Autor Wątek: Öųzyk ǵörysk, język dziérzynski  (Przeczytany 1411 razy)

Offline Henryk Pruthenia

  • Der Untermenschenbändiger
  • Moderatór
  • Wiadomości: 5 533
  • Thanked: 128 times
  • Pieśń Arjów!
    • Mój konlangerski dorobek
  • Konlangi: Ziemskie, Kyońskie, Adnackie; autor neszszszczyzny
Öųzyk ǵörysk, język dziérzynski
« dnia: Styczeń 10, 2013, 00:01:03 »
Öųzyk ǵörysk [œw̃zik ɟœrysk], język dziérzynski (od PS* dira, dziura, poświadczone w połabskiém i czeskiém ogólnie, jak dobrze pamiętam) - jezyk słowianski następny, alternacyjny (wyszło przypadkiém!), tonalny.

Głoski:
Spółgłoski:
Nosowe: m n ŋ
Zwarte: p b t d c ɟ k ɡ ʔ
Zwartoszczelinowe: ts dz tʂ dʐ
Szczelinowe: v s sʲ z zʲ ʂ ʐ x ɣ ɣʲ ʁ ʁʲ ɦ
Aproksymanty: j l lʲ
Półotwarte: w w̃  ɥ̃

Samogłoski:
Przymknięte: i iː    u uː
Średnie: ə
Półotwarte: ɛ ɛː œ    ɔ
Prawie otwarte: æ
Otwarte: a aː    ɒ

Przednie: i iː    ɛ ɛː œ    æ    a aː
Centralne: ə
Tylne: u uː    ɔ    ɒ

Tony:
Średni
Wysoki
Wznoszący
Opadający

Alfabet

A a - [a]
Á á - [aː]
Ă ă - [ʲæ]
Ä ä - [ɒ]
B b - [b ]
C c - [t͡s]
Ċ ċ - [t͡ʂ]
D d - [d]
Ḋ ḋ - [d͡ʐ]
Ď ď - [d͡z]
E e - [ɛ]
É é - [ɛː]
Ë ë - [ə]
G g - [ɣ]
Ǵ ǵ - [ɟ]
Ğ ğ - [g]
H h -

Ḣ ḣ - [ɦ]~[ʔ]
I i - [ʲi]
Í í - [ʲiː]
J j - [j]
į - [ɥ̃]
K k - [k]
Ḱ ḱ - [c]
L l - [l]
M m - [m]
N n - [n]
Ň ň - [ɲ]
O o - [ɔ]
Ö ö - [ʲœ]
P p - [p]
R r - [ʁ]
S s - [s ]
Ṡ ṡ (ẛ) - [ʂ]
T t - [t]
U u - [u ]
Ú ú - [u͡ʊ]
Ŭ ŭ - [w]
ų - [w̃]
V v - [v]
Y y - [i ]
Z z - [z]
Ż ż - [ʐ]

Przemiany fonetyczne

Samogłoski

W języku dziérżynskiém doszło do dość silnech przemian samogłoskowech:
  • denasalizacja: ę > eŭ, ǫ > oŭ
  • ě > í
  • odpadnięcie wygłosowech jerów, oraz tech w pozycji słabéj (za wyjątkiém nagłosowéj sylaby), wzdłużenié zastępcze, pojawienié się nowech długich samogłosek;
  • superdługie: ī
  • długie: í, é, á, ó, ý, ú, (brak długiech odpowiedników kontynuantów jerów, długie odpowiedniki były na początku wymawiane półdługo, a potém uległy skróceniu do zwykłych form krótkiech)
  • krótkie: i, e, a, o, y, u, ǒ (< ъ), ǎ (< ь), l, l´, r, r´
  • ó > ú
  • skrócenié samogłosek krótkiech do półkrótkiech a długich do krótkiech (bez zmiany barwy):
  • ī > í (potém ´ai)
  • í, é, á, ý, ú > i, e, a, y, u
  • i, e, ´u > ь
  • a, o > ъ
  • u, ǒ, y > ъ²
  • ´a, ǎ > ь²
  • zlanie się barwy i oraz y, przy jednakowém braku palatalizacji przed i pochodzaczém od y ponowne odpadnięcie jerów w słabech pozycjach, ponowne wzdłużenié zastępcze:
  • i, e, a, u > í, é, á, ú
  • ь > ö
  • ъ > ä
  • ь² > ǎ
  • ъ² > ë
  • l, r; l´, r´ > vë, ë; jö, ö

Rozwój tonów

W wyniku pojawienia się nowech jerów doszło do powstania tonów w następujacy sposób:
  • samogłoski i, e, a, u przyjmowały ton średni gdy nie były pod akcentém, pod akcentém - wysoki
  • samogłoski ь, ъ, ь², ъ² przyjmowały pod akcentém ton wysoki
  • samogłoski ь, ъ, ь², ъ² przyjmowały w pozycji przed samogłoskami i, e, a, u oraz przed akcentowaną sylabą ton wznoszący
  • samogłoski ь, ъ, ь², ъ² przyjmowały w pozycji po samogłoskach i, e, a, u oraz po akcentowanéj sylabie ton opadający

Następnie w wyniku odpadnięcia jerów do następnech procesów fonetycznych:
  • jeżeli í, é, á, ú, ö, ä, ǎ, ë znajdowały się przed sylabą z jerém akcentowaném, to po jego  dpadnięciu otrzymały ton wznoszący, a gdy przed sylabą z jerém nieakcentowaném - opadający.
  • w jedném słowie nie może się znaleźć dwa razy ton wznoszący, bądź opadający, dochodzi wtedy do przemiany drugiego tonu w średni

Nasalizacja

Gdy sylabę zamkniętą zamykało m (m´) bądź n (n´) dochodzi do nasalizacji samogłoski (ortograficznie "n"). Przed miękkimi warjantami spółgłosek nosowech dochodziło także do nasalizacji, ale samogłoska nosowa zmienia się w miękkie [w] (ortograficznie į)

Spółgłoski

    PS *l *v w pozycji po samogłosce w sylabie zamknietéj > ŭ, przed miękką > j. Nie objęła v pochodzącego od x
    czwarta palatalizacja (tak jak w zapadniém)
    miękkie k, t; g, d > ḱ; ǵ (wymowa jak czeskie ť, ď)
    x > v
    g przed spółgłoską oraz w wygłosie > v, w reszcie pozycji > ɣ
    NC > CN (sjai, ale jös)
    m´, nj > mň, jň
    tj, dj > jč, jdž (světja, medja > sjíjč, mňödž) )
    zachowanie Ʒ
    depalatalizacja afrykat oraz š, ž
    p´, b´> pl', bl'

Gramatyka

Gramatyka została mocno uproszczona, głównie przez zmiany fonetyczne.

Rzeczownik

W wyniku procesów fonetycznech dosżło do uproszczenia deklinacji. Końcówki przypadków:

Mianownik:
    rodzaj męski:
        -
    rodzaj żenski:
        -

Mianownik liczba mnoga:
    rodzaj męski:
        alternacje k, t > ḱ, v, ŭ > j, v (pochodzącego od x) > ṡ, g, ǧ, d > ǵ, n > ň, m > mň, p > pjö, b > bjö
        -äj (od końcówki -ove)
    rodzaj żenski:
        alternacje k, t > ḱ, v, ŭ > j, v (pochodzącego od x) > ṡ, g, ǧ, d > ǵ, n > ň, m > mň, p > pjö, b > bjö
        alternacje samogłoskowe

Zależny:
    rodzaj męski:
        alternacje samogłoskowe
    rodzaj żenski:
        alternacje k, t > ḱ, v, ŭ > j, v (pochodzącego od x) > ṡ, g, ǧ, d > ǵ, n > ň, m > mň, p > pjö, b > bjö
        alternacje samogłosek

Zależny liczba mnoga:
    rodzaj męski:
        -oŭ
        ǎj
    rodzaj żenski:
        alternacje samogłosek

Prepositionalis:
    rodzaj męski:
        -i bądź -´ai
    rodzaj żenski:
        równy zależnemu u miękkotematowech
        twardotematowe: -i bądź -´ai

Prepositionalis liczba mnoga:
        -av
        ij

Zanik odmiany rodzajowéj oraz przez przypadki (powstaje system mianownik - przypadek zależny (pochodzący od biernika oraz dopełniacza) - miejscownik, powstaje zależność znaczenia słowa od miejsca w zdaniu). Dawny dopełniacz tworzy się konstrukcją przyimkową "ǎs", a celownik "ḱǎ".

Czasownik

Doszło do zaniku używania czasownika "być" w odmianie teraźniejszéj, co doprowadziło do rzadszéj frekwencji w używaniu czasu przeszłego złożonego, i w konsenkwencji - zaprzestania jego używania. Formy imperfektu i aorystu zdążyły wcześniéj zaniknąć, co doprowadziło do tworzenia czasu przeszłego od formy imiesłowu.

Czas teraźniejszy

Pod wypływem form aorystu oraz imperfektu doszło do zlania się drugiéj i trzeciéj osoby liczby pojedynczéj na rzecz trzeciéj, a u czowsowników trzeciéj konjugacji (znati) zaniku -je (znajetъ > zná; znajǫ > znajoų > znáų). Pod wypływém aorystu doszło także do odpadnięcia -tъ w trzeciéj osobie obu liczb, a daléj - zlania się pierwszéj osoby liczby pojedynczéj i trzeciéj osoby liczby mnogiéj.

Liczba pojedyncza:

   I    II    III    IV
   -äų    -äų    -aų    (j)öų
   -ö    -ö    -a    jö
   -ö    -ö    -a    jö

Liczba mnoga:

   -eų    -eų    -aų    -jių
   -öḱ    -öḱ    -aḱ    -jöḱ
   -äų    -äų    -aų    jöų

Liczba podwójna:

   -öji    -öji    -aji    -jöji
   -öt    -öt    -át    -jöji
   -öḱ    -öḱ    -aḱ    -jöḱ

Czas przeszły

Czas przeszły tworzy się dodając do tematu czasownika -ŭṡ. Dla mnogiéj dodaje się to samo, ale wzdłuża ostatnią samogłoskę tematu. Podwójną tworzy się dodając sufix -ŭṡy. A więc: bezokolicznik: xvaliti > vajöḱ
pojedyncza: vajöŭṡ
mnoga: vajiŭṡ
podwójna: vajöŭṡy

Czas przyszły

Czas przyszły zlał się z czasém teraźniejszém. Wyrazić go można za pomocą przysłówków.

Przymiotnik
Przymiotniki odmieniają się jak rzeczowniki. Nie ma odmiany przez rodzaje. Stopniowanie jest analityczne.
Stopień równy: przymiotnik
Stopień wyższy: sijňö + przymiotnik (dosłownie: silniej + przymiotnik)
Stopien najwyższy: nä sijňö + przymiotnik (dosłownie najsilniej + przymiotnik)

Zaimki
Zaimki osobowe kontynuują formy prasłowianskiego mianownika, dopełniacza oraz miejscownika.
Zaimki dzierżawce posiadają własną odmianę, pod którą podpięte są także liczebniki.

O co chodzi z alternacjami?
Spółgłoskowe:
t, d > ḱ, ǵ
Związane z procesami fonetycznymi, przykład: kut (poj.; ton wysoki), ale käḱ (mn.; ton opadający)
v, ŭ > j
Wiąże się ze zmianą wygłosowego l, v > ŭ, oraz wymianie tychże przed miękkimi do j
v (pochodzącego od x) > ṡ
W wyniku procesów fonetycznech doszło do przejścia x między samogłoskami do v. Zmiana zaświadczona w macedonskiém, gdzie także dochodzi do podobnech wymian. Przykład:
pojedyncza mëv (ton opadający), mnoga: mëṡ (ton opadający)
k, g, ǧ > c, ď
Wynik drugiéj palatalizacji. Przykład: näg (ton wznoszący, poj.) ale näď (ton wznoszący, mnoga)
n > ň
Związane z palatalizacją
m > mň
Związane z palatalizacją, proces poświadczony w czeskiém.
ų > į
Związane z palatalizacją (miękkie nosowe w wygłosie sylaby zamkniętéj dały "į")
p > pjö, b > bjö
Związane z palatalizacją, a następnie przejściem p', b' > pl', bl', po odpadnięciu wygłosowéj samogłoski doszło do sonantyzacji owego l', a następnie przejścia ich w samogłoski.


Do wyżéj wymienionech alternacji dochodzi przy tworzeniu liczby mnogiéj oraz przypadka zależnego żeńskiech i prepozycjonału. Przy słowotwórstwie może także dojść do poniżsech proces:
k, sk, g, ǧ, zg > ċ, ṡċ, ḋ, żḋ
Związane z pierwszą palatalizacją.
p > pl, b > bl
Związane ze zmianą wyżéj opisaną. (to obejmuje także prepozycjonał)
į, ų > mň, ň
Związane z pochodzeniém nosówki, gdy pochodziła od *m, do daje mň, gdy od n, to daje ň. (to obejmuje także prepozycjonał)

Poza tymi przykładami, wszystko ma się jak wyżéj.

Samogłoskowe:
Mamy następujące alternacje:
í > ´ai
í, é, á, ú > y, i, e, a, u
i, e, ´u > ö
a, o > ä
u, y > ë
´a, > ǎ
Wszystkie są związane z historją języka, z jego rozwojém. Zresztą, możecie to wyczytać :)

Tonów:
Wymiany tonów mają podłoże historyczne. Mają one często wielkie znaczenié dla zrozumienia słowa. Ton może zmienić znaczenie słowa, przykłady:
żöų (ton wznoszący) - kobiéta
żöų (ton opadający) - kobiéta (przpadek zależny).

Użytkownanie przypadków.
Mianownik używany jest jako podmiot. Podmiot musi stać zawsze w towarzystwie orzeczenia. Gdy drugi wyraz w mianowniku stoi po podmiocie, pełni on funkcję dopełnienia bliższego. Musi on zawsze stać po podmiocie, najlepiéj (nie jest to sztywna zasada) rozdzielony jakiémś słowém.
Przypadek zależny używany jest w konstrukcji z przyimkami, które dawniéj łączyły się z biernikiém, celownikiém, dopełniaczém.
Prepozycjonał - w konstrukcji z przyimkami, oznaczające sytuacje statyczne, czyli głownie dawném miejscownikiém, narzędnikiém. Łączy się także z "ḱǎ".

PS: Prosiłbym o przeczytanie przed komentarzém.
« Ostatnia zmiana: Styczeń 18, 2013, 22:36:15 wysłana przez Henryk Pruthenia »
 

Offline Aureliusz Chmielewski

  • Wiadomości: 436
  • BBNG ( ͡° ͜ʖ ͡°)
Odp: Öųzyk ǵörysk, język dziérzynski
« Odpowiedź #1 dnia: Styczeń 10, 2013, 08:30:54 »
Ps Przeczytałem całe :D
Oczywiście klasycznie czekam na jakiś tekst. Ciekawi mnie tylko czas przyszły, jak to wygląda w praktyce. Jak pamiętam w fińskim jest tak samo?
A, no i szanuję za piękne opracowanie :D
The n-word
 

Offline Henryk Pruthenia

  • Der Untermenschenbändiger
  • Moderatór
  • Wiadomości: 5 533
  • Thanked: 128 times
  • Pieśń Arjów!
    • Mój konlangerski dorobek
  • Konlangi: Ziemskie, Kyońskie, Adnackie; autor neszszszczyzny
Odp: Öųzyk ǵörysk, język dziérzynski
« Odpowiedź #2 dnia: Styczeń 10, 2013, 12:07:06 »
Tak, jest to podobnie konstruowane jak w finskiém. Text będzie jak wrócę dopiéro, pókim co zajęt innymi rzeczami.
A i język jest używany w conworldzie Zapadki (a więc tém samém co język zapadni). Będą doń stworzone i inne języki (nie tylko słowianskie).

Offline CookieMonster93

Odp: Öųzyk ǵörysk, język dziérzynski
« Odpowiedź #3 dnia: Styczeń 10, 2013, 13:55:03 »
Świetnie opisane, poza tym nie jest nudne jak na slavlang. Nie dam rady dziś przeczytać całego, ale na 100% nadrobię.
 

Offline Mścisław Bożydar

  • Πατριάρχης Γλώσσοποιίας
  • Wiadomości: 1 269
Odp: Öųzyk ǵörysk, język dziérzynski
« Odpowiedź #4 dnia: Styczeń 11, 2013, 14:33:50 »
Przeczytałem nazwę jako Język Dzierżyński xD
W sumie i tak lepiej niż Buźlesbijski.
Żdaję przykładu dłuższego tekstu.
(i listu!)
Hvernig á að þjálfa Dragon þín?
 

Offline elslovako

Odp: Öųzyk ǵörysk, język dziérzynski
« Odpowiedź #5 dnia: Styczeń 19, 2013, 15:02:26 »
Za jakie grzechy muszę to tłumaczyć na Relayu...

A co do języka - poza tym nagromadzeniem diakrytyków, język bardzo mi się podoba, zaś jego brzmienie jest piękne.
 

Offline Henryk Pruthenia

  • Der Untermenschenbändiger
  • Moderatór
  • Wiadomości: 5 533
  • Thanked: 128 times
  • Pieśń Arjów!
    • Mój konlangerski dorobek
  • Konlangi: Ziemskie, Kyońskie, Adnackie; autor neszszszczyzny
Odp: Öųzyk ǵörysk, język dziérzynski
« Odpowiedź #6 dnia: Styczeń 20, 2013, 00:43:43 »
Za jakie grzechy muszę to tłumaczyć na Relayu...
Możliwe, że za często się onanizowałeś, nie dałeś na tacę, czy coś w tém stylu.
A co do języka - poza tym nagromadzeniem diakrytyków, język bardzo mi się podoba, zaś jego brzmienie jest piękne.
Jeżeli chodzi o djakrytyki, to racja, ich jest za dużo, aczkolwiék czyste samogłoski musiałby być wtedy zapisywane z djakrytykami, a przegłosowe - bez, co się mnie nie podoba.
Zresztą, czeski z djakrytykozą sobie jakoś radzi, i żyje. :D
A co do brzmienia - dzięki. Ten język miał brzmieć trochę germanskawo, i mam nadzieję, że mnie tak wyszło, mimo zachowania słowianskiech cech.