Językoznawstwo > Nauka natlangów

Magyar

<< < (2/3) > >>

Spodnie:

--- Cytat: Hapana Mtu w Grudzień 12, 2013, 20:47:02 ---
--- Cytuj ---Hova? - Dokąd?
--- Koniec cytatu ---
Hová. Nb. to się chyba etymologicznie łączy z przypadkiem -vá, -vé.

--- Koniec cytatu ---


--- Cytat: Zsuzsa Pontifex - Język węgierski dla początkujących ---Zapamiętaj pytania Hova? i Hová? (Dokąd? Gdzie?) (Obie formy są poprawne)
--- Koniec cytatu ---


--- Cytat: Hapana Mtu w Grudzień 12, 2013, 20:47:02 ---
--- Cytuj ---Forma bezokolicznikowa
--- Koniec cytatu ---
Ja nazywam to imiesłowem rzeczownikowym (kalka z főnévi igenév), bo to nie do końca to samo, co bezokolicznik.

--- Koniec cytatu ---

Mój błąd. Rzecz jasna chodziło mi po prostu o bezokolicznik.


--- Cytat: Hapana Mtu w Grudzień 12, 2013, 20:47:02 ---Van(nak) używa się przy podawaniu miejsca i w konstrukcjach odpowiadających czasownikowi "mieć"
--- Koniec cytatu ---

Tak, ale proponuję jeszcze poczekać z wyrażaniem posiadania.

Terminy: nisko- i wysokobrzmiący znalazłem na Wikipedii. Zdecydowanie bardziej podobają mi się, niż "przednio-" i "tylnojęzykowy", aczkolwiek jeśli komuś będzie to mocno przeszkadzać, mogę wrócić do nich.

Hapana Mtu:

--- Cytat: Zsuzsa Pontifex - Język węgierski dla początkujących ---Zapamiętaj pytania Hova? i Hová? (Dokąd? Gdzie?) (Obie formy są poprawne)
--- Koniec cytatu ---
Tym razem mój błąd.


--- Cytuj ---
--- Cytat: Hapana Mtu w Grudzień 12, 2013, 20:47:02 ---
--- Cytuj ---Forma bezokolicznikowa
--- Koniec cytatu ---
Ja nazywam to imiesłowem rzeczownikowym (kalka z főnévi igenév), bo to nie do końca to samo, co bezokolicznik.

--- Koniec cytatu ---

Mój błąd. Rzecz jasna chodziło mi po prostu o bezokolicznik.
--- Koniec cytatu ---
Czyli to, co ja nazywam imiesłowem rzeczownikowym i co w ten sposób nazywają Węgrzy (inna sprawa, jak to potem tłumaczą...). W załączniku do tego postu jest cała praca na ten temat (w ujęciu porównawczym między j. węgierskim a j. tureckim), może nie rewelacyjna, ale z grubsza oddaje, o co mi chodzi.


--- Cytuj ---Terminy: nisko- i wysokobrzmiący znalazłem na Wikipedii. Zdecydowanie bardziej podobają mi się, niż "przednio-" i "tylnojęzykowy", aczkolwiek jeśli komuś będzie to mocno przeszkadzać, mogę wrócić do nich.
--- Koniec cytatu ---
Dla mnie brzmi dziwnie. Domyślam się, że to kalki z węgierskiego, ale jak raz w tym wypadku wolę polski termin, bo przynajmniej odnosi się do czegoś, co łatwo sobie wyobrazić.

Spodnie:
Wracam zatem do określeń "przednio-" i "tylnojęzykowy".

1. Przypadki (biernik, celownik, narzędnik)

a) Accusativus (biernik) tworzy się poprzez dodanie na koniec słowa końcówki -t. Jeśli rzeczownik kończy się na a, to zmienia się ono w á, jeśli na e - w é. Jeżeli rzeczownik kończy się na spółgłoskę, przed którą jest samogłoska tylnojęzykowa (tj. a, á, o, ó, u, ú), to przed -t stanie spójka - o (czasami a). Jeżeli przed spółgłoską jest samogłoska przedniojęzykowa e, é, i, í, to spójką będzie e. Jeśli zaś przed spółgłoską jest samogłoska przedniojęzykowa ö, ő, ü, ű, to spójką będzie ö. Czasami też zdarza się, że nawet po spółgłosce nie mia spójki.

Látom a házat. - Widzę dom.
Nézem a filmet. - Oglądam film.
Nem használom a telefont. - Nie używam telefonu.

Jest to jedna z kilku szczególnych trudności w węgierskim. Jeżeli znajdę jakieś dalsze objaśnienia, kiedy i jak dodaje się te spójki, to natychmiast to wrzucę na forum.

b) Dativus (celownik) tworzy się poprzez dodanie na koniec słowa końcówki -nak/-nek. -nak, jeśli samogłoska przed spółgłoską jest tylnojęzykowa, -nek - kiedy przedniojęzykowa. Jeżeli wyraz kończy się na a, dojdzie do zmiany na á, jeśli na e - na é.

Holnap veszek meg egy számítógépet magamnak. - Jutro kupię sobie komputer.

c) Instrumentalis-comitativus (stosowany, kiedy mówi się, że robimy coś czymś albo z czymś) tworzy się poprzez dodanie na koniec słowa, jeśli jest ono zakończone na samogłoskę, -val/-vel. Jeśli tą samogłoską będzie a, przejdzie ona w á, jeśli e - w é.

Jeśli słowo jest zakończone na spółgłoskę, dochodzi do zmiany v w -val/-vel na tę właśnie spółgłoskę.

Érkezek a vonattal. - Jadę pociągiem.
Gyulával dologozol? - Pracujesz z Gyulą?

2. Przedimki

W węgierskim są dwa rodzaje przedimków - nieokreślony (egy) i określony (a, jeżeli określany przez niego wyraz zaczyna się na spółgłoskę lub az, kiedy na samogłoskę).

Nieokreślonego używamy, kiedy chodzi nam o jakąś rzecz, która jest przeciętna, jedna z wielu:

Kérek egy kávét. - Poproszę kawę.

Określonego używa się częściej:
a) Kiedy mówimy o ogóle jakiejś rzeczy:

Szeretem a politikát. - Lubię politykę.

b) Kiedy określamy pojęcia abstrakcyjne:

Utálom a hülyeséget. - Nienawidzę głupoty.

c) Kiedy określamy nazwy rzek, gór i mórz (nie miast i państw!):

Czasami przed rzeczownikiem nie stawiamy przedimków, np.:

a) Kiedy określamy zawód:

Jenő autószerelő. - Jenő to mechanik [samochodowy].

b) Kiedy określany rzeczownik jest częścią większej całości (coś, jak partitivus):

Vízet kérek - Poproszę wody.

3. Odmiany czasowników

To są dwie, występujące w węgierskim koniugacje i ich najbardziej standardowe formy. Trochę tego jest, ale raczej da się to zapamiętać, bo w większości są podobne.

a) Koniugacja podmiotowa stosowana jest:
- przy czasowniku nieprzechodnim;
- przy czasowniku przechodnim bez dopełnienia;
- przy czasowniku, który określa rzeczownik z egy.

b) Koniugacja przedmiotowa stosowana jest:
- przy czasowniku, który określa rzeczownik z a/az;
- przy czasowniku, który określa zaimek;
- przy nazwach własnych;
- przy czasowniku w takich zwrotach, jak:

[Azt] látom, hogy... - Widzę, że...
[Azt] gondolom, hogy... - Myślę, że...
[Azt] hiszem, hogy... - Wierzę, że... (także jako "myślę, że").

Końcówki koniugacji podmiotowej Końcówki koniugacji przedmiotowejÉn-ok, -ek, -ök-om, -em, -ömTe-sz-od, -ed, -ödŐ--ja, -iMi-unk, -ünk-juk, -jükTi-tok, -tek, -tök-játok, -itekŐk-nak, -nek-ják, -ik
W wielu czasownikach zachodzą różne asymilacje, przemiany itd. Nie jest ich aż tak dużo. Wspomnę o nich niebawem.

4. Bezokolicznik (imiesłów rzeczownikowy). Gerundium

Bezokolicznik (imiesłów rzeczownikowy) tworzy się poprzez dodanie -ni do tematu czasownika:

csinálni - robić, czynić
beszélni - mówić, rozmawiać

Jeżeli temat czasownika kończy się na -ít albo na dwie spółgłoski, wówczas przed -ni dodajemy spójkę a lub e (w zależności od harmonii):

érteni - rozumieć
indítani - uruchamiać

W niektórych najbardziej pierwotnych czasownikach węgierskich dochodzi do przemiany ostatniej samogłoski w temacie na n. Oto one:

lenni - być
venni - kupować (temat: vesz)
hinni - wierzyć (temat: hisz)
enni - jeść (temat: eszik)
inni - pić (temat: iszik)
menni - iść (temat: megy)
aludni - spać (temat: alszik

Gerundium tworzy się poprzez dodanie do tematu czasownika -ás (w przypadku tylnojęzykowych) lub -és (w przypadku tylnojęzykowych):

úszás - pływanie

Dzisiejsze słownictwo

lát - widzieć
néz - oglądać, patrzeć (+ B)
használ - używać, korzystać (+ B)
ház - dom
film - film
telefon - telefon
számítógép - komputer
vonat - pociąg
dolgozik - pracować
kér - prosić (+ B)
szeret - lubić, kochać
víz - woda
holnap - jutro
hogy - że

Co powinieneś zapamiętać:

- v w końcówkach -val/-vel może ulec zmianie na ostatnią spółgłoskę rzeczownika;
- koniugację przedmiotową stosuje się przy czasowniku bez dopełnienia lub z dopełnieniem poprzedzonym egy;
- koniugację przedmiotową stosuje się w reszcie przypadków;
- przed hogy zawsze k. przedmiotowa.

Na następnej lekcji pokażę m.in., jak konstruować trochę bardziej skomplikowane zdania i wyjaśnię wszystkie niestandardowe odmiany czasownika.

Wedyowisz:
O, dobrze jest sobie przypomnieć co nieco. Előre magyar nyelv!


--- Cytuj ---b) Koniugacja przedmiotowa stosowana jest:
- przy czasowniku, który określa rzeczownik z a/az;
- przy czasowniku, który określa zaimek;
--- Koniec cytatu ---

A to nie było jakoś tak, że dopełnienie w postaci zaimka 1.os. wymagało podmiotowej?


--- Cytuj --- Trochę tego jest, ale raczej da się to zapamiętać, bo w większości są podobne.
--- Koniec cytatu ---

Tylko trochę irytujące jest, że poszczególne serie końcówek są do siebie podobne, ale nie są tworzone w całkiem systematyczny sposób (tzn. czasem w jednym miejscu paradygmatu jest w jednej serii samogłoska krótka, w drugiej długa, a w innej osobie na odwrót itp.). Tak więc łatwo potem wykminić która to osoba/liczba, ale czas/tryb może się przez to mylić.

No i warto wspomnieć o końcówce 1>2 -lak. Oprócz tego, widzę, że wprowadziłeś lakik, a warto wiedzieć, że „ikowe” się odmieniają po swojemu.

Hapana Mtu:

--- Cytat: Gubiert w Grudzień 22, 2013, 18:35:26 ---
--- Cytuj ---b) Koniugacja przedmiotowa stosowana jest:
- przy czasowniku, który określa rzeczownik z a/az;
- przy czasowniku, który określa zaimek;
--- Koniec cytatu ---
A to nie było jakoś tak, że dopełnienie w postaci zaimka 1.os. wymagało podmiotowej?
--- Koniec cytatu ---
Dopełnienie wyrażone zaimkami pierwszej i drugiej osoby wymaga koniugacji nieokreślonej (podmiotowej), a wyrażone zaimkami trzeciej osoby określonej (przedmiotowej). Nb. przyjmuje się, że końcówka 1>2 -lAk też liczy się do określonej koniugacji, mimo że jej dopełnieniem są zaimki drugiej osoby; zapewne twórcom tej klasyfikacji chodziło o to, że końcówka -lAk podobnie jak koniugacja określona nie pojawia się w odmianie czasowników nieprzechodnich. Nie można też zapomnieć, że jeśli podmiot i dopełnienie wyraża ta sama osoba, to miejsce zaimka osobowego zajmuje zwrotny, więc w takim przypadku koniugacja zawsze jest określona.

rozpisanie[close]

Nawigacja

[0] Indeks wiadomości

[#] Następna strona

[*] Poprzednia strona

Nie udało się pochwalić
Pochwalanie...
Idź do wersji pełnej