Język dzierzyński

Z Conlanger
Skocz do: nawigacja, szukaj
Język dzierzyński
Öųzyk ǵörysk [œw̃zik ɟœrysk]
Utworzenie: Henryk Pruthenia w 2013
Cel utworzenia: do świata z językiem zapadnim
Ilość mówiących ?
Sposoby zapisu: Łacinka
Klasyfikacja: języki indoeuropejskie
słowiańskie
zachodniosłowiańskie
dzierzyński
Kody
Conlanger–2 -
Lista conlangów
Nuvola apps bookcase 1 blue.svg.png Zobacz też słownik tego języka.

Öųzyk ǵörysk [œw̃zik ɟœrysk], język dzierzyński (od PS* dira, dziura, poświadczone w połabskim i czeskim) - sztuczny język słowiański stworzony przez Henryka Pruthenię.

Głoski

Spółgłoski

  • m n ŋ
  • p b t d c ɟ k ɡ ʔ
  • ts dz tʂ dʐ
  • v s sʲ z zʲ ʂ ʐ x ɣ ɣʲ ʁ ʁʲ ɦ
  • j l lʲ
  • w w̃ ɥ̃

Samogłoski

  • i iː u uː
  • ə
  • ɛ ɛː œ ɔ
  • æ
  • a aː ɒ

Akcent

Akcent jest toniczny. Występują następujące tony:

  • średni
  • wysoki
  • wznoszący
  • opadający

Alfabet

  • A a - [a]
  • Á á - [aː]
  • Ă ă - [ʲæ]
  • Ä ä - [ɒ]
  • B b - [b]
  • C c - [t͡s]
  • Ċ ċ - [t͡ʂ]
  • D d - [d]
  • Ḋ ḋ - [d͡ʐ]
  • Ď ď - [d͡z]
  • E e - [ɛ]
  • É é - [ɛː]
  • Ë ë - [ə]
  • G g - [ɣ]
  • Ǵ ǵ - [ɟ]
  • Ğ ğ - [g]
  • H h - [x]
  • Ḣ ḣ - [ɦ]~[ʔ]
  • I i - [ʲi]
  • Í í - [ʲiː]
  • J j - [j]
  • į - [ɥ̃]
  • K k - [k]
  • Ḱ ḱ - [c]
  • L l - [l]
  • M m - [m]
  • N n - [n]
  • Ň ň - [ɲ]
  • O o - [ɔ]
  • Ö ö - [ʲœ]
  • P p - [p]
  • R r - [ʁ]
  • S s - [s]
  • Ṡ ṡ (ẛ) - [ʂ]
  • T t - [t]
  • U u - [u ]
  • Ú ú - [u͡ʊ]
  • Ŭ ŭ - [w]
  • ų - [w̃]
  • V v - [v]
  • Y y - [i]
  • Z z - [z]
  • Ż ż - [ʐ]

Zmiany fonetyczne

Samogłoski

W języku dzierzyńskim doszło do silnych zmian w systemie wokalicznym:

  • denasalizacja: ę > eŭ, ǫ > oŭ
  • ě > í
  • odpadnięcie wygłosowych jerów, oraz tech w pozycji słabej (za wyjątkiem nagłosowej sylaby), wzdłużenie zastępcze, pojawienie się nowych długich samogłosek;
    • superdługie: ī
    • długie: í, é, á, ó, ý, ú, (brak długich odpowiedników kontynuantów jerów, długie odpowiedniki były na początku wymawiane półdługo, a potem uległy skróceniu do zwykłych form krótkich)
    • krótkie: i, e, a, o, y, u, ǒ (< ъ), ǎ (< ь), l, l´, r, r´
  • ó > ú
  • l, r; l´, r´ > ǒ; ǎ
  • skrócenie samogłosek krótkich do półkrótkich a długich do krótkich (bez zmiany barwy):
    • ī > í (potem ´ai)
    • í, é, á, ý, ú > i, e, a, y, u
    • i, e, ´u > ь
    • a, o > ъ
    • u, ǒ, y > ъ²
    • ´a, ǎ > ь²
  • zlanie się barwy i oraz y, przy jednoczesnym braku palatalizacji przed i pochodzącym od y
  • ponowne odpadnięcie jerów w słabych pozycjach, ponowne wzdłużenie zastępcze:
    • i, e, a, u > í, é, á, ú
    • ь > ö
    • ъ > ä
    • ь² > ǎ
    • ъ² > ë

Rozwój tonów

W wyniku pojawienia się nowych jerów doszło do powstania tonów w następujący sposób:

  • samogłoski i, e, a, u przyjmowały ton średni gdy nie były pod akcentem, pod akcentem - wysoki
  • samogłoski ь, ъ, ь², ъ² przyjmowały pod akcentem ton wysoki
  • samogłoski ь, ъ, ь², ъ² przyjmowały w pozycji przed samogłoskami i, e, a, u oraz przed akcentowaną sylabą ton wznoszący
  • samogłoski ь, ъ, ь², ъ² przyjmowały w pozycji po samogłoskach i, e, a, u oraz po akcentowanej sylabie ton opadający

Następnie w wyniku odpadnięcia jerów do następnych procesów fonetycznych:

  • jeżeli í, é, á, ú, ö, ä, ǎ, ë znajdowały się przed sylabą z jerem akcentowanym, to po jego odpadnięciu otrzymały ton wznoszący, a gdy przed sylabą z jerem nieakcentowanym - opadający.
  • w jednym słowie nie może się znaleźć dwa razy ton wznoszący, bądź opadający, dochodzi wtedy do przemiany drugiego tonu w średni

Nazalizacja

Gdy sylabę zamkniętą zamykało m (m´) bądź n (n´) dochodzi do nazalizacji samogłoski (ortograficznie "n"). Przed miękkimi wariantami spółgłosek nosowych dochodziło także do nazalizacji , ale samogłoska nosowa zmienia się w miękkie [w] (ortograficznie į)

Spółgłoski

  • PS *l *v w pozycji po samogłosce w sylabie zamknietej > ŭ, przed miękką > j
  • czwarta palatalizacja (tak jak w zapadnim)
  • miękkie k, t; g, d > ḱ; ǵ (wymowa jak czeskie ť, ď)
  • g przed spółgłoską oraz w wygłosie > v, w reszcie pozycji > h
  • grupy spółgłoska sonorna-spółgłoska niesonorna (CN) zamienione na grupy
  • m´, nj > mn´, jn´
  • tj, dj > jč, jdž (světja, medja > sjíjč, mjödž)
  • zachowanie Ʒ
  • depalatalizacja afrykat oraz š, ž

Gramatyka

Gramatyka została mocno uproszczona, głównie przez zmiany fonetyczne.

Rzeczownik

W wyniku procesów fonetycznych doszło do uproszczenia deklinacji. Końcówki przypadków:

Mianownik:

  • rodzaj męski:
    • -
  • rodzaj żeński:
    • -


Mianownik liczba mnoga:

  • rodzaj męski:
    • alternacje k, t > ḱ, v, ŭ > j, v (pochodzącego od x) > ṡ, g, ǧ, d > ǵ, n > ň, m > mň, p > pjö, b > bjö
    • -äj (od końcówki -ove)
  • rodzaj żeński:
    • alternacje k, t > ḱ, v, ŭ > j, v (pochodzącego od x) > ṡ, g, ǧ, d > ǵ, n > ň, m > mň, p > pjö, b > bjö
    • alternacje samogłoskowe


Zależny:

  • rodzaj męski:
    • alternacje samogłoskowe:
  • rodzaj żeński:
    • alternacje k, t > ḱ, v, ŭ > j, v (pochodzącego od x) > ṡ, g, ǧ, d > ǵ, n > ň, m > mň, p > pjö, b > bjö
    • alternacje samogłosek


Zależny liczba mnoga:

  • rodzaj męski:
    • -oŭ
    • ǎj
  • rodzaj żeński:
    • alternacje samogłosek


Prepositionalis:

  • rodzaj męski:
    • -i bądź -´ai
  • rodzaj żeński:
    • równy zależnemu u miękkotematowych
    • twardotematowe: -i bądź -´ai


Prepositionalis liczba mnoga:

    • -av
    • ij


Zanik odmiany rodzajowej oraz przez przypadki (powstaje system mianownik - przypadek zależny (pochodzący od biernika oraz dopełniacza) - miejscownik, powstaje zależność znaczenia słowa od miejsca w zdaniu). Dawny dopełniacz tworzy się konstrukcją przyimkową "ǎs", a celownik "ḱǎ"

Czasownik

Doszło do zaniku używania czasownika "być" w odmianie teraźniejszej, co doprowadziło do rzadszej frekwencji w używaniu czasu przeszłego złożonego, i w konsekwencji - zaprzestania jego używania. Formy imperfektu i aorystu zdążyły wcześniej zaniknąć, co doprowadziło do tworzenia czasu przeszłego od formy imiesłowu.

Czas teraźniejszy

Pod wypływem form aorystu oraz imperfektu doszło do zlania się drugiej i trzeciej osoby liczby pojedynczej na rzecz trzeciej, a u czasowników trzeciej koniugacji (znati) zaniku -je (znajetъ > zná; znajǫ > znajoų > znáų). Pod wypływem aorystu doszło także do odpadnięcia -tъ w trzeciej osobie obu liczb, a dalej - zlania się pierwszej osoby liczby pojedynczej i trzeciej osoby liczby mnogiej.

Liczba pojedyncza:

	I 	II 	III 	IV
	-äų 	-äų 	-aų 	(j)öų
	-ö 	-ö 	-a 	jö
	-ö 	-ö 	-a 	jö

Liczba mnoga:

	-eų 	-eų 	-aų 	-jių
	-öḱ 	-öḱ 	-aḱ 	-öḱ
	-äų 	-äų 	-aų 	(j)öų

Liczba podwójna:

	-öji 	-öji 	-aji 	-öji
	-öt 	-öt 	-át 	-öji
	-öḱ 	-öḱ 	-aḱ 	-öḱ

Czas przeszły

Czas przeszły tworzy się dodając do tematu czasownika -ŭṡ. Dla mnogiej dodaje się to samo, ale wzdłuża ostatnią samogłoskę tematu. Podwójną tworzy się dodając sufiks -ŭṡy. A więc: bezokolicznik: xvaliti > vajöḱ pojedyncza: vajöŭṡ mnoga: vajiŭṡ podwójna: vajöŭṡy

Czas przyszły

Czas przyszły jest oparty o odmianę czasownika "być" oraz imiesłów czasu przeszłego.