Autor Wątek: Ukraiński tematyczny  (Przeczytany 223 razy)

Offline barthlome

Ukraiński tematyczny
« dnia: Sierpień 12, 2019, 19:00:52 »
Na facebookowej grupce poświęconej Ukrainie stworzyłem był kiedyś trzy lekcyjki, ale zamierzam to rozwijać. Pierwszą kopiuję tutaj i jak będzie zainteresowanie, dodam jeszcze. :)

Jak się przywitać?

Jeżeli spotykamy kogoś wieczorem, mówimy До́брий ве́чір, jeżeli w ciągu dnia, to До́брий де́нь, a jeżeli rankiem, to До́брого ра́нку. Dokładnie tak, zalecenia są takie, żeby rano używać dopełniacza, a potem mianownika. Bardzo często spotyka się jednak mieszanki tych form i słyszy się До́брий ра́нок, ale До́брого дня́ czy До́брого ве́чора, są to jednak formy niemile widziane przez preskryptywnych językoznawców. Ponadto forma До́брий де́нь zjawia się czasem już z samego rana (jak w Polsce) i nie jest to błąd.

Istnieją też ściągnięte: przede wszystkim Добри́день i Добри́вечір (zwróćcie uwagę na akcent!), ale też, choć dużo rzadsze, Добри́досвіток.

Można też odwrócić kolejność i mówić Де́нь до́брий, Ве́чір до́брий. W okolicach Kijowa kiedyś istniało ciekawe zróżnicowanie – rano mówiono Добри́день, a po południu Де́нь до́брий. Ale dzisiaj już raczej się tego nie używa, a i same formy z odwróconą kolejnością są mało popularne.

Jest jeszcze czasownik здрастувати (być zdrowym), od którego tworzymy formy trybu rozkazującego: здра́стуй i здра́стуйте, ale wielu je odrzuca jako rusycyzmy.

Dużo naturalniejsze wydają się przy powitaniu formy бу́дь здоро́вий, -а lub бу́дьте здоро́ві. Często przymiotnik podlega zdrobnieniom i można usłyszeć (zwłaszcza od starszego pokolenia) formę здорове́нькі були́, ale pamiętajcie, że młodzi ludzie tak nie mówią. Chyba że chodzi Wam właśnie o to, żeby zadziwić młodego rozmówcę, to dorzućcie jeszcze Які́ лю́ди і бе́з охоро́ни!, czyli frazę z sowieckiego filmu „Moskwa nie wierzy łzom”, do dzisiaj używaną przy nieoczekiwanym spotkaniu znajomych, ale raczej przez mężczyzn po pięćdziesiątce. A jeżeli rzucicie Які́ лю́ди в Голліву́ді!, to żenuncjometr wywali poza skalę xD

Do młodych ludzi można powiedzieć здоро́в (poza normą słownikową, ale bardzo lubiana przeze mnie jest wariacja даро́у :3), używa się też czasami francuskiego салю́т czy angielskiego хело́у, ale zdecydowanie najczęstszym przywitaniem w sytuacji nieformalnej jest приві́т. Częstotliwość wpływa też na podatność na wariantywność, stąd wszystkie приві́тики, привіту́лі i reszta form popularyzowanych przez uczennice czwartej klasy.

Jeżeli jesteś chrześcijaninem lub chrześcijanką albo po prostu zabłądziłaś/eś we wsi pod Kołomyją, możesz użyć „chrześcijańskich” form przywitania. Najczęstszą jest Сла́ва Ісу́су Христу́. Odpowiedź na nią brzmi Сла́ва наві́ки (czasem Сла́ва наві́ки Бо́гу lub Сла́ва наві́ки, амі́нь). Czasami, zwłaszcza na wschodzie, używa się skróconej formy Сла́ва Йсу́. I cóż, ta fraza jest OK, można jej używać... 286 dni w roku lub 287 w roku przestępnym.

Ale w okresie Bożego narodzenia używamy wariantu Христо́с народи́вся, na który należy odpowiedzieć Славі́мо Його́ – ten wariant obowiązuje od 6 stycznia do 14 lutego, ale bez 19 stycznia, bo to rocznica chrztu Jezusa (ukr. Водо́хреще), więc wtedy witamy się Христо́с хреща́ється (rzadziej Христо́с охрести́вся), zaś odpowiedź brzmi У рі(ч)ці́ Йорда́ні. Natomiast w okresie od Wielkanocy do środy przed Wniebowstąpieniem mamy przywitanie Христо́с воскре́с, na które odpowiadamy Воі́стину воскре́с.

Spotkanemu przy pracy (zwłaszcza w polu) człowiekowi można było też kiedyś rzucić Помага́йбі, ale na żywo nigdy tego nie słyszałem, chyba zupełnie zanikło.

Jest jeszcze patriotyczne przywitanie Сла́ва Украї́ні, którego historia sięga URL, aktywnie było używane podczas II wojny przez podziemie niepodległościowe, a zyskało na popularności po rosyjskiej agresji 2014 roku, używają go często wojskowi i nacjonalistyczni działacze. Odpowiedź brzmi Геро́ям сла́ва – warto zapamiętać, bo bez poprawnego „hasła” nie wpuszczają do lwowskiej Kryjiwki. Jeżeli traficie przypadkiem na zebranie Prawego Sektora, to możecie usłyszeć jeszcze kontynuację: Сла́ва На́ції – Сме́рть ворога́м, a czasem też Украї́на – По́над усе́. Ale mam nadzieję, że nie traficie xD

To tyle z tego, co pamiętam. Mam nadzieję, że o niczym ważnym nie zapomniałem, a jeżeli tak, to musicie mi wybaczyć albo uzupełnić :D
 
The following users thanked this post: Dynozaur, Siemoród, 커래얟쓰

Offline 커래얟쓰

  • Keoraeyaetsseu
  • Wiadomości: 273
  • Thanked: 41 times
  • 어둠 속에
  • Konlangi: Ański, Rodański
Odp: Ukraiński tematyczny
« Odpowiedź #1 dnia: Sierpień 12, 2019, 21:49:36 »
Cytuj
I cóż, ta fraza jest OK, można jej używać... 286 dni w roku lub 287 w roku przestępnym. Ale w okresie Bożego narodzenia używamy wariantu Христо́с народи́вся, na który należy odpowiedzieć Славі́мо Його́ – ten wariant obowiązuje od 6 stycznia do 14 lutego

O ciekawe, fajnie że się takie coś uchowało. To jest używane tylko we wioskach czy ogólnie ?
IMPERIUM WIETNAMU
꧁꧂
 

Offline Henryk Pruthenia

  • Der Untermenschenbändiger
  • Moderatór
  • Wiadomości: 5 518
  • Thanked: 117 times
  • Pieśń Arjów!
    • Mój konlangerski dorobek
  • Konlangi: Ziemskie, Kyońskie, Adnackie; autor neszszszczyzny
Odp: Ukraiński tematyczny
« Odpowiedź #2 dnia: Sierpień 13, 2019, 02:02:17 »
Podziemie Niepodległości z czasów II Wojny Światowej to jak rozumiem Banderowcy? Xd
 
The following users thanked this post: Caraig, Úlfurinn, 커래얟쓰

Offline barthlome

Odp: Ukraiński tematyczny
« Odpowiedź #3 dnia: Sierpień 13, 2019, 10:50:13 »
O ciekawe, fajnie że się takie coś uchowało. To jest używane tylko we wioskach czy ogólnie ?
W galicyjskich wioskach, przede wszystkim w Karpatach. I wśród mocno wierzących ludzi, ale to też promil społeczeństwa.
Podziemie Niepodległości z czasów II Wojny Światowej to jak rozumiem Banderowcy? Xd
No tak. Chociaż melnykowcy czy bulbowcy też używali, na ile wiem.
 

Offline barthlome

Odp: Ukraiński tematyczny
« Odpowiedź #4 dnia: Sierpień 16, 2019, 10:41:57 »
Post zeszłoroczny, nieco zdezaktualizowany:

Jak pewnie wiecie, trwa właśnie чемпіона́т сві́ту з футбо́лу (nie „в”, bo to kalka z polskiego, i nie „по”, bo to kalka z rosyjskiego). Господа́рем (gospodarzem) mistrzostw jest Rosja, przez co wielu na Ukrainie nawołuje do bojkotu, my jednak wykorzystamy tę okazję do nauki. :)
#UkraińskiZWanotem, lekcja pierwsza.
Z nazwą sportu Ukraińcy się nie wysilili i po prostu transkrybowali angielskie football, stąd i ukraiński футбо́л. Co prawda dawno temu w Galicji mówiono też ко́панка, ale dzisiaj tej nazwy nikt nie używa (chyba że w znaczeniu biedaszybu). Niektórzy językowi puryści proponują wariant ногом'я́ч, ale to wywoła raczej śmiech u rozmówcy. Po rosyjsku tej formy używa m.in. Żyrinowski, co też o czymś świadczy.
Piłka nożna to кома́ндний вид спо́рту, a to znaczy, że rywalizują ze sobą кома́нди (drużyny) – w profesjonalnym sporcie są to bądź клуби, bądź збі́рні (reprezentacje; іmianownik: збі́рнa, odmienia się jak przymiotnik). Na boisku każda кома́нда ma 11 гравці́в (zawodników) + paru na ла́вці запасни́х (ławce rezerwowych), możemy też nazwać ich футболі́стами.
Гравці́ biegają za м'яче́м (piłką) na футбо́льному по́лі (boisku piłkarskim). По́ле dzieli się na dwie równe полови́ни. Na każdej mamy штрафни́й майда́нчик (pole karne, nie mylić ze słowem „штрафмайда́нчик”, które oznacza policyjny parking, na jaki trafiają źle zaparkowane samochody) oraz ворота́рський майда́нчик (pole bramkowe).
Każdy граве́ць gra na określonej pozycji. Zacznijmy od воротаря́ (bramkarza). Ворота́р (też голкі́пер) ma za zadanie захища́ти воро́та (bramkę), czyli nie dopuścić do tego, żeby м'яч trafił у сі́тку (do siatki). Jest to jedyny zawodnik, który ma prawo торка́тися м'яча́ рука́ми (dotykać piłki rękoma). Pomagają mu захисники́ (obrońcy). W środku pola grają півзахисники́ (pomocnicy), w tym плейме́йкери (rozgrywający), zaś pod bramką супе́рника (przeciwnika) grasują напа́дники (napastnicy, też: фо́рварди, ci najlepsi to бомбарди́ри). Każdy z nich może być центра́льний, jeśli gra na środku pola, lub бічни́й, jeżeli gra przede wszystkim na фла́нзі (skrzydle).
Oprócz nich na boisku znajduje się суддя́ (też арбі́тр, ре́фері – sędzia) i jego помічники́ (asystenci), a na trybunach dopingują вболіва́льники (kibice).
Cel drużyny – заби́ти гол (lub заби́ти м'я́ч – strzelić bramkę). Można to zrobić bądź з гри, bądź z któregoś ze станда́ртів (stałych fragmentów gry). Mogą to być:
кутові́ уда́ри (też ко́рнери – rzuty rożne), które арбі́тр zasądza, kiedy м'яч wyszedł za лі́нію ворі́т (linię bramkową);
штрафні́ уда́ри (rzuty wolne bezpośrednie – zwracam uwagę, to nie karne!) oraz ві́льні уда́ри (rzuty wolne pośrednie), które sędzia zasądza після порушення правил. Przy rzucie wolnym wykonywanym blisko ворі́т ворота́р z reguły ustawia сті́нку (mur);
пена́льті, czyli уда́р z 11 metrów, kiedy przepisy złamano w штра́фному майда́нчику.
Innym sposobem відно́влення гри (wznowienia gry) jest вкидання м'яча́ з-за боково́ї лі́нії (wyrzuty z autu), kiedy piłka wyszła za linię boczną, oraz уда́р від ворі́т (wybicie od bramki), kiedy piłka wyszła za linię końcową.
Jak wygląda typowa akcja? 3ахисники́ розі́грують (rozgrywają) м'яч. Пасуються, czyli вико́нують па́си (też переда́чі – podania). М'яч może trafić do któregoś z півзахисникі́в, który rozpocznie ата́ку (atak, zwróćcie uwagę na rodzaj żeński – одна ата́ка). Wykona рейд правим фла́нгом (rajd prawym skrzydłem), robiąc фі́нти (zwody). Przy лі́нії ворі́т wykonuje навісну́ переда́чу (wrzutkę), jeden z напа́дників пробиває по воротах (strzela na bramkę. Ważne: nie „стріляє” i nie „на ворота”), ale голкіпер łapie piłkę.
Albo inna sytuacja: суддя́ фіксу́є пору́шення пра́вил та признача́є штрафни́й уда́р (sędzie zauważa faul i dyktuje rzut wolny). Граве́ць пробива́є повз воро́та (nie trafia w bramkę) albo trafia в шта́нгу (w słupek) czy в попере́чину (w poprzeczkę).
Co jeszcze może się stać? Może być tak, że один з гравці́в знахо́диться по́за гро́ю (jeden z zawodników jest na pozycji spalonej), wtedy суддя́ фіксу́є поло́ження по́за гро́ю (sędzia dyktuje spalony, też: офса́йд).
Матч (mecz) trwa 90 minut. Два та́йми (dwie połowy), 45 хвили́н każdy. Do każdego та́йму sędzia może doliczyć компенсо́ваний час (czas doliczony). Кома́нда, яка́ заби́ла бі́льше голі́в, виграє́ (drużyna, który strzeliła więcej goli, wygrywa). Jeżeli wynik jest równy, jest to нічия́ (remis). Wtedy gra się оверта́йм (też додатко́вий час – dogrywka). Jeżeli i on nie przynosi rezultatu, mamy післяма́тчеві пена́льті (serię rzutów karnych).
To chyba tyle, jeżeli chodzi o najważniejszą piłkarską terminologię. Niżej parę zdań po ukraińsku (z autentycznych relacji meczowych), możecie pobawić się w przekład na polski.
I dla zaawansowanych – zdania polskie do przetłumaczenia na ukraiński. Wrzucajcie swoje próby i potem (z pomocą носіїв) to sprawdzimy. :)
1. Карпати атакують лівим флангом, однак пройти захисників Сталі не вдається. Тим не менш, останні помиляються і дарують аут суперникам.
2. Миколенко підковзнувся і втратив м'яч, Марлос його підхопив та швидко опинився у штрафному, віддавши передачу на Степаненка, за яким ніхто не встиг - той пробив з носка повз ворота!
3. Єнджейчик пробиває головою після кутового, і м'яч рикошетом пролетів над поперечиною!
4. Маскерано досить жорстко відбирав м'яч, арбітр покарав Хав'єра жовтою карткою. Це означає, що Маскерано дискваліфікований на наступний матч!
5. Грізманн увірвався правим флангом по лінії воріт, зумів втриматись на ногах після спроби відібрати в нього м'яч і зробив передачу вздовж воріт. Армані забрав м'яч до рук.
6. Цікаво, що на старті зустрічі португалець таки забив, але суддя зафіксував офсайд. Як проаналізували іспанські журналісти, Роналду перебував у лише 12-сантиметровому положенні поза грою.

1. W reprezentacji Polski gra dwóch bramkarzy angielskich klubów.
2. Świetnie rozwijał się kontratak donieckiego Szachtara, ale obrońca Karpat sfaulował napastnika „górników”, za co dostał żółtą kartkę.
3. Wrzutka niemieckiego pomocnika była zbyt silna i piłka wyszła za linię końcową.
4. GKS nie wykorzystał świetnej okazji do kontrataku, bo katowicki snajper był na pozycji spalonej i sędzia boczny podniósł chorągiewkę.
5. Ronaldo strzelił głową, ale piłka trafiła prosto w poprzeczkę.