Język zaedraski

Z Conlanger
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zasięg dawnego języka zaedraskiego.

Język zaedraski - język dawnej Cywilizacji Jeziora Szmaragdowego. W świecie Kyonu jest on znany jedynie z nieodczytanych inskrypcji.

W Kyonie

Na temat języka zaedraskiego na terenie Kyonu wiadomo niewiele. Znaczenia niektórych znaków można się łatwo domyślić, nawet można postarać się przetłumaczyć powyrywane frazy. Jednak nieznane są wartości fonetyczne słów. Ze względu na piśmiennictwo można łatwo się domyślić, że język zaedraski jest językiem aglutynacyjnym. Możliwe, że do języka ajdyniriańskiego przedostały się jakieś pojedyncze słowa i toponimy.

Kyońska nazwa pochodzi od ajd. zaedrah "kamień".

Dźwięki

Samogłoski

  • i u (i u)
  • a (a)

Dyftongi

W języku zaedraskim samogłoski tworzą często dyftongi. Szczególną cechą języka zaedraskiego jest obecność silniejszego akcentu na jeden z elementów, w wyniku czego de facto dyftongi można rozróżnić na podstawie tonu.

Dyfotngi
Samogłoska

nagłosowa

Samogłoska wygłosowa
A I U
A - ái

áu

I ía

- íu

U úa

úi

-

Spółgłoski

  • m n (m n)
  • t k (t k)
  • ɸ s h (f s h)
  • w l r y (w l r y)

Akcent

Akcent pada na pierwszą sylabę. Jeżeli w słowie jest dyftong, akcent może przyjąć jeden z tonów: opadająco-wznoszący, lub wznosząco-opadający - przy czym dynamicznie akcentowana jest tylko część wznosząca, a część opadająca jest wymawiana krócej i bardziej płasko.

Struktura Sylaby

Ogólna struktura sylaby to (C)V, przy czym możliwe jest zamknięcie sylaby spółgłoskami szczelinowymi i płynnymi, które zdarza się rzadko. Bardzo rzadko dochodzi do zamknięcia sylaby przez spółgłoskę zwartą. Dochodzi do tego głównie w zapożyczeniach.

Zapis

Pismo zaedraskie oparte jest o znaki przedstawiające idee. Jeden znak może posiadać wiele znaczeń, wywodzących się na podstawia podobieństwa znaczeniowego lub fonetycznego z głównego znaczenia (pierwotnego słowa). Często występują znaki modyfikujące znaczenie. Mogą one występować:

  • od razu po rdzeniu - są to w większości złożenia morfologiczne. Rzadziej modyfikatory nadające nowe znaczenie.
  • jako postgrafem - nieczytany znak będący zawsze na końcu morfologicznego słowa, w zdecydowanej większości przypadków jest to modyfikator.
  • jako cyrkumfleks - rozbity znak łączący się ze słowem - słowa złożone mogą oznaczać albo morfologiczne złożenia, albo sufiks zmieniający znacznie.

Wykaz znaków

Znak Znaczenie Wartość

fonetyczna

Modyfikator Słowa
ZAEBiec, krok, krok (jednostka miary).PNG
  • biec
  • krok
  • krok (jednostka miary, ~79cm)
  • rI
  • ríun "krok"
  • lúi "biec"
ZAE-Bóg.PNG
  • Bóg
  • sI
  • Bóg
  • Bogini
  • związany z Bogiem
  • Síal "Bóg"
  • síalka "boski"
  • síali "Bogini"
ZAEBudować, kuć.PNG
  • budować
  • kuć
  • naprawiać
  • kA
  • tU rzadko
  • káih-a "budować"
  • kái-a "kuć"
  • tiú-a "naprawiać"
ZAEBut, oraz, i, dawać.PNG
  • but
  • oraz, i
  • dawać
  • wA
  • war "but"
  • wyár "oraz, i"
  • wái-a "dawać"
ZAEByć.PNG
  • być
  • wU
  • U
  • wu "być"
  • wufa "istnienie"
ZAECały, wszystko, liczba, liczyć, napełnić.PNG
  • cały, wszystko
  • liczba, liczyć
  • napełniać
  • kA
  • ka "cały, wszystko"
  • kafa "liczba"
  • kafa-a "liczyć"
  • XXXX "XXXX"
ZAE-Chcieć.PNG
  • chcieć
  • rU
  • ru "chcieć"
  • rufa "prośba"
  • rufa "prosić"
ZAE-Człowiek.PNG
  • człowiek
  • hU
  • wykonawca czynności
  • hiú "człowiek"
  • yían "ludzie"
ZAE-Dom.PNG
  • dom
  • odpoczywać
  • mI
  • mi "dom"
  • wía "odpocząć"
ZAE-Droga.PNG
  • droga
  • długi
  • rI
  • ruí "droga"
  • ruíka "długi"
  • ría "daleki, odległy"
ZAE-Drób.PNG
  • drób
  • ptak
  • fI
  • fuí "ptak, drób"
  • fuísa "łabędź"
ZAE-Drzewo.PNG
  • drzewo
  • drewniany
  • lA
  • związany z drzewem, drewnem
  • las (przy nazwach miejsc)
  • la "drzewo"
  • lana "las"
  • laka "wysoki"
ZAE-Duży, dużo, słoń.PNG
  • słoń
  • duży, dużo, wiele
  • nU
  • związany z wielkością
  • yíuk "słoń"
  • nu "duży, dużo, wiele"
ZAE-Dwa, powtarzać.PNG
  • dwa
  • powtarzać
  • para (cyrkumfleks)
  • kúa "dwa"
  • kúa-i "powtarzać"
ZAE-Dzień, trwać.PNG
  • dzień
  • trwać
  • tI
  • związany z dniem
  • związany z jasnością
  • taí "dzień"
  • niá "trwać"
  • taíka "jasny"
ZAE-Góra, głowa, imię, na.PNG
  • głowa
  • góra
  • imię
  • na
  • nA
  • imię (nazwa własna ludzi)
  • na "imię"
  • niá "głowa"
  • niáfa "góra"
ZAE-Góra, wzgórze.PNG
  • góra
  • wzgórze
  • fA
  • góra (przy nazwach miejsc)
  • fuá "góra, wzgórze"
ZAE-Iść.PNG
  • iść
  • yA
  • długotrwały proces
  • czasownik nieprzechodni
  • yiá "iść"
ZAE-Ja.PNG
  • ja
  • máu "ja"
  • yu "my"
ZAE-Jeden.PNG
  • jeden
  • wI
  • waí "jeden, sam"
ZAE-Język, kultura.PNG
  • język
  • kultura
  • yI
  • język "yaí"
  • kultura "yaísa"
ZAE-Kobieta, krzyk.PNG
  • kobieta
  • krzyk
  • i (tylko dla r. ż.)
  • yI (tylko dla r. ż. )
  • r. żeński
  • yi "kobieta"
  • yuí-a "krzyk, krzyczeć"
ZAE-Koło, powtarzać, normalny, codzienny.PNG
,
ZAE-Koło, powtarzać, normalny, codzienny2.PNG
  • koło
  • powtarzać
  • normalny, codzienny
  • nU
  • kulisty
  • niú "koło"
  • niúka "kulisty, okrągły, ruchomy"
  • niú-a "powtarzać"
  • niúaka "normalny, codzienny"
ZAE-Koń.PNG
  • koń
  • jechać konno
  • bogaty
  • fái "koń"
  • fáita "jechać konno"
  • fáimu "jeździec"
  • "bogaty"
  • "bogacz"
ZAE-Koza.PNG
  • koza
  • kU
  • kiú "koza"
ZAE-Krowa, ciągnąć.PNG
  • krowa
  • ciągnąć
  • mI

míu "krowa"

ZAE-Król, pan.PNG
  • król
  • pan
  • władca
  • múat "król, władca"
  • múat-a "władać, rządzić"
  • yúamu "pan"
  • yúa-a "władać"
ZAE-Królik, szybki, szybko.PNG
  • królik
  • szybki, szybko
  • hI
  • huí "królik"
  • hí "szybki, szybko"
ZAE-Księżyc.PNG
  • Księżyc
  • mU
  • wykonawca czynności
  • múi "Księżyc"
ZAE-Kupić.PNG
  • kupić
  • fI
  • fíu "kupić"
  • fíuma "kupiec"
ZAE-Ładować, ładunek, rzecz, naczynie.PNG
  • ładować
  • ładunek
  • rzecz
  • naczynie
  • sián "rzecz"
  • saíta "naczynie"
  • yúaha "ładunek"
  • yúa-a "ładować"
  • yúahyu "tragarz"
ZAE-Materiał, powtarzać.PNG
  • materiał
  • powtarzać
  • tU
  • materiał, rodzaj, surowiec
  • túi "materiał"
  • tu "powtarzać"
  • tuhya "skryba"
ZAE-Miasto, zbiór.PNG
  • miasto
  • zbiór
  • wU
  • U
  • zbiór, skupisko
  • wu "miasto"
  • wuha "zbiór, skupisko"
  • wuhaka "dużo, mnóstwo, obfity, obficie"
ZAE-Miecz, ciąć.PNG
  • miecz
  • ciąć
  • ma
  • muáwa "miecz"
  • má-i "ciąć, kroić"
ZAE-Mieć.PNG
  • mieć, posiadać
  • nI
  • posiadacz, właściciel
  • nif "mieć, posiadać"
  • niha "posiadacz, właściciel"
ZAE-Miejsce, ziemia.PNG
  • miejsce
  • ziemia
  • miejsce
  • obszar
  • fáu "ziemia"
  • síun "miejsce"
ZAE-Morze, gwiazda.PNG
  • morze
  • gwiazda
ZAE-Móc, ogień.PNG
  • móc
  • ogień
  • bycie nietrwałym
ZAE-Mówić, usta.PNG
  • mówić
  • usta
  • związany z mową
ZAE-Myśleć, leżeć.PNG
  • myśleć
  • leżeć
ZAE-Nad, na.PNG
  • nad
  • na
ZAE-Nie wiem, dziki, dzień.PNG
  • ?
  • ASD
ZAE-Nie, zakaz.PNG
  • nie
  • zakaz
  • zakazywać
  • negacja
ZAE-Niebo, owoc.PNG
  • niebo
  • owoc
ZAE-Noc, spać, ale.PNG
  • noc
  • spać
  • ale
ZAE-Nóż, zabić.PNG
  • nóż
  • zabić
  • coś ostrego
ZAE-Odpowiadać.PNG
  • odpowiadać
ZAE-Oko, patrzeć, zobaczyć.PNG
  • oko
  • patrzeć
  • zobaczyć
ZAE-On, ona, ono.PNG
  • on, ona, ono
ZAE-Owca, wełna.PNG
  • owca
  • wełna
ZAE-Pies, plinować, strzec, ochraniać.PNG
  • pies
  • pilnować, strzec
  • ochraniać, bronić
ZAE-Piękny, dobry.PNG
  • piękny
  • dobry
ZAE-Pisać, litera.PNG
  • pisać
  • litera
ZAE-Płaski, równy, taki sam.PNG
  • płaski
  • równy
  • taki sam
ZAE-Płaszcz, wiatr.PNG
  • płaszcz
  • wiatr
ZAE-Prawda, szczery.PNG
  • prawda
  • szczery
  • przysięga
ZAE-Przyjść.PNG
  • przyjść
  • stać się
ZAE-Pytać.PNG
  • pytać
ZAE-Robić, pracować, praca.PNG
  • robić
  • pracować
  • praca
ZAE-Robić, tworzyć.PNG
  • robić
  • tworzyć
  • nazwy profesji
ZAE-Rzeka, płynąć, odejść, umrzeć.PNG
  • płynąć
  • odejść
  • umrzeć
ZAE-Serce, lubić.PNG
  • serce
  • lubić
ZAE-Słońce, rok.PNG
  • Słońce
  • rok
ZAE-Słowo, wołać.PNG
  • słowo
  • wołać, wzywać
ZAE-Sól, ból, boleć.PNG
  • sól
  • ból
  • boleć
ZAE-Sprzedać, dać, podać, dłoń.PNG
  • sprzedać
  • dać
  • podać
  • dłoń
ZAE-Stopa, mały, za,.PNG
  • stopa
  • mały
  • za
ZAE-Strona, kraj, ku, do.PNG
  • strona
  • kraj
  • ku, do, w stronę
ZAE-Świnia, kraść.PNG
  • świnia
  • kraść
ZAE-Tamten.PNG
  • tamten, tamta, tamto
ZAE-Ten.PNG
  • ten, ta, to
ZAE-Trzymać, ręka.PNG
  • trzymać
  • ręka
ZAE-Twarz, znak.PNG
  • twarz
  • znak
ZAE-Ty.PNG
  • ty
ZAE-Ucho, słyszeć, sluchać, przyjąć, przyjmować.PNG
  • ucho
  • słyszeć
  • słuchać
  • przyjąć, przyjmować, odbierać
ZAE-Uczyć, nauczać.PNG
  • uczyć się
  • nauczać się
ZAE-Używać, brać, zabierać.PNG
  • używać
  • brać
  • zabierać
ZAE-W, środek.PNG
  • środek
  • w
ZAE-Walczyć.PNG
  • walczyć
ZAE-Woda, pić.PNG
  • woda
  • pić
ZAE-Wóz, wozić, wieźć.PNG
  • wóź
  • wozić
  • wieźć
ZAE-Wstać, zacząć, początek, poranek, świt.PNG
  • wstać
  • zacząć
  • początek
  • poranek, świt, rano
ZAE-Wygrać, lew.PNG
  • lew
  • wygrać
ZAE-Zboże.PNG
  • zboże
ZAE-Żołnierz, kazać.PNG
  • żołnierz
  • kazać

Znaki Sylabiczne

Spółgłoska A I U
ZAEByć.PNG
M
N
ZAE-Duży, dużo, słoń.PNG
T
ZAE-Dzień, trwać.PNG
(
ZAEBudować, kuć.PNG
)
K
ZAEBudować, kuć.PNG
ZAECały, wszystko, liczba, liczyć, napełnić.PNG
F
ZAE-Góra, głowa, imię, na.PNG
S
ZAE-Bóg.PNG
H
ZAE-Człowiek.PNG
W
ZAEBut, oraz, i, dawać.PNG
ZAE-Jeden.PNG
ZAEByć.PNG
L
ZAE-Drzewo.PNG
R
ZAEBiec, krok, krok (jednostka miary).PNG
ZAE-Chcieć.PNG
Y
ZAE-Iść.PNG
ZAE-Język, kultura.PNG

Gramatyka

Zaimek

Osoba Sg Pl
1. máu
ZAE-Ja.PNG
yu
ZAE-Ja.PNG
ZAE-Ja.PNG
2. ka
ZAE-Ty.PNG
wía
ZAE-Ty.PNG
ZAE-Ty.PNG
3. túa m n
ZAE-On, ona, ono.PNG
túami f
ZAE-On, ona, ono.PNG
ZAE-Kobieta, krzyk.PNG
túa-wa m, n, túami-wi f

Rzeczownik

Rzeczownik jest zbudowany na zasadzie aglutynacyjnej. Podstawowe znaczenie często jest modyfikowane za pomocą sufiksów aglutynacyjnych. Częste są złożenia dwóch rzeczowników.

Budowa Rzeczownika

Temat Spójka Modyfikator Przypadek Poimek Liczba
Morfem noszący podstawowe znaczenie rzeczownika. Możliwa spójka łącząca dwa rzeczowniki. Sufiks słowotwórczy, często są to poimki, inne rzeczowniki lub nawet czasowniki. Sufiks nadająca rzeczownikowi przypadek. Poimek, łączy się z przypadkiem zależnym. Sufiks nadający liczbę.

Złożenia i Spójka

Słowa złożone składają się z członu nadrzędnego i członu podrzędnego. Ważne jest, że inaczej niż w języku polskim, człon nadrzędny znajduje się przed członem podrzędnym (modyfikującym znaczenie). Możliwa jest też konstrukcja dzierżawcza, wtedy łączy się oba człony za pomocą spójki dzierżawczej: człon nadrzędny + zaimek trzeciej osoby w konstrukcji dzierżawczej + człon podrzędny.

Modyfikatory rzeczownika

Modyfikatorem rzeczownika może być sufiks słowotwórczy, lub człon podrzędny.

Przypadek

W języku zaedraskim występują dwa przypadki:

  • mianownik - nie zaznaczany;
  • zależny - zaznaczany, jeżeli występuje bez sufiksów posiada też znaczenie dzierżawcze.

Występują trzy grupy deklinacyjne:

Deklinacja
Przypadek I II III
Nom.
Obl. -u, -wu -i, -yi

Mianownik pełni funkcję tak samo mianownika jak i biernika (a więc zaznacza podmiot i dopełnienie bliższe), ale dopełnienie dalsze jest budowane za pomocą przypadku zależnego i odpowiedniego poimka.

Poimek

Poimki u rzeczowników są sufiksami zmieniającymi znaczenie. Często dochodzi do wypadnięcia poimka, w szczególności, jeżeli

Liczba

W języku zaedraskim występują dwie liczby:

  • pojedyncza;
  • mnoga.

Liczba pojedyncza jest liczbą domyślną i nie jest zaznaczana. Ze względu jednak na to, że liczba jest zaznaczana w pierwszej kolejności na czasowniku (a nie na rzeczowniku), to w sytuacjach gdy liczba orzeczenia i podmiotu są różne, dochodzi do zaznaczenia liczby pojedynczej.

Liczba Deklinacja
I II III
Sg

(ozn.)

-ta -ti
Pl -wa -wi

Przymiotnik

Nie ma żadnej cechy formalnej za pomocą której można by odróżnić przymiotnik od rzeczownika. Rzeczownik i przymiotnik tworzą związek zgody - są zawsze w tym samym przypadku i liczbie.

Czasownik

Czasownik jest zbudowany na zasadzie aglutynacyjnej. Odmienia się przez rodzaje, czasy i przechodniość.

Budowa Czasownika

W języku zaedraskim poszczególne sufiksy czasownika posiadają określoną kolejność:

Temat Modyfikator

czas.

Rodzaj Czas Tryb Poimek Oznaczenie

przechodniości.

Morfem noszący podstawowe znaczenie. Sufiks słowotwórczy, często są to poimki, inne czasownik, lub rzeczowniki. Sufiks rodzaju (m i f) Sufiks czasu. Czas teraźniejszy jest nieoznaczony. Sufiks trybu. Tryb oznajmujący jest nieoznaczony. Poimek. Postfiks oznaczający przechodniość czasownika. Nieprzechodniość nie jest zaznaczana.

Temat czasownika

Tematem czasownika jest morfem noszący podstawowe znaczenie, które może być zmodyfikowane za pomocą modyfikatora.

Modyfikator

Modyfikatorem jest sufiks, często będący poimkiem, przysłówkiem, rzeczownikiem, a nawet innym czasownikiem, zmieniającym podstawowe znaczenie czasownika.

Rodzaj

W języku zaedraskim występują dwie końcówki rodzajowe:

  • męska - niezaznaczona w liczbie pojedynczej.
  • żeńska - zaznaczona w liczbie pojedynczej.
Rodzaj Sg Pl
Męski - wa
Żeński -i -wi

Czasy

W języku zaedraskim występują trzy czasy:

  • teraźniejszy - nieoznaczony morfologicznie;
  • przeszły niedokonany - czynność odbywała się w przeszłości pewien czas i (lub) nie została zakończona;
  • przeszły dokonany - czynność odbyła się krótko i została zakończona w przeszłości;
  • przyszły - czynność będzie dokonany w przyszłości, często używana w konstrukcji modalnej z czasownikiem "chcieć".
Czas Rodzaj

Męski

Rodzaj

Żeński

Teraźniejszy - -
Przesz. niedok. -ha -yi
Przesz. dok. -fa -fi
Przy. -ta -ti

Tryby

W języku zaedraskim występują cztery tryby:

  • oznajmujący - opisuje zdarzenia;
  • rozkazujący - mówiący chce aby jakaś czynność została dokonana;
  • prohibitywny - zakazywanie jakiejś czynności;
  • życzący - forma grzecznościowa, używana przy prośbach i zapytaniach;
  • warunkowy - odpowiada polskiej konstrukcji jeżeli...;

Tryb oznajmujący

Za pomocą trybu oznajmującego opisuje się zjawiska uznawane za rzeczywiste, prawdziwe. Tryb oznajmujący przedstawia neutralny stosunek mówiącego do wypowiedzi. Jest on nie zaznaczany na czasowniku.

Tryb rozkazujący

Za pomocą trybu rozkazującego wydaje się polecenia i rozkazy; jest w dużej mierze tożsamy z formą trybu oznajmującego, za wyjątkiem braku oznaczenia rodzaju na czasowniku w liczbie pojedynczej i użycia form męskiej liczby mnogiej dla obu rodzajów w liczbie mnogiej.

Tryb prohibitywny

Za pomocą trybu prohibitywnego wydaje się polecenia i rozkazy; jest w dużej mierze tożsamy z formą trybu oznajmującego, za wyjątkiem (tak jak w trybie rozkazującym) braku oznaczenia rodzaju na czasowniku w liczbie pojedynczej i użycia form męskiej liczby mnogiej dla obu rodzajów w liczbie mnogiej, przy czym dodatkowo dodaje się sufiks przeczący -li-.

Tryb życzący

Za pomocą trybu życzącego tworzy się formy grzecznościowe, używa się go też w prośbach i grzecznych zapytaniach. Tworzy się go za pomocą rozszerzenia o sufiks -ka-.

Tryb warunkowy

Zdanie wyrażone za pomocą trybu warunkowego opisuje to, co powinno się wydarzyć aby doszło do innego zdarzenia, lub aby móc coś zrobić. Tworzy się go za pomocą sufiksu -rya-

Poimek

Odpowiednikiem polskiej rekcji jest inkorporacja poimka w języku zaedraskim. Dodatkowo, czasownik zaedraski przejmuje poimki swoich okoliczników.

Przechodniość

Czasowniki mogące być przechodnie, lub nieprzechodnie, a także część czasowników tylko przechodnich, przyjmuje jedną z końcówek oznaczających przechodniość:

  • -a;
  • -i.

Występowanie jednej, lub drugiej końcówki jest w dużej mierze przypadkowe, jednak pierwsza końcówka występuje zdecydowanie częściej, podczas gdy końcówka -i- jest rzadsza, i w większości przypadków przypisana jest do czasowników powiązanych z czynnościami typowo kobiecymi.

Czasowniki modalne

Konstrukcje modalne w języku zaedraskim charakteryzują się inkorporacją czasownika głównego do czasownika modalnego. Słowa takie zachowują się jak czasownik złożóny.

Poimek

Poimek nie występuje jako niezależne słowo - jest zawsze doczepiany do czasownika, lub rzeczownika.

Lista Poimków
Poimek Zapis Znaczenie
-lya-
ZAE-Drzewo.PNG
datyw, dla, aby, w calu
ZAE-W, środek.PNG
w, gdzieś
ZAE-Strona, kraj, ku, do.PNG
do, ku, w stronę
ZAE-Stopa, mały, za,.PNG
za
ZAE-Góra, głowa, imię, na.PNG
na coś (ruch)

Składnia

Ogólny szyk zdania to VSO. Okoliczniki zazwyczaj poprzedzają czasownik, a przydawki znajdują się po rzeczowniku.

Zgodność

Ze względu na to, że niektóre zjawiska, jak np. liczba, czy konstrukcje poimkowe, mogą być zaznaczone na czasowniku, rzeczowniku i przymiotniku, język zaedraski stara się uniknąć niepotrzebnego powtarzania sufiksów - i użycia go przy budowie pierwszego możliwego słowa. W wyniku tego w praktyce dochodzi do tego, że liczba i konstrukcje poimkowe zaznaczone są na czasowniku, a przypadek zaznaczony jest na rzeczwoniku, gdy przydawka pozostaje pozornie nieodmieniona.

Słownik