Język hibernijski

Z Conlanger
Skocz do: nawigacja, szukaj
Język hibernijski
Lensa Hiberna

[ˈlɛnsa ˈhibɛnna]

Sposoby zapisu: łaciński
Typologia: analityczno-fleksyjny
SOV
Faktycznie
Utworzenie: Henryk Pruthenia w 2017
W ?
Używany w : Hibernia
Klasyfikacja: J. romańskie
  • kontynentalne
    • zachodnioromańskie
      • brytyjskie
Lista conlangów
Nuvola apps bookcase 1 blue.svg.png Zobacz też słownik tego języka.

Język hibernijski (hib. lensa hiberna [ˈlɛnsa ˈhibɛnna]) - język romański używany w Hibernii w alternatywnej historii ?. Jest oficjalnym językiem Hibernii. Należy do grupy kontynentalnej języków romańskich, a dalej najbardziej spokrewniony jest z językami brytyjskimi z podgrupy zachodnioromańskiej.

Historia

Język hibernijski bierze swoje początki w łacinie rzymskiej ludności napływowej, która zaczęła kolonizować Hibernię w dobie rzymskiej, po tym, jak wyspa została zdobyta przez Imperium Rzymskiej. Łacina, głównie klasyczna, została następnie przyswojona przez wiele autochtonicznych rodów arystokratycznych, jako język bardziej prestiżowy, podczas gdy hiberyjskie dialekty celtyckie zostały zepchnięte do roli języka wsi. Dalsza romanizacja postępowała głównie na obszarze miejskim, a także w nadmorskim obszarach wschodniej Hibernii. Momentem kluczowym w historii języka hiberyjskiego był upadek Imperium Rzymskiego. Okres ten nie dotknął Hibernii w tak dużym stopniu, jak reszty obszaru światu łacińskiego - chociaż wczesny okres postrzymski charakteryzował się rozkładem centralnego aparatu państwowego, to struktura społeczna Hibernii została w większej mierze zachowana. Wraz ze zjednoczeniem wyspy przez Gajusza Pikta w VIII wieku doszło do rozpowszechnienia łaciny hibernijskiej jako języka kultury, sztuki, a także religii na terenie obejmującym nie tylko Hibernię, ale także Brytanię. Późna łacina hibernijska, poddana silnemu wpływowi łaciny klasycznej, jest uznawana za jeden z trzech filarów kultury średniowiecznej Europy. W okresie późnośredniowiecznym język hiberyjski stracił na znaczeniu jako język kultury w Europie, ale dalej w dużym stopniu oddziaływał na znajdujących się na Brytanii królestwa Piktów, Brytów, i Danów. Wiele cech języka ludowego zaczęło się przedostawać do języka literackiego. W okresie średnim język hibernijski został poddany silnym wpływom łaciny klasycznej, a także rozpowszechniła się umiejętność pisania i czytania. Wiele słów pochodzenia dialektalnego zaczęło przenikać do standardowej hibernijszczyzny. W okresie późnym, a także współczesnym, doszło do wielu zmian w ortografii, które zbliżyły ortografię i język do języka ludowego.

Historię języka hibernijskiego można zatem podzielić na następujące okresy:

  • Łaciński, I - VIII w.
  • Klasyczny, VIII - XI w.
  • Późnośredniowieczny, XI - XV w.
  • Średni, XVI - XVIII w.
  • Późny, XIX w.
  • Współczesny, XX-XXI w.

Zmiany fonetyczne

  • ē, oe, ī > i
  • ĕ, ae, ĭ > e
  • ă, ā > a
  • ō, ŏ, au > o
  • ŭ, ū > u
  • h > 0
  • ng > n
  • f- > p-
  • -m > -n
  • st > xt > x
  • kt > xt
  • rs > ss (za wyjątkiem wygłosu)
  • Osłabienie spółgłosek między samogłoskami:
    • b > v
    • d > dz
    • g > ɣ
  • Zmiana systemu akcentuacyjnego:
    • jeżeli akcent padał na przedostatnią sylabę (lub przedprzedostatnią sylabę, a przedostatnią samogłoską było krótkie "i"), a wyraz kończył się na sylabę zamkniętą, to akcent przechodził na sylabę zamkniętą.
  • u (w sylabie zamkniętej, akcentowanej) > ʌ
  • ʌ > a
  • s- > h-, często też VSV w sylabie akcentowanej
  • kʷ > sʷ > s
  • Drugie osłabienie spółgłosek między samogłoskami:
    • p > b̥
    • t > d̥
    • k > g̥
    • l > d̥
  • Osłabienie spółgłosek po sonornych:
    • p, t, k > b, d, g
  • Osłabienie spółgłosek w wygłosie:
  • p, t, k > f, s, x
  • r > d̥
  • częste asymilacje
  • przejście akcentu na pierwszą sylabę słowa
  • wygłosowe d̥ > t
  • wzmocnienie nagłosowej spółgłoski:
    • s > ts
    • p > pʰ
    • t > tʰ
    • k > kʰ
  • wypadnięcie nieakcentowanego /e/, za wyjątkiem ostatniej sylaby.

Dźwięki

Samogłoski

  • i u
  • ɛ ɔ
  • a

Spółgłoski

  • m n (m n)
  • p~pʰ b~b̥ t~tʰ d~d̥ k~kʰ ɡ~g̥ (p b t d k g)
  • f v s z x ɣ h (f v s s ch gg h)
  • ts dz (ss dd)
  • l ɾ j (l r j)

Allofonia

W nagłosie bezdźwięczne spółgłoski zwarte wymawiane są zawsze z dodatkowym przydechem. Samogłoska /s/ po spółgłoskach płynnych wymawiana jest jako /ts/.

Gramatyka

Czasownik

Występuje X koniugacji. Względem stanu łacińskiego doszło do dużego uproszczenia form koniugacyjnych.

Czas teraźniejszy

Koniugacja I

"olddo" - chwalę

Osoba Sg Pl
1. olddo olddama
2. oldda olddata
3. oldda olddad


Koniugacja
Osoba Sg Pl
1.
2.
3.

Zaimek

Deklinacja
Osoba Sg Pl
1. ech na
2. tu va
3. ids m, ida f, dun n ida m, ide f, da n

Rzeczownik

Język hibernijski w dużym stopniu zachował łacińską deklinację.

Deklinacja I

Do deklinacji I należą rzeczowniki posiadające w mianowniku liczby pojedynczej końcówkę -a.

Deklinacja I

"vida" - życie

Przypadek Sg Pl
NOM. vida vide
GEN. vide vidat
DAT. vidis
ACC. vidan vidos
LOC. vide vidis

Deklinacja II

Do deklinacji II należą rzeczowniki przyjmujące w NOM. sg. końcówki -s, -as, -on.

Deklinacja IIa

"homs" - człowiek

Przypadek Sg Pl
NOM. homs homa
GEN. homi homot
DAT. homo homis
ACC. homon homos
LOC. home homis
Deklinacja IIb

"pidjas" - dziecko

Przypadek Sg Pl
NOM. pidjas pidja
GEN. pidi pidjot
DAT. pidjo pidis
ACC. pidjon pidjos
LOC. pidje pidis
Deklinacja IIc

"peron" - żelazo

Przypadek Sg Pl
NOM. peron pera
GEN. peri perot
DAT. pero peris
ACC. peron peros
LOC. pere peris

Deklinacja III

Do deklinacji III należą rzeczowniki, które w GEN. sg. posiadają końcówkę -en.

"pade" - ojciec
Deklinacja IIIa
Przypadek Sg Pl
NOM. pade padra
GEN. padren padron
DAT. padri padrif
ACC. padren padros
LOC. padre padrif
Deklinacja IIIb

"mare" - morze

Przypadek Sg Pl
NOM. mare marja
GEN. maren maron
DAT. mari marif
ACC. maren marjos
LOC. mare marif
Deklinacja IIIc

"panes" - chleb

Przypadek Sg Pl
NOM. panes pana
GEN. panen panon
DAT. pani panif
ACC. panen panos
LOC. pane panif
Deklinacja IIId
Przypadek Sg Pl
NOM. nome nomena
GEN. nomen nomenon
DAT. nomeni nomenif
ACC. nomen nomenos
LOC. nomene nomenif

Deklinacja IV

Do deklinacji IV należą rzeczowniki przyjmujące w GEN. sg końcówkę -un.

Deklinacja IVa

"vichs" - jedzenie

Przypadek Sg Pl
NOM. vichs vichteva
GEN. vichtun vichton
DAT. vichti vichtuf
ACC. vichtun vichteva
LOC. vichtu vichtuf
Deklinacja IIb
Przypadek Sg Pl
NOM. iddas iddeva
GEN. iddun iddon
DAT. iddi idduf
ACC. iddun iddeva
LOC. iddu idduf