Język nešši

Z Conlanger
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Język nešši
Neššin Ādar
Sposoby zapisu: neszyjskie, łacińskie, cyrylica
Typologia: aglutynacyjno-fleksyjny
SVO?
Faktycznie
Utworzenie: Henryk Pruthenia w 2016
W ?
Używany w : Państwo Neššów
Klasyfikacja: J. neszyjskie
  • neszyjski
Lista conlangów
Nuvola apps bookcase 1 blue.svg.png Zobacz też słownik tego języka.

Język nešši (alternatywnie także język neszyjski) - sztuczny język Kraju Neššów, używany w świecie Kyonu. Język fleksyjno-aglutynacyjny o silnie rozbudowanej fleksji czasownika. Jest to język konsekwentnie prawogłowowy.

Spis treści

Fonetyka

Język nešši posiada zestaw 21 spółgłosek oraz 10 samogłosek w parach krótka - długa. Cechuje się także nieindoeuropejskim zestawem dźwięków. W nawiasie podane zapis łaciński.

Spółgłoski

Spółgłoski zwarto-wybuchowe mogę być dźwięczne, bezdźwięczne lub iniektywne. Występuje też duża ilość spółgłosek szczelinowych, a także dwa dźwięki zwarto-szczelinowe. Ważną cechą jest także opozycja /β/ - /w/. Istnieje też szereg spółgłosek podwójnych.

  • m n ( m n )
  • p b t d c ɟ ƥ ƭ ( p b t d k g b' d' )
  • β s ʃ χ h ( v s š ħ h )
  • ts tɬ ( c č )
  • ɾ ɫ w ( r l w )

Geminaty

Geminatami mogą być niektóre spółgłoski nosowe, zwarte, szczelinowe i zwarto-szczelinowe. Brak podwojonych spółgłosek płynnych.

  • nn ( nn )
  • tt ( tt )
  • ʃʃ ( šš )
  • tsts tɬtɬ ( cc čč )

Samogłoski

Samogłoski występują w parach krótka - długa, przy czym samogłoski średniego rzędu różnią się także jakościowo, jednak inaczej niż w większości języków, samogłoska długa jest półotwarta ( [ɛ:] i [ɔ:] ), a krótka półprzymknięta ( [e] oraz [o] ).

  • i i: u u: ( i ī u ū )
  • e ɛ: o ɔ: ( e ē o ō )
  • a a: ( a ā )

Akcentuacja

W języku nešši występują dwa rodzaje akcentu wyrazowego: mocny i słaby. Są one częściowo uwarunkowane strukturą sylaby i całego wyrazu, a tylko w małej ilości przypadków są one przypisane do sylaby w danym słowie.

Akcent mocny

Jest to akcent dynamiczny, akcentowana sylaba jest wymawiana z przyciskiem.

Akcent mocny w większości przypadków pada na ostatnią sylabę z długą samogłoską, bądź, w przypadku jej braku, na przedostatnią sylabę. Jednak są dwa wyjątki od danej zasady:

  • ciężkie sylaby (długa samogłoska przed geminatą) mogą przyjąć na siebie akcent,
  • niektóre postfiksy nie są uwzględniane, i akcent wyrazowy po ich dodaniu nie zmienia się.

Zaznacza się go znakiem ' przed akcentowaną sylabą: 'dēmatocci, īb'wūlanni; ta'keke. Ze względu na łatwość odnalezienia miejsca padania akcentu nie jest on zaznaczany w słownikach. Dodatkowo część wyrazów obcego pochodzenia zachowała swoje oryginalne miejsce akcentu.

Akcent słaby

Jest to akcent toniczny, rozkładający się na dwie sylaby wyrazu. Pierwsza sylaba zaczyna się z tony niskiego, by błyskawicznie wzrosnąć do poziomu wysokiego, by się na ułamek sekundy zatrzymać na tym poziomie, a potem przy realizacji drugiej sylaby szybko opaść i pozostać na wysokości średniego tonu. Graficznie można to przedstawić w następujący sposób: C1˩˥˦C2˧; ˩˥˦iː˧en.

Akcent ten jest w większości przypadków przypisany do słowa, ale w pewnych przypadkach można przewidzieć jego występowanie. Jego stałą cechą jest to, że pada zawsze na sylabę nagłosową (może padać także na sylaby nie w nagłosie, ale tylko w derywatach słów, które posiadały akcent właśnie na tej sylabie). Akcent ten występuje w większości słów zaczynających się od długiej samogłoski, po której następuje druga samogłoska; np. īen.

Zaznacza się go znakiem ̂ przed akcentowaną sylabą (̂īen), bądź znakiem akutu nad akcentowaną samogłoską (ī́en). Ze względu na większą przejrzystość drugiego sposobu zapisu jest on wykorzystywany w słownikach.

Struktura sylaby

W języku nešši występuje wiele rodzajów sylab. Częste są sylaby zamknięte (wpływ ilości geminat) oraz zbitki w wygłosie i nagłosie. Zbitki dwóch trzech spółgłosek występują tak samo w nagłosie, jak i w wygłosie. O ile zbitki w nagłosie charakteryzują się początkiem lub końcem w postaci spółgłoski płynnej, zwartej czy zwarto-szczelinowej, to zbitki w wygłosie charakteryzują się jedną z wymienionych spółgłosek tylko na końcu zbitki.

Rozziew

W języku nešši częstym zjawiskiem jest rozziew; w jednym szeregu mogą znajdować się nawet trzy samogłoski.

Zapis

Język nešši jest zapisywany pismem neszyjskim, które jest pismem sylabiczno-alfabetycznym z dodatkami ideograficznymi.

Pismo Neszyjskie

Pismo neszyjskie jest sylabariuszem z elementami alfabetycznymi i ideograficznymi. Cechą charakterystyczną jest obecność tzw. klasyfikatorów - znaków tworzących rzeczowniki dla logografów, a także zależny od budowy sylaby zapis sylab. Pismo neszyjskie powstało na bazie pisma pleńskiego i sylabariusza miteńskiego, a część znaków dla cyfr mają autochtoniczne, neszyjskie pochodzenie.

Znaki sylabiczno-alfabetyczne

Za pomocą znaków sylabicznych zapisywana jest duża część wyrazów, jak i końcówki gramatycznych. Istnieje pięć rodzajów znaków sylabiczno-alfabetycznych:

  • V - dla samogłosek;
  • CV - dla sylab otwartych;
  • VC - dla sylab zamkniętych; są to lustrzane odbicia znaków CV, część posiada także pewne zmiany wobec oryginału (jeżeli odbicie byłoby tożsame z formą podstawową, alternatywnie możliwe wtedy jest użycie znaku CV);
  • C - dla pojedynczych spółgłosek.

Znaki transliteruje się za pomocą dużych liter, przy czym każdy znak jest oddzielony znakiem -.

  • CVC - rzadko używane znaki dla częstych nagłosowych sylab zamkniętych.

Znaki Sylabiczne

Znaki Sylabiczne
Dźwięk A I U E O
M Ma.PNG Mi.PNG Mu.PNG Me.PNG Mo.PNG
N Na.PNG Ni.PNG Nu.PNG Ne.PNG No.PNG
P Pa.PNG Pi.PNG Pu.PNG Pe.PNG Po.PNG
B Ba.PNG Bi.PNG Bu.PNG Be.PNG Bo.PNG
T Ta.PNG Ti.PNG Tu.PNG Te.PNG To.PNG
D Da.PNG Di.PNG Du.PNG De.PNG Do.PNG
K Ka.PNG Ki.PNG Ku.PNG Ke.PNG Ko.PNG
G Ga.PNG Gi.PNG Gu.PNG Ge.PNG Go.PNG
V Va.PNG Vi.PNG Vu.PNG Ve.PNG Vo.PNG
S Sa.PNG Si.PNG Su.PNG Se.PNG So.PNG
Š Sza.PNG Szi.PNG Szu.PNG Sze.PNG Szo.PNG
Ħ Kha.PNG Khi.PNG Khu.PNG Khe.PNG Kho.PNG
H Ha.PNG Hi.PNG Hu.PNG He.PNG Ho.PNG
C Ca.PNG Ci.PNG Cu.PNG Ce.PNG Co.PNG
Č Cza.PNG Czi.PNG Czu.PNG Cze.PNG Czo.PNG
R Ra.PNG Ri.PNG Ru.PNG Re.PNG Ro.PNG
L La.PNG Li.PNG Lu.PNG Le.PNG Lo.PNG
W Wa.PNG Wi.PNG Wu.PNG We.PNG Wo.PNG
B' Bha.PNG Bhi.PNG Bhu.PNG Bhe.PNG Bho.PNG
D' Dha.PNG Dhi.PNG Dhu.PNG Dhe.PNG Dho.PNG

Odwrócone Znaki Sylabiczne

Odwrócone Znaki Sylabiczne
Dźwięk A I U E O
M Ma2.PNG Mi2.PNG Mu2.PNG Me2.PNG Mo2.PNG
N Na2.PNG Ni2.PNG Nu2.PNG Ne2.PNG No2.PNG
P Pa2.PNG Pi2.PNG Pu2.PNG Pe2.PNG Po2.PNG
B Ba2.PNG Bi2.PNG Bu2.PNG Be2.PNG Bo2.PNG
T Ta2.PNG Ti2.PNG Tu2.PNG Te2.PNG To2.PNG
D Da2.PNG Di2.PNG Du2.PNG De2.PNG Do2.PNG
K Ka2.PNG Ki2.PNG Ku2.PNG Ke2.PNG Ko2.PNG
G Ga2.PNG Gi2.PNG Gu2.PNG Ge2.PNG Go2.PNG
V Va2.PNG Vi2.PNG Vu2.PNG Ve2.PNG Vo2.PNG
S Sa2.PNG Si2.PNG Su2.PNG Se2.PNG So2.PNG
Š Sza2.PNG Szi2.PNG Szu2.PNG Sze2.PNG Szo2.PNG
Ħ Kha2.PNG Khi2.PNG Khu2.PNG Khe2.PNG Kho2.PNG
H Ha2.PNG Hi2.PNG Hu2.PNG He2.PNG Ho2.PNG
C Ca2.PNG Ci2.PNG Cu2.PNG Ce2.PNG Co2.PNG
Č Cza2.PNG Czi2.PNG Czu2.PNG Cze2.PNG Czo2.PNG
R Ra2.PNG Ri2.PNG Ru2.PNG Re2.PNG Ro2.PNG
L La2.PNG Li2.PNG Lu2.PNG Le2.PNG Lo2.PNG
W Wa2.PNG Wi2.PNG Wu2.PNG We2.PNG Wo2.PNG
B' Bha2.PNG Bhi2.PNG Bhu2.PNG Bhe2.PNG Bho2.PNG
D' Dha2.PNG Dhi2.PNG Dhu2.PNG Dhe2.PNG Dho2.PNG

Znaki Samogłoskowe

Znaki Samogłoskowe
Rodzaj A I U E O
V A.PNG I.PNG U.PNG E.PNG O.PNG
V: Aa.PNG Ii.PNG Uu.PNG Ee.PNG Oo.PNG
CV: Cva.PNG Cvi.PNG Cvu.PNG Ce.PNG Co.PNG
V:C Ac.PNG Ic.PNG Uc.PNG Ec.PNG Oc.PNG

Znaki Spółgłoskowe

Znaki Spółgłoskowe
M.PNG

M

N.PNG

N

P.PNG

P

B.PNG

B

T.PNG

T

D.PNG

D

K.PNG

K

G.PNG

G

S.PNG

S

Sz.PNG

Š

C.PNG

C

Cz.PNG

Č

L.PNG

L

R.PNG

R

Kh.PNG

Ħ

H.PNG

H

W.PNG

W

Bh.PNG

B'

Dh.PNG

D'

Znaki ideograficzne

Znaki ideograficzne pełnią następujące funkcje:

  • znaczeniowe (znak jest zapisem jakiegoś wyrazu)
  • kodyfikujące (znak przyporządkowuje wyraz do grupy wyrazów)
  • gramatyczne (znak zastępuje końcówkę gramatyczną, bądź pełni jej rolę)

Znaki transliteruje się z pomocą pierwszych trzech liter polskiego znaczenia w indeksie górnym w miejscu, gdzie użyty jest oryginalnie.

Liczby

Liczebniki
Jeden.PNG

1

Dwa.PNG

2

Trzy.PNG

3

Cztery.PNG

4

Pięć.PNG

5

Sześć.PNG

6

Siedem.PNG

7

Osiem.PNG

8

Dziewięć.PNG

9

Dziesięć.PNG

10

Sto.PNG

100

Tysiąc.PNG

1 000

Dziesięć tysięcy.PNG

10 000

Milion.PNG

100 000

Dziesięć milionów.PNG

1 000 000

10 000 000

100 000 000

1 000 000 000

Brak.PNG

Brak/0

Logogramy

Logogramy
Znak Znaczenie Przykład
Barter.PNG Barter
  • padana Barter.PNG - barter
  • padanan Barter.PNG N.PNG - barterowy, zamienny
Brak.PNG Brak
  • orum Brak.PNG - brak, wada
  • orumanni (orumo) Brak.PNGAnni.PNG (Brak.PNG Mo.PNG) - brakować
  • orumnanni (orumno) Brak.PNG Na.PNG Anni.PNG (Brak.PNG No.PNG) - przeszkadzać
  • orumnes Brak.PNG Ne.PNG S.PNG- przeszkoda
Byk.PNG Byk
  • vūrke Byk.PNG - byk
Cena.PNG Cena
  • nurs Cena.PNG - cena
Człowiek.PNG Człowiek
  • nešta Człowiek.PNG - człowiek
Dać, dawać.PNG Dać, dawać
  • licanni (lico) Dać, dawać.PNG (Dać, dawać.PNG Co.PNG) - dać, dawać, podarować, obdarzać
Dom.PNG Dom
Drogi.PNG Drogi
  • nurn Drogi.PNG - drogi, drogocenny
Drzewo.PNG Drzewo
Dusza.PNG Dusza
Dużo.PNG Dużo
Gwiazda.PNG Gwiazda
I, oraz.PNG I, oraz
Imię.PNG Imię
Jezioro.PNG Jezioro
Jutro.PNG Jutro
Kobieta.PNG Kobieta
Koza.PNG Koza
Kraj.PNG Kraj
Krowa.PNG Krowa
Król.PNG Król
Księżyc.PNG Księżyc
Kwiat.PNG Kwiat
Latarnia.PNG Latarnia
Liczba.PNG Liczba
Litera.PNG Litera
Ładunek.PNG Ładunek
Miasto.PNG Miasto
Miedź.PNG Miedź
Neszszi.PNG Neszszi
Nie.PNG Nie
Niebo.PNG Niebo
Noga.PNG Noga
Nowy, świeży.PNG Nowy, świeży
Owca.PNG Owca
Pieniądz.PNG Pieniądz
Pierścień.PNG Pierścień
Pływający port.PNG Pływający port
Port.PNG Port
Ręka.PNG Ręka
Rodzina.PNG Rodzina
Ruina.PNG Ruina
Rzeka.PNG Rzeka
Sad.PNG Sad
Sędzia.PNG Sędzia
Skóra.PNG Skóra
Słońce.PNG Słońce
Słowo.PNG Słowo
Szkoła.PNG Szkoła
Świat.PNG Świat
Twierdza.PNG Twierdza
Uczeń.PNG Uczeń
Vast, wieźć.PNG Vast, wieźć
Waga.PNG Waga
Wełna.PNG Wełna
Węgiel.PNG Węgiel
Wiara, wierzenie.PNG Wiara, wierzenie
Wieś.PNG Wieś
Zając.PNG Zając
Ziarno.PNG Ziarno
Złoto.PNG Złoto
Zwierzę.PNG Zwierzę
Żelazo.PNG Żelazo
Żelazo2.PNG Żelazo2
Żołnierz.PNG Żołnierz
  • a
  • b
  • c
Bać się.PNG Bać się
Biały.PNG Biały
Bóg.PNG Bóg
Budowa, system.PNG Budowa, system
Cały.PNG Cały
Cel.PNG Cel
Chcieć.PNG Chcieć
Chociaż.PNG Chociaż
Chory.PNG Chory
Czarny.PNG Czarny
Czas.PNG Czas
Czekać.PNG Czekać
Człowiek, osoba.PNG Człowiek, osoba
Czyli.PNG Czyli
Dać.PNG Dać
Dobry.PNG Dobry
Dodawać.PNG Dodawać
Dokładny.PNG Dokładny
Dostawać, otrzymać.PNG Dostawać, otrzymać
Drzwi.PNG Drzwi
Dziecko.PNG Dziecko
Dużo2.PNG Dużo, wiele
Dzień.PNG Dzień
Głos.PNG Głos
Głowa.PNG Głowa
Głowny.PNG Główny
Handel.PNG Handel
Historia, opowiadać.PNG Historia, opowiadać
I, oraz, a także.PNG I, oraz, a także
Inny.PNG Inny
Dusza (2).PNG Dusza (2)
Iść.PNG Iść
Jeszcze.PNG Jeszcze
Już.PNG Już
Już2.PNG Już2
Kobieta2.PNG Kobieta2
Kochać.PNG Kochać
Koniec.PNG Koniec
Kosztować.PNG Kosztować
Książka.PNG Książka
Księżyc2.PNG Księżyc2
Który.PNG Który
Który2.PNG Który2
Kupić.PNG Kupić
List.PNG List
Lub.PNG Lub
Lubić.PNG Lubić
Ludzie.PNG Ludzie
  • tóssa Ludzie.PNG - ludzie
Matka.PNG Matka
Mąż.PNG Mąż
Mężczyzna.PNG Mężczyzna
Mieć.PNG Mieć
Miejsce.PNG Miejsce
Miły.PNG Miły
Młody.PNG Młody
Moment, chwila.PNG Moment, chwila
Może.PNG Może
Można.PNG Można
Móc.PNG Móc
Mówić.PNG Mówić
Myśl.PNG Myśl
NEMyśleć.PNG Myśleć
Na przykład.PNG Na przykład
Nagły.PNG Nagły
Nigdy.PNG Nigdy
Obecny, teraźniejszy.PNG Obecny, teraźniejszy
Odpoczynek, rano.PNG Odpoczynek, rano
Odpowiadać.PNG Odpowiadać
Odraza.PNG Odraza
Odwrócić się, obrócić się.PNG Odwrócić się, obrócić się
Ogień.PNG Ogień
Oglądać.PNG Oglądać
Ojciec.PNG Ojciec
Oko.PNG Oko
Oprócz.PNG Oprócz
Ostatni.PNG Ostatni
Otrzymać.PNG Otrzymać
Pamiętać.PNG Pamiętać
Para, parę.PNG Para, parę
Patrzeć.PNG Patrzeć
Pełny.PNG Pełny
Poddać się.PNG Poddać się
Pieczęć.PNG Pieczęć
Pisać.PNG Pisać
Początek.PNG Początek
Poddać się.PNG Poddać się
Pokój.PNG Pokój
Południe.PNG Południe
Porządek.PNG Porządek
Powinien.PNG Powinien
Poziom.PNG Poziom
Prawo.PNG Prawo
Prawy.PNG Prawy
Problem, kłopot.PNG Problem, kłopot
Przedsiębiorstwo.PNG Przedsiębiorstwo
Przyjaciel.PNG Przyjaciel
Przyjąć.PNG Przyjąć
Przypadek, wypadek.PNG Przypadek, wypadek
Pytanie.PNG Pytanie
Raz, kroć.PNG Raz, kroć
Rezultat, wynik.PNG Rezultat, wynik
Robić.PNG Robić
Rodzic.PNG Rodzic
Rodzić.PNG Rodzić
Rola.PNG Rola
Rozmawiać.PNG Rozmawiać
Rozumieć.PNG Rozumieć
Różny.PNG Różny
Rynek.PNG Rynek
Rzecz.PNG Rzecz
Sąd.PNG Sąd
Sens.PNG Sens
Siedzieć.PNG Siedzieć
Siła.PNG Siła
Spojrzenie.PNG Spojrzenie
Społeczność.PNG Społeczność
Sposób.PNG Sposób
Sprawa.PNG Sprawa
Stać.PNG Stać
Stary.PNG Stary
Stół.PNG Stół
Strona.PNG Strona
Sytuacja.PNG Sytuacja
Śmierć.PNG Śmierć
Środek.PNG Środek
Tam.PNG Tam
Targ.PNG Targ
Ten, ta, to.PNG Ten, ta, to
Teraz.PNG Teraz
Też, także.PNG Też, także
Towarzysz.PNG Towarzysz
Trzeba.PNG Trzeba
Tutaj.PNG Tutaj
Twarz.PNG Twarz
Tylko.PNG Tylko
Ulica.PNG Ulica
Uszczególniać.PNG Wyszczególniać
Uważać.PNG Uważać
Warunek.PNG Warunek
Wczesny.PNG Wczesny
Wiadomość.PNG Wiadomość
Widzieć.PNG Widzieć
Wiek.PNG Wiek
Władza.PNG Władza
Własny.PNG Własny
Wojna.PNG Wojna
Wspólny.PNG Wspólny
Wszyscy.PNG Wszyscy
Wszystko.PNG Wszystko
Wydawać się.PNG Wydawać się
Wyjść.PNG Wyjść
Wypadek.PNG Wypadek
Wysoki.PNG Wysoki
Wziąć.PNG Wziąć
Zabrać.PNG Zabrać
Zdecydować się, postanowić.PNG Zdecydować się, postanowić
Ziemia.PNG Ziemia
Znać.PNG Znać
Znajdować się.PNG Znajdować się
Znaleźć.PNG Znaleźć
Znów.PNG Znów
Zobaczyć.PNG Zobaczyć
Zostać.PNG Zostać
Żona.PNG Żona
Żyć.PNG Żyć
Anulować, odwołać.PNG Anulować, odwołać.
Czekać, oczekiwać.PNG Czekać, oczekiwać
Badać.PNG Badać
Biec.PNG Biec
Życzyć, życzenie.PNG Życzyć, życzenie
Źródło.PNG Źródło
Zwycięstwo.PNG Zwycięstwo
Związek.PNG Związek
Znów, znowu.PNG Znów, znowu
Znak.PNG Znak
Zły.PNG Zły
Zima.PNG Zima
Ziemia2.PNG Ziemia2
Zgodzić się.PNG Zgodzić się
Zdolny.PNG Zdolny
Zdobyć.PNG Zdobyć
Zdjąć.PNG Zdjąć
Zawód.PNG Zawód
Zasada.PNG Zasada
Zarząd.PNG Zarząd
Zabić.PNG Zabić
Zabawa.PNG Zabawa
Wzrost.PNG Wzrost
Wzrok.PNG Wzrok
Wzgórze.PNG Wzgórze
Wyobrażać.PNG Wyobrażać
Wydawać się2.PNG Wydawać się2
Wydarzenie.PNG Wydarzenie
Wszak.PNG Wszak
Wstać.PNG Wstać
Wolność.PNG Wolność
Woleć.PNG Woleć
Włosy.PNG Włosy
Właściciel.PNG Właściciel
Wiosna.PNG Wiosna
Wiek2.PNG Wiek2
Wiatr.PNG Wiatr
Wejść.PNG Wejść
Wczesny2.PNG Wczesny2
Warunek2.PNG Warunek2
Używać.PNG Używać
Uważać2.PNG Uważać2
Usta.PNG Usta
Umrzeć.PNG Umrzeć
Umowa.PNG Umowa
Uciec.PNG Uciec
Trzymać.PNG Trzymać
Ucho.PNG Ucho
Tworzyć.PNG Tworzyć
Tracić.PNG Tracić
Towarzysz2.PNG Towarzysz2
Tęcza.PNG Tęcza
Śpiewać.PNG Śpiewać
Tekst.PNG Tekst
Świątynia.PNG Świątynia
Światło.PNG Światło
Środek, centrum.PNG Środek, centrum
Śerdni.PNG Średni
Śnieg.PNG Śnieg
Śmieszny.PNG Śmieszny
Ściana.PNG Ściana
Szybko.PNG Szybko
Sztuka2.PNG Sztuka2
Sztuka.PNG Sztuka
Sztuka.PNG Sztuka
Sztil.PNG Sztil
Szczęście.PNG Szczęście
Swój, swojski.PNG Swój, swojski, ?własny
Sukces.PNG Sukces
Strumień.PNG Strumień
Straszyć.PNG Straszyć
Strach.PNG Strach
Stos.PNG Stos
Staw.PNG Staw
Statek.PNG Statek
Stary2.PNG Stary2
Spotykać.PNG Spotykać
Spać.PNG Spać
Słyszeć.PNG Słyszeć
Sługa.PNG Sługa
Sława.PNG Sława
Sklep.PNG Sklep
Serce.PNG Serce
Siostra.PNG Siostra
Sen.PNG Sen
Siąść.PNG Siąść
Ród.PNG Ród
Rzucić.PNG Rzucić
Rzecz2.PNG Rzecz2
Rząd, szereg.PNG Rząd, szereg
Rozmiar, wielkość.PNG Rozmiar, wielkość
Rozum.PNG Rozum
Rosnąć.PNG Rosnąć
Radość.PNG Radość
Rada.PNG Rada
Pytać.PNG Pytać
Przynieść.PNG Przynieść
Przyjaciel2.PNG Przyjaciel2
Przyczyna, powód.PNG Przyczyna, powód
Przedstawiciel.PNG Przedstawiciel
Przedmiot.PNG Przedmiot
Próbować.PNG Próbować
Prosty.PNG Prosty
Propozycja.PNG Propozycja
Prawda.PNG Prawda
  • kēriški Prawda.PNG - prawda
Prawy2.PNG Prawy2
Pracować.PNG Pracować
Praca.PNG Praca
Późny.PNG Późny
Północ22.PNG Północ22
Pozwolić.PNG Pozwolić
Powietrze.PNG Powietrze
Potrzeba.PNG Potrzeba
Pomóc2.PNG Pomóc2
Pomóc.PNG Pomóc
Południe2.PNG Południe2(kierunek)
Położyć.PNG Położyć
Pole.PNG Pole
Pokazać.PNG Pokazać
Pokazać.PNG Pokazać
Podobać się.PNG Podobać się
Podobny.PNG Podobny
Podobać się2.PNG Podobać się2
Płytki.PNG Płytki
Płeć.PNG Płeć
Pluć.PNG Pluć
Plecy.PNG Plecy
Plon.PNG Plon
Planeta.PNG Planeta
Plan.PNG Plan
Pisać2.PNG Pisać2
Piorun.PNG Piorun
Piękny2.PNG Piękny2
Piękny.PNG Piękny
Pies.PNG Pies
Pierś.PNG Pierś
Pić.PNG Pić
Para.PNG Para
Ogród.PNG Ogród
Ojczysty.PNG Ojczysty
Papier.PNG Papier
Pamięć.PNG Pamięć
Palec.PNG Palec
Okres.PNG Okres
Ogień2.PNG Ogień2
Odległy.PNG Odległy
Oddział.PNG Oddział
Oddać.PNG Oddać
Obywatel.PNG Obywatel
Obszar.PNG Obszar
Obóz, baza.PNG Obóz, baza
Obcy.PNG Obcy
Oba.PNG Oba
Numer.PNG Numer
Nos.PNG Nos
Nocleg.PNG Nocleg
Niebo2.PNG Niebo2
Nazwać.PNG Nazwać
Nawet.PNG Nawet
Nadzieja.PNG Nadzieja
Muzyka.PNG Muzyka
Mózg.PNG Mózg
Morze.PNG Morze
Młyn.PNG Młyn
Młody2.PNG Młody2
Milczeć.PNG Milczeć
Mądry.PNG Mądry
Materiał.PNG Materiał
Mały.PNG Mały
Los.PNG Los
Łączyć.PNG Łączyć
Liść.PNG Liść
Lewy.PNG Lewy
Lekki.PNG Lekki
Lekarz.PNG Lekarz
Lato.PNG Lato
Kropka.PNG Kropka
Las.PNG Las
Krzywy.PNG Krzywy
Krótki.PNG Krótki
Kroka, punkt.PNG Kropka, punkt
Krok.PNG Krok
Koło.PNG Koło
Kolor.PNG Kolor
Kolej.PNG Kolej
Kochać2.PNG Kochać2
Krew.PNG Krew
Kąt.PNG Kąt
Kartka.PNG Kartka
Karczma.PNG Karczma
Jutro2.PNG Jutro2
Kara.PNG Kara
Kamień.PNG Kamień
Jasny.PNG Jasny
Jechać.PNG Jechać
Jeść.PNG Jeść
Jesień.PNG Jesień
Jakość.PNG Jakość
Informować.PNG Informować
Ilość.PNG Ilość
Grobla.PNG Grobla
Granica.PNG Granica
Góra.PNG Góra
Głowa2.PNG Głowa2
Gotowy.PNG Gotowy
Gość.PNG Gość
Gospodarz.PNG Gospodarz
Głupi.PNG Głupi
Dziecko2.PNG Dziecko2
Głęboki.PNG Głęboki
Fakt.PNG Fakt
Dziewczę.PNG Dziewczę
Dowódca.PNG Dowódca
Dziatwa.PNG Dziatwa
Dwór.PNG Dwór
Dotyczeć.PNG Dotyczeć
Doświadczyć.PNG Doświadczyć
Dolina.PNG Dolina
Dokłanie.PNG Dokłanie
Dokument.PNG Dokument
Długi.PNG Długi (odległość)
Długi (czas).PNG Długi (czas)
Deszcz.PNG Deszcz
Czyn.PNG Czyn
Czuć.PNG Czuć
Często.PNG Często
Czasami.PNG Czasami
Córka.PNG Córka
Chmura.PNG Chmura
Ciężki.PNG Ciężki
Ciemny.PNG Ciemny
Chłopczę.PNG Chłopczę
Burza.PNG Burza
Budżet.PNG Budżet
Budynek.PNG Budynek
Brzydki.PNG Brzydki
Brzeg.PNG Brzeg
Broń2.PNG Broń2
Broń.PNG Broń
Bliski.PNG Bliski

Klasyfikatory

Klasyfikatory
Znak Znaczenie Opis
Budynek.PNG Budynek Klasyfikator nadaje znaczenie miejsca wykonywania czynności.
Broń2.PNG Broń2 Klasyfikator przypisuje znaczenie narzędzia służącego za broń.
NEMyśleć.PNG Myśleć Klasyfikator przypisuje znaczenie abstrakcyjne lub nadaje znaczenie czynności pochodzące od czasownika.
Dokument.PNG Dokument Klasyfikator przypisuje dany rzeczownik do klasy dokumentów, a także decyzji sporządzanych na papierze. Używany dla wąskiej liczby często używanych znaków stylu kancelaryjnego.
Dziecko2.PNG Dziecko2 Klasyfikator używany przy tworzeniu imion odojcowskich oraz odmatecznych.
Głowa2.PNG Głowa2 Klasyfikator o niezbyt jasnym znaczeniu - używa się go dla rzeczy głównych, a także znajdujących się u góry. Używany z małą grupą znaków.
Materiał.PNG Materiał Klasyfikator używany dla tworzenia nazw materiałów i surowców.
Para.PNG Para Klasyfikator używany dla tworzenia nazw występujących parzyście.
Pisać2.PNG Pisać2 Klasyfikator używany dla tworzenia nazw związanych z piśmiennictwem.
Przedmiot.PNG Przedmiot Klasyfikator używany dla tworzenia nazw przedmiotów codziennego użytku i narzędzi.
Przedstawiciel.PNG Przedstawiciel Dana osoba jest przedstawicielem jakiejś narodowości, mieszkańcem obszaru; rzadziej używana dla nazw zawodów i profesji.
Rozmiar, wielkość.PNG Rozmiar, wielkość Klasyfikator używany przy tworzeniu nazw miar i wielkości.
Statek.PNG Statek Klasyfikator używany przy tworzeniu nazw statków.
Zawód.PNG Zawód Klasyfikator nadaje znaczenie wykonawcy czynności.
Ziemia2.PNG Ziemia2 Znak nadaje znaczenie miejsca wykonywania czynności.
Kobieta2.PNG Kobieta2 Znak nadaje rodzaj żeński.
Dziecko.PNG Dziecko Klasyfikator tworzy nazwę młodych zwierząt.
Człowiek, osoba.PNG Człowiek, osoba Klasyfikator nadaje znaczenie wykonawcy czynności.
Bóg.PNG Bóg Klasyfikator przypisuje znaczenie do sfery religijnej.
Pieniądz.PNG Pieniądz Klasyfikator używany z nazwami walut i jednostek walutowych.
Ręka.PNG Ręka Opisywany przedmiot należy do klasy narzędzi.
Klasyfikatory imion
Klasyfikatory
Ród.PNG Ród Niewymawiany klasyfikator określający nazwiska rodowe.
Imię.PNG Imię Niewymawiany klasyfikator określający imiona.
Klasyfikatory miejsc
Klasyfikatory miejsc
Znak Znaczenie Opis
Brzeg.PNG Brzeg
Dolina.PNG Dolina
Góra.PNG Góra
Grobla.PNG Grobla
Kamień.PNG Kamień
Las.PNG Las
Staw.PNG Staw
Strumień.PNG Strumień
Wzgórze.PNG Wzgórze
Wieś.PNG Wieś
Rzeka.PNG Rzeka
Port.PNG Port
Pływający port.PNG Pływający port
Miasto.PNG Miasto
Jezioro.PNG Jezioro
Młyn.PNG Młyn

Znaki fonetyczno-gramatyczne

Znaki fonetyczno-gramatyczne
Znak Znaczenie Przykład
St.PNG -st-
Occu.PNG -occu
Anni.PNG -anni
Ānni.PNG -ānni

Znaki interpunkcyjne

W języku neszyjskim występuje wiele znaków interpunkcyjnych, które nie mają swoich polskich odpowiedników.

Znaki fonetyczno-gramatyczne
Znak Nazwa Użyce
Plik:?????.PNG Kropka Znak sygnalizuje koniec zdania
Plik:?????.PNG Przecinek Znak dzieli zdanie na mniejsze części tworzące jedną całość
Plik:?????.PNG Kreska Znak wydziela wtrącenie, lub nową myśl (zazwyczaj przestawianą poprzedniej).
Plik:?????.PNG
Plik:?????.PNG Akcent zdaniowy Podkreślone słowo niesie główny akcent zdaniowy.

Ortografia

Bardzo ważną rolę w zapisie języka neszyjskiego gra kolejność stawiania znaków. Jest to związane z budową pisma - jako przede wszystkim sylabariusz pismo neszyjskie unika znaków dla samotnych samogłosek i spółgłosek w słowie. Znaki dla samogłosek używa się jedynie dla zapisu sylaby otwartej złożonej jedynie z samogłoski. Znaki dla spółgłosek używane są, jeżeli spółgłoska występuje pomiędzy spółgłoskami, lub dla jeżeli zamyka krótką sylabę. Przy odmianie słowa zapisywanego logogramem używa się zawsze znaku sylabariusza zawierającego ostatnią spółgłoskę wyrazu. Klasyfikator występuję jako postgraf - zawsze na końcu słowa.

Sylaby, zależnie od struktury, zapisywane są za pomocą różnych kombinacji znaków:

  • V dla V
  • VV: dla V:
  • CV dla CV
  • CVV: dla CV:
  • (C-)C-CV dla (C)CCV
  • (C-)C-CVV: dla (C)CCV:
  • VC(-C) dla VC(C)
  • V:VC(-C) dla V:C(C)
  • CV-C dla CVC
  • CV-VC dla CV:C

Dla zwykłych sylab otwartych używa się proste znaki V i CV. Dla zwykłych sylab zamkniętych używa się odwróconych znaków sylabicznych. Jeżeli sylaba jest długa, używa się znaku diakrytycznego (zgodnie z tym, czy znak jest odwrócony, czy nie, diakrytyk stoi przed lub po wzdłużanej sylabie). Dla sylab zamkniętych używa się znaku sylaby otwartej i spółgłoski. Pozwala to, jeżeli wyraz dalej jest odmieniany, na niezmienianie zapisu początku słowa.

Należy podkreślić, że geminaty są zazwyczaj zapisywane jak pojedyncze spółgłoski, jedynie w stylu kancelaryjnym są zapisywane poprzez specjalny znak podwojenia, lub też jak sekwencja dwóch sylab.

Logogramy w formie podstawowej zapisuje się bez żadnych znaków opisujących fleksję. Wyjątkiem są czasowniki, które otrzymują znak -anni dla bezokolicznika. Fleksję rzeczownika, w zależności od wygłosu, można zapisać na kilka sposobów:

  • gdy kończy się na spółgłoskę, zapis rozszerzany jest o spółgłoskę tematyczną;
  • gdy kończy się na samogłoskę, zapis rozszerzany jest o ostatnią sylabę.

Zapis łaciński

Zapis łaciński wykorzystuje litery alfabety łacińskiego (m n p b t d k g v s h c r l w ) oraz takie znaki diakrytyczne jak haczyk ( š č ) dla stworzenia nowej spółgłoski; apostrof ( b' d' ) używany do zaznaczania iniektywności; kreska dla stworzenia nowej spółgłoski ( ħ ) oraz makron dla zaznaczenia długości samogłoski ( ī ū ē ō ā ).

  • m n ( m n )
  • p b t d c ɟ ƥ ƭ ( p b t d k g b' d' )
  • β s ʃ χ h ( v s š ħ h )
  • ts tɬ ( c č )
  • ɾ ɫ ʍ ( r l w )
  • nn ( nn )
  • tt ( tt )
  • ʃʃ ( šš )
  • tsts tɬtɬ( cc čč )
  • i i: u u: ( i ī u ū )
  • e ɛ: o ɔ: ( e ē o ō )
  • a a: ( a ā )

Zapis cyrylicki

Zapis cyrylicki używa znaki cyrylicy ( м, н, п, б, т, д, к, г, ѵ, ѕ, в, с, ш, х, һ, в, с, ш, х, һ, ц, ч, р, л, и, у, є, о, а; w tym parę archaicznych: ѵ, ѕ, є oraz jeden znak niesłowiański znak: һ ) oraz znak diakrytyczny kreski dla oddania nowego dźwięku ( ү ). Częste jest podwojenie znaku, dla samogłosek wyrażających długość samogłoski, a przy spółgłoskach geminatę.

  • m n ( м н )
  • p b t d c ɟ ƥ ƭ ( п б т д к г ѵ ѕ )
  • β s ʃ χ h ( в с ш х һ )
  • ts tɬ ( ц ч )
  • ɾ ɫ ʍ ( р л ү )
  • nn ( нн )
  • tt ( тт )
  • ʃʃ ( шш )
  • tsts tɬtɬ( цц чч )
  • i i: u u: ( и ии у уу )
  • e ɛ: o ɔ: ( є єє о оо )
  • a a: ( а аа )

Morfologia

Język nešši jest bogaty w su-, pre- i postfiksy.

Czasownik

Czasowniki odmieniają się przez czasy (teraźniejszość : przeszłość), rodzaje (neutralny; męski : wspólny), aspekty (dokonany : niedokonany : statywny), tryby (orzekający : rozkazujący : łączący : możliwy : nieświadka) i przedmiotowość. Istnieje oczywiście także bezokolicznik odmieniający się przez przypadki. Bezokolicznik odmienia się przez przypadki, gdy:

  • traktowany jest jak rzeczownik odczasownikowy;
  • w połączeniu z przyimkami;
  • samemu, np. inf + temp = w czasie czynności.

Koniugacja

W języku nešši czasowniki koniugują się przez czasy, rodzaje, aspekty, tryby i przedmiotowość. Koniugacja większości czasowników jest oparta o temat czasownika, który tworzony jest przed odrzucenie końcówki bezokolicznika -anni, -ānni.

  • ībwūlanni > ībwūlanni > ībwūl- > ībwūlo (widzi)

Część czasowników, w tym zdecydowana większość czasowników na -ānni dodatkowo rozszerza swój temat:

  • šuānni > šuānni > šu + am- > šuam- > šuamo (gra)
  • alānni > alānni > al + i- > ali- > alio (kręci, następuje)

Przy części czasowników końcówka -ānni wskazuje tylko na zlanie się tematycznej samogłoski a z końcówką bezokolicznika:

  • b'ānni > b'ānni > b'a > b'ao (kończy)

Część czasowników tworzy swój temat poprzez reduplikację. Jest to mała grupa czasowników nieregularnych:

  • stānni > stānni > sa + st > sasto (dotyka)
  • danni > danni > da + d > dado

Istnieją także czasowniki nieregularne, posiadające oddzielne tematy dla czasu teraźniejszego i przeszłego.

Poszczególne przykłady koniugacji będą podane na przykładzie czasownika ībwūlanni (ībwūlo) widzieć.

Bezokolicznik

Bezokolicznik przyjmuje dwie możliwe końcówki:

  • -anni; kēranni 'wierzyć'
  • -ānni; narānni 'zaburzać, zmienić'

Deklinacja bezokolicznika czasownika ībwūlanni (wzór odmiany II, nie IV), używany także jako rzeczownik odczasownikowy.

Deklinacja ībwūlanni
Przypadek Bezokolicznik
Nom ībwūlanni
Acc ībwūlanni
Gen ībwūlannir
Loc ībwūlanniši
Tem ībwūlannim
Ins ībwūlannitti
Voc ībwūlanni

Należy podkreślić, że bezokolicznik nie posiada oddzielnej formy biernika, a forma temporalis używana jest tylko z przyimkami.

Czas i rodzaj

Czas Rodzaj
Neutralny Męski Żeński
Teraźniejszy ībwūlo ībwūle ībwūli
Przeszły ībwūlem ībwūlet ībwūlati

Aspekt

W języku nešši występują trzy rodzaje aspektu:

  • aspekt niedokonany (neutralny): Šīn ībwūle. - Widzę
  • aspekt dokonany I: Šīn t(a-)ībwūleri. - Zobaczę.
  • aspekt dokonany II Šīn n(a-)ībwūle. - Zobaczę.
  • aspekt frekwentatywny: Šīn accaībwūle tešet. - Zawsze Cię widzę.
Rodzaje aspektów
Aspekt Tworzenie Forma Przykład Tłumaczenie
Niedokonany ībwūlo Šīn ībwūle. Widzę.
Dokonany I t- / ta- -ri tībwūlori Šīn tībwūleri. Zobaczę.
Dokonany II n- / na- nībwūlo Šīn nībwūle. Zobaczę.
Frekwentatywny acca- accaībwūlo Šīn accaībwūle tešet. Zawsze cię widzę.

Tryby

W języku nešši występuje pięć rodzajów trybów:

  • tryb oznajmujący: Šīn ībwūle. - Widzę.
  • tryb rozkazujący: Šīn va ībwūl tešet! - Niech Cię widzę! lub też: Ībwūl! - Patrz!; (Brak odmiany rodzajowej, tylko czas teraźniejszy)
  • tryb łączący: ...šīn ībwūl - ...że widzę. (Brak odmiany rodzajowej)
  • tryb potencjalny: Šīn šībwūle - Może widzę.
  • tryb nieświadka: Šīn ībwūleħte - Podobno widzę.
Tryb Oznajmujący
Czas Rodzaj
Neutralny Męski Żeński
Teraźniejszy ībwūlo ībwūle ībwūli
Przeszły ībwūlem ībwūlet ībwūlati
Tryb Rozkazujący
Osoba Rodzaj
Neutralny Męski Żeński
1. va ībwūl
2. ībwūl
3. va ībwūlo va ībwūle va ībwūli
Tryb Łączący
Czas Rodzaj
Neutralny Męski Żeński
Teraźniejszy ībwūl
Przeszły ībwūlem
Tryb Potencjalny
Czas Rodzaj
Neutralny Męski Żeński
Teraźniejszy ībwūlo ībwūle ībwūli
Przeszły ībwūlem ībwūlet ībwūlati
Tryb Nieświadka
Czas Rodzaj
Neutralny Męski Żeński
Teraźniejszy ībwūloħte ībwūleħte ībwūliħte
Przeszły ībwūlemeħte ībwūleteħte ībwūlatiħte

Przedmiotowość

- Toš ībwūle šenet? - Hešši. Ati, šīn ībwūlette!

- Widzisz mię? - Nie. O, widzę (Cię)!

Odmiana rodzajowa:

  • neutralny: -(u)t(o)
  • męski: -(u)tte
  • żeński: -(u)tti
Odmiana Przedmiotowa
Końcówka Rodzaj
Neutralny Męski Żeński
Po samogłosce ībwūleto ībwūlette ībwūletti
Po spółgłosce ībwūletut ībwūletutte ībwūletutti

Strona

Istnieją cztery strony w języku nešši:

  • czynna: šīn ībwūle tešet (ja widzę cię) (NOM - V - ACC)
  • bierna: šīn ībwūlāte tešetti (jestem oglądany przez ciebie) (NOM - V - INS)
  • sprawcza: šenetti va ībwūlire tešet (sprawiam, że on widzi cię) (INS - NOM - V - ACC)
  • zwrotna: šīn ībwūlme (ja widzę się) (NOM - V)
Strona czynna
Tryb Oznajmujący
Czas Rodzaj
Neutralny Męski Żeński
Teraźniejszy ībwūlo ībwūle ībwūli
Przeszły ībwūlem ībwūlet ībwūlati
Tryb Rozkazujący
Osoba Rodzaj
Neutralny Męski Żeński
1. va ībwūl
2. ībwūl
3. va ībwūlo va ībwūle va ībwūli
Tryb Łączący
Czas Rodzaj
Neutralny Męski Żeński
Teraźniejszy ībwūl
Przeszły ībwūlem
Tryb Potencjalny
Czas Rodzaj
Neutralny Męski Żeński
Teraźniejszy ībwūlo ībwūle ībwūli
Przeszły ībwūlem ībwūlet ībwūlati
Tryb Nieświadka
Czas Rodzaj
Neutralny Męski Żeński
Teraźniejszy ībwūloħte ībwūleħte ībwūliħte
Przeszły ībwūlemeħte ībwūleteħte ībwūlatiħte
Strona bierna
Tryb Oznajmujący
Czas Rodzaj
Neutralny Męski Żeński
Teraźniejszy ībwūlāto ībwūlāte ībwūlāti
Przeszły ībwūlātem ībwūlātet ībwūlātati
Tryb Rozkazujący
Osoba Rodzaj
Neutralny Męski Żeński
1. va ībwūlāt
2. ībwūlāt
3. va ībwūlāto va ībwūlāte va ībwūlāti
Tryb Łączący
Czas Rodzaj
Neutralny Męski Żeński
Teraźniejszy ībwūlāt
Przeszły ībwūlātem
Tryb Potencjalny
Czas Rodzaj
Neutralny Męski Żeński
Teraźniejszy ībwūlāto ībwūlāte ībwūlāti
Przeszły ībwūlātem ībwūlātet ībwūlātati
Tryb Nieświadka
Czas Rodzaj
Neutralny Męski Żeński
Teraźniejszy ībwūlātoħte ībwūlāteħte ībwūlātiħte
Przeszły ībwūlātemeħte ībwūlāteteħte ībwūlātatiħte
Strona sprawcza
Tryb Oznajmujący
Czas Rodzaj
Neutralny Męski Żeński
Teraźniejszy ībwūliro ībwūlire ībwūliri
Przeszły ībwūlirem ībwūliret ībwūlirati
Tryb Rozkazujący
Osoba Rodzaj
Neutralny Męski Żeński
1. va ībwūlir
2. ībwūlir
3. va ībwūliro va ībwūlire va ībwūliri
Tryb Łączący
Czas Rodzaj
Neutralny Męski Żeński
Teraźniejszy ībwūlir
Przeszły ībwūlirem
Tryb Potencjalny
Czas Rodzaj
Neutralny Męski Żeński
Teraźniejszy ībwūliro ībwūlire ībwūliri
Przeszły ībwūlirem ībwūliret ībwūlirati
Strona zwrotna
Tryb Oznajmujący
Czas Rodzaj
Neutralny Męski Żeński
Teraźniejszy ībwūlmo ībwūlme ībwūlmi
Przeszły ībwūlmem ībwūlmet ībwūlmati
Tryb Rozkazujący
Osoba Rodzaj
Neutralny Męski Żeński
1. va ībwūlmi
2. ībwūlmi
3. va ībwūlmo va ībwūlme va ībwūlmi
Tryb Łączący
Czas Rodzaj
Neutralny Męski Żeński
Teraźniejszy ībwūlmi
Przeszły ībwūlemmi
Tryb Potencjalny
Czas Rodzaj
Neutralny Męski Żeński
Teraźniejszy ībwūlmo ībwūlme ībwūlmi
Przeszły ībwūlmem ībwūlmet ībwūlmati
Tryb Nieświadka
Czas Rodzaj
Neutralny Męski Żeński
Teraźniejszy ībwūlmoħte ībwūlmeħte ībwūlmiħte
Przeszły ībwūlmemeħte ībwūlmeteħte ībwūlmatiħte

Stronę zwrotną można też utworzyć na dwa inne sposoby:

  • czasownik w stronie czynnej posiada dopełnienie zgodne z podmiotem, np. Išō ṓtto ano. OwcaNOM myćTER onaACC Owca się myje.; zazwyczaj używa się dodatkowo partykuły wzmacniającej šā́i, dla podkreślenia zgodności z podmiotem, np. Išō ṓtto ano šāi.
  • czasownik w stronie czynnej dookreślany jest tylko partykułą šā́i, która pełni tu funkcję zaimka zwrotnego (forma ta powstała w wyniku skrócenia wcześniej opisywanego sposobu tworzenia str. zwrotnej), np. Išō ṓtto šā́i. Owca myje się.

Nieokreślony podmiot

Aby wyrazić nieokreśloność podmiotu (jeżeli nie jest znany, lub w celu generalizacji) używa się konstrukcji: (vast) + czasownik danego czasu w stronie zwrotnej w formie neutralnej + ACC (odbiorca czynności).

Imiesłów

Istnieje szesnaście imiesłowów przymiotnikowych oraz cztery czasownikowe.

Imiesłowy przymiotnikowe

Strona czynna
Teraźniejszy

(który widzi, widzący)

Przeszły

(który widział)

Celu

(przeznaczony do widzenia czegoś)

Możliwości

(mogący widzieć)

ībwūlon ībwūlen ībwūlomen ībwūlasn
Strona bierna
Teraźniejszy

(który jest widziany)

Przeszły

(widziany)

Celu

(przeznaczony do widzenia)

Możliwości

(widzialny, mogący zostać zobaczonym)

ībwūlaton ībwūlaten ībwūlatomen ībwūlatasn
Strona sprawcza
Teraźniejszy

(sprawiający, że NOM widzi)

Przeszły

(który sprawił, że widział)

celu

(przeznaczony do sprawiania, że widzi)

możliwości

(uczący widzieć)

ībwūliron ībwūliren ībwūliromen ībwūlirasn
Strona zwrotna
Teraźniejszy

(który widzi się, widzący się)

Przeszły

(który widział się)

celu

(przeznaczony do widzenia się)

możliwości

(mogący widzieć się)

ībwūlmon ībwūlmen ībwūlmomen ībwūlmasn

Imiesłowy przysłówkowe

Imiesłów Forma Komentarz
Współczesny ībwūlo (widząc)
Uprzedni ībwūle (zobaczywszy)
Celu ībwūlome (aby widzieć)
Możliwości ībwūlas (mogąc widzieć)

Zaimek

Zaimek osobowy (rzeczowny)

Zaimek osobowy odmienia się przez przypadki:

Zaimek osobowy
Liczba Sg Pl
1. šīn (m) šīni (f) ešše
2. toš (m) toši (f) guče
3. va

Deklinacja zaimka osobowego

Podana wyżej forma mianownikowa odmienia się w innych przypadkach tak, jakby odmieniały się rzeczowniki o podanych tematach:

  • ja m - šīn (šene III)
  • ja f - šīni (šeni IV)
  • ty m - toš (teše III)
  • ty f - toši (toši IV)
  • on/a/o/i - va (an I)
  • my - ešše (ešš I)
  • wy - guče (guče II)
Deklinacja
Typ 1. sg m 1. sg f 2. sg m 2. sg f 3. sg i pl 1. pl 2. pl
Nom šīn šīni toš toši va ešše guče
Acc šenet šeniti tešet tošiti ano eššo gučet
Gen šenen šenini tešen tošini ane ešše gučer
In šeneš šeniši tešeš tošiši aneši eššeši gučeši
Tem šenem šenim tešem tošim anam eššam gučem
Ins šenetti šenitti tešetti tošetti anetti eššetti gučetti

Dodatkowo należy zaznaczyć, że nieobecny jest wokatyw.

Formy enklityczne

Formy słabe (enklityczne) zaimków osobowych używane są, jeżeli emfaza nie pada na zaimek (w szczególności dla formy w bierniku). W mianowniku formy słabej używa się, jeżeli akcent logiczny pada na okolicznik opisujący czasownik, który stoi przed nim.

Formy Słabe
Typ 1. sg m 1. sg f 2. sg m 2. sg f
Nom -še -ši -te -ti
Acc -šet -šiti -tet -titi

Zaimek osobowy pytający

  • co? - šīš (šes-)
  • kto? - šāo

Zaimek osobowy względny

  • co, który - šīš (šes-)
  • kto, który - šāo

Zaimek osobowy wskazujący lokatywny

  • ten - ħān
  • tamten - īmn

Zaimek ħān opisuje przedmiot w zasięgu rozmówców, a īmn poza ich zasięgiem, a nie czy dany przedmiot jest określony, czy nie.

Zaimek osobowy wskazujący relatywny

  • ten - dōn
  • tamten - dū́en

Zaimek dōn opisuje przedmiot już opisywany przez rozmówców, a dū́en nieopisywany.

Zaimek osobowy dzierżawczy

  • tego - dī́nin
  • tamtego - ī́an

Zaimek dī́nin opisuje przynależność przedmiotu do innego, określonego, opisywanego już rzeczownika, a ī́an opisuje przynależność przedmiotu do innego rzeczownika, który jeszcze nie był wzmiankowany, ale jest przedstawiony w następującej zaraz części zdania bądź wypowiedzi.

Zaimek osobowy przeczący nieokreślony

  • nic hešīš (hešes-)
  • nikt hešāo

Zaimek osobowy przeczący globalny

  • nic w świecie, na pewno nic - hīešīš (hīešes-)
  • nikt w świecie, na pewno nikt - hīešāo

Zaimek osobowy nieokreślony

  • coś - šesen
  • ktoś - šāon
  • nieokreślony podmiot - vast (anst-)

Zaimek osobowy frekwencyjny

  • mało co - šesiešti
  • mało kto - šāoiešti
  • większość (o przedmiotach) - šesāiš
  • większość (o osobach) - šāoiš

Zaimek reasumpcyjny

  • ten, który - īn

Zaimek īn wyraża konstrukcję wyrażaną w języku polskim za pomocą wyrażenia ten, który, np:

  • Sason₁ ī́ko₂ nešta₃ īne₄ pī́ste₅ mībrat₆.
  • Słyszący₁ wiatr₂ człowiek₃ który₄ je₅ chleb₆.
  • Człowiek₁, który₄ słyszy₂ wiatr₃, (on₄) je₅ chleb₆.

Zaimek przymiotny

Zaimek przymiotny
Rodzaj Wskazujący Dzierżawczy Względny Pytajne Upowszechniające Przeczące Nieokreślone
Sposobu
Miejsca
Czasu
Miary
Przyczyny

Zaimek przysłowny

Zaimek przysłowny
Rodzaj Wskazujący Względny Pytajne Upowszechniające Przeczące Nieokreślone
Sposobu šāur, pítti

(tak, tak samo)

māur

(jak)

māur?

(jak?)

Miejsca ħāna, īma, bōdri

(tu; tam; tu, tam)

mān ateši?, mān ir ateši?, mān X atXXX?

(gdzie? skąd?, !!!dokąd?!!!)

Czasu kōi

(kiedy, gdy)

mān ērbam

(kiedy?)

Miary
Przyczyny

Zaimek przysłowny miejsca

  • tu, tutaj (blisko rozmówcom) - ħāna
  • tam, tam dalej (daleko od rozmówców) - īma
  • tu, tutaj, tam (miejsce wskazane przez rozmówcę, lub opisane) - bōdri

Rzeczownik

Istnieją cztery deklinacje:

  • I - wspólna spółgłoskowa
  • II - wspólna samogłoskowa
  • III - męska
  • IV - żeńska

Przypadki

Rzeczowniki odmieniają się przez następujące przypadki:

  • Nominatyw - Kto? Co?
  • Akuzatyw - Kogo? Co? Komu? Czemu?
  • Genetyw - Czyj?
  • Lokatyw - Gdzie?
  • Temporal - Kiedy?
  • Instrumental - Czym? Kim?
  • Wokatyw

Deklinacja

Deklinacja
Typ I II III IV
Znaczenie Ziarno Słońce Sędzia Matka
Nom ēššān nāmītoccu takeke ūni
Acc ēššāno nāmītoccut takeket ūniti
Gen ēššāne nāmītoccur takeken ūnini
Loc ēššāneši nāmītoccuši takekeš ūniši
Tem ēššānam nāmītoccum takekem ūnim
Ins ēššānetti nāmītoccutti takeketti ūnitti
Voc ēššān nāmītoccu takek ūn

Temat rzeczownika

Część rzeczowników posiada oboczności, polegające głównie na wymianie jakościowej lub ilościowej samogłoski tematu, rzadziej dodatkowo może zmienić się spółgłoska tematowa. Forma słownikowa przedstawia formę mianownika, a podana w nawiasie forma jest temat form zależnych. Np: āt (at-) miejsce oznacza, że forma mianownika brzmi āt, a resztę form układa się od rdzenia at-.

Przymiotnik i Przysłówek

Przymiotnik w języku nešši jest częścią mowy określającą grupę rzeczownika, a przysłówek czasownika. Dodatkowo mogą pełnić funkcję predykatywu i zachować się jak ułomny czasownik zachowując swoje przymiotnikowo-przysłówkowe cechy.

Przymiotnik

Przymiotnik nieokreślony w funkcji atrybutywnej

Przymiotnik w funkcji atrybutywnej poprzedza opisywany rzeczownik i zgadza się z nim tylko rodzajem nie podlegając odmianie przez przypadki.

mān jaki
Rodzaj
Neutralny Męski Żeński
n ne ni

Przymiotnik określony w funkcji atrybutywnej

Przymiotnik określony w funkcji atrybutywnej poprzedza rzeczownik oraz zgadza się z nim co do rodzaju, a także co do przypadka; jednakowoż występuje tu synkretyzm przypadków i większość form przypadkowych nie różni się od siebie.

Deklinacja
Rodzaj Neutralny Męski Żeński
Nom mān māne māni
Acc mānum mānet mānit
Gen mānem mānim
Loc
Tem
Ins
Voc

Przymiotnik w funkcji orzecznika

Przymiotnik w funkcji orzecznika występuje po czasowniku i nie występuje w formie rodzajowej, ale zgadza się z czasownikiem w kategorii czasu. Gdy przymiotnik jest wielosylabowy traci końcówkę przymiotnikową -n w czasie teraźniejszym, a w czasie przeszłym obie formy zamieniają końcówkę -n na -m.

b'ān wielki; ōgan mały
Czas
Czas Teraźniejszy Przeszły
Jednosylabowy b'ān b'ām
Wieloosylabowy ōga ōgam

Przymiotnik w formie niezależnej

Przymiotnik występując w formie niezależnej, bez określanego rzeczownika zgadza się z domyślnym rzeczownikiem rodzajowo, a także podlega deklinacji.

Deklinacja
Rodzaj Neutralny Męski Żeński
Nom n ne ni
Acc no net niti
Gen ne nen nini
Loc neši neš niši
Tem nam nem nim
Ins netti netti nitti
Voc n n n

Stopniowanie Przymiotnika

Występuje pięć stopni:

  • stopień równy - przysłówek w formie podstawowej;
  • stopień wyższy - tworzy się go o rozszerzenie przysłówka o -(a)š-;
  • stopień najwyższy - tworzy się go o rozszerzenie przysłówka o -(a)nēm-;
  • stopień niższy - tworzy się go o rozszerzenie tematu przymiotnika o -(a)stu-;
  • stopień najniższy - tworzy się go o rozszerzenie tematu przymiotnika o -ēstu-.
Stopniowanie Przymiotnika
kḗaln - miły, mirsin - niski
Stopień równy
kḗaln mirsin
Stopień wyższy
kḗaln mirsn
Stopień najwyższy
kḗalanēmn mirsinēmn
Stopień niższy
kḗalastun mirsistun
Stopień najniższy
kḗalēstun mirsiēstun

Przysłówek

Przysłówki określają przymiotnik bądź czasowniki. Przymiotniki można podzielić na parę grup:

  • odprzymiotnikowe: tworzone regularnie przez zamianę końcówki przymiotnika na końcówkę -ur; māur jak; gastiur - blisko.
  • archaiczne: zakończone na -i; pastci dobrze
  • obce (to jest nie pochodzące ani od przysłówków, ani od przymiotników); skostniałe wyrażenia pochodzące od innych części mowy.

Stopniowanie Przysłówka

Występuje pięć stopni:

  • stopień równy - przysłówek w formie podstawowej
  • stopień wyższy - tworzy się go o rozszerzenie przysłówka o -(a)š- i dodanie końcówki przysłówka (jeżeli takowa jest obecna);
  • stopień najwyższy - tworzy się go o rozszerzenie przysłówka o -(a)nēm- i dodanie końcówki przysłówka (jeżeli takowa jest obecna);
  • stopień niższy - tworzy się go o rozszerzenie tematu przymiotnika o -(a)st- i dodanie końcówki przysłówka (jeżeli takowa jest obecna);
  • stopień najniższy - tworzy się go o rozszerzenie tematu przymiotnika o -ēst- i dodanie końcówki przysłówka (jeżeli takowa jest obecna).
Stopniowanie Przysłówka
gastiur - blisko, pastci - dobrze
Stopień równy
gastiur pastci
Stopień wyższy
gastišur pastcaši
Stopień najwyższy
gastinēmur' pastcanēmi
Stopień niższy
gastistur pastcasti
Stopień najniższy
gastiēstur pastcēsti

Kategoria stanu

Kategoria stanu tworzy się od przysłówków, a także od innych części mowy. Podlega odmianie przez kategorię czasu oraz kategorię stanu statecznego/zmiany stanu.

skēur - boląco, pastci - dobrze
Czas Stan Zmiana stanu
Teraźniejszy skēmo pastcimo skēmori pastcimori
Przeszły skēmem pastcimem skēmeri pastcimeri

Kategoria stanu utworzona od rzeczowników i bezokoliczników

Formę kategorii stanu można też utworzyć od dowolnego rzeczownika lub bezokolicznika:

  • od īanni (īso) - iść, chodzić; īanni → īannimo;
  • od bōri - dom; bōri → bōrimo;
  • od napsa - wieś; napsa → napsamo.

Forma ta połączona z bezokolicznikiem wyraża chęć zrobienia czegoś:

  • Īanni mo šenet - Mam ochotę się przejść.
  • Īanni mori šenet - Zaczynam mieć ochotę się przejść.

Kategoria stanu utworzona od rzeczownika opisuje odczucie, powiązane z danym słowem:

    • Bōrimo šenet - Czuje się po domowemu. Jest mi jak w domu. Dosłownie: Jest mi domowo.
    • Napsamo šenet - Czuję się jak na wsi. Dosłownie: Jest mi wiejsko.

Liczebnik

Liczebniki główne

1-10

Liczebniki od 1 do 10 stanowią oddzielne słowa.

Deklinacja
Przypadek 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Nom nīmis īdm hásse inār šōd prī́e šrīm ōdaī sākaī ā́od
Acc nemo īdmo hásset ināro sodo prī́et šrīmo ōdeo sākeo ā́odo
Gen neme

nemaī

īdme hásser ināre sode

sodaī

prī́er šrīme ōder sāker ā́ode

ā́odaī

Loc nemeši īdmeši hásseši ināreši sodeši prī́eši šrīmeši ōdeši sākeši ā́odeši

ā́odaħ

Tem nemam īdmam hássem ināram sodam prī́em šrīmam ōdem sākem ā́odam
Ins nemetti īdmetti hássetti ināretti sodetti prī́etti šrīmetti ōdetti sāketti ā́odetti
Voc nīmis īdm hásse inār šōd prī́e šrīm ōdaī sākaī ā́od

11-19

Liczebniki od 11 do 19 tworzą połączenie kolejnych liczebników ze słowek ā́odaħ - do słownie na dziesięć.

Deklinacja
Przypadek 11 12 13 14 15 16 17 18 19
Nom ā́odaħ nīmis ā́odaħ īdm ā́odaħ hásse ā́odaħ inār ā́odaħ šōd ā́odaħ prī́e ā́odaħ šrīm ā́odaħ ōdaī ā́odaħ sākaī
Acc ā́odaħ nemo ā́odaħ īdmo ā́odaħ hásset ā́odaħ ināro ā́odaħ sodo ā́odaħ prī́et ā́odaħ šrīmo ā́odaħ ōdeo ā́odaħ sākeo
Gen ā́odaħ neme

ā́odaħ nemaī

ā́odaħ īdme ā́odaħ hásser ā́odaħ ināre ā́odaħ sode

ā́odaħ sodaī

ā́odaħ prī́er ā́odaħ šrīme ā́odaħ ōder ā́odaħ sāker
Loc ā́odaħ nemeši ā́odaħ īdmeši ā́odaħ hásseši ā́odaħ ināreši ā́odaħ sodeši ā́odaħ prī́eši ā́odaħ šrīmeši ā́odaħ ōdeši ā́odaħ sākeši
Tem ā́odaħ nemam ā́odaħ īdmam ā́odaħ hássem ā́odaħ ināram ā́odaħ sodam ā́odaħ prī́em ā́odaħ šrīmam ā́odaħ ōdem ā́odaħ sākem
Ins ā́odaħ nemetti ā́odaħ īdmetti ā́odaħ hássetti ā́odaħ ināretti ā́odaħ sodetti ā́odaħ prī́etti ā́odaħ šrīmetti ā́odaħ ōdetti ā́odaħ sāketti
Voc ā́odaħ nīmis ā́odaħ īdm ā́odaħ hásse ā́odaħ inār ā́odaħ šōd ā́odaħ prī́e ā́odaħ šrīm ā́odaħ ōdaī ā́odaħ sākaī

20-90

Liczebniki od 20 do 90 tworzą połączenia kolejnych liczebników z ā́odaī - do słownie dziesięciu.

Deklinacja
Przypadek 20 30 40 50 60 70 80 90
Nom ā́odaī īdm ā́odaī hásse ā́odaī inār ā́odaī šōd ā́odaī prī́e ā́odaī šrīm ā́odaī ōdaī ā́odaī sākaī
Acc ā́odaī īdmo ā́odaī hásset ā́odaī ināro ā́odaī sodo ā́odaī prī́et ā́odaī šrīmo ā́odaī ōdeo ā́odaī sākeo
Gen ā́odaī īdme ā́odaī hásser ā́odaī ināre ā́odaī sode

ā́odaī sodaī

ā́odaī prī́er ā́odaī šrīme ā́odaī ōder ā́odaī sāker
Loc ā́odaī īdmeši ā́odaī hásseši ā́odaī ināreši ā́odaī sodeši ā́odaī prī́eši ā́odaī šrīmeši ā́odaī ōdeši ā́odaī sākeši
Tem ā́odaī īdmam ā́odaī hássem ā́odaī ināram ā́odaī sodam ā́odaī prī́em ā́odaī šrīmam ā́odaī ōdem ā́odaī sākem
Ins ā́odaī īdmetti ā́odaī hássetti ā́odaī ināretti ā́odaī sodetti ā́odaī prī́etti ā́odaī šrīmetti ā́odaī ōdetti ā́odaī sāketti
Voc ā́odaī īdm ā́odaī hásse ā́odaī inār ā́odaī šōd ā́odaī prī́e ā́odaī šrīm ā́odaī ōdaī ā́odaī sākaī


100-900

Liczebnik 100 stanowi oddzielne słowo, a liczebniki 200 - 900 stanowią połączenie kolejnych liczebników z słowem eše - dosłownie stu.

Deklinacja
Przypadek 100 200 300 400 500 600 700 800 900
Nom īš eše īdm eše hásse eše inār eše šōd eše prī́e eše šrīm eše ōdaī eše sākaī
Acc ešo eše īdmo eše hásset eše ināro eše sodo eše prī́et eše šrīmo eše ōdeo eše sākeo
Gen eše eše īdme eše hásser eše ināre eše sode

eše sodaī

eše prī́er eše šrīme eše ōder eše sāker
Loc eše ešeši eše īdmeši eše hásseši eše ināreši eše sodeši eše prī́eši eše šrīmeši eše ōdeši eše sākeši
Tem ešam eše īdmam eše hássem eše ināram eše sodam eše prī́em eše šrīmam eše ōdem eše sākem
Ins ešetti eše īdmetti eše hássetti eše ināretti eše sodetti eše prī́etti eše šrīmetti eše ōdetti eše sāketti
Voc īš eše īdm eše hásse eše inār eše šōd eše prī́e eše šrīm eše ōdaī eše sākaī

Szereg liczb

Szereg liczb tworzy się zaczynając od najwyższej do najniższej, przy czym każda liczba jest oddzielana od drugiej z pomocą spójnika e.

  • 51 - ā́odaī šōd e nīmis
  • 151 - īš e ā́odaī šōd e nīmis
  • 351 - eše hásse e ā́odaī šōd e nīmis
  • 364 - eše hásse e ā́odaī prī́e e inār

Odmienia się zawsze tylko ostatni człon:

  • Widzę 14 wzgórz. - Šīn ībwūle bagdar ā́odaħ ināro.
  • Widzę 51 wzgórz. - Šīn ībwūle bagdar ā́odaī šōd e nemo.
  • Widzę 100 wzgórz. - Šīn ībwūle bagdar īšo.
  • Widzę 151 wzgórz. - Šīn ībwūle bagdar īš e ā́odaī šōd e nemo.
  • Widzę 351 wzgórz. - Šīn ībwūle bagdar eše hásse e ā́odaī šōd e nemo.
  • Widzę 300 wzgórz. - Šīn ībwūle bagdar eše hásset.
  • Widzę 364 wzgórz. - Šīn ībwūle bagdar eše hásse e ā́odaī prī́e e ināro.

Liczebniki porządkowe

Tworzy się je od tematu biernika z pomocą sufiksu -(o)n. Zmianie podlega tylko ostatni człon liczebnika. Poza tym liczebniki porządkowe zachowują się jak przymiotniki.

1 - 10
Liczba 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.
L. Główny nīmis īdm hásse inār šōd prī́e šrīm ōdaī sākaī ā́od
L. Porządkowy nemon īdmon hássen ināron sodon prī́en šrīmon ōden sāken ā́odon
11 - 19
Liczba 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19.
L. Główny ā́odaħ nīmis ā́odaħ īdm ā́odaħ hásse ā́odaħ inār ā́odaħ šōd ā́odaħ prī́e ā́odaħ šrīm ā́odaħ ōdaī ā́odaħ sākaī
L. Porządkowy ā́odaħ nemon ā́odaħ īdmon ā́odaħ hássen ā́odaħ ināron ā́odaħ sodon ā́odaħ prī́en ā́odaħ šrīmon ā́odaħ ōden ā́odaħ sāken
20 - 90
Liczba 20. 30. 40. 50. 60 70. 80. 90.
L. Główny ā́odaī īdm ā́odaī hásse ā́odaī inār ā́odaī šōd ā́odaī prī́e ā́odaī šrīm ā́odaī ōdaī ā́odaī sākaī
L. Porządkowy ā́odaī īdmon ā́odaī hássen ā́odaī ināron ā́odaī sodon ā́odaī prī́en ā́odaī šrīmon ā́odaī ōden ā́odaī sāken
100 - 900
Liczba 100. 200. 300. 400. 500. 600. 700. 800. 900.
L. Główny īš eše īdm eše hásse eše inār eše šōd eše prī́e eše šrīm eše ōdaī eše sākaī
L. Porządkowy ešon eše īdmon eše hássen eše ināron eše sodon eše prī́en eše šrīmon eše ōden eše sāken

Liczebniki porządkowe przysłówkowe

Tworzy się je od liczebników porządkowych poprzez odcięcie końcówki przymiotnikowej -n:

  • nemo - po pierwsze
  • īdmo - po drugie
  • hásse - po trzecie

Niektóre liczebniki porządkowe przysłówkowe mogą przyjmować tę samą formę co liczebniki główne,

Liczebniki komparatywne

Liczebniki komparatywne pozytywne przymiotnikowe

Opisują o ile jest czegoś więcej. Tworzy się je od liczebników porządkowych poprzez zamiany końcówki przymiotnikowej -n na końcówkę stopnia wyższego -šn:

  • nemošn - o jeden więcej
  • īdmošn - o dwa więcej
  • hássešn - o trzy więcej

Np.

  • īdmošn ī́i - jajka, których jest więcej o dwa;
  • Nōm₁ īdmošnum₂ šīš₃ ī́it₄ sanneso₅! - Weź₁ kosz₅, w-którym-jest-o-dwa-więcej₂ jajek₄! (dosł: weź₁ z₃ o-dwa-więcej₂ jajkiem₄ kosz₅)

Liczebniki komparatywne pozytywne przysłówkowe

Opisują o ile jest czegoś więcej. Tworzy się je od liczebników porządkowych poprzez zamiany końcówki przymiotnikowej -n na końcówkę stopnia wyższego :

  • nemoš - o jeden więcej
  • īdmoš - o dwa więcej
  • hásseš - o trzy więcej

Liczebniki komparatywne negatywne przymiotnikowe

Opisują o ile jest czegoś mniej. Tworzy się je od liczebników porządkowych poprzez zamiany końcówki przymiotnikowej -n na końcówkę stopnia wyższego -stun:

  • nemostun - o jeden mniej
  • īdmostun - o dwa mniej
  • hássestun - o trzy mniej

Liczebniki komparatywne negatywne przysłówkowe

Opisują o ile jest czegoś mniej. Tworzy się je od liczebników porządkowych poprzez zamiany końcówki przymiotnikowej -n na końcówkę stopnia wyższego -stu:

  • nemostu - o jeden mniej
  • īdmostu - o dwa mniej
  • hássestu - o trzy mniej

Liczebniki mnożne

Liczebniki mnożne przymiotne

Wyrażają one ilość kopii danego przedmiotu lub większy stopień nasilenia jakiejś cechy. Zachowują się jak przymiotniki. Tworzy się je od liczebników porządkowych za pomocą dodania sufiksu -in:

  • nemonin - razowy, pojedynczy
  • īdmonin - podwójny
  • hássenin - potrójny
  • ināronin - poczwórnie
  • sodonin - o pięć razy

Liczebniki mnożne przysłówkowe

Wyrażają one ilość kopii danego przedmiotu lub większy stopień nasilenia jakiejś cechy. Zachowują się jak przysłówki. Tworzy się je od liczebników porządkowych za pomocą dodania sufiksu '-in:

  • nemoni - raz
  • īdmoni - dwa razy
  • hásseni - trzy razy
  • ināroni - cztery razy
  • sodoni - pięć razy

Liczebniki wielokrotne

Liczebniki wielokrotne przymiotne

Opisują one powtarzalność i zachowują się jak przymiotnik. Tworzy się je poprzez dodanie do ostatniego członu liczebnika sufiksu -ašta: Tworzy się je poprzez dodanie do ostatniego członu liczebnika sufiksu -aštan:

  • nemaštan, ašta - jednorazowy, jednokrotny
  • īdmaštan - dwukrotny
  • hásseaštan - trzykrotny
  • ināraštan - czterokrotny
  • sodaštan - pięciokrotny
  • prī́eaštan - sześciokrotny
  • šrīmaštan - siedmiokrotny
  • ōdeaštan - ośmiokrotny
  • sākeaštan - dziewięciokrotny
  • ā́odaštan - dziesięciokrotny
  • ā́odaħ nemaštan - jedenastokrotny
  • ā́odaī šōd e nemaštan - pięćdziesięcio-jednokrotny

Liczebniki wielokrotne przysłówkowe

Opisują one powtarzalność i zachowują się jak przysłówek. Tworzy się je poprzez dodanie do ostatniego członu liczebnika sufiksu -ašta:

  • nemašta, ašta - raz, jednokrotnie
  • īdmašta - dwa razy, dwukrotnie, dwakroć
  • hásseašta - trzy razy, trzykrotnie. trzykroć
  • inārašta - cztery razy, czterokrotnie
  • sodašta - pięć razy, pięciokrotnie
  • prī́eašta - sześć razy, sześciokrotnie
  • šrīmašta - siedem razy, siedmiokrotnie
  • ōdeašta - osiem razy, ośmiokrotnie
  • sākeašta - dziewięć razy, dziewięciokrotnie
  • ā́odašta - dziesięć razy, dziesięciokrotnie
  • ā́odaħ nemašta - jedenaście razy, jedenastokrotnie
  • ā́odaī šōd e nemašta - pięćdziesiąt jeden razy,

Liczebniki ułamkowe

W języku nešši występują trzy rodzaje liczebników ułamkowych:

  • samodzielne; šeōn - pół; kurc - ćwierć; ášta - jedna trzecia, trzeć;
  • zwykłe doliczane;
  • zwykłe odliczane;
  • złożone doliczane;
  • złożone odliczane.

Liczebniki ułamkowe samodzielne

W języku nešši występują następujące liczebniki ułamkowe samodzielne:

  • šeōn - pół - ½
  • ášti - trzeć - ⅓
  • kurc - ćwierć - ¼
  • sášša - jedna piąta - ⅕
  • hīášta - dwie trzecie - ⅔
  • hīkurc - trzy czwarte - ¾
  • ālār - półtora - 1½

Liczebniki ułamkowe zwykłe doliczane

Liczebniki doliczane określają tworzy się za pomocą konstrukcji: mianownik w lokatywie + licznik jako liczebnik główny, a więc:

  • 2/3 - hásseši īdm
  • 3/4 - ināreši hásse
  • 1/5 - sodeši nīmis
  • 6/10 - ā́odeši prī́e lub ā́odaħ prī́e

Liczebniki ułamkowe zwykłe odliczane

Liczebniki zbiorowe

W języku nešši, inaczej niż w języku polskim, liczebniki zbiorowe używane są jak zaimki zamieniające określane przez liczebnik główny zaimek. Tworzy się je poprzez dodanie sufiksu -aš do ostatniego członu liczebnika.

  • īdm - dwoje,
  • háss - troje
  • inār - czworo
  • sod - pięcioro
  • prī́ - sześcioro
  • šrīm - siedmioro
  • ōd - ośmioro
  • sāk - dziewięcioro
  • ā́od - dziesięcioro
  • ā́odaħ nem - jedenaścioro
  • ā́odaī šōd e nem - pięćdziesiątka jadyna

Liczba

Jak mogliście zauważyć, ani przy rzeczowniku, ani przy czasowniku nie ma podanej odmiany przez liczby. Jest to związane ze specyfiką liczby w języki nešši. Otóż liczba jest zawsze postfixem dodawanym do rzeczownika i czasownika (zazwyczaj jest dodawana do rzeczownika, no chyba, że rzeczownik jest pominięty, wtedy oczywiście także może być dodane do czasownika. Czasami używa się, oczywiście zgodnego, postfixu mnogiego przy czasowniku i rzeczowniku). Poszczególne postfixy mają różne odcienie stylistyczne, jak i znaczeniowe:

Liczba Pojedyncza
Nazwa Końcówka Uwagi
Niekreślona - Pojedyncze występowanie danego zjawiska, stanu, zwierzęcia, przedmiotu, człowieka nie jest ważne, lub nie jest cechą determinującą.
Określona -(i)sm Podkreśla pojedyncze występowanie danego zjawiska, stanu, zwierzęcia, przedmiotu, człowieka.
Liczba Mnoga
Nazwa Końcówka Uwagi
Neutralny -(u)n Używany dla podkreślenia mnogości nieokreślonej grupy ludzi, zwierząt, przedmiotów.
Stadny -kecci Używany dla oznaczenia stad zwierząt.
Rodowy -ani Używany przy nazwach rodów, rodzin, nazwisk; ukazuje na grupę spokrewnionych osób.
Męski zbiorowy -nun Ukazuje na określoną grupę mężczyzn.
Żeński zbiorowy -si Ukazuje na określoną grupę kobiet.
Podniosły -vek Używany we wzniosłych sytuacjach.
Narodowy -toħ Wskazuje na grupę ludzi reprezentujących określony etnos.
Użytkowników języka -wū Wskazuje na osoby mówiące w danym języku.
Profesji -kā Opisuje określoną grupę osób wykonujących jakiś zawód.
Roślin -re Wskazuje na ilość roślin.
Ptactwa -ki Wskazuje na grupę ptaków.
Pary -bire Wskazuje na parę przedmiotów, ludzi, zwierząt.

Przyimki

Spójniki

Spójniki w nešši dzieli się na:

  • łączne
  • rozłączne
  • wykluczające
  • przeciwstawne
  • wyjaśniające
  • wynikowe
  • podrzędne

W języku nešši spójniki mogą występować samodzielnie, jako prefiksy, lub też postfiksy.

Spójniki łączne

W języku nešši występują następujące spójniki łączne:

  • ette - i
  • -a - i, i następnie
  • -kāi - a także, i przy okazji

Spójnik ette

Spójnik ette łączy słowa i zdania równorzędne.

Spójnik -a

Spójnik -a jest postfiksem doklejanym do czasownika. Łączy zdania równorzędne i podkreśla uszeregowaną kolejność zdarzeń, następujących jedno po drugim.

Spójnik -kāi

Spójnik -kāi łączy słowa i zdania równorzędne, wskazuje na to, że dana czynność została dokonana dodatkowo, przy okazji innej czynności, przypadkowo. Może być używana także z innymi częściami mowy, gdzie także dodaje odcienia okazjonalności, przypadkowości.

Partykuły

W języku nešši występują następujące rodzaje partykuł:

  • przeczące
  • twierdzące
  • ograniczające
  • pytające
  • wątpiące
  • emfatyczne
  • wzmacniające

Partykuły Przeczące

W języku nešši istnieją trzy partykuły przeczące:

  • partykuła hešši występująca oddzielnie (przecząca odpowiedź na pytanie) lub poprzedzająca zdanie (tak samo, tylko z wyjaśnieniem);
  • prefiks he-, lub h- doklejany do określonego zaprzeczonego wyrazu;
  • prefiks hīe-lub hī- używany przy zaprzeczeniu globalnym (całkowite wykluczenie możliwości).

Partykuły Twierdzące

Partykuły Ograniczające

W języku nešši występują następujące partykuły ograniczające:

  • ālkis - "tylko", podkreśla ograniczenie, wyróżnienie, wyodrębnienie danego słowa lub części zdania);
  • prefiks ār- - "tylko", podkreśla ograniczenie, wyróżnia, lub wyodrębnia jedno słowo ze zdania;

Partykuły Pytające

Partykuły Wątpiące

Partykuły Emfatyczne

W języku nešši istnieją następujące partykuły emfatyczne:

  • postfiks -ti - doklejany do orzeczenia, dopełnienie lub okolicznika. Używany jest w ostatnim zdaniu wypowiedzi, służy do podkreślenia całkowitego zakończenia wypowiedzi. Podkreślany jest najważniejszy człon wypowiedzi.

Partykuły Wzmacniające

Wykrzykniki

Słowotwórstwo

Rzeczownik

Rodzaj Tworzenie Przykład Wyraz

Podstawowy

Polski

przykład

Uwagi
Nazwa czynności Odczasownikowa -a lagna lagnanni (lagno) - zaopiekować się, ochronić ochrona Nazwa wykonywanej czynności.
Odczasownikowa Dokonana -ōn rušnōn rušnanni (rušno) - obudzić pobudka Nazwy dokonanej czynności, jednokrotnej, zakończonej, mającej jasny początek i koniec.
Nazwa stanu Odprzymiotnikowe -sti skēsti skēn - chory, bolący choroba Stan, pojęcie abstrakcyjne utworzone od przymiotnika.
Odczasownikowe -īrmi uskīrmi uskanni (usko, uskem) - tęsknić tęsknota Stan, pojęcie abstrakcyjne utworzone od czasownika.
Cecha Odprzymiotnikowa -es eldes eldi - zimny, chłodny zimno Nazwa cechy, zazwyczaj od archaicznych przymiotników na -i.
Działalność
Wykonawca

czynności

Odczasownikowe Ożywione -e sārbe sārbanni (sārbo) - siać rolnik, chłop Osoba wykonującą daną czynność.
Odczasownikowe Ożywione Honoratywne -eke takeke takanni (tako) - sądzić (kogoś) sędzia Osoba wykonująca daną czynność, zazwyczaj z podniosłym odcieniem.
Narzędzie Odczasownikowe -ur (-r-) dagur (dagr-) daganni (dago) - kosić Kosa Narzędzie służące do wykonywania czynności opisywanej przez czasownik.
Wytwór Odczasownikowe -a čanpa čanpanni (čanpo) - rosnąć, wzrastać roślina Wynik czynności, zazwyczaj związany z procesami naturalnymi, nie związanymi z działalnością człowieka.
Nazwa mięsa -uset mṓuset mṓi - krowa wołowina Bardzo produktywna końcówka; istnieje możliwość wytworzenia nazwy mięsa (czy też ryby) od każdego zwierzęcia.
Rezultat Odczasownikowe, wynik czynności -(a)tta ā́ivesatta ā́ivesanni (ā́iveso) - śpiewać pieśń Wynik czynności, zazwyczaj pojęcie abstrakcyjne.
Odczasownikowe (-es-) ā́ivī (ā́ives-) ā́ivesanni (ā́iveso) - śpiewać śpiew Wynik czynności, produktywna końcówka.
Odczasownikowe Abstrakcyjne -0 (-es---) d'eb (d'ebes-) d'ebanni - myśleć myśl Abstrakcyjny, nienamacalny wynik czynności.
Obiekt czynności
Nosiciel cechy
Miejsce Odczasownikowe Nieożywione -es čūstes čūstanni (čūsto) - oświetlać, rozjaśniać latarnia Miejsce, budynek, w którym wykonywana jest dana czynność.
Rody i rodziny
Nazwy odmiejscowe
Młode Odrzeczownikowe -inši lūšinši lūši - owca arch. jagnię Młode zwierzęcia


Od innego rzeczownika

Od formy zależnej

Od paru innych rzeczowników

Od wyrażenia przyimkowego

Od czasownika

Od przymiotnika

Od przysłówka

Od imiesłowów

Zdrobnienie

Zdrobniony rzeczownik opisuje przedmiot, rzecz, istotę lub człowieka małego, niewielkiej wielkości. Zdrobnienia są także używane, gdy odnosimy się do opisywanego przedmiotu z pozytywnymi emocjami

Zdrobnienie
Rodzaj Neutralny Męski Żeński
Forma podstawowa mṓi krowa bast żaba ī́en miasto āte tata māmi mama
Forma zdrobniona mṓiški krówka bastiški żabka ī́enški miasteczko āteške tatuś māmiški mamusia

Forma honoratywna

Forma honoratywna rzeczownika opisuje przedmiot, rzecz, istotę lub człowieka czczonego, cieszącego się szacunkiem, uznaniem. Formy honoratywne są także używane, gdy odnosimy się do opisywanego rzeczownika z czcią, patosem, podniosłością.

Zdrobnienie
Rodzaj Neutralny Męski Żeński
Forma podstawowa nāmī

słońce

krūs

zebranie

īrgunes

królestwo

āte

tata

māmi

mama

Forma zdrobniona nāmītoccu

Słońce

krūpsutoccu

Ważne Zebranie

īrgunestoccu

Królestwo

ātetocce

Ojciec

māmitocci

Matka

Odcień hańby

Przymiotnik

Przymiotnik dzierżawczy

Przymiotnik dzierżawcze określają przynależność przedmiotu do określonego właściciela. Istnieją dwa rodzaje przymiotników dzierżawczych w języku nešši:

  • zupełne - dany przedmiot należy do danego właściciela.
  • celowe - dany przedmiot jest przeznaczony specjalnie dla danej osoby, ale jeszcze nie jest w jej posiadaniu.
Przymiotnik Dzierżawczy Zupełny
Rodzaj Neutralny Męski Żeński
Forma rzeczownika napsa

wieś

ī́en

miasto

āte

tata

māmi

mama

Sposób tworzenia NOM + -lin NOM + -(i)lin NOM + -līen NOM + -lin
Forma przymiotnika napsalin

należący do wsi

ī́enlin

należący do miasta

ātelīen

ojcowski

māmilin

maminy

Przymiotnik Dzierżawczy Celowy
Rodzaj Neutralny Męski Żeński
Forma rzeczownika napsa

wieś

ī́en

miasto

āte

tata

māmi

mama

Sposób tworzenia ACC + -alin ACC + -halin ACC + -alen ACC + -halin
Forma przymiotnika napsatalin

przeznaczony dla wsi

ī́enohalin

przeznaczony dla miasta

ātetalen

przeznaczony dla ojca

māmitihalin

przeznaczony dla mamy

Przymiotnik relacyjny

Przymiotniki relacyjne tworzone są od rzeczowników. Opisują one główną cechę wyróżniającą dany przedmiot, pojęcie, osobę, zwierzę, abstrakcję. Są one z pomocą specjalnych końcówek fleksyjnych, oddzielnych dla ludzi, zwierząt, tworzyw i innych przedmiotów.

Przymiotnik relacyjny
Klasa Człowiek Zwierzę Tworzywo, Surowiec Inne Cecha
Formy tworzone od nazw ludzi, ich grup, a także imion własnych; nadaje cechę szczególną danej osoby. Formy tworzone od nazw zwierząt, ich grup, a także imion własnych; nadaje cechę szczególną danego zwierzęcia. Formy tworzone od nazw tworzyw, surowców, mięs, składników, z których wykonany jest opisywany przedmiot. Formy tworzone od innych przedmiotów, których wyróżniającą cechę posiada opisywany przedmiot. Występowanie jakiejś cechy fizycznej, podobieństwa, nasilenia danej cechy.
Rzeczownik podstawowy takeke

sędzia

līrme

wilk

šū

drewno

lōpes

obora

ōrb

broda

Sposób tworzenia -šīen -(i)sin -(au)šin, -in -(V)n -Vdan
Powstały przymiotnik takekešīen

sędziowski

līrmesin

wilczy

šūaušin

drewniany, z drewna

lōpesan

związany z oborą

ōrbadan

brodaty

Przysłówek

Czasownik

Składnia

Części mowy

Czasownik

Zaimek osobowy

Rzeczownik

Liczebnik

Przymiotnik

Przysłówek

Przyimek

Wykrzyknik

Spójnik

Kategorie

Część mowy/Kategoria Czasownik Rzeczownik Przymiotnik Imiesłów przymiotnikowy Liczebnik Zaimek osobowy Przysłówek Imiesłów przysłówkowy
Osoba
Czas
Tryb
Strona
Aspekt
Przedmiotowość
Rodzaj
Przypadek
Liczba
Określoność
Stopień

Osoba

W języku nešši istnieją trzy osoby. Pierwsza osoba wyraża osobę wypowiadającą się; druga wyraża adresata wypowiedzi. Obie osoby łączy obecność rozróżnienia płci w liczbie pojedynczej. Występują także zaimki pierwszej osoby liczby mnogiej (wypowiadający się oraz grupa osób, z którymi się identyfikuje) oraz liczba mnoga drugiej osoby (osoby, które są identyfikowane przed nadawcę jako odbiorcy). Należy zwrócić uwagę, że nazwa "liczba mnoga" jest tu mylna, gdyż l. mn. 1. os. to nie jest zwielokrotnienie nadawcy, tylko nadawca oraz grupa z którą się identyfikuje; to samo się tyczy trzeciej osoby.

W opozycji do pierwszej i drugiej osoby stoi trzecia osoba; wyraża ona obiekt, przedmiot, człowieka lub jakikolwiek inny obiekt rzeczywistości, który nie jest nadawcą ani odbiorcą. Nie ma tu rozróżnienia na rodzaj czy osobę.

Kategorię osoby posiadają tylko zaimki osobowe. Osoba w odmianie czasownika nie jest praktycznie nigdzie wyrażana, a to, czy czasownik odnosi się do danej osoby, poznaje się tylko po zaimku lub rzeczowniku używanym w funkcji podmiotu.

Czas

W nešši istnieje tylko opozycja przeszłość - nieprzeszłość (teraźniejszość i przyszłość). Do przeszłości należą wszystkie wydarzenia, działania i stany które zdarzyły się przed chwilą wypowiedzi, a do nieprzeszłości wszystkie wydarzenia, działania i stany, które trwają w chwili wypowiedzi, mają się wydarzy po chwili wypowiedzi, bądź powtarzają się, i spodziewa się, że choć działy się w przeszłości, wydarzą się także w przyszłości, bądź trwają teraz; do nieprzeszłości należą także wszystkie osądy moralne oraz prawdy ogólne.

Kategorię czasu przejawiają czasowniki, przymiotniki oraz imiesłowy przymiotnikowe i przysłówkowe.

Tryb

Jest to kategoria czasownika, która wyraża stosunek mówiącego do wypowiadanej treści. W języku nešši występują następujące tryby:

  • oznajmujący; mówiący uznaje, że dana informacja jest prawdziwa;
  • rozkazujący; mówiący informuje, że chce, aby doszło do danego wydarzenia, zostało rozpoczęte opisywane działanie;
  • łączący; w zależności od użytego czasownika, mówiący informuje, że chce aby wydarzyło się coś, co nie jest aktualnym stanem rzeczy; swoje oceny, osądy, emocje;
  • potencjalny; mówiący uznaje, że istnieje możliwość wydarzenia się opowiadanego zdarzenia;
  • nieświadka; mówiący uznaje, że dana informacja jest wątpliwa, zaczerpnięta od osób trzecich, niepewna.

Wszystkie pozostałe tryby stoją w opozycji do trybu oznajmującego, jako że wyrażają one życzenia, niepewność, emocjonalną ocenę zdarzeń.

Strona

Kategoria strony w języku nešši określa stosunek między podmiotem, dopełnieniem, a orzeczeniem. W języku nešši występują cztery strony:

  • czynna; podmiot jest wykonawcą czynności, którego odbiorcą jest dopełnienie;
  • bierna; podmiot jest odbiorcą czynności, którego wykonawcą jest dopełnienie;
  • sprawcza; pierwsze dopełnienie jest sprawcą czynności, które wykonuje podmiot nad drugim dopełnieniem;
  • zwrotna; podmiot jest jednocześnie wykonawcą i odbiorcą czynności;

Aspekt

W języku nešši ważną kategorią czasownika jest aspekt. Inaczej niż w języku polskim, jest on używany zdecydowanie rzadziej. Wiąże się to z tym, że aspekt niedokonany jest jednocześnie aspektem neutralnym, a reszta aspektów używana jest tylko w wypadku dodatkowego określenia sposobu wykonywania danej czynności, częstotliwości zdarzeń. W języku nešši występują następne rodzaje aspektu:

  • neutralny (domyślny)
    • niedokonany; częstotliwość lub fakt, czy czynność została zakończona, nie ma znaczenia, lub jest ona niezakończona;
  • określony (uściślający)
    • dokonany; czynność jest jednokrotna i zakończona;
    • frekwentatywny; czynność powtarza się wielokrotnie.

Przedmiotowość

Przedmiotowość jest kategorią czasownika zaznaczającą obecność pomijanego dopełnienia. Używana jest w szczególności wobec określanych przez przymiotnik określony w formie atrybutywnej rzeczowników, które są pomijane, zaznaczane w postaci przedmiotowości przy czasowniku, a przymiotnik występuje w formie wolnej.

Rodzaj

W języku nešši występują trzy rodzaje:

  • neutralny;
  • męski;
  • żeński.

Rodzaj jest naturalny, czyli jest przypisany do biologicznej płci człowieka czy zwierzęcia. Rodzaj męski (a w niektórych przypadkach, w szczególności, gdy w danej grupie przeważają osobniki rodzaju żeńskiego) może pełnić formę nieokreśloną, w szczególności przy grupach ludzi, lub, jak to się dzieje głównie przy nazwach zwierząt, być użyty gdy nie jest znana płeć lub nie jest ważna. W opozycji do rodzaju męskiego i żeńskiego stoi rodzaj neutralny: przypisany jest on do wszystkich nazw obiektów i stanów, które nie są ożywione.

Co do rodzaju zgadzają się:

  • rzeczownik i czasownik;
  • rzeczownik i przymiotnik;
  • rzeczownik i imiesłów przymiotnikowy;
  • zaimek.

Przypadek

Przypadek Użycie Funkcja Przykład Tłumaczenie
Mianownik Podmiot gramatyczny przed czasownikiem Podmiot Méke usne cūat. Kot pije mleko.
Orzecznik z czasownikiem Orzecznik Méke īre hamma. Kot jest zwierzęciem.
Samodzielnie poza zdaniem Mianownik może wtedy przyjąć wiele funkcji Gačče! Dureń!
Biernik Samodzielnie po czasowniku Dopełnienie bliższe czasownika Méke usne cūat. Kot pije mleko.
Samodzielnie po kategorii stanu Odbiorca stanu, osoba odczuwająca dany stan Eldimo šenet. Zimno mi.
āb + ACC Przyczyna stanu zewnętrznego Surtē tapliltātemri āb gaste. Čanpare oħcunem āb eldeso. Przez deszcz zalało ogród. Z zimna pomarły rośliny.
šīš + ACC Coś posiadające coś, mające coś Weź kosz z jajkami.
dium + ACC Zbudowany z czegoś, stworzony z czegoś, wykonany z czegoś, składający się z czegoś, pochodzący od czegoś. Na stole z drewna stoi łopatka z sarny.
rīon + ACC Przeciwko czemuś, sprzeciwiając się czemuś. Šūrkakecci hōsanem keštin tī́a pranam rīon īlsitoccut ḗom tístiši. Po ciężkiej walce z żywiołem kraby wypełzły na brzeg.
šūr + ACC Odnośnie do czegoś, co do czegoś, jeżeli chodzi o coś.
Dopełniacz Z rzeczownikiem lub zaimkiem Wskazuje na właściciela opisywanego rzeczownika To jest zabawka psa. To jest mój pies.
GEN + liczebnik Funkcja partytywna: rzeczownik w dopełniaczu jest określony liczbą. To są dwa psy.
rīmō + GEN Oprócz czegoś, poza czymś (z wyjątkiem), poza grupą.
kāš + GEN Bez jakiegoś przedmiotu, bez czegoś.; oprócz czegoś, poza czymś (z wyjątkiem), poza grupą.
GEN + īn Używane w konstrukcji partytywnej.
Miejscownik Samodzielnie Położenie na powierzchni czegoś, bycie w czymś, wewnątrz czegoś Jestem w domu. Doniczka stoi na stole.
ir + LOC Ruch skądś, z wnętrza, z miejsca Wychodzę z obory.
ḗo + LOC Położenia na czymś, na powierzchni Na podłodze leży pies.
ūmre + LOC Położenie w okolicy czegoś, w pewnej odległości od czegoś Żyję niedaleko rzeki.
rīs + LOC Położenie przy czymś, w bliskości czegoś, w styczności z czymś Stoję przy tobie.
mist + LOC Położenie za czymś, z tyłu czegoś Nasz ogród jest za domem.
čat + LOC Położenie pomiędzy czymś, pośród czegoś Między drzewami stał pies. Pośród dzieci on był najsilniejszy.
hēš + LOC Położenia pod czymś.
ā + LOC Ruch w stronę czegoś, do czegoś Klīamn mirm wā́sso ā Rōmaši. Wszystkie drogi prowadzą do Rzymu.
ḗom + LOC Ruch na coś, na jakąś powierzchnię. Šūrkakecci hōsanem ḗom tístiši. Kraby wypełzły na brzeg.
cātti + LOC Ruch przez coś, na drugą stronę czegoś. Przez szparę przeciska się światło Księżyca. Cātti mṓssat ōgaso Sássir šī́anna.
ī́a + LOC U kogoś, przy kimś, w pobliżu kogoś. U mnie wszyscy zdrowi.
ros + LOC Wzdłuż czegoś. Wzdłuż płotu wiedzie droga.
Temporalis Samodzielna forma rzeczownika określającego czas, porę W czasie trwania danej czynności, danego stanu, danej pory W nocy ludzie śpią.
Samodzielna forma rzeczownika określająca żywe stworzenie W czasie życia, za życia Za mojego życia niczego takiego nie widziałem!
Samodzielna forma rzeczownika określająca obiekt nieożywiony, budynek etc. W czasie istnienia Kiedy stał ten dom żyło tu dużo ludzi.
Samodzielna forma rzeczownika określająca emocję W czasie odczuwania danej emocji Człowiek często krzyczy w bólu.
Samodzielna forma rzeczownika określająca zasadę moralną W czasie panowania danej zasady Kiedy panuje szacunek do władzy ludzie są szczęśliwsi.
Samodzielna forma rzeczownika określająca abstrakcję Zależnie od znaczenia: w czasie tworzenia, przestrzegania danej myśli W czasie rozmyślań pracujesz mało. Przestań!
tī́a + TEM Po czymś, następnie po czymś, w następnej kolejności. Tī́a ōedam sībune tīsetri īstranni. Po pracy wszyscy poszli spać.
Narzędnik Samodzielnie Określa narzędzie używane w danej czynności Uderz mocno ręką!
Samodzielnie Określa sposób, w jaki coś się dzieje Wszystko będzie dobrze, jeżeli będzie robione według moich zasad.
Samodzielnie w stronie sprawczej Podmiot powodujący rozpoczęcie czynności przez inny podmiot Ja rozkazuję Ci zbudować ten dom!
kan + INS W celu otrzymania czegoś Idę po pieniądze.
tēr + INS W celu spowodowania czegoś, uzyskania zamyślanego efektu Robię wszystko, by spowodować jego śmierć!
āb + INS Przyczyna stanu wewnętrznego Z bólu nie jest w stanie nic zrobić.
sāl + INS Dla czegoś, do użytku przy czymś, do pomocy przy czymś. Dla kogo jest to ciasto?
Wołacz Samodzielnie Zwrot bezpośredni, apel Ludzie! Pomocy!

Liczba

Liczba w języku nešši zachowuje się inaczej niż w językach indoeuropejskich, gdzie fleksja (w większości języków indoeuropejskich) wskazuje na liczbę (pojedynczą czy mnogą): liczba jest nieokreślona i dany rzeczownik, zależnie od kontekstu, choć występuje w tej samej formie fleksyjnej, może oznaczać jeden przedmiot, człowieka, jak i grupę przedmiotów, ludzi. Z pomocą różnych postfiksów można dookreślić liczbę, przez co rzeczownik może przyjąć liczbę:

  • pojedynczą (jeden obiekt);
  • mnogą (nieokreślona liczba obiektów);
  • podwójną, czy też parzystą (obiekt występuje w parze);
  • zbiorczą (występuje określona grupa danego przedmiotu).

Określoność

Postfiksu liczby używa się tylko w wypadku, gdy liczba jest cechą wyróżniającą dany rzeczownik od innych rzeczowników. Tu może występować dodatkowe dookreślenie co do rodzaju liczby zależnie od rodzaju rzeczownika (może zostać wskazane pojedyncze występowanie danego obiektu, stado, zbiór, para, nieokreślona liczba).

Liczba a czasownik

Przy pominięciu podmiotu oraz przy dalszym podkreślaniu cechy, jaką jest liczba, postfiks liczby może zostać dołączony do czasownika. Dzieje się tak samo, jeżeli chcemy podkreślić liczbę, i wtedy i czasownik, i rzeczownik otrzymują postfiks liczby.

Liczba a liczebnik

Liczebnik nie wymaga od rzeczownika, czy też czasownika ukazania na liczbę, gdyż on sam już na nią wskazuje.

Kategoria określoności

Jest to kategoria występująca u rzeczowników, czasowników i częściowo u przymiotników (bądź imiesłowów przymiotnych), jeżeli pominięty zostaje określony rzeczownik. Kategoria określoności wskazuje, inaczej niż w językach indoeuropejskich, nie na omawiany wcześniej przedmiot, a na wyróżniającą dany rzeczownik cechę.

Części zdania

Tu znajduje się opis występujących w języku nešši części zdania, opis ich funkcji oraz przykłady.

Podmiot

Podmiot jest częścią zdania, która określa wykonawcę czynności wyrażonej orzeczeniem (strona czynna, zwrotna), odbiorcę stanu wyrażonego orzeczeniem (kategoria stanu), sprawcę czynności oraz wykonawcę czynności wyrażonej orzeczeniem (strona sprawcza), bądź odbiorcę czynności wyrażonej orzeczeniem (strona bierna, a także zwrotna).

Podmiot może składać się z jednego członu, jak i z paru (podmiot szeregowy), nie występować w ogóle, lub być nieokreślonym. W języku nešši podmiot jest wyrażony za pomocą przypadku (w większości przypadków mianownik, rzadziej biernik i narzędnik) użytym odpowiednio, w zależności od wymogów orzeczenia.

Podmiot w zdaniu oznajmującym stoi na początku zdania (o ile nie jest poprzedzony przydawką). W pytaniach rozpoczynających się od słowa pytającego lub pytaniach rozstrzygnięcia podmiot stoi na końcu zdania.

Podmiot gramatyczny

Za podmiot gramatyczny uważa się podmiot wyrażony mianownikiem przy czasowniku w stronie czynnej bądź zwrotnej - pełni wtedy jednocześnie rolę wykonawcy czynności. Za podmiot gramatyczny uznaje się także podmiot w mianowniku przy konstrukcji sprawczej, choć jest on także swojego rodzaju dopełnieniem. Podmiot gramatyczny w mianowniku przy czasowniku w stronie biernej opisuje odbiorcę czynności wykonywanej przez orzeczenie.

Podmiot domyślny

w języku nešši podmiot domyślny używany jest wtedy, gdy to, co jest podmiotem wynika z kontekstu i jest łatwo rozpoznawalne. Jeżeli wcześniejszy podmiot był dookreślony przydawką w formie przymiotnika, może ona pozostać w zdaniu, mimo braku właściwego podmiotu (jest to przymiotnik w formie niezależnej).

Zdanie bezpodmiotowe i podmiot nieokreślony

Podmiot może być nieobecny lub nieokreślony (używa się wtedy specjalnego zaimka trzeciej osoby vast), gdy:

  • mówi się o zjawiskach przyrody;
  • mówi się o stanie lub odczuciu;
  • wykonawca czynności nie jest znany;
  • czynność wykonuje grupa nieokreślonych osób (czasownik wtedy może być dookreślony sufiksem liczby mnogiej).

Podmiot logiczny w bierniku

Podmiot logiczny w bierniku występuje przy czasownikach oznaczających stan liczebny. Np. :

  • Dī́kir ināro ībro. - Brakuje czterech zębów.

Podmiot wtedy, choć wyrażony biernikiem, często stoi przed orzeczeniem.

Podmiot logiczny w dopełniaczu

Podmiot przyjmuję formę dopełniacza tylko wtedy, gdy używany jest z liczebnikiem. Jednocześnie liczebnik przyjmuje formę mianownika i zachowuje się jak podmiot., choć tak naprawdę jest tylko przydawką.

Podmiot sprawczy w narzędniku

Podmiot sprawczy w narzędniku występuje przy czasownikach w stronie sprawczej i wyraża on podmiot, który spowodował dalej opisywaną czynność.

Podmiot szeregowy

Podmiot zbiorczy wskazuje na równorzędne wykonywanie danej czynności przez pewną liczbę podmiotów. Poszczególne podmioty łączone są spójnikiem e.

Orzeczenie

Orzeczenie jest częścią zdania opisującą czynność, działanie czy stan. Wyrażane jest z pomocą czasowników bądź kategorii stanu.

Orzeczenie proste czasownikowe

Za orzeczenie proste czasownikowe uznaje się formę czasownika odmienioną przez czas, tryb czy stronę występującą samodzielnie. Zgadza się ono rodzajem z podmiotem; jeżeli podmiot jest nieznany bądź go nie ma używa się rodzaju neutralnego.

Orzeczenie proste kategorii stanu

Za orzeczenie proste kategorii stanu uznaje się formę kategorii stanu odmienioną przez czas oraz statywność/zmienność. Orzeczenie te tworzy zawsze związek rządu z odczuwającym stan dopełnieniem, które jest wyrażone w bierniku.

Orzeczenie domyślne

Mianem orzeczenia domyślnego nazywa się sytuację, gdy orzeczenie jako takie w zdaniu nie występuje, ale jego obecności i znaczenia można się domyślić z kontekstu.

Orzeczenie (złożone) imienne

Za orzeczenie imienne uznaje się połączenie czasownika īranni (odmienionego przez czas, bądź aspekt) - pełniącego tu funkcję łącznika - łączącego się z orzecznikiem. Orzecznik nie może zostać pominięty, gdyż nadaje on sens całego orzeczenia. Jednocześnie łącznik może zostać pominięty, np. przy wielokrotnym wyliczaniu, a także w mowie potocznej.

Orzeczenie okolicznikowe miejsca

Za orzeczenie okolicznikowe miejsca uznaje się połączenie czasownika i dookreślającego go okolicznika miejsca, które przy braku okolicznika straciłoby swój sens.

Orzeczenie okolicznikowe czasu

Za orzeczenie okolicznikowe czasu uznaje się połączenia czasownika i dookreślającego go okolicznika czasu, które przy braku okolicznika straciłoby swój

Orzeczenie (złożone) werbalne

Za orzeczenie werbalne uznaje się wszystkie połączenie czasownika i dookreślającego go drugiego czasownika. Usunięcie któregoś elementu zatracałoby sens całej wypowiedzi. Czasownik główny (zazwyczaj jest to czasownik modalny, fazowy, kauzatywny bądź kategoria stanu) odmienia się przez czas, a dookreślający go drugi czasownik może występować w bezokoliczniku (a także w bezokoliczniku w wyrażeniu przyimkowym) czy też z imiesłowem.

Orzecznik

Orzecznik dookreśla łącznik.

Orzecznik przymiotny

Łącznik rządzi dookreślającym przymiotnikiem narzucając mu kategorię czasu. Podmiot jest określany przymiotnikiem.

Orzecznik rzeczowny

Łącznik jest dookreślony rzeczownikiem występującym w mianowniku. Podmiot przyjmuje lub posiada cechy orzecznika.

Orzecznik dopełniaczowy i dzierżawczy

Orzecznik określa posiadacza podmiotu.

Orzecznik przyimkowy

Orzecznik dookreśla położenie, czas, miejsce, przeznaczenie, złożenie, skład, tworzywo, kierunek, cel, pochodzenie itp. podmiotu.

Orzecznik porównawczy

Podmiot jest porównywany z dookreślającym czasownik orzecznikiem.

Orzecznik liczebny

Orzecznik dookreśla liczebność elementów składających się na podmiot. Orzecznik występuje w formie liczebnika w mianowniku; podmiot też występuje w mianowniku.

Dopełnienie

Dopełnienie bliższe

Dopełnienie dalsze

Dwa dopełnienia

Dopełnienie czasowników modalnych i fazowych

Dopełnienie przy bezokolicznikach i imiesłowach

Zestawienie rekcji czasowników

Dopełnienie przy przymiotnikach i przysłówkach

Dopełnienie przy rzeczownikach

Rekcja rzeczowników

Transformacja bierna

Transformacja sprawcza

Transformacja zwrotna

Okolicznik

Okolicznik miejsca

Okolicznik czasu

Okolicznik celu

Okolicznik przyczyny

Okolicznik skutku

Okolicznik sposobu

Okolicznik porównawczy

Okolicznik stopnia

Okolicznik miary

Okolicznik warunku

Okolicznik przyzwolenia

Okolicznik względu

Okolicznik czynnika towarzyszącego

Przydawka

Jest to część mowy określająca rzeczownik bądź wyrażenie przyimkowe. Przydawka stoi zawsze przed opisywanym rzeczownikiem, z wyjątkiem jeżeli jest to dopełnienie stojące tuż po orzeczeniu; wtedy to może, ale nie musi, zostać przeniesiona za rzeczownik. Przydawka może także określać nieobecny, domyślny rzeczownik (np. podmiot domyślny lub dopełnienie domyślne) i występuje wtedy w formie niezależnej.

Przydawka przymiotna nieokreślona

Przydawka przymiotna nieokreślona podaje niestałą, nieokreśloną, bądź niedeterminującą rzeczownik cechę. Tworzy ona związek rodzaju: rodzaj przydawki zgadza się tylko rodzajem z rzeczownikiem, jednocześnie nie zgadzając się innymi formami (takimi jak przypadek).

Funkcję przydawki przymiotnej nieokreślonej mogą pełnić przymiotniki, imiesłowy przymiotnikowe, liczebniki porządkowe czy mnożne; używa się do tego nieokreślonej formy w funkcji atrybutywnej.

Przydawka przymiotna określona

Przydawka przymiotna określona podaje stałą, określoną, wyróżniającą lub determinującą rzeczownik cechę. Tworzy ona związek zgody: przydawka zgadza się z rzeczownikiem wszystkimi kategoriami, a więc i przypadkiem i liczbą.

Funkcję przydawki przymiotnej określonej mogą pełnić przymiotniki, imiesłowy przymiotnikowe, liczebniki porządkowe czy mnożne; używa się do tego określonej formy w funkcji atrybutywnej.

Przydawka przymiotna przy domyślnym rzeczowniku

Przydawka przymiotna przy domyślnym rzeczowniku występuje bez określanego rzeczownika, lecz zgadza się ona z domyślnym rzeczownikiem rodzajem i przypadkiem. Występuje ona wtedy w formie niezależnej przymiotnika.

Przydawka rzeczowna

Jest to rzeczownik w związku zgody z opisywanym rzeczownikiem. Dookreśla dany rzeczownik.

Przydawka dopełniaczowa i dzierżawcza

Przydawka dopełniaczowa i dzierżawcza określa posiadacza opisywanego rzeczownika. Występuje ona zawsze w dopełniaczu.

Przydawka przyimkowa

Przydawka przyimkowa opisuje jakąś cechę rzeczownika z pomocą wyrażenia przyimkowego. Może ona określać położenie, czas, miejsce, przeznaczenie, złożenie, tworzywo, kierunek, cel, pochodzenie i inne.

Przydawka porównawcza

Przydawka porównawcza wskazuje na podobieństwo rzeczownika do określającej przydawki. Wykorzystywana jest konstrukcja przydawka + māur (do słownie: jak) + rzeczownik, przy czym przydawka jest w związku zgody z rzeczownikiem.

Przydawka dopowiadająca

Przydawką dopowiadającą może być całe wyrażenie dookreślające rzeczownik. Jako jedyna z przydawek może występować po rzeczowniku.

Przydawka liczebna

Przydawka liczebna charakteryzuje się tym, że opisywany rzeczownik zawsze przyjmuje formę dopełniacza, a liczebnik odpowiedni przypadek, który przyjąłby rzeczownik, gdyby występował samodzielnie. Używa się w połączeniach z liczebnikami głównymi, ułamkowymi i nieokreślonymi.

Przykłady

Wołacz

Wykładniki emocji

Wykładniki stosunku

Nawiązania do treści poza zdaniem

Negacja

W języku nešši istnieje parę sposobów negacji zdania:

  • poprzez partykułę hešši występującej oddzielnie (przecząca odpowiedź na pytanie) lub poprzedzająca zdanie (tak samo, tylko z wyjaśnieniem);
  • poprzez prefiks he-, lub h- doklejany do określonego zaprzeczonego wyrazu;
  • poprzez prefiks hīe-lub hī- używany przy zaprzeczeniu globalnym (całkowite wykluczenie możliwości).

Związki międzywyrazowe

Język nešši charakteryzuje obecność 5 związków międzywyrazowych:

  • związek główny
  • związek rządu
  • związek zgody
  • związek przynależności
  • związek rodzaju

Związek główny

Związek główny jest to związek podmiotu i orzeczenia. W języku nešši związek główny może przyjąć formę związku zgody (czasownik i rzeczownik zgadzają się co do rodzaju; czasownik i orzecznik zgadzają się co do czasu).

Związek rządu

Jest to związek między wyrazami, gdzie jeden wyraz narzuca drugiemu wyrazowi swoją formę. Charakterystyczny jest on dla relacji między czasownikiem i rzeczownikiem (czasownik wymaga danego przypadku) a także relacji przydawek nieprzymiotnych z rzeczownikiem.

Związek zgody

Jest to związek między wyrazami, gdzie jeden wyraz zgadza się z drugim w każdej kategorii. Charakteryzują się taką relacją związki rzeczowników z przydawkami przymiotnymi określonymi, oraz relacja podmiotu i orzeczenia.

Związek przynależności

Określa on relację między jednym wyrazem (za zwyczaj czasownikiem) a drugim, który jest nieodmienny. Wyraz podrzędny (okolicznik) nie przyjmuje żadnej nowej formy pod wpływem czasownika.

Związek rodzaju

Jest to związek charakteryzujący się zgodnością kategorii rodzaju, ale brakiem zgodności innych cech. Charakteryzuje głównie związek między przydawką przymiotną nieokreśloną i rzeczownikiem. Przydawka zgadza się z rzeczownikiem rodzajem, ale już nie innymi kategoriami, np. przypadkiem. Można go także scharakteryzować jako niepełny rodzaj związku zgody.

Budowa zdań

Zdania proste

  • orzecznicze

Zdania złożone

Szyk

Grupa nominalna

Konstrukcje składniowe

W języku neszyjskim występuje wiele konstrukcji składniowych

Zdania pytające

Pytania szczegółowe

Pytania zaimkowe

Zdania rozkazujące

Zdania bezosobowe

Teksty i Tłumaczenia

Owca i konie

Polski Nešši
Owca i konie

Na wzgórzu owca, która nie miała wełny, zobaczyła konie: jeden ciągnął ciężki wóz, drugi dźwigał wielki ładunek, a trzeci wiózł szybko człowieka.
Owca rzekła do koni: „Serce mnie boli, widząc, co człowiek nakazuje robić koniom”.
Konie odpowiedziały: „Słuchaj, owco, serca nas bolą, kiedy widzimy, jak człowiek, pan, zabiera twoją wełnę na płaszcz dla samego siebie. I owca nie ma wełny”.
Usłyszawszy to, owca pobiegła przez równinę.

Išō ette mōmren

Išō rason hōlmo ḗo kalmaši ībwūlem mōmretun: nemon šā́item keštin vāstrat, īdmon kešcem b'ān nókat, ette hássen d'ūomur vāstem neštat.
Išō ādem mōmretun: "Ārdī skēmo šenet, ībwūlo šeso neštatti mōmren šnoniro".
Mōmren ōidem: "Sass, išō! Ārdī skēmo eššo, ībwūlo neštat, nūarset, nōme ōlmo ī́ssan ane kan ālħatti. Ette išō herāso ōlmo."
Sase dōno, išō dēstem ḗom dāneseši.

Chciałabym

Polski Nešši
Chciałabym


Chciałam być blaskiem w Twoich oczach
Chciałam być perłą w Twojej dłoni
Nie mam nic oprócz swoich marzeń
Nie chcę być jabłkiem na jabłoni

Chciałam być słowem w Twoich ustach
Chciałam być cząstką Twoich myśli
Nie mam nic oprócz swojej pieśni
Nie chcę być liściem pośród liści

Chciałam być spadającą gwiazdą
Chciałam być księżycem na niebie
Nie mam nic oprócz swojej dumy
Nie chcę być gałęzią na drzewie

Chciałam być światłem dla Twej drogi
Chciałam być sensem Twego życia
Oprócz chwil nie mam dziś nic więcej
Nie chcę być dźwiękiem w tej piosence!

Šīni dāti


Šīni dāti īranni šī́a tešen istamešibire
Šīni dāti īranni mūrla tešen ħisteseši
Šīni hīerāsi hīešeso šenini rīmō mānrar
Šīni hedi īranni sīvi ḗo sīvesteši

Šīni dāti īranni hēšša tešen vereši
Šīni dāti īranni sīls tešen d'ebese
Šīni hīerāsi hīešeso šenini rīmō ā́ivesattar
Šīni hedi īranni īb čat ībešin

Šīni dāti īranni ašur gāon
Šīni dāti īranni sássi iūlaši
Šīni hīerāsi hīešeso šenini rīmō šorder
Šīni hedi īranni ħast vēteši

Šīni dāti īranni šī́anna tešen sāl mirmetti
Šīni dāti īranni hunt tešen giner
Rīmō ērbisirun šīni b'āšur hīerāsi hīešeso
Šīni hedi īranni alut dōnum ā́ivesattaši!

W moim świecie

Polski Nešši
W moim świecie


Zamknięta w tym pokoju
Z oczyma wpatrującymi się w jeden mały punkt
Na śniadanie dostaję pocałunek Księżyca
Gdzieś za ścianą budzi się mój nowy dzień
Z marzeń buduję swoją nienawiść
Na ścianach maluję swój dziki gniew
Za drzwiami słyszę i słowa i śmiech
A oni nigdy nie usłyszą mnie

Siedzę i czekam
Wiara to siła
Jest mój własny świat
Żyję tylko ja
Wszystko jest inne
Nie istnieje nadzieja
Jest mój własny świat,
umrę tylko ja

Za oknami noc biała od mrozu
Rozpłaszczona na szybach białymi kwiatami
Przez szparę przeciska się światło Księżyca
Jak kochanek tuli i całuje mnie
W sukni zielonej błądzę w przestrzeniach
Skazana na ciemność uciekam przez śmierć
I zdzieram sukienkę ubieram się gniew,
By wytrwać w tym świecie by nie poddać się

Siedzę i czekam
Wiara to siła
Jest mój własny świat
Żyję tylko ja
Wszystko jest inne
Nie istnieje nadzieja
Jest mój własny świat,
umrę tylko ja

Šenini ardeseši


Ħān siduvaši b'ansateni
Rāso ībwūlon istamebire ḗom ōgan gāese nemeši
Šīni sīli Sássir mīškat sāl mússannitti
Mānen ateši mist murōmeši šenini aran tā́nna ruško
Dium mānrat ōluši šenini ħīaštat
Lēmri šenini ħáin wṓllat ḗo kénnešin
Sasi mist ōruccaši e hēššat, e kāšrat
Etta van hīerbam hīesase šeniti

Šīni derso e ursi
Kēros īro īls
Īro šenini igan ardes,
Šīni gino ālkis
Sībun īro nani
Dēnī hīeīro
Īro šenini igan ardes,
Šīni namī́erino ālkis

Mist nūksešin cīun īro īln āb hīrko
E dāmem īln lēmresetti ḗo leškaši
Cātti mṓssat ōgaso Sássir šī́anna
Rāssetti lōmo e mīško šeniti
Iōlinum vīskatti šīni kōše nēmetašin
Taknateni kan saššinesetti laši cātti mīerat
Hašurvi-a vīskat, oksni wṓllatti
Vōstome ħānum ardeseši, herūpnome

Šīni derso e ursi
Kēros īro īls
Īro šenini igan ardes,
Šīni gino ālkis
Sībun īro nani
Dēnī hīeīro
Īro šenini igan ardes,
šīni namī́erino ālkis

Tonę w morzu

Tonę w morzu
Tonę w morzu moich łez


Dzikie wiatry gną mój maszt
I z każdym ruchem
Pogłębiają moją tęsknotę

Witaj, mój brzegu
Witaj, cicha falo
Tonę w morzu moich łez

Šīn uose šenen andase ā́sseseši


Ħáin ī́kti kūmo šenen šātnat-a
Klīamnum sī́atti
Uomori šenen uskīrmit

Šīn lī́se tešet, šenen tísti!
Šīn lī́se tešet, šōn sanna!
Šīn uose šenen andase ā́sseseši

Kraby

Kraby
Po ciężkiej walce z żywiołem kraby wypełzły na brzeg, aby odpocząć i zażyć odrobiny ciepła. Wy je zjadacie. Wrzuciłem tych parę krabów z powrotem, gdyż chciałem, aby zachowały wiarę, że istnieje w życiu odpoczynek po walce i szczęście po cierpieniu... Šūrkakecci hōsanem keštin tī́a pranam rīon īlsitoccut ḗom tístiši ħīsome-a sīlome mīulese mrusko. Guče accapī́steto. Šīn ħisa nasūnanet ħānum šūrkarkecci nā́ttat, nā́ssa dāt vakecci ī́ateiro kēroso, šīno vast ginem kīvo ħīsa tī́a pranam ette hīšal tī́a turšam...

Poncjusz Piłat

Nešši Rosyjski Polski
Pontesine Pīlāte

Īln ālħatti, īlsaušin šīš sánneso, ħīrson mōmrekanum īsatti, mússin ħīesam ā́odaħ ināron tā́nnam nīsānam sássim vakran ā kešteseši B'ānem Hērōeden āegese sīlse čat īdmeši nōset Iudeese prōkūrātore Pontesine Pīlāte.

Понтий Пилат

В белом плаще с кровавым подбоем, шаркающей кавалерийской походкой, ранним утром четырнадцатого числа весеннего месяца нисана в крытую колоннаду между двумя крыльями дворца Ирода Великого вышел прокуратор Иудеи Понтий Пилат.

Poncjusz Piłat

W białym płaszczu z podbiciem koloru krwawnika, posuwistym krokiem kawalerzysty, wczesnym rankiem czternastego dnia wiosennego miesiąca nisan pod krytą kolumnadę łączącą oba skrzydła pałacu Heroda Wielkiego wyszedł procurator Judei Poncjusz Piłat.

Inne

Na początku był chaos

  • Kī́onnim āem ībasse.
  • Na początku był chaos.
  • PoczątekTEMP byćPRZ-N chaosNOM.

Wszystkie drogi prowadzą do Rzymu

  • Klīamn mirm wā́sso ā Rōmaši.
  • Wszystkie drogi prowadzą do Rzymu.
  • KażdyN drogaNOM prowadzićTER-N do RzymLOC.

Rozmowy konlangowe

Zdania użyte w czasie "Rozmów Konlangowych" na forze.[1]

Zgoda

  • Nā́is! Ešše īste mī́ssanni kocovisanum ette neššinum ādaretti.
  • Zgoda! Możemy porozmawiać po kocowisku i neszyjsku.
  • ZgodaNOM! MyNOM mócTER-M rozmawiaćINF kocowiskiOBL-N i neszyjskiOBL-N językINS

Tak, bardzo!

  • Tī́a, dāri! Ette kā́nna va kīrio šenet. Hīenaron dōn!
  • Tak, bardzo! I dlatego podoba się mi. Nie zmieniaj tego!
  • Tak, bardzo! I dlatego on podobać sięTER-N jaACC-M. ZmienićMAGNA-NEG-IMP-2-SG to!

Język lutracki

  • Lutrasun ādar b'āur rāso dāneso. Dī́mo solrur. Ette vast kīvo lísun sbes: ādare klōn rāso sbin hēššat sāl neštatii.
  • Język lutracki ma dużo makronów. Wygląda ładnie. I istnieje ciekawa zbieżność: oba języki mają podobne słowo dla człowieka.
  • LutrackiN językNOM dużo miećTER-N makronACC. WyglądaćTER-N ładnyADV. I podmiot-nieokreślony istniećTER-N ciekawyN zbieżnośćNOM: językGEN oba miećTER-N podobnyN słowoACC dla człowiekINS.

Ciekawostka

  • Lísa: "nešši " hēšša šāmso "nešta" ir hēššaši.
  • Ciekawostka: słowo "nešši " pochodzi od słowa "nešta".
  • CiekawostkaNOM: "nešši" słowoNOM pochodzićTER-N "nešši" od słowoLOC.

Niestety

  • Ī́a šeneš tā, īgri. Ōedab tēpimem. Nāgee čat gučeši šāen ā Katovicešin?
  • U mnie też, niestety. W pracy było gorąco. Przyjedzie ktoś z Was do Katowic?
  • U jaLOC też, niestety. PracaTEMP gorącyKATEGORIA-STANU-PRZE-STA. DOKJechaćTER-M pośród wyLOC ktośNOM do KatowiceLOC-PL.

Żyjecie?

  • Guče gine?
  • Żyjecie?
  • WyNOM żyćTER-M?

A Wy co robicie?

  • Ette šeso Guče šne?
  • A co robicie?
  • A coACC WyNOM robićTER-M?

Tak jak powiedzieli

  • Šāur, māur nādet kōnašten. Šīn šikte ḗom ōedaši, ette šeso Guče šne?
  • Tak jak powiedzieli koledzy. Zbieram się do pracy, a Wy co robicie?
  • Tak, jak DOKmówićPRE-M kolegaNOM-PL. JaNOM przygotowywać-sięTER-M na pracaLOC, A coACC WyNOM robićTER-M?

Idę sobie

  • Šīn ši īse šuānni šuame nemon aštam hīmūsa.
  • Idę sobie grać pierwszy raz od dawna.
  • JaNOM-M trochę iśćTER-M graćINF pierwszyN razTEMP od-razuADV.

Pomór

  • Nēsnat. Mān sāl ādaretti?
  • Plague Inc. Do jakiego języka?
  • PomórACC. JakiN dla językINS.

Co to za świat?

  • Šīš īro dōn ardes?
  • Co to za świat?
  • CoNOM jestTER-N toN światNOM?

A Nuqs funst...

  • Ette "Nuqs funst" šenen ardes mīerino.
  • A mój świat "Nuqs funst" umiera.
  • A "Nuqs funst" jaGEN światNOM umieraćTER-N.

Przerazy

  • Nā́ssa sērke accaulso ano.
  • Bo ciągle niszczą go przerazy.
  • Bo przerazaNOM FREKWniszczyćTER-N on/ona/onoACC.

Duże liczebniki

  • Neššin ādar b'āur rāso b'ānum ivat.
  • Neszczyzna ma dużo dużych liczb.
  • NeszyjskiN językNOM dużo miećTER-N dużyOBL-N liczbaACC.

Lekcje

Lekcja I

Jak się nazywasz?

Jak się nazywasz? Šāo īre atiretti toš?
īranni (īro, āem) - być, znajdować się; atir - imię; šāo? - kto?; toš (teše III) - ty m

Jak masz na imię?

Jak masz na imię? Mān īro atir tešen?
mān - jaki; tešen - twój m

Nazywam się...

Nazywam się... Šīn īre atiretti...
šīn (šene III) - ja m

Mam na imię...

Mam na imię... Šenen atir īre ħāne...
ħān - to

Kto to jest?

Kto to jest? Šāo īre ħāne/ħāni?
ħāne - ten; ħāni - ta

To jest...

To jest... Ħāne īre.../Ħāni īri...

Co to jest?

Co to jest? Šīš īro ħān?
šīš? (šes-) - co?

To jest...

To jest... Ħān īro...

Lekcja II

Gdzie jestem?

Gdzie jestem? Mān ateši īre šīn?
mān ateši? - gdzie?; āt (at-) - miejsce

Jestem w domu.

Jestem w domu. Šīn īre bōriši.
bōri - dom

Skąd jesteś?

Skąd jesteś? Mān ir ateši īre toš?
ir + IN - z (skąd?)

Jestem z małej wsi

Jestem z małej wsi. Šīn īre ōgan ir napsaši.
ōgan - mały; napsa - wieś

A ja z dużego miasta

A ja z dużego miasta. Ette šīn īre b'ān ir ī́eneši.
ette - i, a; b'ān - duży; ī́en - miasto

Jaki język znasz?

Jaki język znasz? Mān ādaretti āde toš?
ādanni (ādo) - mówić; ādar - język

Gdzie mieszkasz?

Gdzie mieszkasz? Mān ateši kōste toš?
kōstanni (kōsto) - mieszkać

Mieszkam tutaj

Mieszkam tutaj. Šīn kōste bōdri.
bōdri - tutaj.

Mój dom jest na tym niskim wzgórzu

Mój dom jest na tym niskim wzgórzu. Šenen bōri īro īmn mirsinum ḗo bagdaši.
ḗo + IN - na; mirsin - niski; bagda - wzgórze

A ja mieszkam niedaleko rzeki.

A ja mieszkam niedaleko rzeki. Ette šīn kōste ūmre dēbriši.
ūmre + IN - niedaleko, przy; dēbri - rzeka

A mój dom stoi na brzegu jeziora

A mój dom stoi na brzegu jeziora. Ette šenen bōri cato nāvar rīs tístiši.
canni (cato, cam) - stać; rīs + IN - przy; tísti - brzeg; nāva - jezioro

Mieszkam tuż obok miasta

Mieszkam tuż obok miasta. Šīn kōste gastiur mist ī́eneši.
gastiur - blisko; gastin - bliski; mist + IN - za

Lekcja III

Jak się czujesz?

Jak się czujesz? Māur mone toš?
māur - jak; mōanni (mono, mōm) - czuć się, odczuwać

Czuję się dobrze

Czuję się dobrze. Šīn mone pastci.
pastci - dobrze

A ja źle.

A ja źle. Ette šīn netri.
netri - źle

Boli mnie

Boli mnie. Skēmo šenet.
skēur - boląco, czując ból; skēn - chory, bolący; skēsti - choroba

Jest mi dobrze

Jest mi dobrze. Vast pastcimo šenet.
vast (anst-) - podmiot nieokreślony

Jak zwykle

Jak zwykle. Arstimo.
arsti - normalnie, zwyczajnie, codziennie

Chce mi się spać

Chce mi się spać Vast dmo īstranni šenet.
dānni (do, dām) - chcieć; īstranni (īstro) - spać

Chcę spać

Chce spać. Šīn de īstranni.

Co cię boli?

Co cię boli? Šīš skēo tešet?
skēanni (skēo) - boleć, chorować

Boli mnie głowa

Boli mnie głowa. Ērsan skēo šenet.
ērsan - głowa

Lekcja IV

Ile widzisz palców?

Ile widzisz palców? Ḗtrim nūme ībwūle toš?
ḗtrim + GEN? - ile?; nūm - palec

Widzę dwa... nie, trzy palce

Widzę dwa... nie, trzy palce. Šīn ībwūle nūme īdmo... hešši, hásset.
īdm - dwa; hásse - trzy

A ja jednego

A ja jednego. Ette šīn nemo.
nīmis (nem-) - jeden

Mam wszystkie zęby

Mam wszystkie zęby. Šīn rāse dī́kir sībun.
harsanni (rāso, harm) - mieć, posiadać; sībun - wszystko, cały; dī́ki - ząb

A mi brakuje czterech

A mi brakuje czterech. Ette šenen ināro ībro.
ībranni (ībro) - brakować; inār - cztery

Wszyscy mamy dwie ręce i dwie nogi.

Sībune ešše rāse āħtir e āmne īdmo.
āħti - ręka; āmn - noga; e - i (wyliczanie)

Tak samo oczy i uszy

Tak samo oczy i uszy. Pítti istamebire e mudebire.
pítti - tak samo; istam - oko; mud - ucho

Ale nos i usta są jedne

Ale nos i usta mamy jedne. Pās ešše rāse ane e vere nemo.
pās - ale; ām (am-) - nos; vīr (ver-) - usta

Lekcja V

Mam psa i kota

Mam psa i kota. Šīn rāse ħarnet e méket.
ħarne - pies; méke - kot

Hoduję kury, świnie i konie

Hoduje kury, świnie i konie. Šīn rāono ūriti e šīrket e mōmret.
rāoanni (rāono) - hodować; ūri - kura; šīrke - świnia; mōmre - koń

Bardzo lubię jeść wołowinę

Bardzo lubię jeść wołowinę. Šīn gā́e pī́stanni dāri mṓuseto.
dāri - bardzo; gā́nni (gā́o) - lubić; pī́stanni (pī́sto) - jeść; mṓuset - wołowina

XXXXX

Imiona

Imiona Neszyjskie

Neszyjskie imiona, w zależności od płci i statusu społecznego, skonstruowane i zapisywane są na różne sposoby. Większość imion neszyjskich jest znacząca, to jest posiadają łatwe do odczytu znaczenie (zazwyczaj wróżba lub życzenie jakiejś cechy), rzadziej są to nieneszyjskie imiona, choć ich znaczenie jest dalej rozpoznawalne (są to przede wszystkim imiona miteńskie i pleńskie, rzadziej isztyjskie i narukińskie).

Imiona męskie

Imiona męskie są zazwyczaj dwuczłonowe, gdzie pierwszym członem jest czasownik w trybie rozkazującym, a drugim rzeczownik lub przymiotnik. Są to jedyne złożenia występujące w języku neszyjskim. Pełnią one funkcję magiczną i są wróżbą dla noszącej je osoby. Imiona te odnoszą się do takich sfer życia, jak religia, wojna, szlachetność, cnota, a także miejscowości. Rzadko opisują one takie sfery jak zawody, czy też zwierzęta.

Lista imion męskich
Imię Zapis Znaczenie

znaku

Buvhēšše Przynieść.PNG Słowo.PNG Imię.PNG Nieś Słowo!
Dēnšītke Miej nadzieję na Świt!
Ħovanšūe Pokonaj wroga!
Siduvatānne Pokój za dnia!
Sṓvlkamase Sław Ogień!

Formy skrócone imion męskich

Imiona męskie są zazwyczaj skracane do swojego pierwszego, czasownikowego, członu:

  • Buvhēšše > Buve
  • Dēnšītke > Dēne
  • Siduvatānne > Siduve
  • Sṓvlkamase > Sṓvle

Imiona żeńskie

Imiona żeńskie są zazwyczaj lekko zmodyfikowanymi rzeczownikami pospolitymi, odnoszące się do sfer życia i elementów przyrody łączonych z kobiecością. Są to przede wszystkim nazwy kwiatów, drzew, a także wód i elementów przyrody. Często występują w formie zdrobniałej.

Lista imion żeńskich
Imię Zapis Znaczenie

znaku

Cīuni Noc
Sirōni Róża

Imię odojcowskie

Wśród neszyjskich Górali zamiast nazwisk popularne są imiona odojcowskie. Tworzy się je za pomocą przyrostków -iše, -tiše od krótkich form imion ojca. Imiona odojcowskie noszone są zazwyczaj jedynie przez mężczyzn.

Nazwiska rodowe

Nazwiska rodowe mogą posiadać wielorakie pochodzenie. Mogą to być nazwiska pochodzące od przezwiska czy imienia założyciela rodu, nazwiska odmiejscowe, a także nazwiska magiczne. Część nazwisk ma pochodzenie nieneszyjskie i ich etymologia jest niejasna dla użytkowników j. neszyjskiego. Nazwiska neszyjskie mają charakter jednoczłonowy. Po nazwisku rodowym zawsze stoi znak Ród.PNG Ród.

Dookreślenia

Członkowie dużych rodów posiadających wiele rozgałęzień posiadają dookreślenia rodowe. Są to zazwyczaj nazwy odmiejscowe, rzadziej imiona wskazujące na założyciela gałęzi rodu, które mają wskazać na przynależność do określonej gałęzi rodu.

Ziemskie imiona

Imię Znak Znaczenie

znaku

Wymowa
Adam Ziemia.PNG Imię.PNG ziemia Adame
Adrian Plik:Woda.PNG Imię.PNG woda Adriane
Aleksander Broń.PNG Imię.PNG broń Alēksandre
Andrzej Człowiek.PNG Imię.PNG człowiek Andre
Antoni Dobry.PNG Imię.PNG dobry Antone
Elżbieta Plik:Przysięga, klątwa.PNG Imię.PNG przysięga Elišebeti
Ewa Żyć.PNG Imię.PNG żyć Evi
Franciszek Poddać się.PNG Imię.PNG poddać się Branke
Henryk Móc.PNG Imię.PNG móc Henrīke
Herod Plik:Bronić.PNG Imię.PNG bronić Hērōede
Jan Pozwolić.PNG Imię.PNG pozwolić Iōane
Karol Żołnierz.PNG Imię.PNG żołnierz Kārle
Kazimierz Brak.PNG Imię.PNG brak Kasimire
Konrad Plik:Niedźwiedź.PNG Imię.PNG niedźwiedź Konrade
Leokadia Pomóc2.PNG Imię.PNG pomóc Leokotēi
Łukasz Odpoczynek, rano.PNG Imię.PNG odpoczynek, rano Lōkase
Małgorzata Plik:Perła.PNG Imię.PNG perła Margarīti
Maria Piękny2.PNG Imię.PNG piękny Mīrii
Mateusz Dać, dawać.PNG Imię.PNG dać Matae
Mikołaj Zwycięstwo.PNG Imię.PNG zwycięstwo Nikōle
Paweł Mały.PNG Imię.PNG mały Pōle
Piłat Plik:Włócznia.PNG Imię.PNG oszczep, włócznia Pīlāte
Piotr Kamień.PNG Imię.PNG kamień Petre
Weronika Prawda.PNG Imię.PNG prawda Veroniki
Wiktor Sukces.PNG Imię.PNG sukces Viktore
Zofia Mądry.PNG Imię.PNG mądry Sovii

Przysłowia

Numer

(wg kolejności dodań)

Nešši Polski
Forma neszyjska Dosłowne Tłumaczenie Polskie znaczenie Polski odpowiednik
1. Šīni hedi īranni īb čat ībešin. Nie chcę być liściem pośród liści. Nie chcieć być jak inni.
2. Słowa szybko umierają. Niedowierzanie osobie, z którą się mówi. Widłami po wodzie pisane.
3. W góry poszedł, z nieba zszedł. Ktoś podejmuje wielki trud, ale dobija się sukcesu. Bez pracy nie ma kołaczy.
4. Temu, kto wyrósł zbyt wysoko, można uciąć nogi, albo też głowę.
5. Opowiadać o ajdynirskich smokach. Bajać, przerysowywać coś, mówić o rzeczach nierzeczywistych. Opowiadać banialuki.
6. Głód przychodzi nie tylko ze śniegiem. Niektóre zjawiska mają wiele przyczyn.
7. Nie liczy się wróbli. Nie wolno się chwalić rzeczami, które są powszechnym obowiązkiem.
8. Robić coś na jednym głębokim wdechu. Robić coś byle jak.
9. Dzień przeszedł na jednym głębokim wdechu. Źle spędzić dzień.
10. Mieć wolne ręce. Nie mieć długu, powinności.
11. Nie słuchać o czym szczekają psy. Uważać, że coś jest nieważne.
12. Zostań na tym brzegu, na drugim Cię nie uratuję! Nie zdołam Ci pomóc, jeżeli się nie posłuchasz.
13. Dziś wygrało z jutrem. Nie myśleć o przyszłości.
14. Musieć być biednym, by coś zrobić. Uważać, że coś jest niegodne współudziału.

Odnośniki

  1. http://jezykotw.webd.pl/f/index.php?topic=9.msg78070#msg78070
Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Działania
Nawigacja
Języki i światy
Obsługa
Narzędzia