Autor Wątek: Narzecze wysokopolskie  (Przeczytany 212378 razy)

Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #2010 dnia: Wrzesień 25, 2020, 14:21:14 »
Kilka:
naśladownik – symulator (np. naśladownik lotu)
obła (urzeczownikowiony przymiotnik r. ż.) – planeta
obłęcz (jak przełęcz) a. obłęczyca (jak ulica) – orbita (to od łęku/łuku rzecz jasna)
przemieniec lub zmieniec – mutant, skoro mutacja to przemiana lub zmiana [łac. mūtō i p. (z)miana mogą pochodzić z tego samego pie. rdzenia *mey- https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Indo-European/mey-]
przysobek – portfel
uprzydatniać – adaptować; uprzydatnienie – adaptacja; uprzydatnić – zaadaptować
 
Pochwalili: Ainigmos

Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #2011 dnia: Wrzesień 25, 2020, 14:40:42 »
Kilka:
naśladownik – symulator (np. naśladownik lotu)

Tego nie podczerwieniło, bo słowo nie tylko istnieje, ale ma właśnie takie znaczenie:

naśladownik:
techn. «model imitujący działanie urządzenia rzeczywistego (np. pieca hutniczego) lub przebieg określonych procesów rzeczywistych (np. zakłóceń, warunków lotu); symulator»
∆ Naśladownik lotu «urządzenie naziemne odtwarzające warunki lotu, stosowane do szkolenia i treningu pilotów»

https://polish.enacademic.com/34744/na%C5%9Bladownik
 

Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #2012 dnia: Wrzesień 26, 2020, 09:28:46 »
Jeszcze kilka na świeżo:
przebór – selekcja (w użyciu jest dobór, ale to byłoby lepsze, bo przebierać zawiera w sobie również odrzucanie i dlatego dokładniej oddaje selekcjonować); przebierca, przebierczyni – selekcjoner, selekcjonerka; przebierny – selekcyjny; przebierczy – selektywny (np. wywołanie przebiercze)
przyrodnictwo – ekologia
uprzydatniający – adaptacyjny (np. zachowania uprzydatniające); uprzydatnialność – adaptabilność

W załączniku jak wyglądałaby okładka „Adaptation and Natural Selection. A Critique of Some Current Evolutionary Thought” George'a C. Williamsa. Czytalibyście z dodatkowym zaciekawieniem?
 
Pochwalili: QRSGN, Boletto

Online Kazimierz

Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #2013 dnia: Wrzesień 27, 2020, 19:24:15 »
Brakuje przetłumaczenia imion i nazwisk  :)
 

Offline Ainigmos

Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #2014 dnia: Październik 01, 2020, 14:48:21 »
Mój:
doom - przepast (od stpl. przepaścić)
Słownictwo nie może upodobnić się do poharatanego wykorzeniającymi wtrętami drzewa bez korzeni - oto hasło czyścielskiego słowodzieja
 

Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #2015 dnia: Październik 03, 2020, 14:52:57 »
Moje:
bytowisko – habitat (oczywista oczywistość, na którą wpadłby każdy użytkownik języka polskiego, gdybyśmy mieli w zwyczaju upojęciowianie polszczyzny)
ciałko kraśne, krasinka – chromosom (do zestawu z krwinka i dziedzinka)
ciągota – guma; ciągotka – gumka
dziedzicznictwo – zbiór wiadomości o dziedziczeniu, genetyka; dziedzinka – gen (do zestawu z krwinka i krasinka)
kiściec – pędzel; kiścik – pędzelek (niby wpadłem na to sam, ale chyba znany mi był rosyjski odpowiednik)
krasianka – kolorowanka
nadstawienie – epistaza
obłucha – kapusta; obłuszka – brukselka
podkras – paleta malarska
poziemie – terytorium [obce nieścisłe (łac. terra – ziemia) zastępuję rodzimym nieścisłym, bo w skład takiego terytorium kraju wchodzą również rzeki czy jeziora...]

Wyczytane:
podzór – stp. podglądanie, szpiegowanie
 
Pochwalili: Ainigmos

Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #2016 dnia: Październik 03, 2020, 15:39:12 »
poziemie – terytorium [obce nieścisłe (łac. terra – ziemia) zastępuję rodzimym nieścisłym, bo w skład takiego terytorium kraju wchodzą również rzeki czy jeziora...]
Te... pod rzeką czy jeziorem jest przecież ziemia...
 

Offline Siemoród

Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #2017 dnia: Październik 03, 2020, 16:31:40 »
Na pędzel to już chyba lepiej kiścica, kistka. Nie podoba mi się -ec/-ik doczepiony do słowa rodzaju żeńskiego.

Swoją drogą staropolskim słowem na kapustę była brzoskiew. Ta obłucha to od czego?
Ej Sluwioni jist ją nasa
sluwenska rec zîwa,
pukie nás truwe zîwåtak
za nás narod bėje!
 

Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #2018 dnia: Październik 04, 2020, 10:12:17 »

Ta obłucha to od czego?
obłucha – kapusta, kapucha od obł-ość + -ucha
 

Offline Ainigmos

Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #2019 dnia: Październik 07, 2020, 17:37:01 »
think tank - doradnia (od doradzać, jako że są to ciała doradcze)
Słownictwo nie może upodobnić się do poharatanego wykorzeniającymi wtrętami drzewa bez korzeni - oto hasło czyścielskiego słowodzieja
 
Pochwalili: JasiekChrusty

Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #2020 dnia: Październik 11, 2020, 15:56:50 »
think tank - doradnia (od doradzać, jako że są to ciała doradcze)
Mnie się podoba, chociaż chyba nie do końca z zasadami wysokopolskiego, bo rada (od której ma pochodzić radzić) jest przypuszczalnie zachodniosłowiańskim zapożyczeniem z niemieckiego.

Nawiązując do wcześniejszego wpisu, takie mało wykorzystane ludowe przyrostki jak -uch, -ucha czy -ul, -ula albo -aj, -aja, -oja, -uj, -uja świetnie nadają się do nazywania warzyw, owoców, ziół, zwierząt czy przedmiotów codziennego użytku.

Moje:
kraska – kreska (zmiana z rzezka na kraska)
leżyna – materac
licznictwo – zbiór wiadomości o liczeniu, matematyka
listucha – sałata (zmiana z listnica na listucha, bo -ucha takie udane)
ocieknica – rynna
pęczuch – pomidor
pięciorka – kajzerka (bo ciasto jest składane pięciokrotnie)
pitnik – szklanka (ob. jednik)
próżniówka – opakowanie próżniowe
rzeza – rysa; rzezka – ryska (zmiana z kreska na ryska)
zakuwy – kajdany (zapięty w zakuwy zam. zakuty w kajdany); zakuwki – kajdanki (ob. zadłonki)

Wyczytane/zasłyszane:
nagoda – stp. m.in. okazja (u Lindego), są jeszcze nagodny, nagodnie, w nagodź, nagodzić, oraz (u Zdanowicza) nagodnik
pławiec – stp. żeglarz
płet – stp. tratwa; płetnik – stp. flisak
 

Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #2021 dnia: Październik 11, 2020, 18:36:37 »
Jeszcze kilka:
listnik – papier; listnina – celuloza
narodowiectwo – nacjonalizm (od narodowiec jak krawiectwo od krawiec)
słodczyca – stewia (od słodki jak gorczyca od gorki; niby jest chyba polska nazwa skupnia, ale nie wiem dlaczego taka)
służbownia – biuro; służbowiec – biurowiec
służbownik – mundur
smażnica – frytownica; smażyki – frytki (podawałem smażonki i smażynki)
warzyciel – kucharz (chyba jednak lepsze niż wcześniej podawane warca czy warzca); warzycielski – kucharski

Po wrzuceniu smażnica w wyszukiwarkę wyskoczył mi Poradnik Językowy 1926.10 z. 8 z mnóstwem całkiem udanych słów warzycielskich, m.in.:
dzicznik – pasztet
jarzynniczka – salaterka
krojanka – sałatka (podawałem zamieszka)
kwaśniaki – pikle
liściatka – sałata (listucha lepsza)
mięśnik – bifsztyk (dziś befsztyk, albo lepiej też wymyślony w międzywojniu zraz)
mączniki – knedle (podawałem lepiuchy, lepiuszki na ogólne kluchy, kluski, a podobne słowo mączyk na makaron)
oliwniak – majonez
opiekanki – brjosze (dziś brioche, brioszka)
parzeniec – budyń (lepsze niż mój buchaniec?)
plecionka – strucla
prażnica – brytwanna (dziś pisane przez f; ja słyszałem udane słowo żeleźniak)
puchowiec – biszkopt
siekaniec – kotlet siekany (podawałem ogólny osmażanek, a mógłby być osmażek albo osmażyk)
smażnica – patelnia (podawałem skwarznica)
smażyna – konfitury
szum – muss (dziś mus)
szumowiec – suflet („robi się z mussu”; ja dawałem puchnik)
tężnina albo drżelina, drżelinka – galareta, galaretka (podawałem ostroba, ostrobka od *strobić u Mostowiaka)
ubijanka – krem (podawałem masta)
udzizna – szynka („wyraz utworzony na wzór głowizny”)
winiak – sorbet (na zapożyczone wino podawałem groniec, więc tu mógłby by być groniak)
 

Online Kazimierz

Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #2022 dnia: Październik 11, 2020, 18:56:10 »
Wino jest prasłowiańskim zapożyczeniem, nie ma potrzeby zastępowania.
 
Pochwalili: Siemoród

Offline Henryk Pruthenia

  • Der Untermenschenbändiger
  • Moderatór
  • Wiadomości: 5 851
  • Pochwalisze: 211 razy
  • Pieśń Arjów!
    • Mój konlangerski dorobek
  • Konlangi: Ziemskie, Kyońskie, Adnackie; autor neszszszczyzny
Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #2023 dnia: Październik 11, 2020, 22:02:02 »
Pamiętajmy, że jest duża szansa, że wino jest zapożyczeniem z prakartwelskiego do PIE, więc możesz śmiało wyrzucić xdddddd
 
Pochwalili: Siemoród

Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #2024 dnia: Październik 11, 2020, 22:48:14 »
Rzeza i rzezka to chyba teoretycznie powinny być być rzaza i rzazka.

A szum to germanizm, więc się nie nadaje na hochpolnisch mus.