Język kasycki

Z Conlanger
Skocz do: nawigacja, szukaj

Język kasycki (nazwa własna: k²stsxl mnn) - starożytny język Zachodniej Ziemli. Spokrewniony z obecnymi językami Morgów, Zemgów, a dalej także z językiem Ormeonów. Znany z inskrypcji w piśmie spółgłoskowym, przez co o ile inwentarz spółgłoskowy jest dość dobrze poznany, to o samogłoskach mowy Kasyków wiemy bardzo mało.

Dźwięki

Język jest znany tylko i wyłącznie z zapisu w swoim alfabecie spółgłoskowym, przez co nie wiemy praktycznie nic na temat zestawu samogłosek języka kasyckiego. Istnieją pewne ślady w zapożyczeniach znanych z innych języków oraz poczynione zostały rekonstrukcje, które w pewien sposób uzupełniają wiedzę na temat dźwięków języka kasyckiego.

Spółgłoski

  • m n
  • p t k
  • b d g
  • p² t² k²
  • s x
  • s² x²
  • w l j
  • w² l²
  • ts
  • ts²
  • ʔ

Wartość p² t² k²

Uznaje się za ogólnie przyjętą teorię, że p² t² k² były spółgłoskami zwartymi. Niestety, nie ma zgody co do dokładnego opisu realizacji tych dźwięków. Dominują jednak dwie teorie:

  • ejektywna; głoski p² t² k² to tak naprawdę ejektywne pʼ, tʼ, kʼ,
  • faryngalizacji; głoski p² t² k² były realizowane jako pˤ, tˤ, qˤ.

Dla języka proto-kasycko-ormeońskiego rekonstruuje się szereg spółgłosek ejektywnych pʼ, tʼ, kʼ, qʼ, który to stan został zachowany w języku ormeońskim, ale z drugiej strony najbliżej spokrewnione języki: zemgijski i morgijski nie posiadają spółgłosek ejektywnych.

Dźwięk kasycki Odpowiednik
morgijski zemgijski ormeoński
p~f
t~θ
k~c~ʝ~ç kʼ~qʼ

Wartość s² x² ts²

Podobnie jak ze spółgłoskami p² t² k², nie jest znany ich dokładny sposób realizacji. Istnieją trzy teorie co do ich realizacji:

  • ejektywny: s² x² ts² to sʼ xʼ tsʼ, jest to najbardziej pierwotny sposób realizacji tych spółgłosek,
  • faryngalizowany: s² x² ts² to sˤ χˤ tsˤ, jest to sposób realizacji znany z języków najbliżej spokrewnionych,
  • dźwięczny: s² x² ts² to z ɣ dz; za tym przemawiają zapożyczenia do języków ościennych, np. późniejszego o trzysta lat od ostatnich zabytków kasyckich, języka Tahożów.
Dźwięk kasycki Odpowiednik Zapożyczenie tahoskie
morgijski zemgijski ormeoński
s ƀēzə
χ~k χˤ ɣək
ts² s tsˤ zəs

Wartość w² l²

W większości przypadków przyjmuje się realizację w² l² jako w̥ l̥ . Jednak niektórzy uważają, że były to nie bezdźwięczne odpowiedniki swoich głosek, a twarde, gdy w l były miękkie.

Samogłoski

Nie znamy dokładnych wartości samogłosek języka kasyckiego, ani nawet tego, gdzie one dokładnie się znajdują w poszczególnych słowach. Jednak, ze względu na ślady pozostawione w zapożyczeniach, oraz w językach siostrzanych i potomnych rekonstruuje się następujący zestaw samogłosek:

  • i u
  • e(?) ə (?)
  • a

e(?)

Dźwięk /e/ traktuje się zazwyczaj jako alofon /i/

ə (?)

Dźwięk /ə/ uznawany jest za samogłoskę zredukowaną, występującą w sylabach nieakcentowanych.

Zapis

Kasycy używali własnego alfabetu spółgłoskowego. Zapisywali oni praktycznie zawsze tylko spółgłoski. Alfabet pisany był z prawej do lewej.

Transliteracja

Alfabet kasycki zazwyczaj transliteruje się w następujący sposób:

  • m n
  • p t k
  • b d g
  • p² t² k²
  • s x
  • s² x²
  • w l j
  • w² l²
  • ts /c
  • ts² /c²
  • ʔ

Nie używa się znaków samogłoskowych, gdyż oryginalnie nie były one używane i dodatkowo ich dokładne położenie nie jest do końca znane.

Samogłoski

Miejsce realizacji samogłosek wskazują następujące kombinacje znaków/znaki:

  • ʔ - w nagłosie wskazuje na otwarcie wyrazu od samogłoski; najprawdopodobniej zazwyczaj było to /a/
  • w w² - w nagłosie wskazuje na otwarcie wyrazu od samogłoski /u/, choć niektóre zapożyczenia wskazują, że nie jest to ogólna zasada,
  • j, l wskazuje na obecność /i/ /e/ w nagłosie,
  • kombinacja jʔ w wygłosie wskazuje na obecność samogłoski /i/.

Zaimek

Zaimek osobowy

Każdy zaimek osobowy posiada formę podstawową (mianownik) oraz zależną, od której derywuje się inne przypadki z pomocą sufiksów używanych w deklinacji rzeczownika.

Forma podstawowa

Osoba sg pl
1. md sʔt
2. kn xm
3. jl nl

Forma zależna

Osoba sg pl
1. msʔ- st-
2. kn- x-
3. l- nl-

Powyższe formy nigdy nie występują samodzielnie, a zawsze w połączeniu z odpowiednim sufiksem.

Zaimek przysłowny wskazujący

Występują cztery zaim. przys. Wskazujące:

  • sk – tu
  • t²x – tam (w zasięgu ręki)
  • gʔ – tam (w zasięgu wzroku)
  • ts²g – tam (poza zasięgiem wzroku)

Zaimek rzeczowny wskazujący

Zaimek rzeczowny wskazujący tworzy się z pomocą zaimka l²w ten, tamten, po którym dodajemy zaimek przysłowny wskazujący:

  • l²w sk – ten
  • l²w t²x – tamten (w zasięgu ręki)
  • l²w gʔ – tamten (w zasięgu wzroku)
  • l²w ts²g – tamten (poza zasięgiem wzroku)

Rzeczownik

Rzeczownik odmienia się przez osiem przypadków i dwie liczby (mnoga i pojedyncza)

Deklinacja

Istnieją trzy klasy deklinacyjne dla liczby pojedynczej i jedna wspólna dla liczby mnogiej.

Przypadek I Dekl. II Dekl. III Dekl. Dekl. Mnoga
Mianownik -jʔ -n
Dopełniacz -x -jx -xʔ -xl
Celownik -b -jb -ʔb -wl
Biernik -jʔn -ʔns -n
Locativus -t² -jt² -ʔt² -sl
Causalis-finalis -ʔk -jʔk -ʔk -nn
Allativus -wm -jw -jw -wl
Causalis-finalis -tj -jtj -tj -tl

Forma zależna rzeczownika

Niektóre rzeczowniki posiadają tzw. formy zależne, to jest są to formy rzeczownika, które używane są w połączeniu z końcówkami innych przypadków niż mianownik liczby pojedynczej. Zazwyczaj dochodzi do następujących zmian:

Zmiana Forma podst. Forma zależ. Znaczenie
w > 0 swk sk wydra
w > sw s życie
j > 0 mjtn mtn krowa
j > l jk lk Słońce
x > 0 xt t²t miasto
n > 0 p²sn p²s rzeka

Przymiotnik i przysłówek

Przymiotniki i przysłówki nie różnią się formalnie niczym. Istnieje taka możliwość, że w wymowie mogły się w jakiś sposób różnić, ale jest to niemożliwe do sprawdzenia.

Przymiotnik

Przymiotnik opisuje rzeczownik, stoi zazwyczaj przed nim (w funkcji atrybutywnej) i jest nieodmienny. Występuje także w funkcji orzecznikowej, jest wtedy także nieodmienny i dopełnia czasownik.

Przysłówek

Przysłówek stopniuje przymiotnik lub określa czasownik. Nie odmienia się. Zazwyczaj stoi przed czasownikiem lub przymiotnikiem.

Czasownik

Czasownik odmienia się przez cztery czasy i osoby.

Odmiana osobowa

Końcówki odmiany osobowej dodaje się bezpośrednio do rdzenia czasownika.

Osoba sg pl
1. -m -s
2. -k -x
3. -j -n

Koniugacja

Końcówki odmiany czasowej są dołączane po końcówkach osobowych.

Forma Sufix
Teraźniejszy
Perfekt -p
Imperfekt -l
Przyszły -d
Forma modalna -m
F. rozkazująca -s²

Forma modalna

Formę modalną czasownika używamy z odmienionymi czasownikami modalnymi:

  • s²m – chcieć
  • tl²n – umieć
  • ʔnk – musieć
  • bs²s – potrzebować
  • k²k – móc
  • w²ms – mieć powinność
  • jp²t – nie móc, nie wolno, mieć zakaz

Forma modalna czasownika zgadza się osobą i liczbą z czasownikiem modalnym.

Forma rozkazująca

Forma rozkazująca, albo po prostu tryb rozkazujący, używany jest tylko w połączeniu z drugą osobą.

Imiesłów

Imiesłowy tworzy się poprzez dodanie do czasownika od razu końcówki czasu a po nim sufixu -jʔ. Imiesłów przyjmuje funkcję imiesłowu przysłówkowego, jeżeli stoi przed czasownikiem, lub logicznie dookreśla czasownik, a funkcję imiesłowu przymiotnego, jeżeli określa rzeczownik. Tak samo jak przymiotnik i przysłówek jest nieodmienny.