
« Ostatnia zmiana: 16 lut 2015, 22:25:17 wysłana przez Ghoster »
(img)

Offline Ghoster

  • لا إله إلا الله و محمد رسول الله
  • Pomożesze: 814
  • Wiadomości: 2388
  • Country: sa
  • Conlangi: Padmarański, Szangryjski, Imfursyjski
Odp: Lekcje Arabskiego Abdżadu
« Odpowiedź #5 dnia: 14 lut 2015, 16:38:27 »
Harakaty:

Harakaty (arab. "حركات" "ħarakāt") są diakrytykami służącymi do zapisywania krótkich samogłosek - używa się ich głównie w Koranie oraz na kursach takich jak ten, do nauki arabskiego. W Koranie (a przynajmniej w większości jego wydruków) spotkacie się z pełną notacją (w której pisane będą *wszystkie* możliwe do postawienia w tekście diakrytyki), przy nauce często można spotkać się z sytuacją wsadzania harakatów tylko w wybrane miejsca, żeby poinformować uczącego się o ważnych aspektach gramatycznych, a jednocześnie nie odwalać za niego całej roboty, by wysilił się przy czytaniu. I tutaj ważna sprawa: rozpocząłem ten kurs nie przedstawiając wam tych diakrytyków z jednego prostego powodu - nikt w internecie ich tak naprawdę nie używa. Język arabski jest zapisywany abdżadem *bez* tej przeważającej większości samogłosek krótkich i nie powinniście przyzwyczajać się do odczytywania tekstu, który jest w pełni zapisany, bo jeśli by do tego doszło, to, cóż, jedyne co odczytacie to Koran. Tak czy inaczej zaczynajmy:

PrzykładPołożenie nad linią pismaHarakat
(img)ـَFatħä
a
[æ]

Fatħä, której symbol pochodzi od małego alifu, pisana jest ponad literą i czytana jest jako krótkie /a/ *po tej literze*. Zatem słowo:
كتب
"kataba"
'Napisał'
W pełnej notacji zapiszemy jako:
كَتَبَ
"kataba"
'Napisał'

Tak samo wyrazy:

ثَلَبَ
"ŧalaba"
'Krytykować, zniesławiać'

لَكَ
"laka"
'Dla ciebie, mężczyzno'

Ważna informacja: Fatħä jest także symbolem oznaczającym *ogółem dźwięk /a/~/ā/*, tak więc w pełnej notacji pisana jest *także* przed alifami oznaczającymi długie /ā/ (a w przypadku pierwszego alifu w słowie - nad nim) - w takiej sytuacji nie zmienia ona wymowy alifu.

لَاكَ
"lāka"
'1. Gryźć coś; 2. Ciągle o czymś gadać'

Tę zasadę warto zapamiętać, bo będzie się tyczyć także innych harakatów. Swoją drogą wiem, że na początku miałem dużo problemów z odczytywaniem słów zawierających ligaturę alif-lām okraszoną kilkoma diakrytykami (o co chodzi, dowiecie się w miarę postępów kursu). Tymczasem:

PrzykładPołożenie pod linią pismaHarakat
(img)ـِKasrä
i
[i] [ɪ]

Kasrę pisze się *pod* linią pisma i wygląda identycznie jak Fatħä, więc jej umiejscowienie jest kluczowe. Zatem zapiszmy poznane wcześniej słowa znając już te dwa harakaty:

شَرِبَ
"šariba"
'Pić'

بِسَبَبِ
"bi-sabab.i"
'Z powodu'

Zatem: harakatów używamy *zawsze* jako oznaczników samogłosek, które nastąpią po danej literze, niezależnie od tego, czy znajdzie się tam samogłoska długa czy krótka - to definiowane jest przez obecność Alifu, Wāwu oraz Yā’. Ostatnią samogłoską będzie:

PrzykładPołożenie nad linią pismaHarakat
(img)ـُĎammä
u
[u]

Symbol pochodzi od małego Wāwu pisanego nad literami. Znając już te trzy samogłoski możemy zapisać już nieco więcej rzeczy:

كُتِبَ
"kutiba"
'Został napisany'

كِتَابُكِ
"kitābuki"
'Twoja książka, kobieto'

Ale co z pustymi przestrzeniami, które zostają po spółgłoskach, po których nie występuje samogłoska, a kolejna spółgłoska? Otóż do tego przyda nam się diakrytyk kolejny:

PrzykładPołożenie nad linią pismaHarakat
(img)ـْSukūn
Ø
[Ø]

Na załączonym obrazku widać, że sukūn nie jest zamknięty, a wygląda tak:

مَكۡتَبَاكَ
"maktabāka"
'Twoje dwa stoły (mężczyzno)'

Warto się przyzwyczaić do tego kształtu, bo często się go używa w zapisach odręcznych/wielu czcionkach, a symbol pochodzi od skróconej litery "خ" z wyrażenia "Sukūn Xafīf" 'Słaba cisza'. Ale w internecie używa się wersji zamkniętej poniżej. Poznajmy zatem kilka słów z tym diakrytykiem:

مُسْلِمُونَ
"muslimūna"
'Muzułmanie'

مِثْلَمَا
"miŧlamā"
'Jak, tak jak'

A co z podwójnymi spółgłoskami? Mówiłem wcześniej przecież, że istnieje sposób zapisywania go za pomocą diakrytyków; otóż do tego służy diakrytyk kolejny:

PrzykładPołożenie nad linią pismaHarakat
(img)ـّŠaddä

[Cː]

Szaddę piszemy nad spółgłoskami, które chcą być podwojone, ale, cóż, jako iż arabska fonetyka de facto nie pozwala na samotne zbitki spółgłoskowe w wygłosie, to musi wystąpić tutaj jakaś samogłoska dalej, prawda? W takim wypadku, jeżeli jest to Fatħä bądź Ďammä, piszemy je *ponad szaddą*.

مُنَمَّر
"munammar"
'Obliczony'

تَوَكُّل
"tawakkul"
'Zaufanie'

وَثَّاب
"waŧŧāb"
'Podskakujący'

Wydaje mi się to dość logiczne i mam nadzieję, że wam też. Jednak jeśli chcemy umieścić po szaddzie kasrę, to pojawia się pewna sytuacja, z której można wybrnąć inaczej niż normalnie. Otóż: logicznym zdawałoby się, iż kasrę należy napisać wciąż w miejscu, w którym mieliśmy ją napisać, ale niemalże zawsze spotkamy się z tym, iż wówczas kasra pisana jest *pod szaddą, a nad literą*!

سِكِّينِي
"sikkīnī"
'Mój nóż'

Ważna informacja na temat szaddy: służy ona do zapisania *jakiejkolwiek geminaty* (prócz wyjątku, o którym powiem kiedy indziej), niezależnie od tego, czy bierze się ona z końcówek fleksyjnych czy jej składnikami są spółgłoski rdzeniowe. Ale to zdaje się być logiczne, a przynajmniej jak do tej pory powinno. Zatem: umiemy już zapisywać samogłoski krótkie, ale co z nunacją? Otóż, jeśli chcemy zapisać końcowe "-n" po przypadku, to jedyne co wystarczy zrobić to... Podwoić pisany harakat! Dostajemy wtedy dwie ďammy w pierwszym przypadku:

PrzykładPołożenie nad linią pismaHarakat
(img)ـٌĎammatāni
.un
[un]

Podwójna damma na czcionkach komputerowych często wygląda troszeczkę inaczej:

يَدٌ
"yad.un"
'Ręka'

شَمْسٌ
"šams.un"
'Słońce'

...Dwie kasry w drugim przypadku:

PrzykładPołożenie pod linią pismaHarakat
(img)ـٍKasratāni
.in
[in]

بَيْتٍ
"bayt.in"
'Domu'

رَبٍّ
"rabb.in"
'Króla'

...Oraz dwie fatħy w trzecim przypadku:

PrzykładPołożenie nad linią pismaHarakat
(img)ـًFatħatāni
.an
[æn]

Sęk w tym, że w trzecim przypadku dostawia się na końcu słowa często (na chwilę obecną zapamiętajcie to jako: zawsze) alif, który jest tam raczej po to, by zawiadomić czytającego o obecności drugiego przypadku w niezwokalizowanym tekście, a nie po to, by zaznaczyć długie /ā/. Uwaga: fatħy nie są stawiane na alifie, tylko na poprzedzającej go literze!

شُكْرًا
"šukr.an" (nunacja zawsze czytana!)
'Dziękuję'

مَلَلًا
"malal.an"
'Znudzenie'

مَمْلُولًا
"mamlūl.an"
'Niesmaczny'

Przyśpieszyliśmy nieco przy tym fragmencie, ale mam nadzieję, że dało się połapać o co chodzi. Podsumujmy zatem:
 - Poznaliśmy znaki samogłosek: fatħę (ــَـ /a/), kasrę (ــِـ /i/) oraz ďammę (ــُـ /u/) oraz nunację: fatħatāni (ــًـا /.an/), kasratāni (ــٍـ /.in/) oraz ďammatāni (ــٌـ /.un/);
 - Poznaliśmy znak podwojenia spółgłoski: šaddę (ــّـ /Cː/) oraz znak braku następującej samogłoski: sukūn (ــْـ /Ø/).
 - Litera "alif" (ا) oznacza krótkie "a" na początku wyrazu, długie "ā" w środku wyrazu, długie "ā" w końcówce fleksyjnej "-nā" (ـنا) oraz krótkie "-an" jeśli jest wyznacznikiem nunacji trzeciego przypadku (ــًـا /.an/).

Dla utrwalenia informacji wrzucę jeszcze tabelkę, którą powinniście już umieć w pełni odczytać. Przy okazji: nie martwcie się, jeśli taki odczyt trwa bardzo długo, bo trzeba przy nim bardzo skakać po literach i diakrytykach - jest to swoisty dowód na to, że abdżad naprawdę łatwiej jest czytać bez tych krótkich samogłosek.

تَلَاتِلٌ
"talātil.un"
'Kłopoty'
تَثَبُّتٍ
"taŧabbut.in"
'Weryfikacja, sprawdzenie'
وَتَوَكُّلِي
"wa-tawakkulī"
'[...]I moje zaufanie[...]'
تَزَلْزَلَ
"tazalzala"
'Trząść się (trzęsienie ziemii)'
زَوْرًا
"zawr.an"
'Gardło'
الْكَمَالِ
"al-kamāl.i"
'Zakończenie, uwieńczenie'
مُنَمَّرًا
"munammar.an"
'Obliczony'
مُنْكَرٌ
"munkar.un"
'Nieznany, niewiadomy'
وَنُبْلٍ
"wa-nubl.in"
'[...]I szlachta[...]'
نَبَوِي
"nabawī"
'Profetyczny'
بِنْتٌ
"bint.un"
'Dziewczyna'
تَنْكِيلًا
"tankīl.an"
'Przykładne ukaranie'

No, to zanim wkroczymy w kolejne pseudo-litery oraz resztę diakrytyków, małe ćwiczenie. Przetranskrybujcie poniższe wyrazy na łacinkę:

1. نَبَاتِي ('Warzywo')
2. شِرْيَانٌ ('Arteria')
3. تَرْكِيزًا ('Instalacja, implementacja')
4. تَذَكُّرٍ ('Pamięć')
5. الْمَدْلُولَاتُ ('Znaczenie, sens')

A teraz, żeby zaznajomić was nieco z kulturą arabską, szantaż podobny do warunków porywaczy-terrorystów: przynajmniej dwie osoby mają wykonać ostatnie zadanie, inaczej nie będzie kolejnych lekcji.
« Ostatnia zmiana: 14 lut 2015, 17:56:57 wysłana przez Ghoster »
(img)

Offline Spiritus

  • Pomożesze: 152
  • Wiadomości: 717
Odp: Lekcje Arabskiego Abdżadu
« Odpowiedź #6 dnia: 14 lut 2015, 17:04:05 »
1. Nabātī (nie ma nunacji?)
2. Širyānun
3. Tarkīzan
4. Tađakkurin
5. Al-madlūlaŧu
Spoiler for Prawda:
Jestem na tyle gruby, że liczę się za dwóch :P.
QVIS·SVM

Offline Ghoster

  • لا إله إلا الله و محمد رسول الله
  • Pomożesze: 814
  • Wiadomości: 2388
  • Country: sa
  • Conlangi: Padmarański, Szangryjski, Imfursyjski
Odp: Lekcje Arabskiego Abdżadu
« Odpowiedź #7 dnia: 14 lut 2015, 18:07:36 »
Cytat: Spiritus
Nabātī (nie ma nunacji?)
Nie; jeśli mam być zupełnie szczery, nie mam pewności czym są rzeczowniki zakończone na długie "-ī", ale jeśli miałbym zgadywać, to są to chyba etymologiczne przymiotniki (pomijając fakt, iż w arabskim różnica między "rzeczownikiem" a "przymotnikiem" jest dość płynna, to wiele przymiotników przyjmuje właśnie sufiks "-ī", patrz: "zarzūrī"), sprawdzę dokładniej w słowniku jak będę mieć przy sobie, jeśli cię interesuje rdzeń li inne znaczenia. Poza tym przyłączanie nunacji do pewnych rzeczowników może być trudne, a także istnieje dość pokaźna grupa diptot (czyli typu rzeczowników, które w stanie nieokreślonym nunacji w ogóle nie przyjmują). Ogólnie rzecz biorąc w języku arabskim "al-" jest *zawsze* wyznacznikiem określoności wyrazu, a nunacja ("-n") *zawsze* wyznacznikiem jego nieokreśloności, ale brak obecności "al-" wcale nie musi oznaczać, że rzeczownik nie jest określony, tak samo jak brak nunacji nie musi znaczyć, że nie jest nieokreślony. Ale to zagadnienie na inną okazję).

Cytat: Spiritus
Al-madlūlaŧu
Tutaj dwa błędy, jeden prawie na pewno z rozpędu; prócz tego świetnie ci idzie.
« Ostatnia zmiana: 14 lut 2015, 18:09:30 wysłana przez Ghoster »
(img)

Offline Asgair

  • Pomożesze: 57
  • Wiadomości: 92
  • Country: pl
  • Conlangi: Anāril
Odp: Lekcje Arabskiego Abdżadu
« Odpowiedź #8 dnia: 15 lut 2015, 03:51:52 »
Cytat: Spiritus
Nabātī (nie ma nunacji?)
Nie; jeśli mam być zupełnie szczery, nie mam pewności czym są rzeczowniki zakończone na długie "-ī", ale jeśli miałbym zgadywać, to są to chyba etymologiczne przymiotniki (pomijając fakt, iż w arabskim różnica między "rzeczownikiem" a "przymotnikiem" jest dość płynna

Nabātiyy.un, Panowie, nabātiyy.un - tak to z nunacją wygląda (albo, jak kto woli, nabātīy.un). Taki przymiotnik relacyjny (tzw. nisbä), a właściwie po prostu imię (ism) - no bo jakaż jest różnica między cirāqī 'iracki' a 'Irakijczyk'?

(A przy okazji - temat prowadzony bardzo ładnie, duża pochwała dla Ghostera. Jako że wracam właśnie do żywych postaram się zaglądać, w razie potrzeby dopowiadać trzy słowa, odpowiadać na wiadomości na privie - i może nawet wrócić do zarzuconego "kursu" arabskiego?...)
« Ostatnia zmiana: 15 lut 2015, 03:54:39 wysłana przez Asgair »

Offline Ghoster

  • لا إله إلا الله و محمد رسول الله
  • Pomożesze: 814
  • Wiadomości: 2388
  • Country: sa
  • Conlangi: Padmarański, Szangryjski, Imfursyjski
Odp: Lekcje Arabskiego Abdżadu
« Odpowiedź #9 dnia: 15 lut 2015, 19:27:37 »
Cytat: Asgair
Nabātiyy.un, Panowie, nabātiyy.un - tak to z nunacją wygląda (albo, jak kto woli, nabātīy.un)
Właśnie, jak to w sumie jest? Jak takie słowa wyglądają w pełnej notacji (jeśli nie są pisane przez zachodnich arabistów)? Najlepsze by były jakieś przykłady z Koranu. Jak rozumieć fonetycznie/fonemicznie/ortograficzne tę końcówkę tak naprawdę? "Nabātiyy.un" z faktyczną szaddą? Bo jeśli byłoby "nabātīy.un" to logicznym zdawałoby się by użyć tam dwóch Yā’. Tym bardziej nie wiem czy słyszałem kiedykolwiek pełną wymowę tej końcówki kogoś, kto by jej nie skracał do zwykłego "-ī".
(img)

Offline Asgair

  • Pomożesze: 57
  • Wiadomości: 92
  • Country: pl
  • Conlangi: Anāril
Odp: Lekcje Arabskiego Abdżadu
« Odpowiedź #10 dnia: 15 lut 2015, 23:29:58 »
W pełnej notacji imiona z końcówką nisby pisane są z šaddą:
نَابَتِيٌّ

Usiłowałem znaleźć przykład z Koranu, ale opornie mi to szło. Łatwiej, rzecz jasna, o przykłady w rodzaju żeńskim, bo takowe częstokroć funkcjonują jako rzeczowniki abstrakcyjne, np.
جَاهِلِيَّة   'dżahilijja; ignorancja' (5:50:2)

Dlaczego sugeruję wariantowy odczyt -īy- zamiast -iyy-? Ze swojego (malutkiego) doświadczenia wnoszę, że na gruncie fonemicznym nie ma między nimi tak naprawdę różnicy - nie jestem w stanie na przykład powiedzieć, czy w nagraniu pod linkiem powyżej mamy -īy- czy -iyy-. Zresztą, sam zapis długich samogłosek ī i ū sugeruje, że są one traktowane jak połączenia -iy-, -uw-. Coś mi świta, że Danecki wspomina o tym w gdzieś w swojej "Gramatyce...", ale nie mam jej akurat pod ręką.

Poza tym, konwencja zapisu jest taka, że w przypadku połączeń ī + y oraz ū + w używa się po prostu jednej litery z šaddą - w przeciwnym wypadku mielibyśmy obok siebie dwa identyczne znaki spółgłoskowe nie przedzielone samogłoską, a tego zapis arabski nie dopuszcza (zresztą, fonotaktyka też nie bardzo). Przykłady:
عَصِيٌّ  'nieposłuszny', transliterowane caṣiyy.un (19:14:6) - formacja ze rdzenia c-ṣ-y najwyraźniej derywowana osnową 1a2ī3.
عَدُوٌّ  'wróg', transliterowane caduww.un (2:98:11) - formacja ze rdzenia c-d-w najwyraźniej derywowana osnową 1a2ū3.

I tutaj mała uwaga: istnieje grupa imion zakończonych na , które zachowują się kompletnie inaczej. Są to np. imiesłowy czynne czasowników defektywnych (z ostatnią słabą), w których nunacja zlewa się z końcowym radykałem. Przykładem może być 'sędzia' - qāḍ.in / al-qāḍī -, którego deklinacja wygląda w następujący sposób:

Stan nieokreślony:
NOM  qāḍ.in  قاضٍ
GEN  qāḍ.in  قاضٍ
ACC  qāḍiy.an  قاضِيًا

Stan określony:
NOM  al-qāḍī  القاضِي
GEN  al-qāḍī  القاضِي
ACC  al-qāḍiy.a  القاضِيَ

Zresztą, cała koniugacja czasowników defektywnych obfituje w kwiatki, które pokazują, że rozróżnienia iy <> ī oraz uw <> ū to kwestia dość umowna.
« Ostatnia zmiana: 15 lut 2015, 23:32:41 wysłana przez Asgair »