Językoznawstwo > Nauka natlangów

Удмурт кыллы дышетӥськомы.

(1/3) > >>

Hapana Mtu:
Nie pytam, czy są zainteresowani, bo pewnie nie ma, ale ponieważ chcę sobie samemu odświeżyć ten język, a pisanie uroków to dobry sposób na powtórkę, więc niniejszym wrzucam na forum pierwszą (i, mam nadzieję, nie ostatnią) lekcję języka udmurckiego.

Нырысетӥ урок - lekcja pierwsza

Akcent - pada na ostatnią sylabę.

Samogłoski:
Podstawowe samogłoski to: а, э, и, о, ӧ, у, ы (a, e, i, o, ö, u, y) - z których ӧ to [ʌ] lub [ə], э to [e], о to [o], a resztę czyta się jak po polsku. Dodatkowo и używa się po miękkich wariantach spółgłosek т, д, л, с, з, н, zaś po twardych używa się osobnej litery - ӥ.
Obok nich istnieją jotowane я, е, ё, ю (ja, je, jo, ju), które po т, д, л, с, з, н oznaczają miękkość (сяська śaśka 'kwiat' <czuw.?>), w nagłosie, po samogłosce i po ъ, ь sekwencję [j] + samogłoska (яратӥсько jaratiśko 'kocham' <tat.?>,  уя uja 'płynie', эшъёс eszjos 'przyjaciele'), a po spółgłoskach nieulegających zmiękczeniu е oznacza [e] (бигер biger 'tatar' - nie używa się wtedy э). Spółgłoskę [j] w pozostałych pozycjach zapisuje się й, a zmiękczenie przez ь.

I zapis miękkości zebrany do kupy - na przykładzie н:
н на нэ нӥ но нӧ ну ны (n na ne ni no nö nu ny)
нь ня не ни нё ньӧ ню ньы (ń ńa ńe ńi ńo ńö ńu ńy)
Dla porównania to samo z м:
м ма ме ми мо мӧ му мы (m ma me mi mo mö mu my)

Spółgłoski:
a) zwarte: б, п, д, т, дь, ть г, к (b, p, d, t, d', t', g, k) - wymowa raczej oczywista, te z miękkim znakiem są zmiękczone
b) szczelinowe: в, (ф), з, с, ж, ш, зь, сь, (х) (w, f, z, s, ż, sz, ź, ś, ch) - j. w., miękkie czyta się jak po polsku
c) afrykaty: (ц), ӝ, ӵ, ӟ, ч (c, dż, cz, dź, ć) - j. w.
d) nosowe: м, н, нь (m, n, ń) - j. w.
e) półotwarte: р, л, ль, й (r, ł, l, j) - wymowa л, ль przypomina bardziej rosyjską, niż polską; pamiętać trzeba o całym szale z pisownią joty
(w nawiasie fonemy występujące tylko w rusycyzmach)

Jak łatwo zauważyć, udmurcki ma niesamowicie podobną do polskiej fonologię i fatalną, nijak do niego nie dostosowaną rosyjskocentryczną ortografię (poniekąd standard - por. kazachski, czeczeński...).

Teksty:
Мон конлангер. Мынам нимы Хапана Мту. Мон Польшаысь, Гдыняысь. Дышетскисько Варшава университетын. Вераськисько венгер, ӟуч но турек кылын. Тодӥсько тарыкан кылэз. Мон малпасько, удмурт кыл туж чебер.

Мынам нимы Саша. Мон удмурт. Вераськисько удмурт но ӟуч кылын. Кӧня ке вераськисько англи кылын. Ужасько калашников заводын. Улӥсько Ижкарын.

Teksty są tak banalne, że celowo ich nie tłumaczę.

Słownik:
мон - ja
ним - imię
мынам нимы - moje imię (-ы to sufiks dzierżawczy)
-ысь - ablatyw
дышетскыны - uczyć się (gdzieś)
дышетыны - uczyć (czegoś), uczyć się (czegoś)
-ын - miejscownik
вераськыны (... кылын) - mówić (po ....)
кыл - język
ӟуч - rosyjski, Rosjanin
но - i
тодыны - znać
-эз - biernik
малпаны - myśleć
туж - bardzo
чебер - ładny
кӧня ке - trochę
ужаны - pracować
завод - fabryka <rus>
улыны - mieszkać
Ижкар - Iżewsk, stolica Udmurcji, właśnie tam mieszka  i pracuje niejaki Michaił Timofiejewicz Kałasznikow
Иж - Iż, rzeka
кар - miasto

Gramatyka
Nie ma rodzaju gramatycznego.

Zdania imienne w czasie ter. tworzy się bez widocznego czasownika, stąd:
Мон конлангер - jestem konlangerem (dosł. ja conlanger)
Мон Польшаысь, Гдыняысь - jestem z Polski, z Gdyni

Czasowniki w bezokoliczniku kończą się na -ыны lub -аны (z wariantem graficznym -яны), przy czym do końcówki bezok. należy tylko ta część  pogrubiona przeze mnie. Jak łatwo się domyśleć, obie grupy odmieniają się ciut inaczej - mamy więc dwa typy koniugacji. Nazbyt rosyjska ortografia dodatkowo komplikuje sprawę graficznie.

Poniżej odmiana kilku czasowników przez osoby w czasie ter.:

мыныны - iść
мон мынӥсько
тон  мынӥськод
со мынэ
ми  мынӥськом(ы)
тӥ мынӥськоды
соос мыно

лыдӟыны - czytać
мон лыдӟисько
тон  лыдӟиськод
со лыдӟе
ми  лыдӟиськом(ы)
тӥ лыдӟиськоды
соос лыдӟо

изьыны - spać
мон изисько
тон  изиськод
со изе
ми  изиськом(ы)
тӥ изиськоды
соос изё

малпаны - myśleć
мон малпасько
тон  малпаськод
со малпа
ми  малпаськом(ы)
тӥ малпаськоды
соос малпало

уяны - pływać
мон уясько
тон  уяськод
со уя
ми  уяськом(ы)
тӥ уяськоды
соос уяло

Zadanie: Odmienić przez osoby czasowniki z testów. Napisać coś o sobie.

Wedyowisz:
O kurde, to wygląda jak kognaty węgierskiego menni i tudni. Kognaty. Węgierskiego.


--- Cytuj ---fatalną, nijak do niego nie dostosowaną rosyjskocentryczną ortografię
--- Koniec cytatu ---

Oczy bolą od tego ьыьыьы, trzeba przyznać.


--- Cytuj --- udmurcki ma niesamowicie podobną do polskiej fonologię
--- Koniec cytatu ---

Kontraścik palatalizacji i przed /i/ i przed /1/? Jak w polskim fhuy.

Wiadomo skąd się wziął ten segment -иськ- we wszystkich osobach poza 3-ą? Z wyglądu kojarzy mi się to z rumuńskim -esc/włoskim -isc- na sterydach.

Hapana Mtu:

--- Cytat: Gubiert w Lipiec 24, 2013, 20:00:19 ---O kurde, to wygląda jak kognaty węgierskiego menni i tudni. Kognaty. Węgierskiego.
--- Koniec cytatu ---
Są też kognaty úszni i név. Zresztą w fińskim też są: mennä, tietää (minä tiedän), uida, nimi.


--- Cytuj ---Wiadomo skąd się wziął ten segment -иськ- we wszystkich osobach poza 3-ą? Z wyglądu kojarzy mi się to z rumuńskim -esc/włoskim -isc- na sterydach.
--- Koniec cytatu ---
Dwie książki zgodnie twierdzą, że to wykładnik czasu teraźniejszego. Etymologii nie podają.

Feles:
Napisałbym coś o udmurckim, ale nie wiem, jak jest w nim "kochać".

Hapana Mtu:
Było.
яратыны 'kochać, lubić'
мон тонэ яратӥсько 'kocham cię' - 1:31:00 - 1:31:30

Na prawach ciekawostki związanej z tym słówkiem wrzucam moje beznadziejne tłumaczenie fragmentu tekstu ze zbiorku o "rudych ludziach" (tego samego, w którym zadebiutował Budinos).
Spoiler[close]

Nawigacja

[0] Indeks wiadomości

[#] Następna strona

Nie udało się pochwalić
Pochwalanie...
Idź do wersji pełnej