Język iriański

Z Conlanger
Skocz do: nawigacja, szukaj

Język iriański - najbardziej rozpowszechniony język na Wyspach Iriańskich. Rozwinął się z języka prairiańskiego. Jest głównym językiem kultury i sztuki, a w przeszłości także państwowości Iriańskiej. Jest zapisywany za pomocą zmodyfikowanego pisma miteńskiego.

Zmiany Dźwiękowe

Wspólne z inakaskim

  • Cj > CC
  • ó > ú / _#
  • é > í / _#
  • ǽ > á
  • æ > a
  • s̄ > ʃ
  • s > ʃ / _r
  • t, p, k, t̄ > s, f, x, s̄ (w wygłosie, w tym też sylaby)
  • x > h (w nagłosie sylaby)
  • rozwinięcie przedimków, przeniesienie większości funkcji na nie

Zmiany własne

  • é ó > ie uo
  • a > e / _(Cj~Ci)
  • u > y / _(Cj~Ci)
  • í, ú > e, o
  • ý > y
  • á > a
  • xC > CC (za wyjątkiem wygłosu)
  • h > ∅ / V_V
  • hs > sː
  • ŋ > n
  • f > ∅ / #_
  • i, u > e, o (w wygłosie)
  • CC > C

Dźwięki

Samogłoski

  • i y u
  • ie uo
  • e o
  • a

Spółgłoski

  • m n ɳ (m n n̄)
  • p t ʈ k (p t t̄ k)
  • ɸ s ʃ ʂ x h(f s š s̄ x h)
  • ɹ ɻ j (r r̄ j)

Akcent

Akcent, zależnie od pochodzenia, pada na ostatnią, lub przedostatnią sylabę.

Zapis

Do zapisu używa się zmodyfikowanego pisma miteńskiego.

Gramatyka

Zaimek

Zaimki osobowe
Osoba Sg Pl
1. me šta
2. jen tos
3. asa na

Rzeczownik

W porównaniu z językiem prairiańskim doszło do redukcji deklinacji rzeczownikowej, przy jednoczesnym rozwinięciu przedimka.

Deklinacja I

Deklinacja I (Samogłoskowa)

ry na "matka, mama"

Przypadek Sg Pl
Nom. ry na yn nan
Gen. rys nas is nanas
Dat. rym nam im nan
Acc. rys na is nana
Ins. ryl nal jel nana
Loc. ryn na jen nana

Deklinacja II

Deklinacja II (Spółgłoskowa)

ry posn "dzień"

Przypadek Sg Pl
Nom. ry posn yn posno
Gen. rys posnus is posnos
Dat. rym posnum im posnom
Acc. rys posn is posno
Ins. ryl posn jel posno
Loc. ryn posn jen posno

Czasownik

Istnieją dwie koniugacje:

  • dla bezokoliczników zakończonych na -a.
  • dla bezokoliczników zakończonych na -e, lub -o.

Koniugacja I

Koniugacja I

sfmyre "robić"

Czas Liczba
Sg Pl
Czas ter.

prosty

sfmyre sfmyren
Czas ter.

współczesny

ja sfmyres jan sfmyres
Czas prz.

prosty

sfmyrer sfmyrera
Czas prz.

ciągły

sfmyrax sfmyraxa
Tryb

rozkazujący

sfmyr sfmyren
Bezokolicznik sfmyre
Imiesłów Czynny

przysłówkowy

sfmyres
Imiesłów Bierny

przysłówkowy

sfmyrekr
Imiesłów Czynny

przymiotnikowy

sfmyrese
Imiesłów Bierny

przymiotnikowy

sfmyrekre

Koniugacja II

Koniugacja II

t̄aka "pić"

Czas Liczba
Sg Pl
Czas ter.

prosty

t̄aka t̄akan
Czas ter.

współczesny

ja t̄akas jan t̄akas
Czas prz.

prosty

t̄akar t̄akara
Czas prz.

ciągły

t̄akax t̄akaxa
Tryb

rozkazujący

t̄aka t̄akan
Bezokolicznik t̄aka
Imiesłów Czynny

przysłówkowy

t̄akas
Imiesłów Bierny

przysłówkowy

t̄akakr
Imiesłów Czynny

przymiotnikowy

t̄akasa
Imiesłów Bierny

przymiotnikowy

t̄akakra

Przymiotnik i Przysłówek

Przymiotnik jest nieodmienny i stoi przed określanym rzeczownikiem. Przysłówki pochodzącą od przymiotników mają tak samą formę co przymiotnik.

Przyimek

Przyimki łączą się z miejscownikiem (położenie stateczne, miejsce w czasie, oraz inne, nie lokatywno-temporalne przyimki), z dopełniaczem (ruch od miejsca) oraz z celownikiem (ruch w kierunku czegoś, w jakąś stronę).

Z Miejscownikiem

  • je - z
  • ha - przy, u, na

Z Dopełniaczem

  • ha - przy, u, na

Z Celownikiem

  • ha - przy, u, na
  • ne - w, do

Spójnik

Główne spójniki to:

  • ma - i
  • a - lub
  • anr - aby, w celu

Składnia

Główny szyk zdania to SOV, w pytaniach na pierwsze miejsce wchodzi słowo, o które się pyta, lub czasownik (domyślnie). Przydawki stoją przed opisywanym słowem.

Słownik

  • Polski - Iriański
  • ja - me
  • ty, pan/pani - jen
  • on - asa
  • to - ry
  • kto - nuo
  • co - sa
  • nie - pis
  • jeden - ran
  • dwa - šaf
  • mężczyzna - ten
  • matka - na
  • ojciec - pa
  • drzewo - smuof
  • krew - ox
  • jajko, jajo - n̄af
  • głowa - jax
  • ucho - hes
  • oko - n̄uo
  • nos - šne
  • ząb - sašf
  • język - his
  • noga - kaf
  • ręka - ras
  • serce - pnuosr
  • być - ja
  • robić - sfmyre
  • pić - t̄aka
  • jeść - sija
  • widzieć - jine
  • słyszeć - ryn̄e
  • wiedzieć, znać - šeso
  • umierać, umrzeć - epa
  • zabijać, zabić - steme
  • iść, chodzić - sko
  • leżeć - sato
  • siedzieć - niko
  • stać - e
  • dawać, dać - tane
  • mówić - mike
  • Słońce - jun
  • księżyc - rafx
  • woda - ruoš
  • deszcz - sifr
  • noc - na
  • dzień - posn
  • nowy - huone
  • przy, u, na - ha
  • w (tu: tylko jako kierunek) - ne
  • z - je
  • i - ma
  • imię - snof
  • lub - a
  • aby, w celu - anr