Języki nuweńskie

Z Conlanger
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Języki nuweńskie – rodzina przynajmniej czternastu narzeczy, używana przez ludy nuweńskie na obszarze obejmującym północno-wschodnie rubieże Kyonu. Języki nuweńskie wywodzą się z dalekiej północy i około 6 tys. lat temu zaczęły rozprzestrzeniać się po obszarze Harensuranu, ulegając stopniowej dialektalnej fragmentacji i tracąc wiele ze swoich oryginalnych cech.

Trzy spośród nuweńskich narzeczy doczekały się standardowej, skodyfikowanej formy; najwięcej użytkowników ma język azeński. Nuweńskojęzyczne państwa to obecnie: Azenia, Merawia, Harenia i Stojeziory; używane w nich języki nie są w zasadzie w żadnym stopniu wzajemnie zrozumiałe. Cały nuweński obszar językowy był pod silnym wpływem cywilizacji Morza Słonego, zwłaszcza Qin i Zhok-Ha. Wpływ ten odbił się szczególnie mocno na językach, które intensywnie zapożyczały słownictwo, a nawet modyfikowały swoją gramatykę na modłę swoich wyższych cywilizacyjnie sąsiadów.

Charakterystyczne cechy języków nuweńskich to: brak rodzaju gramatycznego, niekonkatenatywna morfologia, skłonność do tworzenia zbitek spółgłoskowych i tendencja do harmonii samogłoskowej. Niekonkatenatywność morfologii została zachwiana w językach, w których zanika fleksja – tam mamy do czynienia przede wszystkim z niekonkatenatywnym słowotwórstwem. Uważa się język hareński za najbliższy prajęzykowi pod względem fonologicznym, podczas gdy innowacyjny pod tym kątem azeński – za najbliższy z punktu widzenia morfoskładni.

Języki nuweńskie łączy się czasem w większe grupy językowe z innymi językami, ponadto, przez wzgląd na bliskie sąsiedztwo, niezbadane języki zachodnich stepów również włącza się do tej rodziny – zwykle tymczasowo, dopóki nie zostaną one bardziej dogłębnie zbadane. Pewna grupa słownictwa łączy nuweńskie z językami qin i z truskotaugryjskimi, postuluje się jednak, że jest to wynik wielowiekowego sąsiedztwa, a nie szczególnie bliskich związków lingwistycznych. Pokrewieństwo z językiem tarejskim używanym w Tarum, choć geograficznie trudne do wyjaśnienia, jest postulowane przez językoznawców i antropologów jako dowód intensywnych wędrówek ludów.

Wszystkie języki nuweńskie zapisywane są runami nuweńskimi. Jest to pismo derywowane z pisma Qin. W celach technicznych, do jego reprezentacji użyte zostaną rozmaite runiczne alfabety germańskie.

Spis treści

Klasyfikacja

Model klasyfikacji języków nuweńskich zaproponowany przez qińskiego naukowca Zhao Konghe przedstawia się następująco (pogrubienie oznacza warianty skodyfikowane):

  • język pranuweński
    • języki hareńskie (haleńskie)
      • język hareński
      • dialekt amuski
      • dialekt beleński
      • dialekt zenabski
    • języki inawuryjskie
      • dialekt lateński
      • dialekt orleński
      • dialekt sabelański
      • dialekt suledyński
      • dialekt urszylski
    • języki surańskie (sulańskie)
      • język azeński
      • język merawiański
      • dialekt jerabeński
      • dialekt tanazalski
      • dialekt zargoński (zergoński)
    • język tarejski (?)

Nazwa i identyfikacja

Pokrewieństwo między językami nuweńskimi postulowano już w czasach, gdy cały Harensuran należał do Nowego Guang i świat nauki po raz pierwszy zwrócił uwagę na te zespoły dialektów. Warto przy tym zwrócić uwagę, że głos świata nauki nie przemawiał do skłóconych wówczas i znacznie rozdrobnionych Nuweńczyków, uznających naukowe teorie o wzajemnym pokrewieństwie za element polityki uniformizacji, prowadzonej przez Qin na zdobytych przez siebie obszarach. O językach nuweńskich jako o jednej grupie mówiono także w Murii, a źródła qińskie znalazły drogę do innych zakątków świata, w tym na południowe rubieże Ajdyniru i do Olsenii.

Istnieje kilka teorii, dotyczących pochodzenia określenia „nuweński”:

  1. Qińskie słowo 路北 mù wêi „w kierunku północnym, na północ”. Teorię te wspiera qińska nauka. 路北語 mù wêi jiùt znaczyłoby „języki, którymi mówi się na północ [od Qin]”. Byłoby to zgodne z lokalnymi konwencjami nazewniczymi (por. 路西語 mù fà jiùt „języki zachodu”, tzn. języki truskotaugryjskie), ale nie wyjaśnia upowszechnienia się określenia na terenie Harensuranu w czasach, gdy na qińskie wpływy – jakkolwiek byłyby one nieuniknione – nie patrzono zbyt przychylnie.
  2. Pranuweński rdzeń *n-w (az. nabh „człowiek”, hrn. ni „krewny”). Teoria postulowana przede wszystkim przez uczonych hareńskich.
  3. Pranuweński rdzeń *n-b-n (az. nbanz „deklaruję, ogłaszam”, hrn. nuven „mówić”). Najnowsza z teorii, nie zyskała jeszcze szczególnego uznania w środowiskach naukowych Kyonu.

Określenia Nuweńczyk, Nuwenin czy Nuwenia są współczesnymi neologizmami. Nie zachowało się własne określenie ludu, który dał początek obecnym nuweńskim nacjom.

Historia

Pochodzenie

Wskazuje się kilka miejsc, z których wywodzić by się mogli przodkowie ludów posługujących się językami nuweńskimi: Półwysep Eser, równina Ardawil i wybrzeża Martwych Wód, przy czym najnowsze odkrycia wskazują, że po pranuweńsku mówiono najpierw na Półwyspie Eser, skąd został on w późniejszych czasach (ok. 6-7 tys. lat temu) przeszczepiony na okoliczne wyspy i do Harenii, skąd później uległ dalszej ekspansji po Harensuranie.

W czasach pierwszych qińskich ekspedycji militarnych za Dach Świata w czasach drugiej dynastii Guang języki nuweńskie były już obecne na terenie całego Harensuranu, a także na ziemiach upadłej cywilizacji Zhok-Ha, osiągając swój maksymalny zasięg tuż przed przejęciem całkowitej kontroli nad tym obszarem przez cesarza Singuang Heilo w roku 4050. Z tego też czasu pochodzą najdawniejsze ich poświadczenia.

Ekspansja

Współczesność

Fonologia

Spółgłoski

Samogłoski

Prozodia

Gramatyka

Szyk zdania

Odmiana przez przypadki

Liczba

Aspekt i czas czasownika

Słowotwórstwo

Zależne i niezależne zaimki osobowe podmiotu =

Liczebniki główne

Typologia

Słownictwo

Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Działania
Nawigacja
Języki i światy
Obsługa
Narzędzia