Autor Wątek: Łužica abo smjerć!  (Przeczytany 4374 razy)

Offline Siemoród

Odp: Łužica abo smjerć!
« Odpowiedź #15 dnia: Czerwiec 12, 2022, 20:50:19 »
A ktoś wie jak się ten czasownik w czasie teraźniejszym odmienia? (Przypuszczam, że jak to dokonany, to pewnie ma znaczenie futurum, a niedokonany to - wopśijmowaś?) I czy jest może słownik dolnołużycko-angielski albo vice versa?
Źródła do nauki łużyckich dostępne w internecie, w innym języku niż niemiecki? Może jeszcze za darmo? Zapomnij.

Sporo źródeł jest po rosyjsku, ale głównie do g~ł~ckiego. Z polskich do dolnołużyckiego to kojarzę jedynie słowniki Rafała Leszczyńskiego, ale na allegrze są niemożliwe do złowienia, musiałbyś sprowadzać je z Domowiny z Niemiec, sam je zdobyłem w nienajprostszy sposób. Większość zeskanowanych książek do nauki języków łużyckich, które można znaleźć w internotach, jest tutaj: https://www.twirpx.com/files/science/languages/lusatian/ (trzeba mieć konto, poza tym pobieranie jest bezpłatne)

Czasownik wopśimjeś ma, o ile się nie mylę, formy wopśimu, wopśimjoš, …, wopśimu i faktycznie powinien mieć znaczenie czasu przyszłego, bo ma aspekt, ale w potocznych łużyckich przez wpływ niemieckiego trochę zaciera się przyszłe znaczenie takich czasowników i pewnie w d~ł~ckim normalne będzie też buźe wopśimjeś.

EDIT: Pobawiłem się trochę tym dolnołużyckim słownikiem i odkryłem, że (chyba od 1999 roku) poprawną formą jest tak naprawdę wobpśijmjeś, natomiast niedokonane to albo wobpśijmaś albo wobpśijmowaś (którą wybrać?)  :o
Chyba chodzi ci o wobpśimaś i wobpśimowaś. W obu językach łużyckich są takie dubletowe formy czasowników niedokonanych i nie różnią się znaczeniem. A do różnic ortograficznych niestety musisz przywyknąć, jeszcze inaczej oba języki łużyckie zapisywano przed wojną, a jeszcze inaczej w XIX wieku. G~ł~cka ortografia ostatnią reformę miała bodaj w 1947, a d~ł~cka właśnie w 1999. O ile ta pierwsza była raczej kosmetyczna, to ta druga zmieniła zapis bardzo wielu słów.
« Ostatnia zmiana: Czerwiec 12, 2022, 21:01:33 wysłana przez Siemoród »
Niech żyje Wolny Syjam!
 
Pochwalili: dziablonk

Offline dziablonk

Odp: Łužica abo smjerć!
« Odpowiedź #16 dnia: Czerwiec 12, 2022, 21:08:30 »
Chyba chodzi ci o wobpśimaś i wobpśimowaś.


Tak, zgadza się, przy okazji zauważyłem, że wobpśimaś jest dokonany:
wobpśijmjeś (p, Flex.: 68)

wobpśimaś (p, Flex.: 75)
wobpśimowaś (ip, Flex.: 62) 

Jak się tylko pozbyłem tego wob-, to już jest niedokonany:
pśimjeś (p, Flex.: 68)
pśimaś (ip, Flex.: 76)
Nie ma postaci z -owaś. :)
   

« Ostatnia zmiana: Czerwiec 13, 2022, 10:03:40 wysłana przez dziablonk »
Dziwno wam, iżem ja to tako pomieszany?
Jak ciećwierz przyszedłem w płatczyska ubrany.
 

Offline Úlfurinn

Odp: Łužica abo smjerć!
« Odpowiedź #17 dnia: Czerwiec 13, 2022, 12:38:26 »
Chyba chodzi ci o wobpśimaś i wobpśimowaś.


Tak, zgadza się, przy okazji zauważyłem, że wobpśimaś jest dokonany:
wobpśijmjeś (p, Flex.: 68)

wobpśimaś (p, Flex.: 75)
wobpśimowaś (ip, Flex.: 62) 

Jak się tylko pozbyłem tego wob-, to już jest niedokonany:
pśimjeś (p, Flex.: 68)
pśimaś (ip, Flex.: 76)
Nie ma postaci z -owaś. :)
   



Wynika to z bardzo specyficznego działania czasowników dokonanych w języku dolnołużyckim.

W języku dolnołużyckim prawie wszystkie czasowniki dokonane odmieniają się tak samo (według wzoru -jo-), nawet, jeśli teoretycznie różnią się tylko przedrostkiem.
Tutaj jako przykład czasowniki „czytać” i „przeczytać”. W języku polskim w czasie teraźniejszym odmieniają się dokładnie tak samo: (prze)czytam, (prze)czytasz... itd.

W dolnołużyckim te słowa teoretycznie różnią się też tylko przedrostkiem. Niedokonane czytać to po dolnołużycku cytaś, a dokonane przeczytać to wucytaś. Pomimo tego samego rdzenia i końcówki, odmieniają się one jednak inaczej.

cytaś według konjugacji -a-: cytam, cytaš, cyta. cytamej, cytatej, cytatej, cytamy, cytaśo, cytaju
wucytaś odmienia się według konjugacji -jo-: wucytajom, wucytajoš, wucytajo, wucytajomej, wucytajotej, wucytajotej, wucytajomy, wucytajośo, wucytaju

Jak widzisz, nie tylko przedrostek zmienia się w przypadku aspektu w dolnołużyckim (co ciekawe, górnołużycki aspekt tak nie działa).



Przechodząc do czasownika, o który pytałeś.
wopśimjeś, a właściwie wobpśimjeś znaczy po prostu „objąć”. Ma on również swoją drugą formę wobpśimaś. Ponieważ oba te czasowniki są dokonane, to odmieniają się dokładnie tak samo
wobpśimjeś: wobpśimjejom, wobpśimjejoš, wobpśimjejo, wobpśimjejomej, wobpśimjejotej, wobpśimjejotej, wobpśimjejomy, wobpśimjejośo, wobpśimjeju
wobpśimaś: wobpśimajom, wobpśimajoš, wobpśimajo, wobpśimajomej, wobpśimajotej, wobpśimajotej, wobpśimajomy, wobpśimajośo, wobpśimajoju

co zaś się tyczy samego pśimaś i pśimjeś.
pśimaś jest czasownikiem niedokonanym, i odmienia się inaczej, niż wobpśimaś
tj.: pśimam, pśimaš, pśima, pśimamej, pśimatej, pśimatej, pśimamy, pśimaśo, pśimaju
pśimjeś natomiast odmienia się dokładnie tak samo, jak wobpśimjeś, ponieważ oba te czasowniki są dokonane.
smrt zidum
 
Pochwalili: Siemoród, dziablonk

Offline dziablonk

Odp: Łužica abo smjerć!
« Odpowiedź #18 dnia: Czerwiec 13, 2022, 13:13:29 »
Dzięki. Poszukam jakichś zdań z tymi formami :)
A propos, może ktoś potrzebuje korpusu z fragmentami języka dolno- (DOTKO) i górnołużyckiego (HOTKO)? Są w narodowym czeskim korpusie:tu
Na stronie łużyckiego instytutu można znaleźć instrukcję,  jak się tam zapisać.

 Może ktoś zna jeszcze inne stronki warte polecenia? Np. Biblie po dolno- / górno- łużycku)?
« Ostatnia zmiana: Czerwiec 17, 2022, 21:46:41 wysłana przez dziablonk »
Dziwno wam, iżem ja to tako pomieszany?
Jak ciećwierz przyszedłem w płatczyska ubrany.
 

Offline dziablonk

Odp: Łužica abo smjerć!
« Odpowiedź #19 dnia: Czerwiec 17, 2022, 21:39:13 »
Tak dla porównania sprawdziłem jeszcze odpowiednik w górnołużyckim i tak: wopřimać jest niedokonany (obok wopřim|ować), natomiast dokonany zmienia końcówkę na -nyć  ???:

wopřimn|yć ~u, ~ješ, pret ~ych, ~y p
wopřima|ć ~m, ~š ip
wopřim|ować ~uju, ~uješ ip

2 postacie bez wo-:
přimn|yć ~u, ~ješ, pret ~ych, ~y p
přima|ć ~m, ~š ip
Ciekawe, co?

Tymaczasem po górnołużycku fragment z ewangelickiej Biblii Hórnika brzmi: A swětło we ćmě swěci, a ćma je njewobja.
Tu soblex podaje:

wob|jeć ~ejmu, ~ejmješ p,
wobjima|ć ~m, ~š ip

W przypadku tego czasownika jest regularne -jeć, a nie -nyć. Ktoś ma pomysł dlaczego? ???
Dziwno wam, iżem ja to tako pomieszany?
Jak ciećwierz przyszedłem w płatczyska ubrany.
 

Offline dziablonk

Odp: Łužica abo smjerć!
« Odpowiedź #20 dnia: Czerwiec 22, 2022, 10:32:59 »
czy są jakieś wyrazy pokrewne do łużyckiego wěc?
Dziwno wam, iżem ja to tako pomieszany?
Jak ciećwierz przyszedłem w płatczyska ubrany.
 

Offline mijero

Odp: Łužica abo smjerć!
« Odpowiedź #21 dnia: Czerwiec 23, 2022, 11:37:57 »
Do sprawdzenia czy mają otpowiedniki polskich obiecać < *obwiecać, obietnica < *obwietnica, obiata < obieta < *obwieta, powiat < powiet, wiecić, wiecać.
Bociem trzeba mi prawdę powiedzieć: przez obcy język w obce ręce państwa zachodziły.
 

Offline dziablonk

Odp: Łužica abo smjerć!
« Odpowiedź #22 dnia: Czerwiec 27, 2022, 10:42:40 »
Szukałem informacji o dolnołużyckim gramatyku Bogumile Šwjeli, i dowiedziałem się, że urodził się we wsi Skjarbošc (niem. Schorbus). Intryguje mnie ta dolnołużycka nazwa, od czego się wzięła?
Dziwno wam, iżem ja to tako pomieszany?
Jak ciećwierz przyszedłem w płatczyska ubrany.
 

Offline dziablonk

Odp: Łužica abo smjerć!
« Odpowiedź #23 dnia: Lipiec 13, 2022, 08:35:39 »
Ciekawa stronka łużycka na temat zaginionych łużyckich miejscowości (wsi?):
https://www.archiv-verschwundene-orte.de/wen/start_bok/70228
« Ostatnia zmiana: Lipiec 13, 2022, 13:42:09 wysłana przez dziablonk »
Dziwno wam, iżem ja to tako pomieszany?
Jak ciećwierz przyszedłem w płatczyska ubrany.
 

Offline dziablonk

Odp: Łužica abo smjerć!
« Odpowiedź #24 dnia: Lipiec 13, 2022, 09:33:50 »
 Co do Skjarbošc to wychodziłoby na to, że rdzeń skjarb- odpowiada polskiemu skarb, czyli jak w pol. Skarboszewo.
« Ostatnia zmiana: Lipiec 13, 2022, 09:39:08 wysłana przez dziablonk »
Dziwno wam, iżem ja to tako pomieszany?
Jak ciećwierz przyszedłem w płatczyska ubrany.