Autor Wątek: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok  (Przeczytany 23231 razy)

Offline Wedyowisz

Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #15 dnia: Czerwiec 28, 2013, 11:41:13 »
Brü zdaje się postulował także most — mieść/miotać z podobną derywacją. Obecnie jednak ten pierwszy jest uznany za pożyczkę germańską.

Semantycznie kłopotliwe, imo.

Właściwie nie jest to głupie. Wspólczesnie mosty są dosyć stabilne. Niegdyś były bardzo elastyczne i faktycznie wiatr mógł nimi miotać.

Chodziło mi o hipotezę zapożyczenia germańskiego. Wygląda na to, że w każdym jednym germańskim słowo mast bądź jego ekwiwalent oznacza „pionowy drąg”, w tym zwłaszcza „maszt”. Nie zetknąłem się natomiast wcale z tym znaczeniem na gruncie słowiańskim; jeśli gdzieś występuje, to na pewno  nie powszechnie (zaświadczone znaczenia podług Fasmera to: most; przejście, pomost z desek; pokład na statku; tama; nawierzchnia ulicy). Wsiowe kładki mogą niewiele różnić się od (poziomych) drągów, jednak niespecjalnie widzę potrzebę zapożyczania z germańszczyzny słowa o takim znaczeniu tylko po to, żeby zrobić sobie zeń słowo na most. Gdyby był Prasłowianinem, myślę, że wolałbym przejąć jakiś **brъžь w tym znaczeniu. Atrakcyjność semantyczna tej hipotezy wg mnie nie powala.

A i z tym miotaniem coś może być, w końcu mosty przerzuca się przez rzeki. Podobnie jak przeciera się drogi (tor).
« Ostatnia zmiana: Czerwiec 28, 2013, 11:48:05 wysłana przez Gubiert »
стань — обернися, глянь — задивися
 

Offline Ainigmos

Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #16 dnia: Sierpień 01, 2015, 01:02:43 »
Czy to prawda, iż
miot, z którego pochodzą przedmiot, podmiot, przymiot i pomiot,urobił się od czas. mieć, a nie wbrew pozorowi derywacji zerowej - od miotać, skąd wymiot?
« Ostatnia zmiana: Sierpień 01, 2015, 11:56:16 wysłana przez Ainigmos »
Słownictwo nie może upodobnić się do poharatanego wykorzeniającymi wtrętami drzewa bez korzeni - oto hasło czyścielskiego słowodzieja
 

Offline Dynozaur

  • Audytor w: Komisja Ustalania Nazw Miejscowości
  • Wiadomości: 3 790
  • Pochwalisze: 368 razy
  • Wiecznie obserwowany
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #17 dnia: Sierpień 01, 2015, 11:34:40 »
Chyba nie.
Mieć miało pierwotnie i- i samo w sobie pochodzi od "jąć".

Zresztą, to wszystko są kalki - przedmiot, podmiot = objekt, subjekt - od łac. jacere~jactare - rzucać, miotać.

Swoją drogą, jak w takim razie można by skalkować "projekt"? Domiot? Przemiot?
« Ostatnia zmiana: Sierpień 01, 2015, 11:39:55 wysłana przez Dynozaur »
Brakuje mi weny. Podrzucajcie sugestje nowej sygnatury. Ma być prowokująca, ale żeby Bukasz nie miał się do czego przypieprzyć.
 

Offline Wedyowisz

Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #18 dnia: Sierpień 01, 2015, 14:37:07 »
Poza tym mieć miało jać, musiałby być *miat.
стань — обернися, глянь — задивися
 

Offline Ainigmos

Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #19 dnia: Czerwiec 26, 2017, 15:02:45 »
Być może całkiem błądzę, ale może prąd? Czasownika nie ma, jest za to prędki. Czy może mieć coś wspólnego z pędzeniem, o ile samo to nie jest urobione od pędu.
prądowi mogłoby natomiast odpowiadać prząść, choć to wygląda co najmniej abstrakcyjnie. (A może jednak?)
Prąd wypłynął zapewne od pruć, a ten urobił się apofonią umlautową od *przyć (jak dzisiaj już tylko w rozkazie przyj), co wygląda o wiele konkretniej, więc prąd trudno skojarzyć z przędzeniem.


troska - trząść
« Ostatnia zmiana: Czerwiec 26, 2017, 15:08:02 wysłana przez Ainigmos »
Słownictwo nie może upodobnić się do poharatanego wykorzeniającymi wtrętami drzewa bez korzeni - oto hasło czyścielskiego słowodzieja
 

Offline Siemoród

Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #20 dnia: Czerwiec 27, 2017, 00:36:48 »
kosa i czesać
-cząć i koniec
-źrzeć i wzrok

Poza tym mieć miało jać, musiałby być *miat.
Właśnie to jest o tyle ciekawe, że rosyjski ma предмѣтъ(sic!), a bułgarski прѣдмѣтъ. No a czeski předmět. Pytaniem powinno być, dlaczego nie ma jacia w polskim wyrazie.
« Ostatnia zmiana: Czerwiec 27, 2017, 17:52:05 wysłana przez Siemoród »
Niech żyje Wolny Syjam!
 

Offline Obcy

  • Chwała Semienowi i Hordenowi!
  • Uciekinier
  • Wiadomości: 1 812
  • Pochwalisze: 32 razy
  • Zarządca Kontynentu Istanbudzkiego
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #21 dnia: Czerwiec 28, 2017, 18:17:46 »
Właśnie to jest o tyle ciekawe, że rosyjski ma предмѣтъ(sic!), a bułgarski прѣдмѣтъ. No a czeski předmět. Pytaniem powinno być, dlaczego nie ma jacia w polskim wyrazie.

Wg ESSJ-ki i kilku innych źródeł forma *mětati (1.os.lp. *mětajǫ) była iteratywem od formy *metati (1.os.lp. *meťǫ) i w rezultacie mieliśmy dwa podobne czasowniki, z których w językach potomnych przeważyła jakaś jedna forma. Dlatego uważam za historycznie poprawne wszystkie słowiańskie "przedmiotowe" kalki z łaciny.
« Ostatnia zmiana: Czerwiec 28, 2017, 18:24:51 wysłana przez Obcy »
 

Offline Ainigmos

Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #22 dnia: Czerwiec 01, 2018, 17:48:31 »
Czy znacie jeszcze jakieś rzeczowniki odczasownikowe typu tor (trzeć):

Dawniej polszczyzna znała wiele rzeczowników alternacyjnych, kiedy jej słowotwórstwo po części rządziło się różnymi przegłosami i obocznościami, oto niektóre z nich:
skucha - skusić
[prze]zrocze - zierać
sprzęt - sprząc
« Ostatnia zmiana: Czerwiec 01, 2018, 17:56:50 wysłana przez Ainigmos »
Słownictwo nie może upodobnić się do poharatanego wykorzeniającymi wtrętami drzewa bez korzeni - oto hasło czyścielskiego słowodzieja
 

Offline Dynozaur

  • Audytor w: Komisja Ustalania Nazw Miejscowości
  • Wiadomości: 3 790
  • Pochwalisze: 368 razy
  • Wiecznie obserwowany
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #23 dnia: Czerwiec 02, 2018, 09:29:47 »
"Skucha" to typowa wsteczformacja z -ch-, nic starego.

Wydaje mi się wręcz, że to neologizm ostatnich dziesięcioleci.
Brakuje mi weny. Podrzucajcie sugestje nowej sygnatury. Ma być prowokująca, ale żeby Bukasz nie miał się do czego przypieprzyć.
 

Offline Ainigmos

Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #24 dnia: Czerwiec 03, 2018, 09:15:16 »
"Skucha" to typowa wsteczformacja z -ch-, nic starego.

Wydaje mi się wręcz, że to neologizm ostatnich dziesięcioleci.
Bez wsteczformacji, która zalicza się do alternacji, zgrubienie skucha brzmiała zapewne w staropolszczyźnie jako skusa (analogicznie do pokusa) czyli też rzeczownik alternacyjny, więc zdaje się, że to potoczny archaizm sprzed wielu wieków z gier dziecięcych, choć nigdzie poświadczony słownikowo.
« Ostatnia zmiana: Czerwiec 03, 2018, 10:44:38 wysłana przez Ainigmos »
Słownictwo nie może upodobnić się do poharatanego wykorzeniającymi wtrętami drzewa bez korzeni - oto hasło czyścielskiego słowodzieja
 

Offline Wedyowisz

Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #25 dnia: Czerwiec 03, 2018, 21:10:56 »
Przecież to od skuć się.
стань — обернися, глянь — задивися
 

Offline Tolasz

  • Wiadomości: 510
  • Pochwalisze: 61 razy
  • Νημα δανια ναδ πηρογϊ, α Μοχαμμαδ βϋλ ϊχ σμακοψεμ!
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #26 dnia: Lipiec 30, 2018, 19:54:12 »
stwór - stworzyć
(samo)war - warzyć
gar - żarzyć albo żreć, żerować (?)
lot - lecieć
pogoń - pogonić
zwis - zwisać
popiół  - płonąć
 

Offline Henryk Pruthenia

  • Der Untermenschenbändiger
  • Moderatór
  • Wiadomości: 5 898
  • Pochwalisze: 220 razy
  • Pieśń Arjów!
    • Mój konlangerski dorobek
  • Konlangi: Ziemskie, Kyońskie, Adnackie; autor neszszszczyzny
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #27 dnia: Lipiec 30, 2018, 20:18:53 »
Mylisz derywację zerową z ablautem, może za ostatnim wyjątkiem.

Offline Tolasz

  • Wiadomości: 510
  • Pochwalisze: 61 razy
  • Νημα δανια ναδ πηρογϊ, α Μοχαμμαδ βϋλ ϊχ σμακοψεμ!
Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #28 dnia: Lipiec 31, 2018, 05:20:07 »
Ok, ale gar od żarzyć (lub żreć) też się nadaje do wątku.
 

Offline Siemoród

Odp: Rzeczowniki odczasownikowe. Tor, tok, sok
« Odpowiedź #29 dnia: Listopad 16, 2018, 23:57:07 »
Ok, ale gar od żarzyć (lub żreć) też się nadaje do wątku.
Tak, gar zdaje się być bardzo ładnym przykładem ablautu. Najpewniej jest on od żarzyć, ale nie dlatego, że w nim gotowano posiłki, ale dlatego, że robiąc garnek, należało go wpierw wypalić.
Niech żyje Wolny Syjam!