Autor Wątek: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok  (Przeczytany 12115 razy)

Offline Serpentinius

  • Nudokrążca
  • Pomożesze: 17
  • Wiadomości: 107
  • Country: pl
  • Conlangi: istocki, szlawski, słowski
Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« dnia: 19 cze 2013, 11:46:43 »
Hej,

Czy znacie jeszcze jakieś rzeczowniki odczasownikowe typu:

- tor (trzeć)
- tok (ciec)
- sok (ssać sączyć)


Fascynuje mnie ich krótkość i prostota oraz fakt, że przeciętny użytkownik języka polskiego, nie byłby w stanie powiązać tych słów ze sobą w przeciwieństwie do słów: moc (móc), mowa (mówić).
« Ostatnia zmiana: 19 cze 2013, 16:30:10 wysłana przez Serpentinius »
(img)

Offline Towarzysz Mauzer

  • Administrator
  • Pomożesze: 488
  • Wiadomości: 1976
  • Country: se
    • Tłumaczenia serbsko-polskie, chorwacko-polskie, bośniacko-polskie
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #1 dnia: 19 cze 2013, 12:45:58 »
Z tego rodzaju jest też: rok-rzec, otrok-odrzec (tak!) - to pozostałości praindoeuropejskiego przegłosu e (czasownikowe) : o (rzeczownikowe). Sok istotnie jest od ssać? Gdyby był z ablautu, to wygląda jakby był od siec, ale to nie ma sensu (bóg-biec :D)). Marny ze mnie PIE-ista.
Skrzydła miłości, mocy, o wielki, Twardy Jerze,
Rozpostrzyj ponad nami, ogrzej i przyjmij nas. -Mrkalj, Palinodia o twardym jerze
***
VIVAT CAROLVS GVSTAVVS REX POLONIÆ

Offline Serpentinius

  • Nudokrążca
  • Pomożesze: 17
  • Wiadomości: 107
  • Country: pl
  • Conlangi: istocki, szlawski, słowski
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #2 dnia: 19 cze 2013, 14:16:53 »
Bardzo ciekawe

- rok (rzec)
- otrok (odrzec)


Nie wiedziałem czym jest otrok, ale już wiem i zauważyłem coś ciekawego.

Po czesku (i słowacku) otrok - niewolnik. Otrokár - łowca niewolników.
Od razu jak to zobaczyłem, to pomyślałem o Ottokarze - księciu czeskim z dynastii Przemyślidów.
Ale przypomniałem sobie, że to niemieckie określenie (również polskie), bo po czesku nazywał się Przemysł Otakar I.

Czekam na kolejne propozycje, :)
(img)

Offline Dynozaur

  • Audytor w: Komisja Ustalania Nazw Miejscowości
  • Pomożesze: 1556
  • Wiadomości: 3515
  • Country: ck
  • Wiecznie obserwowany
  • Conlangi: Nevenlanch, Zimny, Wandyjski i inne
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #3 dnia: 19 cze 2013, 14:43:46 »
Mór - mrzeć
Wy-bór - wy-bierać
Bój - bić
Na-pój - na-pić

Trochę tego jest. Chyba dla więksości "krótkich" czasowników by się coś takiego znalazło.

Swoją drogą, czy to możliwe, by "łój" pochodził od "lać"? Wydaje mi się, że tak.
« Ostatnia zmiana: 19 cze 2013, 14:46:37 wysłana przez Dynozaur »
Cytat: Widsið
Dynozaur zbanowany na 30 dni.
Jeśli ban nie spowoduje poprawy, będziemy ograniczać dostęp. Jeśli ograniczenie dostępu nie pomoże, skasujemy konto razem z pełną historią wiadomości i wątków.

Tutaj Widsith pokazał o co mu chodzi naprawdę. Zbanowanie mnie to pestka, jemu zależy na usunięciu wszystkich moich postów. Dlaczego? Bo gardzi mojemi inicjatywami, zwłaszcza tem, co związane ze zmianami nazw miejscowych, bo uważa to za "szuryzm", oszołomstwo. Chcecie, aby cała moja wieloletnia praca, związana z odkłamywaniem toponimji obróciła się w gówno? NO TO POPIERAJCIE SOBIE DALEJ WIDSITHA!

Offline Wedyowisz

  • Pomożesze: 817
  • Wiadomości: 2636
  • Country: pl
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #4 dnia: 19 cze 2013, 15:14:54 »
wlec — włók (chyba)
na-przeć — na-pór
zawrzeć — zawór
-lec — połóg, nałóg
-żec — ożóg

wrzeć : war podobne, ale różni się od typu naprzeć : napór długością samogłoski

Z tego rodzaju jest też: rok-rzec, otrok-odrzec (tak!) - to pozostałości praindoeuropejskiego przegłosu e (czasownikowe) : o (rzeczownikowe). Sok istotnie jest od ssać? Gdyby był z ablautu, to wygląda jakby był od siec, ale to nie ma sensu (bóg-biec :D)). Marny ze mnie PIE-ista.

Wg Vasmera sok łączono z siąkać i sączyć (czasowniki chyba mają n infiksalne, bo inaczej skąd ta nosówka). Ale siec też nie jest takie bez sensu, mogło pierwotnie chodzić np. o nacinanie drzew, żeby uzyskać ich soki.

Czemu otrok jest od odrzec?
« Ostatnia zmiana: 19 cze 2013, 15:28:24 wysłana przez Gubiert »
стань — обернися, глянь — задивися

Offline Feles

  • 오야폘도래
  • Pomożesze: 146
  • Wiadomości: 229
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #5 dnia: 19 cze 2013, 15:25:56 »
grób — grzebać
[do]wód — wieść
płot — pleść
łoże — lec
(img)

Offline Wedyowisz

  • Pomożesze: 817
  • Wiadomości: 2636
  • Country: pl
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #6 dnia: 19 cze 2013, 15:38:11 »
wieźć — wóz
rzezać — raz (typ „długi”)
za-cząć i za-kon

Cytat: Dyno
Trochę tego jest. Chyba dla więksości "krótkich" czasowników by się coś takiego znalazło.

Wśród tematów spółgłoskowych te formacje są pospolitsze niż myślałem.
стань — обернися, глянь — задивися

Offline Serpentinius

  • Nudokrążca
  • Pomożesze: 17
  • Wiadomości: 107
  • Country: pl
  • Conlangi: istocki, szlawski, słowski
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #7 dnia: 19 cze 2013, 15:51:39 »
Swoją drogą, czy to możliwe, by "łój" pochodził od "lać"? Wydaje mi się, że tak.

Hmm. łoić, łajać?

Zawsze wydawało mi się ciekawe:

mróz (TróT) - marznąć (TarT)

I świetne jest:

Waga (ważyć)


i bohemizm

Wahadło (wahać się)

*aktualka

coś co sobie uświadomiłem bardzo późno:

- zeszyt (zeszyć)
_________________

- żer (żreć)
- zew (zwać)
- (noc)leg(owisko) (lec, leżeć)
- jad (jeść)?


i coś co mi przyszło do głowy, a jest nieprawdopodobne:

- żona / żena (żnąć)
« Ostatnia zmiana: 23 cze 2013, 23:13:07 wysłana przez Serpentinius »
(img)

Offline Dynozaur

  • Audytor w: Komisja Ustalania Nazw Miejscowości
  • Pomożesze: 1556
  • Wiadomości: 3515
  • Country: ck
  • Wiecznie obserwowany
  • Conlangi: Nevenlanch, Zimny, Wandyjski i inne
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #8 dnia: 19 cze 2013, 17:20:04 »
Hmm. łoić, łajać?

Wydaje mi się, że to już wtórne derywacje, albo coś niezwiązanego.

Bo jakby się zastanowić liti - lьjǫ - lojь to dokładnie taka sama derywacja jak - biti - bьjǫ - bojь.

PS: Derksen potwierdza moję teorję!

PS2: To co napisał Serpenteen i mnie zajechało Bandziolem. Zwłaszcza doszukiwanie się TarTa w "marznąć" (tutaj był sonant, nie przestawka, czeski zmrzlina).

PS3: Jeszcze z takich fajnych tworów przypomniał mi się "pot" od "piec" (z tym, że nie jest to derywacja bezprzyrostkowa, tylko jest tam przyrostek -tъ. Pot < *pok-tъ).
« Ostatnia zmiana: 19 cze 2013, 17:26:59 wysłana przez Dynozaur »
Cytat: Widsið
Dynozaur zbanowany na 30 dni.
Jeśli ban nie spowoduje poprawy, będziemy ograniczać dostęp. Jeśli ograniczenie dostępu nie pomoże, skasujemy konto razem z pełną historią wiadomości i wątków.

Tutaj Widsith pokazał o co mu chodzi naprawdę. Zbanowanie mnie to pestka, jemu zależy na usunięciu wszystkich moich postów. Dlaczego? Bo gardzi mojemi inicjatywami, zwłaszcza tem, co związane ze zmianami nazw miejscowych, bo uważa to za "szuryzm", oszołomstwo. Chcecie, aby cała moja wieloletnia praca, związana z odkłamywaniem toponimji obróciła się w gówno? NO TO POPIERAJCIE SOBIE DALEJ WIDSITHA!

Offline Serpentinius

  • Nudokrążca
  • Pomożesze: 17
  • Wiadomości: 107
  • Country: pl
  • Conlangi: istocki, szlawski, słowski
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #9 dnia: 20 cze 2013, 13:47:04 »
Jesteś multi bandziola?

Chyba jakiś żart. Jestem na starym forum od: 17 Maj 2006
a Bandziol20 od: 22 Maj 2008

a zwróciłem na to uwagę bo TorTy są ciekawe. :)

Hmm. łoić, łajać?

Wydaje mi się, że to już wtórne derywacje, albo coś niezwiązanego.

Bo jakby się zastanowić liti - lьjǫ - lojь to dokładnie taka sama derywacja jak - biti - bьjǫ - bojь.

Lej (lać)
« Ostatnia zmiana: 20 cze 2013, 14:47:11 wysłana przez Serpentinius »
(img)

Offline spitygniew

  • Pomożesze: 723
  • Wiadomości: 2024
  • Country: il
  • Uspołecznione zwierzę.
  • Conlangi: zachodniołużycki, nanga
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #10 dnia: 24 cze 2013, 19:33:05 »
Właśnie znalazłem przykład przeciwny, z *o w czasowniku i *e w rzeczowniku: świąd : swędzieć. Zna ktoś inne tego typu? Czy jakiś lepszy ie.-ista może powiedzieć, skąd to się wzięło?
P.S. To prawda.

Offline Noqa

  • Pomożesze: 674
  • Wiadomości: 2455
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #11 dnia: 24 cze 2013, 22:38:25 »
Być może całkiem błądzę, ale może prąd? Czasownika nie ma, jest za to prędki. Czy może mieć coś wspólnego z pędzeniem, o ile samo to nie jest urobione od pędu.

Pąk - pękać.
At him he yelled and yelped, tackling with taunting and dauntings; he tied and tacked him tightly and tautly, and killed him and quelled him and quenched him.

Offline Feles

  • 오야폘도래
  • Pomożesze: 146
  • Wiadomości: 229
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #12 dnia: 24 cze 2013, 22:53:48 »
Być może całkiem błądzę, ale może prąd? Czasownika nie ma, jest za to prędki. Czy może mieć coś wspólnego z pędzeniem, o ile samo to nie jest urobione od pędu.

Pąk - pękać.
Akurat te dwie pary nie mają tu nic do rzeczy, ponieważ w każdym z nich mamy psł. , czyli najwyraźniej pie. *on, jeno poddane polskiemu wzdłużeniu zastępczemu.

prądowi mogłoby natomiast odpowiadać prząść, choć to wygląda co najmniej abstrakcyjnie. (A może jednak?)

Co do formacji z w pie.:

sad — siedzieć (?)

gnat — gnieść (???)

Cytuj
PS3: Jeszcze z takich fajnych tworów przypomniał mi się "pot" od "piec" (z tym, że nie jest to derywacja bezprzyrostkowa, tylko jest tam przyrostek -tъ. Pot < *pok-tъ).
Brü zdaje się postulował także most — mieść/miotać z podobną derywacją. Obecnie jednak ten pierwszy jest uznany za pożyczkę germańską.
(img)

Offline Wedyowisz

  • Pomożesze: 817
  • Wiadomości: 2636
  • Country: pl
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #13 dnia: 28 cze 2013, 10:38:55 »
Brü zdaje się postulował także most — mieść/miotać z podobną derywacją. Obecnie jednak ten pierwszy jest uznany za pożyczkę germańską.

Semantycznie kłopotliwe, imo.
стань — обернися, глянь — задивися

Offline Serpentinius

  • Nudokrążca
  • Pomożesze: 17
  • Wiadomości: 107
  • Country: pl
  • Conlangi: istocki, szlawski, słowski
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #14 dnia: 28 cze 2013, 11:17:15 »
Brü zdaje się postulował także most — mieść/miotać z podobną derywacją. Obecnie jednak ten pierwszy jest uznany za pożyczkę germańską.

Semantycznie kłopotliwe, imo.

Właściwie nie jest to głupie. Wspólczesnie mosty są dosyć stabilne. Niegdyś były bardzo elastyczne i faktycznie wiatr mógł nimi miotać.
(img)