Język telubu

Z Conlanger
Skocz do: nawigacja, szukaj

Język telubu - izolacyjny głównie monosylabiczny język używany w świecie Ziemli. Jest już językiem wymarłym ze około 6-7 tysięcy lat temu. Lud Telubu rozwijał się około tysiąca lat, ale końcowo uległ obcym ludom i został zniszczony. Na gruzach telubskich miast powstawały dalsze cywilizacje, ale już nie tak światłe jak owa.

Dźwięki

Język jest wysoce samogłoskowy. Kóniec.

Samogłoski

Samogłoski przedstawiają się następująco:
Krótkie

  • i ʉ ɯ
  • e o
  • ɛ ɔ
  • a

Długie:

  • ʉː
  • eː oː

Dyftongi +i:

  • ei oi
  • ai

Długie dyftongi +i:

  • eːi
  • aːi

Dyftongi +w:

  • ew ow
  • ɛw
  • aw

Długie dyftongi +w:

  • eːw oːw
  • aːw

Spółgłoski

  • m n w j h
  • p b t ʔ
  • f v s ʕ 
  • m͡b t͡s tɕ͡
  • r rː 

Budowa wyrazów

W języku telubu ważną rolę pełni kolejność dźwięków. Otóż głównie wyrazu mają budowę (C)CV(C)(C) lub z dodatkową sylabą, zawsze otwartą bez nagłosowej zbitki. (C)(V). Co ważne, nie każda spółgłoska będzie mogła stać na miejscu C. Otóż /m/ /n/ /h/ /w/ /j/ mogą stać tylko nagłosie sylaby, a /m/~/n/ (pełna asymilacja, w formie wolnej /n/) w wygłosie dodatkowo. Zwarcie krtaniowe zazwyczaj stoi w wygłosie samotne. Choć nie zawsze, gdyż łamie zasadę otwartości sylaby dodatkowej. Sylaba 'główna' może posiadać każdą istniejącą samogłoskę. Jest ona dodatkowo akcentowana. Inne sylaby oraz klityki czasownikowe nie mogą mieć samogłosek innych niż czyste krótkie, choć często potrafią pochodzić od żyjących rdzeni z samogłoską inną.  

Zapis

Pismo telubu - tabela

Kierunek pisania jest z prawej do lewej.  Każda spółgłoska ma 'domyślne' a. Istnieją od tego wyjątki, ale o tym zaraz. Najpierw chciałbym przekazać wam główny duch pisma. Otóż pismo te nie jest potomkiem wcześniej istniejącego pisma, a powstało pod wpływem dyfuzji idei i po pewnym czasie zmieniło się w to, co widzimy. Zapisywane jest na jakimś miękkimi cienkim materiale. Nie zdecydowałem się jeszcze na czym. Jest bardzo zaokrąglone. Znaki się nie łączą, z wyjątkiem modyfikatorów do samogłosek (przydechu, labializacji, jotyzacji, unosowienia i dźwięku 'a). Spółgłoska ʔ ma parę form zapisu. Otóż w nagłosie i pewnych kontekstach wynikających z gramatyki używa się 'a, w śródgłosie formy pełnej (te jakby cyrylickie u), a na końcu sylaby znaku diakrytycznego. Hmmm. Wszystkie znaki pisane są razem, to jest linie dotykają linii, z wyjątkiem znaku na długie /r/.

Gramatyka

Występuje uboga fleksja. Najważniejszym zjawiskiem gramatycznym jest szyk wyrazowy.

Rzeczownik i przymiotnik

Rzeczowniki i przymiotniki się praktycznie nie różnią. Nie ma deklinacji. Przymiotniki i innego rodzaje przydawki stoją zazwyczaj po opisywanym rzeczowniku głównym, tak samo partykuły i poimki. Istnieją rzeczowniki złożone. Liczba mnoga powstaje w wyniku dodania odpowiedniej partykuły, albo wynika z kontekstu.

Czasownik

Istnieją tak zwane czasowniki 'puste' i 'pełne'

Czasowniki puste

Czasowniki 'puste' to de facto inne części mowy stojące na szykowym miejscu czasownika, coś ala angielskie verbing.

Czasowniki pełne

Istnieją też czasowniki 'pełne'. Posiadają one nagłosowe 'a- [ʔa], które, jeżeli poprzedni wyraz zaczyna się od redukuje się w wymowie do ʔ. Odmieniają się one także przez osoby.

Odmiana podmiotowa

Odmiana podmiotowa jest wysoce uboga Jako, że istnieją tylko dwie osoby w języku telubu, to jest pierwsza (ja) i druga (cała reszta), w pierwszej osobie te 'a- wypada całkowicie i nie ma nawet zwarcia krtaniowego, choć czy tak zawsze jest wrócimy później.

Kliktyki czasownikowe

Są to jedno-dwusylabowe wyrazy, zmieniające znaczenie słowa, stojące po czasowniku. Więcej informacji w podrozdziale dotyczącym szyku wyrazowego.

Czasy

Brak odmiany czasowej, o wszystkim dowiadujemy się z kontekstu oraz dookreśleń czasowych. Istnieje jednak pewna grupa czasowników domyślnie przeszłych, które oznaczają przeszłe wydarzenia i tylko je opisują, no i parę (a dokładniej trzy) odnoszące się do przyszłości. 

Zaimek

= Zaimek osoby

  • Ja - nar - forma zależna: ar
  • Ty - sʉː - forma zależna: ʉs

Zaimek wskazujący

  • To (w zasięgu ręki) - bot
  • To (w zasięgu wzroku) - mboːw
  • To (należące do mówcy) - etɕ
  • To (jakieś inne) - saːi

Szyk

Szyk w języku telubu jest dość ważny. Decyduje o wielu rzeczach. Zacznijmy od ważniejszych. Otóż w języku telubu istnieje coś takiego jak 'związek ładu'. Ma on dwie formy, które zależne są od przechodności. 

Dla przechodnich:

  • podmiot+czasownik+dopełnienie dalsze+dopełnienie bliższe+(klityka czasownikowa)

Dla nieprzechodnich:

  • czasownik+podmiot+(klityka czasownikowa)

Formę zależną zaimków używa się w dla dopełnień oraz w drugim przypadku dla zwykłego podmiotu. Jest to zależne bardziej od tego, że stoi po czasowniku, a nie wynika z typologii języka. 

Dookreślenie rzeczownika stoi zawsze po nim. Dookreślenie czasownika może stać przed lub po 'związku ładu', nigdy nie może się jednak zaburzyć jego kolejności.

Klityka czasownikowa nigdy nie stoi bezpośrednio po czasowniku, zazwyczaj na drugim, trzecim miejscu poń.