Autor Wątek: Semantyka polska  (Przeczytany 9610 razy)

Offline Toszczyk

  • Wiadomości: 97
    • Zobacz profil
Odp: Semantyka polska
« Odpowiedź #15 dnia: Sierpień 10, 2016, 21:12:48 »
Uganiam się szybko za czymś, jeśli jestem ciekawy tego czegoś = zaciekawiony tym czymś. Tak to sobie wyobrażam. A później chyba wykształciło znaczenie ciekawy=interesujący dotyczące przedmiotu uwagi.
biotechnolog, chórzysta, miłośnik oper i muzyki baroku

Offline Siemoród

  • Слава Словѣномъ!
  • Wiadomości: 539
    • Zobacz profil
Odp: Semantyka polska
« Odpowiedź #16 dnia: Sierpień 10, 2016, 21:21:55 »
Może to powinno było być napisane przy zmutowanem polskiem, ale napiszę to tu. Użyłem dzisiaj szybko w znaczeniu "bardzo", tj.:
Szybko nadużywasz tego słowa.
I naszła mnie refleksya, że bardzo (dokładniej: barzo) też kiedyś znaczyło szybko.

Podobnie ciekawy z "szybkiego" przeszedł w "interesujący".

A bystry z "szybkiego" w "mądry".

Czy staropolski miał jeszcze jakieś słowa na "szybki", które kompletnie zmieniły znaczenie? Bo to, nomen omen, ciekawe, że czwarte słowo na coś szybkiego przechodzi w coś kompletnie innego.

EDIT: Tak - skory, który przeszedł w "chętnego".
« Ostatnia zmiana: Sierpień 11, 2016, 11:24:00 wysłana przez Siemoród »
Єи, Словѣнє, ѥщє наша
Словѣнъ мълва живєть
Пока нашє вѣрьноѥ сьрдьцє
За нашь народъ бьѥть!

Offline Obcy

  • Loof þän Semien onn þän Horden!
  • Uciekinier
  • Wiadomości: 1 716
  • Vourfäirer ƨ̆ermaneslands
    • Zobacz profil
Odp: Semantyka polska
« Odpowiedź #17 dnia: Luty 08, 2017, 23:34:10 »
(Po)mimo. Polski posiada bardzo dziwaczne znaczenie tego przyimka. W "normalnych" słowiańskich oznacza on tyle, co "oprócz", "obok", "poza".

Offline Towarzysz Mauzer

  • Wiadomości: 1 978
    • Zobacz profil
    • Tłumaczenia serbsko-polskie, chorwacko-polskie, bośniacko-polskie
Odp: Semantyka polska
« Odpowiedź #18 dnia: Luty 09, 2017, 14:50:28 »
Formy przyimków i spójników przyzwolenia w ogóle mają dziwne źródłosłowy - ros. хотя i pol. chociaż od psł. *xotěti 'chcieć', słe. kljub 'mimo' od st.słe. k ljubu, co jest kalką niem. zuliebe, a co było dokładną odwrotnością znaczenia słoweńskiego!
Skrzydła miłości, mocy, o wielki, Twardy Jerze,
Rozpostrzyj ponad nami, ogrzej i przyjmij nas. -Mrkalj, Palinodia o twardym jerze
***
VIVAT CAROLVS GVSTAVVS REX POLONIÆ

Offline Obcy

  • Loof þän Semien onn þän Horden!
  • Uciekinier
  • Wiadomości: 1 716
  • Vourfäirer ƨ̆ermaneslands
    • Zobacz profil
Odp: Semantyka polska
« Odpowiedź #19 dnia: Maj 25, 2017, 21:15:53 »
Wątroba. Czemu to do cholery nie oznacza ogólnie wnętrzności, tylko akurat wątrobę (a serce w łużyckich, jeszcze dziwniej)? Nawet budowa semantyczna tego wyrazu (wątr- + -oba) logicznie wskazuje na jakiś ogólniejszy lub bardziej abstrakcyjny termin.

Offline Wedyowisz

  • Wiadomości: 2 696
    • Zobacz profil
Odp: Semantyka polska
« Odpowiedź #20 dnia: Maj 25, 2017, 23:41:45 »
Wątroba. Czemu to do cholery nie oznacza ogólnie wnętrzności, tylko akurat wątrobę (a serce w łużyckich, jeszcze dziwniej)? Nawet budowa semantyczna tego wyrazu (wątr- + -oba) logicznie wskazuje na jakiś ogólniejszy lub bardziej abstrakcyjny termin.

Po sch. oznacza.

EDIT: Notabene, identyczny rozwój znaczenia wnętrzności → wątroba przeszło dialektalnie niezachowane u nas prasł. *ętro.

EDIT2: Wydaje mi się, że wątrobę jako organ było w dawnych czasach ciężko jakoś wyraziście scharakteryzować, stąd ta tendencja do powstawania nazw drogą zawężenia znaczenia jakichś bardzo ogólnych określeń na organy wewnętrzne. A w innych językach przyjęły się określenia odkulinarne (w romańskich i rosyjskim).
« Ostatnia zmiana: Maj 26, 2017, 00:07:45 wysłana przez Wedyowisz »
стань — обернися, глянь — задивися

Offline Anielka

  • Wiadomości: 4
    • Zobacz profil
    • colltra - tłumaczenia specjalistyczne
Odp: Semantyka polska
« Odpowiedź #21 dnia: Wrzesień 18, 2017, 12:55:01 »
jeżeli chodzi o sklep i piwnice to wyraz piwnica w jęz. czeskim oznacza sklep

Offline Kazimierz

  • Wiadomości: 761
    • Zobacz profil
Odp: Semantyka polska
« Odpowiedź #22 dnia: Wrzesień 18, 2017, 15:37:34 »
jeżeli chodzi o sklep i piwnice to wyraz piwnica w jęz. czeskim oznacza sklep
No ale pytanie, co ma piwnica do sklepu?

Offline Pluur

  • Uciekinier
  • Wiadomości: 1 974
    • Zobacz profil
Odp: Semantyka polska
« Odpowiedź #23 dnia: Wrzesień 18, 2017, 20:52:14 »
Cytuj
No ale pytanie, co ma piwnica do sklepu?
Wzięło się to z tego (ponoć), że sklepy kiedyś miały składy w piwnicy - bliska korelacja między miejscami. Myślę, że podobnie zadziało się z magazynem ;)

Silmethúlë

  • Gość
Odp: Semantyka polska
« Odpowiedź #24 dnia: Wrzesień 18, 2017, 22:28:09 »
jeżeli chodzi o sklep i piwnice to wyraz piwnica w jęz. czeskim oznacza sklep

E, nie.

Pivnice to ‘pub, pijalnia piwa’. ‘Sklep’ po czesku zwany jest obchodem. Natomiast słowo sklep oznacza ‘piwnicę’ (takie miejsce pod ziemią ze sklepieniem, gdzie się przetwory albo nieużywane rowery trzyma), i to samo oznaczało niegdyś w polskim (jeśli wierzyć Wiktionary, to wciąż to oznacza w kaszubskim).

Przesuwka semantyczna w polskim wg WSJP: Współczesne znaczenie ‘punkt sprzedaży’ < ‘pomieszczenie ze sklepieniem, piwnica, gdzie dawniej m. in. sprzedawano towary'.

Offline Obcy

  • Loof þän Semien onn þän Horden!
  • Uciekinier
  • Wiadomości: 1 716
  • Vourfäirer ƨ̆ermaneslands
    • Zobacz profil
Odp: Semantyka polska
« Odpowiedź #25 dnia: Październik 30, 2017, 20:33:09 »
Kolejne udziwnienie polskie. Plon jakimś cudem dziś oznacza wyłącznie "żniwo", a powinien oznaczać "łup" (czasem też "niewolę") jak u innych Słowian.

Offline Wedyowisz

  • Wiadomości: 2 696
    • Zobacz profil
Odp: Semantyka polska
« Odpowiedź #26 dnia: Grudzień 14, 2017, 13:54:27 »
Chyba doszedłem do tego, skąd się wziął samochód. Otóż podczas gdy obecnie oczywiste jest, że samochód jeździ, nie było to wcale oczywiste na początku poprzedniego wieku. Starsze pojazdy (które jechały) były napędzane przez zwierzęta (które szły). Automobil niejako połączył funkcje wozu i konia i początkowo nie było wcale oczywiste, którego czasownika użyć, a zatem pojazd ten mógł „iść” lub „jechać”. To wahanie przerzuciło się na purystyczne kalki, gdy postanowiono takie stworzyć: mówiono zarówno o samojazdach, jak i o samochodach. Następnie z jakiegoś niewiadomego powodu (tego nie umiem wyjaśnić) ustalił się czasownik jechać, ale rzeczownik samochód.

Przykłady z literatury:
„Z wielkim hałasem i dudnieniem szedł naprzeciw nas automobil ciężarowy i kasztanka, wychowanica wolnej wsi, protestowała przeciw takiemu monstrum.” (J. Piłsudski, 1925)
„Automobil szedł wolniutko, hucząc strasznie” (Z. Żurakowska, 1927)
стань — обернися, глянь — задивися