Autor Wątek: Historia języka polskiego na konkrentych przykładach  (Przeczytany 1866 razy)

Offline Maciej88

  • Wiadomości: 1
    • Zobacz profil
Historia języka polskiego na konkrentych przykładach
« dnia: Maj 09, 2012, 17:00:27 »
Witam.

Mam konkretny problem. Muszę opisać przekształcenia, umieścić je w czasie oraz wyjaśnić jakie zjawiska językowe miały miejsce w wyrazach mać,macierz,matka. Pomocą ma mi służyć słownik.
Czy istnieje jakaś dobra dusza która pomogła by mi wyjaśnić owe zagadnienia? Jestem w tym zielony i nie rozumiem z tego nic a nic.

Z góry dziękuję za pomoc.
Pozdrawiam


 

Offline varpho :Ɔ(X)И4M:

  • Wiadomości: 702
  • ☾ movoʒ́ei̯ ☙ chronię diachronię
    • Zobacz profil
    • varpho.net
Odp: Historia języka polskiego na konkrentych przykładach
« Odpowiedź #1 dnia: Maj 09, 2012, 17:14:47 »
Pomocą ma mi służyć słownik.

otóż to.

poszukaj tu:
http://etymologia.org/wiki/S%C5%82ownik+etymologiczny/matka
i tu:
http://www.sciaga.pl/slowniki-tematyczne/szukaj/slownik-etymologiczny/matka/

parę tropów:
macierz - odpowiednik łacińskiej mater
matka - zdrobnienie od maci
K̥elHä wet̥ei ʕaK̥un kähla k̥aλai palhʌ-k̥ʌ na wetä
śa da ʔa-k̥ʌ ʔeja ʔälä ja-k̥o pele t̥uba wete
Ѫ=♥ | Я←Ѧ
 

Silmethúlë

  • Gość
Odp: Historia języka polskiego na konkrentych przykładach
« Odpowiedź #2 dnia: Maj 09, 2012, 17:19:44 »
Jaki słownik? Prasłowiańskiego, etymologiczny polskiego, polsko-rosyjski, SJP, swahili-afrykanerski...?

Wszystkie te słowa są pochodną ps. słowa mat-i, -eri

Ogólnie: mać powstało od prasłowiańskiego mati, które powstało z wcześniejszego mater poprzez skrócenie końcówki -er do -i.

Macierz to wyrównanie do mianownika dawnego dopełniacza słowa mać: macierze (co pochodzi od prasłowiańskiego matere).

Matka jest zdrobnieniem słowa mać (choć nie bardzo wiem jakim cudem jest to matka, a nie maćka :P).
« Ostatnia zmiana: Maj 09, 2012, 17:22:41 wysłana przez Silmethúlë »
 

Offline Feles

Odp: Historia języka polskiego na konkrentych przykładach
« Odpowiedź #3 dnia: Maj 09, 2012, 17:27:07 »
Matka jest zdrobnieniem słowa mać (choć nie bardzo wiem jakim cudem jest to matka, a nie maćka :P).
Takim samym, jak nić to nitka, a nać to natka. :-P

anarchokomunizm jedyną drogą do zbawienia ludzkości
 

Silmethúlë

  • Gość
Odp: Historia języka polskiego na konkrentych przykładach
« Odpowiedź #4 dnia: Maj 09, 2012, 17:34:43 »
Matka jest zdrobnieniem słowa mać (choć nie bardzo wiem jakim cudem jest to matka, a nie maćka :P).
Takim samym, jak nić to nitka, a nać to natka. :-P

No dobra, to działa :P. Czyli polski nie gubi zmiękczenia w zdrobnieniach jedynie przy nie(zwarto)szczelinowych: bańka, kalka, ale matka, wiązka, gąska... cikawo.
 

Offline Towarzysz Mauzer

  • Wiadomości: 1 978
    • Zobacz profil
    • Tłumaczenia serbsko-polskie, chorwacko-polskie, bośniacko-polskie
Odp: Historia języka polskiego na konkrentych przykładach
« Odpowiedź #5 dnia: Maj 09, 2012, 17:41:06 »
To w sumie całkiem przyjemny temat, więc czemu nie zrobić czegoś za kogoś. Cóż, słownik pomocą może być tylko do pewnego stopnia. Posłużę się tu:
- Małym słownikiem języka polskiego, pod red. S. Skorupki, H. Auderskiej, Z. Łempickiej, Warszawa 1968,
- A. Brücknera Słownikiem etymologicznym języka polskiego, I wyd., 1926-27.

Sięgnijmy najpierw do słownika j. polskiego.
Cytuj
mać ż V «matka»; macierz ż VI 1. daw. dziś książk. «matka»; matka ż III 1. «kobieta mająca własne dziecko (dzieci) w stosunku do tego dziecka».
Dosyć zagadkowe, że macierz jest opatrzona kwalifikatorem "dawne", a mać nie.

O `matce` Brückner pisze tak:
Cytuj
matka, zdrobniałe, zastąpiło już od XIV wieku pierwotne mać,  skrócone z maci, w dalszych przypadkach macierze,  do czego urobiono nowe mianowniki: macierz i maciora:// »wy miłe maciory, w pieśni z drugiej połowy XV w.; matka już w pierwszej wrotce Bogurodzicy, ale jeszcze w psałterzach i biblji przeważa mać, macierze, nad matką ; przymiotnik dzierżawczy nigdy matczyn, wyłącznie macierzyn:// »je-dziny syn oćców a macierzyn«, biblja; macierzyński, macierzyństićo macierznik, ‘łożysko’, w biblji, ale macica (w ciele; w rzece; u roślin); matecznik (o ‘legowisku zwierząt w lesię’). Od matki uwłaczano stale czci obcej, w rocie z roku 1392:.łajał mu ot matki« ; wyraźniej w innych rotach:.zadawał k... macierze syny, i. 1398, .(taki i taki) synu«

Tymczasem w staro-cerkiewno-słowiańskich przekładach Ewangelii św. Mateusza i Żywota św. Wacława pojawia się normalnie forma mati-materĭ:
"Нъ мати ѥю Драгомира ѹтврьди зємл҄ѭ"
"она жє наваждєна матєрѭ своєѭ даждь ми рєчє сьдє на мисѣ главѫ иоана крьститєлја"

Ustalmy więc chronologię.
1. Doba starosłowiańska (ok. IX-XI w.) - panuje niepodzielenie słowo mati (Dop. l.p. tego samego słowa* brzmi materě) we współczesnym znaczeniu słowa `matka`.
2. Zaranie polszczyzny (ok. XI-XII/XIII w.) - zachodzi miękczenie spółgłosek, słowo panuje dalej, ale pod postacią maci (Dop. l.p. macierze).
3. Doba wczesnostaropolska (ok. XIII-XIV w.) - dochodzi do skrócenia wygłosowej samogłoski: mać (Dop. l.p. macierze)
4. Późne średniowiecze I (XIV w.) - z języka potocznego przedostaje się do wyższych warstw forma zdrobniała matka i od tego czasu przestaje mieć znaczenie spieszczone, ale znaczy właśnie to, co dziś. Mać-macierze nabiera uroczystego kontekstu.
5. Późne średniowiecze II (XIV/XV w.) - zanika stara, kłopotliwa odmiana słowa mać i pojawiają się nowe: M. l.p. macierz - D. l.p. macierze, M. l.p. maciora - D. l.p. maciory, M. l.p. mać - D. l.p. maci. Wszystkie one mają uroczysty, nacechowany kontekst; równie chętnie pojawiają się w przekleństwach. Dalsza historia słowa "maciora" to osobna sprawa.
6. Doba średnio- i nowopolska - matka stanowi słowo neutralne, nienacechowane, macierz jest słowem archaicznym, uroczystym, mać w zasadzie występuje wyłącznie w wulgarnych frazeologizmach.

* jak: siemię, ale siemienia.
« Ostatnia zmiana: Maj 09, 2012, 21:15:27 wysłana przez Towarzysz Mauzer »
Skrzydła miłości, mocy, o wielki, Twardy Jerze,
Rozpostrzyj ponad nami, ogrzej i przyjmij nas. -Mrkalj, Palinodia o twardym jerze
***
VIVAT CAROLVS GVSTAVVS REX POLONIÆ
 

Offline Noqa

Odp: Historia języka polskiego na konkrentych przykładach
« Odpowiedź #6 dnia: Maj 09, 2012, 18:10:32 »
Zupełnie poza tematem: jak interpretować te -ti w prasłowiańskim czy PIE? To się miałoby wymawiać [ti], [tʲi], [tʃʲi], [t͡ɕi]?
At him he yelled and yelped, tackling with taunting and dauntings; he tied and tacked him tightly and tautly, and killed him and quelled him and quenched him.
 

Offline lehoslav

  • Wiadomości: 188
    • Zobacz profil
Odp: Historia języka polskiego na konkrentych przykładach
« Odpowiedź #7 dnia: Maj 09, 2012, 20:53:28 »
- A. Brücknera Słownikiem etymologicznym języka polskiego, I wyd., 1926-27.

Po co posługiwać się chujowym słownikiem / polecać go?

1. Doba starosłowiańska (ok. IX-XI w.) - panuje niepodzielenie słowo mati (Dop. l.p. tego samego słowa* brzmi materi) we współczesnym znaczeniu słowa `matka`.

Popracuj nad końcówkami ;)
 

Offline Towarzysz Mauzer

  • Wiadomości: 1 978
    • Zobacz profil
    • Tłumaczenia serbsko-polskie, chorwacko-polskie, bośniacko-polskie
Odp: Historia języka polskiego na konkrentych przykładach
« Odpowiedź #8 dnia: Maj 09, 2012, 21:16:38 »
Cytuj
Po co posługiwać się chujowym słownikiem / polecać go?
Pewnie, że jest przestarzały, ale ma tą zaletę, że jest w Internecie.

Cytuj
Popracuj nad końcówkami ;)
AAA! Pomyliłem datyw z dopełniaczem, wybaczcie.
Skrzydła miłości, mocy, o wielki, Twardy Jerze,
Rozpostrzyj ponad nami, ogrzej i przyjmij nas. -Mrkalj, Palinodia o twardym jerze
***
VIVAT CAROLVS GVSTAVVS REX POLONIÆ