Językotwórstwo (conlanging) i światy > Conlangi: a priori

Nazwa w trakcie - Czasowniki nadprzechodnie

(1/3) > >>

Noqa:
Tradycyjnie nie mam dla języka nazwy i jeszcze pewnie długo nie będę miał. Gdy to nastąpi ten wstępik zmienię.
Język jest póki co, tylko w mojej głowie, mam już zgrubną fonologię, sporo leksyki, bardzo bogatą kulturę, sporo składni (choć jeszcze nie dopracowałem detali) za to nic a nic morfologii i jakąś nędze procesów. A docelowo język ma być silnie fleksyjny, więc to ważne.
Zatem nie mam dość na faktyczną prezentację języka, ale myślę, że w sam raz żeby zacząć przedstawiać trochę jego cech. Zacznę zatem od najważniejszej kwestii. Panie i panowie, ladies... oh, wait, Panowie, gentelman, monsieurs, 先生们, herren, przedstawiam wam czasowniki nadprzechodnie.

Czasowniki nadprzechodnie
Tak jak w językach indoeuropejskich (i wielu innych) można patrzeć na czasowniki przechodnie i nieprzechodnie, gdzie te drugie są takimi upośledzonymi pierwszymi, w oparciu przede wszystkim o to, jak wiążą się z różnymi przypadkami, tak w języku X najbogatszymi składniowo są czasowniki nadprzechodnie. Wiąże się to ściśle z występowaniem trzech podstawowych przypadków, które nie mają odpowiedników w językach typu (SO;V), i które nazywamy sprawcą, pośrednikiem i biernikiem.
Bardzo upraszczając można powiedzieć, że sprawca jest to taki podmiot/ergatyw, pośrednik leży na przecięciu podmiot/absolutyw, a biernik to biernik (i to ostatnie będzie często prawdziwe). Poprawne jest jednak ogólniejsze stwierdzenie, że czasowniki nadprzechodnie koordynują 3 rzeczowniki. W językach przechodnich ten trzeci będzie się często manifestował jako narzędnik, wyrażenie przyimkowe lub krył jako kauzatyw.
W języku X istnieją ponadto 3 strony - sprawcza, pośrednia i bierna, przy czym sprawcza i pośrednia są najpowszechniejsze. Póki co jednak wygląd dwóch ostatnich jest w trakcie opracowywania. Dodatkowo w języku X czasowniki odmieniają się też przez aktywność (tj. mogą być aktywne i bierne), ale ta "oficjalnie" zależy od postaci zdania i nie zmienia znaczenia. Ale o tym później.

Przykłady: (jako że morfologia jest dopiero w powijakach, wygląd słów może się zmienić; wyboldowałem rdzenie, choć dość niekonsekwentnie traktowałem głoski, które zmieniły się pod wpływem odmiany, czasem je też boldując, a czasem nie)

1. sjele - [ʃelo] - pić

Ammi sjelky babu.
[amːi ʃelky babu]
Matka-SPR pić-AKT-TER-3os/lpoj/osob dziecko-POŚ
Matka poi dziecko.

2. lhokoth - [ɬʌkɤt] - zabrać

Qezj paddaj lhokothihu prom.
[qoʒ paddaj ɬʌkɤtːihu pɾʌm]
Wilk-SPR gospodarz-POŚ zabrać-AKT-PRZE-3os/lpoj/żyw owca-BIE
Wilk zabrał gospodarzowi owcę.

3. adi - [adi] - sprawiać/dawać

Qezj baboss addiw tsjan.
[qoʒ baboç addiw θʲan]
Wilk-SPR dziecko-lmn/POŚ sprawiać-AKT-TER-3os/lpoj/żyw strach-BIE
Dzieci boją się wilka.

4. kel - [kol] - zamienić

Maranne qweqelh kelhy bab.
[maranːe qwoqoɬ koɬy bap]
Czarownica-SPR żaba-POŚ zamienić-AKT-PRZE-3os/lpoj/żyw dziecko-BIE
Czarownica zamieniła żabę w dziecko.

5. leblhe - [lebɮe] - suszyć

Razjeh mananit lepsj.
[ɾʌʒeh mananit lepʃ]
Słońce-SPR bluzka-POŚ-BIE suszyć-BIE-TER-3os/lpoj/nżyw
Bluzka schnie na słońcu.

A ostatni przykład to taka zakąska przed kolejnym, bardzo ważnym tematem, bez którego czasowniki nadprzechodnie byłyby tylko ciekawostką, czyli wielokształtności czasowników, zwanej też ich polimorfią.

Ghoster:
[...........]

Noqa:
Argument pośredni? Masz na myśli nazwę przypadka?
Jestem otwarty na propozycje. Myślałem o wykonawcy, ale też nie byłoby to najodpowiedniejsze. Ogólnie przypadek to przypadek i już. Podmiot i biernik to samo, ciężko dać nazwy, które by je opisywały. Bo w "Poczuł uderzenie pięścią" czy "Pochodzi z Polski" mało ten biernik bierny, a podmiot wykonujący jakąś czynność. Więcej się wyjaśni wraz z polimorfią - póki co to same tłumaczenia czasowników są mało sensowne.

Noqa:
Polimorfia czasowników
Polimorfia czasowników nie jest niczym tak bardzo dziwnym i możemy się jej doszukać także w polskim, ale dopiero w języku X staje się ona naprawdę wyraźna i bardzo produktywna. Polega na tym, że czasownik potrafi przyjmować stosunkowe różne znaczenia, w zależności od układu przypadków, a dokładniej tego, jakie i które role naraz przyjmuje rzeczownik.
W polskim przykładem takiej polimorfii jest strona zwrotna. Z jednej strony to oczywiste znaczenia, gdzie wykonawca i objekt czynności są tym samym (położył coś vs. położył się), z drugiej takie o częściwo odmiennym (uderzył kogoś vs. uderzył się albo uczył kogoś vs. uczył się) albo całkiem odmiennym znaczeniu (zamknął drzwi vs. zamknął się). W języku X ta polimorfia jest znacznie bogatsza, bo więcej jest przypadków czasownikowych, a dochodzi do tego jeszcze różnica aktywności czasownika/obecność sprawcy. Kolejną różnicą jest to, że wiele ról rzeczownika zaznacza się na rzeczowniku, z czym wiąże się case stacking w języku X (który dotyczy wszystkich przypadków czasownikowych, a także genetivusa).
Czasowniki w języku X występują w heptadach i do właściwego przetłumaczenia czasownika potrzebna jest znajomość wszystkich znaczeń. Wszystko stanie się jaśniejsze wraz z przykładem: (kolejność przypadków to sprawca, pośrednik i biernik. A, B i C symbolizują różne rzeczowniki. Zatem np. ABB oznacza, że ten sam rzeczownik jest i pośrednikiem, i biernikiem, ale innym jest sprawca. Zastosowałem w tłumaczeniu konwencję: on to A, ktoś to B, coś to C; myślnik oznacza brak sprawcy)

lhokoth - [ɬʌkɤt] - (zabrać/stracić)

AAA: on unika ludzi, odizolował się
AAB: on pozbył się czegoś
ABA: on uciekł od kogoś
ABB: on oszukał kogoś, wywiódł kogoś na manowce
ABC: on zabrał coś komuś

-AA: on się zgubił
-AC: on stracił coś

Przykłady zdań:

AAA:

Marannewm lhokothi.
[maɾanːowm ɬʌkɤtːi]
Czarownica-SPR-POŚ-BIE zabrać-AKT-PRZE-3os/lpoj/żyw
Czarownica odcięła się od ludzi.

AAB:

Marannew qweqel lhokothi.
[maɾanːow qwoqol ɬʌkɤtːi]
Czarownica-SPR-POŚ żaba-BIE zabrać-AKT-PRZE-3os/lpoj/żyw
Czarownica pozbyła się żaby.

ABA:

Maranno babim lhokothi.
[maɾanːʌ babim ɬʌkɤtːi]
Czarownica-POŚ dziecko-SPR-BIE zabrać-AKT-PRZE-3os/lpoj/żyw
Dziecko uciekło czarownicy.

ABB:

Maranne babum lhokothi.
[maɾanːe babum ɬʌkɤtːi]
Czarownica-SPR dziecko-POŚ-BIE zabrać-AKT-PRZE-3os/lpoj/żyw
Czarownica oszukała dziecko.

ABC:

Maranne babu ssjuhe lhokothi.
[maɾanːe babu ɕyhɤ ɬʌkɤtːi]
Czarownica-SPR dziecko-POŚ cukierek-BIE zabrać-AKT-PRZE-3os/lpoj/żyw
Czarownica zabrała dziecku cukierek.

-AA:

Babum lhokotsji.
[babum ɬʌkɤtʃi]
dziecko-POŚ-BIE zabrać-BIE-PRZE-3os/lpoj/żyw
Dziecko się zgubiło.

-AC:

Maranno manan lhokotsji.
[maɾanːʌ manan ɬʌkɤtʃi]
Czarownica-POŚ bluzka-BIE zabrać-BIE-PRZE-3os/lpoj/żyw
Czarownica zgubiła bluzkę.



Kolejna heptada z przykładami:

mossre - [mʌçɾe] - (przytrzymać)

AAA: on był nieustępliwy
AAB: on trzymał coś
ABA: on trzymał się czegoś
ABB: on naprawił coś
ABC: on przymocował C do B

-AA:
-AC: on wisiał na czymś, trzymał się (bez udziału woli)

AAA:

Hykzjym mossreky.
[hygʒym mʌçɾeky]
Król-SPR-POŚ-BIE trzymać-AKT-PRZE-3os/lpoj/żyw
Król był nieustępliwy.

AAB:

Hykzjy lgatta mossreky.
[hygʒy ɮatta mʌçɾeky]
Król-SPR-POŚ moc-BIE trzymać-AKT-PRZE-3os/lpoj/żyw
Król trzymał władzę. (był potężny)

ABA:

Marannem zjwaw mosseky.
[maɾanːem ʒwaw mʌçɾeky]
Czarownica-SPR-BIE miotła-POŚ trzymać-AKT-PRZE-3os/lpoj/żyw
Czarownica trzymała się miotły.

ABB:

Maranne zjwawt mosseky.
[maɾanːe ʒwawt mʌçɾeky]
Czarownica-SPR miotła-POŚ-BIE trzymać-AKT-PRZE-3os/lpoj/żyw
Czarownica naprawiła miotłę.

ABC:

Maranne zjwaw bab mosseky.
[maɾanːe ʒwaw bab mʌçɾeky]
Czarownica-SPR miotła-POŚ dziecko-BIE trzymać-AKT-PRZE-3os/lpoj/żyw
Czarownica przywiązała dziecko do miotły.

-AC:

Zjwaw bab mossiri.
[ʒwaw bab mʌçiɾi]
miotła-POŚ dziecko-BIE trzymać-BIE-PRZE-3os/lpoj/żyw
Dziecko wisiało na miotle.

EDIT: Tyle na dziś. Wkrótce jeszcze trochę o aktywności, o przymiotniku i o zarysie fonologii (z którym póki co, zaprezentowana leksyka jest w sprzeczności)

Ghoster:
[...........]

Nawigacja

[0] Indeks wiadomości

[#] Następna strona

Nie udało się pochwalić
Pochwalanie...
Idź do wersji pełnej