Polskie Forum Językowe

Językoznawstwo => Nauka natlangów => Wątek zaczęty przez: Úlfurinn w 20 gru 2017, 00:00:15

Tytuł: Język macedoński
Wiadomość wysłana przez: Úlfurinn w 20 gru 2017, 00:00:15
Македонски јазик
Лекција 1 - Азбука и изговор
W pierwszej lekcji języka macedońskiego omówię alfabet i wymowę. :)

Alfabet
Język macedoński jest zapisywany fonemiczną cyrylicą. Po za [ɫ̪] (л), [c] (ќ) i [ɟ] (ѓ) nie ma dźwięków obcych dla języka polskiego. W cyrylicy macedońskiej nie ma samogłosek jotowanych, j zapisujemy tak, jak w łacince. Jeśli ktoś nie zna cyrylicy (lub musi się zapoznać z kilkoma, rzadko używanymi znakami), to odsyłam do artykułu (https://en.wikipedia.org/wiki/Macedonian_alphabet).

Pismo odręczne
To może być mały problem dla osób przyzwyczajonych do rosyjskiej kursywy. Macedońska różni się od niej nieznacznie, ale warto o tym pamiętać:
(https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c0/Special_Cyrillics.png)

Wymowa
Jak wcześniej wspomniałem, po za [ɫ̪], [c] i [ɟ] w macedońskim dźwięki są bardzo podobne do polskiego. Występuje pięć samogłosek: a, e, i, o, u. W zasadzie jedyną ciekawostką w macedońskiej fonologii jest akcent - w wyrazach dwusylabowych paroksytoniczny (pada na drugą sylabę od końca, jak w polskim), a w wyrazach dłuższych proparoksytoniczny (pada na trzecią sylabę od końca). Do ciekawszych rzeczy dojdziemy przy gramatyce i słownictwie.

Zadanie:
Wymówić, zapisać odręcznie i zapamiętać (na następną lekcję):
јаболко - jabłko
леб - chleb
вода - woda
млеко - mleko
маж - mężczyzna
жена - kobieta
дете - dziecko
куче - pies
книга - książka
коњ - koń

wymówić i zapisać odręcznie (nauczyć się opcjonalnie):
патлиџан - bakłażan
куќа - dom
виљушка - widelec
среќен - szczęśliwy


(następne tematy będą dużo lepiej omówione, postaram się do piątku szczegółowiej opisać alfabet macedoński i wstawić drugą lekcję)
Tytuł: Odp: Język macedoński
Wiadomość wysłana przez: Henryk Pruthenia w 20 gru 2017, 18:18:46
Jak pisze się /dż/?
Tytuł: Odp: Język macedoński
Wiadomość wysłana przez: Úlfurinn w 20 gru 2017, 18:26:35
Jak pisze się /dż/?

Џџ
Mało wyrazów ma tę literę, np. патлиџан.
Tytuł: Odp: Język macedoński
Wiadomość wysłana przez: Kazimierz w 20 gru 2017, 19:38:47
Љ wymawia się tak samo jak polskie ) /l/?
Tytuł: Odp: Język macedoński
Wiadomość wysłana przez: Úlfurinn w 20 gru 2017, 20:06:31
Wikipedia podaje, że [lʲ], ale jest to alofon [l].
Ja jednak wymawiam [lʲ] - wyraz виљушка przeczytam jako [ˈvilʲuʃkä]
Tytuł: Odp: Język macedoński
Wiadomość wysłana przez: Henryk Pruthenia w 21 gru 2017, 07:57:58
Jak pisze się /dż/?

Џџ
Mało wyrazów ma tę literę, np. патлиџан.
Chodzi mi o pismo odręczne :)
Tytuł: Odp: Język macedoński
Wiadomość wysłana przez: Towarzysz Mauzer w 21 gru 2017, 18:59:50
Jak u z pętelką <ˠ> pod spodem:
(http://borovo1.weebly.com/uploads/1/2/6/2/12626321/_4090377_orig.gif)
Tytuł: Odp: Język macedoński
Wiadomość wysłana przez: Úlfurinn w 24 gru 2017, 23:07:09
Македонски јазик
Лекција 2 - Сегашно време во македонскиот јазик
Dzisiaj o odmianie w czasie teraźniejszym

Rzeczownik
Zanim przejdę do budowy zdania to pokrótce opiszę macedońskie rzeczowniki, aby rozwiać większość wątpliwości, bo i dużo o nich rozpisywać się nie trzeba. Otóż, w macedońskim istnieją trzy rodzaje - męski, żeński i nijaki. Męski zazwyczaj kończy się spółgłoską, żeński na ogół przyjmuje -a, a nijaki -e lub -o. Deklinacja nie istnieje (rzeczownik ma tylko dwa przypadki: mianownik i wołacz), ale za to mamy bardzo rozbudowany system rodzajników, którymi zajmiemy się przy przymiotnikach (które także otrzymują rodzajniki). Nauka rzeczownika z rodzajnikami nie jest potrzebna.

Odmiana czasownika
Macedońskie czasowniki w czasie teraźniejszym nie mają oboczności i nieregularności (przynajmniej ja innego poza ,,być'' nie widziałem). Nie mają także bezokolicznika, który jest zastąpiony formą trzecią osobą liczby pojedynczej (np.
 јаде - jeść/[on/a/o] je). Każda końcówka w odmianie czasownika jest inna, więc w macedońskim zaimków osobowych używamy opcjonalnie (jak w polskim).

Odmiana „być”
Сум odmienia się nieregularnie, a w „bezokoliczniku” występuje jako pierwsza osoba liczby pojedynczej:
Odmiana czasownika сум
L. poj.L. mn.
1 os.(јас) сум(ние) сме
2 os.(ти) си(вие) сте
3 os.(тој/таа/тоа) е(тие) се

Odmiana czasowników regularnych
Czasowniki dzielą się na trzy grupy w zależności od samogłoski w formie trzeciej osoby liczby pojedynczej: -a (има - mieć, гледа - widzieć, patrzeć), (рече - powiedzieć, земе - brać) lub (прави - robić, мрази - nienawidzić). Odmiana tych czasowników wygląda następująco:

Grupa -a, np. нема - nie mieć|Grupa -e, np. пее - śpiewać|Grupa , np. оди - chodzić
Јаснемампеамодам
Тинемашпеешодиш
Тој/таа/тоанемапееоди
Ниенемамепеемеодиме
Виенематепеетеодите
Тиенемаатпеатодат

Uwaga! Jeśli przy odmianie grupy -e w 1 os. l.p. i 3. os. l.mn. „bezokolicznik” zakończony jest na ие, to końcówki zmieniają się odpowiednio w -јам, -јат (np. пие - пијам, пиеш, пие, пиеме, пиете, пијат).

Przykłady
Дете пее. (Dziecko śpiewa)
Маж пие млеко и јаде леб. (Mężczyzna pije mleko i je chleb)
Скопје е град во Македонија (Skopje jest [są?] miastem w Macedonii

Słownictwo
Zwierzę - Животно
мачка - kot
мечка - niedźwiedź
пеперутка - motyl
морско куче - rekin
крава - krowa
бик - byk
кученце - szczenię
птица - ptak
зајак - królik
волк - wilk
змијз - wąż
кит - wieloryb
свиња - świnia
орел - orzeł
пингвин - pingwin
делфин - delfin
фока - foka
желка - żółw
пчела - pszczoła
комарец - komar
коза - koza
овца - owca
лав - lew
слон - słoń
магаре - osioł
пајка - kaczka
гуска - gęś
кокошка - kura
петел - kogut

Czasowniki - Глаголи
има - mieć
нема - nie mieć (o negacji będzie później, ta forma jest wyjątkiem)
сака - chcieć, kochać
слиша - słyszeć
гледа - widzieć
пишива - pisać
чита - czytać
зборува - rozmawiać
пие - pić
јаде - jeść
може - móc
пее - śpiewać
знае - znać
работи - pracować
стои - stać
вози - prowadzić (pojazd)
мисли - myśleć
оди - iść
прави - robić
седи - siedzieć
учи - uczyć
се вика - nazywać się (се zachowuje się, jak polskie się)

Inne
дали? - czy?
што? - co?
каде? - gdzie?
во - w
како? - jak?


Zadanie:
Przetłumaczyć na macedoński
Nie mam psa.
Koń je chleb
Pracujemy w Macedonii.
Kaliopi śpiewa w języku macedońskim.
Czy widzisz orła?
Gdzie są kogut i kura?
Idziecie czy siedzicie?
Czy możesz rozmawiać?
Ona czytają książkę.
Delfin słyszy rybę.

Tytuł: Odp: Język macedoński
Wiadomość wysłana przez: Pluur w 24 gru 2017, 23:14:15
Skąd (wybacz za latynicę):
Kučence
Kit
Magare
Pajka
Petel?
Tytuł: Odp: Język macedoński
Wiadomość wysłana przez: Úlfurinn w 24 gru 2017, 23:22:57
Skąd (wybacz za latynicę):
Kučence
Kit
Magare
Pajka
Petel?

Wybaczam, to co napisałeś wygląda i tak lepiej od latynicy używanej przez Macedończyków w Internecie. ;-;
Кученце pochodzi od słowa куче
Кит to w większości słowiańskich jest wieloryb, pożyczka z greckiego.
Магаре od rumuńskiego măgar (swoją drogą wiele macedońskich słów było mi łatwiej zapamiętać, bo były podobnych do rumuńskich xd)
Пајка to forma słowa патка (również oznacza kaczkę, a pochodzi od prasłowiańskiego, пајка to bardziej nazwa zwyczajowa)
Петел z prasłowiańskiego śpiewać. xD
Tytuł: Odp: Język macedoński
Wiadomość wysłana przez: Pluur w 24 gru 2017, 23:40:43
Skąd (wybacz za latynicę):
Kučence
Kit
Magare
Pajka
Petel?

Wybaczam, to co napisałeś wygląda i tak lepiej od latynicy używanej przez Macedończyków w Internecie. ;-;
Кученце pochodzi od słowa куче
Кит to w większości słowiańskich jest wieloryb, pożyczka z greckiego.
Магаре od rumuńskiego magăr (swoją drogą wiele macedońskich słów było mi łatwiej zapamiętać, bo były podobnych do rumuńskich xd)
Пајка to forma słowa патка (również oznacza kaczkę, a pochodzi od prasłowiańskiego, пајка to bardziej nazwa zwyczajowa)
Петел z prasłowiańskiego śpiewać. xD
Nawet nie chcę wiedzieć jak to wygląda w ich wykonaniu xD
A co do nazw, to my Słowianie, mamy to trochę zjebane - te wszystkie dźwiękonaśladowcze, prześmiewcze i erotykalne nazwy są zajebiszcze XD
Co do magare to z tego rumuńskiego nie-z-Rumunii, tak?
Tytuł: Odp: Język macedoński
Wiadomość wysłana przez: Henryk Pruthenia w 24 gru 2017, 23:53:00
Z jakich źródeł korzystasz?
Tytuł: Odp: Język macedoński
Wiadomość wysłana przez: Úlfurinn w 24 gru 2017, 23:55:08
Skąd (wybacz za latynicę):
Kučence
Kit
Magare
Pajka
Petel?

Wybaczam, to co napisałeś wygląda i tak lepiej od latynicy używanej przez Macedończyków w Internecie. ;-;
Кученце pochodzi od słowa куче
Кит to w większości słowiańskich jest wieloryb, pożyczka z greckiego.
Магаре od rumuńskiego măgărr (swoją drogą wiele macedońskich słów było mi łatwiej zapamiętać, bo były podobnych do rumuńskich xd)
Пајка to forma słowa патка (również oznacza kaczkę, a pochodzi od prasłowiańskiego, пајка to bardziej nazwa zwyczajowa)
Петел z prasłowiańskiego śpiewać. xD
Nawet nie chcę wiedzieć jak to wygląda w ich wykonaniu xD
A co do nazw, to my Słowianie, mamy to trochę zjebane - te wszystkie dźwiękonaśladowcze, prześmiewcze i erotykalne nazwy są zajebiszcze XD
Co do magare to z tego rumuńskiego nie-z-Rumunii, tak?

Nie wiem, skąd pochodzi rumuńskie măgar, początkowo myślałem, że z tureckiego, ale jednak nie.

Z jakich źródeł korzystasz?

Słownik, szczegółowy opis gramatyki macedońskiej na wikipedii i to (http://macedonianlanguage.org/).
Czasem jeszcze coś się trafi na innych stronach, ale tego jest niewiele. Mimo wszystko, materiałów do macedońskiego jest dużo więcej, niż do ormiańskiego.
Tytuł: Odp: Język macedoński
Wiadomość wysłana przez: Pluur w 24 gru 2017, 23:57:31
Cytuj
Nie wiem, skąd pochodzi rumuńskie măgar, początkowo myślałem, że z tureckiego, ale jednak nie.
Nie, nie. Chodziło mi, czy macedoński zapożyczył toto z rumuńskiego, czy z tych rumuńskich używanych na Bałkanach (tj.: meglenorumuński, arumuński, czy istrorumuński).
Tytuł: Odp: Język macedoński
Wiadomość wysłana przez: Úlfurinn w 25 gru 2017, 00:01:52
Cytuj
Nie wiem, skąd pochodzi rumuńskie măgar, początkowo myślałem, że z tureckiego, ale jednak nie.
Nie, nie. Chodziło mi, czy macedoński zapożyczył toto z rumuńskiego, czy z tych rumuńskich używanych na Bałkanach (tj.: meglenorumuński, arumuński, czy istrorumuński).

Prawdopodobnie z tych nie-z-Rumunii.
Chociaż, магаре istnieje też w bułgarskim, więc może to być wzięte z dakorumuńskiego.
Tytuł: Odp: Język macedoński
Wiadomość wysłana przez: Widsið w 25 gru 2017, 00:13:19
Mógł też to wziąć z albańskiego, w którym to się również pojawia (co sugeruje substratowe pochodzenie), albo z greki (γομάρι z przestawką, sugerowałoby wejście przez bułgarski / macedoński do pozostałych). Słowo ma postulowaną łacińską etymologię, ale zakłada ona dość dużo mieszania (nie to, że to nieprawdopodobne, w końcu wiele słów w rumuńskim nie bardzo przypomina swoje etymony).
Tytuł: Odp: Język macedoński
Wiadomość wysłana przez: Pluur w 25 gru 2017, 12:03:34
Cytuj
Nie wiem, skąd pochodzi rumuńskie măgar, początkowo myślałem, że z tureckiego, ale jednak nie.
Nie, nie. Chodziło mi, czy macedoński zapożyczył toto z rumuńskiego, czy z tych rumuńskich używanych na Bałkanach (tj.: meglenorumuński, arumuński, czy istrorumuński).

Prawdopodobnie z tych nie-z-Rumunii.
Chociaż, магаре istnieje też w bułgarskim, więc może to być wzięte z dakorumuńskiego.
Mógł też to wziąć z albańskiego, w którym to się również pojawia (co sugeruje substratowe pochodzenie), albo z greki (γομάρι z przestawką, sugerowałoby wejście przez bułgarski / macedoński do pozostałych). Słowo ma postulowaną łacińską etymologię, ale zakłada ona dość dużo mieszania (nie to, że to nieprawdopodobne, w końcu wiele słów w rumuńskim nie bardzo przypomina swoje etymony).
Dziękuję! :D
Tytuł: Odp: Język macedoński
Wiadomość wysłana przez: Towarzysz Mauzer w 25 gru 2017, 22:57:00
Hrvatski jezični portal sprowadza sch. magarca do nowogreckiego gomari, przestawka niedziwna (por. np. mogila~gomila. Oczywiście pośrednictwa wołoskiego wykluczyć nie można.
Tytuł: Odp: Język macedoński
Wiadomość wysłana przez: Dynozaur w 14 sty 2018, 13:54:13
Γομάρι to słowo nowogreckie, całkowicie obce grece klasycznej. Raczej wątpliwe, żeby było ono oryginalne greckie. Pewnie i Grecy od kogoś je wzięli... pytanie brzmi - kto był pierwszy.
Tytuł: Odp: Język macedoński
Wiadomość wysłana przez: Towarzysz Mauzer w 16 sty 2018, 00:57:38
Nie tak znowu całkowicie:
γομάρι < μεσαιωνική ελληνική γομάρι(ο)ν < υποκοριστικό του αρχαίου ελληνικού γόμος (=φόρτωμα) < γέμω (wiktionary) (https://el.wiktionary.org/wiki/%CE%B3%CE%BF%CE%BC%CE%AC%CF%81%CE%B9)
Ot, okazuje się, grecki osioł w jakiś kuriozalny sposób to tyle co wypchaniutki. Nie znam tła kulturowego, więc wydaje mi się naciągane, ale biorąc pod uwagę etymologię romańskiej wątroby, nie będę podważał.
Tytuł: Odp: Język macedoński
Wiadomość wysłana przez: Dynozaur w 16 sty 2018, 16:53:33
Żeby było śmieszniej, nowogrecka wątroba (https://en.wiktionary.org/wiki/%CF%83%CF%85%CE%BA%CF%8E%CF%84%CE%B9#Greek) całkiem podobna...

W ruskim z kolei mamy "pieczeń" jako wątrobę. Widać kuchnia potrafiła mocno wpływać na nazwy tego organu xDDDD

Ale fakt, ciekawe ile tego typu "odjechanych" etymologij, powiązanych z pragmatyką słowa, których nie znamy i przez brak źródeł historycznych nigdy nie odkryjemy. Pewnie jest tego sporo, ale to już tylko Bóg jeden wie...