Językoznawstwo > Nauka natlangów

Kosova është Serbi (курс на аналбанскиот/шиптарскиот јазик)

<< < (2/3) > >>

Úlfurinn:
GJUHA  SHQIPE



MËSIMI VIPARATHËNIE
Agimi lexon revistën.
Agimi shikon një revistë.
Spoiler[close]
Vera hap dritaren.
Vera shkruan një letër.
Spoiler[close]
Nxënësit dëgjojnë mësuesin.
Arbeni vizaton një shtëpi.
Spoiler[close]Mësuesi shkruan në tabelë.
Ai shkruan me shkumës.
Spoiler[close]

KLASAKLASA  Në fotografi shikojmë një klasë. Klasa është e madhe. Ja bankat, karriget dhe tabela. Mësuesi dhe nxënësit janë në klasë. Mësimi fillon. Mësuesi flet. Ai shpjegon mësimin. Nxënësit dëgjojnë. Mësuesi hap librin dhe lexon mësimin numër 6. Pastaj ai shkuran në tabelë. Tabela është në mur. Ajo është e madhe. Mësuesi shkruan në tabele me shkumës. Tabela është e zezë, shkumësi është i bardhë.
  Këta janë Arteni dhe Agroni. Mgroni dhe Arbeni janë nxënës. Ata shkruajnë në fletore. Me se shkruajnë ata? Agroni shkuran me stilograf, kurse Arbeni shkruan me laps. Mësuesi flet. Nxënësit shkurajnë. Mësuesi shkruan në tabelë. Nxënësit shikojnë tabelën.
  Mësuesi mbyll librin. Mësimi mbaron. Nxënësit dalin jashtë.


BashkëbisedimRozmowa     - Mirëdita!
     - Mirëdita!
     - Vera, kush është kjo?
     - Kjo është një studente e huaj. Unë dhe ajo jemi shoqe. Ne mësojmë bashkë.
     - Si quhet ajo?
     - Ajo quhet Diana.


     - Tungjatjeta!
     - Përshëndetje!
     - Ç'je ti? (formalnie Ç'jemi ju?)
     - Unë jam polak. Jam student dhe mësoj shqip.
     - A kupton shqip? (formalnie A kuptoni shqip?)
     - Unë kuptoj mirë shqip, por flas keq.
     - Si quhesh? (formalnie Si quheni?)
     - Quhem Adolfi.
     - Mirupafshim!
     - Mirupafshim!

FJALË TË REJAnowe słowa[close]
GRAMATIKËRasa kallëzoreBiernik
NjënësLiczba pojedyncza
  Język albański ma, w zależności od tego, jak na to patrzeć - od trzech do pięciu przypadków. Do tej pory posługiwaliśmy się tylko prostymi zdanami z mianownikiem, w tej lekcji natomiast pojawia się biernik. Do tej pory poznaliśmy pytania, na które odpowiada albański mianownik: kush? ç'? cili? cila? (kto? co? który? która?), pytaniami, na które odpowiada biernik są: kë? ç'? cilin? cilën? (kogo? co? który/którego? którą?). Poznaliśmy ponadto pierwsze dwa przyimki, które łączą się z biernikiem, są to në (w) i me (z). Biernik tworzy się różnie w zależności od tego, czy tworzymy go dla rzeczownika określonego czy nieokreślonego, czy określonego. O ile w pierwszym przypadku nie zmieni się nic, o tyle w formie określonej pojawi się końcówka -n(ë). W rodzaju męzkim końcówkę tę dodaje się do formy określonej (np. mësuesin, peshkun), natomiast w rodzaju żeńskim do formy nieokreślonej (np. macen, shkollën, kutinë). Dotychczas poznane formy rzeczonika w liczbie pojedynczej obrazuje tabela:



Mënyra dëftore, koha e tashmeTryb oznajmujący, czas teraźniejszy
Zgjedhimi II i foljeve - folja «hap» (folje në bashkëtingëllore)Konjugacja II czasowników - typ «hap» (czasownik zakończony spółgłoską)
  Dotychczas poznaliśmy pierwszą konjugację czasowników albańskich, którą charakteryzuje temat i końcówka dla 1os.l.p. Druga konjugacja czasownika dzieli sie na dwa podtypa, czasowniki zakończone na spółgłoskę lub samogłoskę. Zdecydowanie częściej występuje pierwsza z tu grupu. Cechą charakterystyczną czasowników II konjugacji są bardzo liczne przegłosy i nieregularności, ponadto czasowniki te w formie podstawowej są zazwyczaj jednosylabowe (flas, mbyll, hap). Kolejną cechą charakterystyczną jest jednakowa forma dla całej liczby pojedynczej (o ile czasownik nie ma przegłosu). Odmiana regularnego czasownika II konjugacji prezentuje się tak:

Wspomniałem także o przegłosach. Ostatnio pojawił się alternujący czasownik flas, dzisiaj pojawi się drugi - dal (wychodzę). Oba ta czasownika należą do jednego podtypu alternacyjnego (jest ich łącznie dziewięć), typem tym jest a-e-i-o. W typie tym a odnosi się do formy 1os.l.p. w czasie teraźniejszym, e do wymiany samogłoski dla 2. i 3.os.l.p. w czasie teraźniejszym, i do wymiany samogłoski dla 2.os.l.mn. w czasie teraźniejszym i trybu rozkazującego, natomiast o do formy przeszłej. Ponadto czasownik flas alternuje s do t w 2 i 3os.l.p., jest to często występująca zmiana w czasownikach albańskich. Podsumowując wyżej rozpisany typ przegłosu, nietrudno domyślić się, jak będzie wyglądała odmiana czasownika dal:



USHTRIMET
Ushtrimi 1 - Lexo me zë
Zadanie 1 - Przeczytaj na głos
dhomë, dhoma, dhomat, dardhë, dardha, dardhët, mollë, molla, mollët, llullë, llulla, llullat, dollap, dollapi, dollapët, shkollë, shkolla, shkollat, dhjetë mollë, katër dardhë, mollët dhe dardhët, pesë llulla, dollapi me libra, shkolla dhe nxenësit
Dhoma është e madhe. Dhoma është e vogël. Unë hyj në dhomë dhe mbyll derën. Ti hap dritaren. Ku janë mollët? Vajza e vofël vizaton një mollë. Ky është një emër në rasën kallëzore. Si quhesh? Unë quhem Ilir.

Ushtrimi 2 - Në vend të pikave, vër parafjalët në dhe me
Zadanie 2 - W miejsce kropek wstaw przyimki në lub me
Nëna hyn ... dhomë. Mësuesi shkruan ... shkumës ... tabelë. Unë shkruaj ... stilograf. Ata hyjnë ... klasë. Tabela është ... mur. Librat janë ... dollap. Unë luaj ... një shok. Agimi flet ... telefon ... Gencin. Telefoni është ... dhomë. Shamitë janë ... kuti. Ora është ... mur. Çelësi është ... derë. Ti je ... shtëpi. Kush luan ... top?

Ushtrimi 3 - Vër emrat në kllapa në rasën kallëzore, në tajtën e shquar, njënës
Zadanie 3 - Rzeczowniki w nawiasach umieść w bierniku, formy określonej, liczby pojedynczej
Unë shikoj (revista). Ti lan (shamia). Shoqja lexon (gazeta). Shoku shikon (fotografia). Studenti mbyll (libri). Ne lexojmë (mësimi). Ai fshin (tabela). Ata kuptojnë (mësimi). Ushtari hap (pushka). Unë fshij (dhoma).

Ushtrimi 4 - Në vend të pikave, vër këto folje sipas kuptimit
Zadanie 4 - W miejsce kropek wstaw odmienione czasowniki
shkruajnë, kuptojmë, shikoni, hap, mbyll, shpjegon, hyjnë, flas
Ne ... shqip. Ata ... anglisht. Agimi ... derën. Unë ... në telefon me vajzën.  Kush ... mësimin? Nxënësit ... në klasë. Ju ... revistën. Vera ... dritaren.

Ushtrimi 5 - Përkthe në shqip
Zadanie 5 - Przetłumacz na albański
Uczeń wyciera tablicę. Widzę i rysuję ptaka. Ptaki są na drzewie. Nie mówimy po albańsku. Oni wchodzą do pokoju. Uczniowie piszą, a nauczyciel objaśnia lekcję. Uczniowie robią dużo lekcyj w szkole. Lekarz wychodzi. Wy też wychodzicie.



PËRGJIGJET E USHTRIMEVE[close] FJALË TË REJA TË USHTRIMEVE[close]

Úlfurinn:

GJUHA  SHQIPE



MËSIMI VIIPARATHËNIE
Agimi shikon një revistë - revistën.
Agimi shikon disa revista - revistat.
Spoiler[close]
Vera shikon një libër - librin.
Vera shikon disa libra - librat.
Spoiler[close]Agimi është në dhomë me Verën.
Spoiler[close]Agimi është mekanik.
Ai punon në uzinë.
Tani ai po punon në uzinë.
Spoiler[close]
Drita është mjeke.
Ajo punon në spital.
Tani ajo po shkon në spital.
Spoiler[close]
Genci lexon shumë.
Ai lexon libra dhe revista.
Tani ai po lexon një libër.
Spoiler[close]

MËNGJESIPORANEK  Është mëngjes. Arebni hap dritaren dhe shikon në rruge. Djathtas dhe majtas ka shumë shtëpi. Në rrugën kalojnë makina dhe njërez, kalojnë burra, gra, djema, vajza, fëmijë. Ata ecin shpejt. Arbeni shikon tani në rruga tri shokët. Dritën, Agimin dhe Gencin. Drita dhe Agimi po shkojnë në punë. Drita është mjeke. Ajo punon në spital. Agimi është punëtor. Ai është mekanik dhe punon në uzinë. Drita dhe Agimi shkojnë në punë me autobus. Ja autobusi. Ai ndalon në stacion. Drita dhe Agimi hipin në autobus. Genci është student. Ai shkon në shkollë. Genci shkon në shkollë me këmbë. Shkolla është afër.


BashkëbisedimRozmowa     - Tungjatjeta, Genc!
     - Tungjatjeta, Agim! Ku po shkon?
     - Po shkoj në shtëpi. Po ti ku po shkon?
     - Unë po shkoj në kinema. A shkojmë bashkë?
     - Jo, faleminderit, kam punë. Sot nuk kam kohë.
     - Mirupafshim!
     - Mirupafshim!


     - Mirëdita, Arben!
     - Mirëdita, Agron!
     - Ku është Lindita?
     - Ajo po luan me top me Artanin.
     - Po Vera dhe Agimi, ku janë?
     - Vera është në shtëpi. Ajo po shkruan një letër, kurse Agimi është në uzinë.
     - Ditën e mirë!
     - Ditën e mirë!

FJALË TË REJAnowe słowa[close]
GRAMATIKËRasa kallëzoreBiernik
ShumësLiczba mnoga
  Ostatnio poznaliśmy biernik do rzeczowników w liczbie pojedynczej. W liczbie mnogiej za to wygląda to dużo prościej - biernik jest tożsamy z mianownikiem.


Mënyra dëftore, koha e tashmeTryb oznajmujący, czas teraźniejszy
Foljet e parregullta «eci», «hipi» dhe «kam»Czaswoniki nieregularne «eci», «hipi» i «kam»
  Dzisiaj pojawiły się trzy nowe czasowniki, które charakteryzuje nieregularna odmiana. Dwa z nich: «eci» i «hipi» (chodzę i wsiadam/wspinam się) odmieniają się w podobny sposób. Uwaga! Nie są to czasowniki atematyczne z samogłoską, o który wspominałem. Tak, są to czasowniki atematyczne, ale nieregularne.

Ponadto, pojawił się nieregularny czasownik «kam» (mam), w jego odmianie można zauważyć analogję do czasownika jam, te podobnieństwa będą widoczne również w kolejnych formach czasownika:



USHTRIMET
Ushtrimi 1 - Lexo me zë
Zadanie 1 - Przeczytaj na głos
këmbë, këmba, këmbët, këngë, kënga, këngët, bashkëtingëllore, bashkëtingëllorja, bashkëtingëlloret, kalendar, kalendari, kalendarët.
Jam brenda në dhomë. Eci ngadalë mbi dysheme. Mbyll dyert. Ecën më këmbë. Ndaloj në stacion. Punoj në uzinë. Këndoj një këngë. Hyj brenda.

Ushtrimi 2 - Vër parafjalët: në, me, mbi, nën, për, në vend të pikave
Zadanie 2 - W miejsce kropek wstaw przyimki në, me, mbi, nën, për
... rrugë kalojnë shumë makina. Drita shkon ... spital. ... stacion ka shumë njerëz. Ata shkojnë ... punë ... autobus. Kush është ... dhomë? Unë këndoj ... shoqet. (Liqvin xD) Unë shikoj disa gra ... fëmijë. Revistat janë ... tryeze. Këpucët janë ... dollap. Fletoret janë ... bankë. Topi është ... karrige. Punëtorët flasin ... uzinat. Agimi po shkruan një letër ... shokët.

Ushtrimi 3 - Si bën rasa kallëzore njëjës e shquar dhe shumës e pashquar dhe e shquar e këtyre emrave?
Zadanie 3 - Jak się robi biernik określony liczby pojedynczej oraz biernik określony i nieokreślony tych rzeczowników?
a) burrë, djalë, njeri, mësues, mësim, qytet, tren
b) grua, vajzë, fëmijë, mjeke, karrige, këngë, pemë

Ushtrimi 4 - Në vend të pikave, vër këto folje sipas kuptimit e në formën e duhur në fjalltë e mëposhtme
Zadanie 4 - W miejsce kropek wstaw odpowiedni czasownik w odpowiedniej formie
shkoj, hipi, kaloj, eci, hyj, jam, hap, shikoj, punoj, lexoj
Ata ... në shtëpi. Unë ... në biçikletë. Në rrugë ... shumë makina. Fëmijët nuk ... shpejt. Në uzina ... njerëz dhe makina. Tani ... mëngjes. Ti ... dritaren dhe ... qytetin. Punëtorët ... shpejt. Arbeni ... ngadalë.

Ushtrimi 5 - Përkthe në shqip
Zadanie 5 - Przetłumacz na albański
Dzieci bawią się na zewnątrz. Ty jesteś tam. Uczniowie wchodzą do szkoły. Okno jest tu, a drzwi są na prawo. Kto jest Albańczykiem? Szybko mówicie. Ptaki ładnie śpiewają. Czy rozumiesz po polsku? Ile książek ma Arben? Arben ma trzy książki. Gdzie idzie mama z dziećmi? Ona idzie do domu. Gdzie jest zegar? Zegar jest nad szafą.



PËRGJIGJET E USHTRIMEVE[close] FJALË TË REJA TË USHTRIMEVE[close]

Úlfurinn:
GJUHA  SHQIPE



MËSIMI VIIIPARATHËNIE
Ky është një libër.
Ky është libri i Gencit.
Ky është libri i Teutës.
Spoiler[close]
Libri i Gencit është mbi tryezë.
Libri i kujt është mbi çantë?
Libri i Teutës është mbi çantë.
Spoiler[close]Kjo është një fletore.
Kjo është fletorja e Gencit.
Kjo është fletorja e Teutës.
Spoiler[close]
Fletorja e Gencit është në dollap.
Fletorja e kujt është në çantë?
Fletorja e Teutës është në çantë.
Spoiler[close]Këta janë libra.
Këta janë librat e Gencit.
Këta janë librat e Teutës.
Spoiler[close]
Librat e Gencit janë atje.
Librat e kujt janë këtu?
Librat e Teutës janë këtu.
Spoiler[close]Këto janë fletore.
Këto janë fletoret e Gencit.
Këto janë fletoret e Teutës.
Spoiler[close]
Fletoret e Gencit janë këtu.
Fletoret e kujt janë atje?
Fletoret e Teutës janë atje.
Spoiler[close]


FOTOGRAFIA E VERËSZDJĘCIE WERY  Ky është Agimi. Kjo është Vera. Agimi dhe Vera janë motër e vëlla. Agimi është vëllai i Verës. Vera është motra e Agimit. Agimi dhe Vera janë në dhomë. Ata shikojnë televizorin dhe bisedojnë.
   Në dhomë hyn Genci. Genci është shoku i Agimit.
   Në dhomë është një tryezë. Mbi tryezë është një album. Genci hap albumin dhe shikon fotografitë. Ai bisedon me Agimin dhe me Verën për fotografitë.
  - Kush është këtu me Verën? - pyet Genci Agimin.
  - Kjo është shoqja e Verës, Teuta dhe ky është vëllai i Teutës, Artani.
  - Ku jeni këtu, Vera?
  - Jemi në fshat. Familja e Teutës banon në fshat. Fshati është afër. Unë dhe Agimi shkojmë shpesh atje me Teutën. Agimi merr aparatin fotografik dhe bëjmë fotografi.
   Vera shikon fotografinë dhe bisedon për fshatin me Gencin. Agimi nuk flet. Ai dëgjon.


BashkëbisedimRozmowa     - Kush është ky?
     - Ky është vëllai i Teutës.
     - Ç'është ai?
     - Ai është nxënës.
     - Si quhet?
     - Ai quhet Artan.


     - Ju lutem, shok, ku është stacioni i trenit? A është larg?
     - Jo, është shumë afër. Ja, atje, djathtas.
     - Faleminderit!

FJALË TË REJAnowe słowa[close]
GRAMATIKËRasa gjinoreDopełniacz
NjënësLiczba pojedyncza
  Albański dopełniacz jest tożsamy również z celownikiem i praktycznie w każdej formie z ablatywem. Odpowiada tylko i wyłącznie na pytanie "i/e kujt?" - "czyj?". Znając zasady formowania biernika dla rzeczowników w liczbie pojedynczej, formowanie dopełniacza będzie bardzo podobne i proste. Dla rodzaju męzkiego tworzymy go identycznie, tylko zamiast końcówki -n dodajemy końcówkę -t (np. librit, shokut), zasada będzie identyczna dla rodzaju żeńskiego, w tym wypadku zamiast żeńskiego -n stosujemy końcówkę -s (np. orës, fletores, shtepisë), tabelka porównawcza (uwaga, albański dopełniacz dla rzeczowników określonych tworzy się fleksyjnie, co będę omawiał przy celowniku):


  Oprócz odmienionego słowa pojawiła się również klityka i lub e. Klityki w albańskim są dosyć skomplikowanym tematem, składającym się z naprawdę wielu form (mimo, że samych klityk jest w sumie pięć), na potrzeby obecnego poziomu ważne są tylko te dwie. Klitykę i stosuje się, jeśli przedmiot przynależący jest w mianowniku rodzaju męzkiego liczby pojedynczej (np. libri i Gencit), natomiast klitykę e dla rodzaju żeńskiego i liczby mnogiej (np. fletorja e Teutës, librat e Gencit, fletoret e Teutës). Warto zwrócić też uwagę, że przedmiot przynależący jest określony.

Mënyra dëftore, koha e tashmeTryb oznajmujący, czas teraźniejszy
Foljet «marr», «pyes» dhe «them»Czaswoniki «marr», «pyes» i «them»
  Dzisiaj pojawiły się trzy nowe czasowniki, które charakteryzują różne zmiany w odmianach. Wszystkie te czasowniki należą do II konjugacji. Dwa z nich: «marr» i «pyes» (biorę i pytam) są względnie regularne i występują w nich charakterystyczne przegłosy. Pierwszy z nich ma podobną odmianę, co typ przegłosowy a-e-i-o, w jego wypadku będzie to jednak a-e-e-o (czyli w 2os.l.mn. nie będzie mirrni, tylko merrni), drugi natomiast wykonuje bardzo charakterystyczny przegłos w 2. i 3.os.l.p. wymieniając ostatnią samogłoskę rdzenia -s na -t, zmiana ta dotyczy większości czasowników II konjugacji zakończonych na -s (jest to dosyć spora grupa)

   

Ponadto, pojawił się nieregularny czasownik «them» (mówię), który jest całkowicie nieregularny i praktycznie nie ma żadnej reguły dla żadnej z osób:




USHTRIMET
Ushtrimi 1 - Lexo me zë
Zadanie 1 - Przeczytaj na głos
faqe, faqja, faqet, fëmijë, fëmija, fëmijët, familje, familja, familjet, fjalë, fjala, fjalët, vëlla, vëllai, vëllezër, vëllezërit, televizor, televizori, televizorë, televizorët.
Fletorja e Verës, faqet e librit, shikoj televizorin, vëllai i vogël, stilografi i vëllait, pyes vëllain, pyes shokun, familja e shokut, fotografia e vëllait, filloj punën.

Ushtrimi 2 - Vër në rasën gjinore emrat në kllapa
Zadanie 2 - Wstaw w dopełniaczu wyrazy w nawiasach
Çanta (Artani) ka libra dhe fletore. Faqet (revista) janë me fotografi. Stacioni (treni) është larg. Këto janë dritaret (dhoma). Familja (shoqja) banon në fshat. Vajza (motra) është e bukur. Spitali (qyteti) është i madh. Mekaniku (uzina) punon shpejt. Tavani (dhoma) është i lartë. Çelesi (çanta) është i vogël. Çelesi (dhoma) është i madh.

Ushtrimi 3 - Vër emrat në kllapa në rasën dhe në trajtën e duhur
Zadanie 3 - Wstaw rzeczowniki w nawiasach w odpowiednim przypadku, rodzaju i liczbie
Ky nuk është (shoku) (Genci), kz është (shoku) (Vera). Kjo nuk është (shoqja) (Vera), kjo është (shoqja) (Teuta). Këto nuk janë (këpuca) (vëllai), këto janë (këpuca) (motra). Ky nuk është (çelesi) (dhoma), ky është (çelesi) (dollapi). Këto nuk janë (këmba) (karrigia), këto janë (këmba) (tryeza).

Ushtrimi 4 - Përkthe në shqip
Zadanie 4 - Przetłumacz na albański
Gracie często w piłkę (piłką). Rozmawiasz z przyjaciółmi. Idziecie razem do domu. Śpiewasz teraz (jakąś) piosenkę po albańsku. Uczycie się dobrze gramatyki języka albańskiego. Wchodzisz powoli na most.



PËRGJIGJET E USHTRIMEVE[close] FJALË TË REJA TË USHTRIMEVE[close]

Úlfurinn:
GJUHA  SHQIPE



MËSIMI IXPARATHËNIE
Zwróć uwagę na klityki i oraz e w zależności od liczby, rodzaju i przypadku słowa, za którem stoją!
Ky është dollapi i librave. Dollapi i librave është i lartë.
Ky është dollapi i rrobave. Dollapi i rrobave është i madh.
Spoiler[close]
Kjo është kutia e lapsave. Kutia e lapsave është mbi çantën e Argonit.
Kjo është kutia e penave. Kutia e penave është në sirtarin e tryezës.
Spoiler[close]Në dollapin e librave ka shumë libra.
Në dollapin e librave ka shumë libra.
Në kutinë e lapsave ka gjashtë lapsa.
Në kutinë e penave ka tri pena.
Spoiler[close]Ja dollapët e librave.
Ja dollapët e rrobave.
Ja kutitë e lapsave.
Ja kutitë e penave.
Spoiler[close]Vera vë librat në dollapët e librave.
Vera vë rrobat në dollapët e rrobave.
Agroni hap kutitë e lapsave.
Agroni mbyll kutitë e penave.
Spoiler[close]


SHKOLLA E FSHATITWIEJSKA SZKOŁA/SZKOŁA NA WSI (dosł. SZKOŁA WSI)  Teuta është shoqja e Verës. Ajo mëson në Universitetin e Tiranës. Ajo banon në qytetin e studentëve. Prindërit e Teutës banojnë në fshat. Babai i Teutës është mjek, kurse nëna e Teutës është mësuese në shkollën e fshatit.
  Teuta ka dy vëllezër, Argonin dhe Artanin. Ata shkojnë në shkollë.
  Kjo është shkolla e fshatit. Ajo është e re, e madhe dhe e bukur. Këtu mësojnë fëmijët e fshatarëve.
  Bie zilja. Tani është pushim. Fëmijët dalin jashtë, në oborr. Oborii i shkollës është i madh, ka shumë pemë dhe shumë lule.
  Disa fëmijë shëtisin nëpër oborr, disa luajnë. Ata janë të gëzuar, flasin e qeshin me zë të lartë.
  Përsëri bie zilja. Pushimi mbaron. Nxënësit hyjnë nëpër klasa. Fillon mësimi.
  Në shkollën e fshatit mësojnë edhe prindërit e fëmijëve. Ata vazhdojnë shkollën e natës. Ditën punojnë në fushat e kooperativës dhe në mbrejmë shkojnë në shkollë.

BashkëbisedimRozmowa     - Në ç'klasë jeni?
     - Jam në klasën e tetë.
     - Sa orë mësim në ditë bëni?
     - Ne bëjmë pesë ose gjashtë orë mësim në ditë.
     - Ç'gjuhë të huaj mësoni?
     - Unë mësoj frëngjisht. Lexoj mirë. Tani kuptoj mirë, por nuk flas lirisht, flas më vështirësi, bëj gabime - Nuk shqiptoj mirë disa tunguj.

     - Mësoni frëngjisht?
     - Po.
     - A keni libra frëngjisht?
     - Po, kam disa libra.
     - Ç'libra keni?
     - Kam një tekst dhe disa libra me përralla.
     - Po fjalorë a keni?
     - Kam fjalorin frëngjisht-shqip dhe një fjalor frëngjisht me figura.
     - Sa fjalë kanë fjalorët?
     - Fjalori frëngjisht-shqip ka njëzet mijë (20000) fjalë, kurse fjalori më figura ka pesë mijë (5000) fjalë.

     - Ku është shkolla e fshatit.
     - Ja, kjo është shkolla e fshatit.
     - Sa klasa ka ajo?
     - Ajo ka shumë klasa, ka dhjetë klasa.
     - Sa nxënës ka shkolla?
     - Atje mësojnë treqind (300) nxënës. Disa nxënës vazhdojnë shkollën ditën, disa mësojnë natën. Ditën shkojnë në shkollë fëmijët e fshatarëve, kurse natën mësojnë prindërit e nxënësve.
FJALË TË REJAnowe słowa[close]
GRAMATIKËRasa gjinoreDopełniacz
ShumësLiczba mnoga
  Oprócz poznanych wcześniej fórm dopełniacza dla liczby mniejszej, w dzisiejszej lekcji pojawiły się również formy dla liczby mnogiej, zakończone na -ve. Jest to regularna końcówka dodawana po formie liczby mnogiej (laps - lapsa - lapsave; qen - qen - qenve). Podsumowując póki co poznane końcówki dla liczby mnogiej: liczba mnoga wygląda tak samo w mianowniku i bierniku (jest półregularną formą, której trzeba się nauczyć), natomiast w dopełniaczu dodaje się końcówkę -ve

  Dużo ciekawsze jest zastosowanie samego dopełniacza, co dosyć skrótowo zostało opisane w poprzedniej lekcji. Jak da się zauważyć, albański używa dopełniacza znacznie częściej od języka polskiego (np. wiejska szkoła jako dosł. "szkoła wsi", albo piórnik jako "pudełko piór"). Jest to bardzo charakterystyczna cecha języka albańskiego, który nie jest zbyt produktywny w tworzeniu przymiotników. Z tego powodu często zamiast przymiotników, albański woli używać formy dopełniacza (tak, jak w przypadku "wiejskiej szkoły" - przymiotnik "wiejski" nie istnieje). Jest to bardzo daleko posunięty proces, z tego powodu np. "Albania południowa" po albańsku będzie Shqipëria e jugut (dosł. Albania południa; jug, +u - południe). Warto mieć to na uwadze i obserwować w tekstach w kolejnych lekcjach.

  Ponadto, warto przyjrzeć się klitykom i oraz e, które można zaobserwować przed przymiotnikami oraz przed słowami w dopełniaczu (w obu przypadkach będą działały te same zasady). Dzisiaj chciałbym opisać tylko zachowanie klityk po określonym wyrazie. Zasada jest, póki co prosta (nie mniej, bardzo się miesza, niestety): klityki "i" użyjemy tylko, jeśli jest ona po wyrazie rodzaju męzkiego liczby pojedynczej w mianowniku, w pozostałych przypadkach będzie to zawsze "e". Wyraz, który jest po klityce nie wpływa na nią, przy wyborze klityki zawsze patrzymy się nad wyraz przed nią:



Mënyra dëftore, koha e tashmeTryb oznajmujący, czas teraźniejszy
Foljet «bie» dhe «vë»Czaswoniki «bie» i «vë»
  Dzisiaj w tekście pojawiła się dwa czasownika - "bie" oraz "vë", są one bardzo ciekawe, ponieważ zaliczają się do samogłosek podgrupy czasowników atematycznych. Wspólną cechą prawie wszystkich tych czasowników jest ich nieregularność (w mniejszym lub większym stopniu). Również znaczenie tych czasowników nie jest jednoznaczne - o ile z "vë" problem jest jeszcze niewielki, gdyż oznacza o "kłaść coś, umieszczać coś" (tak, ten czasownik dotyczy praktycznie każdej czynności związanej z umieszczaniem czegoś gdzieś, jest to dosyć uniwersalny wyraz), o tyle "bie" jest wyjątkowo podłym czasownikiem. Samo "bie" jest tak naprawdę dwoma czasownikoma, która w liczbie pojedynczej wyglądajeta i odmieniajeta identycznie, nie mniej, w czasach przeszłych będzie on już miał dwie różni (nieregularni) odmianie, w zależności od znaczenia. Pierwszym znaczeniem "bie" jest "padać, uderzać, bić, spadać", drugiem natomiast - "przynosić, donosić", warto o tym pamiętać, gdyż potem bardzo to się myli, odmiana tych czasowników wygląda następująco:

   

Uwaga! Bardzo często na północny Albanji, w Serbji (Serbska Autonomiczna Prowincja Kosowa i Metochji) oraz w Macedonji bardzo często spotykaną formą dla osób ti oraz ai/ajo jest dodatkowe -n: ti bien, ai bien; ti vën, ai vën



USHTRIMET
Ushtrimi 1 - Lexo me zë.
Zadanie 1 - Przeczytaj na głos.
revistë, revista, revistat, njeri, njeriu, njerëz, njerëzit, libër, libri, libra, librat, letër, letra, letrat, sirtar, sirtari, sirtarë, sirtarët, rrugë, rruga, rrugët
 rrugët e qytetit, dollapi i librave, dollapi i rrobave, sirtari i tryezës, sirtari i dollapit, letra e shokut, ura e fshatit, oborri i shkollës, oborri i shtëpisë, prindërit e Artanit, motra e Arbenit, dera e shtëpisë, dera e dhomës, dera e dollapit
 Muri është i lartë, Muri është i ulët, Ai flet me zë të lartë, Ai flet me zë të ulët

Ushtrimi 2 - Në vend të pikave, vër fjalët në kllapa në formë e duhur.
Zadanie 2 - W miejsce kropek, wstaw wyrazy z nawiasów we właściwych formach.
Ai shkon shpesh në fshat dhe ........... me fshatarët. (punoj)
Jashtë, në ........... ka shumë njerëz. (rruga)
Ne ........... për Shqipërinë. (bisedoj)
Prindërit e shokut janë ........... (fshatari)
Ai është qytetar dhe banon në ........... (qyteti)
Ti ........... me vëllanë e vogël. (luaj)
Tre shokë janë në dhomë. Ata ........... dhe ........... me zë të lartë. (bisedoj), (qesh)
Kush ........... tani? (flas)
Nëna ........... në dhomë dhe mbyll ........... (hyj), (dera)


Ushtrimi 3 - Vër në shumës fjalët me korsive.
Zadanie 3 - Wyrazy w kursywie zamień na liczbę mnogą.

Mjeku punon shumë. Këtu është një njeri. Vera hap dritaren. Shoqja e motrës shëtit. Ku është vëllai? Shamia është në kuti.



PËRGJIGJET E USHTRIMEVE[close] FJALË TË REJA TË USHTRIMEVE[close]

Úlfurinn:
GJUHA  SHQIPE



MËSIMI XPARATHËNIE
Zambaku është i bardhë.
Limoni është i verdhë.
Qielli është i kaltër.
Lapsi është i gjelbër.
Trëndafili është i kuq.
Stilolapsi është i zi.
Spoiler[close]
Shamia është e bardhë.
Mimoza është e verdhë.
Makina është e kaltër.
Gjethja është e gjelbër.
Qershia është e kuqe.
Tabela është e zezë.
Spoiler[close]Aeroplani është gri.
Shalli është blu.
Spoiler[close]
Biçikleta është gri.
Çanta është blu.
Spoiler[close]
Ç'ngjyra është trendafili?
Trendafili është i kuq.
Spoiler[close]Ky qen është. Si është qeni? Qeni është i vogël.
Ç'bën qeni i vogël? Qeni i vogël leh.
Spoiler[close]
Kjo mace është. Si është macja? Macja është e vogël.
Ku është macja e vogël? Macja e vogël është nën karrige.
Spoiler[close]Ky jastëk është katror. Si është jastëku? Jastëku është katror.
Ku është jastëku katror? Jastëku katror është në divan.
Spoiler[close]
Kjo tryezë është katrore. Si është tryeza? Tryeza është katrore.
Ku është tryeza katrore? Tryeza katrore është në dhomë.
Spoiler[close]

KALENDARI I RINOWY KALENDARZ  Agimi hyn në dhomë dhe shkon te tryeza e punës. Mbi tryezë është një kalendar. Ky është kalendari i ri. Kalendari është i vogël. Ai ka shumë figura. Ato janë me ngjyra. Agimi merr kalendarin nga tryeza dhe hap fletët e kalendarit. Ç'është sot? Sot është e premte, nesër është e shtunë, pasnesër është e diel.
  Unë punoj gjashtë ditë në javë - mendon Agimi. Punoj të hënën, të martën, të mërkurën, të enjten, të premten, të shtunën, kurse të dielën nuk punoj. Të dielën pushoj, fle deri vonë, shëtis me shokët, shkoj tek shokët ose në kinema. Sot është e premte.

BashkëbisedimRozmowa     - Alo, Agimi ti je? Jam Genci.
     - Mirëmbrëma, Gens. Ç'kemi?
     - A shkojmë nesërmbrëma në kinema?
     - Ç'është nesër?
     - Nesër është e enjte.
     - Jo, Genc. Nesërmbrëma kam punë.
     - Po të premten?
     - Edhe të premten kam punë, jam i zënë. Të shtunën jam i lirë.
     - Mirë. Shkojmë të shtunën. Natën e mirë.
     - Natën e mirë. Mirupafshim.
FJALË TË REJAnowe słowa[close]
GRAMATIKËMbriemat e nyjshëmPrzymiotniki oznaczone
NjënesLiczba pojedyncza
  Struktura przymiotników w języku albańskim jest bardzo interesująca, jak na języki indoeuropejskie, jest również bardzo skomplikowana. Przymiotniki w języku albańskim odmieniają się przez określoność, liczbę i przypadki. Dzielą się również na oznaczone i nieoznaczone. Przymiotniki oznaczone, które stanowią większość albańskich przymiotników składają się z dwu częściu: klityki, informującej o przypadku, określoności, rodzaju i liczbie (obowiązują te same klityki, co te opisane w lekcji IX) oraz właściwego przymiotnika, który fleksyjnie odmienia się tylko przez liczbę i rodzaj. Krótko mówiąc, w takim przymiotniku o ile klityką operujemy w bardzo wielu dziedzinach, dlatego zapamiętanie klityk jest niesamowicie ważne, o tyle sam przymiotnik ma co najwyżej cztery formy (a większość ma tylko dwie).

Przechodząc do samych fórm przymiotnika - w zależności od przymiotnika jest ich od dwu do czterech, natomiast w liczbie pojedynczych forma może być jedna bądź dwie, większość przymiotników jest taka sama w liczbie pojedynczej i odróżniamy je tylko i wyłącznie klityką (np. i bukur/e bukur), istnieje jednak spora grupa, która bierze dodatkowe -e dla rodzaju żeńskiego (np. i keq/e keqe) lub wymienia -ë na -a (i lartë/e larta, ale i/e bardhë!), ponadto, wszystkie przymiotniki zakończone na -ëm przyjmą -me w rodzaju żeńskim (i shijshëm/e shijshme). Istnieje też pewna grupa przymiotników nieregularnych, np. i ri/e re (nowy/a) lub i zi/e zezë (czarny/a). Poniżej zestawiam listę wszystkich przymiotników oznaczonych w formie męzkiej i żeńskiej, które się pojawiły, podzielone zostały wg grup:
PRZYMIOTNIKI O JEDNEJ FORMIE[close]PRZYMIOTNIKI O DWU FORMU[close]PRZYMIOTNIKI NIEREGULARNE[close]
Mbriemat e panyjshëmPrzymiotniki nieoznaczone
NjënesLiczba mnoga
  Obok przymiotników oznaczonych występują również niezonaczone, które odmieniają się tylko przez liczbę i rodzaj. Najliczniejszą grupę stanowią te zakończone na -or/-ar (jest to produktywna końcówka). W liczbie pojedynczej przymiotniki te są albo nieodmienne (np. blu, gri), albo otrymują -e w rodzaju żeńskim (np. katror/katrore, guximtar/guximtare)

Mënyra dëftore, koha e tashmeTryb oznajmujący, czas teraźniejszy
Folja «fle»Czaswonik «fle»
  Kolejny czasownik o nietypowej odmianie, czyli «fle» (spać), odmiana bardzo podobna do wcześniej poznanego «bie»



Uwaga! Bardzo często na północny Albanji, w Serbji (Serbska Autonomiczna Prowincja Kosowa i Metochji) oraz w Macedonji bardzo często spotykaną formą dla osób ti oraz ai/ajo jest dodatkowe -n: ti flen, ai flen



USHTRIMET
Ushtrimi 1 - Lexo me zë.
Zadanie 1 - Przeczytaj na głos.
qiell, qielli, e diel, e diela, inxhinier, inxhinieri, inxhinierë, nixhinierë, vëlla, vëllai, vëllezër, vëllezërit, baba, babai, grua, gruaja, gra, gratë, shkruaj, luaj
 Qielli është i kaltër. Luaj me top. Shkruaj një letër. Qeni leh. Bëj pyetje. Pyes inxhinerin. Pyes babanë. Bisedoj me vëllanë.

Ushtrimi 2 - Plotëso përgjigjet e këtyre pyetjeve me mbriemra në kllapa.
Zadanie 2 - Umieść odpowiedzi na te pytania według przymiotników w nawiasie.
Si është shtëpia? (i madh) - Shtëpia është e madhe.
Si është libri? (i ri)
Ç'ngjyrë ka limoni? (i verdhë)
Si është tavani? (katror)
Ç'ngjyrë ka biçikleta? (blu)
Ç'ngjyrë ka çanta? (i zi)
Ç'ngjyrë ka qershia? (i kuq)
Si është fletore? (i vogël)


Ushtrimi 3 - Vër emrat në kllapa në rasën kallëzore. Lexo fjalitë, shiko përdornimin e foljes «marr» me parafjalën «nga».
Zadanie 3 - Wyrazy w nawiasach odmień do biernika. Zwróć uwagę na wyrazy, zwłaszcza te następujące po czasowniku «marr» i po przyimku «nga».

Stilografi është mbi tryezë. Unë marr (stilografi) nga tryeza. Iliri është inxhinier. Ai merr (vizorja) nga sirtari i tryezës. Artani ka në çantë një libër. Agroni merr (libri) nga çanta e Artanit. Ju shikoni në fotografi prindërit e Teutës. Ajo merr vazhdimisht (letra) nga prindërit.

Ushtrimi 4 - Përkthe në shqip.
Zadanie 4 - Przetlumacz na albański.
Jabłko jest czerwone, czereśnia też jest czerwona.
To jest nowy kalendarz, a to jest stary rower.
Biorę listy od rodziców. Oni kładą książkę w regale.
Mały ptak jest niebieski i bardzo ładnie śpiewa.
Matka Teuty pracuje w szkole, ona jest dobrą nauczycielką.
Wychodzę z domu i idę do szkoły.




PËRGJIGJET E USHTRIMEVE[close]
FJALË TË REJA TË USHTRIMEVE[close]

Nawigacja

[0] Indeks wiadomości

[#] Następna strona

[*] Poprzednia strona

Nie udało się pochwalić
Pochwalanie...
Idź do wersji pełnej