Autor Wątek: Pytania różne (polszczyzna)  (Przeczytany 279697 razy)

Offline Siemoród

Odp: Pytania różne (polszczyzna)
« Odpowiedź #2670 dnia: Kwiecień 03, 2021, 19:53:03 »
W czeskim i węgierskim -asz wynika po prostu z przyjęcia formy łacińskiej w mianowniku, najpewniej przez pośrednictwo niemieckiego, a w tamtej epoce niemieckie /s/ było zapożyczane do słowiańskich (i jak widać do węgierskiego) właśnie jako sz/ż (stąd żart, kunszt czy żagiel). Postać polska i ruska najwidoczniej pochodzi od postaci z przypadków zależnych, gdzie końcowe -s wypada. O ile w polskim równie dobrze mógłby być Mikołasz (co funguje nadal choćby jako nazwisko), o tyle w ruskich imionach prawie nigdy końcowego -s nie zapożyczano (przynajmniej nie bezpośrednio z greki), dlatego mamy też ros. Ѳома, Матѳѣй, Лука, Іеремія i t.d.. Z tego powodu cerkiewna forma tego imienia brzmi, jak i byśmy się spodziewali, Никола (i podobnie zresztą u Serbów). Końcowe -й pewnie wstawiono na wzór innych imion, aby otrzymało ono męzką deklinację.

Swojem drognem: wiadomość nr 777
« Ostatnia zmiana: Kwiecień 04, 2021, 15:57:19 wysłana przez Siemoród »
Niech żyje Wolny Syjam!
 

Offline Dynozaur

  • Audytor w: Komisja Ustalania Nazw Miejscowości
  • Wiadomości: 3 772
  • Pochwalisze: 350 razy
  • Wiecznie obserwowany
Odp: Pytania różne (polszczyzna)
« Odpowiedź #2671 dnia: Kwiecień 03, 2021, 21:20:40 »
Nierzeja rzeczywiście istniała (zresztą por. niemieckie Nehrung, bałtyckie Nerija [ztąd zapożyczenie]), zawsze brałem to na karb hiperpoprawności wobec warmijskiej zmiany m' > ń, ale być może jest w tym jakieś drugie dno...
PFJ to Dyskord, a nie to martwe poletko pana Bucefała...
 

Odp: Pytania różne (polszczyzna)
« Odpowiedź #2672 dnia: Czerwiec 06, 2021, 09:04:58 »
Istnieją słowa twornica i twornik — czy powstały one od twór czy od tworzyć, czy jeszcze od czegoś innego? Pytam, bo wymyśliłem sobie słówka tworznica i tworznik do wysokopolskiego, ale wygląda na to, że nie miały prawa powstać. Jaka zasada stoi za -r- i przeciwko -rz-?
 

Offline Spiritus

Odp: Pytania różne (polszczyzna)
« Odpowiedź #2673 dnia: Czerwiec 06, 2021, 12:42:44 »
Sufiksy z -n- blokują w polskim miękkość t,d,r (ale nie ł,s,z). Tak więc:
pancerz + nik > pancernik
paździerz + nik > październik
od + dźwierze + ny > oddźwierny
piekarz + nik > piekarnik
pie(p)rz + nik > piernik

Podobnie jak:
dwu + liść + ny > dwulistny
paproć + nik >paprotnik
narzędzie + nik > narzędnik

Ale porównaj:
przekazać + nik > przekaźnik
głos + nik > głośnik
siła + nik > silnik

Natomiast jako że te zasady są bardzo stare, to pojawiają się nowe "błędne" derywacje:
pieprz + nica + ka > pieprzniczka ("historycznie poprawnie" powinno być *pierniczka albo *pieprniczka)

Tak więc twoja tworznica mnie jakoś specjalnie nie dziwi (choć sam intuicyjnie utworzyłbym twornicę ;))

No i pamiętaj, że taka twornica nie jest morfologicznie stricte utworzona ani od słowa twór ani tworzyć, tylko od morfemu -twor-/-twór-/-tworz-/-twórz-, który przed tym sufiksem przyjmuje akurat postać -twor-.