Językoznawstwo > Nauka natlangów

Magyar

(1/3) > >>

Spodnie:
Poproszono mnie ostatnio o poprowadzenie lekcji węgierskiego, więc zaczynam. Pierwsza lekcja będzie tytułem wstępu. Napiszę o wymowie liter i paru innych rzeczach. Jutro wrzucę coś bardziej konkretnego.

1. Alfabet

Akcent pada na pierwszą sylabę słowa.

a - /ɒ/
á - /a/; /a:/
b - /b/
c - /ʦ/
cs - /ʧ/
d - /d/
dz - /ʣ/
dzs - /ʤ/
e - /e/
é - /e:/
f - /f/
g - /g/
gy - /ɟ/
h - /h/
i - /i/
í - /i:/
j - /j/
k - /k/
l - /l/
ly - /j/
m - /m/
n - /n/
ny - /ɲ/
o - /o/
ó - /ó/
ö - /ø/
ő - /øː/
p - /p/
r - /r/
s - /ʃ/
sz - /s/
t - /t/
ty - /c/
u - /u/
u - /u:/
ü - /y/
ű - /y:/
v - /v/
z - /z/
zs - /ʒ/

Dwuznaki: "ty" i "dzs" są bardzo rzadko używane.

2. Harmonia wokaliczna

Harmonia wokaliczna to podział na samogłoski nisko- i wysokobrzmiące (alterantywne określenia: "przednio-" i "tylnojęzykowe"). Fleksja węgierska jest ściśle związana z harmonią wokaliczną.

Jeżeli w morfemie leksykalnym ostatnią samogłoską jest samogłoska niskobrzmiąca, to w morfemie fleksyjnym też znajdzie się samogłoska niskobrzmiąca.

Analogicznie, jeśli w morfemie leksykalnym ostatnią samogłoską jest samogłoska wysokobrzmiąca, to w morfemie fleksyjnym znajdzie się samogłoska wysokobrzmiąca.

Samogłoski niskobrzmiące Samogłoski wysokobrzmiącea, á, o, ó, u, úe, é, i, í, ö, ő, ü, ű
Czasami zdarzają się odstępstwa od tych reguł, ale jeśli tak będzie, obowiązkowo was o tym poinformuję.

Co powinieneś zapamiętać:

- "a" wymawia się mniej więcej jak /o/;
- "gy" wymawia się jak /ɟ/;
- "ly" wymawia się jak /j/;
- w przeciwieństwie do polskiego, poza dwoma powyższymi przykładami spółgłoskę zmiękczyć może tylko "j", "i" postawione przed samogłoską wymawia się /i/;
- "s" wymawia się jak /ʃ/, a "sz" - jak /s/.

Hapana Mtu:
Dla ambitnych: węgierska harmonia w bardziej szczegółowym opisie.

Spodnie:
1. Szyk zdania

W węgierskim kolejność słów w zdaniu może ulegać jeszcze większym modyfikacjom, niż w polskim. Z reguły najważniejsze słowo stoi na początku zdania. Jeśli w zdaniu nie ma takiego, to szykiem zdania jest szyk SVO (podmiot + orzeczenie + dopełnienie):

Imre írja a könyvet. - Imre pisze książkę.

2. Lenni - być

Forma bezokolicznikowa lenni różni się od form odmienionych:

Liczba pojedynczaLiczba mnogaénvagyokmivagyunktevagytivagytokővanőkvannak
Odmiana lenni jest niestandardowa.

W zdaniach często pomija się van i vannak, np.:

Péter egyetemista. - Piotr jest studentem.

Ale już pozostałe formy używamy standardowo:

Lengyelországból vagyunk - Jesteśmy z Polski.

Ważne: lenni nie łączy się z narzędnikiem!

3. Honnan? Hol? Hova? - Skąd? Gdzie? Dokąd?

Te trzy ważne w węgierskim pytania wymagają specjalnych przypadków.

a) -ból/-ből dodajemy na koniec nazwy jakiegoś miejsca, jeśli chcemy powiedzieć, że coś stamtąd pochodzi. -ból dodajemy, gdy ostatnia samogłoska nazwy jest niskobrzmiąca, a -ből - kiedy wysokobrzmiąca. Jeżeli nazwa ta kończy się na a, dojdzie do zmiany na á, a jeśli na e - na é:

Megyek vissza az iskolából. - Wracam ze szkoły.
Szabolcs-Szatmár-Bereg megyéből érkezünk. - Przyjeżdżamy z komitatu Szabolcs-Szatmár-Bereg.
Hírek Lengyelországból - Wieści z Polski

b) -ban/-ben dodajemy na koniec nazwy jakiegoś miejsca, jeśli chcemy powiedzieć, że coś w tym czymś jest. -ban dodajemy, gdy ostatnia samogłoska nazwy jest niskobrzmiąca, a -ben - kiedy wysokobrzmiąca. Jeżeli nazwa ta kończy się na a, dojdzie do zmiany na á, a jeśli na e - na é:

Németországban lakom. - Mieszkam w Niemczech.
A kocsiben vagyok. - Jestem w samochodzie.

c) -ba/-be dodajemy na koniec nazwy jakiegoś miejsca, jeśli chcemy powiedzieć, że coś do niego zmierza. -ba dodajemy, gdy ostatnia samogłoska nazwy jest niskobrzmiąca, a -be - kiedy wysokobrzmiąca. Jeżeli nazwa ta kończy się na a, dojdzie do zmiany na á, a jeśli na e - na é:

Én megyek el az üzletbe! - Ja pójdę do sklepu!

4. Różne zwroty

Dzień dobry! (rano) – Jó reggelt!
Dzień dobry (w ciągu dnia): Jó napot!
Dobry wieczór! – Jó estét!
Cześć! - Szia!/Csé!
Dobranoc! – Jó éjszakát!
Dziękuję! – Köszönöm!
Tak. - Igen.
Nie. - Nem.
Przepraszam! – Elnézést!
Na zdrowie! – Egészségedre!

Dzisiejsze słownictwo

W słownikach z reguły zamiast bezokolicznika podaje się formę 3. os. l. poj. (wyjątek: lenni i kilka innych):

ír - pisać
könyv - książka
a/az - (przedimki, o nich niebawem)
lenni - być
egyetemista - student
Lengyelország - Polska
Magyarország - Węgry
Németország - Niemcy
honnan? - skąd?
hol? - gdzie?
hova? - dokąd?
megy - iść
- visszamegy - wrócić
- elmegy - pójść
iskola - szkoła
megye - komitat (węgierski odpowiednik województwa)
érkezik - przybywać, przyjeżdżać
hírek - wieści, nowości
lakik - mieszkać
kocsi - samochód, auto
üzlet - sklep

Co powinieneś zapamiętać:

- lenni (van) odmienia się nieregularnie;
- van i vannak z reguły się pomija;
- w węgierskim przypadki to tak naprawdę poimki, tyle, że są połączone ze słowem.

Na następnej lekcji m.in. podam pierwsze wzory odmian czasowników, powiem o kolejnych przypadkach i wyjaśnię działanie przedimków.

Feles:
Przybądź, o Varphonie!

Hapana Mtu:
Mogę przybyć w zastępstwie?
--- Cytat: Spodnie w Grudzień 12, 2013, 17:41:43 ---Z reguły najważniejsze słowo stoi na początku zdania.
--- Koniec cytatu ---
A co do zasady stoi przed czasownikiem (focus zdaniowy).
--- Cytuj ---Jeśli w zdaniu nie ma takiego, to szykiem zdania jest szyk SVO (podmiot + orzeczenie + dopełnienie):

Imre írja a könyvet. - Imre pisze książkę.
--- Koniec cytatu ---
Za mądrym artykułem mądrego profesora:
VS - szyk neutralny w zdaniu nieprzechodnim
SVO - tenże w zdaniu przechodnim
SOV - tenże, gdy dopełnienie pełni rolę uzupełniającą czasownik

Imre írja a könyvet. - Imre pisze [określoną] książkę.
Imre ír egy könyvet. - Imre pisze [nieokreśloną] książkę.
Imre könyvet ír. - Imre [po prostu] pisze książkę. Imre książkopisuje.

Choć ja osobiście nie zawsze potrafię wyczuć tę różnicę.
Generalnie węgierska składnia nie jest łatwa, czym przypomina polską.


--- Cytuj ---Forma bezokolicznikowa
--- Koniec cytatu ---
Ja nazywam to imiesłowem rzeczownikowym (kalka z főnévi igenév), bo to nie do końca to samo, co bezokolicznik.

--- Cytuj ---W zdaniach często pomija się van i vannak, np.:

Péter egyetemista. - Piotr jest studentem.
--- Koniec cytatu ---
Van(nak) używa się przy podawaniu miejsca i w konstrukcjach odpowiadających czasownikowi "mieć", nigdy zaś jako łącznik dla orzeczenia imiennego. Z tych pierwszych van(nak) może wypaść w mowie potocznej, w wyniku czego powstaje zdanie niekompletne (hiányos mondat).

Péter egyetemista. 'Piotr jest studentem.' - Zdanie imienne z zerową postacią czasownika być. (Péter egyetemista *van. byłoby całkowicie niepoprawne.)
Van egy Lédám. 'Mam Ledę' - zdanie analogiczne polskiemu "mieć" z postacią van.
Hol a ceruzám? 'Gdzie mój ołówek?' - zdanie miejscowe niekompletne  z pominiętym van (w pełnej wersji powinno być Hol van a ceruzám? ').
Ott van. 'Tam jest' - zdanie miejscowe z van.


--- Cytuj ---Hova? - Dokąd?
--- Koniec cytatu ---
Hová. Nb. to się chyba etymologicznie łączy z przypadkiem -vá, -vé.


--- Cytuj ---A kocsiben vagyok. - Jestem w samochodzie.
--- Koniec cytatu ---
kocsiban


--- Cytuj ---- w węgierskim przypadki to tak naprawdę poimki, tyle, że są połączone ze słowem.
--- Koniec cytatu ---
Ano, prawda. I harmonizujące się (w większości).
Bodajże tylko mianownik, biernik -(V)t i dwa przypadki miejscowe -(V)n i -(Vt)t są stare, reszta to nowotwory rodem od poimków.

Przy okazji - skąd pochodzi termin nisko- i wysokobrzmiące?

Nawigacja

[0] Indeks wiadomości

[#] Następna strona

Nie udało się pochwalić
Pochwalanie...
Idź do wersji pełnej