Język prairiański

Z Conlanger
Skocz do: nawigacja, szukaj

Język prairiański - prajęzyk, od którego wywodzą się języki Wysp Iriańskich. Jest to język częściowo aglutynacyjny, z dużą skłonnością do analityczności.

Dźwięki

Samogłoski

  • i iː yː u uː (i í ý u ú)
  • ɛ eː ɔ oː (e é o ó)
  • æ æː (æ ǽ)
  • a aː (a á)

Spółgłoski

  • m n ɳ ŋ (m n n̄ ng)
  • p t ʈ k (p t t̄ k)
  • ɸ s ʂ x (f s s̄ x)
  • ɹ ɻ j (r r̄ j)

Akcent

Akcent pada na ostatnią długą samogłoskę, a jeżeli nie ma takiej, to na przedostatnią sylabę.

Budowa sylaby

Podstawowa struktura sylaby to (S)(C)(R)V(S)(C), gdzie:

  • S - f s s̄ x
  • R - r r̄ y m n n̄ ng
  • C - każda spółgłoska
  • V - każda samogłoska

Gramatyka

Zaimek

Zaimki osobowe
Osoba Sg Pl
1. mi s̄ta
2. jín ftos
3. assa assana

Rzeczownik

Deklinacja I

Deklinacja I (Samogłoskowa)

"matka, mama"

Osoba Sg Pl
Nom. nána
Gen. nát nánat
Dat. nám nánam
Acc. nás nánas
Ins. náli nánali
Abess. nápa nánapa
Loc. náni nánani
Abl. náka nánaka
All. násji nánasji

Deklinacja II

Deklinacja II (Samogłoskowa)

xna "noc"

Osoba Sg Pl
Nom. xna xná
Gen. xnat xnát
Dat. xnam xnám
Acc. xnas xnás
Ins. xnali xnáli
Abess. xnapa xnápa
Loc. xnani xnáni
Abl. xnaka xnáka
All. xnasji xnásji

Deklinacja III

Deklinacja III (Spółgłoskowa)

púsm "dzień"

Osoba Sg Pl
Nom. púsm púsmna
Gen. púsmut púsmnat
Dat. púsmum púsmnam
Acc. púsmus púsmnas
Ins. púsmli púsmnali
Abess. púsmpa púsmnapa
Loc. púsmni púsmnani
Abl. púsmka púsmnaka
All. púsmsji púsmnasji

Deklinacja IV

Deklinacja IV (Spógłoskowa)

xsjǽs̄f "ząb"

Osoba Sg Pl
Nom. xsjǽs̄f xsjǽs̄fa
Gen. xsjǽs̄fut xsjǽs̄fat
Dat. xsjǽs̄fum xsjǽs̄fam
Acc. xsjǽs̄fus xsjǽs̄fas
Ins. xsjǽs̄fuli xsjǽs̄fali
Abess. xsjǽs̄fupa xsjǽs̄fapa
Loc. xsjǽs̄funi xsjǽs̄fani
Abl. xsjǽs̄fuja xsjǽs̄faka
All. xsjǽs̄fusji xsjǽs̄fasji

Deklinacja V

Deklinacja V (Spółgłoskowa)

pnósr "serce"

Osoba Sg Pl
Nom. pnósr pnósrún
Gen. pnósrut pnósrút
Dat. pnósrum pnósrúm
Acc. pnósrus pnósrús
Ins. pnósruli pnósrýnli
Abess. pnósrupa pnósrúnpa
Loc. pnósruni pnósrýnni
Abl. pnósruka pnósrúnka
All. pnósrusji pnósrýnsji

Deklinacja VI

Deklinacja VI (Mieszana)

n̄áf "jajko"

Osoba Sg Pl
Nom. n̄áf n̄áfja
Gen. n̄áfat n̄áfjit
Dat. n̄áfam n̄áfjim
Acc. n̄áfas n̄áfjis
Ins. n̄áfli n̄áfjili
Abess. n̄áfpa n̄áfjipa
Loc. n̄áfni n̄áfjini
Abl. n̄áfka n̄áfjika
All. n̄áfsji n̄áfjisji

Czasownik

W języku prairiańskim występowały trzy koniugacje:

  • I - należą do niej czasowniki zakończone na nieakcentowane -e, -o.
  • II - należą do niej czasowniki zakończone akcentowaną samogłoską -a.
  • III - należą do niej czasowniki zakończone na akcentowane -e, -o, -i, -u.

Koniugacja I

Koniugacja I

sfmýre "robić"

Czas teraźniejszy
Osoba Sg Pl
1. sfmýré sfmýrest
2. sfmýreje sfmýrefte
3. sfmýre sfmýrena
Czas przeszły prosty
Osoba Sg Pl
1. sfmýrerme sfmýres̄te
2. sfmýrerje sfmýrerfte
3. sfmýrer sfmýren̄a
Czas przeszły ciągły
Osoba Sg Pl
1. sfmýrax sfmýraxste
2. sfmýraxje sfmýraxfte
3. sfmýrax sfmýraxna
Bezokolicznik
sfmýre
Imiesłów Czynny
sfmýres
Imiesłów Bierny
sfmýrekr

Koniugacja II

Koniugacja II

t̄áka "pić"

Czas teraźniejszy
Osoba Sg Pl
1. t̄áká t̄ákást
2. t̄ákáj t̄ákáft
3. t̄áka t̄ákán
Czas przeszły prosty
Osoba Sg Pl
1. t̄ákarme t̄ákas̄te
2. t̄ákarje t̄ákarfte
3. t̄ákar t̄ákan̄a
Czas przeszły ciągły
Osoba Sg Pl
1. t̄ákáx t̄ákáxste
2. t̄ákáxje t̄ákáxfte
3. t̄ákáx t̄ákáxna
Bezokolicznik
t̄áka
Imiesłów Czynny
t̄ákas
Imiesłów Bierny
t̄ákakr

Koniugacja III

Koniugacja III

sku "iść, chodzić"

Czas teraźniejszy
Osoba Sg Pl
1. sku skust
2. skuje skufte
3. sku skuna
Czas przeszły prosty
Osoba Sg Pl
1. skurme skus̄te
2. skurje skurfte
3. skur skun̄a
Czas przeszły ciągły
Osoba Sg Pl
1. skuax skuaxste
2. skuaxje skuaxfte
3. skuax skuaxna
Bezokolicznik
sku
Imiesłów Czynny
skus
Imiesłów Bierny
skukr

Przymiotnik

Istnieją dwie grupy odmiany przymiotnikowej:

  • I-tematy - dla przymiotników kończących się spółgłoską.
  • J-tematy - dla przymiotników kończących się samogłoską.

Przymiotniki można utworzyć w prosty sposób od każdego słowa, np. :

  • skus "robiąc" > skusi "robiący"
  • fráfx "księżyc" > fráfxi "księżycowy"
  • xna "noc" > xnaji "nocny"

I-Temat

I-Tematy

xóngi "nowy"

Osoba Sg Pl
Nom. xóngi xóngjín
Gen. xóngat xóngjít
Dat. xóngam xóngjím
Acc. xóngas xóngjís
Ins. xóngli xóngjíl
Abess. xóngpa xóngjíp
Loc. xóngni xóngjín
Abl. xóngka xóngjík
All. xóngsji xóngjísj

J-Temat

J-Tematy

fríji "stary"

Osoba Sg Pl
Nom. fríji fríjín
Gen. fríat fríjit
Dat. fríam fríjim
Acc. frías fríjis
Ins. fríli fríjíl
Abess. frípa fríjíp
Loc. fríni fríjín
Abl. fríka fríjík
All. frísji fríjísj

Przysłówek

Przysłówki tworzy się na parę sposobów:

  • od przymiotników poprzez końcówkę : xóngi "nowy" > xóngí "nowie, po nowemu".
  • od rzeczowników (skostniałe wyrażenie, które zmieniło znaczenie główne): xist "język" > xistli "ustnie, za pomocą mowy".
  • od wyrażeń przyimkowych: xna "noc" > ní xnasji "cały czas".
  • czyste przysłówki, których pochodzenie nie jest znane, np. krí "bardzo".

Przyimek

Przyimki łączą się z miejscownikiem (położenie stateczne, miejsce w czasie, oraz inne, nie lokatywno-temporalne przyimki), z ablatywem (ruch od miejsca) oraz z allatywem (ruch w kierunku czegoś, w jakąś stronę).

Z Miejscownikiem

  • je - z
  • xá - przy, u, na

Z Ablatywem

  • xá - przy, u, na

Z Allatywem

  • xá - przy, u, na
  • ní - w, do

Spójnik

Główne spójniki to:

  • ma - i
  • á - lub
  • jý - aby, w celu

Składnia

Główny szyk zdania to SOV, w pytaniach na pierwsze miejsce wchodzi słowo, o które się pyta, lub czasownik (domyślnie). Przydawki i okoliczniki stoją przed opisywanym słowem.

Słowniczek

  • Prairiański - Polski
  • mi - ja
  • jín - ty, pan/pani
  • assa - on
  • rý - to
  • nó - kto
  • sá - co
  • pit - nie
  • fræn - jeden
  • s̄áf - dwa
  • teng - mężczyzna
  • ná - matka
  • pá - ojciec
  • smóf - drzewo
  • fúx - krew
  • n̄áf - jajko, jajo
  • jǽx - głowa
  • xít - ucho
  • n̄ó - oko
  • s̄ní - nos
  • xsjǽs̄f - ząb
  • xist - język
  • fkaf - noga
  • ræt - ręka
  • pnósr - serce
  • ja - być
  • sfmýre - robić
  • t̄áka - pić
  • sjija - jeść
  • jine - widzieć
  • rjun̄i - słyszeć
  • s̄íso - wiedzieć, znać
  • fjípa - umierać, umrzeć
  • stemi - zabijać, zabić
  • sku - iść, chodzić
  • sáto - leżeć
  • niko - siedzieć
  • fi - stać
  • táne - dawać, dać
  • miki - mówić
  • jun - Słońce
  • fráfx - księżyc
  • frós̄ - woda
  • sifr - deszcz
  • xna - noc
  • púsm - dzień
  • xóngi - nowy
  • xá - przy, u, na
  • ní - w (tu: tylko jako kierunek), do
  • je - z
  • ma - i
  • snjof - imię
  • fríji - stary
  • krí - bardzo
  • á - lub
  • jý - aby, w celu