Polskie Forum Językowe

Językoznawstwo => Polszczyzna => Wątek zaczęty przez: poloniok w Listopad 06, 2017, 19:18:34

Tytuł: Literackie synonimy
Wiadomość wysłana przez: poloniok w Listopad 06, 2017, 19:18:34
Ten wątek ma cel, żeby stworzyć zbiór wszelkich zapomnianych synonimów (ewentualnie archaicznych, proszę to jednak zaznaczyć) języka polskiego. Chodzi mi głównie o synonimy, które jak to już jedynie w języku literackim są używane (jak nam wszystkich znane ). Mogą to być wszelkie rodzaje słów, od czasowników do przyimków. Zaczynam:

nazajutrz - jutro
Tytuł: Odp: Zapomniane synonimy
Wiadomość wysłana przez: Henryk Pruthenia w Listopad 06, 2017, 19:19:44
No wybacz, ale nazajutrz nie jest ani archaiczny, ani do końca synonim. Nazajutrz to bardziej termin czegoś (obecnego) zakończenia, wykonania, zrobienia, nie wiem, czy byłoby ty w stu procentach wymienialne.

Może lepiej by było nieco zmienić założenia, i podawać ogólnie jakieś ciekawe archaizmy? Czegoś takiego chyba nie było, prawdali?
Tytuł: Odp: Zapomniane synonimy
Wiadomość wysłana przez: poloniok w Listopad 06, 2017, 19:22:47
No wybacz, ale nazajutrz nie jest ani archaiczny, ani do końca synonim. Nazajutrz to bardziej termin czegoś (obecnego) zakończenia, wykonania, zrobienia, nie wiem, czy byłoby ty w stu procentach wymienialne.

Może lepiej by było nieco zmienić założenia, i podawać ogólnie jakieś ciekawe archaizmy? Czegoś takiego chyba nie było, prawdali?

A no właśnie można tak zrobić. Nie koniecznie muszą być to archaizmy (-li chyba już jest archaizmem), ale ogólnie mówiąc ciekawe formy. Takiego wątku jeszcze nie było
Tytuł: Odp: Zapomniane synonimy
Wiadomość wysłana przez: Úlfurinn w Listopad 06, 2017, 19:58:45
Słownik wyrazów zapomnianych (http://swz.ijp.pan.pl)
Tytuł: Odp: Zapomniane synonimy
Wiadomość wysłana przez: poloniok w Listopad 06, 2017, 20:12:40
Słownik wyrazów zapomnianych (http://swz.ijp.pan.pl)

Fajna lista, dziękuję! Ale mi się zdaję, że to lista tylko i wyłącznie dla archaizmów. Nie chodzi mi za bardzo o to.

Chodzi mi o (pseudo-)synonimy, jak nazajutrz dla jutro, dla że, itd. i o słowa, które mały ktoś zna, jak np. nuż. Chodzi mi o słowa, które, powiedzmy wprost, dadzą jednego brzmieć mądrze. W twojej liście są fajne słowa, jak aczej, atoli, etc. Ale co mi da arba ‘ciężki dwukołowy wóz używany na Krymie, Kaukazie oraz w Azji Środkowej’?

Trudno mi wytłumaczyć, co mam z tym na myśli, ale właśnie coś w tym stylu
Tytuł: Odp: Zapomniane synonimy
Wiadomość wysłana przez: Widsið w Listopad 06, 2017, 20:51:03
Trudno mi wytłumaczyć, co mam z tym na myśli, ale właśnie coś w tym stylu
Złote.

Może po prostu chodzi ci o synonimy bardziej formalne, albo ograniczone kontekstowo?
Tytuł: Odp: Zapomniane synonimy
Wiadomość wysłana przez: poloniok w Listopad 06, 2017, 21:03:36
Trudno mi wytłumaczyć, co mam z tym na myśli, ale właśnie coś w tym stylu
Złote.

Może po prostu chodzi ci o synonimy bardziej formalne, albo ograniczone kontekstowo?

No o takie słowa właśnie jak nazajutrz, , nuż, atoli (lub ogólnie ta końcówka -li), etc. Słowa, które po prostu "mądrzej" brzmią niż jutro, że, etc. O takie synonimy mi tutaj chodzi, mogą też być archaiczne

Takie powiedzmy literackie synonimy
Tytuł: Odp: Zapomniane synonimy
Wiadomość wysłana przez: Kazimierz w Listopad 06, 2017, 21:57:48
Słownik wyrazów zapomnianych (http://swz.ijp.pan.pl)
Absynt, adamaszek czy akwedukt to naprawdę są zapomniane słowa?
Tytuł: Odp: Zapomniane synonimy
Wiadomość wysłana przez: poloniok w Listopad 06, 2017, 22:06:20
Jeżeli któryś Admin mógłby zmienić nazwę wątku w "Literackie synonimy", to byłbym mu wdzięczny  ::-)

Inaczej to może zmieszać kogoś, bo nie chodzi mi o archaizmy per se, tylko rzeczywiście o literackie synonimy. Słowa jak nazajutrz, , nuż, -li, itd. będą tylko raczej w języku literackim używane, i o takie słowa mi chodzi. Nie chcę pisać, jak mówię, a więc chcę wiedzieć niektóre "mądre słówka" dla języka literackiego.
Tytuł: Odp: Zapomniane synonimy
Wiadomość wysłana przez: Kazimierz w Listopad 06, 2017, 22:17:37
Ty możesz zmienić nazwę wątku edytując pierwszy post xD
Tytuł: Odp: Literackie synonimy
Wiadomość wysłana przez: poloniok w Listopad 06, 2017, 22:22:37
Dzięki, nie wiedziałem o tym
Tytuł: Odp: Literackie synonimy
Wiadomość wysłana przez: Obcy w Listopad 07, 2017, 19:37:16
niewiasta - kobieta
skra - iskra
śmiały - odważny
szpetny - brzydki
rzec - powiedzieć

Nie znalazłem jakiejś pełnej listy wyrazów książkowych, ale myślę, że ten link z wyszukiwarki Wikisłownika (https://pl.wiktionary.org/w/index.php?search=ksi%C4%85%C5%BCk.&title=Special:Search&profile=default&fulltext=1&searchToken=cm7gpq0mnj86xt3v486mf8knv) i ten (https://pl.wiktionary.org/w/index.php?search=przest.&title=Special:Search&profile=default&fulltext=1&searchToken=72whjgk7e29kq1qwryhlqvg4m) mogą dużo pomóc, chociaż mam wrażenie, że w pewnych przypadkach klasyfikacja wyrazu jako książkowego lub przestarzałego jest nieco "na wyrost", np. potomstwo (książk.) - biolodzy wiecznie tego używają, zatem (książk.) - słyszałem wielu ludzi tak mówiących, czy też sierociniec (przest.) - przecież jeszcze wielu ludzi używa tego słowa.
Tytuł: Odp: Literackie synonimy
Wiadomość wysłana przez: poloniok w Listopad 07, 2017, 19:50:13
niewiasta - kobieta
skra - iskra
śmiały - odważny
szpetny - brzydki
rzec - powiedzieć

Nie znalazłem jakiejś pełnej listy wyrazów książkowych, ale myślę, że ten link z wyszukiwarki Wikisłownika (https://pl.wiktionary.org/w/index.php?search=ksi%C4%85%C5%BCk.&title=Special:Search&profile=default&fulltext=1&searchToken=cm7gpq0mnj86xt3v486mf8knv) i ten (https://pl.wiktionary.org/w/index.php?search=przest.&title=Special:Search&profile=default&fulltext=1&searchToken=72whjgk7e29kq1qwryhlqvg4m) mogą dużo pomóc, chociaż mam wrażenie, że w pewnych przypadkach klasyfikacja wyrazu jako książkowego lub przestarzałego jest nieco "na wyrost", np. potomstwo (książk.) - biolodzy wiecznie tego używają, zatem (książk.) - słyszałem wielu ludzi tak mówiących, czy też sierociniec (przest.) - przecież jeszcze wielu ludzi używa tego słowa.

śmiały nawet sam używam w mojej mowie. Dzięki za linki!
Tytuł: Odp: Literackie synonimy
Wiadomość wysłana przez: Spiritus w Listopad 07, 2017, 20:37:55
Podobnie, szpetny jak dla mnie w ogóle nie jest literackim określeniem.
Tytuł: Odp: Zapomniane synonimy
Wiadomość wysłana przez: spitygniew w Listopad 16, 2017, 19:22:47
No wybacz, ale nazajutrz nie jest ani archaiczny, ani do końca synonim. Nazajutrz to bardziej termin czegoś (obecnego) zakończenia, wykonania, zrobienia, nie wiem, czy byłoby ty w stu procentach wymienialne.
Nie - jutro odnosi się tylko do dnia wypowiadania zdania, natomiast nazajutrz może być względem dowolnego dnia (np. "Poszedł na badanie, a nazajutrz odebrał wyniki").
Tytuł: Odp: Zapomniane synonimy
Wiadomość wysłana przez: poloniok w Listopad 16, 2017, 20:17:18
No wybacz, ale nazajutrz nie jest ani archaiczny, ani do końca synonim. Nazajutrz to bardziej termin czegoś (obecnego) zakończenia, wykonania, zrobienia, nie wiem, czy byłoby ty w stu procentach wymienialne.
Nie - jutro odnosi się tylko do dnia wypowiadania zdania, natomiast nazajutrz może być względem dowolnego dnia (np. "Poszedł na badanie, a nazajutrz odebrał wyniki").

W takim kontekście czytalem to słowo nawet ostatnio w gazecie
Tytuł: Odp: Literackie synonimy
Wiadomość wysłana przez: Kazimierz w Listopad 16, 2017, 20:23:49
Dlaczego nowe wiadomości w tym wątku mają z powrotem temat "zapomniane synonimy"?
EDIT: Już widzę, że to przez cytat

Co do nazajutrz, to rzeczywiście może odnosić się do dowolnego dnia. W moim odczuciu nie jest to archaizm, ale właśnie takie literackie słowo, w normalnej rozmowie bym raczej go nie użył.
Tytuł: Odp: Literackie synonimy
Wiadomość wysłana przez: poloniok w Grudzień 05, 2017, 22:40:53
Co to te zaimki rodzajowe tutaj (togo i ciech)? (https://pl.wikipedia.org/wiki/Historia_języka_polskiego#Zaimki_rodzajowe) Były one kiedyś w ogóle używane w języku polskim, czy nie? Język czeski ma "togo" (https://cs.wiktionary.org/wiki/toho) i "ciech" (https://cs.wiktionary.org/wiki/těch)
Tytuł: Odp: Literackie synonimy
Wiadomość wysłana przez: Kazimierz w Grudzień 05, 2017, 22:43:09
 :-o
Tego i tych. Kiedyś chyba było jak w czeskim, ale nie wiem.
Tytuł: Odp: Literackie synonimy
Wiadomość wysłana przez: poloniok w Grudzień 05, 2017, 22:45:02
Pytam tutaj ponieważ byłyby kolejne "literackie synonimy" lub można powiedzieć ciekawe archaiczne słówka
Tytuł: Odp: Literackie synonimy
Wiadomość wysłana przez: poloniok w Grudzień 09, 2017, 15:17:10
Czy , eże i iże (https://pl.wiktionary.org/wiki/eż) mieli kiedyś jakiś konkretny sens używania, czy byli tylko przypadkowymi formami rdzenia *jьże i synonimami?
Tytuł: Odp: Literackie synonimy
Wiadomość wysłana przez: Boletto w Październik 25, 2018, 19:07:20
Można wspomnieć o dawnych nazwach miesięcy:
styczeń – ledzień
luty – strąpacz
marzec – brzezień
kwiecień – dębień
maj – trawień
czerwiec – ugornik
lipiec – lipnik
sierpień – stojączka
wrzesień – stojęczeń
październik – pościernik
listopad – pającznik
grudzień – prosiniec
Tytuł: Odp: Literackie synonimy
Wiadomość wysłana przez: Kazimierz w Październik 25, 2018, 19:32:38
Chyba nie o to chodziło oeyginalnie w tym wątku.
Tytuł: Odp: Literackie synonimy
Wiadomość wysłana przez: Henryk Pruthenia w Październik 25, 2018, 19:42:56
Nie wiem skąd wytrzasnąłeś tą listę. Część słów spoko, ale zamienniki normalnych nazw są bardzo wyświechtane.
Tytuł: Odp: Literackie synonimy
Wiadomość wysłana przez: Boletto w Październik 25, 2018, 20:31:25
Fakt, część trochę naciągana. Po prostu chciałem skompletować listę
Tytuł: Odp: Literackie synonimy
Wiadomość wysłana przez: Boletto w Październik 25, 2018, 20:37:03
I z tego co się zorientowałem miały być to po prostu ciekawe formy. A nazwy miesięcy są wyjątkowe biorąc pod uwagę fakt że wyparły łacińskie i to w sporej ilości.
Tytuł: Odp: Literackie synonimy
Wiadomość wysłana przez: Henryk Pruthenia w Październik 25, 2018, 21:05:34
W polskim prawie nie masz łacińskich nazw, jedyne co to brzezień i trawień, a reszta nasza.
Tytuł: Odp: Literackie synonimy
Wiadomość wysłana przez: Boletto w Październik 26, 2018, 15:41:18
W polskim prawie nie masz łacińskich nazw, jedyne co to brzezień i trawień, a reszta nasza.
Tak, ale przed wprowadzeniem rodzimych nazw funkcjonowały te z łaciny: januarjus, februarjus, apryl, junjus, juljus, august, september, oktober, nowember, december
Tytuł: Odp: Literackie synonimy
Wiadomość wysłana przez: Henryk Pruthenia w Październik 26, 2018, 16:11:04
Apryl? Nie aprzyl? Czyżby nie było żadnego fajnego zesłowiańszczenia łacińskich i greckich nazw za wyjątkiem SCSowego енеоуарь? (Czy jak to tam było).
Tytuł: Odp: Literackie synonimy
Wiadomość wysłana przez: Boletto w Październik 26, 2018, 18:22:19
Apryl? Nie aprzyl? Czyżby nie było żadnego fajnego zesłowiańszczenia łacińskich i greckich nazw za wyjątkiem SCSowego енеоуарь? (Czy jak to tam było).
Nie wiem, tylko takie znalazłem
Tytuł: Odp: Literackie synonimy
Wiadomość wysłana przez: Kazimierz w Październik 26, 2018, 18:26:37
Ale te łacińskie to chyba tylko oficjalnie obowiązywały. Bo jakoś nie chce mi się wierzyć, że na jakichś wiochach tak mówili. A te rodzime przecież też się nie wzięły znikąd.
Tytuł: Odp: Literackie synonimy
Wiadomość wysłana przez: Wedyowisz w Październik 26, 2018, 21:41:19
Ale te łacińskie to chyba tylko oficjalnie obowiązywały. Bo jakoś nie chce mi się wierzyć, że na jakichś wiochach tak mówili. A te rodzime przecież też się nie wzięły znikąd.

Jakby mówili na wiochach to sądzę że dużo bardziej by się one zasymilowały do polskiej fonotaktyki. Sama końcówka -us a nie -usz sugeruje ciągły wpływ łaciny/późność tych nazw.