Językotwórstwo (conlanging) i światy > Conlangi: a posteriori

Języki wschodnioalbańskie

(1/2) > >>

Úlfurinn:
Ten wątek poświęcam na mały projekt językowy, zakładający sytuację, w której Analbanja izoluje się kilkadziesiąt lat dłużej od reszty świata, a w tym czasie analbańsko serbskie i macedońskie zaczyna coraz silniej odróżniać swoją tożsamość i zbliżać ją do jugosławiańskich. W wyniku tego powstajeta dwa języka o na razie w chuj przypadkowych nazwach: kosowski (używany na Kosowie i Metochji) i tetowski/ilirski (używany w Macedonji). Język jest wyprowadzony z albańskiego sprzed około 150 lat i z wszelkich informacjach, jakie posiadam o ogule djalekt gegijskich.

JĘZYK KOSOWSKI

Samogłoski, przejęły cechy głównie serbskie:
a - /a/
e - /e/ lub /ə/, w przeciwieństwie do ogólnoalbańskiego /ə/ jest zawsze wymawiane, w słownikach istnieje rozróżnienie, /e/ może być zapisane jako ȇ
i - /i/
o - /o/
u - /u/
y - /y/

ponadto, mają one swoje standardy "nosowe":
an - /aŋ~an~ã/
en - /eŋ~en~ẽ/
in - /iŋ~in~ĩ/
on - /oŋ~on~õ/
un - /uŋ~un~ũ/
yn - /yŋ~yn~ỹ/


Spółgłoski:
m n nj ng - /m n ɲ ŋ~ŋg/
p b t d k g - /p b t d k g/
c dz č dž ć đ - /t͡s d͡z t͡ʂ d͡ʐ t͡ɕ d͡ʑ/
f v ś ź s z š ž - /f ʋ θ~ɕ ð~ʑ s z ʂ ʐ/
h j l lj r - /x j l ʎ r/
Ortograchwja oczywiście serbocentryczna

Niektóre procesa (nadal w budowie), w stosunku do albańskiego (zwłaszcza do djalekt gegijskich i cech sprzed ok. 100 lat):
ie, je -> e
Can -> Con
Cja Cjo -> Ca Co
th# dh# -> t# d#
Ni# -> N#
or er -> ar
kN kP kF -> N P F
NṼ -> Ṽ
#vV -> #V
Fy -> Fi
n -> n (nie następuje rotacyzm)
występują częste zaniki szwy, występuje zgłoskotwórcze r
reF -> rF
ua -> ue
ye -> y
ə# -> #
AP -> A (np. çka -> ča)
VjV -> VvV
#ng -> #g


1. RZECZWONIK
1.1 forma nieokreślona
1.1.1 rodzaj męzki

  Rzeczowniki rodzaju męzkiego kończą się na spółgłoskę
 đak (alb. gjak) - krew
 drć (alb. dreq) - djabeł
 vȇš (alb. vesh) - ucho
 gur (alb. gur) - kamień

  Rzeczowniki rodzaju męzkiego, które w literackim albańskim zakończone są na akcentowaną samogłoskę, a w djalektach gegijskich na nosówkę zakończone są na -n
 hin (alb. hi, geg. hĩ) - popiół
 muljin (alb. mulli, geg. mullĩ) - młyn
 zon (alb. zë, geg. zã) - głos
 đun (alb. gju, geg. gjũ) - kolano

 Rzeczowniki, które w języku albańskim byłyby rzeczownikami męzkimi zakończonymi na -ër, w języku kosowskim przyjmują formę -en, dotyczy to również zapożyczeń serbskich:
 dimen (alb. dimër, geg. dimën) - zima
 ȇten (alb. erë, srb. vetar) - wiatr


1.1.2 rodzaj nijaki

  Występuje szczątkowo, chociaż produktywnie w zapożyczeniach, ze względu na wpływ serbski, wiele słów zakończonych na -o i -y przeszło do rodzaju nijakiego, rodzaj nijaki zachowany został tylko w deklinacji, produktywnie wykształcił się jednak w tetowskim/ilirskim; końcówką może być zarówno spółgłoska, jak i samogłoska:
 dat (alb. djathë) - ser
 miš (alb. mish) - mięso
 mȇlj (alb. miell) - mąka
 balj (alb. ballë) - czoło


1.1.3 rodzaj żeński
 
  Wygłosowe niewypowiadane -ë w rzeczownikach rodzaju żeńskiego w albańskim przeszło do do wymawianej szwy, również w zapożyczeniach, ten sam los spotkał rzeczowniki żeńskie zakończone na akcentowane -e w albańskim:
 mame (alb. nënë, srb. mama) - mama
 kambe (alb. këmbë, geg. kambë) - stopa
 lule (alb. lule) - kwiat
 lađe (alb. lagje) - sąsiedztwo

  Występują również rzeczowniki zakończone na -i, mogą one również powstawać z zapożyczeń:
 ćrši (alb. qershi) - czereśnia
 kući (alb. shtëpi, srb. kuća) - dom

  Występują również sonaty -r, -elj, -em i -enj:
 ȇgelj (alb. vegël) - narzędzie
 gogelj (alb. gogël) - piłka
 lakr (alb. lakër, geg. lakën) - sałata



Zaimki osobowe oraz czasowniki być i mieć:
 ja - u (alb. unë)
 ty - ti (alb. ti)
 on - aj (alb. ai)
 ona - avo (alb. ajo)
 ono - at
 my - na (alb. ne, geg. na)
 wy - ju (alb. ju)
 oni - ata (alb. ata)
 one - ate (alb. ato)
 one - ato
 

odmiana być (jam) i mieć (kam):
u jam, kam (alb. jam, kam)
ti je, kȇ (alb. je, ke)
aj ašt, ka (alb. është, ka; geg. ãsht)
na jem, kȇm (alb. jem, kem)
ju jin, kin (alb. jeni, keni)
ata jan, kan (alb. janë, kanë)
 

Pzykładowy tekst:
 
po kosowsku:
 Škon buru ne grad e blen de kile janjetinej, je ben ne kući te grueva e škon ne pune. Grueva ja poći miremir mišun e ja hanri sam. Jen buru ga puna e se đen miš ne tryze, par sam buke tat. Pit buru:
 - Ku ašt miš?
 - U, mor bure, ja hanri mača! - Tot grueja
 - Ku ašt mača? - Pit buru.
 - Će, tu ašt mača!
Buru mar mačen, ja pešon ed ajo del plot de kile.
 - Mir - tot buru - mišu ašt pra tu, po kud ašt mača?

po albańsku (gegijsku):
 Shkon burri në qytet e blen dy kile mish qengji, i bie në shtëpi te grueja e shkon në punë. Grueja e poqi mirë e mirë mishtë dhe e hangri vetëm. Vjen burri nga puna e nuk gjen mish në tryezë, por vetëm bukë thatë. Pyet burri:
 - Ku âsht mishi?
 - U, mor burrë, e hangri macja! — Thotë grueja.
 - Ku âsht macja? — Pyet burri.
 - Qe, këtu âsht macja!
Burri merr macjen, e peshon e ajo del plot dy kile.
 - Mirë - thotë burri - Mishi âsht pra tu, po ku âsht macja?

po polsku:
 Idzie mężczyzna do miasta i kupuje dwa kilo jagnięciny, przynosi ją do domu k*biecie i idzie do pracy. K*bieta upiekła bardzo dobrze mięso i je zjadła sama. Wraca mężczyzna z pracy i nie widzi mięsa na stole, a tylko suchy chleb. Mężczyzna pyta:
 - Gdzie jest mięso?
 - O, mój mężu, zjadł je kot! - Mówi k*bieta.
 - Gdzie jest kot? - Pyta mężczyzna.
 - O, tu jest kot!
Mężczyzna bierze kota, waży go, a on wynosi całe dwa kilo.
 - Dobrze - mówi mężczyzna - Mięso jest tu, ale gdzie jest kot?

Toivo:
Super, wreszcie coś się dzieje w dziale a posteriori. Ciekawy projekt i dobrze będzie przy okazji dowiedzieć się czegoś o albańskim i jego dialektach.

Úlfurinn:
SŁOWNIK KOSOWSKI

Są regionalizmy, jakie udało mi się znaleźć i etymologje

barthlome:

--- Cytat: Úlfurinn w Listopad 07, 2020, 01:48:01 ---SŁOWNIK KOSOWSKI

Są regionalizmy, jakie udało mi się znaleźć i etymologje

--- Koniec cytatu ---

Jedyne, co zwróciło moją uwagę, to hleb. Zarówno dialekt kosowsko-resawski, jak i prizreński nie mają /x/, mówią tam leb. A Kosowarzy pożyczyliby to słowo raczej z lokalnego dialektu, nie standardu literackiego, prawda?

Úlfurinn:

--- Cytat: barthlome w Listopad 07, 2020, 09:36:37 ---
--- Cytat: Úlfurinn w Listopad 07, 2020, 01:48:01 ---SŁOWNIK KOSOWSKI

Są regionalizmy, jakie udało mi się znaleźć i etymologje

--- Koniec cytatu ---

Jedyne, co zwróciło moją uwagę, to hleb. Zarówno dialekt kosowsko-resawski, jak i prizreński nie mają /x/, mówią tam leb. A Kosowarzy pożyczyliby to słowo raczej z lokalnego dialektu, nie standardu literackiego, prawda?

--- Koniec cytatu ---

Tak, to práwda. Macedończycy téż tak mówią (zanik x).
Z założeniá jednak robię, że kosowcy Albańczycy biorą zapożyczeniá z języka literackiégo, bo z nim mają większą styczność (szkoła, urzędy; ew. większé miasta; Albańczycy jako społeczność byli dosyć mocno odizolowani). Aczkolwiek uwága słuszná. W sumie, zobáczę, czy tego nie zmienię, na razie chcę lepiéj opracować język

Nawigacja

[0] Indeks wiadomości

[#] Następna strona

Nie udało się pochwalić
Pochwalanie...
Idź do wersji pełnej