Autor Wątek: Etymologie w polskim  (Przeczytany 120609 razy)

Offline Obcy

  • Loof þän Semien onn þän Horden!
  • Pomożesze: 303
  • Wiadomości: 1715
  • Vourfäirer ƨ̆ermaneslands
  • Conlangi: astralogermański, szemierski, istanbudzki, senderoski, chatyński, haureński, szapiencki, nissidzki
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #840 dnia: 18 wrz 2017, 17:07:13 »
Hen i cała seria podobnych przysłówków lokatywnych złożona jest z deiktycznej, wskazującej (ew. dźwiękonaśladowczego, onomatopeicznego - ale naśladującego co?) pragmalingwistycznej cząstki he- i stosownych sufiksów lokatywnych.
[...]
Sufiksy lokatywne to *-v (obiekty blisko nadawcy komunikatu, np. małopolskie haw 'tu'), *-t (obiekty blisko odbiorcy komunikatu), *-n (obiekty daleko nadawcy i odbiorcy komunikatu).

Haw, het, hen... No proszę, to mamy piękny kawałek macedońszczyzny w polskich dialektach :)

Offline poloniok

  • Polak z Polonii
  • Pomożesze: 39
  • Wiadomości: 768
  • Country: de
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #841 dnia: 18 wrz 2017, 17:16:09 »
Hen i cała seria podobnych przysłówków lokatywnych złożona jest z deiktycznej, wskazującej (ew. dźwiękonaśladowczego, onomatopeicznego - ale naśladującego co?) pragmalingwistycznej cząstki he- i stosownych sufiksów lokatywnych.
[...]
Sufiksy lokatywne to *-v (obiekty blisko nadawcy komunikatu, np. małopolskie haw 'tu'), *-t (obiekty blisko odbiorcy komunikatu), *-n (obiekty daleko nadawcy i odbiorcy komunikatu).

Haw, het, hen... No proszę, to mamy piękny kawałek macedońszczyzny w polskich dialektach :)

*FYROMszczyzny  ;-D

(Sorry nie umiałem się wstrzymać xD)

Ale teraz tak na serio: Z jakiej racji w macedońskim i w gwarach polski istnieją owe słowa? Co ciekawe, to nie jedyna cecha macedońska w gwarach polskich. W macedońskim niektóre prasłowiańskie głoski nosowe zostały, tak jak w naszych gwarach, przez samogłoskę + m/n zastąpione

Ciekawe czy to ino przypadek, czy nie  ::-)
« Ostatnia zmiana: 18 wrz 2017, 17:28:28 wysłana przez poloniok »

Offline Obcy

  • Loof þän Semien onn þän Horden!
  • Pomożesze: 303
  • Wiadomości: 1715
  • Vourfäirer ƨ̆ermaneslands
  • Conlangi: astralogermański, szemierski, istanbudzki, senderoski, chatyński, haureński, szapiencki, nissidzki
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #842 dnia: 18 wrz 2017, 17:48:45 »
Nie chodzi mi konkretnie o te słowa, tylko ogólnie o formanty -v, -t, -n, które w macedońskim się przyłącza do rzeczowników i przymiotników i właśnie oznaczają odległość od nadawcy i odbiorcy.
« Ostatnia zmiana: 18 wrz 2017, 17:51:47 wysłana przez Obcy »

Offline Kazimierz

  • Pomożesze: 157
  • Wiadomości: 714
  • Country: pl
  • Conlangi: kotsowiski, buański
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #843 dnia: 18 wrz 2017, 17:59:51 »
А ktоś w ogóle używa w Polsce tych słów?

Bo pierwszy raz większość widzę.

Offline poloniok

  • Polak z Polonii
  • Pomożesze: 39
  • Wiadomości: 768
  • Country: de
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #844 dnia: 18 wrz 2017, 18:01:56 »
А ктоś w ogóle używa w Polsce tych słów?

W gwarach małopolskich i śląskich na pewno

Jak w innych gwarach to nie wiem

(PS.: A co z staropolskim hen? Czy nie miało to by jakieś związki z hań/etc.?)

Offline Towarzysz Mauzer

  • Administrator
  • Pomożesze: 494
  • Wiadomości: 1977
  • Country: se
    • Tłumaczenia serbsko-polskie, chorwacko-polskie, bośniacko-polskie
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #845 dnia: 18 wrz 2017, 18:05:17 »
No hen i het akurat mają się całkiem nieźle we współczesnej polszczyźnie, raz na parę lat nawet byłbym w stanie powiedzieć, że coś jest hen daleko albo het daleko. I według mnie hen i hań są analogonami, po prostu podstawą jednego jest czątka he-, a drugiego ha-.

A, oczywiście system trzystopniowej deiksy *n/t/v w polskim został zredukowany do binaryzmu tu:tam, więc sufiksy -n i -t są synonimiczne.

Jak nietrudno się domyślić, gwarowych słów używają użytkownicy gwary, a więc pokolenie dziadków. Np. moja babcia z Pogórza Beskidzkiego.
Skrzydła miłości, mocy, o wielki, Twardy Jerze,
Rozpostrzyj ponad nami, ogrzej i przyjmij nas. -Mrkalj, Palinodia o twardym jerze
***
VIVAT CAROLVS GVSTAVVS REX POLONIÆ

Offline poloniok

  • Polak z Polonii
  • Pomożesze: 39
  • Wiadomości: 768
  • Country: de
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #846 dnia: 18 wrz 2017, 18:16:42 »
Dziękuję za wszelkie wyjaśnienia w tej sprawie

Z ciekawości pytam: Są dalsze wyrazy w polszczyźnie obsługując się systemem trzystopniowej deiksy *n/t/v?

Offline Towarzysz Mauzer

  • Administrator
  • Pomożesze: 494
  • Wiadomości: 1977
  • Country: se
    • Tłumaczenia serbsko-polskie, chorwacko-polskie, bośniacko-polskie
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #847 dnia: 18 wrz 2017, 18:28:43 »
Jeszcze w poprzedniej sprawie dodam, że np. Słownik gwar polskich Karłowicza gwarowe hned wiąże z wnet.

Kej i kiej mają zapewne wspólne pochodzenie etymologiczne i wywodzą się od psł. *kъ o znaczeniu temporalnym jak w psł. *kъ-dy > pol. gdy, kiedy z dodatkiem sufiksu wskazująco-wzmacniającego *-jь. Znaczenia 'kiedy'  i 'jak' natomiast mają tendencję do mieszania się, np. Kiedy będę w domu, przeczytam książkę = Jak bedę w domu....
Skrzydła miłości, mocy, o wielki, Twardy Jerze,
Rozpostrzyj ponad nami, ogrzej i przyjmij nas. -Mrkalj, Palinodia o twardym jerze
***
VIVAT CAROLVS GVSTAVVS REX POLONIÆ

Offline poloniok

  • Polak z Polonii
  • Pomożesze: 39
  • Wiadomości: 768
  • Country: de
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #848 dnia: 18 wrz 2017, 19:14:00 »
Jeszcze w poprzedniej sprawie dodam, że np. Słownik gwar polskich Karłowicza gwarowe hned wiąże z wnet.

Kej i kiej mają zapewne wspólne pochodzenie etymologiczne i wywodzą się od psł. *kъ o znaczeniu temporalnym jak w psł. *kъ-dy > pol. gdy, kiedy z dodatkiem sufiksu wskazująco-wzmacniającego *-jь. Znaczenia 'kiedy'  i 'jak' natomiast mają tendencję do mieszania się, np. Kiedy będę w domu, przeczytam książkę = Jak bedę w domu....

To dziwne, skąd nagle w- stało się h- ... Mi się wciąż wydaje że to nic więcej niż bohemizm (zapożyczanie z czeskiego w gwarze śląskiej), a nie jakieś przekształcenie w- w h-

Do kej i kiej: Tyle ile ciebie teraz zrozumiałem, jest to tak, że przez mieszane używanie tych słów (Kiedy będę w domu = Jak będę w domu) doszło do wspólnego wyrazu (np. "Kiej ci idzie" = "Jak ci idzie" =/= "Kiedy ci idzie" lub "Kiej przyjdziesz" = "Kiedy przyjdziesz" =/= "Jak przyjdziesz"). To, czy "e" zmiękcza początkowe "k" zależy chyba już od regionu.

Tak to jest w sumie?

« Ostatnia zmiana: 18 wrz 2017, 19:20:52 wysłana przez poloniok »

Offline Obcy

  • Loof þän Semien onn þän Horden!
  • Pomożesze: 303
  • Wiadomości: 1715
  • Vourfäirer ƨ̆ermaneslands
  • Conlangi: astralogermański, szemierski, istanbudzki, senderoski, chatyński, haureński, szapiencki, nissidzki
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #849 dnia: 18 wrz 2017, 19:25:39 »
Właśnie też tak sobie skojarzyłem wnet z hned i się nie myliłem. Co do kaj/kiej, też najlogiczniejsze mi się wydaje *kъ + *-jь. A co do zmiany h na w (czyli w naszych gwarach [x] na [f]), to w sumie znowu... macedońska cecha XDDDDD (mac. бев, бевме vs bułg. бях, бяхме).
« Ostatnia zmiana: 18 wrz 2017, 19:30:01 wysłana przez Obcy »

Offline poloniok

  • Polak z Polonii
  • Pomożesze: 39
  • Wiadomości: 768
  • Country: de
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #850 dnia: 18 wrz 2017, 19:43:33 »
Właśnie też tak sobie skojarzyłem wnet z hned i się nie myliłem. Co do kaj/kiej, też najlogiczniejsze mi się wydaje *kъ + *-jь. A co do zmiany h na w (czyli w naszych gwarach [x] na [f]), to w sumie znowu... macedońska cecha XDDDDD (mac. бев, бевме vs bułg. бях, бяхме).

 ;-D  ;-D  ;-D  ;-D Jakoś sympatycznie mi się ten macedoński teraz wydaję, chyba najniezrozumiałszy język słowiański dla Polaka, mając jednak mimo tego niektóre nam znane features

Ale to by znaczyło, że ogólnopolskie wnet się z czeskiego hned stworzyło, bo zmiania h na w?

Offline Maorycy

  • Pomożesze: 93
  • Wiadomości: 399
  • Country: pl
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #851 dnia: 18 wrz 2017, 19:51:21 »
Czyli Starożytne Imperium Lechitów™ pochodzi od Aleksandra.

Offline poloniok

  • Polak z Polonii
  • Pomożesze: 39
  • Wiadomości: 768
  • Country: de
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #852 dnia: 18 wrz 2017, 19:58:17 »
(img)

Jeszcze jak

Offline Towarzysz Mauzer

  • Administrator
  • Pomożesze: 494
  • Wiadomości: 1977
  • Country: se
    • Tłumaczenia serbsko-polskie, chorwacko-polskie, bośniacko-polskie
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #853 dnia: 18 wrz 2017, 20:33:08 »
Właśnie też tak sobie skojarzyłem wnet z hned i się nie myliłem. Co do kaj/kiej, też najlogiczniejsze mi się wydaje *kъ + *-jь.
No kaj akurat jest od , nie kie.
Skrzydła miłości, mocy, o wielki, Twardy Jerze,
Rozpostrzyj ponad nami, ogrzej i przyjmij nas. -Mrkalj, Palinodia o twardym jerze
***
VIVAT CAROLVS GVSTAVVS REX POLONIÆ

Offline Toyatl

  • Pomożesze: 130
  • Wiadomości: 313
  • Country: mc
Odp: Etymologie w polskim
« Odpowiedź #854 dnia: 18 wrz 2017, 20:45:00 »
Hen i cała seria podobnych przysłówków lokatywnych złożona jest z deiktycznej, wskazującej (ew. dźwiękonaśladowczego, onomatopeicznego - ale naśladującego co?) pragmalingwistycznej cząstki he- i stosownych sufiksów lokatywnych.
[...]
Sufiksy lokatywne to *-v (obiekty blisko nadawcy komunikatu, np. małopolskie haw 'tu'), *-t (obiekty blisko odbiorcy komunikatu), *-n (obiekty daleko nadawcy i odbiorcy komunikatu).

Haw, het, hen... No proszę, to mamy piękny kawałek macedońszczyzny w polskich dialektach :)
A w Rzeszowskiem mówią hajnok, to i węgierszczyzna się trafi. :-)