Conlanger - Wkład użytkownika [pl]

Język cherynejski

2026-04-18T12:29:57Z

Borlach: /* Znane teksty */

{{Kyon ukończony}}
{{JęzykiWschoduStarożytnego}}
{{ język
| kolor = #CE2029
| nazwa = Język cherynejski
| nazwa własna = <big>{{Unicode|ḪNYADĀN|Kherinean}}</big> Īnyadān
| twórca = [[User:Borlach|Borlach]] w 2025
| nazwa conworldu = [[Kyon]]
| państwa = [[Cywilizacja ajniadzka]], [[Ceçəḥa|Szyszenia]]
| regiony = [[Kyon Wschodni]]
| mówiący = ''brak'' (język wymarły)
| alfabet = alfabet cherynejski, alfabet łaciński
| typologia = fleksyjny SOV
| klasyfikacja =
[[Języki seframańskie]] (''proponowane'')
[[Języki ajniadzkie]]
:Język praajniadzki
::'''Język ajniadzki cherynejski'''
| tekst jaki =
| tekst u =

}}
{{słownik}}
'''Język ajniadzki cherynejski''' (chrn. <big>{{Unicode|ḪNYADĀN|Kherinean}}</big> ''īnyadān'' /{{IPA|i:njada:n}}/<ref>Możliwa także forma <big>{{Unicode|ƏNYADĀN|Kherinean}}</big> ''ēnyadān'' /{{IPA|e:njada:n}}/.</ref> lub <big>{{Unicode|ṮBBAYI|Kherinean}}</big> ''têbbayi'' /{{IPA|tʲɛb:aji}}/, dosłownie "nasz język") — odmiana starożytnego [[Język ajniadzki|języka ajniadzkiego]] używana na terenie [[Ceçəḥa|Szyszenii]] w okresie postajniadzkim (po {{RokEryKyonu|2800}}), będąca jego dialektem, a być może nawet zbiorem różnych dialektów. Ajniadzki cherynejski znacząco odróżniał się od ajniadzkiego klasycznego pod względem fonologii, słownictwa i pewnych elementów gramatyki. Najbardziej oczywistą cechą dzielącą oba języki jest jednak sposób ich zapisu. Ajniadzki klasyczny używał przede wszystkim [[Język ajniadzki#Ajniadzkie pismo linearne|pisma linearnego]], podczas gdy język cherynejski definiowany jest poprzez nazwane tym samym terminem alfabetyczne pismo cherynejskie.

Język cherynejski bierze swą nazwę od położonego w delcie rzeki [[Korana|Korany]] antycznego miasta [[Ḥerəne]] (chrn. <big>{{Unicode|ḤERNḪ|Kherinean}}</big> ''Ḥernī'' /{{IPA|χɛrni:}}/), z którego pochodzi ogromna większość znanych i zachowanych do czasów współczesnych tekstów spisanych w tej mowie. Teksty cherynejskie pokrywają między innymi ściany [[Świątynie Cherynejskie|Świątyń Cherynejskich]], język ten jest również jednym z języków pojawiających się na [[Stela Cherynejska|Steli Cherynejskiej]], wydobytej z wód Korany w roku {{RokEryKyonu|9850}}. Ḥerəne zdaje się być sercem postajniadzkiego cherynejskiego piśmiennictwa. Z miasta tego [[Ajniadzi|ajniadzka elita]] sprawowała władzę nad [[Szyszenia|Szyszenią]] najprawdopodobniej jeszcze przez kilka stuleci po końcu [[Wschód Starożytny|Wschodu Starożytnego]].

Bez względu na to, czy ajniadzki cherynejski uznawany jest za dialekt, zbiór dialektów czy też za osobny język, wiele wskazuje na to, że to właśnie on (a nie używany wcześniej [[Język ajniadzki|ajniadzki klasyczny]]) jest bezpośrednim przodkiem wszystkich późniejszych i istniejących obecnie [[Języki ajniadzkie|języków ajniadzkich]]. Jest to też jeden z historycznie najważniejszych języków tej części [[Kyon|Kyonu]]. O jego znaczeniu świadczy fakt, że nawet po wymarciu jako żywy język mówiony, ajniadzki w dialekcie cherynejskim używany był przez kolejne tysiąclecia na [[Kyon Wschodni|Kyonie Wschodnim]] jako święty język rytuałów, magii, zaklęć, klątw i uroków.

==Historia==
<do uzupełnienia>

==Porównanie z ajniadzkim klasycznym==
Dialekt cherynejski od klasycznego odróżnia się serią dość regularnych i dających się przewidzieć zmian fonetycznych, chociaż towarzyszy im także pewna grupa zmian nieregularnych, występujących w pojedynczych słowach. Przejawiają się one głównie w niespodziewanych zmianach samogłosek, podczas gdy spółgłoski pozostają przeważnie takie same. Znacznie rzadziej występują zmiany w spółgłoskach, chociaż i na nie można natrafić. Zmiany nieregularne wynikają prawdopodobnie z inkorporowania do cherynejskiego leksykonu słów zaczerpniętych z różnych ajniadzkich dialektów ludowych, z których żaden nie został poświadczony pisemnie. Zmiany regularne podzielić można natomiast na 7 punktów:
[[Plik:CherynejskiEwolucja.png|thumb|thumb|right|300px|Szkic ewolucji najważniejszych dialektów języka ajniadzkiego na przestrzeni jego długich dziejów, wraz z widocznym kierunkiem wpływów od okresu darchajskiego do postajniadzkiego. Warto zaznaczyć, że w czasach imperialnych relacja pomiędzy ajniadzkim klasycznym, jako dialektem prestiżowym, a dialektami ludowymi charakteryzowała się zjawiskiem dyglosji<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Diglossia.</ref>.]]
*'''1.''' Całkowity brak w cherynejskim występującego w klasycznym ajniadzkim dźwięku ''ḫ'' ([{{IPA|ʜ}}] / [{{IPA|ħ}}]).
Spółgłoska ta zanika całkowicie na początku oraz na końcu słowa, jeśli obok niej występuje samogłoska. Jeżeli w ajniadzkim klasycznym [{{IPA|ʜ}}] występowało środku słowa, to w cherynejskim może zajść jeden z kilku procesów. Jeżeli spółgłoska ta występuje pomiędzy dwoma takimi samymi samogłoskami, to zamieni się w [{{IPA|χ}}] i doprowadzi do wydłużenia się samogłoski, przy czym długa samogłoska zawsze przybierze formę [{{IPA|a:}}], [{{IPA|i:}}] lub [{{IPA|e:}}] (''VʜV → χV:''). Jeżeli [{{IPA|ʜ}}] występuje pomiędzy różnymi samogłoskami, to zamieni się w długie [{{IPA|χ:}}], tworząc geminatę (''VʜV → Vχ:V''). Geminaty powstaną też w sytuacji, w której [{{IPA|ʜ}}] tworzy zbitkę spółgłoskową z inną spółgłoską. Wtedy [{{IPA|ʜ}}] zanika całkowicie, a sąsiednia spółgłoska zostaje podwojona (''ʜC → C:'' oraz ''Cʜ → C:'')

*'''2.''' Wydłużenie, obniżenie i otwarcie samogłosek w okolicy ''ḫ''.
Samogłoski występujące w ajniadzkim klasycznym obok [{{IPA|ʜ}}] na początku lub na końcu słowa mają po jego zaniku w cherynejskim tendencję do wydłużania się. Zawsze przybierają jednak formę [{{IPA|a:}}], [{{IPA|i:}}] lub [{{IPA|e:}}]. Samogłoska [{{IPA|e}}] znajdująca się w okolicy [{{IPA|ʜ}}], jeżeli nie została poddana wydłużeniu, ma tendencję do obniżenia się i otwarcia, zmieniając się w [{{IPA|ɛ}}]. Dzieje się tak nawet w okolicy długich spółgłosek, czyli geminatów (''eʜ, ʜe → ɛ'').

*'''3.''' Rozbicie sylaby i zanik zbitki [{{IPA|je}}].
Minimalną dopuszczalną sylabą klasyczną było '''CV''', cherynejski dopuszcza natomiast sylabę '''V''', składającą się z pojedynczej samogłoski. Powszechnie występująca na początku słów w ajniadzkim klasycznym zbitka [{{IPA|je}}] realizowana jest w cherynejskim przeważnie jako długie [{{IPA|i:}}]. Występują też teksty, w których realizowana jest też jako [{{IPA|e:}}], chociaż jest to znacznie rzadsze.

*'''4.''' Udźwięcznienie spółgłosek.
Tam, gdzie w klasycznym ajniadzkim spółgłoski zwarte bezdźwięczne występują między takimi samymi lub podobnymi samogłoskami (przede wszystkim między [{{IPA|i}}] oraz [{{IPA|e}}] lub [{{IPA|o}}] i [{{IPA|u}}]), w ajniadzkim cherynejskim następuje ich udźwięcznienie. Spółgłoski [{{IPA|p}}], [{{IPA|t}}], [{{IPA|k}}] zmieniają się więc w [{{IPA|b}}], [{{IPA|d}}], [{{IPA|g}}]. Najlepszy przykład tego procesu stanowi nazwa własna [[Ajniadzi|Ajniadów]], w języku klasycznym ''yeniyata'' /{{IPA|jenijata}}/, po cherynejsku <big>{{Unicode|ḪNYADA|Kherinean}}</big> ''īnyada'' /{{IPA|i:njada}}/ lub <big>{{Unicode|ƏNYADA|Kherinean}}</big> ''ēnyada'' /{{IPA|e:njada}}/.

*'''5.''' Częściowa utrata labializacji.
Występujące w ajniadzkim klasycznym spółgłoski języczkowo-krtaniowe konsekwentnie utraciły swoje warianty labializowane, zlewając się w języku cherynejskim ze swoimi podstawowymi formami. Jednocześnie jednak występujące po nich samogłoski [{{IPA|o}}], [{{IPA|u}}] poprzedzone zostają w piśmie przez ''v''. Oznaczało to najprawdopodobniej dyftong [{{IPA|ou̯}}], który pojawiał się w miejsce obu samogłosek ([{{IPA|qʷo}}], [{{IPA|qʷu}}], [{{IPA|χʷo}}], [{{IPA|χʷu}}] → [{{IPA|qou̯}}], [{{IPA|χou̯}}]).

*'''6.''' Archaiczna wymowa [{{IPA|ɘ}}] i [{{IPA|ɐ}}].
Cherynejski wyróżnia się archaiczną wymową klasycznych ajniadzkich samogłosek ''ə'' [{{IPA|ɘ}}] i ''â'' [{{IPA|ɐ}}], które realizowane są jako ''i'' [{{IPA|i}}] i ''ā'' [{{IPA|a:}}]. Jest to z dużym prawdopodobieństwem wymowa, jaka występowała na wcześniejszym etapie ewolucji języka, w czasach [[Język ajniadzki#Historia|darchajskich]]. Stanowi to kolejny dowód świadczący o tym, że cherynejski nie wywodzi się bezpośrednio z ajniadzkiego klasycznego, lecz stanowi wobec niego dialekt równoległy, wywodzący się z tego samego darchajskiego pnia i przedstawiający jeden z licznych niezachowanych dialektów ludowych (lub będący amalgamatem kilku różnych dialektów). Pomimo tego występuje wiele słów, w których klasyczne [{{IPA|ɘ}}] nie odpowiada [{{IPA|i}}], lecz zanika całkowicie w środku słowa, tworząc zbitkę spółgłoskową.

*'''7.''' Zmiany w zębowych afrykatach i spółgłoskach szczelinowych.
Regularna korespondencja zachodzi pomiędzy klasycznym [{{IPA|t͡s}}] a cherynejskim [{{IPA|z}}], które występuje dodatkowo w miejscu klasycznego [{{IPA|s}}] na początku słowa oraz pomiędzy samogłoskami (ale nie w zbitkach spółgłoskowych). Cherynejskie [{{IPA|zʲ}}] odpowiada klasycznemu palatalizowanemu [{{IPA|sʲ}}] występującemu na początku słowa, chociaż pojawia się też czasem w otoczeniu [{{IPA|j}}] w innych pozycjach. Klasyczne ejektywne [{{IPA|t͡sʼ}}] zlało się całkowicie z [{{IPA|t͡ʃʼ}}] ([{{IPA|t͡s}}], [{{IPA|sV_}}], [{{IPA|VsV}}] → [{{IPA|z}}]; [{{IPA|sʲ_}}] → [{{IPA|zʲ_}}]; [{{IPA|t͡sʼ}}] → [{{IPA|t͡ʃʼ}}]).

Pozostałe różnice między ajniadzkim klasycznym a cherynejskim przejawiają się w gramatyce (nieco inne końcówki odmian, różnice w systemie określoności i nieokreśloności, powszechne występowanie w cherynejskim zjawiska znanego jako ''Suffixaufnahme''<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Suffixaufnahme.</ref>) oraz w słownictwie (różne zapożyczenia, formy dialektalne, znaczna liczba niewystępujących w języku klasycznym słów [[Język szyszeński|szyszeńskich]]). Najprawdopodobniej inny był również akcent, chociaż nie da się łatwo i bezspornie zrekonstruować miejsca padania akcentu w żadnym z tych dialektów. Pomimo różnic oba języki były do znacznego stopnia wzajemnie zrozumiałe.

==Fonologia==
===Samogłoski===
W języku cherynejskim występował nieregularny zestaw 9 samogłosek, z których 3 były długimi samogłoskami.

{|class=wikitable style="text-align:center"
|-
!
!Przednie
!Centralne
!Tylne
|-
!Przymknięte
|{{IPA|i}} • {{IPA|i:}}
|
|{{IPA|u}}
|-
!Środkowe
|{{IPA|e}} • {{IPA|e:}} • {{IPA|ɛ}}
|
|{{IPA|o}}
|-
!Otwarte
|
|{{IPA|a}} • {{IPA|a:}}
|
|}
* Cherynejski posiada tylko jeden dyftong: [{{IPA|ou̯}}]. Pojawia się na początku słów, które w ajniadzkim klasycznym zaczynały się zbitkami ''vo'', ''vu'', ''yo'', ''yu'' (na przykład <big>{{Unicode|OVRAYA|Kherinean}}</big> '''''ov'''raya'' [{{IPA|ou̯raja}}] "dusza" (klasyczne ''vuraya'' [{{IPA|wuraja}}]), a niekiedy także w środku słów.

===Spółgłoski===
Ajniadzki cherynejski posiadał zestaw 42 lub 43 spółgłosek, który o wiele bardziej niż zestaw samogłoskowy przypominał system [[Język ajniadzki|klasycznego ajniadzkiego]]. Jednak również tu występowały znaczące różnice. Przejawiają się one między innymi w braku wielu dźwięków języczkowo-krtaniowych, asymilacji [{{IPA|ʜ}}] / [{{IPA|ħ}}] przez [{{IPA|χ}}] i zmniejszeniu labializacji.

{| class="wikitable" width="40%" min-width="350px"
|-
! rowspan="2" colspan="2" align=center |
! rowspan="2" align=center | Wargowe
! colspan="2" align=center | Zębowe
! colspan="2" align=center | Dziąsłowe
! colspan="3" align=center | Podniebienne
! rowspan="2" align=center | Języczkowo-krtaniowe
|-
! zwykłe
! palatal.
! zwykłe
! palatal.
! zwykłe
! palatal.
! labial.
|-
! colspan="2" align=center | Nosowe
| align=center | {{IPA|m}}
| colspan=2 align=center |
| colspan=2 align=center | {{IPA|n}}
| colspan=3 align=center | {{IPA|ŋ}}
| colspan=2 align=center |
|-
!style="text-align:left" rowspan=3|'''Zwarte'''
!style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align=center | {{IPA|p}}
| align=center | {{IPA|t}}
| align=center | {{IPA|tʲ}}
| colspan=2 align=center |
| align=center | {{IPA|k}}
| align=center | {{IPA|kʲ}}
| align=center | {{IPA|kʷ}}
| align=center | {{IPA|q}}
|-
!style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
| align=center | {{IPA|b}}
| align=center | {{IPA|d}}
| align=center | {{IPA|dʲ}}
| colspan=2 align=center |
| align=center | {{IPA|g}}
| align=center | {{IPA|gʲ}}
| align=center | {{IPA|gʷ}}
| align=center |
|-
!style="text-align:left" |'''ejektywne'''
| align=center | {{IPA|pʼ}}
| colspan=2 align=center | {{IPA|tʼ}}
| colspan=2 align=center |
| align=center | {{IPA|kʼ}}
|
| align=center | {{IPA|kʼʷ}}
| align=center | ({{IPA|qʼ}})
|-
!style="text-align:left" rowspan=3|'''Afrykaty'''
!style="text-align:left" |bezdźwięczne
|
| colspan=2 align=center |
| align=center | {{IPA|t͡ʃ}}
| align=center | {{IPA|t͡ʃʲ}}
| colspan=3 align=center |
| colspan=2 align=center |
|-
!style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
|
| colspan=2 align=center |
| align=center | {{IPA|d͡ʒ}}
| align=center | {{IPA|d͡ʒʲ}}
| colspan=3 align=center |
| colspan=2 align=center |
|-
!style="text-align:left" |ejektywne
|
| colspan=2 align=center |
| colspan=2 align=center | {{IPA|t͡ʃʼ}}
| colspan=3 align=center |
| colspan=2 align=center |
|-
!align=center rowspan="2" |'''Szczelinowe'''
!style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align=center | {{IPA|f}}
| align=center | {{IPA|θ}} • {{IPA|s}}
| align=center | {{IPA|sʲ}}
| align=center | {{IPA|ʃ}}
| align=center | {{IPA|ʃʲ}}
| align=center | {{IPA|x}}
|
| align=center | {{IPA|xʷ}}
| align=center | {{IPA|χ}}
|-
!style="text-align:left" |dźwięczne
|
| align=center | {{IPA|z}}
| align=center | {{IPA|zʲ}}
| colspan=2 align=center |
| colspan=3 align=center |
|-
! colspan="2" align=center | Drżące
|
| colspan=2 align=center |
| colspan=2 align=center | {{IPA|r}}
| colspan=3 align=center |
| colspan=2 align=center |
|-
! colspan="2" align=center | Aproksymanty
|
| colspan=2 align=center |
| colspan=2 align=center | {{IPA|l}} • {{IPA|ɬ}} • {{IPA|ɬʷ}}
| colspan=3 align=center | {{IPA|j}} • {{IPA|w}}
| colspan=2 align=center |
|}

* Spółgłoska [{{IPA|qʼ}}] jest nieobecna w znacznej większości tekstów cherynejskich, gdzie w jej miejsce pojawia się [{{IPA|kʼ}}]. Odnaleziono jednak kilka tekstów spisanych w wersji języka zawierającej [{{IPA|qʼ}}]. Jest to bardzo archaiczna cecha. Wskazuje, że jeszcze w okresie postajniadzkim mogły występować dialekty ludowe posiadające dźwięk ten w swoim zestawie fonetycznym.
* Cherynejski wykazuje skłonność do rotacyzmu<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Rhotacism.</ref>, który może pełnić nawet funkcje gramatyczne.

===Geminaty===
Cherynejski charakteryzuje się jeszcze częstszym niż w ajniadzkim klasycznym występowaniem geminatów, czyli spółgłosek długich lub podwojonych. Zapisywane są one w piśmie cherynejskim poprzez powtórzenie tego samego znaku. Pojawiają się w tych samych miejscach co w ajniadzkim klasycznym, a także w miejscach do których doszło do zaniku dźwięku [{{IPA|ʜ}}] / [{{IPA|ħ}}]. Typową dla tego procesu geminatą jest [{{IPA|χ:}}]. Na przykład:
<div style="column-count:2;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3">
*<big>{{Unicode|ṮBB|Kherinean}}</big> ''tê'''bb''''' [{{IPA|tʲɛb:}}] "język" (klasyczne ''têḫb'' [{{IPA|tʲeʜb}}])
*<big>{{Unicode|RRAKṢO|Kherinean}}</big> '''''rr'''akṣo'' [{{IPA|r:akʃo}}] "księżyc" (klasyczne ''ḫrakṣu'' [{{IPA|ʜrakʃu}}])
*<big>{{Unicode|TAḼḤḤO|Kherinean}}</big> ''taŝu'''ḥḥ'''o'' [{{IPA|taɬʷuχ:o}}] "ametyst" (klasyczne ''taŝuḫo'' [{{IPA|taɬʷuʜo}}])
</div>

===Struktura sylaby i akcent===
Podobnie jak w języku klasycznym, maksymalna dopuszczalna struktura sylaby to '''(C)(C)V(C)(C)''', gdzie V oznacza samogłoskę a C spółgłoskę. Sporą różnicą jest jednak to, że w języku cherynejskim sylaba może rozpoczynać się od samogłoski, a sama samogłoska może tworzyć pełną sylabę. Cherynejski akcent nie jest znany. Przypuszcza się, że mógł padać inaczej w różnych dialektach, na co wskazują procesy fonetyczne i różnice w akcentach języków potomnych.

==Pismo==
===Zapis łaciński===
Zasady zapisu cherynejskiego alfabetem łacińskim bazują na zasadach transkrypcji [[Język ajniadzki#Zapis łaciński|klasycznego ajniadzkiego]]. Występuje 37 liter, z których 10 to samogłoski, a 27 to spółgłoski. W niektórych tekstach może pojawić się też dodatkowa litera ''Q́/q́'', oznaczająca spółgłoskę [{{IPA|qʼ}}]. Występuje jednak niezwykle rzadko i nie jest zwykle uznawana za standardowy element języka cherynejskiego.

{| cellspacing="10" style="text-align: center;"
|- style="font-size: 2.0em;"
| a || ā || e || ê || ē || i || î || ī || o || u
|-
| [{{IPA|a}}] || [{{IPA|a:}}] || [{{IPA|e}}]~[{{IPA|ɛ}}] || [{{IPA|ʲe}}]~[{{IPA|ʲɛ}}] || [{{IPA|e:}}] || [{{IPA|i}}] || [{{IPA|ʲi}}] || [{{IPA|i:}}] || [{{IPA|o}}] || [{{IPA|u}}]
|- style="font-size: 2.0em;"
| m || n || p || ṕ || t || ť || d || b || g || q
|-
| [{{IPA|m}}] || [{{IPA|n}}] || [{{IPA|p}}] || [{{IPA|pʼ}}] || [{{IPA|t}}] || [{{IPA|tʼ}}] || [{{IPA|d}}] || [{{IPA|b}}] || [{{IPA|g}}] || [{{IPA|q}}]
|- style="font-size: 2.0em;"
| k || ḱ || z || c || ć || ç || j || f || s || ṣ
|-
| [{{IPA|k}}] || [{{IPA|kʼ}}] || [{{IPA|z}}] || [{{IPA|t͡ʃ}}] || [{{IPA|t͡ʃʼ}}] || [{{IPA|θ}}] || [{{IPA|d͡ʒ}}] || [{{IPA|f}}] || [{{IPA|s}}] || [{{IPA|ʃ}}]
|- style="font-size: 2.0em;"
| ŝ || h || ḥ || r || l || y || v
|-
| [{{IPA|ɬ}}] || [{{IPA|x}}] || [{{IPA|χ}}] || [{{IPA|r}}] || [{{IPA|l}}] || [{{IPA|j}}] || [{{IPA|w}}]
|}

===Zapis cherynejski===
Język cherynejski definiowany jest przede wszystkim przez pryzmat sposobu jego zapisu. Jest nim pismo cherynejskie, które, podobnie jak język, nazwane od starożytnego miasta [[Ḥerəne]]. Wywodzi się ono z wcześniejszego [[Język ajniadzki#Ajniadzkie pismo linearne|pisma linearnego]] i z dużą dozą prawdopodobieństwa dzierży tytuł najstarszego w pełni rozwiniętego alfabetu w historii [[Kyon|Kyonu]]. Pośród badaczy nie ma jednak konsensusu na temat tego, czy pismo to powstało już po [[Katastrofa Farandyjska|Katastrofie Farandyjskiej]] i upadku klasycznej [[Cywilizacja ajniadzka|cywilizacji ajniadzkiej]] [[Wschód Starożytny|Wschodu Starożytnego]], czy istniało jeszcze wcześniej, lecz po prostu nie zachowały z tego etapu żadne przykłady (scenariusz taki tłumaczy się stosowaniem pierwotnego pisma cherynejskiego jako kursywy do zapisu ludowych dialektów na nietrwałych materiałach).

Pismo cherynejskie posiada 51 znaków. Spośród nich 8 oddaje samogłoski, 28 spółgłoski. Kolejne 13 to znaki modyfikowane jednym z dwóch specjalnych znaków diakrytycznych, wyrażające sylaby labializowane lub palatalizowane. Istnieją też dwa dodatkowe znaki z diakrytykiem, których użycie różni się w zależności od tekstu i dialektu języka, w którym tekst ten spisano. Prócz zapisu dialektu cherynejskiego (lub dialektów cherynejskich) alfabet ten nadaje się także do zapisu klasycznego ajniadzkiego. Do tej pory odkryto 7 tekstów w klasycznym języku ajniadzkim zapisanych alfabetem cherynejskim, wszystkie z nich datuje się na okres ajniadzkiej władzy nad [[Szyszenia#I Państwo Szyszeńskie|I Państwem Szyszeńskim]] (od około {{RokEryKyonu|2800}} do {{RokEryKyonu|3345}}). Stanowi to jednak wyjątek od reguły, przeważająca większość tekstów spisana została w wariancie postklasycznym.
 
<center>
{|
|{{subnetbox|A|<big>{{Unicode|A|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ā|<big>{{Unicode|Ā|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|E|<big>{{Unicode|E|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ē|<big>{{Unicode|Ə|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|I|<big>{{Unicode|I|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ī|<big>{{Unicode|Ḫ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|O|<big>{{Unicode|O|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|U|<big>{{Unicode|U|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|M|<big>{{Unicode|M|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|N|<big>{{Unicode|N|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|P|<big>{{Unicode|P|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ṕ|<big>{{Unicode|Ṕ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|T|<big>{{Unicode|T|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ť|<big>{{Unicode|Ť|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Tê/Tî|<big>{{Unicode|Ṯ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|D|<big>{{Unicode|D|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Dê/Dî|<big>{{Unicode|Ḏ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|B|<big>{{Unicode|B|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|G|<big>{{Unicode|G|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Gê/Gî|<big>{{Unicode|Ğ|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Go/Gu|<big>{{Unicode|Ḡ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|K|<big>{{Unicode|K|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Kê/Kî|<big>{{Unicode|Ǩ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ko/Ku|<big>{{Unicode|Ḵ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ḱ|<big>{{Unicode|Ḱ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ḱo/Ḱu|<big>{{Unicode|Ⱪ|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Q|<big>{{Unicode|Q|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Z|<big>{{Unicode|Z|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Zê/Zî|<big>{{Unicode|Ź|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|C|<big>{{Unicode|C|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Cê/Cî|<big>{{Unicode|Ċ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ć|<big>{{Unicode|Ć|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Ç|<big>{{Unicode|Ç|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|J|<big>{{Unicode|J|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Jê/Jî|<big>{{Unicode|Ĵ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|F|<big>{{Unicode|F|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|S|<big>{{Unicode|S|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Sê/Sî|<big>{{Unicode|Ṡ|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Ṣ|<big>{{Unicode|Ṣ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ṣê/Ṣî|<big>{{Unicode|Ṩ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ŝ|<big>{{Unicode|Ŝ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ŝo/Ŝu|<big>{{Unicode|Ḽ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|H|<big>{{Unicode|H|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ho/Hu|<big>{{Unicode|Ẋ|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Ḥ|<big>{{Unicode|Ḥ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|R|<big>{{Unicode|R|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|L|<big>{{Unicode|L|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Y|<big>{{Unicode|Y|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|V|<big>{{Unicode|V|Kherinean}}</big>}}
|
|{{subnetbox|<różne>|<big>{{Unicode|Ǫ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|<różne>|<big>{{Unicode|Ẍ|Kherinean}}</big>}}
|}
</center>
 
W niektórych tekstach, z których wszystkie odnalezione zostały poza miastem [[Ḥerəne]]<ref>A więc powstały na obrzeżach ajniadzkiej sfery kulturowej okresu postklasycznego, zapewne z ręki autorów, których ojczyste dialekty różniły się od typowego cherynejskiego standardu. Na przetrwanie jeszcze przez stulecia części równoległych dialektów wskazuje fakt występowania dźwięku [{{IPA|qʼ}}] w niektórych językach wywodzących się z ajniadzkiego cherynejskiego, przy jednoczesnym braku tego dźwięku w standardzie poświadczonym w tekstach z [[Ḥerəne]].</ref>, litery <big>{{Unicode|Ǫ|Kherinean}}</big> oraz <big>{{Unicode|Ẍ|Kherinean}}</big> pojawiają się w miejscach sugerujących, że przedstawiano za ich pomocą różne dźwięki, niewystępujące w cherynejskim standardzie. Najczęściej zapisywano w ten sposób archaiczną spółgłoskę [{{IPA|qʼ}}], występującą na darchajskim etapie rozwoju ajniadzkiego i całkowicie zanikłą w języku klasycznym. Pomimo nieobecności w standardowym cherynejskim zestawie fonetycznym, spółgłoska ta występowała zapewne w przynajmniej części dialektów ludowych. Tymczasem oryginalnym przeznaczeniem tych znaków było przedstawianie klasycznych ajniadzkich labializowanych spółgłosek języczkowo-krtaniowych (<big>{{Unicode|Ǫ|Kherinean}}</big> dla [{{IPA|qʷ}}], <big>{{Unicode|Ẍ|Kherinean}}</big> dla [{{IPA|χʷ}}]). W zapisie języka klasycznego alfabetem cherynejskim wykorzystywano ponadto znak <big>{{Unicode|Ā|Kherinean}}</big> do oddania ''â'' [{{IPA|ɐ}}], <big>{{Unicode|Ə|Kherinean}}</big> dla ''ə'' [{{IPA|ɘ}}], <big>{{Unicode|Ź|Kherinean}}</big> dla ''ź'' [{{IPA|t͡sʼ}}] oraz <big>{{Unicode|Ḫ|Kherinean}}</big> dla ''ḫ'' [{{IPA|ʜ}}] / [{{IPA|ħ}}].

==Gramatyka==
{{zobacz też|Język ajniadzki}}
Poniżej opisana została gramatyka języka cherynejskiego, szczególnie w tych aspektach, w których różniła się ona w jakimś stopniu od gramatyki ajniadzkiego klasycznego. Jeżeli jakaś kwestia nie została opisana, została pominięta lub dalej jest niejasna, można z dużym prawdopodobieństwem założyć, że kwestia ta działa w cherynejskim tak samo, jak działała w języku klasycznym.

===Czasowniki===
Cherynejskie czasowniki odmieniają się przez osoby, aspekty, tryby oraz czasy w taki sam z grubsza sposób jak w języku klasycznym. Jedynym prawdziwie nieregularnym czasownikiem jest czasownik "być", przybierający formę końcówek doklejanych do rzeczownika lub przymiotnika. Pozostałe czasowniki przynależą albo do '''Kategorii I''' (czasowniki przechodnie, końcówka '''-gê'''), albo do '''Kategorii II''' (czasowniki modalne, nieprzechodnie, końcówka '''-bē'''). Odmiana przez osoby jest bardzo rozbudowana. Występuje aż 11 osób gramatycznych, wliczając to charakterystyczny dla [[Języki ajniadzkie|języków ajniadzkich]] obwiatyw<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Obviative.</ref>.

Negacja czasowników jest bardzo prosta i odbywa się za pomocą przedrostka '''pat-''', doklejanego do samego początku słowa. W przypadku gdy czasownik rozpoczyna się dźwięczną lub bezdźwięczną spółgłoską zębową dochodzi do pojawienia się geminaty. Przykładowo:
*<big>{{Unicode|BEVARŤEBƏ|Kherinean}}</big> ''bevarťebē'' (obmyśleć, przemyśleć) → <big>{{Unicode|PATBEVARŤEBƏ|Kherinean}}</big> '''''pat'''bevarťebē'' (nie obmyśleć, nie przemyśleć)
*<big>{{Unicode|RINNĀLARN|Kherinean}}</big> ''rinnālarn'' (ponoć idą) → <big>{{Unicode|PATRINNĀLARN|Kherinean}}</big> '''''pat'''rinnālarn '' (ponoć nie idą)
*<big>{{Unicode|DARBƏVN|Kherinean}}</big> ''darbēvn'' (masz) → <big>{{Unicode|PATTARBƏVN|Kherinean}}</big> '''''patt'''arbēvn'' (nie masz)

====Osoby i odmiana przez osoby====
{| width="40%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="5" | ''Kategoria I.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe ''ja''
| -r
| mefnigê'''r''' ''jem, ucztuję''
|-
! colspan=2 | II.
| men ''ty''
| -t
| mefnigê'''t''' ''jesz, ucztujesz''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra ''on/ona''
| -fta
| mefnigê'''fta''' ''je, ucztuje''
|-
! nieoż.
| qa ''ono''
| -ftu
| mefnigê'''ftu''' ''je, ucztuje''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -styā
| mefnigê'''styā''' ''je, ucztuje''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe ''my'' (z Tobą)
| -zī
| mefnigê'''zī''' ''jemy, ucztujemy''
|-
! podw.
| ṕovle ''my'' (dwoje)
| -ṣî
| mefnigê'''ṣî''' ''jemy, ucztujemy''
|-
! eks.
| ṕaye ''my'' (bez Ciebie)
| -sos
| mefnigê'''sos''' ''jemy, ucztujemy''
|-
! colspan=2 | II.
| qin ''wy''
| -ç
| mefnigê'''ç''' ''jecie, ucztujecie''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta ''oni/one''
| -rna
| mefnigê'''rna''' ''jedzą, ucztują''
|-
! nieoż.
| ḥto ''te rzeczy''
| -rum
| mefnigê'''rum''' ''jedzą, ucztują''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="5" | ''Kategoria II.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe ''ja''
| -ni
| darbē'''ni''' ''mam''
|-
! colspan=2 | II.
| men ''ty''
| -vn
| darbē'''vn''' ''masz''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra ''on/ona''
| -mma
| darbē'''mma''' ''ma''
|-
! nieoż.
| qa ''ono''
| -ndu
| darbē'''ndu''' ''ma''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -styā
| darbē'''styā''' ''ma''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe ''my'' (z Tobą)
| -jê
| darbē'''jê''' ''mamy''
|-
! podw.
| ṕovle ''my'' (dwoje)
| -ng
| darbē'''ng''' ''mamy''
|-
! eks.
| ṕaye ''my'' (bez Ciebie)
| -ci
| darbē'''ci''' ''mamy''
|-
! colspan=2 | II.
| qin ''wy''
| -ćo
| darbē'''ćo''' ''macie''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta ''oni/one''
| -rs
| darbē'''rs''' ''mają''
|-
! nieoż.
| ḥto ''te rzeczy''
| -rsum
| darbē'''rsum''' ''mają''
|}
|}

Jak już wspomniano, inaczej wygląda odmiana czasownika "być" (<big>{{Unicode|NƏZU|Kherinean}}</big> ''nēzu'' [{{IPA|ne:zu}}]), który w każdej innej formie prócz bezokolicznika staje się sufiksem doklejanym na końcu słowa. W przeciwieństwie do języka klasycznego, po cherynejsku czasownik ten nie łączy się w swoim podstawowym znaczeniu z żadnym konkretnym przypadkiem. Odmienienie rzeczownika w narzędniku i dodanie do niego odpowiedniej końcówki sprawi, że kombinacja taka oznaczać będzie raczej sposób lub powód, dla którego dana osoba pojawiła się w tym miejscu.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| -nen
| Īnyada''''nen''' ''jestem Ajniadem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| -yifb
| Īnyada''''yifb''' ''jesteś Ajniadem''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| -vaŝ
| Īnyada''''vaŝ''' ''jest Ajniadem''
|-
! nieoż.
| qa
| -muŝ
| Īnyada''''muŝ''' ''jest Ajniadem''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -eŝē
| Īnyada''''eŝē''' ''jest Ajniadem''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| -jîn
| Īnyada''''jîn''' ''jesteśmy Ajniadami''
|-
! podw.
| ṕovle
| -jivḥ
| Īnyada''''jivḥ''' ''jesteśmy Ajniadami''
|-
! eks.
| ṕaye
| -jêḥ
| Īnyada''''jêḥ''' ''jesteśmy Ajniadami''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| -zel
| Īnyada''''zel''' ''jesteście Ajniadami''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| -ṣta
| Īnyada''''ṣta''' ''są Ajniadami''
|-
! nieoż.
| ḥto
| -ṣto
| Īnyada''''ṣto''' ''są Ajniadami''
|}

====Aspekty i tryby====
=====Aspekty=====
Występują trzy aspekty: '''niedokonany''', '''dokonany''' oraz '''trwający'''. Aspekt niedokonany jest podstawową formą czasownika, nieoznaczaną w żaden sposób. Aspekt dokonany wyraża się poprzez doklejany na początku czasownika przedrostek '''be-'''. Aspekt trwający<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Continuous_and_progressive_aspects.</ref> wyraża się zaś poprzez prefiks '''hat-''' lub '''had-''' (w zależności od tego, czy rzeczownik rozpoczyna się spółgłoską, czy samogłoską). Aspekty te występują we wszystkich czasach, mogą pojawić się też w bezokolicznikach.

*<big>{{Unicode|MEFNIĞ|Kherinean}}</big> ''mefnigê'' [{{IPA|mefnigʲe}}] (jeść) [aspekt niedokonany] → <big>{{Unicode|BEMEFNIĞ|Kherinean}}</big> '''''be'''mefnigê'' [{{IPA|bemefnigʲe}}] (zjeść) [aspekt dokonany] → <big>{{Unicode|HATMEFNIĞ|Kherinean}}</big> '''''hat'''mefnigê'' [{{IPA|xatmefnigʲe}}] (zajadać się) [aspekt trwający]
*<big>{{Unicode|VARŤEBƏ|Kherinean}}</big> ''varťebē'' [{{IPA|wartʼebe:}}] (myśleć) [aspekt niedokonany] → <big>{{Unicode|BEVARŤEBƏ|Kherinean}}</big> '''''be'''varťebē'' [{{IPA|bewartʼebe:}}] (obmyśleć, przemyśleć) [aspekt dokonany] → <big>{{Unicode|HATVARŤEBƏ|Kherinean}}</big> '''''hat'''varťebē'' [{{IPA|xatwartʼebe:}}] (rozmyślać, dumać) [aspekt trwający]
*<big>{{Unicode|KARNĞ|Kherinean}}</big> ''karngê'' [{{IPA|karŋgʲe}}] (tańczyć) [aspekt niedokonany] → <big>{{Unicode|BEKARNĞ|Kherinean}}</big> '''''be'''karngê'' [{{IPA|bekarŋgʲe}}] (zatańczyć) [aspekt dokonany] → <big>{{Unicode|HATKARNĞ|Kherinean}}</big> '''''hat'''karngê'' [{{IPA|xatkarŋgʲe}}] (tańcować) [aspekt trwający]

=====Tryby=====
Występuje pięć trybów: '''orzekający''', '''rozkazujący''', '''przypuszczający''', '''życzący''' oraz '''nieświadka'''<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Inferential_mood.</ref>. Tryb orzekający jest podstawowym trybem czasownika, wyrażanym za pomocą przedstawionej wyżej odmiany przez osoby. W pozostałych trybach czasownik "być" <big>{{Unicode|NƏZU|Kherinean}}</big> ''nēzu'' [{{IPA|ne:zu}}]) staje się czasownikiem regularnie odmienianym, tak jak gdyby przynależał do Kategorii II.

======Tryb rozkazujący======
Tryb rozkazujący w języku cherynejskim wyróżnia się tym, że jako jedyny zachowuje taką samą strukturę jak tryby w klasycznym języku ajniadzkim. Tworzy się go usuwając końcówkę czasownika w obu dwóch kategoriach (''gê''/''bē''), dodając bezpośrednio do rdzenia odpowiednią końcówkę odmiany przez osobę, na końcu dodając zaś wskazujący na rozkaz sufiks '''-us''', który w niektórych pozycjach występuje też jako '''-vs'''.

{| style="width:28%; vertical-align:top;"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria I.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| —
|-
! colspan=2 | II.
| men
| mefnit'''us''' ''jedz!''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | mefnifta'''vs''' ''niech je!''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| mefnistya'''vs''' ''niech je!''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| mefniṣîy'''us''' ''jedzmy!''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| mefnizīy'''us''' ''jedzmy!''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| mefniç'''us''' ''jedzcie!''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| mefnirna'''vs''' ''niech jedzą!''
|-
! nieoż.
| ḥto
| mefnirum'''us''' ''niech jedzą!
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria II.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| —
|-
! colspan=2 | II.
| men
| darun'''us''' ''miej!''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | darind'''us''' ''niech je!''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| darstyā'''vs''' ''niech ma!''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| daring'''us''' ''miejmy!''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| darcê'''vs''' ''miejmy!''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| darćo'''vs''' ''miejcie!''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| dars'''us''' ''niech mają!''
|-
! nieoż.
| ḥto
| darsum'''us''' ''niech mają!''
|}
|}

======Tryb przypuszczający======
Tryb przypuszczający, oraz pozostałe cherynejskie tryby, tworzy się w sposób odwrotny niż tryb rozkazujący. Po usunięciu końcówki czasownika do rdzenia dokleja się wskazujący na tryb przypuszczający wrostek '''-em-''', a dopiero do niego, na końcu słowa, końcówkę odmiany przez osobę. Są one podobne do końcówek odmiany w trybie orzekającym, nie są jednak identyczne.

{| width="32%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria I.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| mefniem'''ar''' ''jadłbym''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| mefniem'''ad''' ''jadłbyś''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | mefniem'''īft''' ''jadłby''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| mefniem'''ēsti''' ''jadłby''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| mefniem'''ṣî''' ''jedlibyśmy''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| mefniem'''sos''' ''jedlibyśmy''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| mefniem'''aç''' ''jedlibyście''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| mefniem'''arn''' ''jedliby''
|-
! nieoż.
| ḥto
| mefniem'''ru''' ''jedliby
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria II.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| darem'''ni''' ''miałbym''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| darem'''un''' ''miałbyś''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | darem'''ma''' ''miałby, miałaby, miałoby''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| darem'''ēsti''' ''miałby, miałoby''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| darem'''ang''' ''mielibyśmy''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| darem'''cê''' ''mielibyśmy''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| darem'''aćo''' ''mielibyście''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| darem'''ars''' ''mieliby''
|-
! nieoż.
| ḥto
| darem'''arsum''' ''mieliby''
|}
|}

======Tryb życzący======
Aby uzyskać tryb życzący należy usunąć końcówkę czasownika, dodać do rdzenia wrostek trybu '''-tya-''' (lub rzadziej '''-ītî-''', szczególnie w sytuacjach w których mogłaby pojawić się nietypowa zbitka), do niego dodać zaś podobną do trybu przypuszczającego końcówkę odmiany przez osobę.

{| width="28%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria I.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| mefnity'''ār''' ''obym jadł''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| mefnity'''ād''' ''obyś jadł''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | mefnity'''āft''' ''oby jadł''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| mefnity'''ēsti''' ''oby jadł''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| mefnitya'''ṣî''' ''obyśmy jedli''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| mefnitya'''sos''' ''obyśmy jedli''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| mefnitya'''ç''' ''obyście jedli''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| mefnitya'''rn''' ''oby jedli''
|-
! nieoż.
| ḥto
| mefnitya'''ru''' ''oby jedli''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria II.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| dartya'''ni''' ''obym miał''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| dartya'''vn''' ''obyś miał''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | dartya'''ma''' ''oby miał''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| darty'''ēsti''' ''oby miał''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| dartya'''ng''' ''obyśmy mieli''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| dartya'''cê''' ''obyśmy mieli''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| dartya'''ćo''' ''obyście mieli''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| dartya'''rs''' ''oby mieli''
|-
! nieoż.
| ḥto
| dartya'''rsum''' ''oby mieli''
|}
|}

======Tryb nieświadka======
Tryb nieświadka tworzony jest usuwając końcówkę czasownika, dodając wrostek trybu '''-nāl-''' i dokładając do niego odpowiedni sufiks odmiany przez osobę. W przypadku obwiatywu nie dodaje się natomiast żadnego wrostka, właściwy sufiks odmiany przez osobę pojawia się bezpośrednio po rdzeniu czasownika.

{| width="28%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria I.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| mefnināl'''ar''' ''ponoć jem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| mefnināl'''ad''' ''ponoć jesz''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | mefnināl'''aft''' ''ponoć je''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| mefn'''ēsti''' ''ponoć je''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| mefnināl'''ṣî''' ''ponoć jemy''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| mefnināl'''sos''' ''ponoć jemy''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| mefnināl'''aç''' ''ponoć jecie''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| mefnināl'''arn''' ''ponoć jedzą''
|-
! nieoż.
| ḥto
| mefnināl'''ru''' ''ponoć jedzą''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria II.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| darnāl'''ni''' ''ponoć mam''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| darnāl'''un''' ''ponoć masz''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | darnāl'''ma''' ''ponoć ma''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| dar'''ēsti''' ''ponoć ma''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| darnāl'''ang''' ''ponoć mamy''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| darnāl'''cê''' ''ponoć mamy''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| darnāl'''aćo''' ''ponoć macie''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| darnāl'''ars''' ''ponoć mają''
|-
! nieoż.
| ḥto
| darnāl'''arsum''' ''ponoć mają''
|}
|}

Tryb nieświadka może pojawić się też w czasach innych niż czas teraźniejszy. Formy w danych czasach tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego sufiksu na koniec czasownika w trybie nieświadka odmienionego przez osoby w czasie teraźniejszym. Są nimi:
<div style="column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2">
*'''-veṣ''' dla czasu przeszłego prostego → <big>{{Unicode|DARNĀLUNVEṢ|Kherinean}}</big> ''darnālun'''veṣ''''' (ponoć miałeś)
*'''-aq''' dla czasu przeszłego odległego → <big>{{Unicode|DARNĀLUNAQ|Kherinean}}</big> ''darnālun'''aq''''' (ponoć miałeś był)
*'''-hiā''' dla czasu przyszłego prostego → <big>{{Unicode|DARNĀLUNHIĀ|Kherinean}}</big> ''darnālun'''hiā''''' (ponoć będziesz miał)
*'''-ife''' dla czasu przyszłego odległego → <big>{{Unicode|DARNĀLUNIFE|Kherinean}}</big> ''darnālun'''ife''''' (ponoć kiedyś będziesz miał)
</div>

====Czasy====
Cherynejski posiada identyczny do klasycznego system pięciu czasów gramatycznych: czas '''przeszły odległy''', czas '''przeszły prosty''', czas '''teraźniejszy''', czas '''przyszły prosty''' oraz czas '''przyszły odległy'''. Oprócz podstawowego czasu teraźniejszego, czasy tworzy się w sposób analogiczny do trybów przypuszczającego, życzącego i nieświadka - za pomocą wrostka wstawianego w miejsce końcówki czasownika, do którego dodawane są końcówki odmiany. W czasach prostych występują różne wrostki dla obu kategorii czasownika, podobnie jak w czasie teraźniejszym. W czasach odległych występuje tylko jeden wrostek dla obu kategorii. Wrostki czasów przybierają następujące formy:

*Czas teraźniejszy: '''-gê-''' (kategoria I), '''-bē-''' (kategoria II)
*Czas przeszły odległy: '''-qov-''' (kategoria I oraz kategoria II)
*Czas przeszły prosty: '''-fve-''' (kategoria I), '''-çrē-''' (kategoria II)
*Czas przyszły odległy: '''-ṣhoy-''' (kategoria I oraz kategoria II)
*Czas przyszły prosty: '''-ṣêy-''' (kategoria I), '''-ṣîn-''' (kategoria II)

Formy czasowników z odpowiednimi wrostkami czasów, lecz bez końcówek odmiany przez osoby, rolę bezokoliczników, co oznacza, że bezokoliczniki odmieniają się przez czasy. Ponadto podobnie jak w klasycznym ajniadzkim, w czasach o jednym wrostku dla czasowników obu kategorii może pojawić się dodatkowo przedrostek '''ī'''', występujący przed czasownikami kategorii II. Dotyczy to sytuacji, gdy dwa bardzo podobne do siebie, lecz znaczeniowo przeciwne czasowniki (porównywalne do strony biernej) zlewają się ze sobą podczas odmiany w czasach odległych. Przykładowo:

*'''Kategoria I''': ''çyeṣgê'' (pokonywać) > ''çyeṣqovn'' (pokonywałeś był) > ''çyeṣhoyun'' (kiedyś będziesz pokonywać)
*'''Kategoria II''': ''çyeṣbē'' (być pokonanym) > '''''ī''''çyeṣqovn'' (kiedyś zostałeś pokonany) > '''''ī''''çyeṣhoyun'' (kiedyś będziesz pokonany)

Ponadto często zdarza się, że jeśli w zdaniu występuje ciąg kilku czasowników odmienionych w tej samej osobie, w tym samym czasie, to mogą one wystąpić jedynie w odmienionej przez czas formie bezokolicznikowej (bez odmiany przez osobę), a jedynie pierwszym lub ostatnim czasownikiem w zdaniu odmienionym w całości. W takiej sytuacji wszystkie czasowniki domyślnie przejmują osobę odmienionego czasownika.

=====Kategoria I=====
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przeszły odległy
!Przeszły prosty
!Czas teraźniejszy
!Przyszły prosty
!Przyszły odległy
|-
| colspan="8" |
|-
! colspan="8" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| mefniqovni ''jadłem, ucztowałem był''
| mefnifver ''jadłem, ucztowałem''
| mefnigêr ''jem, ucztuję''
| mefniṣêyr ''będę jadł, ucztował''
| mefniṣhoyni ''kiedyś będę jadł, będę ucztował''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| mefniqovn ''jadłeś, ucztowałeś był''
| mefnifvet ''jadłeś, ucztowałeś''
| mefnigêt ''jesz, ucztujesz''
| mefniṣêyt ''będziesz jadł, ucztował''
| mefniṣhoyun ''kiedyś będziesz jadł, będziesz ucztował''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| mefniqovma ''jadł był, ucztował był''
| mefnifvefta ''jadł, ucztował''
| mefnigêfta ''je, ucztuje''
| mefniṣêyfta ''będzie jadł, ucztował''
| mefniṣhoyma ''kiedyś będzie jadł, będzie ucztował''
|-
! nieoż.
| qa
| mefniqovndu ''jadł był, ucztował był''
| mefnifveftu ''jadło, ucztowało''
| mefnigêftu ''je, ucztuje''
| mefniṣêyftu ''będzie jadł, ucztował''
| mefniṣhoyndu ''kiedyś będzie jadł, będzie ucztował''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| mefniqallo ''jadł był, ucztował był''
| mefnivētt ''jadło, ucztowało''
| mefnigêstyā ''je, ucztuje''
| mefniṣêf ''będzie jadł, ucztował''
| mefniṣṣīd ''kiedyś będzie jadł, będzie ucztował''
|-
! colspan="8" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| mefniqovjê ''jedliśmy byli, ucztowaliśmy byli''
| mefnifvezī ''jedliśmy, ucztowaliśmy''
| mefnigêzī ''jemy, ucztujemy''
| mefniṣêyzī ''będziemy jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyjê ''kiedyś będziemy jedli, będziemy ucztowali''
|-
! podw.
| ṕovle
| mefniqovng ''jedliśmy byli, ucztowaliśmy byli''
| mefnifveṣî ''jedliśmy, ucztowaliśmy''
| mefnigêṣî ''jemy, ucztujemy''
| mefniṣêyṣî ''będziemy jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyng ''kiedyś będziemy jedli, będziemy ucztowali''
|-
! eks.
| ṕaye
| mefniqovci ''jedliśmy byli, ucztowaliśmy byli''
| mefnifvesos ''jedliśmy, ucztowaliśmy''
| mefnigêsos ''jemy, ucztujemy''
| mefniṣêysos ''będziemy jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyci ''kiedyś będziemy jedli, będziemy ucztowali''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| mefniqovćo ''jedliście byli, ucztowaliście byli''
| mefnifveç ''jedliście, ucztowaliście''
| mefnigêç ''jecie, ucztujecie''
| mefniṣêyç ''będziecie jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyćo ''kiedyś będziecie jedli, będziecie ucztowali''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| mefniqovrs ''jedli byli, ucztowali byli''
| mefnifverna ''jedli, ucztowali''
| mefnigêrna ''jedzą, ucztują''
| mefniṣêyrna ''będą jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyrs ''kiedyś będą jedli, będą ucztowali''
|-
! nieoż.
| ḥto
| mefniqovrsum ''jedli byli, ucztowali byli''
| mefnifverum ''jedli, ucztowali''
| mefnigêrum ''jedzą, ucztują''
| mefniṣêyrum ''będą jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyrsum ''kiedyś będą jedli, będą ucztowali''
|}

*Końcówki dla obwiatywu w czasownikach kategorii I to: '''-qallo''' (czas przeszły odległy), '''-vētt''' (czas przeszły prosty), '''-ṣêf''' (czas przyszły prosty) oraz '''-ṣṣīd''' (czas przyszły odległy).

=====Kategoria II=====
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przeszły odległy
!Przeszły prosty
!Czas teraźniejszy
!Przyszły prosty
!Przeszły odległy
|-
| colspan="8" |
|-
! colspan="8" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| darqovni ''miałem był''
| darçrēni ''miałem''
| darbēni ''mam''
| darṣînni ''będę miał''
| darṣhoyni ''kiedyś będę miał''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| darqovn ''miałeś był''
| darçrēvn ''miałeś''
| darbēvn ''masz''
| darṣînun ''będziesz miał''
| darṣhoyun ''kiedyś będziesz miał''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| darqovma ''miał był''
| darçrēmma ''miał''
| darbēmma ''ma''
| darṣînma ''będzie miał''
| darṣhoyma ''kiedyś będzie miał''
|-
! nieoż.
| qa
| darqovndu ''miał był''
| darçrēndu ''miał''
| darbēndu ''ma''
| darṣîndu ''będzie miał''
| darṣhoyndu ''kiedyś będzie miał''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| darqāll ''miał był''
| darponē ''miał''
| darbēstyā ''ma''
| darṣîf ''będzie miał''
| darṣvovd ''kiedyś będzie miał''
|-
! colspan="8" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| darqovjê ''mieliśmy byli''
| darçrējê ''mieliśmy''
| darbējê ''mamy''
| darṣînjê ''będziemy mieli''
| darṣhoyjê ''kiedyś będziemy mieli''
|-
! podw.
| ṕovle
| darqovng ''mieliśmy byli''
| darçrēng ''mieliśmy''
| darbēng ''mamy''
| darṣîng ''będziemy mieli''
| darṣhoyng ''kiedyś będziemy mieli''
|-
! eks.
| ṕaye
| darqovci ''mieliśmy byli''
| darçrēci ''mieliśmy''
| darbēci ''mamy''
| darṣînci ''będziemy mieli''
| darṣhoyci ''kiedyś będziemy mieli''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| darqovćo ''mieliście byli''
| darçrēćo ''mieliście''
| darbēćo ''macie''
| darṣînaćo ''będziecie mieli''
| darṣhoyćo ''kiedyś będziecie mieli''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| darqovrs ''mieli byli''
| darçrērs ''mieli''
| darbērs ''mają''
| darṣînars ''będą mieli''
| darṣhoyrs ''kiedyś będą mieli''
|-
! nieoż.
| ḥto
| darqovrsum ''mieli byli''
| darçrērsum ''mieli''
| darbērsum ''mają''
| darṣînarsum ''będą mieli''
| darṣhoyrsum ''kiedyś będą mieli''
|}

*Końcówki dla obwiatywu w czasownikach kategorii II to: '''-qāll''' (czas przeszły odległy), '''-ponē''' (czas przeszły prosty), '''-ṣîf''' (czas przyszły prosty) oraz '''-ṣvovd''' (czas przyszły odległy).

=====Odmiana "nēzu" "być"=====
Czasownik "być" odmienia się inaczej w zależności od czasu. W czasach prostych oraz w czasie teraźniejszym przybiera formę sufiksu doczepianego na końcu przymiotnika, rzeczownika lub dłuższej zbitki. W czasach odległych natomiast czasownik ten opiera się o rdzeń <big>{{Unicode|NƏZU|Kherinean}}</big> '''nēzu''' [{{IPA|ne:zu}}], który następnie odmieniany jest jak pełnoprawny czasownik poprzez odmianę osobową kategorii II oraz odpowiednie końcówki czasu ('''-aq''' dla czasu przeszłego odległego oraz '''-ife''' dla czasu przyszłego odległego).

{| width="75%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=5 | Czas przeszły prosty
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| -novn
| tāzeh''''novn''' ''byłem człowiekiem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| -nīf
| tāzeh''''nīf''' ''byłeś człowiekiem''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| -ŝovr
| tāzeh''''ŝovr''' ''był człowiekiem''
|-
! nieoż.
| qa
| -ŝovm
| tāzeh''''ŝovm''' ''był człowiekiem''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -ŝovt
| tāzeh''''ŝovt''' ''był człowiekiem''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| -qeyb
| qovdras''''qeyb''' ''byliśmy królami''
|-
! podw.
| ṕovle
| -qovr
| qovdras''''qovr''' ''byliśmy królami''
|-
! eks.
| ṕaye
| -qayy
| qovdras''''qayy''' ''byliśmy królami''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| -zis
| qovdras''''zis''' ''byliście królami''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| -ṣen
| qovdras''''ṣen''' ''byli królami''
|-
! nieoż.
| ḥto
| -ṣon
| qovdras''''ṣon''' ''byli królami''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=5 | Czas przyszły prosty
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| -neḥn
| tāzeh''''neḥn''' ''będę człowiekiem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| -namn
| tāzeh''''namn''' ''będziesz człowiekiem''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| -ŝgal
| tāzeh''''ŝgal''' ''będzie człowiekiem''
|-
! nieoż.
| qa
| -ŝilm
| tāzeh''''ŝilm''' ''będzie człowiekiem''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -ŝayl
| tāzeh''''ŝayl''' ''będzie człowiekiem''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| -jēn
| qovdras''''jēn''' ''będziemy królami''
|-
! podw.
| ṕovle
| -jve
| qovdras''''jve''' ''będziemy królami''
|-
! eks.
| ṕaye
| -jḥe
| qovdras''''jḥe''' ''będziemy królami''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| -hirs
| qovdras''''hirs''' ''będziecie królami''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| -ṣîh
| qovdras''''ṣîh''' ''będą królami''
|-
! nieoż.
| ḥto
| -ṣyoh
| qovdras''''ṣyoh''' ''będą królami''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=5 | Czas przeszły odległy
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| tāzeh nēzu'''niaq''' ''kiedyś byłem człowiekiem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| tāzeh nēz'''ovnaq''' ''kiedyś byłeś człowiekiem''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| tāzeh nēzu'''mmāq''' ''kiedyś był człowiekiem''
|-
! nieoż.
| qa
| tāzeh nēzu'''nduaq''' ''kiedyś był człowiekiem''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| tāzeh nēzu'''styāq''' ''kiedyś był człowiekiem''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| qovdras nēzu'''jêq''' ''kiedyś byliśmy królami''
|-
! podw.
| ṕovle
| qovdras nēzu'''ngaq''' ''kiedyś byliśmy królami''
|-
! eks.
| ṕaye
| qovdras nēzu'''ciaq''' ''kiedyś byliśmy królami''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| qovdras nēzu'''ćoq''' ''kiedyś byliście królami''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| qovdras nēzu'''rsaq''' ''kiedyś byli królami''
|-
! nieoż.
| ḥto
| qovdras nēzu'''rsumaq''' ''kiedyś byli królami''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=5 | Czas przyszły odległy
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| tāzeh nēzu'''nīfe''' ''kiedyś będę człowiekiem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| tāzeh nēz'''ovnife''' ''kiedyś będziesz człowiekiem''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| tāzeh nēzu'''mmayfe''' ''kiedyś będzie człowiekiem''
|-
! nieoż.
| qa
| tāzeh nēzu'''nduyfe''' ''kiedyś będzie człowiekiem''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| tāzeh nēzu'''styāyfe''' ''kiedyś będzie człowiekiem''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| qovdras nēzu'''jêfe''' ''kiedyś będziemy królami''
|-
! podw.
| ṕovle
| qovdras nēzu'''ngife''' ''kiedyś będziemy królami''
|-
! eks.
| ṕaye
| qovdras nēzu'''cīfe''' ''kiedyś będziemy królami''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| qovdras nēzu'''ćoyfe''' ''kiedyś będziecie królami''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| qovdras nēzu'''rsife''' ''kiedyś będą królami''
|-
! nieoż.
| ḥto
| qovdras nēzu'''rsumife''' ''kiedyś będą królami''
|}
|}

===Zaimki===
Cherynejski utrzymuje klasyczny podział na '''zaimki rzeczowne''' (zastępujące rzeczowniki i podobnie jak one odmieniane przez sufiksy), '''dzierżawcze''' (przybierające formę przyrostków dodawanych do rzeczowników w odpowiedniej pozycji za ich rdzeniem) oraz '''zaimki zwrotne''' (przybierające formę przedrostków do początku odpowiednio odmienionego czasownika). System zaimków jest dość rozbudowany.

====Zaimki rzeczowe i dzierżawcze====
Każdy zaimek rzeczowy posiada odpowiadający mu zaimek dzierżawczy. Niektóre zaimki dzierżawcze posiadają 2 formy, pojawiając się jako kończący słowo sufiks oraz jako wrostek, doklejany do rdzenia za określonością, lecz przed liczbą i przypadkiem. Rozróżnienie to pojawia się jednak tylko w przypadku zaimków dzierżawczych liczby mnogiej, z wyjątkiem pierwszej osoby liczby mnogiej podwójnej (''ṕovle'') i ekskluzywnej (''ṕaye''). W ich wypadku formy przyrostku oraz wrostku wyglądają tak samo. Pierwsza osoba liczby mnogiej inkluzywnej (''ṕeçe'') wyróżnia się natomiast tym, że jeżeli rzeczownik kończy się samogłoską, zostanie ona inkorporowana i zastąpiona przez samogłoskę zaimku dzierżawczego.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe ''ja''
| -kṣe
| taŝuḥḥo'''kṣe''' ''mój ametyst''
|-
! colspan=2 | II.
| men ''ty''
| -me
| taŝuḥḥo'''me''' ''twój ametyst''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra ''on/ona''
| -īs
| taŝuḥḥo'''īs''' ''jego/jej ametyst''
|-
! nieoż.
| qa ''to''
| -rovs
| taŝuḥḥo'''rovs''' ''tego ametyst''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -dêŝ
| taŝuḥḥo'''dêŝ''' ''jego ametyst''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe ''my (z tobą)''
| -ay- -ayi
| taŝuḥḥ'''ayi''' ''nasz ametyst''
|-
! podw.
| ṕovle ''my dwoje''
| -ren
| taŝuḥḥo'''ren''' ''nasz ametyst''
|-
! eks.
| ṕaye ''my (bez ciebie)''
| -pen
| taŝuḥḥo'''pen''' ''nasz ametyst''
|-
! colspan=2 | II.
| qin ''wy''
| -je- -jehi
| taŝuḥḥo'''jehi''' ''wasz ametyst''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta ''oni''
| -ťen- -ťeni
| taŝuḥḥo'''ťeni''' ''ich ametyst''
|-
! nieoż.
| ḥto ''te''
| -ťon- -ťone
| taŝuḥḥo'''ťone''' ''ich ametyst''
|}

====Zaimki zwrotne====
Występują trzy zaimki zwrotne, jeden dla liczby pojedynczej, dwa dla liczby mnogiej (zaimek samodzielny oraz wzajemny). Różnica pomiędzy dwoma ostatnimi polega na tym, że zaimek samodzielny wyraża czynność wykonaną przez podmioty na samych sobie, podczas gdy zaimek wzajemny wyraża czynność wykonaną przez podmioty na sobie nawzajem.

{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
! rowspan="2" | Liczba pojedyncza
! colspan="2" | Liczba mnoga
|-
! Samodzielna
! Wzajemna
|-
| tsovl-
----
'''tsovl'''litagêr ''oceniam się, samego siebie''
| tsrāl-
----
'''tsrāl'''litagêrna ''oceniają się, sami siebie''
| skāl-
----
'''skāl'''litagêrna ''oceniają się nawzajem''
|}

===Rzeczowniki===
Ajniadzki cherynejski operował na podstawie takiego samego łańcucha morfologicznego jak język klasyczny. Do rdzenia rzeczownika mógł zostać doczepiony maksymalnie jeden przedrostek, oraz szereg przyrostków, obejmujących różne znaczenia, od słowotwórstwa, liczbę, rodzaj, klitykę dzierżawczą, na przypadku oraz przyrostkowej formie czasownika "być" kończąc.

<prefiks> + '''rdzeń''' + <sufiks słowotwórczy> + <określoność> + <klityka dzierżawcza> + <liczba₁> + <przypadek₁><ref>Przypadek wewnętrzny, „własny”.</ref> + <liczba₂> + <przypadek₂><ref>Przypadek zgodny z nadrzędnym.</ref> + <sufiks „być”>

Z uwagi na powszechność ''Suffixaufnahme'' w języku cherynejskim, system morfologiczny zakłada możliwość występowania w słowie więcej niż jednego przyrostka liczby i przypadku, tak, by rzeczownik zależny w grupie nominalnej zgadzał się z rzeczownikiem nadrzędnym, powtarzając sufiks przypadka, który należy do całej frazy. '''Liczba₁''' oraz '''przypadek₁''' oznaczają przyrostki rzeczownika nadrzędnego, podczas gdy '''liczba₂''' i '''przypadek₂''' wskazują na położenie dodatkowych przyrostków rzeczownika zależnego.

====Rodzaj====
Występują dwa rodzaje gramatyczne, rodzaj '''ożywiony''' oraz '''nieożywiony'''. Podobnie jak w języku klasycznym, różnica pomiędzy rodzajami opiera się głównie o znaczenie słowa. Rzeczowniki ożywione to ludzie, zwierzęta, części ciała oraz niektóre słowa związane z władzą, państwowością oraz atrybutami królewskimi. Rzeczowniki nieożywione to rośliny, narzędzia, przedmioty, budynki oraz większość abstrakcyjnych idei.

W przeciwieństwie jednak do języka klasycznego, końcówka słowa, zwłaszcza jego ostatnia samogłoska, nie przekłada się w sposób oczywisty na jego rodzaj gramatyczny. Rzeczowniki ożywione oraz nieożywione mogą kończyć się tym samym dźwiękiem. Rozróżnienie rodzajowe jest więc oparte wyłącznie o kontekst i znaczenie słowa. Częściej niż w języku klasycznym występują słowa homofoniczne o takiej samej formie, lecz różnym znaczeniu w zależności od rodzaju. Oznacza to znaczne rozszerzenie się rzadkiej w języku klasycznym kategorii rzeczowników nieregularnych.

====Określoność====
Formy '''określone''' oraz '''nieokreślone''' tworzy się za pomocą odpowiednich sufiksów, które różnią się nieznacznie w zależności od tego, czy rdzeń rzeczownika kończy się samogłoską, czy spółgłoską. Formę określoną tworzy sufiks '''-n''' (rdzeń zakończony samogłoską) lub '''-an''' (rdzeń zakończony spółgłoską). Formę nieokreśloną tworzy sufiks '''-t''' (rdzeń zakończony samogłoską) lub '''-at''' (rdzeń zakończony spółgłoską).

Sufiksy określoności i nieokreśloności zostają poddane modyfikacji w momencie dodania po nich kolejnych przyrostków, szczególnie sufiksów liczby lub odmiany przez przypadek. W formach określonych zachodzi systematyczny rotacyzm [{{IPA|n}}] > [{{IPA|r}}], objawiający się zmianą -n/-an w '''-r-''' oraz '''-ar-'''. W formach nieokreślonych dochodzi natomiast do udźwięcznienia [{{IPA|t}}] w [{{IPA|d}}] i zmiany sufiksów w '''-da-''' lub '''-ada-'''.
{| width="40%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
!
!Kṣaye ''dowódca''
!Īvo ''łaska''
!Ṣar ''zastępca, cień''
!Têbb ''język, mowa''
|-
! Określony
| kṣaye'''n''' (konkretny)
| īvo'''n''' (konkretna)
| ṣar'''an''' (konkretny)
| têbb'''an''' (konkretny)
|-
! Nieokreślony
| kṣaye'''t''' (jakiś)
| īvo'''t''' (jakaś)
| ṣar'''at''' (jakiś)
| têbb'''at''' (jakiś)
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
!Modyfikacja dalszym sufiksem:
!Kṣayes ''dowódcy'' [l.mn]
!Īvoze ''łaski'' [dopełniacz]
!Ṣars ''zastępcy/cienie'' [l.mn]
!Têbbaze ''języka/mowy'' [dopełniacz]
|-
! Określony
| kṣaye'''r'''s (konkretny)
| īvo'''r'''zu (konkretna)
| ṣar'''ar'''s (konkretny)
| têbb'''ar'''zu (konkretny)
|-
! Nieokreślony
| kṣaye'''da'''s (jakiś)
| īvo'''da'''zu (jakaś)
| ṣar'''ada'''s (jakiś)
| têbb'''ada'''zu (jakiś)
|}
|}

====Liczba====
Podobnie jak język klasyczny, cherynejski posiada trzy liczby gramatyczne: liczbę '''pojedyncza''', liczbę '''podwójną''' oraz liczbę '''mnogą'''. Liczbę podwójną tworzy się poprzez sufiks '''-nē''', w rzadkich sytuacjach również '''-anē'''. Liczba mnoga oznaczona jest sufiksem '''-s''' lub '''-as'''. Formy z początkowym a występują jedynie przed geminatą lub bardzo ograniczoną liczbą zbitek spółgłoskowych.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
!
! Dowódca
! Łaska
! Zastępca, cień<ref>W zależności od rodzaju gramatycznego.</ref>
! Język, mowa
|-
! L. pojedyncza
| kṣaye [podstaw.] kṣayen [określ.] kṣayet [nieokreśl.]
| īvo [podstaw.] īvon [określ.] īvot [nieokreśl.]
| ṣar [podstaw.] ṣaran [określ.] ṣarat [nieokreśl.]
| têbb [podstaw.] têbban [określ.] têbbat [nieokreśl.]
|-
! L. podwójna
| kṣaye'''nē''' [podstaw.] kṣayer'''nē''' [określ.] kṣayeda'''nē''' [nieokreśl.]
| īvo'''nē''' [podstaw.] īvor'''nē''' [określ.] īvoda'''nē''' [nieokreśl.]
| ṣar'''nē''' [podstaw.] ṣarar'''nē''' [określ.] ṣarada'''nē''' [nieokreśl.]
| têbb'''anē''' [podstaw.] têbbar'''nē''' [określ.] têbbada'''nē''' [nieokreśl.]
|-
! L. mnoga
| kṣaye'''s''' [podstaw.] kṣayer'''s''' [określ.] kṣayeda'''s''' [nieokreśl.]
| īvo'''s''' [podstaw.] īvor'''s''' [określ.] īvoda'''s''' [nieokreśl.]
| ṣar'''s''' [podstaw.] ṣarar'''s''' [określ.] ṣarada'''s''' [nieokreśl.]
| têbb'''as''' [podstaw.] têbbar'''s''' [określ.] têbbada'''s''' [nieokreśl.]
|}

====Przypadki====
Występuje 10 przypadków, przy czym essyw i abessyw zdają się być pomijane w niektórych tekstach lub stosowane niekonsekwentnie, co sugeruje, że również zanikały. Odmiana przez przypadki zachodzi poprzez odpowiednie sufiksy. Wyjątkiem jest mianownik, będący podstawową formą rzeczownika. Większość przypadków posiada nieco odmienne wersje przyrostków w zależności od rodzaju rzeczownika. W rzadkich przypadkach, w których odmienienie słowa przez przypadek mogłoby doprowadzić do powstania nienaturalnej zbitki spółgłoskowej (lub w której przyrostek doklejany byłby bezpośrednio do geminaty), pomiędzy rzeczownik a sufiks może pojawić się dodatkowa samogłoska.

{| class="wikitable" width="35%" style="text-align:center"
|-
!
! Przypadek
! Znaczenie
! Sufiks [oż.] / [nieoż.]
|-
! I.
| Mianownik
| kto?, co? ''Ogólny podmiot''
| —
|-
|-
! II.
| Dopełniacz
| czyj? kogo? czego? ''Wyraża posiadanie''
| -ze / -zu
|-
! III.
| Celownik
| komu? czemu? ''Wyraża dopełnienie dalsze''
| -te / -tu
|-
! IV.
| Biernik
| kogo? co? ''Wyraża dopełnienie bliższe''
| -bā / -biy
|-
! V.
| Ablatyw
| skąd? od czego? od kogo? ''Wyraża ruch od miejsca''
| -jēs / -jīs
|-
! VI.
| Allatyw
| dokąd? do czego? do kogo? ''Wyraża ruch do miejsca''
| -ter / -tovr
|-
! VII.
| Miejscownik
| o kim? o czym? w/na czym? ''Wyraża miejsce danej akcji''
| -yen / -yovn
|-
! VIII.
| Narzędnik
| kim? czym? ''Wyraża narzędzie i sposób wykonania czynności''
| -çe / -ço
|-
! IX.
| Essyw
| jako kto? jako co? ''Wyraża byt w danym stanie, służenie w danym celu''
| -ŝura
|-
! X.
| Abessyw
| bez kogo? bez czego? pozbawiony czego? ''Wyraża brak lub nieobecność danego rzeczownika''
| -sāvi
|}

'''Geminatyzacja''', czyli podwojenie lub wydłużenie spółgłoski, jest procesem powszechnie zachodzącym przy odmianie przez przypadki. W większości tekstów cherynejskich poświadczony jest on w '''dopełniaczu''', '''celowniku''', '''bierniku''' oraz '''narzędniku''', aczkolwiek odnaleziono pojedyncze teksty w których geminatyzację zaobserwowano też w innych przypadkach. Geminatyzacja może zachodzić czasem w ostatniej spółgłosce odmienianego rzeczownika, niekiedy nawet gdy jest to ostatni dźwięk przed sufiksem odmiany. Oprócz geminatyzacji może dojść też do asymilacji takiej spółgłoski przez spółgłoskę przyrostka przypadku. Na to, czy i w którym miejscu dochodzi do geminatyzacji ma wpływ również stopień określoności rzeczownika, chociaż proces ten jest wysoce nieregularny. Przykładowo:
<div style="column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2">
*<big>{{Unicode|ḤIVI|Kherinean}}</big> ''ḥivi''<ref>Rzeczownik nieożywiony w formie podstawowej w liczbie pojedynczej.</ref> [{{IPA|χiwi}}] (bitwa) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḤIVVIZU|Kherinean}}</big> ''ḥi'''vv'''izu'' [{{IPA|χiw:izu}}] (bitwy) ['''GEN''']
*<big>{{Unicode|ḤIVIN|Kherinean}}</big> ''ḥivin''<ref>Rzeczownik nieożywiony określony w liczbie pojedynczej.</ref> [{{IPA|χiwin}}] (''ta'' bitwa) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḤIVIRZU|Kherinean}}</big> ''ḥivirzu'' [{{IPA|χiwirzu}}] (''tej'' bitwy) ['''GEN''']
*<big>{{Unicode|ḤIVIDAS|Kherinean}}</big> ''ḥividas''<ref>Rzeczownik nieożywiony nieokreślony w liczbie mnogiej.</ref> [{{IPA|χiwidas}}] (''jakieś'' bitwy) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḤIVIDAZZU|Kherinean}}</big> ''ḥivida'''zz'''u'' [{{IPA|χiwidaz:u}}] (''jakiś'' bitew) ['''GEN''']
*<big>{{Unicode|ḪNYADA|Kherinean}}</big> ''Īnyada''<ref>Rzeczownik ożywiony w formie podstawowej w liczbie pojedynczej.</ref> [{{IPA|i:njada}}] (Ajniad) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḪNYADDATE|Kherinean}}</big> ''Īnya'''dd'''ate'' [{{IPA|i:njad:ate}}] (Ajniadowi) ['''DAT''']
*<big>{{Unicode|ḪNYADAN|Kherinean}}</big> ''Īnyadan''<ref>Rzeczownik ożywiony określony w liczbie pojedynczej.</ref> [{{IPA|i:njadan}}] (''ten'' Ajniad) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḪNYADARTE|Kherinean}}</big> ''Īnyadarte'' [{{IPA|i:njadarte}}] (''temu'' Ajniadowi) ['''DAT''']
*<big>{{Unicode|ḪNYADADANƏ|Kherinean}}</big> ''Īnyadadanē''<ref>Rzeczownik ożywiony nieokreślony w liczbie podwójnej.</ref> [{{IPA|i:njadadane:}}] (''jakiś'' dwóch Ajniadów) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḪNYADADANƏTE|Kherinean}}</big> ''Īnyadadanēte'' [{{IPA|i:njadadane:te}}] (''jakimś'' dwóm Ajniadom) ['''DAT''']
</div>

====Suffixaufnahme====
Proces znany jako ''Suffixaufnahme'', czyli przyjęcie przez rzeczownik zależny dodatkowego przyrostka, występuje powszechnie w języku cherynejskim. Jest to cecha powszechna pośród [[Lista języków Wschodu Starożytnego|języków Wschodu Starożytnego]], nieobecna była jednak w ajniadzkim klasycznym. ''Suffixaufnahme'' polega na tym, że rzeczownik zależny w grupie nominalnej powtarza sufiks (najczęściej przypadku, czasem też liczby), który należy do całej frazy. Występuje gdy rzeczownik jest określany przez inny rzeczownik lub serię rzeczowników, przy czym w takim wypadku rzeczownik nadrzędny zawsze znajduje się na końcu, a rzeczownik zależny (lub rzeczowniki zależne) przed nim. Jest to kolejność odwrotna niż w języku klasycznym. Co więcej:
<div style="column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2">
*Dodatkowy przyrostek liczby (''liczba₂'') pojawia się tylko wtedy, gdy liczba rzeczownika nadrzędnego nie jest taka sama jak liczba rzeczownika zależnego.
*Sufiksy określoności zachowują swój wpływ fonetyczny przed drugim sufiksem przypadka.
*W pewnych przypadkach również w procesie ''Suffixaufnahme'' może dochodzić do asymilacji fonetycznej i geminatyzacji między sufiksami.
*Występuje tendencja do elidowania<ref>Opuszczenia wygłosowej samogłoski lub końcowej sylaby wyrazu przed samogłoską nagłosową następnego wyrazu.</ref> w niektórych pozycjach (np. ''taŝuḥḥossāvyen'' zamiast ''taŝuḥḥossāviyen'').
*Złożone frazy (na przykład ''dowódca tych ludzi króla'') tworzą łańcuchową konstrukcję ''Suffixaufnahme''.
*W sytuacji wystąpienia w takiej złożonej konstrukcji czasownika "być" w formie sufiksu, pojawi się on zawsze na samym końcu frazy, w rzeczowniku nadrzędnym.
</div>
 
Proste przykłady użycia ''Suffixaufnahme'' w języku cherynejskim:
<big>{{Unicode|KṢAYE|Kherinean}}</big> ''Kṣaye'' "dowódca", <big>{{Unicode|ḤIVI|Kherinean}}</big> ''ḥivi'' "bitwa"
* → <big>{{Unicode|ḤIVVIZU KṢAYE|Kherinean}}</big> ''Ḥivvizu kṣaye'' [{{IPA|χiw:izu kʃaje}}] — "dowódca bitwy".
* → <big>{{Unicode|ḤIVIRZUNƏTE KṢAYERNƏTE|Kherinean}}</big> ''Ḥivirzunnēte kṣayernēte'' [{{IPA|χiwirzune:te kʃajerne:te}}] — "obu dowódcom tej bitwy".
* → <big>{{Unicode|ḤIVIRZUNNƏḼRA KṢAYEDANNƏḼRA|Kherinean}}</big> ''Ḥivirzunnēŝura kṣayedannēŝura'' [{{IPA|χiwirzun:e:ɬʷura kʃajedan:e:ɬʷura}}] — "jako jeden z dwóch dowódców tej bitwy".

<big>{{Unicode|QOVDRA|Kherinean}}</big> ''Qovdra'' "król", <big>{{Unicode|ḪNYADA|Kherinean}}</big> ''Īnyada'' "Ajniad"
* → <big>{{Unicode|ḪNYADARSZE QOVDRAN|Kherinean}}</big> ''Īnyadarsze qovdran'' [{{IPA|i:njadarsze qou̯dran}}] — "ten król Ajniadów".
* → <big>{{Unicode|ḪNYADARSZETTER QOVDRASTER|Kherinean}}</big> ''Īnyadarszetter qovdraster'' [{{IPA|i:njadarszet:er qou̯draster}}] — "do królów Ajniadów".
* → <big>{{Unicode|ḪNYADARZEBĀ QOVDRADDABĀ|Kherinean}}</big> ''Īnyadarzebā qovdraddabā'' [{{IPA|i:njadarzeba: qou̯drad:aba:}}] — "króla tego Ajniady<ref>Król jest nieokreślony, co może w tym kontekście oznaczać, że królów jest więcej niż jeden, lub przejawiać rodzaj lekceważenia wobec władzy królewskiej.</ref>".

W przypadku bardziej skomplikowanych złożeń (więcej niż dwa rzeczowniki):
<big>{{Unicode|TĀZEH|Kherinean}}</big> ''Tāzeh'' "człowiek", <big>{{Unicode|TAḼḤḤO|Kherinean}}</big> ''taŝuḥḥo'' "ametyst", <big>{{Unicode|RRAKṢO|Kherinean}}</big> ''rrakṣo'' "księżyc"
* → <big>{{Unicode|RRAKṢOZZUYEN TAḼḤḤOSSĀVYEN TĀZEHARYEN|Kherinean}}</big> ''rrakṣozzuyen taŝuḥḥossāvyen tāzeharyen'' [{{IPA|r:akʃoz:ujen taɬʷuχ:os:a:wjen ta:zexarjen}}] — "o człowieku bez ametystów księżyca".

<big>{{Unicode|ḪVO|Kherinean}}</big> ''Īvo'' "łaska", <big>{{Unicode|ṮBB|Kherinean}}</big> ''têbb'' "język", <big>{{Unicode|ḪNYADA|Kherinean}}</big> ''Īnyada'' "Ajniad"
* → <big>{{Unicode|ḪNYADDAZETOVR ṮBBARZUTOVR ḪVORTOVR|Kherinean}}</big> ''Īnyaddazetovr têbbarzutovr īvortovr'' [{{IPA|i:njad:azetou̯r tʲɛb:arzutou̯r i:wortou̯r}}] — "od łaski języka Ajniadów".

<big>{{Unicode|ṢAR|Kherinean}}</big> ''Ṣar'' "cień, zastępca", <big>{{Unicode|KṢAYE|Kherinean}}</big> ''kṣaye'' "dowódca", <big>{{Unicode|TĀZEH|Kherinean}}</big> ''tāzeh'' "człowiek", <big>{{Unicode|QOVDRA|Kherinean}}</big> ''qovdra'' "król", <big>{{Unicode|ḪNYADA|Kherinean}}</big> ''Īnyada'' "Ajniad"
* → <big>{{Unicode|ḪNYADAZZETE QOVDRARZETTE TĀZEHSZETTE KṢAYEZETTE ṢARARTE|Kherinean}}</big> ''Īnyadazzete qovdrarzette tāzehszette kṣayezette ṣararte'' [{{IPA|i:njadaz:ete qou̯drarzet:e ta:zexszet:e kʃajezet:e ʃararte}}] — "[dla] zastępcy dowódcy ludzi króla Ajniadów".

===Przymiotniki===
Większość przymiotników pochodzi od rzeczowników, charakteryzują się końcówką '''-ān'''. W cherynejskim występują dość rzadko, język ten ma tendencję do zastępowania przymiotników łańcuchami ''Suffixaufnahme''. Gdy przymiotniki się pojawiają, występują zwykle przed określanymi rzeczownikami i nie odmieniają się przez przypadki.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! Rzeczownik
! Przymiotnik
|-
| ćiṣa
(ryba)
| ćiṣ'''ān'''
(rybny)
|-
| īvo
(łaska)
| īv'''ān'''
(łaskawy)
|-
| tîyane, tîyanu
(rodzina, krew)
| tîyan'''ān'''
(pokrewny, krwawy)
|}

====Stopniowanie przymiotników====
Przymiotniki stopniuje się poprzez dodanie do nich odpowiedniego przedrostka. Istnieją 3 stopnie: stopień '''równy''', '''wyższy''' oraz '''najwyższy'''. Stopień równy nie wymaga żadnego przedrostka, stopień wyższy tworzony jest poprzez przedrostek '''ēn-''', stopień najwyższy natomiast przez przedrostek '''ar-'''.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! Stopień równy
! Stopień wyższy
! Stopień najwyższy
|-
| ćiṣān
(rybny)
| '''ēn'''ćiṣān
(bardziej rybny)
| '''ar'''ćiṣān
(najbardziej rybny)
|-
| īvān
(łaskawy)
| '''ēn'''īvān
(łaskawszy)
| '''ar'''īvān
(najbardziej łaskawy)
|-
| tîyanān
(pokrewny, krwawy)
| '''ēn'''tîyanān
(bardziej pokrewny, krwawszy)
| '''ar'''tîyanān
(najbardziej pokrewny, najkrwawszy)
|}

====Negacja przymiotników====
Negacja przymiotników jest bardzo regularna i odbywa się za pomocą poprzedzenia przymiotnika partykułą '''pat-'''. Jest on zawsze na początku przymiotnika, poprzedzając przedrostki stopniowania. Jeżeli negowany przymiotnik zaczyna się samogłoską dojdzie do udźwięcznienia (np. ''arīvān'' → '''''pad'''arīvān'' "nie najbardziej łaskawy"). Jeżeli przymiotnik zaczyna się nie ejektywną spółgłoską zwartą zębową [{{IPA|t, tʲ, d, dʲ}}] dojdzie natomiast do geminatyzacji.

===Liczebniki===
Liczebniki cherynejskie są bardzo podobne do tych występujących w języku klasycznym. Prócz przewidywalnych zmian fonetycznych oraz kilku nieregularności nie występują w nich większe zmiany.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! rowspan="2" |
! rowspan="2" | Liczebnik główny
! colspan="2" | Liczebnik porządkowy
|-
! width="17%" | oż.
! width="17%" | nieoż.
|-
!1
|ḥeru [{{IPA|χeru}}]
|īnne ''pierwszy, pierwsza''
|īn ''pierwsze''
|-
!2
|lava [{{IPA|lawa}}]
|lavnas ''drugi druga''
|lavnos ''drugie''
|-
!3
|qahṣ [{{IPA|qaxʃ}}]
|qaṣṣune ''trzeci, trzecia''
|qaṣṣuno ''trzecie''
|-
!4
|ṣînh [{{IPA|ʃʲiŋx}}]
|ṣînhas ''czwarty, czwarta''
|ṣînhos ''czwarte''
|-
!5
|ktav [{{IPA|ktaw}}]
|ktavnas ''piąty, piąta''
|ktavnos ''piąte''
|-
!6
|hvēṣ [{{IPA|xwe:ʃ}}]
|hivṣne ''szósty, szósta''
|hivṣno ''szóste''
|-
!7
|svāḥ [{{IPA|swa:χ}}]
|savḥas ''siódmy, siódma''
|savḥos ''siódme''
|-
!8
|jêttu [{{IPA|d͡ʒʲet:u}}]
|jêttane ''ósmy, ósma''
|jêttano ''ósme''
|-
!9
|rira [{{IPA|rira}}]
|rirŝa ''dziewiąty, dziewiąta''
|rirŝo ''dziewiąte''
|-
!10
|tiys [{{IPA|tijs}}]
|tiyseṣ ''dziesiąty, dziesiąta''
|tiyṣo ''dziesiąte''
|-
| colspan="4" |
|-
! 100
|zeyed [{{IPA|zejed}}]
|īnzeyedas ''setny, setna''
|īnzeyedos ''setne''
|-
! 1000
|doveṣe [{{IPA|doweʃe}}]
|īndovṣas ''tysięczny, tysięczna''
|īndovṣos ''tysięczne''
|}

==Znane teksty==
Język cherynejski posiada dużych rozmiarów korpus znanych tekstów, które dzielą się na dwa podstawowe okresy: '''szyszeński''' ({{RokEryKyonu|2800}} - {{RokEryKyonu|3345}}) oraz '''postszyszeński''' (po roku {{RokEryKyonu|3345}}). Pierwszy z nich obejmuje czasy [[Ajniadzi|ajniadzkiej]] bytności w [[Ceçəḥa|Szyszenii]] oraz panowania na tych terenach ajniadzkiej dynastii pod koniec istnienia [[Szyszenia#I Państwo Szyszeńskie|I Państwa Szyszeńskiego]]. Znaczna większość tekstów po cherynejsku datowanych na te czasy pochodzi z miasta [[Ḥerəne]] (Cheryne), które pełniło rolę stolicy i centrum ajniadzkiej diaspory. Do najważniejszych tekstów okresu szyszeńskiego zaliczyć należy:
*Trójjęzyczny tekst [[Stela Cherynejska|Steli Cherynejskiej]].
*Listę królów Cheryne (znana również jako ''Lista Panów'').
*Inskrypcje na murach [[Świątynie Cherynejskie|Świątyń Cherynejskich]].
*Elegie i lamentacje po miastach, krajach i osobach (<big>{{Unicode|ƏÇARḤOVR|Kherinean}}</big> ''ēçarḥovr'' [{{IPA|e:θarχou̯r}}]).

Okres postszyszeński obejmuje wszystkie teksty powstałe po wygnaniu ajniadzkich elit z [[Szyszenia|Szyszenii]] przez Szepa I Wybawiciela, pierwszego Pana-Słońce. Nie są one skupione w jednym tylko regionie, lecz rozproszone po znacznej części [[Kyon Wschodni|Kyonu Wschodniego]]. Odnajdywano je zarówno w [[Saszkuigodia|Saszkuigodii]], [[Olsenia Właściwa|Olsenii Właściwej]], [[Arewia|Arewii]], a pojedynczo nawet w miejscach tak odległych jak [[Surd]]. Są to teksty późne, obejmujące przede wszystkim klątwy, zaklęcia magiczne, teksty religijne oraz teksty o charakterze sekretnym, rytualnym lub alchemicznym.

{| class="wikitable" width=100% style="text-align: center;"
!colspan=3|Qovdiērze Veṣîyāze Ēçarḥovran ''Elegia królowej Wesziji''
|-
! Tekst cherynejski
! width=33% | Tekst w alfabecie cherynejskim
! Tekst polski
|-
|
Godne życie, ostatnia która pamięta stary świat
|
XXX
|
XXX
|-
| colspan=3|
|-
!colspan=3|XXX [[Plik:XXX.mp3]]
|-
|}
{| class="wikitable" width=100% style="text-align: center;"
!colspan=3|Jaṣcorzu Ēçarḥovran ''Lament nad Zagładą''<ref>Fragment znacznie dłuższego tekstu, zachowanego jedynie częściowo.</ref>
|-
! Tekst cherynejski
! width=33% | Tekst w alfabecie cherynejskim
! Tekst polski
|-
|
XXX
|
XXX
|
XXX
|-
| colspan=3|
|-
!colspan=3|XXX [[Plik:XXX.mp3]]
|-
|}
{| class="wikitable" width=100% style="text-align: center;"
!colspan=3|Zaklęcie przeciw złym siłom ''Także: "Zaklęcie przeciw nomadom"''
|-
! Tekst cherynejski
! width=33% | Tekst w alfabecie cherynejskim
! Tekst polski
|-
|
He fimazê ŝurrān, he teshaya ŝurrān, 
he rḥoksa ŝurrān, he ifmēṣ ŝurrān, 
he veḱalçizu hya qovnuzu rīma! 

Rovti nahrāt'yifb ćen kidat'yifb ćen ćimnet'yifb, 
rovti ḥeruçe'yifb ćen kayrān jîdlarçe'yifb, 
rovti īnṣān'yifb ćen zîlān'yifb ćen kṣabān'yifb. 

Ēnḱuno patberintus! 
Āspokṣetovr patbardāvnus! 
Nēfvokṣezzujīs qaçirjīs patmāvnus! 

Hev Kēannaze duron, liddaze hiṣen, 
Ārendizzeçe leçonirço, têrlistaŝav, menbā zîragêr! 
Nēzurin! Īrintus! Qaldîrtovr shićatus! 
|
{{Unicode|HE FIMAŹ ḼRRĀN HE TESHAYA ḼRRĀN|Kherinean}} 
{{Unicode|HE RḤOKSA ḼRRĀN HE IFMƏṢ ḼRRĀN|Kherinean}} 
{{Unicode|HE VEḰALÇIZU HYA QOVNUZU RḪMA|Kherinean}} 

{{Unicode|ROVTI NAHRĀTYIFB ĆEN KIDATYIFB ĆEN ĆIMNETYIFB|Kherinean}} 
{{Unicode|ROVTI ḤERUÇEYIFB ĆEN KAYRĀN ĴDLARÇEYIFB|Kherinean}} 
{{Unicode|ROVTI ḪNṢĀNYIFB ĆEN ŹLĀNYIFB ĆEN KṢABĀNYIFB|Kherinean}} 

{{Unicode|ƏNḰUNO PATBERINTUS|Kherinean}} 
{{Unicode|ĀSPOKṢETOVR PATBARDĀVNUS|Kherinean}} 
{{Unicode|NƏFVOKṢEZZUJḪS QAÇIRJḪS PATMĀVNUS|Kherinean}} 

{{Unicode|HEV KƏANNAZE DURON LIDDAZE HIṢEN|Kherinean}} 
{{Unicode|ĀRENDIZZEÇE LEÇONIRÇO ṮRLISTAŜAV MENBĀ ŹRAĞR|Kherinean}} 
{{Unicode|NƏZURIN ḪRINTUS QALḎRTOVR SHIĆATUS|Kherinean}} 
|
O, zły demonie, zła zjawo, 
zły zbóju, zły potworze, 
omenie cierpienia i śmierci! 

Czy jesteś mężczyzną, kobietą, czy dzieckiem, 
czy jesteś samemu, czy całą gromadą, 
czy jesteś syty, spragniony, czy głodny. 

Nie zbliżaj się! 
Nie wchodź do mego miasta! 
Nie przekraczaj progu domu mego! 

W imię Kēany, pana sądu, 
na rozkaz Ārendi, bogini nocy, zaklinam cię! 
Idź precz! Odejdź! Wracaj na step! 
|-
| colspan=3|
|-
!colspan=3|Rekonstrukcja możliwego brzmienia "Zaklęcia przeciw nomadom" w formie polifonicznego chóru<ref>Wykonanie nie jest idealne, znajdują się w nim pewne drobne błędy w wymowie.</ref>. [[Plik:Nēzurin Īrintus.mp3]]
|-
|}
{| class="wikitable" width=100% style="text-align: center;"
!colspan=3|Klątwa kończąca inskrypcję ''(ze ścian jednej ze [[Świątynie Cherynejskie|Świątyń Cherynejskich]])''<ref>Podobne klątwy są stałym elementem dorobku cherynejskiego piśmiennictwa, będąc końcową częścią większości oficjalnych inskrypcji.</ref>
|-
! Tekst cherynejski
! width=33% | Tekst w alfabecie cherynejskim
! Tekst polski
|-
|
Zyejêve gran çamiŝaprebiy ťaḱemṣhoyma, 
durokṣe baṣcīṣhoy hya darn hev dêmerovs berragoŝhoy, 
gran ēlraçarbiy kagmaṣhoy ćen drisṣhoy. 

Īroṣa dîrenadêŝbā ṣîçratyāft! 
Kēana ṣrabā ŝurrān ćasîrço belidatyāft! 
Ḥanrḥas nīydêŝasbiy ḱaraīsçe ēridityāft! 
Jovdê hya Hareṣa ṣrabā parzeniān dîrarço dîroytyāft! 

Duroīs, bastīsas hya tîyanuīs bevaḥyetyars, 
ēn ťēns ḱajêyalçirbiy beviyaṣrābēmma. 
|
{{Unicode|ZYEĴVE GRAN ÇAMIŜAPREBIY ŤAḰEMṢHOYMA|Kherinean}} 
{{Unicode|DUROKṢE BAṢCḪṢHOY HYA DARN HEV ḎMEROVS BERRAGOŜHOY|Kherinean}} 
{{Unicode|GRAN ƏLRAÇARBIY KAGMAṢHOY ĆEN DRISṢHOY|Kherinean}} 

{{Unicode|ḪROṢA ḎRENAḎŜBĀ ṨÇRATYĀFT|Kherinean}} 
{{Unicode|KƏANA ṢRABĀ ḼRRĀN ĆAṠRÇO BELIDATYĀFT|Kherinean}} 
{{Unicode|ḤANRḤAS NḪYḎŜASBIY ḰARAḪSÇE ƏRIDITYĀFT|Kherinean}} 
{{Unicode|JOVḎ HYA HAREṢA ṢRABĀ PARZENIĀN ḎRARÇO ḎROYTYĀFT|Kherinean}} 

{{Unicode|DUROḪS BASTḪSAS HYA ṮYANUḪS BEVAḤYETYARS|Kherinean}} 
{{Unicode|ƏN ŤƏNS ḰAĴYALÇIRNIY BEVIYAṢRĀBƏMMA|Kherinean}} 
|
Ktokolwiek zmieni tą inskrypcję, 
usunie moje imię i w jego miejsce wpisze własne, 
zniszczy lub ukryje to świadectwo. 

Īroṣa niech obali jego panowanie! 
Kēana niech osądzi go złym wyrokiem! 
Ḥanrḥas niech zatopi jego ziemie swą mocą! 
Jovdê i Hareṣa niech przeklną go nieodwołalną klątwą! 

Niechaj jego imię, potomstwo i krew zostaną wytępione, 
tak by na wieczność popadł w zapomnienie. 
|-
| colspan=3|
|-
!colspan=3|XXX [[Plik:XXX.mp3]]
|-
|}
{| class="wikitable" width=100% style="text-align: center;"
!colspan=3|Modlitwa do boga Kēany
|-
! Tekst cherynejski
! width=33% | Tekst w alfabecie cherynejskim
! Tekst polski
|-
|
Kēana ḱarān, he ḱamoṣṣān vakṣîyyozu vāḥiṕes! 
He men, handas taŝyaççe hya qovdraççe āyandragêt! 
He men, handas nahrāzebiy kidazebiy ḥammasbiy lidagêt! 

Fāndro īqeyen hev fansakṣeyovn Ḥanrḥaŝŝura zelpurān, 
fansakṣebiy belidatus, īqete ćasîme ṕadratus, 
gādayarste hya ŝurkîyoṣrarste ḱaraṕalçibā lisnitus. 

Ŝurzîrattasbā beḥovzatus, yaḥmakṣesbā īyeço beqovjêtus, 
grāns, handē īqeter vasrān'ṣta kagmatus, 
ḱarameze ēridun ḥtabā beçyeṣtyāft hya becîtyāft! 
|
{{Unicode|KƏANA ḰARĀN HE ḰAMOṢṢĀN VAKṨYYOZU VĀḤIṔES|Kherinean}} 
{{Unicode|HE MEN HANDAS TAŜYAÇÇE HYA QOVDRAÇÇE ĀYANDRAĞT|Kherinean}} 
{{Unicode|HE MEN HANDAS NAHRĀZEBIY KIDAZEBIY ḤAMMASBIY LIDAĞT|Kherinean}} 

{{Unicode|FĀNDRO ḪQEYEN HEV FANSAKṢEYOVN ḤANRḤAŜḼRA ZELPURĀN|Kherinean}} 
{{Unicode|FANSAKṢEBIY BELIDATUS ḪQETE ĆAṠME ṔADRATUS|Kherinean}} 
{{Unicode|GĀDAYARSTE HYA ḼRǨYOṢRARSTE ḰARAṔALÇIBĀ LISNITUS|Kherinean}} 

{{Unicode|ḼRŹRATTASBĀ BEḤOVZATUS YAḤMAKṢESBĀ ḪYEÇO BEQOVĴTUS|Kherinean}} 
{{Unicode|GRĀNS HANDƏ ḪQETER VASRĀNṢTA KAGMATUS|Kherinean}} 
{{Unicode|ḰARAMEZE ƏRIDUN ḤTABĀ BEÇYEṢTYĀFT HYA BEĊTYĀFT|Kherinean}} 
|
Kēano potężny, przerażający wichrze burzy! 
O Ty, który rządzisz bogami i królami! 
O Ty, który sądzisz czyny mężczyzn i kobiet! 

Stój przy mnie w mojej sprawie, jak niezłomny Ḥanrḥas, 
rozsądź moją sprawę, ogłoś mi swój wyrok, 
wymierz sprawiedliwość zdrajcom i krzywoprzysięzcom. 

Spal złych czarowników, straw ogniem mych wrogów, 
zniszcz tych, którzy są dla mnie niegodziwi, 
niech pokona i pochłonie ich powódź Twojej mocy!
|-
| colspan=3|
|-
!colspan=3|Rekonstrukcja "Modlitwy do boga Kēany" w akompaniamencie organów wodnych, fletów, bębnów oraz śpiewu gardłowego. [[Plik:Kēana ḱarān DAYCORE.mp3]]
|-
|}

==Przypisy==
<references/>

[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]][[Kategoria:Użytkownik:Borlach]][[Kategoria:Języki ajniadzkie|cherynejski]][[Kategoria:Cywilizacja ajniadzka]]

Język cherynejski

2026-04-18T12:29:39Z

Borlach: /* Znane teksty */

{{Kyon ukończony}}
{{JęzykiWschoduStarożytnego}}
{{ język
| kolor = #CE2029
| nazwa = Język cherynejski
| nazwa własna = <big>{{Unicode|ḪNYADĀN|Kherinean}}</big> Īnyadān
| twórca = [[User:Borlach|Borlach]] w 2025
| nazwa conworldu = [[Kyon]]
| państwa = [[Cywilizacja ajniadzka]], [[Ceçəḥa|Szyszenia]]
| regiony = [[Kyon Wschodni]]
| mówiący = ''brak'' (język wymarły)
| alfabet = alfabet cherynejski, alfabet łaciński
| typologia = fleksyjny SOV
| klasyfikacja =
[[Języki seframańskie]] (''proponowane'')
[[Języki ajniadzkie]]
:Język praajniadzki
::'''Język ajniadzki cherynejski'''
| tekst jaki =
| tekst u =

}}
{{słownik}}
'''Język ajniadzki cherynejski''' (chrn. <big>{{Unicode|ḪNYADĀN|Kherinean}}</big> ''īnyadān'' /{{IPA|i:njada:n}}/<ref>Możliwa także forma <big>{{Unicode|ƏNYADĀN|Kherinean}}</big> ''ēnyadān'' /{{IPA|e:njada:n}}/.</ref> lub <big>{{Unicode|ṮBBAYI|Kherinean}}</big> ''têbbayi'' /{{IPA|tʲɛb:aji}}/, dosłownie "nasz język") — odmiana starożytnego [[Język ajniadzki|języka ajniadzkiego]] używana na terenie [[Ceçəḥa|Szyszenii]] w okresie postajniadzkim (po {{RokEryKyonu|2800}}), będąca jego dialektem, a być może nawet zbiorem różnych dialektów. Ajniadzki cherynejski znacząco odróżniał się od ajniadzkiego klasycznego pod względem fonologii, słownictwa i pewnych elementów gramatyki. Najbardziej oczywistą cechą dzielącą oba języki jest jednak sposób ich zapisu. Ajniadzki klasyczny używał przede wszystkim [[Język ajniadzki#Ajniadzkie pismo linearne|pisma linearnego]], podczas gdy język cherynejski definiowany jest poprzez nazwane tym samym terminem alfabetyczne pismo cherynejskie.

Język cherynejski bierze swą nazwę od położonego w delcie rzeki [[Korana|Korany]] antycznego miasta [[Ḥerəne]] (chrn. <big>{{Unicode|ḤERNḪ|Kherinean}}</big> ''Ḥernī'' /{{IPA|χɛrni:}}/), z którego pochodzi ogromna większość znanych i zachowanych do czasów współczesnych tekstów spisanych w tej mowie. Teksty cherynejskie pokrywają między innymi ściany [[Świątynie Cherynejskie|Świątyń Cherynejskich]], język ten jest również jednym z języków pojawiających się na [[Stela Cherynejska|Steli Cherynejskiej]], wydobytej z wód Korany w roku {{RokEryKyonu|9850}}. Ḥerəne zdaje się być sercem postajniadzkiego cherynejskiego piśmiennictwa. Z miasta tego [[Ajniadzi|ajniadzka elita]] sprawowała władzę nad [[Szyszenia|Szyszenią]] najprawdopodobniej jeszcze przez kilka stuleci po końcu [[Wschód Starożytny|Wschodu Starożytnego]].

Bez względu na to, czy ajniadzki cherynejski uznawany jest za dialekt, zbiór dialektów czy też za osobny język, wiele wskazuje na to, że to właśnie on (a nie używany wcześniej [[Język ajniadzki|ajniadzki klasyczny]]) jest bezpośrednim przodkiem wszystkich późniejszych i istniejących obecnie [[Języki ajniadzkie|języków ajniadzkich]]. Jest to też jeden z historycznie najważniejszych języków tej części [[Kyon|Kyonu]]. O jego znaczeniu świadczy fakt, że nawet po wymarciu jako żywy język mówiony, ajniadzki w dialekcie cherynejskim używany był przez kolejne tysiąclecia na [[Kyon Wschodni|Kyonie Wschodnim]] jako święty język rytuałów, magii, zaklęć, klątw i uroków.

==Historia==
<do uzupełnienia>

==Porównanie z ajniadzkim klasycznym==
Dialekt cherynejski od klasycznego odróżnia się serią dość regularnych i dających się przewidzieć zmian fonetycznych, chociaż towarzyszy im także pewna grupa zmian nieregularnych, występujących w pojedynczych słowach. Przejawiają się one głównie w niespodziewanych zmianach samogłosek, podczas gdy spółgłoski pozostają przeważnie takie same. Znacznie rzadziej występują zmiany w spółgłoskach, chociaż i na nie można natrafić. Zmiany nieregularne wynikają prawdopodobnie z inkorporowania do cherynejskiego leksykonu słów zaczerpniętych z różnych ajniadzkich dialektów ludowych, z których żaden nie został poświadczony pisemnie. Zmiany regularne podzielić można natomiast na 7 punktów:
[[Plik:CherynejskiEwolucja.png|thumb|thumb|right|300px|Szkic ewolucji najważniejszych dialektów języka ajniadzkiego na przestrzeni jego długich dziejów, wraz z widocznym kierunkiem wpływów od okresu darchajskiego do postajniadzkiego. Warto zaznaczyć, że w czasach imperialnych relacja pomiędzy ajniadzkim klasycznym, jako dialektem prestiżowym, a dialektami ludowymi charakteryzowała się zjawiskiem dyglosji<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Diglossia.</ref>.]]
*'''1.''' Całkowity brak w cherynejskim występującego w klasycznym ajniadzkim dźwięku ''ḫ'' ([{{IPA|ʜ}}] / [{{IPA|ħ}}]).
Spółgłoska ta zanika całkowicie na początku oraz na końcu słowa, jeśli obok niej występuje samogłoska. Jeżeli w ajniadzkim klasycznym [{{IPA|ʜ}}] występowało środku słowa, to w cherynejskim może zajść jeden z kilku procesów. Jeżeli spółgłoska ta występuje pomiędzy dwoma takimi samymi samogłoskami, to zamieni się w [{{IPA|χ}}] i doprowadzi do wydłużenia się samogłoski, przy czym długa samogłoska zawsze przybierze formę [{{IPA|a:}}], [{{IPA|i:}}] lub [{{IPA|e:}}] (''VʜV → χV:''). Jeżeli [{{IPA|ʜ}}] występuje pomiędzy różnymi samogłoskami, to zamieni się w długie [{{IPA|χ:}}], tworząc geminatę (''VʜV → Vχ:V''). Geminaty powstaną też w sytuacji, w której [{{IPA|ʜ}}] tworzy zbitkę spółgłoskową z inną spółgłoską. Wtedy [{{IPA|ʜ}}] zanika całkowicie, a sąsiednia spółgłoska zostaje podwojona (''ʜC → C:'' oraz ''Cʜ → C:'')

*'''2.''' Wydłużenie, obniżenie i otwarcie samogłosek w okolicy ''ḫ''.
Samogłoski występujące w ajniadzkim klasycznym obok [{{IPA|ʜ}}] na początku lub na końcu słowa mają po jego zaniku w cherynejskim tendencję do wydłużania się. Zawsze przybierają jednak formę [{{IPA|a:}}], [{{IPA|i:}}] lub [{{IPA|e:}}]. Samogłoska [{{IPA|e}}] znajdująca się w okolicy [{{IPA|ʜ}}], jeżeli nie została poddana wydłużeniu, ma tendencję do obniżenia się i otwarcia, zmieniając się w [{{IPA|ɛ}}]. Dzieje się tak nawet w okolicy długich spółgłosek, czyli geminatów (''eʜ, ʜe → ɛ'').

*'''3.''' Rozbicie sylaby i zanik zbitki [{{IPA|je}}].
Minimalną dopuszczalną sylabą klasyczną było '''CV''', cherynejski dopuszcza natomiast sylabę '''V''', składającą się z pojedynczej samogłoski. Powszechnie występująca na początku słów w ajniadzkim klasycznym zbitka [{{IPA|je}}] realizowana jest w cherynejskim przeważnie jako długie [{{IPA|i:}}]. Występują też teksty, w których realizowana jest też jako [{{IPA|e:}}], chociaż jest to znacznie rzadsze.

*'''4.''' Udźwięcznienie spółgłosek.
Tam, gdzie w klasycznym ajniadzkim spółgłoski zwarte bezdźwięczne występują między takimi samymi lub podobnymi samogłoskami (przede wszystkim między [{{IPA|i}}] oraz [{{IPA|e}}] lub [{{IPA|o}}] i [{{IPA|u}}]), w ajniadzkim cherynejskim następuje ich udźwięcznienie. Spółgłoski [{{IPA|p}}], [{{IPA|t}}], [{{IPA|k}}] zmieniają się więc w [{{IPA|b}}], [{{IPA|d}}], [{{IPA|g}}]. Najlepszy przykład tego procesu stanowi nazwa własna [[Ajniadzi|Ajniadów]], w języku klasycznym ''yeniyata'' /{{IPA|jenijata}}/, po cherynejsku <big>{{Unicode|ḪNYADA|Kherinean}}</big> ''īnyada'' /{{IPA|i:njada}}/ lub <big>{{Unicode|ƏNYADA|Kherinean}}</big> ''ēnyada'' /{{IPA|e:njada}}/.

*'''5.''' Częściowa utrata labializacji.
Występujące w ajniadzkim klasycznym spółgłoski języczkowo-krtaniowe konsekwentnie utraciły swoje warianty labializowane, zlewając się w języku cherynejskim ze swoimi podstawowymi formami. Jednocześnie jednak występujące po nich samogłoski [{{IPA|o}}], [{{IPA|u}}] poprzedzone zostają w piśmie przez ''v''. Oznaczało to najprawdopodobniej dyftong [{{IPA|ou̯}}], który pojawiał się w miejsce obu samogłosek ([{{IPA|qʷo}}], [{{IPA|qʷu}}], [{{IPA|χʷo}}], [{{IPA|χʷu}}] → [{{IPA|qou̯}}], [{{IPA|χou̯}}]).

*'''6.''' Archaiczna wymowa [{{IPA|ɘ}}] i [{{IPA|ɐ}}].
Cherynejski wyróżnia się archaiczną wymową klasycznych ajniadzkich samogłosek ''ə'' [{{IPA|ɘ}}] i ''â'' [{{IPA|ɐ}}], które realizowane są jako ''i'' [{{IPA|i}}] i ''ā'' [{{IPA|a:}}]. Jest to z dużym prawdopodobieństwem wymowa, jaka występowała na wcześniejszym etapie ewolucji języka, w czasach [[Język ajniadzki#Historia|darchajskich]]. Stanowi to kolejny dowód świadczący o tym, że cherynejski nie wywodzi się bezpośrednio z ajniadzkiego klasycznego, lecz stanowi wobec niego dialekt równoległy, wywodzący się z tego samego darchajskiego pnia i przedstawiający jeden z licznych niezachowanych dialektów ludowych (lub będący amalgamatem kilku różnych dialektów). Pomimo tego występuje wiele słów, w których klasyczne [{{IPA|ɘ}}] nie odpowiada [{{IPA|i}}], lecz zanika całkowicie w środku słowa, tworząc zbitkę spółgłoskową.

*'''7.''' Zmiany w zębowych afrykatach i spółgłoskach szczelinowych.
Regularna korespondencja zachodzi pomiędzy klasycznym [{{IPA|t͡s}}] a cherynejskim [{{IPA|z}}], które występuje dodatkowo w miejscu klasycznego [{{IPA|s}}] na początku słowa oraz pomiędzy samogłoskami (ale nie w zbitkach spółgłoskowych). Cherynejskie [{{IPA|zʲ}}] odpowiada klasycznemu palatalizowanemu [{{IPA|sʲ}}] występującemu na początku słowa, chociaż pojawia się też czasem w otoczeniu [{{IPA|j}}] w innych pozycjach. Klasyczne ejektywne [{{IPA|t͡sʼ}}] zlało się całkowicie z [{{IPA|t͡ʃʼ}}] ([{{IPA|t͡s}}], [{{IPA|sV_}}], [{{IPA|VsV}}] → [{{IPA|z}}]; [{{IPA|sʲ_}}] → [{{IPA|zʲ_}}]; [{{IPA|t͡sʼ}}] → [{{IPA|t͡ʃʼ}}]).

Pozostałe różnice między ajniadzkim klasycznym a cherynejskim przejawiają się w gramatyce (nieco inne końcówki odmian, różnice w systemie określoności i nieokreśloności, powszechne występowanie w cherynejskim zjawiska znanego jako ''Suffixaufnahme''<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Suffixaufnahme.</ref>) oraz w słownictwie (różne zapożyczenia, formy dialektalne, znaczna liczba niewystępujących w języku klasycznym słów [[Język szyszeński|szyszeńskich]]). Najprawdopodobniej inny był również akcent, chociaż nie da się łatwo i bezspornie zrekonstruować miejsca padania akcentu w żadnym z tych dialektów. Pomimo różnic oba języki były do znacznego stopnia wzajemnie zrozumiałe.

==Fonologia==
===Samogłoski===
W języku cherynejskim występował nieregularny zestaw 9 samogłosek, z których 3 były długimi samogłoskami.

{|class=wikitable style="text-align:center"
|-
!
!Przednie
!Centralne
!Tylne
|-
!Przymknięte
|{{IPA|i}} • {{IPA|i:}}
|
|{{IPA|u}}
|-
!Środkowe
|{{IPA|e}} • {{IPA|e:}} • {{IPA|ɛ}}
|
|{{IPA|o}}
|-
!Otwarte
|
|{{IPA|a}} • {{IPA|a:}}
|
|}
* Cherynejski posiada tylko jeden dyftong: [{{IPA|ou̯}}]. Pojawia się na początku słów, które w ajniadzkim klasycznym zaczynały się zbitkami ''vo'', ''vu'', ''yo'', ''yu'' (na przykład <big>{{Unicode|OVRAYA|Kherinean}}</big> '''''ov'''raya'' [{{IPA|ou̯raja}}] "dusza" (klasyczne ''vuraya'' [{{IPA|wuraja}}]), a niekiedy także w środku słów.

===Spółgłoski===
Ajniadzki cherynejski posiadał zestaw 42 lub 43 spółgłosek, który o wiele bardziej niż zestaw samogłoskowy przypominał system [[Język ajniadzki|klasycznego ajniadzkiego]]. Jednak również tu występowały znaczące różnice. Przejawiają się one między innymi w braku wielu dźwięków języczkowo-krtaniowych, asymilacji [{{IPA|ʜ}}] / [{{IPA|ħ}}] przez [{{IPA|χ}}] i zmniejszeniu labializacji.

{| class="wikitable" width="40%" min-width="350px"
|-
! rowspan="2" colspan="2" align=center |
! rowspan="2" align=center | Wargowe
! colspan="2" align=center | Zębowe
! colspan="2" align=center | Dziąsłowe
! colspan="3" align=center | Podniebienne
! rowspan="2" align=center | Języczkowo-krtaniowe
|-
! zwykłe
! palatal.
! zwykłe
! palatal.
! zwykłe
! palatal.
! labial.
|-
! colspan="2" align=center | Nosowe
| align=center | {{IPA|m}}
| colspan=2 align=center |
| colspan=2 align=center | {{IPA|n}}
| colspan=3 align=center | {{IPA|ŋ}}
| colspan=2 align=center |
|-
!style="text-align:left" rowspan=3|'''Zwarte'''
!style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align=center | {{IPA|p}}
| align=center | {{IPA|t}}
| align=center | {{IPA|tʲ}}
| colspan=2 align=center |
| align=center | {{IPA|k}}
| align=center | {{IPA|kʲ}}
| align=center | {{IPA|kʷ}}
| align=center | {{IPA|q}}
|-
!style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
| align=center | {{IPA|b}}
| align=center | {{IPA|d}}
| align=center | {{IPA|dʲ}}
| colspan=2 align=center |
| align=center | {{IPA|g}}
| align=center | {{IPA|gʲ}}
| align=center | {{IPA|gʷ}}
| align=center |
|-
!style="text-align:left" |'''ejektywne'''
| align=center | {{IPA|pʼ}}
| colspan=2 align=center | {{IPA|tʼ}}
| colspan=2 align=center |
| align=center | {{IPA|kʼ}}
|
| align=center | {{IPA|kʼʷ}}
| align=center | ({{IPA|qʼ}})
|-
!style="text-align:left" rowspan=3|'''Afrykaty'''
!style="text-align:left" |bezdźwięczne
|
| colspan=2 align=center |
| align=center | {{IPA|t͡ʃ}}
| align=center | {{IPA|t͡ʃʲ}}
| colspan=3 align=center |
| colspan=2 align=center |
|-
!style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
|
| colspan=2 align=center |
| align=center | {{IPA|d͡ʒ}}
| align=center | {{IPA|d͡ʒʲ}}
| colspan=3 align=center |
| colspan=2 align=center |
|-
!style="text-align:left" |ejektywne
|
| colspan=2 align=center |
| colspan=2 align=center | {{IPA|t͡ʃʼ}}
| colspan=3 align=center |
| colspan=2 align=center |
|-
!align=center rowspan="2" |'''Szczelinowe'''
!style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align=center | {{IPA|f}}
| align=center | {{IPA|θ}} • {{IPA|s}}
| align=center | {{IPA|sʲ}}
| align=center | {{IPA|ʃ}}
| align=center | {{IPA|ʃʲ}}
| align=center | {{IPA|x}}
|
| align=center | {{IPA|xʷ}}
| align=center | {{IPA|χ}}
|-
!style="text-align:left" |dźwięczne
|
| align=center | {{IPA|z}}
| align=center | {{IPA|zʲ}}
| colspan=2 align=center |
| colspan=3 align=center |
|-
! colspan="2" align=center | Drżące
|
| colspan=2 align=center |
| colspan=2 align=center | {{IPA|r}}
| colspan=3 align=center |
| colspan=2 align=center |
|-
! colspan="2" align=center | Aproksymanty
|
| colspan=2 align=center |
| colspan=2 align=center | {{IPA|l}} • {{IPA|ɬ}} • {{IPA|ɬʷ}}
| colspan=3 align=center | {{IPA|j}} • {{IPA|w}}
| colspan=2 align=center |
|}

* Spółgłoska [{{IPA|qʼ}}] jest nieobecna w znacznej większości tekstów cherynejskich, gdzie w jej miejsce pojawia się [{{IPA|kʼ}}]. Odnaleziono jednak kilka tekstów spisanych w wersji języka zawierającej [{{IPA|qʼ}}]. Jest to bardzo archaiczna cecha. Wskazuje, że jeszcze w okresie postajniadzkim mogły występować dialekty ludowe posiadające dźwięk ten w swoim zestawie fonetycznym.
* Cherynejski wykazuje skłonność do rotacyzmu<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Rhotacism.</ref>, który może pełnić nawet funkcje gramatyczne.

===Geminaty===
Cherynejski charakteryzuje się jeszcze częstszym niż w ajniadzkim klasycznym występowaniem geminatów, czyli spółgłosek długich lub podwojonych. Zapisywane są one w piśmie cherynejskim poprzez powtórzenie tego samego znaku. Pojawiają się w tych samych miejscach co w ajniadzkim klasycznym, a także w miejscach do których doszło do zaniku dźwięku [{{IPA|ʜ}}] / [{{IPA|ħ}}]. Typową dla tego procesu geminatą jest [{{IPA|χ:}}]. Na przykład:
<div style="column-count:2;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3">
*<big>{{Unicode|ṮBB|Kherinean}}</big> ''tê'''bb''''' [{{IPA|tʲɛb:}}] "język" (klasyczne ''têḫb'' [{{IPA|tʲeʜb}}])
*<big>{{Unicode|RRAKṢO|Kherinean}}</big> '''''rr'''akṣo'' [{{IPA|r:akʃo}}] "księżyc" (klasyczne ''ḫrakṣu'' [{{IPA|ʜrakʃu}}])
*<big>{{Unicode|TAḼḤḤO|Kherinean}}</big> ''taŝu'''ḥḥ'''o'' [{{IPA|taɬʷuχ:o}}] "ametyst" (klasyczne ''taŝuḫo'' [{{IPA|taɬʷuʜo}}])
</div>

===Struktura sylaby i akcent===
Podobnie jak w języku klasycznym, maksymalna dopuszczalna struktura sylaby to '''(C)(C)V(C)(C)''', gdzie V oznacza samogłoskę a C spółgłoskę. Sporą różnicą jest jednak to, że w języku cherynejskim sylaba może rozpoczynać się od samogłoski, a sama samogłoska może tworzyć pełną sylabę. Cherynejski akcent nie jest znany. Przypuszcza się, że mógł padać inaczej w różnych dialektach, na co wskazują procesy fonetyczne i różnice w akcentach języków potomnych.

==Pismo==
===Zapis łaciński===
Zasady zapisu cherynejskiego alfabetem łacińskim bazują na zasadach transkrypcji [[Język ajniadzki#Zapis łaciński|klasycznego ajniadzkiego]]. Występuje 37 liter, z których 10 to samogłoski, a 27 to spółgłoski. W niektórych tekstach może pojawić się też dodatkowa litera ''Q́/q́'', oznaczająca spółgłoskę [{{IPA|qʼ}}]. Występuje jednak niezwykle rzadko i nie jest zwykle uznawana za standardowy element języka cherynejskiego.

{| cellspacing="10" style="text-align: center;"
|- style="font-size: 2.0em;"
| a || ā || e || ê || ē || i || î || ī || o || u
|-
| [{{IPA|a}}] || [{{IPA|a:}}] || [{{IPA|e}}]~[{{IPA|ɛ}}] || [{{IPA|ʲe}}]~[{{IPA|ʲɛ}}] || [{{IPA|e:}}] || [{{IPA|i}}] || [{{IPA|ʲi}}] || [{{IPA|i:}}] || [{{IPA|o}}] || [{{IPA|u}}]
|- style="font-size: 2.0em;"
| m || n || p || ṕ || t || ť || d || b || g || q
|-
| [{{IPA|m}}] || [{{IPA|n}}] || [{{IPA|p}}] || [{{IPA|pʼ}}] || [{{IPA|t}}] || [{{IPA|tʼ}}] || [{{IPA|d}}] || [{{IPA|b}}] || [{{IPA|g}}] || [{{IPA|q}}]
|- style="font-size: 2.0em;"
| k || ḱ || z || c || ć || ç || j || f || s || ṣ
|-
| [{{IPA|k}}] || [{{IPA|kʼ}}] || [{{IPA|z}}] || [{{IPA|t͡ʃ}}] || [{{IPA|t͡ʃʼ}}] || [{{IPA|θ}}] || [{{IPA|d͡ʒ}}] || [{{IPA|f}}] || [{{IPA|s}}] || [{{IPA|ʃ}}]
|- style="font-size: 2.0em;"
| ŝ || h || ḥ || r || l || y || v
|-
| [{{IPA|ɬ}}] || [{{IPA|x}}] || [{{IPA|χ}}] || [{{IPA|r}}] || [{{IPA|l}}] || [{{IPA|j}}] || [{{IPA|w}}]
|}

===Zapis cherynejski===
Język cherynejski definiowany jest przede wszystkim przez pryzmat sposobu jego zapisu. Jest nim pismo cherynejskie, które, podobnie jak język, nazwane od starożytnego miasta [[Ḥerəne]]. Wywodzi się ono z wcześniejszego [[Język ajniadzki#Ajniadzkie pismo linearne|pisma linearnego]] i z dużą dozą prawdopodobieństwa dzierży tytuł najstarszego w pełni rozwiniętego alfabetu w historii [[Kyon|Kyonu]]. Pośród badaczy nie ma jednak konsensusu na temat tego, czy pismo to powstało już po [[Katastrofa Farandyjska|Katastrofie Farandyjskiej]] i upadku klasycznej [[Cywilizacja ajniadzka|cywilizacji ajniadzkiej]] [[Wschód Starożytny|Wschodu Starożytnego]], czy istniało jeszcze wcześniej, lecz po prostu nie zachowały z tego etapu żadne przykłady (scenariusz taki tłumaczy się stosowaniem pierwotnego pisma cherynejskiego jako kursywy do zapisu ludowych dialektów na nietrwałych materiałach).

Pismo cherynejskie posiada 51 znaków. Spośród nich 8 oddaje samogłoski, 28 spółgłoski. Kolejne 13 to znaki modyfikowane jednym z dwóch specjalnych znaków diakrytycznych, wyrażające sylaby labializowane lub palatalizowane. Istnieją też dwa dodatkowe znaki z diakrytykiem, których użycie różni się w zależności od tekstu i dialektu języka, w którym tekst ten spisano. Prócz zapisu dialektu cherynejskiego (lub dialektów cherynejskich) alfabet ten nadaje się także do zapisu klasycznego ajniadzkiego. Do tej pory odkryto 7 tekstów w klasycznym języku ajniadzkim zapisanych alfabetem cherynejskim, wszystkie z nich datuje się na okres ajniadzkiej władzy nad [[Szyszenia#I Państwo Szyszeńskie|I Państwem Szyszeńskim]] (od około {{RokEryKyonu|2800}} do {{RokEryKyonu|3345}}). Stanowi to jednak wyjątek od reguły, przeważająca większość tekstów spisana została w wariancie postklasycznym.
 
<center>
{|
|{{subnetbox|A|<big>{{Unicode|A|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ā|<big>{{Unicode|Ā|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|E|<big>{{Unicode|E|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ē|<big>{{Unicode|Ə|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|I|<big>{{Unicode|I|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ī|<big>{{Unicode|Ḫ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|O|<big>{{Unicode|O|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|U|<big>{{Unicode|U|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|M|<big>{{Unicode|M|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|N|<big>{{Unicode|N|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|P|<big>{{Unicode|P|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ṕ|<big>{{Unicode|Ṕ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|T|<big>{{Unicode|T|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ť|<big>{{Unicode|Ť|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Tê/Tî|<big>{{Unicode|Ṯ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|D|<big>{{Unicode|D|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Dê/Dî|<big>{{Unicode|Ḏ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|B|<big>{{Unicode|B|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|G|<big>{{Unicode|G|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Gê/Gî|<big>{{Unicode|Ğ|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Go/Gu|<big>{{Unicode|Ḡ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|K|<big>{{Unicode|K|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Kê/Kî|<big>{{Unicode|Ǩ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ko/Ku|<big>{{Unicode|Ḵ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ḱ|<big>{{Unicode|Ḱ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ḱo/Ḱu|<big>{{Unicode|Ⱪ|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Q|<big>{{Unicode|Q|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Z|<big>{{Unicode|Z|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Zê/Zî|<big>{{Unicode|Ź|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|C|<big>{{Unicode|C|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Cê/Cî|<big>{{Unicode|Ċ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ć|<big>{{Unicode|Ć|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Ç|<big>{{Unicode|Ç|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|J|<big>{{Unicode|J|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Jê/Jî|<big>{{Unicode|Ĵ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|F|<big>{{Unicode|F|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|S|<big>{{Unicode|S|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Sê/Sî|<big>{{Unicode|Ṡ|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Ṣ|<big>{{Unicode|Ṣ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ṣê/Ṣî|<big>{{Unicode|Ṩ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ŝ|<big>{{Unicode|Ŝ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ŝo/Ŝu|<big>{{Unicode|Ḽ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|H|<big>{{Unicode|H|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ho/Hu|<big>{{Unicode|Ẋ|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Ḥ|<big>{{Unicode|Ḥ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|R|<big>{{Unicode|R|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|L|<big>{{Unicode|L|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Y|<big>{{Unicode|Y|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|V|<big>{{Unicode|V|Kherinean}}</big>}}
|
|{{subnetbox|<różne>|<big>{{Unicode|Ǫ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|<różne>|<big>{{Unicode|Ẍ|Kherinean}}</big>}}
|}
</center>
 
W niektórych tekstach, z których wszystkie odnalezione zostały poza miastem [[Ḥerəne]]<ref>A więc powstały na obrzeżach ajniadzkiej sfery kulturowej okresu postklasycznego, zapewne z ręki autorów, których ojczyste dialekty różniły się od typowego cherynejskiego standardu. Na przetrwanie jeszcze przez stulecia części równoległych dialektów wskazuje fakt występowania dźwięku [{{IPA|qʼ}}] w niektórych językach wywodzących się z ajniadzkiego cherynejskiego, przy jednoczesnym braku tego dźwięku w standardzie poświadczonym w tekstach z [[Ḥerəne]].</ref>, litery <big>{{Unicode|Ǫ|Kherinean}}</big> oraz <big>{{Unicode|Ẍ|Kherinean}}</big> pojawiają się w miejscach sugerujących, że przedstawiano za ich pomocą różne dźwięki, niewystępujące w cherynejskim standardzie. Najczęściej zapisywano w ten sposób archaiczną spółgłoskę [{{IPA|qʼ}}], występującą na darchajskim etapie rozwoju ajniadzkiego i całkowicie zanikłą w języku klasycznym. Pomimo nieobecności w standardowym cherynejskim zestawie fonetycznym, spółgłoska ta występowała zapewne w przynajmniej części dialektów ludowych. Tymczasem oryginalnym przeznaczeniem tych znaków było przedstawianie klasycznych ajniadzkich labializowanych spółgłosek języczkowo-krtaniowych (<big>{{Unicode|Ǫ|Kherinean}}</big> dla [{{IPA|qʷ}}], <big>{{Unicode|Ẍ|Kherinean}}</big> dla [{{IPA|χʷ}}]). W zapisie języka klasycznego alfabetem cherynejskim wykorzystywano ponadto znak <big>{{Unicode|Ā|Kherinean}}</big> do oddania ''â'' [{{IPA|ɐ}}], <big>{{Unicode|Ə|Kherinean}}</big> dla ''ə'' [{{IPA|ɘ}}], <big>{{Unicode|Ź|Kherinean}}</big> dla ''ź'' [{{IPA|t͡sʼ}}] oraz <big>{{Unicode|Ḫ|Kherinean}}</big> dla ''ḫ'' [{{IPA|ʜ}}] / [{{IPA|ħ}}].

==Gramatyka==
{{zobacz też|Język ajniadzki}}
Poniżej opisana została gramatyka języka cherynejskiego, szczególnie w tych aspektach, w których różniła się ona w jakimś stopniu od gramatyki ajniadzkiego klasycznego. Jeżeli jakaś kwestia nie została opisana, została pominięta lub dalej jest niejasna, można z dużym prawdopodobieństwem założyć, że kwestia ta działa w cherynejskim tak samo, jak działała w języku klasycznym.

===Czasowniki===
Cherynejskie czasowniki odmieniają się przez osoby, aspekty, tryby oraz czasy w taki sam z grubsza sposób jak w języku klasycznym. Jedynym prawdziwie nieregularnym czasownikiem jest czasownik "być", przybierający formę końcówek doklejanych do rzeczownika lub przymiotnika. Pozostałe czasowniki przynależą albo do '''Kategorii I''' (czasowniki przechodnie, końcówka '''-gê'''), albo do '''Kategorii II''' (czasowniki modalne, nieprzechodnie, końcówka '''-bē'''). Odmiana przez osoby jest bardzo rozbudowana. Występuje aż 11 osób gramatycznych, wliczając to charakterystyczny dla [[Języki ajniadzkie|języków ajniadzkich]] obwiatyw<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Obviative.</ref>.

Negacja czasowników jest bardzo prosta i odbywa się za pomocą przedrostka '''pat-''', doklejanego do samego początku słowa. W przypadku gdy czasownik rozpoczyna się dźwięczną lub bezdźwięczną spółgłoską zębową dochodzi do pojawienia się geminaty. Przykładowo:
*<big>{{Unicode|BEVARŤEBƏ|Kherinean}}</big> ''bevarťebē'' (obmyśleć, przemyśleć) → <big>{{Unicode|PATBEVARŤEBƏ|Kherinean}}</big> '''''pat'''bevarťebē'' (nie obmyśleć, nie przemyśleć)
*<big>{{Unicode|RINNĀLARN|Kherinean}}</big> ''rinnālarn'' (ponoć idą) → <big>{{Unicode|PATRINNĀLARN|Kherinean}}</big> '''''pat'''rinnālarn '' (ponoć nie idą)
*<big>{{Unicode|DARBƏVN|Kherinean}}</big> ''darbēvn'' (masz) → <big>{{Unicode|PATTARBƏVN|Kherinean}}</big> '''''patt'''arbēvn'' (nie masz)

====Osoby i odmiana przez osoby====
{| width="40%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="5" | ''Kategoria I.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe ''ja''
| -r
| mefnigê'''r''' ''jem, ucztuję''
|-
! colspan=2 | II.
| men ''ty''
| -t
| mefnigê'''t''' ''jesz, ucztujesz''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra ''on/ona''
| -fta
| mefnigê'''fta''' ''je, ucztuje''
|-
! nieoż.
| qa ''ono''
| -ftu
| mefnigê'''ftu''' ''je, ucztuje''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -styā
| mefnigê'''styā''' ''je, ucztuje''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe ''my'' (z Tobą)
| -zī
| mefnigê'''zī''' ''jemy, ucztujemy''
|-
! podw.
| ṕovle ''my'' (dwoje)
| -ṣî
| mefnigê'''ṣî''' ''jemy, ucztujemy''
|-
! eks.
| ṕaye ''my'' (bez Ciebie)
| -sos
| mefnigê'''sos''' ''jemy, ucztujemy''
|-
! colspan=2 | II.
| qin ''wy''
| -ç
| mefnigê'''ç''' ''jecie, ucztujecie''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta ''oni/one''
| -rna
| mefnigê'''rna''' ''jedzą, ucztują''
|-
! nieoż.
| ḥto ''te rzeczy''
| -rum
| mefnigê'''rum''' ''jedzą, ucztują''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="5" | ''Kategoria II.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe ''ja''
| -ni
| darbē'''ni''' ''mam''
|-
! colspan=2 | II.
| men ''ty''
| -vn
| darbē'''vn''' ''masz''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra ''on/ona''
| -mma
| darbē'''mma''' ''ma''
|-
! nieoż.
| qa ''ono''
| -ndu
| darbē'''ndu''' ''ma''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -styā
| darbē'''styā''' ''ma''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe ''my'' (z Tobą)
| -jê
| darbē'''jê''' ''mamy''
|-
! podw.
| ṕovle ''my'' (dwoje)
| -ng
| darbē'''ng''' ''mamy''
|-
! eks.
| ṕaye ''my'' (bez Ciebie)
| -ci
| darbē'''ci''' ''mamy''
|-
! colspan=2 | II.
| qin ''wy''
| -ćo
| darbē'''ćo''' ''macie''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta ''oni/one''
| -rs
| darbē'''rs''' ''mają''
|-
! nieoż.
| ḥto ''te rzeczy''
| -rsum
| darbē'''rsum''' ''mają''
|}
|}

Jak już wspomniano, inaczej wygląda odmiana czasownika "być" (<big>{{Unicode|NƏZU|Kherinean}}</big> ''nēzu'' [{{IPA|ne:zu}}]), który w każdej innej formie prócz bezokolicznika staje się sufiksem doklejanym na końcu słowa. W przeciwieństwie do języka klasycznego, po cherynejsku czasownik ten nie łączy się w swoim podstawowym znaczeniu z żadnym konkretnym przypadkiem. Odmienienie rzeczownika w narzędniku i dodanie do niego odpowiedniej końcówki sprawi, że kombinacja taka oznaczać będzie raczej sposób lub powód, dla którego dana osoba pojawiła się w tym miejscu.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| -nen
| Īnyada''''nen''' ''jestem Ajniadem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| -yifb
| Īnyada''''yifb''' ''jesteś Ajniadem''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| -vaŝ
| Īnyada''''vaŝ''' ''jest Ajniadem''
|-
! nieoż.
| qa
| -muŝ
| Īnyada''''muŝ''' ''jest Ajniadem''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -eŝē
| Īnyada''''eŝē''' ''jest Ajniadem''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| -jîn
| Īnyada''''jîn''' ''jesteśmy Ajniadami''
|-
! podw.
| ṕovle
| -jivḥ
| Īnyada''''jivḥ''' ''jesteśmy Ajniadami''
|-
! eks.
| ṕaye
| -jêḥ
| Īnyada''''jêḥ''' ''jesteśmy Ajniadami''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| -zel
| Īnyada''''zel''' ''jesteście Ajniadami''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| -ṣta
| Īnyada''''ṣta''' ''są Ajniadami''
|-
! nieoż.
| ḥto
| -ṣto
| Īnyada''''ṣto''' ''są Ajniadami''
|}

====Aspekty i tryby====
=====Aspekty=====
Występują trzy aspekty: '''niedokonany''', '''dokonany''' oraz '''trwający'''. Aspekt niedokonany jest podstawową formą czasownika, nieoznaczaną w żaden sposób. Aspekt dokonany wyraża się poprzez doklejany na początku czasownika przedrostek '''be-'''. Aspekt trwający<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Continuous_and_progressive_aspects.</ref> wyraża się zaś poprzez prefiks '''hat-''' lub '''had-''' (w zależności od tego, czy rzeczownik rozpoczyna się spółgłoską, czy samogłoską). Aspekty te występują we wszystkich czasach, mogą pojawić się też w bezokolicznikach.

*<big>{{Unicode|MEFNIĞ|Kherinean}}</big> ''mefnigê'' [{{IPA|mefnigʲe}}] (jeść) [aspekt niedokonany] → <big>{{Unicode|BEMEFNIĞ|Kherinean}}</big> '''''be'''mefnigê'' [{{IPA|bemefnigʲe}}] (zjeść) [aspekt dokonany] → <big>{{Unicode|HATMEFNIĞ|Kherinean}}</big> '''''hat'''mefnigê'' [{{IPA|xatmefnigʲe}}] (zajadać się) [aspekt trwający]
*<big>{{Unicode|VARŤEBƏ|Kherinean}}</big> ''varťebē'' [{{IPA|wartʼebe:}}] (myśleć) [aspekt niedokonany] → <big>{{Unicode|BEVARŤEBƏ|Kherinean}}</big> '''''be'''varťebē'' [{{IPA|bewartʼebe:}}] (obmyśleć, przemyśleć) [aspekt dokonany] → <big>{{Unicode|HATVARŤEBƏ|Kherinean}}</big> '''''hat'''varťebē'' [{{IPA|xatwartʼebe:}}] (rozmyślać, dumać) [aspekt trwający]
*<big>{{Unicode|KARNĞ|Kherinean}}</big> ''karngê'' [{{IPA|karŋgʲe}}] (tańczyć) [aspekt niedokonany] → <big>{{Unicode|BEKARNĞ|Kherinean}}</big> '''''be'''karngê'' [{{IPA|bekarŋgʲe}}] (zatańczyć) [aspekt dokonany] → <big>{{Unicode|HATKARNĞ|Kherinean}}</big> '''''hat'''karngê'' [{{IPA|xatkarŋgʲe}}] (tańcować) [aspekt trwający]

=====Tryby=====
Występuje pięć trybów: '''orzekający''', '''rozkazujący''', '''przypuszczający''', '''życzący''' oraz '''nieświadka'''<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Inferential_mood.</ref>. Tryb orzekający jest podstawowym trybem czasownika, wyrażanym za pomocą przedstawionej wyżej odmiany przez osoby. W pozostałych trybach czasownik "być" <big>{{Unicode|NƏZU|Kherinean}}</big> ''nēzu'' [{{IPA|ne:zu}}]) staje się czasownikiem regularnie odmienianym, tak jak gdyby przynależał do Kategorii II.

======Tryb rozkazujący======
Tryb rozkazujący w języku cherynejskim wyróżnia się tym, że jako jedyny zachowuje taką samą strukturę jak tryby w klasycznym języku ajniadzkim. Tworzy się go usuwając końcówkę czasownika w obu dwóch kategoriach (''gê''/''bē''), dodając bezpośrednio do rdzenia odpowiednią końcówkę odmiany przez osobę, na końcu dodając zaś wskazujący na rozkaz sufiks '''-us''', który w niektórych pozycjach występuje też jako '''-vs'''.

{| style="width:28%; vertical-align:top;"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria I.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| —
|-
! colspan=2 | II.
| men
| mefnit'''us''' ''jedz!''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | mefnifta'''vs''' ''niech je!''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| mefnistya'''vs''' ''niech je!''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| mefniṣîy'''us''' ''jedzmy!''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| mefnizīy'''us''' ''jedzmy!''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| mefniç'''us''' ''jedzcie!''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| mefnirna'''vs''' ''niech jedzą!''
|-
! nieoż.
| ḥto
| mefnirum'''us''' ''niech jedzą!
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria II.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| —
|-
! colspan=2 | II.
| men
| darun'''us''' ''miej!''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | darind'''us''' ''niech je!''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| darstyā'''vs''' ''niech ma!''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| daring'''us''' ''miejmy!''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| darcê'''vs''' ''miejmy!''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| darćo'''vs''' ''miejcie!''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| dars'''us''' ''niech mają!''
|-
! nieoż.
| ḥto
| darsum'''us''' ''niech mają!''
|}
|}

======Tryb przypuszczający======
Tryb przypuszczający, oraz pozostałe cherynejskie tryby, tworzy się w sposób odwrotny niż tryb rozkazujący. Po usunięciu końcówki czasownika do rdzenia dokleja się wskazujący na tryb przypuszczający wrostek '''-em-''', a dopiero do niego, na końcu słowa, końcówkę odmiany przez osobę. Są one podobne do końcówek odmiany w trybie orzekającym, nie są jednak identyczne.

{| width="32%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria I.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| mefniem'''ar''' ''jadłbym''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| mefniem'''ad''' ''jadłbyś''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | mefniem'''īft''' ''jadłby''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| mefniem'''ēsti''' ''jadłby''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| mefniem'''ṣî''' ''jedlibyśmy''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| mefniem'''sos''' ''jedlibyśmy''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| mefniem'''aç''' ''jedlibyście''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| mefniem'''arn''' ''jedliby''
|-
! nieoż.
| ḥto
| mefniem'''ru''' ''jedliby
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria II.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| darem'''ni''' ''miałbym''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| darem'''un''' ''miałbyś''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | darem'''ma''' ''miałby, miałaby, miałoby''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| darem'''ēsti''' ''miałby, miałoby''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| darem'''ang''' ''mielibyśmy''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| darem'''cê''' ''mielibyśmy''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| darem'''aćo''' ''mielibyście''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| darem'''ars''' ''mieliby''
|-
! nieoż.
| ḥto
| darem'''arsum''' ''mieliby''
|}
|}

======Tryb życzący======
Aby uzyskać tryb życzący należy usunąć końcówkę czasownika, dodać do rdzenia wrostek trybu '''-tya-''' (lub rzadziej '''-ītî-''', szczególnie w sytuacjach w których mogłaby pojawić się nietypowa zbitka), do niego dodać zaś podobną do trybu przypuszczającego końcówkę odmiany przez osobę.

{| width="28%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria I.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| mefnity'''ār''' ''obym jadł''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| mefnity'''ād''' ''obyś jadł''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | mefnity'''āft''' ''oby jadł''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| mefnity'''ēsti''' ''oby jadł''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| mefnitya'''ṣî''' ''obyśmy jedli''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| mefnitya'''sos''' ''obyśmy jedli''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| mefnitya'''ç''' ''obyście jedli''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| mefnitya'''rn''' ''oby jedli''
|-
! nieoż.
| ḥto
| mefnitya'''ru''' ''oby jedli''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria II.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| dartya'''ni''' ''obym miał''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| dartya'''vn''' ''obyś miał''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | dartya'''ma''' ''oby miał''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| darty'''ēsti''' ''oby miał''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| dartya'''ng''' ''obyśmy mieli''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| dartya'''cê''' ''obyśmy mieli''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| dartya'''ćo''' ''obyście mieli''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| dartya'''rs''' ''oby mieli''
|-
! nieoż.
| ḥto
| dartya'''rsum''' ''oby mieli''
|}
|}

======Tryb nieświadka======
Tryb nieświadka tworzony jest usuwając końcówkę czasownika, dodając wrostek trybu '''-nāl-''' i dokładając do niego odpowiedni sufiks odmiany przez osobę. W przypadku obwiatywu nie dodaje się natomiast żadnego wrostka, właściwy sufiks odmiany przez osobę pojawia się bezpośrednio po rdzeniu czasownika.

{| width="28%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria I.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| mefnināl'''ar''' ''ponoć jem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| mefnināl'''ad''' ''ponoć jesz''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | mefnināl'''aft''' ''ponoć je''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| mefn'''ēsti''' ''ponoć je''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| mefnināl'''ṣî''' ''ponoć jemy''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| mefnināl'''sos''' ''ponoć jemy''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| mefnināl'''aç''' ''ponoć jecie''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| mefnināl'''arn''' ''ponoć jedzą''
|-
! nieoż.
| ḥto
| mefnināl'''ru''' ''ponoć jedzą''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria II.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| darnāl'''ni''' ''ponoć mam''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| darnāl'''un''' ''ponoć masz''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | darnāl'''ma''' ''ponoć ma''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| dar'''ēsti''' ''ponoć ma''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| darnāl'''ang''' ''ponoć mamy''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| darnāl'''cê''' ''ponoć mamy''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| darnāl'''aćo''' ''ponoć macie''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| darnāl'''ars''' ''ponoć mają''
|-
! nieoż.
| ḥto
| darnāl'''arsum''' ''ponoć mają''
|}
|}

Tryb nieświadka może pojawić się też w czasach innych niż czas teraźniejszy. Formy w danych czasach tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego sufiksu na koniec czasownika w trybie nieświadka odmienionego przez osoby w czasie teraźniejszym. Są nimi:
<div style="column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2">
*'''-veṣ''' dla czasu przeszłego prostego → <big>{{Unicode|DARNĀLUNVEṢ|Kherinean}}</big> ''darnālun'''veṣ''''' (ponoć miałeś)
*'''-aq''' dla czasu przeszłego odległego → <big>{{Unicode|DARNĀLUNAQ|Kherinean}}</big> ''darnālun'''aq''''' (ponoć miałeś był)
*'''-hiā''' dla czasu przyszłego prostego → <big>{{Unicode|DARNĀLUNHIĀ|Kherinean}}</big> ''darnālun'''hiā''''' (ponoć będziesz miał)
*'''-ife''' dla czasu przyszłego odległego → <big>{{Unicode|DARNĀLUNIFE|Kherinean}}</big> ''darnālun'''ife''''' (ponoć kiedyś będziesz miał)
</div>

====Czasy====
Cherynejski posiada identyczny do klasycznego system pięciu czasów gramatycznych: czas '''przeszły odległy''', czas '''przeszły prosty''', czas '''teraźniejszy''', czas '''przyszły prosty''' oraz czas '''przyszły odległy'''. Oprócz podstawowego czasu teraźniejszego, czasy tworzy się w sposób analogiczny do trybów przypuszczającego, życzącego i nieświadka - za pomocą wrostka wstawianego w miejsce końcówki czasownika, do którego dodawane są końcówki odmiany. W czasach prostych występują różne wrostki dla obu kategorii czasownika, podobnie jak w czasie teraźniejszym. W czasach odległych występuje tylko jeden wrostek dla obu kategorii. Wrostki czasów przybierają następujące formy:

*Czas teraźniejszy: '''-gê-''' (kategoria I), '''-bē-''' (kategoria II)
*Czas przeszły odległy: '''-qov-''' (kategoria I oraz kategoria II)
*Czas przeszły prosty: '''-fve-''' (kategoria I), '''-çrē-''' (kategoria II)
*Czas przyszły odległy: '''-ṣhoy-''' (kategoria I oraz kategoria II)
*Czas przyszły prosty: '''-ṣêy-''' (kategoria I), '''-ṣîn-''' (kategoria II)

Formy czasowników z odpowiednimi wrostkami czasów, lecz bez końcówek odmiany przez osoby, rolę bezokoliczników, co oznacza, że bezokoliczniki odmieniają się przez czasy. Ponadto podobnie jak w klasycznym ajniadzkim, w czasach o jednym wrostku dla czasowników obu kategorii może pojawić się dodatkowo przedrostek '''ī'''', występujący przed czasownikami kategorii II. Dotyczy to sytuacji, gdy dwa bardzo podobne do siebie, lecz znaczeniowo przeciwne czasowniki (porównywalne do strony biernej) zlewają się ze sobą podczas odmiany w czasach odległych. Przykładowo:

*'''Kategoria I''': ''çyeṣgê'' (pokonywać) > ''çyeṣqovn'' (pokonywałeś był) > ''çyeṣhoyun'' (kiedyś będziesz pokonywać)
*'''Kategoria II''': ''çyeṣbē'' (być pokonanym) > '''''ī''''çyeṣqovn'' (kiedyś zostałeś pokonany) > '''''ī''''çyeṣhoyun'' (kiedyś będziesz pokonany)

Ponadto często zdarza się, że jeśli w zdaniu występuje ciąg kilku czasowników odmienionych w tej samej osobie, w tym samym czasie, to mogą one wystąpić jedynie w odmienionej przez czas formie bezokolicznikowej (bez odmiany przez osobę), a jedynie pierwszym lub ostatnim czasownikiem w zdaniu odmienionym w całości. W takiej sytuacji wszystkie czasowniki domyślnie przejmują osobę odmienionego czasownika.

=====Kategoria I=====
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przeszły odległy
!Przeszły prosty
!Czas teraźniejszy
!Przyszły prosty
!Przyszły odległy
|-
| colspan="8" |
|-
! colspan="8" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| mefniqovni ''jadłem, ucztowałem był''
| mefnifver ''jadłem, ucztowałem''
| mefnigêr ''jem, ucztuję''
| mefniṣêyr ''będę jadł, ucztował''
| mefniṣhoyni ''kiedyś będę jadł, będę ucztował''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| mefniqovn ''jadłeś, ucztowałeś był''
| mefnifvet ''jadłeś, ucztowałeś''
| mefnigêt ''jesz, ucztujesz''
| mefniṣêyt ''będziesz jadł, ucztował''
| mefniṣhoyun ''kiedyś będziesz jadł, będziesz ucztował''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| mefniqovma ''jadł był, ucztował był''
| mefnifvefta ''jadł, ucztował''
| mefnigêfta ''je, ucztuje''
| mefniṣêyfta ''będzie jadł, ucztował''
| mefniṣhoyma ''kiedyś będzie jadł, będzie ucztował''
|-
! nieoż.
| qa
| mefniqovndu ''jadł był, ucztował był''
| mefnifveftu ''jadło, ucztowało''
| mefnigêftu ''je, ucztuje''
| mefniṣêyftu ''będzie jadł, ucztował''
| mefniṣhoyndu ''kiedyś będzie jadł, będzie ucztował''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| mefniqallo ''jadł był, ucztował był''
| mefnivētt ''jadło, ucztowało''
| mefnigêstyā ''je, ucztuje''
| mefniṣêf ''będzie jadł, ucztował''
| mefniṣṣīd ''kiedyś będzie jadł, będzie ucztował''
|-
! colspan="8" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| mefniqovjê ''jedliśmy byli, ucztowaliśmy byli''
| mefnifvezī ''jedliśmy, ucztowaliśmy''
| mefnigêzī ''jemy, ucztujemy''
| mefniṣêyzī ''będziemy jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyjê ''kiedyś będziemy jedli, będziemy ucztowali''
|-
! podw.
| ṕovle
| mefniqovng ''jedliśmy byli, ucztowaliśmy byli''
| mefnifveṣî ''jedliśmy, ucztowaliśmy''
| mefnigêṣî ''jemy, ucztujemy''
| mefniṣêyṣî ''będziemy jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyng ''kiedyś będziemy jedli, będziemy ucztowali''
|-
! eks.
| ṕaye
| mefniqovci ''jedliśmy byli, ucztowaliśmy byli''
| mefnifvesos ''jedliśmy, ucztowaliśmy''
| mefnigêsos ''jemy, ucztujemy''
| mefniṣêysos ''będziemy jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyci ''kiedyś będziemy jedli, będziemy ucztowali''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| mefniqovćo ''jedliście byli, ucztowaliście byli''
| mefnifveç ''jedliście, ucztowaliście''
| mefnigêç ''jecie, ucztujecie''
| mefniṣêyç ''będziecie jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyćo ''kiedyś będziecie jedli, będziecie ucztowali''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| mefniqovrs ''jedli byli, ucztowali byli''
| mefnifverna ''jedli, ucztowali''
| mefnigêrna ''jedzą, ucztują''
| mefniṣêyrna ''będą jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyrs ''kiedyś będą jedli, będą ucztowali''
|-
! nieoż.
| ḥto
| mefniqovrsum ''jedli byli, ucztowali byli''
| mefnifverum ''jedli, ucztowali''
| mefnigêrum ''jedzą, ucztują''
| mefniṣêyrum ''będą jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyrsum ''kiedyś będą jedli, będą ucztowali''
|}

*Końcówki dla obwiatywu w czasownikach kategorii I to: '''-qallo''' (czas przeszły odległy), '''-vētt''' (czas przeszły prosty), '''-ṣêf''' (czas przyszły prosty) oraz '''-ṣṣīd''' (czas przyszły odległy).

=====Kategoria II=====
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przeszły odległy
!Przeszły prosty
!Czas teraźniejszy
!Przyszły prosty
!Przeszły odległy
|-
| colspan="8" |
|-
! colspan="8" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| darqovni ''miałem był''
| darçrēni ''miałem''
| darbēni ''mam''
| darṣînni ''będę miał''
| darṣhoyni ''kiedyś będę miał''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| darqovn ''miałeś był''
| darçrēvn ''miałeś''
| darbēvn ''masz''
| darṣînun ''będziesz miał''
| darṣhoyun ''kiedyś będziesz miał''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| darqovma ''miał był''
| darçrēmma ''miał''
| darbēmma ''ma''
| darṣînma ''będzie miał''
| darṣhoyma ''kiedyś będzie miał''
|-
! nieoż.
| qa
| darqovndu ''miał był''
| darçrēndu ''miał''
| darbēndu ''ma''
| darṣîndu ''będzie miał''
| darṣhoyndu ''kiedyś będzie miał''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| darqāll ''miał był''
| darponē ''miał''
| darbēstyā ''ma''
| darṣîf ''będzie miał''
| darṣvovd ''kiedyś będzie miał''
|-
! colspan="8" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| darqovjê ''mieliśmy byli''
| darçrējê ''mieliśmy''
| darbējê ''mamy''
| darṣînjê ''będziemy mieli''
| darṣhoyjê ''kiedyś będziemy mieli''
|-
! podw.
| ṕovle
| darqovng ''mieliśmy byli''
| darçrēng ''mieliśmy''
| darbēng ''mamy''
| darṣîng ''będziemy mieli''
| darṣhoyng ''kiedyś będziemy mieli''
|-
! eks.
| ṕaye
| darqovci ''mieliśmy byli''
| darçrēci ''mieliśmy''
| darbēci ''mamy''
| darṣînci ''będziemy mieli''
| darṣhoyci ''kiedyś będziemy mieli''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| darqovćo ''mieliście byli''
| darçrēćo ''mieliście''
| darbēćo ''macie''
| darṣînaćo ''będziecie mieli''
| darṣhoyćo ''kiedyś będziecie mieli''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| darqovrs ''mieli byli''
| darçrērs ''mieli''
| darbērs ''mają''
| darṣînars ''będą mieli''
| darṣhoyrs ''kiedyś będą mieli''
|-
! nieoż.
| ḥto
| darqovrsum ''mieli byli''
| darçrērsum ''mieli''
| darbērsum ''mają''
| darṣînarsum ''będą mieli''
| darṣhoyrsum ''kiedyś będą mieli''
|}

*Końcówki dla obwiatywu w czasownikach kategorii II to: '''-qāll''' (czas przeszły odległy), '''-ponē''' (czas przeszły prosty), '''-ṣîf''' (czas przyszły prosty) oraz '''-ṣvovd''' (czas przyszły odległy).

=====Odmiana "nēzu" "być"=====
Czasownik "być" odmienia się inaczej w zależności od czasu. W czasach prostych oraz w czasie teraźniejszym przybiera formę sufiksu doczepianego na końcu przymiotnika, rzeczownika lub dłuższej zbitki. W czasach odległych natomiast czasownik ten opiera się o rdzeń <big>{{Unicode|NƏZU|Kherinean}}</big> '''nēzu''' [{{IPA|ne:zu}}], który następnie odmieniany jest jak pełnoprawny czasownik poprzez odmianę osobową kategorii II oraz odpowiednie końcówki czasu ('''-aq''' dla czasu przeszłego odległego oraz '''-ife''' dla czasu przyszłego odległego).

{| width="75%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=5 | Czas przeszły prosty
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| -novn
| tāzeh''''novn''' ''byłem człowiekiem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| -nīf
| tāzeh''''nīf''' ''byłeś człowiekiem''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| -ŝovr
| tāzeh''''ŝovr''' ''był człowiekiem''
|-
! nieoż.
| qa
| -ŝovm
| tāzeh''''ŝovm''' ''był człowiekiem''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -ŝovt
| tāzeh''''ŝovt''' ''był człowiekiem''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| -qeyb
| qovdras''''qeyb''' ''byliśmy królami''
|-
! podw.
| ṕovle
| -qovr
| qovdras''''qovr''' ''byliśmy królami''
|-
! eks.
| ṕaye
| -qayy
| qovdras''''qayy''' ''byliśmy królami''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| -zis
| qovdras''''zis''' ''byliście królami''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| -ṣen
| qovdras''''ṣen''' ''byli królami''
|-
! nieoż.
| ḥto
| -ṣon
| qovdras''''ṣon''' ''byli królami''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=5 | Czas przyszły prosty
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| -neḥn
| tāzeh''''neḥn''' ''będę człowiekiem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| -namn
| tāzeh''''namn''' ''będziesz człowiekiem''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| -ŝgal
| tāzeh''''ŝgal''' ''będzie człowiekiem''
|-
! nieoż.
| qa
| -ŝilm
| tāzeh''''ŝilm''' ''będzie człowiekiem''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -ŝayl
| tāzeh''''ŝayl''' ''będzie człowiekiem''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| -jēn
| qovdras''''jēn''' ''będziemy królami''
|-
! podw.
| ṕovle
| -jve
| qovdras''''jve''' ''będziemy królami''
|-
! eks.
| ṕaye
| -jḥe
| qovdras''''jḥe''' ''będziemy królami''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| -hirs
| qovdras''''hirs''' ''będziecie królami''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| -ṣîh
| qovdras''''ṣîh''' ''będą królami''
|-
! nieoż.
| ḥto
| -ṣyoh
| qovdras''''ṣyoh''' ''będą królami''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=5 | Czas przeszły odległy
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| tāzeh nēzu'''niaq''' ''kiedyś byłem człowiekiem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| tāzeh nēz'''ovnaq''' ''kiedyś byłeś człowiekiem''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| tāzeh nēzu'''mmāq''' ''kiedyś był człowiekiem''
|-
! nieoż.
| qa
| tāzeh nēzu'''nduaq''' ''kiedyś był człowiekiem''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| tāzeh nēzu'''styāq''' ''kiedyś był człowiekiem''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| qovdras nēzu'''jêq''' ''kiedyś byliśmy królami''
|-
! podw.
| ṕovle
| qovdras nēzu'''ngaq''' ''kiedyś byliśmy królami''
|-
! eks.
| ṕaye
| qovdras nēzu'''ciaq''' ''kiedyś byliśmy królami''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| qovdras nēzu'''ćoq''' ''kiedyś byliście królami''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| qovdras nēzu'''rsaq''' ''kiedyś byli królami''
|-
! nieoż.
| ḥto
| qovdras nēzu'''rsumaq''' ''kiedyś byli królami''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=5 | Czas przyszły odległy
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| tāzeh nēzu'''nīfe''' ''kiedyś będę człowiekiem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| tāzeh nēz'''ovnife''' ''kiedyś będziesz człowiekiem''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| tāzeh nēzu'''mmayfe''' ''kiedyś będzie człowiekiem''
|-
! nieoż.
| qa
| tāzeh nēzu'''nduyfe''' ''kiedyś będzie człowiekiem''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| tāzeh nēzu'''styāyfe''' ''kiedyś będzie człowiekiem''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| qovdras nēzu'''jêfe''' ''kiedyś będziemy królami''
|-
! podw.
| ṕovle
| qovdras nēzu'''ngife''' ''kiedyś będziemy królami''
|-
! eks.
| ṕaye
| qovdras nēzu'''cīfe''' ''kiedyś będziemy królami''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| qovdras nēzu'''ćoyfe''' ''kiedyś będziecie królami''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| qovdras nēzu'''rsife''' ''kiedyś będą królami''
|-
! nieoż.
| ḥto
| qovdras nēzu'''rsumife''' ''kiedyś będą królami''
|}
|}

===Zaimki===
Cherynejski utrzymuje klasyczny podział na '''zaimki rzeczowne''' (zastępujące rzeczowniki i podobnie jak one odmieniane przez sufiksy), '''dzierżawcze''' (przybierające formę przyrostków dodawanych do rzeczowników w odpowiedniej pozycji za ich rdzeniem) oraz '''zaimki zwrotne''' (przybierające formę przedrostków do początku odpowiednio odmienionego czasownika). System zaimków jest dość rozbudowany.

====Zaimki rzeczowe i dzierżawcze====
Każdy zaimek rzeczowy posiada odpowiadający mu zaimek dzierżawczy. Niektóre zaimki dzierżawcze posiadają 2 formy, pojawiając się jako kończący słowo sufiks oraz jako wrostek, doklejany do rdzenia za określonością, lecz przed liczbą i przypadkiem. Rozróżnienie to pojawia się jednak tylko w przypadku zaimków dzierżawczych liczby mnogiej, z wyjątkiem pierwszej osoby liczby mnogiej podwójnej (''ṕovle'') i ekskluzywnej (''ṕaye''). W ich wypadku formy przyrostku oraz wrostku wyglądają tak samo. Pierwsza osoba liczby mnogiej inkluzywnej (''ṕeçe'') wyróżnia się natomiast tym, że jeżeli rzeczownik kończy się samogłoską, zostanie ona inkorporowana i zastąpiona przez samogłoskę zaimku dzierżawczego.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe ''ja''
| -kṣe
| taŝuḥḥo'''kṣe''' ''mój ametyst''
|-
! colspan=2 | II.
| men ''ty''
| -me
| taŝuḥḥo'''me''' ''twój ametyst''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra ''on/ona''
| -īs
| taŝuḥḥo'''īs''' ''jego/jej ametyst''
|-
! nieoż.
| qa ''to''
| -rovs
| taŝuḥḥo'''rovs''' ''tego ametyst''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -dêŝ
| taŝuḥḥo'''dêŝ''' ''jego ametyst''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe ''my (z tobą)''
| -ay- -ayi
| taŝuḥḥ'''ayi''' ''nasz ametyst''
|-
! podw.
| ṕovle ''my dwoje''
| -ren
| taŝuḥḥo'''ren''' ''nasz ametyst''
|-
! eks.
| ṕaye ''my (bez ciebie)''
| -pen
| taŝuḥḥo'''pen''' ''nasz ametyst''
|-
! colspan=2 | II.
| qin ''wy''
| -je- -jehi
| taŝuḥḥo'''jehi''' ''wasz ametyst''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta ''oni''
| -ťen- -ťeni
| taŝuḥḥo'''ťeni''' ''ich ametyst''
|-
! nieoż.
| ḥto ''te''
| -ťon- -ťone
| taŝuḥḥo'''ťone''' ''ich ametyst''
|}

====Zaimki zwrotne====
Występują trzy zaimki zwrotne, jeden dla liczby pojedynczej, dwa dla liczby mnogiej (zaimek samodzielny oraz wzajemny). Różnica pomiędzy dwoma ostatnimi polega na tym, że zaimek samodzielny wyraża czynność wykonaną przez podmioty na samych sobie, podczas gdy zaimek wzajemny wyraża czynność wykonaną przez podmioty na sobie nawzajem.

{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
! rowspan="2" | Liczba pojedyncza
! colspan="2" | Liczba mnoga
|-
! Samodzielna
! Wzajemna
|-
| tsovl-
----
'''tsovl'''litagêr ''oceniam się, samego siebie''
| tsrāl-
----
'''tsrāl'''litagêrna ''oceniają się, sami siebie''
| skāl-
----
'''skāl'''litagêrna ''oceniają się nawzajem''
|}

===Rzeczowniki===
Ajniadzki cherynejski operował na podstawie takiego samego łańcucha morfologicznego jak język klasyczny. Do rdzenia rzeczownika mógł zostać doczepiony maksymalnie jeden przedrostek, oraz szereg przyrostków, obejmujących różne znaczenia, od słowotwórstwa, liczbę, rodzaj, klitykę dzierżawczą, na przypadku oraz przyrostkowej formie czasownika "być" kończąc.

<prefiks> + '''rdzeń''' + <sufiks słowotwórczy> + <określoność> + <klityka dzierżawcza> + <liczba₁> + <przypadek₁><ref>Przypadek wewnętrzny, „własny”.</ref> + <liczba₂> + <przypadek₂><ref>Przypadek zgodny z nadrzędnym.</ref> + <sufiks „być”>

Z uwagi na powszechność ''Suffixaufnahme'' w języku cherynejskim, system morfologiczny zakłada możliwość występowania w słowie więcej niż jednego przyrostka liczby i przypadku, tak, by rzeczownik zależny w grupie nominalnej zgadzał się z rzeczownikiem nadrzędnym, powtarzając sufiks przypadka, który należy do całej frazy. '''Liczba₁''' oraz '''przypadek₁''' oznaczają przyrostki rzeczownika nadrzędnego, podczas gdy '''liczba₂''' i '''przypadek₂''' wskazują na położenie dodatkowych przyrostków rzeczownika zależnego.

====Rodzaj====
Występują dwa rodzaje gramatyczne, rodzaj '''ożywiony''' oraz '''nieożywiony'''. Podobnie jak w języku klasycznym, różnica pomiędzy rodzajami opiera się głównie o znaczenie słowa. Rzeczowniki ożywione to ludzie, zwierzęta, części ciała oraz niektóre słowa związane z władzą, państwowością oraz atrybutami królewskimi. Rzeczowniki nieożywione to rośliny, narzędzia, przedmioty, budynki oraz większość abstrakcyjnych idei.

W przeciwieństwie jednak do języka klasycznego, końcówka słowa, zwłaszcza jego ostatnia samogłoska, nie przekłada się w sposób oczywisty na jego rodzaj gramatyczny. Rzeczowniki ożywione oraz nieożywione mogą kończyć się tym samym dźwiękiem. Rozróżnienie rodzajowe jest więc oparte wyłącznie o kontekst i znaczenie słowa. Częściej niż w języku klasycznym występują słowa homofoniczne o takiej samej formie, lecz różnym znaczeniu w zależności od rodzaju. Oznacza to znaczne rozszerzenie się rzadkiej w języku klasycznym kategorii rzeczowników nieregularnych.

====Określoność====
Formy '''określone''' oraz '''nieokreślone''' tworzy się za pomocą odpowiednich sufiksów, które różnią się nieznacznie w zależności od tego, czy rdzeń rzeczownika kończy się samogłoską, czy spółgłoską. Formę określoną tworzy sufiks '''-n''' (rdzeń zakończony samogłoską) lub '''-an''' (rdzeń zakończony spółgłoską). Formę nieokreśloną tworzy sufiks '''-t''' (rdzeń zakończony samogłoską) lub '''-at''' (rdzeń zakończony spółgłoską).

Sufiksy określoności i nieokreśloności zostają poddane modyfikacji w momencie dodania po nich kolejnych przyrostków, szczególnie sufiksów liczby lub odmiany przez przypadek. W formach określonych zachodzi systematyczny rotacyzm [{{IPA|n}}] > [{{IPA|r}}], objawiający się zmianą -n/-an w '''-r-''' oraz '''-ar-'''. W formach nieokreślonych dochodzi natomiast do udźwięcznienia [{{IPA|t}}] w [{{IPA|d}}] i zmiany sufiksów w '''-da-''' lub '''-ada-'''.
{| width="40%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
!
!Kṣaye ''dowódca''
!Īvo ''łaska''
!Ṣar ''zastępca, cień''
!Têbb ''język, mowa''
|-
! Określony
| kṣaye'''n''' (konkretny)
| īvo'''n''' (konkretna)
| ṣar'''an''' (konkretny)
| têbb'''an''' (konkretny)
|-
! Nieokreślony
| kṣaye'''t''' (jakiś)
| īvo'''t''' (jakaś)
| ṣar'''at''' (jakiś)
| têbb'''at''' (jakiś)
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
!Modyfikacja dalszym sufiksem:
!Kṣayes ''dowódcy'' [l.mn]
!Īvoze ''łaski'' [dopełniacz]
!Ṣars ''zastępcy/cienie'' [l.mn]
!Têbbaze ''języka/mowy'' [dopełniacz]
|-
! Określony
| kṣaye'''r'''s (konkretny)
| īvo'''r'''zu (konkretna)
| ṣar'''ar'''s (konkretny)
| têbb'''ar'''zu (konkretny)
|-
! Nieokreślony
| kṣaye'''da'''s (jakiś)
| īvo'''da'''zu (jakaś)
| ṣar'''ada'''s (jakiś)
| têbb'''ada'''zu (jakiś)
|}
|}

====Liczba====
Podobnie jak język klasyczny, cherynejski posiada trzy liczby gramatyczne: liczbę '''pojedyncza''', liczbę '''podwójną''' oraz liczbę '''mnogą'''. Liczbę podwójną tworzy się poprzez sufiks '''-nē''', w rzadkich sytuacjach również '''-anē'''. Liczba mnoga oznaczona jest sufiksem '''-s''' lub '''-as'''. Formy z początkowym a występują jedynie przed geminatą lub bardzo ograniczoną liczbą zbitek spółgłoskowych.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
!
! Dowódca
! Łaska
! Zastępca, cień<ref>W zależności od rodzaju gramatycznego.</ref>
! Język, mowa
|-
! L. pojedyncza
| kṣaye [podstaw.] kṣayen [określ.] kṣayet [nieokreśl.]
| īvo [podstaw.] īvon [określ.] īvot [nieokreśl.]
| ṣar [podstaw.] ṣaran [określ.] ṣarat [nieokreśl.]
| têbb [podstaw.] têbban [określ.] têbbat [nieokreśl.]
|-
! L. podwójna
| kṣaye'''nē''' [podstaw.] kṣayer'''nē''' [określ.] kṣayeda'''nē''' [nieokreśl.]
| īvo'''nē''' [podstaw.] īvor'''nē''' [określ.] īvoda'''nē''' [nieokreśl.]
| ṣar'''nē''' [podstaw.] ṣarar'''nē''' [określ.] ṣarada'''nē''' [nieokreśl.]
| têbb'''anē''' [podstaw.] têbbar'''nē''' [określ.] têbbada'''nē''' [nieokreśl.]
|-
! L. mnoga
| kṣaye'''s''' [podstaw.] kṣayer'''s''' [określ.] kṣayeda'''s''' [nieokreśl.]
| īvo'''s''' [podstaw.] īvor'''s''' [określ.] īvoda'''s''' [nieokreśl.]
| ṣar'''s''' [podstaw.] ṣarar'''s''' [określ.] ṣarada'''s''' [nieokreśl.]
| têbb'''as''' [podstaw.] têbbar'''s''' [określ.] têbbada'''s''' [nieokreśl.]
|}

====Przypadki====
Występuje 10 przypadków, przy czym essyw i abessyw zdają się być pomijane w niektórych tekstach lub stosowane niekonsekwentnie, co sugeruje, że również zanikały. Odmiana przez przypadki zachodzi poprzez odpowiednie sufiksy. Wyjątkiem jest mianownik, będący podstawową formą rzeczownika. Większość przypadków posiada nieco odmienne wersje przyrostków w zależności od rodzaju rzeczownika. W rzadkich przypadkach, w których odmienienie słowa przez przypadek mogłoby doprowadzić do powstania nienaturalnej zbitki spółgłoskowej (lub w której przyrostek doklejany byłby bezpośrednio do geminaty), pomiędzy rzeczownik a sufiks może pojawić się dodatkowa samogłoska.

{| class="wikitable" width="35%" style="text-align:center"
|-
!
! Przypadek
! Znaczenie
! Sufiks [oż.] / [nieoż.]
|-
! I.
| Mianownik
| kto?, co? ''Ogólny podmiot''
| —
|-
|-
! II.
| Dopełniacz
| czyj? kogo? czego? ''Wyraża posiadanie''
| -ze / -zu
|-
! III.
| Celownik
| komu? czemu? ''Wyraża dopełnienie dalsze''
| -te / -tu
|-
! IV.
| Biernik
| kogo? co? ''Wyraża dopełnienie bliższe''
| -bā / -biy
|-
! V.
| Ablatyw
| skąd? od czego? od kogo? ''Wyraża ruch od miejsca''
| -jēs / -jīs
|-
! VI.
| Allatyw
| dokąd? do czego? do kogo? ''Wyraża ruch do miejsca''
| -ter / -tovr
|-
! VII.
| Miejscownik
| o kim? o czym? w/na czym? ''Wyraża miejsce danej akcji''
| -yen / -yovn
|-
! VIII.
| Narzędnik
| kim? czym? ''Wyraża narzędzie i sposób wykonania czynności''
| -çe / -ço
|-
! IX.
| Essyw
| jako kto? jako co? ''Wyraża byt w danym stanie, służenie w danym celu''
| -ŝura
|-
! X.
| Abessyw
| bez kogo? bez czego? pozbawiony czego? ''Wyraża brak lub nieobecność danego rzeczownika''
| -sāvi
|}

'''Geminatyzacja''', czyli podwojenie lub wydłużenie spółgłoski, jest procesem powszechnie zachodzącym przy odmianie przez przypadki. W większości tekstów cherynejskich poświadczony jest on w '''dopełniaczu''', '''celowniku''', '''bierniku''' oraz '''narzędniku''', aczkolwiek odnaleziono pojedyncze teksty w których geminatyzację zaobserwowano też w innych przypadkach. Geminatyzacja może zachodzić czasem w ostatniej spółgłosce odmienianego rzeczownika, niekiedy nawet gdy jest to ostatni dźwięk przed sufiksem odmiany. Oprócz geminatyzacji może dojść też do asymilacji takiej spółgłoski przez spółgłoskę przyrostka przypadku. Na to, czy i w którym miejscu dochodzi do geminatyzacji ma wpływ również stopień określoności rzeczownika, chociaż proces ten jest wysoce nieregularny. Przykładowo:
<div style="column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2">
*<big>{{Unicode|ḤIVI|Kherinean}}</big> ''ḥivi''<ref>Rzeczownik nieożywiony w formie podstawowej w liczbie pojedynczej.</ref> [{{IPA|χiwi}}] (bitwa) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḤIVVIZU|Kherinean}}</big> ''ḥi'''vv'''izu'' [{{IPA|χiw:izu}}] (bitwy) ['''GEN''']
*<big>{{Unicode|ḤIVIN|Kherinean}}</big> ''ḥivin''<ref>Rzeczownik nieożywiony określony w liczbie pojedynczej.</ref> [{{IPA|χiwin}}] (''ta'' bitwa) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḤIVIRZU|Kherinean}}</big> ''ḥivirzu'' [{{IPA|χiwirzu}}] (''tej'' bitwy) ['''GEN''']
*<big>{{Unicode|ḤIVIDAS|Kherinean}}</big> ''ḥividas''<ref>Rzeczownik nieożywiony nieokreślony w liczbie mnogiej.</ref> [{{IPA|χiwidas}}] (''jakieś'' bitwy) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḤIVIDAZZU|Kherinean}}</big> ''ḥivida'''zz'''u'' [{{IPA|χiwidaz:u}}] (''jakiś'' bitew) ['''GEN''']
*<big>{{Unicode|ḪNYADA|Kherinean}}</big> ''Īnyada''<ref>Rzeczownik ożywiony w formie podstawowej w liczbie pojedynczej.</ref> [{{IPA|i:njada}}] (Ajniad) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḪNYADDATE|Kherinean}}</big> ''Īnya'''dd'''ate'' [{{IPA|i:njad:ate}}] (Ajniadowi) ['''DAT''']
*<big>{{Unicode|ḪNYADAN|Kherinean}}</big> ''Īnyadan''<ref>Rzeczownik ożywiony określony w liczbie pojedynczej.</ref> [{{IPA|i:njadan}}] (''ten'' Ajniad) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḪNYADARTE|Kherinean}}</big> ''Īnyadarte'' [{{IPA|i:njadarte}}] (''temu'' Ajniadowi) ['''DAT''']
*<big>{{Unicode|ḪNYADADANƏ|Kherinean}}</big> ''Īnyadadanē''<ref>Rzeczownik ożywiony nieokreślony w liczbie podwójnej.</ref> [{{IPA|i:njadadane:}}] (''jakiś'' dwóch Ajniadów) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḪNYADADANƏTE|Kherinean}}</big> ''Īnyadadanēte'' [{{IPA|i:njadadane:te}}] (''jakimś'' dwóm Ajniadom) ['''DAT''']
</div>

====Suffixaufnahme====
Proces znany jako ''Suffixaufnahme'', czyli przyjęcie przez rzeczownik zależny dodatkowego przyrostka, występuje powszechnie w języku cherynejskim. Jest to cecha powszechna pośród [[Lista języków Wschodu Starożytnego|języków Wschodu Starożytnego]], nieobecna była jednak w ajniadzkim klasycznym. ''Suffixaufnahme'' polega na tym, że rzeczownik zależny w grupie nominalnej powtarza sufiks (najczęściej przypadku, czasem też liczby), który należy do całej frazy. Występuje gdy rzeczownik jest określany przez inny rzeczownik lub serię rzeczowników, przy czym w takim wypadku rzeczownik nadrzędny zawsze znajduje się na końcu, a rzeczownik zależny (lub rzeczowniki zależne) przed nim. Jest to kolejność odwrotna niż w języku klasycznym. Co więcej:
<div style="column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2">
*Dodatkowy przyrostek liczby (''liczba₂'') pojawia się tylko wtedy, gdy liczba rzeczownika nadrzędnego nie jest taka sama jak liczba rzeczownika zależnego.
*Sufiksy określoności zachowują swój wpływ fonetyczny przed drugim sufiksem przypadka.
*W pewnych przypadkach również w procesie ''Suffixaufnahme'' może dochodzić do asymilacji fonetycznej i geminatyzacji między sufiksami.
*Występuje tendencja do elidowania<ref>Opuszczenia wygłosowej samogłoski lub końcowej sylaby wyrazu przed samogłoską nagłosową następnego wyrazu.</ref> w niektórych pozycjach (np. ''taŝuḥḥossāvyen'' zamiast ''taŝuḥḥossāviyen'').
*Złożone frazy (na przykład ''dowódca tych ludzi króla'') tworzą łańcuchową konstrukcję ''Suffixaufnahme''.
*W sytuacji wystąpienia w takiej złożonej konstrukcji czasownika "być" w formie sufiksu, pojawi się on zawsze na samym końcu frazy, w rzeczowniku nadrzędnym.
</div>
 
Proste przykłady użycia ''Suffixaufnahme'' w języku cherynejskim:
<big>{{Unicode|KṢAYE|Kherinean}}</big> ''Kṣaye'' "dowódca", <big>{{Unicode|ḤIVI|Kherinean}}</big> ''ḥivi'' "bitwa"
* → <big>{{Unicode|ḤIVVIZU KṢAYE|Kherinean}}</big> ''Ḥivvizu kṣaye'' [{{IPA|χiw:izu kʃaje}}] — "dowódca bitwy".
* → <big>{{Unicode|ḤIVIRZUNƏTE KṢAYERNƏTE|Kherinean}}</big> ''Ḥivirzunnēte kṣayernēte'' [{{IPA|χiwirzune:te kʃajerne:te}}] — "obu dowódcom tej bitwy".
* → <big>{{Unicode|ḤIVIRZUNNƏḼRA KṢAYEDANNƏḼRA|Kherinean}}</big> ''Ḥivirzunnēŝura kṣayedannēŝura'' [{{IPA|χiwirzun:e:ɬʷura kʃajedan:e:ɬʷura}}] — "jako jeden z dwóch dowódców tej bitwy".

<big>{{Unicode|QOVDRA|Kherinean}}</big> ''Qovdra'' "król", <big>{{Unicode|ḪNYADA|Kherinean}}</big> ''Īnyada'' "Ajniad"
* → <big>{{Unicode|ḪNYADARSZE QOVDRAN|Kherinean}}</big> ''Īnyadarsze qovdran'' [{{IPA|i:njadarsze qou̯dran}}] — "ten król Ajniadów".
* → <big>{{Unicode|ḪNYADARSZETTER QOVDRASTER|Kherinean}}</big> ''Īnyadarszetter qovdraster'' [{{IPA|i:njadarszet:er qou̯draster}}] — "do królów Ajniadów".
* → <big>{{Unicode|ḪNYADARZEBĀ QOVDRADDABĀ|Kherinean}}</big> ''Īnyadarzebā qovdraddabā'' [{{IPA|i:njadarzeba: qou̯drad:aba:}}] — "króla tego Ajniady<ref>Król jest nieokreślony, co może w tym kontekście oznaczać, że królów jest więcej niż jeden, lub przejawiać rodzaj lekceważenia wobec władzy królewskiej.</ref>".

W przypadku bardziej skomplikowanych złożeń (więcej niż dwa rzeczowniki):
<big>{{Unicode|TĀZEH|Kherinean}}</big> ''Tāzeh'' "człowiek", <big>{{Unicode|TAḼḤḤO|Kherinean}}</big> ''taŝuḥḥo'' "ametyst", <big>{{Unicode|RRAKṢO|Kherinean}}</big> ''rrakṣo'' "księżyc"
* → <big>{{Unicode|RRAKṢOZZUYEN TAḼḤḤOSSĀVYEN TĀZEHARYEN|Kherinean}}</big> ''rrakṣozzuyen taŝuḥḥossāvyen tāzeharyen'' [{{IPA|r:akʃoz:ujen taɬʷuχ:os:a:wjen ta:zexarjen}}] — "o człowieku bez ametystów księżyca".

<big>{{Unicode|ḪVO|Kherinean}}</big> ''Īvo'' "łaska", <big>{{Unicode|ṮBB|Kherinean}}</big> ''têbb'' "język", <big>{{Unicode|ḪNYADA|Kherinean}}</big> ''Īnyada'' "Ajniad"
* → <big>{{Unicode|ḪNYADDAZETOVR ṮBBARZUTOVR ḪVORTOVR|Kherinean}}</big> ''Īnyaddazetovr têbbarzutovr īvortovr'' [{{IPA|i:njad:azetou̯r tʲɛb:arzutou̯r i:wortou̯r}}] — "od łaski języka Ajniadów".

<big>{{Unicode|ṢAR|Kherinean}}</big> ''Ṣar'' "cień, zastępca", <big>{{Unicode|KṢAYE|Kherinean}}</big> ''kṣaye'' "dowódca", <big>{{Unicode|TĀZEH|Kherinean}}</big> ''tāzeh'' "człowiek", <big>{{Unicode|QOVDRA|Kherinean}}</big> ''qovdra'' "król", <big>{{Unicode|ḪNYADA|Kherinean}}</big> ''Īnyada'' "Ajniad"
* → <big>{{Unicode|ḪNYADAZZETE QOVDRARZETTE TĀZEHSZETTE KṢAYEZETTE ṢARARTE|Kherinean}}</big> ''Īnyadazzete qovdrarzette tāzehszette kṣayezette ṣararte'' [{{IPA|i:njadaz:ete qou̯drarzet:e ta:zexszet:e kʃajezet:e ʃararte}}] — "[dla] zastępcy dowódcy ludzi króla Ajniadów".

===Przymiotniki===
Większość przymiotników pochodzi od rzeczowników, charakteryzują się końcówką '''-ān'''. W cherynejskim występują dość rzadko, język ten ma tendencję do zastępowania przymiotników łańcuchami ''Suffixaufnahme''. Gdy przymiotniki się pojawiają, występują zwykle przed określanymi rzeczownikami i nie odmieniają się przez przypadki.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! Rzeczownik
! Przymiotnik
|-
| ćiṣa
(ryba)
| ćiṣ'''ān'''
(rybny)
|-
| īvo
(łaska)
| īv'''ān'''
(łaskawy)
|-
| tîyane, tîyanu
(rodzina, krew)
| tîyan'''ān'''
(pokrewny, krwawy)
|}

====Stopniowanie przymiotników====
Przymiotniki stopniuje się poprzez dodanie do nich odpowiedniego przedrostka. Istnieją 3 stopnie: stopień '''równy''', '''wyższy''' oraz '''najwyższy'''. Stopień równy nie wymaga żadnego przedrostka, stopień wyższy tworzony jest poprzez przedrostek '''ēn-''', stopień najwyższy natomiast przez przedrostek '''ar-'''.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! Stopień równy
! Stopień wyższy
! Stopień najwyższy
|-
| ćiṣān
(rybny)
| '''ēn'''ćiṣān
(bardziej rybny)
| '''ar'''ćiṣān
(najbardziej rybny)
|-
| īvān
(łaskawy)
| '''ēn'''īvān
(łaskawszy)
| '''ar'''īvān
(najbardziej łaskawy)
|-
| tîyanān
(pokrewny, krwawy)
| '''ēn'''tîyanān
(bardziej pokrewny, krwawszy)
| '''ar'''tîyanān
(najbardziej pokrewny, najkrwawszy)
|}

====Negacja przymiotników====
Negacja przymiotników jest bardzo regularna i odbywa się za pomocą poprzedzenia przymiotnika partykułą '''pat-'''. Jest on zawsze na początku przymiotnika, poprzedzając przedrostki stopniowania. Jeżeli negowany przymiotnik zaczyna się samogłoską dojdzie do udźwięcznienia (np. ''arīvān'' → '''''pad'''arīvān'' "nie najbardziej łaskawy"). Jeżeli przymiotnik zaczyna się nie ejektywną spółgłoską zwartą zębową [{{IPA|t, tʲ, d, dʲ}}] dojdzie natomiast do geminatyzacji.

===Liczebniki===
Liczebniki cherynejskie są bardzo podobne do tych występujących w języku klasycznym. Prócz przewidywalnych zmian fonetycznych oraz kilku nieregularności nie występują w nich większe zmiany.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! rowspan="2" |
! rowspan="2" | Liczebnik główny
! colspan="2" | Liczebnik porządkowy
|-
! width="17%" | oż.
! width="17%" | nieoż.
|-
!1
|ḥeru [{{IPA|χeru}}]
|īnne ''pierwszy, pierwsza''
|īn ''pierwsze''
|-
!2
|lava [{{IPA|lawa}}]
|lavnas ''drugi druga''
|lavnos ''drugie''
|-
!3
|qahṣ [{{IPA|qaxʃ}}]
|qaṣṣune ''trzeci, trzecia''
|qaṣṣuno ''trzecie''
|-
!4
|ṣînh [{{IPA|ʃʲiŋx}}]
|ṣînhas ''czwarty, czwarta''
|ṣînhos ''czwarte''
|-
!5
|ktav [{{IPA|ktaw}}]
|ktavnas ''piąty, piąta''
|ktavnos ''piąte''
|-
!6
|hvēṣ [{{IPA|xwe:ʃ}}]
|hivṣne ''szósty, szósta''
|hivṣno ''szóste''
|-
!7
|svāḥ [{{IPA|swa:χ}}]
|savḥas ''siódmy, siódma''
|savḥos ''siódme''
|-
!8
|jêttu [{{IPA|d͡ʒʲet:u}}]
|jêttane ''ósmy, ósma''
|jêttano ''ósme''
|-
!9
|rira [{{IPA|rira}}]
|rirŝa ''dziewiąty, dziewiąta''
|rirŝo ''dziewiąte''
|-
!10
|tiys [{{IPA|tijs}}]
|tiyseṣ ''dziesiąty, dziesiąta''
|tiyṣo ''dziesiąte''
|-
| colspan="4" |
|-
! 100
|zeyed [{{IPA|zejed}}]
|īnzeyedas ''setny, setna''
|īnzeyedos ''setne''
|-
! 1000
|doveṣe [{{IPA|doweʃe}}]
|īndovṣas ''tysięczny, tysięczna''
|īndovṣos ''tysięczne''
|}

==Znane teksty==
Język cherynejski posiada dużych rozmiarów korpus znanych tekstów, które dzielą się na dwa podstawowe okresy: '''szyszeński''' ({{RokEryKyonu|2800}} - {{RokEryKyonu|3345}}) oraz '''postszyszeński''' (po roku {{RokEryKyonu|3345}}). Pierwszy z nich obejmuje czasy [[Ajniadzi|ajniadzkiej]] bytności w [[Ceçəḥa|Szyszenii]] oraz panowania na tych terenach ajniadzkiej dynastii pod koniec istnienia [[Szyszenia#I Państwo Szyszeńskie|I Państwa Szyszeńskiego]]. Znaczna większość tekstów po cherynejsku datowanych na te czasy pochodzi z miasta [[Ḥerəne]] (Cheryne), które pełniło rolę stolicy i centrum ajniadzkiej diaspory. Do najważniejszych tekstów okresu szyszeńskiego zaliczyć należy:
*Trójjęzyczny tekst [[Stela Cherynejska|Steli Cherynejskiej]].
*Listę królów Cheryne (znana również jako ''Lista Panów'').
*Inskrypcje na murach [[Świątynie Cherynejskie|Świątyń Cherynejskich]].
*Elegie i lamentacje po miastach, krajach i osobach (<big>{{Unicode|ƏÇARḤOVR|Kherinean}}</big> ''ēçarḥovr'' [{{IPA|e:θarχou̯r}}]).

Okres postszyszeński obejmuje wszystkie teksty powstałe po wygnaniu ajniadzkich elit z [[Szyszenia|Szyszenii]] przez Szepa I Wybawiciela, pierwszego Pana-Słońce. Nie są one skupione w jednym tylko regionie, lecz rozproszone po znacznej części [[Kyon Wschodni|Kyonu Wschodniego]]. Odnajdywano je zarówno w [[Saszkuigodia|Saszkuigodii]], [[Olsenia Właściwa|Olsenii Właściwej]], [[Arewia|Arewii]], a pojedynczo nawet w miejscach tak odległych jak [[Surd]]. Są to teksty późne, obejmujące przede wszystkim klątwy, zaklęcia magiczne, teksty religijne oraz teksty o charakterze sekretnym, rytualnym lub alchemicznym.

{| class="wikitable" width=100% style="text-align: center;"
!colspan=3|Qovdiērze Veṣîyāze Ēçarḥovran ''Elegia królowej Wesziji''
|-
! Tekst cherynejski
! width=33% | Tekst w alfabecie cherynejskim
! Tekst polski
|-
|
Godne życie, ostatnia która pamięta stary świat
|
XXX
|
XXX
|-
| colspan=3|
|-
!colspan=3|XXX [[Plik:XXX.mp3]]
|-
|}
{| class="wikitable" width=100% style="text-align: center;"
!colspan=3|Jaṣcorzu Ēçarḥovran ''Lament nad Zagładą''<ref>Fragment znacznie dłuższego tekstu, zachowanego jedynie częściowo.</ref>
|-
! Tekst cherynejski
! width=33% | Tekst w alfabecie cherynejskim
! Tekst polski
|-
|
XXX
|
XXX
|
XXX
|-
| colspan=3|
|-
!colspan=3|XXX [[Plik:XXX.mp3]]
|-
|}
{| class="wikitable" width=100% style="text-align: center;"
!colspan=3|Zaklęcie przeciw złym siłom ''Także: "Zaklęcie przeciw nomadom"''
|-
! Tekst cherynejski
! width=33% | Tekst w alfabecie cherynejskim
! Tekst polski
|-
|
He fimazê ŝurrān, he teshaya ŝurrān, 
he rḥoksa ŝurrān, he ifmēṣ ŝurrān, 
he veḱalçizu hya qovnuzu rīma! 

Rovti nahrāt'yifb ćen kidat'yifb ćen ćimnet'yifb, 
rovti ḥeruçe'yifb ćen kayrān jîdlarçe'yifb, 
rovti īnṣān'yifb ćen zîlān'yifb ćen kṣabān'yifb. 

Ēnḱuno patberintus! 
Āspokṣetovr patbardāvnus! 
Nēfvokṣezzujīs qaçirjīs patmāvnus! 

Hev Kēannaze duron, liddaze hiṣen, 
Ārendizzeçe leçonirço, têrlistaŝav, menbā zîragêr! 
Nēzurin! Īrintus! Qaldîrtovr shićatus! 
|
{{Unicode|HE FIMAŹ ḼRRĀN HE TESHAYA ḼRRĀN|Kherinean}} 
{{Unicode|HE RḤOKSA ḼRRĀN HE IFMƏṢ ḼRRĀN|Kherinean}} 
{{Unicode|HE VEḰALÇIZU HYA QOVNUZU RḪMA|Kherinean}} 

{{Unicode|ROVTI NAHRĀTYIFB ĆEN KIDATYIFB ĆEN ĆIMNETYIFB|Kherinean}} 
{{Unicode|ROVTI ḤERUÇEYIFB ĆEN KAYRĀN ĴDLARÇEYIFB|Kherinean}} 
{{Unicode|ROVTI ḪNṢĀNYIFB ĆEN ŹLĀNYIFB ĆEN KṢABĀNYIFB|Kherinean}} 

{{Unicode|ƏNḰUNO PATBERINTUS|Kherinean}} 
{{Unicode|ĀSPOKṢETOVR PATBARDĀVNUS|Kherinean}} 
{{Unicode|NƏFVOKṢEZZUJḪS QAÇIRJḪS PATMĀVNUS|Kherinean}} 

{{Unicode|HEV KƏANNAZE DURON LIDDAZE HIṢEN|Kherinean}} 
{{Unicode|ĀRENDIZZEÇE LEÇONIRÇO ṮRLISTAŜAV MENBĀ ŹRAĞR|Kherinean}} 
{{Unicode|NƏZURIN ḪRINTUS QALḎRTOVR SHIĆATUS|Kherinean}} 
|
O, zły demonie, zła zjawo, 
zły zbóju, zły potworze, 
omenie cierpienia i śmierci! 

Czy jesteś mężczyzną, kobietą, czy dzieckiem, 
czy jesteś samemu, czy całą gromadą, 
czy jesteś syty, spragniony, czy głodny. 

Nie zbliżaj się! 
Nie wchodź do mego miasta! 
Nie przekraczaj progu domu mego! 

W imię Kēany, pana sądu, 
na rozkaz Ārendi, bogini nocy, zaklinam cię! 
Idź precz! Odejdź! Wracaj na step! 
|-
| colspan=3|
|-
!colspan=3|Rekonstrukcja możliwego brzmienia "Zaklęcia przeciw nomadom" w formie polifonicznego chóru<ref>Wykonanie nie jest idealne, znajdują się w nim pewne drobne błędy w wymowie.</ref>. [[Plik:Nēzurin Īrintus.mp3]]
|-
|}
{| class="wikitable" width=100% style="text-align: center;"
!colspan=3|Klątwa kończąca inskrypcję ''(ze ścian jednej ze [[Świątynie Cherynejskie|Świątyń Cherynejskich]])''<ref>Podobne klątwy są stałym elementem dorobku cherynejskiego piśmiennictwa, będąc końcową częścią większości oficjalnych inskrypcji.</ref>
|-
! Tekst cherynejski
! width=33% | Tekst w alfabecie cherynejskim
! Tekst polski
|-
|
Zyejêve gran çamiŝaprebiy ťaḱemṣhoyma, 
durokṣe baṣcīṣhoy hya darn hev dêmerovs berragoŝhoy, 
gran ēlraçarbiy kagmaṣhoy ćen drisṣhoy. 

Īroṣa dîrenadêŝbā ṣîçratyāft! 
Kēana ṣrabā ŝurrān ćasîrço belidatyāft! 
Ḥanrḥas nīydêŝasbiy ḱaraīsçe ēridityāft! 
Jovdê hya Hareṣa ṣrabā parzeniān dîrarço dîroytyāft! 

Duroīs, bastīsas hya tîyanuīs bevaḥyetyars, 
ēn ťēns ḱajêyalçirbiy beviyaṣrābēmma. 
|
{{Unicode|ZYEĴVE GRAN ÇAMIŜAPREBIY ŤAḰEMṢHOYMA|Kherinean}} 
{{Unicode|DUROKṢE BAṢCḪṢHOY HYA DARN HEV ḎMEROVS BERRAGOŜHOY|Kherinean}} 
{{Unicode|GRAN ƏLRAÇARBIY KAGMAṢHOY ĆEN DRISṢHOY|Kherinean}} 

{{Unicode|ḪROṢA ḎRENAḎŜBĀ ṨÇRATYĀFT|Kherinean}} 
{{Unicode|KƏANA ṢRABĀ ḼRRĀN ĆAṠRÇO BELIDATYĀFT|Kherinean}} 
{{Unicode|ḤANRḤAS NḪYḎŜASBIY ḰARAḪSÇE ƏRIDITYĀFT|Kherinean}} 
{{Unicode|JOVḎ HYA HAREṢA ṢRABĀ PARZENIĀN ḎRARÇO ḎROYTYĀFT|Kherinean}} 

{{Unicode|DUROḪS BASTḪSAS HYA ṮYANUḪS BEVAḤYETYARS|Kherinean}} 
{{Unicode|ƏN ŤƏNS ḰAĴYALÇIRNIY BEVIYAṢRĀBƏMMA|Kherinean}} 
|
Ktokolwiek zmieni tą inskrypcję, 
usunie moje imię i w jego miejsce wpisze własne, 
zniszczy lub ukryje to świadectwo. 

Īroṣa niech obali jego panowanie! 
Kēana niech osądzi go złym wyrokiem! 
Ḥanrḥas niech zatopi jego ziemie swą mocą! 
Jovdê i Hareṣa niech przeklną go nieodwołalną klątwą! 

Niechaj jego imię, potomstwo i krew zostaną wytępione, 
tak by na wieczność popadł w zapomnienie. 
|-
| colspan=3|
|-
!colspan=3|XXX [[Plik:XXX.mp3]]
|-
|}
{| class="wikitable" width=100% style="text-align: center;"
!colspan=3|Modlitwa do boga Kēany
|-
! Tekst cherynejski
! width=33% | Tekst w alfabecie cherynejskim
! Tekst polski
|-
|
Kēana ḱarān, he ḱamoṣṣān vakṣîyyozu vāḥiṕes! 
He men, handas taŝyaççe hya qovdraççe āyandragêt! 
He men, handas nahrāzebiy kidazebiy ḥammasbiy lidagêt! 

Fāndro īqeyen hev fansakṣeyovn Ḥanrḥaŝŝura zelpurān, 
fansakṣebiy belidatus, īqete ćasîme ṕadratus, 
gādayarste hya ŝurkîyoṣrarste ḱaraṕalçibā lisnitus. 

Ŝurzîrattasbā beḥovzatus, yaḥmakṣesbā īyeço beqovjêtus, 
grāns, handē īqeter vasrān'ṣta kagmatus, 
ḱarameze ēridun ḥtabā beçyeṣtyāft hya becîtyāft! 
|
{{Unicode|KƏANA ḰARĀN HE ḰAMOṢṢĀN VAKṨYYOZU VĀḤIṔES|Kherinean}} 
{{Unicode|HE MEN HANDAS TAŜYAÇÇE HYA QOVDRAÇÇE ĀYANDRAĞT|Kherinean}} 
{{Unicode|HE MEN HANDAS NAHRĀZEBIY KIDAZEBIY ḤAMMASBIY LIDAĞT|Kherinean}} 

{{Unicode|FĀNDRO ḪQEYEN HEV FANSAKṢEYOVN ḤANRḤAŜḼRA ZELPURĀN|Kherinean}} 
{{Unicode|FANSAKṢEBIY BELIDATUS ḪQETE ĆAṠME ṔADRATUS|Kherinean}} 
{{Unicode|GĀDAYARSTE HYA ḼRǨYOṢRARSTE ḰARAṔALÇIBĀ LISNITUS|Kherinean}} 

{{Unicode|ḼRŹRATTASBĀ BEḤOVZATUS YAḤMAKṢESBĀ ḪYEÇO BEQOVĴTUS|Kherinean}} 
{{Unicode|GRĀNS HANDƏ ḪQETER VASRĀNṢTA KAGMATUS|Kherinean}} 
{{Unicode|ḰARAMEZE ƏRIDUN ḤTABĀ BEÇYEṢTYĀFT HYA BEĊTYĀFT|Kherinean}} 
|
Kēano potężny, przerażający wichrze burzy! 
O Ty, który rządzisz bogami i królami! 
O Ty, który sądzisz czyny mężczyzn i kobiet! 

Stój przy mnie w mojej sprawie, jak niezłomny Ḥanrḥas, 
rozsądź moją sprawę, ogłoś mi swój wyrok, 
wymierz sprawiedliwość zdrajcom i krzywoprzysięzcom. 

Spal złych czarowników, straw ogniem mych wrogów, 
zniszcz tych, którzy są dla mnie niegodziwi, 
niech pokona i pochłonie ich powódź Twojej mocy!
|-
| colspan=3|
|-
!colspan=3|Rekonstrukcja "Modlitwa do boga Kēany" w akompaniamencie organów wodnych, fletów, bębnów oraz śpiewu gardłowego. [[Plik:Kēana ḱarān DAYCORE.mp3]]
|-
|}

==Przypisy==
<references/>

[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]][[Kategoria:Użytkownik:Borlach]][[Kategoria:Języki ajniadzkie|cherynejski]][[Kategoria:Cywilizacja ajniadzka]]

Język cherynejski

2026-04-18T12:27:41Z

Borlach: /* Znane teksty */

{{Kyon ukończony}}
{{JęzykiWschoduStarożytnego}}
{{ język
| kolor = #CE2029
| nazwa = Język cherynejski
| nazwa własna = <big>{{Unicode|ḪNYADĀN|Kherinean}}</big> Īnyadān
| twórca = [[User:Borlach|Borlach]] w 2025
| nazwa conworldu = [[Kyon]]
| państwa = [[Cywilizacja ajniadzka]], [[Ceçəḥa|Szyszenia]]
| regiony = [[Kyon Wschodni]]
| mówiący = ''brak'' (język wymarły)
| alfabet = alfabet cherynejski, alfabet łaciński
| typologia = fleksyjny SOV
| klasyfikacja =
[[Języki seframańskie]] (''proponowane'')
[[Języki ajniadzkie]]
:Język praajniadzki
::'''Język ajniadzki cherynejski'''
| tekst jaki =
| tekst u =

}}
{{słownik}}
'''Język ajniadzki cherynejski''' (chrn. <big>{{Unicode|ḪNYADĀN|Kherinean}}</big> ''īnyadān'' /{{IPA|i:njada:n}}/<ref>Możliwa także forma <big>{{Unicode|ƏNYADĀN|Kherinean}}</big> ''ēnyadān'' /{{IPA|e:njada:n}}/.</ref> lub <big>{{Unicode|ṮBBAYI|Kherinean}}</big> ''têbbayi'' /{{IPA|tʲɛb:aji}}/, dosłownie "nasz język") — odmiana starożytnego [[Język ajniadzki|języka ajniadzkiego]] używana na terenie [[Ceçəḥa|Szyszenii]] w okresie postajniadzkim (po {{RokEryKyonu|2800}}), będąca jego dialektem, a być może nawet zbiorem różnych dialektów. Ajniadzki cherynejski znacząco odróżniał się od ajniadzkiego klasycznego pod względem fonologii, słownictwa i pewnych elementów gramatyki. Najbardziej oczywistą cechą dzielącą oba języki jest jednak sposób ich zapisu. Ajniadzki klasyczny używał przede wszystkim [[Język ajniadzki#Ajniadzkie pismo linearne|pisma linearnego]], podczas gdy język cherynejski definiowany jest poprzez nazwane tym samym terminem alfabetyczne pismo cherynejskie.

Język cherynejski bierze swą nazwę od położonego w delcie rzeki [[Korana|Korany]] antycznego miasta [[Ḥerəne]] (chrn. <big>{{Unicode|ḤERNḪ|Kherinean}}</big> ''Ḥernī'' /{{IPA|χɛrni:}}/), z którego pochodzi ogromna większość znanych i zachowanych do czasów współczesnych tekstów spisanych w tej mowie. Teksty cherynejskie pokrywają między innymi ściany [[Świątynie Cherynejskie|Świątyń Cherynejskich]], język ten jest również jednym z języków pojawiających się na [[Stela Cherynejska|Steli Cherynejskiej]], wydobytej z wód Korany w roku {{RokEryKyonu|9850}}. Ḥerəne zdaje się być sercem postajniadzkiego cherynejskiego piśmiennictwa. Z miasta tego [[Ajniadzi|ajniadzka elita]] sprawowała władzę nad [[Szyszenia|Szyszenią]] najprawdopodobniej jeszcze przez kilka stuleci po końcu [[Wschód Starożytny|Wschodu Starożytnego]].

Bez względu na to, czy ajniadzki cherynejski uznawany jest za dialekt, zbiór dialektów czy też za osobny język, wiele wskazuje na to, że to właśnie on (a nie używany wcześniej [[Język ajniadzki|ajniadzki klasyczny]]) jest bezpośrednim przodkiem wszystkich późniejszych i istniejących obecnie [[Języki ajniadzkie|języków ajniadzkich]]. Jest to też jeden z historycznie najważniejszych języków tej części [[Kyon|Kyonu]]. O jego znaczeniu świadczy fakt, że nawet po wymarciu jako żywy język mówiony, ajniadzki w dialekcie cherynejskim używany był przez kolejne tysiąclecia na [[Kyon Wschodni|Kyonie Wschodnim]] jako święty język rytuałów, magii, zaklęć, klątw i uroków.

==Historia==
<do uzupełnienia>

==Porównanie z ajniadzkim klasycznym==
Dialekt cherynejski od klasycznego odróżnia się serią dość regularnych i dających się przewidzieć zmian fonetycznych, chociaż towarzyszy im także pewna grupa zmian nieregularnych, występujących w pojedynczych słowach. Przejawiają się one głównie w niespodziewanych zmianach samogłosek, podczas gdy spółgłoski pozostają przeważnie takie same. Znacznie rzadziej występują zmiany w spółgłoskach, chociaż i na nie można natrafić. Zmiany nieregularne wynikają prawdopodobnie z inkorporowania do cherynejskiego leksykonu słów zaczerpniętych z różnych ajniadzkich dialektów ludowych, z których żaden nie został poświadczony pisemnie. Zmiany regularne podzielić można natomiast na 7 punktów:
[[Plik:CherynejskiEwolucja.png|thumb|thumb|right|300px|Szkic ewolucji najważniejszych dialektów języka ajniadzkiego na przestrzeni jego długich dziejów, wraz z widocznym kierunkiem wpływów od okresu darchajskiego do postajniadzkiego. Warto zaznaczyć, że w czasach imperialnych relacja pomiędzy ajniadzkim klasycznym, jako dialektem prestiżowym, a dialektami ludowymi charakteryzowała się zjawiskiem dyglosji<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Diglossia.</ref>.]]
*'''1.''' Całkowity brak w cherynejskim występującego w klasycznym ajniadzkim dźwięku ''ḫ'' ([{{IPA|ʜ}}] / [{{IPA|ħ}}]).
Spółgłoska ta zanika całkowicie na początku oraz na końcu słowa, jeśli obok niej występuje samogłoska. Jeżeli w ajniadzkim klasycznym [{{IPA|ʜ}}] występowało środku słowa, to w cherynejskim może zajść jeden z kilku procesów. Jeżeli spółgłoska ta występuje pomiędzy dwoma takimi samymi samogłoskami, to zamieni się w [{{IPA|χ}}] i doprowadzi do wydłużenia się samogłoski, przy czym długa samogłoska zawsze przybierze formę [{{IPA|a:}}], [{{IPA|i:}}] lub [{{IPA|e:}}] (''VʜV → χV:''). Jeżeli [{{IPA|ʜ}}] występuje pomiędzy różnymi samogłoskami, to zamieni się w długie [{{IPA|χ:}}], tworząc geminatę (''VʜV → Vχ:V''). Geminaty powstaną też w sytuacji, w której [{{IPA|ʜ}}] tworzy zbitkę spółgłoskową z inną spółgłoską. Wtedy [{{IPA|ʜ}}] zanika całkowicie, a sąsiednia spółgłoska zostaje podwojona (''ʜC → C:'' oraz ''Cʜ → C:'')

*'''2.''' Wydłużenie, obniżenie i otwarcie samogłosek w okolicy ''ḫ''.
Samogłoski występujące w ajniadzkim klasycznym obok [{{IPA|ʜ}}] na początku lub na końcu słowa mają po jego zaniku w cherynejskim tendencję do wydłużania się. Zawsze przybierają jednak formę [{{IPA|a:}}], [{{IPA|i:}}] lub [{{IPA|e:}}]. Samogłoska [{{IPA|e}}] znajdująca się w okolicy [{{IPA|ʜ}}], jeżeli nie została poddana wydłużeniu, ma tendencję do obniżenia się i otwarcia, zmieniając się w [{{IPA|ɛ}}]. Dzieje się tak nawet w okolicy długich spółgłosek, czyli geminatów (''eʜ, ʜe → ɛ'').

*'''3.''' Rozbicie sylaby i zanik zbitki [{{IPA|je}}].
Minimalną dopuszczalną sylabą klasyczną było '''CV''', cherynejski dopuszcza natomiast sylabę '''V''', składającą się z pojedynczej samogłoski. Powszechnie występująca na początku słów w ajniadzkim klasycznym zbitka [{{IPA|je}}] realizowana jest w cherynejskim przeważnie jako długie [{{IPA|i:}}]. Występują też teksty, w których realizowana jest też jako [{{IPA|e:}}], chociaż jest to znacznie rzadsze.

*'''4.''' Udźwięcznienie spółgłosek.
Tam, gdzie w klasycznym ajniadzkim spółgłoski zwarte bezdźwięczne występują między takimi samymi lub podobnymi samogłoskami (przede wszystkim między [{{IPA|i}}] oraz [{{IPA|e}}] lub [{{IPA|o}}] i [{{IPA|u}}]), w ajniadzkim cherynejskim następuje ich udźwięcznienie. Spółgłoski [{{IPA|p}}], [{{IPA|t}}], [{{IPA|k}}] zmieniają się więc w [{{IPA|b}}], [{{IPA|d}}], [{{IPA|g}}]. Najlepszy przykład tego procesu stanowi nazwa własna [[Ajniadzi|Ajniadów]], w języku klasycznym ''yeniyata'' /{{IPA|jenijata}}/, po cherynejsku <big>{{Unicode|ḪNYADA|Kherinean}}</big> ''īnyada'' /{{IPA|i:njada}}/ lub <big>{{Unicode|ƏNYADA|Kherinean}}</big> ''ēnyada'' /{{IPA|e:njada}}/.

*'''5.''' Częściowa utrata labializacji.
Występujące w ajniadzkim klasycznym spółgłoski języczkowo-krtaniowe konsekwentnie utraciły swoje warianty labializowane, zlewając się w języku cherynejskim ze swoimi podstawowymi formami. Jednocześnie jednak występujące po nich samogłoski [{{IPA|o}}], [{{IPA|u}}] poprzedzone zostają w piśmie przez ''v''. Oznaczało to najprawdopodobniej dyftong [{{IPA|ou̯}}], który pojawiał się w miejsce obu samogłosek ([{{IPA|qʷo}}], [{{IPA|qʷu}}], [{{IPA|χʷo}}], [{{IPA|χʷu}}] → [{{IPA|qou̯}}], [{{IPA|χou̯}}]).

*'''6.''' Archaiczna wymowa [{{IPA|ɘ}}] i [{{IPA|ɐ}}].
Cherynejski wyróżnia się archaiczną wymową klasycznych ajniadzkich samogłosek ''ə'' [{{IPA|ɘ}}] i ''â'' [{{IPA|ɐ}}], które realizowane są jako ''i'' [{{IPA|i}}] i ''ā'' [{{IPA|a:}}]. Jest to z dużym prawdopodobieństwem wymowa, jaka występowała na wcześniejszym etapie ewolucji języka, w czasach [[Język ajniadzki#Historia|darchajskich]]. Stanowi to kolejny dowód świadczący o tym, że cherynejski nie wywodzi się bezpośrednio z ajniadzkiego klasycznego, lecz stanowi wobec niego dialekt równoległy, wywodzący się z tego samego darchajskiego pnia i przedstawiający jeden z licznych niezachowanych dialektów ludowych (lub będący amalgamatem kilku różnych dialektów). Pomimo tego występuje wiele słów, w których klasyczne [{{IPA|ɘ}}] nie odpowiada [{{IPA|i}}], lecz zanika całkowicie w środku słowa, tworząc zbitkę spółgłoskową.

*'''7.''' Zmiany w zębowych afrykatach i spółgłoskach szczelinowych.
Regularna korespondencja zachodzi pomiędzy klasycznym [{{IPA|t͡s}}] a cherynejskim [{{IPA|z}}], które występuje dodatkowo w miejscu klasycznego [{{IPA|s}}] na początku słowa oraz pomiędzy samogłoskami (ale nie w zbitkach spółgłoskowych). Cherynejskie [{{IPA|zʲ}}] odpowiada klasycznemu palatalizowanemu [{{IPA|sʲ}}] występującemu na początku słowa, chociaż pojawia się też czasem w otoczeniu [{{IPA|j}}] w innych pozycjach. Klasyczne ejektywne [{{IPA|t͡sʼ}}] zlało się całkowicie z [{{IPA|t͡ʃʼ}}] ([{{IPA|t͡s}}], [{{IPA|sV_}}], [{{IPA|VsV}}] → [{{IPA|z}}]; [{{IPA|sʲ_}}] → [{{IPA|zʲ_}}]; [{{IPA|t͡sʼ}}] → [{{IPA|t͡ʃʼ}}]).

Pozostałe różnice między ajniadzkim klasycznym a cherynejskim przejawiają się w gramatyce (nieco inne końcówki odmian, różnice w systemie określoności i nieokreśloności, powszechne występowanie w cherynejskim zjawiska znanego jako ''Suffixaufnahme''<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Suffixaufnahme.</ref>) oraz w słownictwie (różne zapożyczenia, formy dialektalne, znaczna liczba niewystępujących w języku klasycznym słów [[Język szyszeński|szyszeńskich]]). Najprawdopodobniej inny był również akcent, chociaż nie da się łatwo i bezspornie zrekonstruować miejsca padania akcentu w żadnym z tych dialektów. Pomimo różnic oba języki były do znacznego stopnia wzajemnie zrozumiałe.

==Fonologia==
===Samogłoski===
W języku cherynejskim występował nieregularny zestaw 9 samogłosek, z których 3 były długimi samogłoskami.

{|class=wikitable style="text-align:center"
|-
!
!Przednie
!Centralne
!Tylne
|-
!Przymknięte
|{{IPA|i}} • {{IPA|i:}}
|
|{{IPA|u}}
|-
!Środkowe
|{{IPA|e}} • {{IPA|e:}} • {{IPA|ɛ}}
|
|{{IPA|o}}
|-
!Otwarte
|
|{{IPA|a}} • {{IPA|a:}}
|
|}
* Cherynejski posiada tylko jeden dyftong: [{{IPA|ou̯}}]. Pojawia się na początku słów, które w ajniadzkim klasycznym zaczynały się zbitkami ''vo'', ''vu'', ''yo'', ''yu'' (na przykład <big>{{Unicode|OVRAYA|Kherinean}}</big> '''''ov'''raya'' [{{IPA|ou̯raja}}] "dusza" (klasyczne ''vuraya'' [{{IPA|wuraja}}]), a niekiedy także w środku słów.

===Spółgłoski===
Ajniadzki cherynejski posiadał zestaw 42 lub 43 spółgłosek, który o wiele bardziej niż zestaw samogłoskowy przypominał system [[Język ajniadzki|klasycznego ajniadzkiego]]. Jednak również tu występowały znaczące różnice. Przejawiają się one między innymi w braku wielu dźwięków języczkowo-krtaniowych, asymilacji [{{IPA|ʜ}}] / [{{IPA|ħ}}] przez [{{IPA|χ}}] i zmniejszeniu labializacji.

{| class="wikitable" width="40%" min-width="350px"
|-
! rowspan="2" colspan="2" align=center |
! rowspan="2" align=center | Wargowe
! colspan="2" align=center | Zębowe
! colspan="2" align=center | Dziąsłowe
! colspan="3" align=center | Podniebienne
! rowspan="2" align=center | Języczkowo-krtaniowe
|-
! zwykłe
! palatal.
! zwykłe
! palatal.
! zwykłe
! palatal.
! labial.
|-
! colspan="2" align=center | Nosowe
| align=center | {{IPA|m}}
| colspan=2 align=center |
| colspan=2 align=center | {{IPA|n}}
| colspan=3 align=center | {{IPA|ŋ}}
| colspan=2 align=center |
|-
!style="text-align:left" rowspan=3|'''Zwarte'''
!style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align=center | {{IPA|p}}
| align=center | {{IPA|t}}
| align=center | {{IPA|tʲ}}
| colspan=2 align=center |
| align=center | {{IPA|k}}
| align=center | {{IPA|kʲ}}
| align=center | {{IPA|kʷ}}
| align=center | {{IPA|q}}
|-
!style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
| align=center | {{IPA|b}}
| align=center | {{IPA|d}}
| align=center | {{IPA|dʲ}}
| colspan=2 align=center |
| align=center | {{IPA|g}}
| align=center | {{IPA|gʲ}}
| align=center | {{IPA|gʷ}}
| align=center |
|-
!style="text-align:left" |'''ejektywne'''
| align=center | {{IPA|pʼ}}
| colspan=2 align=center | {{IPA|tʼ}}
| colspan=2 align=center |
| align=center | {{IPA|kʼ}}
|
| align=center | {{IPA|kʼʷ}}
| align=center | ({{IPA|qʼ}})
|-
!style="text-align:left" rowspan=3|'''Afrykaty'''
!style="text-align:left" |bezdźwięczne
|
| colspan=2 align=center |
| align=center | {{IPA|t͡ʃ}}
| align=center | {{IPA|t͡ʃʲ}}
| colspan=3 align=center |
| colspan=2 align=center |
|-
!style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
|
| colspan=2 align=center |
| align=center | {{IPA|d͡ʒ}}
| align=center | {{IPA|d͡ʒʲ}}
| colspan=3 align=center |
| colspan=2 align=center |
|-
!style="text-align:left" |ejektywne
|
| colspan=2 align=center |
| colspan=2 align=center | {{IPA|t͡ʃʼ}}
| colspan=3 align=center |
| colspan=2 align=center |
|-
!align=center rowspan="2" |'''Szczelinowe'''
!style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align=center | {{IPA|f}}
| align=center | {{IPA|θ}} • {{IPA|s}}
| align=center | {{IPA|sʲ}}
| align=center | {{IPA|ʃ}}
| align=center | {{IPA|ʃʲ}}
| align=center | {{IPA|x}}
|
| align=center | {{IPA|xʷ}}
| align=center | {{IPA|χ}}
|-
!style="text-align:left" |dźwięczne
|
| align=center | {{IPA|z}}
| align=center | {{IPA|zʲ}}
| colspan=2 align=center |
| colspan=3 align=center |
|-
! colspan="2" align=center | Drżące
|
| colspan=2 align=center |
| colspan=2 align=center | {{IPA|r}}
| colspan=3 align=center |
| colspan=2 align=center |
|-
! colspan="2" align=center | Aproksymanty
|
| colspan=2 align=center |
| colspan=2 align=center | {{IPA|l}} • {{IPA|ɬ}} • {{IPA|ɬʷ}}
| colspan=3 align=center | {{IPA|j}} • {{IPA|w}}
| colspan=2 align=center |
|}

* Spółgłoska [{{IPA|qʼ}}] jest nieobecna w znacznej większości tekstów cherynejskich, gdzie w jej miejsce pojawia się [{{IPA|kʼ}}]. Odnaleziono jednak kilka tekstów spisanych w wersji języka zawierającej [{{IPA|qʼ}}]. Jest to bardzo archaiczna cecha. Wskazuje, że jeszcze w okresie postajniadzkim mogły występować dialekty ludowe posiadające dźwięk ten w swoim zestawie fonetycznym.
* Cherynejski wykazuje skłonność do rotacyzmu<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Rhotacism.</ref>, który może pełnić nawet funkcje gramatyczne.

===Geminaty===
Cherynejski charakteryzuje się jeszcze częstszym niż w ajniadzkim klasycznym występowaniem geminatów, czyli spółgłosek długich lub podwojonych. Zapisywane są one w piśmie cherynejskim poprzez powtórzenie tego samego znaku. Pojawiają się w tych samych miejscach co w ajniadzkim klasycznym, a także w miejscach do których doszło do zaniku dźwięku [{{IPA|ʜ}}] / [{{IPA|ħ}}]. Typową dla tego procesu geminatą jest [{{IPA|χ:}}]. Na przykład:
<div style="column-count:2;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3">
*<big>{{Unicode|ṮBB|Kherinean}}</big> ''tê'''bb''''' [{{IPA|tʲɛb:}}] "język" (klasyczne ''têḫb'' [{{IPA|tʲeʜb}}])
*<big>{{Unicode|RRAKṢO|Kherinean}}</big> '''''rr'''akṣo'' [{{IPA|r:akʃo}}] "księżyc" (klasyczne ''ḫrakṣu'' [{{IPA|ʜrakʃu}}])
*<big>{{Unicode|TAḼḤḤO|Kherinean}}</big> ''taŝu'''ḥḥ'''o'' [{{IPA|taɬʷuχ:o}}] "ametyst" (klasyczne ''taŝuḫo'' [{{IPA|taɬʷuʜo}}])
</div>

===Struktura sylaby i akcent===
Podobnie jak w języku klasycznym, maksymalna dopuszczalna struktura sylaby to '''(C)(C)V(C)(C)''', gdzie V oznacza samogłoskę a C spółgłoskę. Sporą różnicą jest jednak to, że w języku cherynejskim sylaba może rozpoczynać się od samogłoski, a sama samogłoska może tworzyć pełną sylabę. Cherynejski akcent nie jest znany. Przypuszcza się, że mógł padać inaczej w różnych dialektach, na co wskazują procesy fonetyczne i różnice w akcentach języków potomnych.

==Pismo==
===Zapis łaciński===
Zasady zapisu cherynejskiego alfabetem łacińskim bazują na zasadach transkrypcji [[Język ajniadzki#Zapis łaciński|klasycznego ajniadzkiego]]. Występuje 37 liter, z których 10 to samogłoski, a 27 to spółgłoski. W niektórych tekstach może pojawić się też dodatkowa litera ''Q́/q́'', oznaczająca spółgłoskę [{{IPA|qʼ}}]. Występuje jednak niezwykle rzadko i nie jest zwykle uznawana za standardowy element języka cherynejskiego.

{| cellspacing="10" style="text-align: center;"
|- style="font-size: 2.0em;"
| a || ā || e || ê || ē || i || î || ī || o || u
|-
| [{{IPA|a}}] || [{{IPA|a:}}] || [{{IPA|e}}]~[{{IPA|ɛ}}] || [{{IPA|ʲe}}]~[{{IPA|ʲɛ}}] || [{{IPA|e:}}] || [{{IPA|i}}] || [{{IPA|ʲi}}] || [{{IPA|i:}}] || [{{IPA|o}}] || [{{IPA|u}}]
|- style="font-size: 2.0em;"
| m || n || p || ṕ || t || ť || d || b || g || q
|-
| [{{IPA|m}}] || [{{IPA|n}}] || [{{IPA|p}}] || [{{IPA|pʼ}}] || [{{IPA|t}}] || [{{IPA|tʼ}}] || [{{IPA|d}}] || [{{IPA|b}}] || [{{IPA|g}}] || [{{IPA|q}}]
|- style="font-size: 2.0em;"
| k || ḱ || z || c || ć || ç || j || f || s || ṣ
|-
| [{{IPA|k}}] || [{{IPA|kʼ}}] || [{{IPA|z}}] || [{{IPA|t͡ʃ}}] || [{{IPA|t͡ʃʼ}}] || [{{IPA|θ}}] || [{{IPA|d͡ʒ}}] || [{{IPA|f}}] || [{{IPA|s}}] || [{{IPA|ʃ}}]
|- style="font-size: 2.0em;"
| ŝ || h || ḥ || r || l || y || v
|-
| [{{IPA|ɬ}}] || [{{IPA|x}}] || [{{IPA|χ}}] || [{{IPA|r}}] || [{{IPA|l}}] || [{{IPA|j}}] || [{{IPA|w}}]
|}

===Zapis cherynejski===
Język cherynejski definiowany jest przede wszystkim przez pryzmat sposobu jego zapisu. Jest nim pismo cherynejskie, które, podobnie jak język, nazwane od starożytnego miasta [[Ḥerəne]]. Wywodzi się ono z wcześniejszego [[Język ajniadzki#Ajniadzkie pismo linearne|pisma linearnego]] i z dużą dozą prawdopodobieństwa dzierży tytuł najstarszego w pełni rozwiniętego alfabetu w historii [[Kyon|Kyonu]]. Pośród badaczy nie ma jednak konsensusu na temat tego, czy pismo to powstało już po [[Katastrofa Farandyjska|Katastrofie Farandyjskiej]] i upadku klasycznej [[Cywilizacja ajniadzka|cywilizacji ajniadzkiej]] [[Wschód Starożytny|Wschodu Starożytnego]], czy istniało jeszcze wcześniej, lecz po prostu nie zachowały z tego etapu żadne przykłady (scenariusz taki tłumaczy się stosowaniem pierwotnego pisma cherynejskiego jako kursywy do zapisu ludowych dialektów na nietrwałych materiałach).

Pismo cherynejskie posiada 51 znaków. Spośród nich 8 oddaje samogłoski, 28 spółgłoski. Kolejne 13 to znaki modyfikowane jednym z dwóch specjalnych znaków diakrytycznych, wyrażające sylaby labializowane lub palatalizowane. Istnieją też dwa dodatkowe znaki z diakrytykiem, których użycie różni się w zależności od tekstu i dialektu języka, w którym tekst ten spisano. Prócz zapisu dialektu cherynejskiego (lub dialektów cherynejskich) alfabet ten nadaje się także do zapisu klasycznego ajniadzkiego. Do tej pory odkryto 7 tekstów w klasycznym języku ajniadzkim zapisanych alfabetem cherynejskim, wszystkie z nich datuje się na okres ajniadzkiej władzy nad [[Szyszenia#I Państwo Szyszeńskie|I Państwem Szyszeńskim]] (od około {{RokEryKyonu|2800}} do {{RokEryKyonu|3345}}). Stanowi to jednak wyjątek od reguły, przeważająca większość tekstów spisana została w wariancie postklasycznym.
 
<center>
{|
|{{subnetbox|A|<big>{{Unicode|A|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ā|<big>{{Unicode|Ā|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|E|<big>{{Unicode|E|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ē|<big>{{Unicode|Ə|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|I|<big>{{Unicode|I|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ī|<big>{{Unicode|Ḫ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|O|<big>{{Unicode|O|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|U|<big>{{Unicode|U|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|M|<big>{{Unicode|M|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|N|<big>{{Unicode|N|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|P|<big>{{Unicode|P|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ṕ|<big>{{Unicode|Ṕ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|T|<big>{{Unicode|T|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ť|<big>{{Unicode|Ť|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Tê/Tî|<big>{{Unicode|Ṯ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|D|<big>{{Unicode|D|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Dê/Dî|<big>{{Unicode|Ḏ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|B|<big>{{Unicode|B|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|G|<big>{{Unicode|G|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Gê/Gî|<big>{{Unicode|Ğ|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Go/Gu|<big>{{Unicode|Ḡ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|K|<big>{{Unicode|K|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Kê/Kî|<big>{{Unicode|Ǩ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ko/Ku|<big>{{Unicode|Ḵ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ḱ|<big>{{Unicode|Ḱ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ḱo/Ḱu|<big>{{Unicode|Ⱪ|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Q|<big>{{Unicode|Q|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Z|<big>{{Unicode|Z|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Zê/Zî|<big>{{Unicode|Ź|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|C|<big>{{Unicode|C|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Cê/Cî|<big>{{Unicode|Ċ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ć|<big>{{Unicode|Ć|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Ç|<big>{{Unicode|Ç|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|J|<big>{{Unicode|J|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Jê/Jî|<big>{{Unicode|Ĵ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|F|<big>{{Unicode|F|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|S|<big>{{Unicode|S|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Sê/Sî|<big>{{Unicode|Ṡ|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Ṣ|<big>{{Unicode|Ṣ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ṣê/Ṣî|<big>{{Unicode|Ṩ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ŝ|<big>{{Unicode|Ŝ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ŝo/Ŝu|<big>{{Unicode|Ḽ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|H|<big>{{Unicode|H|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ho/Hu|<big>{{Unicode|Ẋ|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Ḥ|<big>{{Unicode|Ḥ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|R|<big>{{Unicode|R|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|L|<big>{{Unicode|L|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Y|<big>{{Unicode|Y|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|V|<big>{{Unicode|V|Kherinean}}</big>}}
|
|{{subnetbox|<różne>|<big>{{Unicode|Ǫ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|<różne>|<big>{{Unicode|Ẍ|Kherinean}}</big>}}
|}
</center>
 
W niektórych tekstach, z których wszystkie odnalezione zostały poza miastem [[Ḥerəne]]<ref>A więc powstały na obrzeżach ajniadzkiej sfery kulturowej okresu postklasycznego, zapewne z ręki autorów, których ojczyste dialekty różniły się od typowego cherynejskiego standardu. Na przetrwanie jeszcze przez stulecia części równoległych dialektów wskazuje fakt występowania dźwięku [{{IPA|qʼ}}] w niektórych językach wywodzących się z ajniadzkiego cherynejskiego, przy jednoczesnym braku tego dźwięku w standardzie poświadczonym w tekstach z [[Ḥerəne]].</ref>, litery <big>{{Unicode|Ǫ|Kherinean}}</big> oraz <big>{{Unicode|Ẍ|Kherinean}}</big> pojawiają się w miejscach sugerujących, że przedstawiano za ich pomocą różne dźwięki, niewystępujące w cherynejskim standardzie. Najczęściej zapisywano w ten sposób archaiczną spółgłoskę [{{IPA|qʼ}}], występującą na darchajskim etapie rozwoju ajniadzkiego i całkowicie zanikłą w języku klasycznym. Pomimo nieobecności w standardowym cherynejskim zestawie fonetycznym, spółgłoska ta występowała zapewne w przynajmniej części dialektów ludowych. Tymczasem oryginalnym przeznaczeniem tych znaków było przedstawianie klasycznych ajniadzkich labializowanych spółgłosek języczkowo-krtaniowych (<big>{{Unicode|Ǫ|Kherinean}}</big> dla [{{IPA|qʷ}}], <big>{{Unicode|Ẍ|Kherinean}}</big> dla [{{IPA|χʷ}}]). W zapisie języka klasycznego alfabetem cherynejskim wykorzystywano ponadto znak <big>{{Unicode|Ā|Kherinean}}</big> do oddania ''â'' [{{IPA|ɐ}}], <big>{{Unicode|Ə|Kherinean}}</big> dla ''ə'' [{{IPA|ɘ}}], <big>{{Unicode|Ź|Kherinean}}</big> dla ''ź'' [{{IPA|t͡sʼ}}] oraz <big>{{Unicode|Ḫ|Kherinean}}</big> dla ''ḫ'' [{{IPA|ʜ}}] / [{{IPA|ħ}}].

==Gramatyka==
{{zobacz też|Język ajniadzki}}
Poniżej opisana została gramatyka języka cherynejskiego, szczególnie w tych aspektach, w których różniła się ona w jakimś stopniu od gramatyki ajniadzkiego klasycznego. Jeżeli jakaś kwestia nie została opisana, została pominięta lub dalej jest niejasna, można z dużym prawdopodobieństwem założyć, że kwestia ta działa w cherynejskim tak samo, jak działała w języku klasycznym.

===Czasowniki===
Cherynejskie czasowniki odmieniają się przez osoby, aspekty, tryby oraz czasy w taki sam z grubsza sposób jak w języku klasycznym. Jedynym prawdziwie nieregularnym czasownikiem jest czasownik "być", przybierający formę końcówek doklejanych do rzeczownika lub przymiotnika. Pozostałe czasowniki przynależą albo do '''Kategorii I''' (czasowniki przechodnie, końcówka '''-gê'''), albo do '''Kategorii II''' (czasowniki modalne, nieprzechodnie, końcówka '''-bē'''). Odmiana przez osoby jest bardzo rozbudowana. Występuje aż 11 osób gramatycznych, wliczając to charakterystyczny dla [[Języki ajniadzkie|języków ajniadzkich]] obwiatyw<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Obviative.</ref>.

Negacja czasowników jest bardzo prosta i odbywa się za pomocą przedrostka '''pat-''', doklejanego do samego początku słowa. W przypadku gdy czasownik rozpoczyna się dźwięczną lub bezdźwięczną spółgłoską zębową dochodzi do pojawienia się geminaty. Przykładowo:
*<big>{{Unicode|BEVARŤEBƏ|Kherinean}}</big> ''bevarťebē'' (obmyśleć, przemyśleć) → <big>{{Unicode|PATBEVARŤEBƏ|Kherinean}}</big> '''''pat'''bevarťebē'' (nie obmyśleć, nie przemyśleć)
*<big>{{Unicode|RINNĀLARN|Kherinean}}</big> ''rinnālarn'' (ponoć idą) → <big>{{Unicode|PATRINNĀLARN|Kherinean}}</big> '''''pat'''rinnālarn '' (ponoć nie idą)
*<big>{{Unicode|DARBƏVN|Kherinean}}</big> ''darbēvn'' (masz) → <big>{{Unicode|PATTARBƏVN|Kherinean}}</big> '''''patt'''arbēvn'' (nie masz)

====Osoby i odmiana przez osoby====
{| width="40%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="5" | ''Kategoria I.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe ''ja''
| -r
| mefnigê'''r''' ''jem, ucztuję''
|-
! colspan=2 | II.
| men ''ty''
| -t
| mefnigê'''t''' ''jesz, ucztujesz''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra ''on/ona''
| -fta
| mefnigê'''fta''' ''je, ucztuje''
|-
! nieoż.
| qa ''ono''
| -ftu
| mefnigê'''ftu''' ''je, ucztuje''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -styā
| mefnigê'''styā''' ''je, ucztuje''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe ''my'' (z Tobą)
| -zī
| mefnigê'''zī''' ''jemy, ucztujemy''
|-
! podw.
| ṕovle ''my'' (dwoje)
| -ṣî
| mefnigê'''ṣî''' ''jemy, ucztujemy''
|-
! eks.
| ṕaye ''my'' (bez Ciebie)
| -sos
| mefnigê'''sos''' ''jemy, ucztujemy''
|-
! colspan=2 | II.
| qin ''wy''
| -ç
| mefnigê'''ç''' ''jecie, ucztujecie''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta ''oni/one''
| -rna
| mefnigê'''rna''' ''jedzą, ucztują''
|-
! nieoż.
| ḥto ''te rzeczy''
| -rum
| mefnigê'''rum''' ''jedzą, ucztują''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="5" | ''Kategoria II.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe ''ja''
| -ni
| darbē'''ni''' ''mam''
|-
! colspan=2 | II.
| men ''ty''
| -vn
| darbē'''vn''' ''masz''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra ''on/ona''
| -mma
| darbē'''mma''' ''ma''
|-
! nieoż.
| qa ''ono''
| -ndu
| darbē'''ndu''' ''ma''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -styā
| darbē'''styā''' ''ma''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe ''my'' (z Tobą)
| -jê
| darbē'''jê''' ''mamy''
|-
! podw.
| ṕovle ''my'' (dwoje)
| -ng
| darbē'''ng''' ''mamy''
|-
! eks.
| ṕaye ''my'' (bez Ciebie)
| -ci
| darbē'''ci''' ''mamy''
|-
! colspan=2 | II.
| qin ''wy''
| -ćo
| darbē'''ćo''' ''macie''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta ''oni/one''
| -rs
| darbē'''rs''' ''mają''
|-
! nieoż.
| ḥto ''te rzeczy''
| -rsum
| darbē'''rsum''' ''mają''
|}
|}

Jak już wspomniano, inaczej wygląda odmiana czasownika "być" (<big>{{Unicode|NƏZU|Kherinean}}</big> ''nēzu'' [{{IPA|ne:zu}}]), który w każdej innej formie prócz bezokolicznika staje się sufiksem doklejanym na końcu słowa. W przeciwieństwie do języka klasycznego, po cherynejsku czasownik ten nie łączy się w swoim podstawowym znaczeniu z żadnym konkretnym przypadkiem. Odmienienie rzeczownika w narzędniku i dodanie do niego odpowiedniej końcówki sprawi, że kombinacja taka oznaczać będzie raczej sposób lub powód, dla którego dana osoba pojawiła się w tym miejscu.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| -nen
| Īnyada''''nen''' ''jestem Ajniadem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| -yifb
| Īnyada''''yifb''' ''jesteś Ajniadem''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| -vaŝ
| Īnyada''''vaŝ''' ''jest Ajniadem''
|-
! nieoż.
| qa
| -muŝ
| Īnyada''''muŝ''' ''jest Ajniadem''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -eŝē
| Īnyada''''eŝē''' ''jest Ajniadem''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| -jîn
| Īnyada''''jîn''' ''jesteśmy Ajniadami''
|-
! podw.
| ṕovle
| -jivḥ
| Īnyada''''jivḥ''' ''jesteśmy Ajniadami''
|-
! eks.
| ṕaye
| -jêḥ
| Īnyada''''jêḥ''' ''jesteśmy Ajniadami''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| -zel
| Īnyada''''zel''' ''jesteście Ajniadami''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| -ṣta
| Īnyada''''ṣta''' ''są Ajniadami''
|-
! nieoż.
| ḥto
| -ṣto
| Īnyada''''ṣto''' ''są Ajniadami''
|}

====Aspekty i tryby====
=====Aspekty=====
Występują trzy aspekty: '''niedokonany''', '''dokonany''' oraz '''trwający'''. Aspekt niedokonany jest podstawową formą czasownika, nieoznaczaną w żaden sposób. Aspekt dokonany wyraża się poprzez doklejany na początku czasownika przedrostek '''be-'''. Aspekt trwający<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Continuous_and_progressive_aspects.</ref> wyraża się zaś poprzez prefiks '''hat-''' lub '''had-''' (w zależności od tego, czy rzeczownik rozpoczyna się spółgłoską, czy samogłoską). Aspekty te występują we wszystkich czasach, mogą pojawić się też w bezokolicznikach.

*<big>{{Unicode|MEFNIĞ|Kherinean}}</big> ''mefnigê'' [{{IPA|mefnigʲe}}] (jeść) [aspekt niedokonany] → <big>{{Unicode|BEMEFNIĞ|Kherinean}}</big> '''''be'''mefnigê'' [{{IPA|bemefnigʲe}}] (zjeść) [aspekt dokonany] → <big>{{Unicode|HATMEFNIĞ|Kherinean}}</big> '''''hat'''mefnigê'' [{{IPA|xatmefnigʲe}}] (zajadać się) [aspekt trwający]
*<big>{{Unicode|VARŤEBƏ|Kherinean}}</big> ''varťebē'' [{{IPA|wartʼebe:}}] (myśleć) [aspekt niedokonany] → <big>{{Unicode|BEVARŤEBƏ|Kherinean}}</big> '''''be'''varťebē'' [{{IPA|bewartʼebe:}}] (obmyśleć, przemyśleć) [aspekt dokonany] → <big>{{Unicode|HATVARŤEBƏ|Kherinean}}</big> '''''hat'''varťebē'' [{{IPA|xatwartʼebe:}}] (rozmyślać, dumać) [aspekt trwający]
*<big>{{Unicode|KARNĞ|Kherinean}}</big> ''karngê'' [{{IPA|karŋgʲe}}] (tańczyć) [aspekt niedokonany] → <big>{{Unicode|BEKARNĞ|Kherinean}}</big> '''''be'''karngê'' [{{IPA|bekarŋgʲe}}] (zatańczyć) [aspekt dokonany] → <big>{{Unicode|HATKARNĞ|Kherinean}}</big> '''''hat'''karngê'' [{{IPA|xatkarŋgʲe}}] (tańcować) [aspekt trwający]

=====Tryby=====
Występuje pięć trybów: '''orzekający''', '''rozkazujący''', '''przypuszczający''', '''życzący''' oraz '''nieświadka'''<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Inferential_mood.</ref>. Tryb orzekający jest podstawowym trybem czasownika, wyrażanym za pomocą przedstawionej wyżej odmiany przez osoby. W pozostałych trybach czasownik "być" <big>{{Unicode|NƏZU|Kherinean}}</big> ''nēzu'' [{{IPA|ne:zu}}]) staje się czasownikiem regularnie odmienianym, tak jak gdyby przynależał do Kategorii II.

======Tryb rozkazujący======
Tryb rozkazujący w języku cherynejskim wyróżnia się tym, że jako jedyny zachowuje taką samą strukturę jak tryby w klasycznym języku ajniadzkim. Tworzy się go usuwając końcówkę czasownika w obu dwóch kategoriach (''gê''/''bē''), dodając bezpośrednio do rdzenia odpowiednią końcówkę odmiany przez osobę, na końcu dodając zaś wskazujący na rozkaz sufiks '''-us''', który w niektórych pozycjach występuje też jako '''-vs'''.

{| style="width:28%; vertical-align:top;"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria I.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| —
|-
! colspan=2 | II.
| men
| mefnit'''us''' ''jedz!''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | mefnifta'''vs''' ''niech je!''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| mefnistya'''vs''' ''niech je!''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| mefniṣîy'''us''' ''jedzmy!''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| mefnizīy'''us''' ''jedzmy!''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| mefniç'''us''' ''jedzcie!''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| mefnirna'''vs''' ''niech jedzą!''
|-
! nieoż.
| ḥto
| mefnirum'''us''' ''niech jedzą!
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria II.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| —
|-
! colspan=2 | II.
| men
| darun'''us''' ''miej!''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | darind'''us''' ''niech je!''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| darstyā'''vs''' ''niech ma!''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| daring'''us''' ''miejmy!''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| darcê'''vs''' ''miejmy!''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| darćo'''vs''' ''miejcie!''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| dars'''us''' ''niech mają!''
|-
! nieoż.
| ḥto
| darsum'''us''' ''niech mają!''
|}
|}

======Tryb przypuszczający======
Tryb przypuszczający, oraz pozostałe cherynejskie tryby, tworzy się w sposób odwrotny niż tryb rozkazujący. Po usunięciu końcówki czasownika do rdzenia dokleja się wskazujący na tryb przypuszczający wrostek '''-em-''', a dopiero do niego, na końcu słowa, końcówkę odmiany przez osobę. Są one podobne do końcówek odmiany w trybie orzekającym, nie są jednak identyczne.

{| width="32%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria I.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| mefniem'''ar''' ''jadłbym''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| mefniem'''ad''' ''jadłbyś''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | mefniem'''īft''' ''jadłby''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| mefniem'''ēsti''' ''jadłby''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| mefniem'''ṣî''' ''jedlibyśmy''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| mefniem'''sos''' ''jedlibyśmy''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| mefniem'''aç''' ''jedlibyście''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| mefniem'''arn''' ''jedliby''
|-
! nieoż.
| ḥto
| mefniem'''ru''' ''jedliby
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria II.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| darem'''ni''' ''miałbym''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| darem'''un''' ''miałbyś''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | darem'''ma''' ''miałby, miałaby, miałoby''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| darem'''ēsti''' ''miałby, miałoby''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| darem'''ang''' ''mielibyśmy''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| darem'''cê''' ''mielibyśmy''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| darem'''aćo''' ''mielibyście''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| darem'''ars''' ''mieliby''
|-
! nieoż.
| ḥto
| darem'''arsum''' ''mieliby''
|}
|}

======Tryb życzący======
Aby uzyskać tryb życzący należy usunąć końcówkę czasownika, dodać do rdzenia wrostek trybu '''-tya-''' (lub rzadziej '''-ītî-''', szczególnie w sytuacjach w których mogłaby pojawić się nietypowa zbitka), do niego dodać zaś podobną do trybu przypuszczającego końcówkę odmiany przez osobę.

{| width="28%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria I.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| mefnity'''ār''' ''obym jadł''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| mefnity'''ād''' ''obyś jadł''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | mefnity'''āft''' ''oby jadł''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| mefnity'''ēsti''' ''oby jadł''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| mefnitya'''ṣî''' ''obyśmy jedli''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| mefnitya'''sos''' ''obyśmy jedli''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| mefnitya'''ç''' ''obyście jedli''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| mefnitya'''rn''' ''oby jedli''
|-
! nieoż.
| ḥto
| mefnitya'''ru''' ''oby jedli''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria II.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| dartya'''ni''' ''obym miał''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| dartya'''vn''' ''obyś miał''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | dartya'''ma''' ''oby miał''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| darty'''ēsti''' ''oby miał''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| dartya'''ng''' ''obyśmy mieli''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| dartya'''cê''' ''obyśmy mieli''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| dartya'''ćo''' ''obyście mieli''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| dartya'''rs''' ''oby mieli''
|-
! nieoż.
| ḥto
| dartya'''rsum''' ''oby mieli''
|}
|}

======Tryb nieświadka======
Tryb nieświadka tworzony jest usuwając końcówkę czasownika, dodając wrostek trybu '''-nāl-''' i dokładając do niego odpowiedni sufiks odmiany przez osobę. W przypadku obwiatywu nie dodaje się natomiast żadnego wrostka, właściwy sufiks odmiany przez osobę pojawia się bezpośrednio po rdzeniu czasownika.

{| width="28%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria I.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| mefnināl'''ar''' ''ponoć jem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| mefnināl'''ad''' ''ponoć jesz''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | mefnināl'''aft''' ''ponoć je''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| mefn'''ēsti''' ''ponoć je''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| mefnināl'''ṣî''' ''ponoć jemy''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| mefnināl'''sos''' ''ponoć jemy''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| mefnināl'''aç''' ''ponoć jecie''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| mefnināl'''arn''' ''ponoć jedzą''
|-
! nieoż.
| ḥto
| mefnināl'''ru''' ''ponoć jedzą''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria II.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| darnāl'''ni''' ''ponoć mam''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| darnāl'''un''' ''ponoć masz''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | darnāl'''ma''' ''ponoć ma''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| dar'''ēsti''' ''ponoć ma''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| darnāl'''ang''' ''ponoć mamy''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| darnāl'''cê''' ''ponoć mamy''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| darnāl'''aćo''' ''ponoć macie''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| darnāl'''ars''' ''ponoć mają''
|-
! nieoż.
| ḥto
| darnāl'''arsum''' ''ponoć mają''
|}
|}

Tryb nieświadka może pojawić się też w czasach innych niż czas teraźniejszy. Formy w danych czasach tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego sufiksu na koniec czasownika w trybie nieświadka odmienionego przez osoby w czasie teraźniejszym. Są nimi:
<div style="column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2">
*'''-veṣ''' dla czasu przeszłego prostego → <big>{{Unicode|DARNĀLUNVEṢ|Kherinean}}</big> ''darnālun'''veṣ''''' (ponoć miałeś)
*'''-aq''' dla czasu przeszłego odległego → <big>{{Unicode|DARNĀLUNAQ|Kherinean}}</big> ''darnālun'''aq''''' (ponoć miałeś był)
*'''-hiā''' dla czasu przyszłego prostego → <big>{{Unicode|DARNĀLUNHIĀ|Kherinean}}</big> ''darnālun'''hiā''''' (ponoć będziesz miał)
*'''-ife''' dla czasu przyszłego odległego → <big>{{Unicode|DARNĀLUNIFE|Kherinean}}</big> ''darnālun'''ife''''' (ponoć kiedyś będziesz miał)
</div>

====Czasy====
Cherynejski posiada identyczny do klasycznego system pięciu czasów gramatycznych: czas '''przeszły odległy''', czas '''przeszły prosty''', czas '''teraźniejszy''', czas '''przyszły prosty''' oraz czas '''przyszły odległy'''. Oprócz podstawowego czasu teraźniejszego, czasy tworzy się w sposób analogiczny do trybów przypuszczającego, życzącego i nieświadka - za pomocą wrostka wstawianego w miejsce końcówki czasownika, do którego dodawane są końcówki odmiany. W czasach prostych występują różne wrostki dla obu kategorii czasownika, podobnie jak w czasie teraźniejszym. W czasach odległych występuje tylko jeden wrostek dla obu kategorii. Wrostki czasów przybierają następujące formy:

*Czas teraźniejszy: '''-gê-''' (kategoria I), '''-bē-''' (kategoria II)
*Czas przeszły odległy: '''-qov-''' (kategoria I oraz kategoria II)
*Czas przeszły prosty: '''-fve-''' (kategoria I), '''-çrē-''' (kategoria II)
*Czas przyszły odległy: '''-ṣhoy-''' (kategoria I oraz kategoria II)
*Czas przyszły prosty: '''-ṣêy-''' (kategoria I), '''-ṣîn-''' (kategoria II)

Formy czasowników z odpowiednimi wrostkami czasów, lecz bez końcówek odmiany przez osoby, rolę bezokoliczników, co oznacza, że bezokoliczniki odmieniają się przez czasy. Ponadto podobnie jak w klasycznym ajniadzkim, w czasach o jednym wrostku dla czasowników obu kategorii może pojawić się dodatkowo przedrostek '''ī'''', występujący przed czasownikami kategorii II. Dotyczy to sytuacji, gdy dwa bardzo podobne do siebie, lecz znaczeniowo przeciwne czasowniki (porównywalne do strony biernej) zlewają się ze sobą podczas odmiany w czasach odległych. Przykładowo:

*'''Kategoria I''': ''çyeṣgê'' (pokonywać) > ''çyeṣqovn'' (pokonywałeś był) > ''çyeṣhoyun'' (kiedyś będziesz pokonywać)
*'''Kategoria II''': ''çyeṣbē'' (być pokonanym) > '''''ī''''çyeṣqovn'' (kiedyś zostałeś pokonany) > '''''ī''''çyeṣhoyun'' (kiedyś będziesz pokonany)

Ponadto często zdarza się, że jeśli w zdaniu występuje ciąg kilku czasowników odmienionych w tej samej osobie, w tym samym czasie, to mogą one wystąpić jedynie w odmienionej przez czas formie bezokolicznikowej (bez odmiany przez osobę), a jedynie pierwszym lub ostatnim czasownikiem w zdaniu odmienionym w całości. W takiej sytuacji wszystkie czasowniki domyślnie przejmują osobę odmienionego czasownika.

=====Kategoria I=====
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przeszły odległy
!Przeszły prosty
!Czas teraźniejszy
!Przyszły prosty
!Przyszły odległy
|-
| colspan="8" |
|-
! colspan="8" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| mefniqovni ''jadłem, ucztowałem był''
| mefnifver ''jadłem, ucztowałem''
| mefnigêr ''jem, ucztuję''
| mefniṣêyr ''będę jadł, ucztował''
| mefniṣhoyni ''kiedyś będę jadł, będę ucztował''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| mefniqovn ''jadłeś, ucztowałeś był''
| mefnifvet ''jadłeś, ucztowałeś''
| mefnigêt ''jesz, ucztujesz''
| mefniṣêyt ''będziesz jadł, ucztował''
| mefniṣhoyun ''kiedyś będziesz jadł, będziesz ucztował''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| mefniqovma ''jadł był, ucztował był''
| mefnifvefta ''jadł, ucztował''
| mefnigêfta ''je, ucztuje''
| mefniṣêyfta ''będzie jadł, ucztował''
| mefniṣhoyma ''kiedyś będzie jadł, będzie ucztował''
|-
! nieoż.
| qa
| mefniqovndu ''jadł był, ucztował był''
| mefnifveftu ''jadło, ucztowało''
| mefnigêftu ''je, ucztuje''
| mefniṣêyftu ''będzie jadł, ucztował''
| mefniṣhoyndu ''kiedyś będzie jadł, będzie ucztował''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| mefniqallo ''jadł był, ucztował był''
| mefnivētt ''jadło, ucztowało''
| mefnigêstyā ''je, ucztuje''
| mefniṣêf ''będzie jadł, ucztował''
| mefniṣṣīd ''kiedyś będzie jadł, będzie ucztował''
|-
! colspan="8" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| mefniqovjê ''jedliśmy byli, ucztowaliśmy byli''
| mefnifvezī ''jedliśmy, ucztowaliśmy''
| mefnigêzī ''jemy, ucztujemy''
| mefniṣêyzī ''będziemy jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyjê ''kiedyś będziemy jedli, będziemy ucztowali''
|-
! podw.
| ṕovle
| mefniqovng ''jedliśmy byli, ucztowaliśmy byli''
| mefnifveṣî ''jedliśmy, ucztowaliśmy''
| mefnigêṣî ''jemy, ucztujemy''
| mefniṣêyṣî ''będziemy jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyng ''kiedyś będziemy jedli, będziemy ucztowali''
|-
! eks.
| ṕaye
| mefniqovci ''jedliśmy byli, ucztowaliśmy byli''
| mefnifvesos ''jedliśmy, ucztowaliśmy''
| mefnigêsos ''jemy, ucztujemy''
| mefniṣêysos ''będziemy jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyci ''kiedyś będziemy jedli, będziemy ucztowali''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| mefniqovćo ''jedliście byli, ucztowaliście byli''
| mefnifveç ''jedliście, ucztowaliście''
| mefnigêç ''jecie, ucztujecie''
| mefniṣêyç ''będziecie jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyćo ''kiedyś będziecie jedli, będziecie ucztowali''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| mefniqovrs ''jedli byli, ucztowali byli''
| mefnifverna ''jedli, ucztowali''
| mefnigêrna ''jedzą, ucztują''
| mefniṣêyrna ''będą jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyrs ''kiedyś będą jedli, będą ucztowali''
|-
! nieoż.
| ḥto
| mefniqovrsum ''jedli byli, ucztowali byli''
| mefnifverum ''jedli, ucztowali''
| mefnigêrum ''jedzą, ucztują''
| mefniṣêyrum ''będą jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyrsum ''kiedyś będą jedli, będą ucztowali''
|}

*Końcówki dla obwiatywu w czasownikach kategorii I to: '''-qallo''' (czas przeszły odległy), '''-vētt''' (czas przeszły prosty), '''-ṣêf''' (czas przyszły prosty) oraz '''-ṣṣīd''' (czas przyszły odległy).

=====Kategoria II=====
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przeszły odległy
!Przeszły prosty
!Czas teraźniejszy
!Przyszły prosty
!Przeszły odległy
|-
| colspan="8" |
|-
! colspan="8" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| darqovni ''miałem był''
| darçrēni ''miałem''
| darbēni ''mam''
| darṣînni ''będę miał''
| darṣhoyni ''kiedyś będę miał''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| darqovn ''miałeś był''
| darçrēvn ''miałeś''
| darbēvn ''masz''
| darṣînun ''będziesz miał''
| darṣhoyun ''kiedyś będziesz miał''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| darqovma ''miał był''
| darçrēmma ''miał''
| darbēmma ''ma''
| darṣînma ''będzie miał''
| darṣhoyma ''kiedyś będzie miał''
|-
! nieoż.
| qa
| darqovndu ''miał był''
| darçrēndu ''miał''
| darbēndu ''ma''
| darṣîndu ''będzie miał''
| darṣhoyndu ''kiedyś będzie miał''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| darqāll ''miał był''
| darponē ''miał''
| darbēstyā ''ma''
| darṣîf ''będzie miał''
| darṣvovd ''kiedyś będzie miał''
|-
! colspan="8" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| darqovjê ''mieliśmy byli''
| darçrējê ''mieliśmy''
| darbējê ''mamy''
| darṣînjê ''będziemy mieli''
| darṣhoyjê ''kiedyś będziemy mieli''
|-
! podw.
| ṕovle
| darqovng ''mieliśmy byli''
| darçrēng ''mieliśmy''
| darbēng ''mamy''
| darṣîng ''będziemy mieli''
| darṣhoyng ''kiedyś będziemy mieli''
|-
! eks.
| ṕaye
| darqovci ''mieliśmy byli''
| darçrēci ''mieliśmy''
| darbēci ''mamy''
| darṣînci ''będziemy mieli''
| darṣhoyci ''kiedyś będziemy mieli''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| darqovćo ''mieliście byli''
| darçrēćo ''mieliście''
| darbēćo ''macie''
| darṣînaćo ''będziecie mieli''
| darṣhoyćo ''kiedyś będziecie mieli''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| darqovrs ''mieli byli''
| darçrērs ''mieli''
| darbērs ''mają''
| darṣînars ''będą mieli''
| darṣhoyrs ''kiedyś będą mieli''
|-
! nieoż.
| ḥto
| darqovrsum ''mieli byli''
| darçrērsum ''mieli''
| darbērsum ''mają''
| darṣînarsum ''będą mieli''
| darṣhoyrsum ''kiedyś będą mieli''
|}

*Końcówki dla obwiatywu w czasownikach kategorii II to: '''-qāll''' (czas przeszły odległy), '''-ponē''' (czas przeszły prosty), '''-ṣîf''' (czas przyszły prosty) oraz '''-ṣvovd''' (czas przyszły odległy).

=====Odmiana "nēzu" "być"=====
Czasownik "być" odmienia się inaczej w zależności od czasu. W czasach prostych oraz w czasie teraźniejszym przybiera formę sufiksu doczepianego na końcu przymiotnika, rzeczownika lub dłuższej zbitki. W czasach odległych natomiast czasownik ten opiera się o rdzeń <big>{{Unicode|NƏZU|Kherinean}}</big> '''nēzu''' [{{IPA|ne:zu}}], który następnie odmieniany jest jak pełnoprawny czasownik poprzez odmianę osobową kategorii II oraz odpowiednie końcówki czasu ('''-aq''' dla czasu przeszłego odległego oraz '''-ife''' dla czasu przyszłego odległego).

{| width="75%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=5 | Czas przeszły prosty
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| -novn
| tāzeh''''novn''' ''byłem człowiekiem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| -nīf
| tāzeh''''nīf''' ''byłeś człowiekiem''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| -ŝovr
| tāzeh''''ŝovr''' ''był człowiekiem''
|-
! nieoż.
| qa
| -ŝovm
| tāzeh''''ŝovm''' ''był człowiekiem''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -ŝovt
| tāzeh''''ŝovt''' ''był człowiekiem''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| -qeyb
| qovdras''''qeyb''' ''byliśmy królami''
|-
! podw.
| ṕovle
| -qovr
| qovdras''''qovr''' ''byliśmy królami''
|-
! eks.
| ṕaye
| -qayy
| qovdras''''qayy''' ''byliśmy królami''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| -zis
| qovdras''''zis''' ''byliście królami''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| -ṣen
| qovdras''''ṣen''' ''byli królami''
|-
! nieoż.
| ḥto
| -ṣon
| qovdras''''ṣon''' ''byli królami''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=5 | Czas przyszły prosty
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| -neḥn
| tāzeh''''neḥn''' ''będę człowiekiem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| -namn
| tāzeh''''namn''' ''będziesz człowiekiem''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| -ŝgal
| tāzeh''''ŝgal''' ''będzie człowiekiem''
|-
! nieoż.
| qa
| -ŝilm
| tāzeh''''ŝilm''' ''będzie człowiekiem''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -ŝayl
| tāzeh''''ŝayl''' ''będzie człowiekiem''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| -jēn
| qovdras''''jēn''' ''będziemy królami''
|-
! podw.
| ṕovle
| -jve
| qovdras''''jve''' ''będziemy królami''
|-
! eks.
| ṕaye
| -jḥe
| qovdras''''jḥe''' ''będziemy królami''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| -hirs
| qovdras''''hirs''' ''będziecie królami''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| -ṣîh
| qovdras''''ṣîh''' ''będą królami''
|-
! nieoż.
| ḥto
| -ṣyoh
| qovdras''''ṣyoh''' ''będą królami''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=5 | Czas przeszły odległy
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| tāzeh nēzu'''niaq''' ''kiedyś byłem człowiekiem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| tāzeh nēz'''ovnaq''' ''kiedyś byłeś człowiekiem''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| tāzeh nēzu'''mmāq''' ''kiedyś był człowiekiem''
|-
! nieoż.
| qa
| tāzeh nēzu'''nduaq''' ''kiedyś był człowiekiem''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| tāzeh nēzu'''styāq''' ''kiedyś był człowiekiem''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| qovdras nēzu'''jêq''' ''kiedyś byliśmy królami''
|-
! podw.
| ṕovle
| qovdras nēzu'''ngaq''' ''kiedyś byliśmy królami''
|-
! eks.
| ṕaye
| qovdras nēzu'''ciaq''' ''kiedyś byliśmy królami''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| qovdras nēzu'''ćoq''' ''kiedyś byliście królami''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| qovdras nēzu'''rsaq''' ''kiedyś byli królami''
|-
! nieoż.
| ḥto
| qovdras nēzu'''rsumaq''' ''kiedyś byli królami''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=5 | Czas przyszły odległy
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| tāzeh nēzu'''nīfe''' ''kiedyś będę człowiekiem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| tāzeh nēz'''ovnife''' ''kiedyś będziesz człowiekiem''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| tāzeh nēzu'''mmayfe''' ''kiedyś będzie człowiekiem''
|-
! nieoż.
| qa
| tāzeh nēzu'''nduyfe''' ''kiedyś będzie człowiekiem''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| tāzeh nēzu'''styāyfe''' ''kiedyś będzie człowiekiem''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| qovdras nēzu'''jêfe''' ''kiedyś będziemy królami''
|-
! podw.
| ṕovle
| qovdras nēzu'''ngife''' ''kiedyś będziemy królami''
|-
! eks.
| ṕaye
| qovdras nēzu'''cīfe''' ''kiedyś będziemy królami''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| qovdras nēzu'''ćoyfe''' ''kiedyś będziecie królami''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| qovdras nēzu'''rsife''' ''kiedyś będą królami''
|-
! nieoż.
| ḥto
| qovdras nēzu'''rsumife''' ''kiedyś będą królami''
|}
|}

===Zaimki===
Cherynejski utrzymuje klasyczny podział na '''zaimki rzeczowne''' (zastępujące rzeczowniki i podobnie jak one odmieniane przez sufiksy), '''dzierżawcze''' (przybierające formę przyrostków dodawanych do rzeczowników w odpowiedniej pozycji za ich rdzeniem) oraz '''zaimki zwrotne''' (przybierające formę przedrostków do początku odpowiednio odmienionego czasownika). System zaimków jest dość rozbudowany.

====Zaimki rzeczowe i dzierżawcze====
Każdy zaimek rzeczowy posiada odpowiadający mu zaimek dzierżawczy. Niektóre zaimki dzierżawcze posiadają 2 formy, pojawiając się jako kończący słowo sufiks oraz jako wrostek, doklejany do rdzenia za określonością, lecz przed liczbą i przypadkiem. Rozróżnienie to pojawia się jednak tylko w przypadku zaimków dzierżawczych liczby mnogiej, z wyjątkiem pierwszej osoby liczby mnogiej podwójnej (''ṕovle'') i ekskluzywnej (''ṕaye''). W ich wypadku formy przyrostku oraz wrostku wyglądają tak samo. Pierwsza osoba liczby mnogiej inkluzywnej (''ṕeçe'') wyróżnia się natomiast tym, że jeżeli rzeczownik kończy się samogłoską, zostanie ona inkorporowana i zastąpiona przez samogłoskę zaimku dzierżawczego.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe ''ja''
| -kṣe
| taŝuḥḥo'''kṣe''' ''mój ametyst''
|-
! colspan=2 | II.
| men ''ty''
| -me
| taŝuḥḥo'''me''' ''twój ametyst''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra ''on/ona''
| -īs
| taŝuḥḥo'''īs''' ''jego/jej ametyst''
|-
! nieoż.
| qa ''to''
| -rovs
| taŝuḥḥo'''rovs''' ''tego ametyst''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -dêŝ
| taŝuḥḥo'''dêŝ''' ''jego ametyst''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe ''my (z tobą)''
| -ay- -ayi
| taŝuḥḥ'''ayi''' ''nasz ametyst''
|-
! podw.
| ṕovle ''my dwoje''
| -ren
| taŝuḥḥo'''ren''' ''nasz ametyst''
|-
! eks.
| ṕaye ''my (bez ciebie)''
| -pen
| taŝuḥḥo'''pen''' ''nasz ametyst''
|-
! colspan=2 | II.
| qin ''wy''
| -je- -jehi
| taŝuḥḥo'''jehi''' ''wasz ametyst''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta ''oni''
| -ťen- -ťeni
| taŝuḥḥo'''ťeni''' ''ich ametyst''
|-
! nieoż.
| ḥto ''te''
| -ťon- -ťone
| taŝuḥḥo'''ťone''' ''ich ametyst''
|}

====Zaimki zwrotne====
Występują trzy zaimki zwrotne, jeden dla liczby pojedynczej, dwa dla liczby mnogiej (zaimek samodzielny oraz wzajemny). Różnica pomiędzy dwoma ostatnimi polega na tym, że zaimek samodzielny wyraża czynność wykonaną przez podmioty na samych sobie, podczas gdy zaimek wzajemny wyraża czynność wykonaną przez podmioty na sobie nawzajem.

{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
! rowspan="2" | Liczba pojedyncza
! colspan="2" | Liczba mnoga
|-
! Samodzielna
! Wzajemna
|-
| tsovl-
----
'''tsovl'''litagêr ''oceniam się, samego siebie''
| tsrāl-
----
'''tsrāl'''litagêrna ''oceniają się, sami siebie''
| skāl-
----
'''skāl'''litagêrna ''oceniają się nawzajem''
|}

===Rzeczowniki===
Ajniadzki cherynejski operował na podstawie takiego samego łańcucha morfologicznego jak język klasyczny. Do rdzenia rzeczownika mógł zostać doczepiony maksymalnie jeden przedrostek, oraz szereg przyrostków, obejmujących różne znaczenia, od słowotwórstwa, liczbę, rodzaj, klitykę dzierżawczą, na przypadku oraz przyrostkowej formie czasownika "być" kończąc.

<prefiks> + '''rdzeń''' + <sufiks słowotwórczy> + <określoność> + <klityka dzierżawcza> + <liczba₁> + <przypadek₁><ref>Przypadek wewnętrzny, „własny”.</ref> + <liczba₂> + <przypadek₂><ref>Przypadek zgodny z nadrzędnym.</ref> + <sufiks „być”>

Z uwagi na powszechność ''Suffixaufnahme'' w języku cherynejskim, system morfologiczny zakłada możliwość występowania w słowie więcej niż jednego przyrostka liczby i przypadku, tak, by rzeczownik zależny w grupie nominalnej zgadzał się z rzeczownikiem nadrzędnym, powtarzając sufiks przypadka, który należy do całej frazy. '''Liczba₁''' oraz '''przypadek₁''' oznaczają przyrostki rzeczownika nadrzędnego, podczas gdy '''liczba₂''' i '''przypadek₂''' wskazują na położenie dodatkowych przyrostków rzeczownika zależnego.

====Rodzaj====
Występują dwa rodzaje gramatyczne, rodzaj '''ożywiony''' oraz '''nieożywiony'''. Podobnie jak w języku klasycznym, różnica pomiędzy rodzajami opiera się głównie o znaczenie słowa. Rzeczowniki ożywione to ludzie, zwierzęta, części ciała oraz niektóre słowa związane z władzą, państwowością oraz atrybutami królewskimi. Rzeczowniki nieożywione to rośliny, narzędzia, przedmioty, budynki oraz większość abstrakcyjnych idei.

W przeciwieństwie jednak do języka klasycznego, końcówka słowa, zwłaszcza jego ostatnia samogłoska, nie przekłada się w sposób oczywisty na jego rodzaj gramatyczny. Rzeczowniki ożywione oraz nieożywione mogą kończyć się tym samym dźwiękiem. Rozróżnienie rodzajowe jest więc oparte wyłącznie o kontekst i znaczenie słowa. Częściej niż w języku klasycznym występują słowa homofoniczne o takiej samej formie, lecz różnym znaczeniu w zależności od rodzaju. Oznacza to znaczne rozszerzenie się rzadkiej w języku klasycznym kategorii rzeczowników nieregularnych.

====Określoność====
Formy '''określone''' oraz '''nieokreślone''' tworzy się za pomocą odpowiednich sufiksów, które różnią się nieznacznie w zależności od tego, czy rdzeń rzeczownika kończy się samogłoską, czy spółgłoską. Formę określoną tworzy sufiks '''-n''' (rdzeń zakończony samogłoską) lub '''-an''' (rdzeń zakończony spółgłoską). Formę nieokreśloną tworzy sufiks '''-t''' (rdzeń zakończony samogłoską) lub '''-at''' (rdzeń zakończony spółgłoską).

Sufiksy określoności i nieokreśloności zostają poddane modyfikacji w momencie dodania po nich kolejnych przyrostków, szczególnie sufiksów liczby lub odmiany przez przypadek. W formach określonych zachodzi systematyczny rotacyzm [{{IPA|n}}] > [{{IPA|r}}], objawiający się zmianą -n/-an w '''-r-''' oraz '''-ar-'''. W formach nieokreślonych dochodzi natomiast do udźwięcznienia [{{IPA|t}}] w [{{IPA|d}}] i zmiany sufiksów w '''-da-''' lub '''-ada-'''.
{| width="40%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
!
!Kṣaye ''dowódca''
!Īvo ''łaska''
!Ṣar ''zastępca, cień''
!Têbb ''język, mowa''
|-
! Określony
| kṣaye'''n''' (konkretny)
| īvo'''n''' (konkretna)
| ṣar'''an''' (konkretny)
| têbb'''an''' (konkretny)
|-
! Nieokreślony
| kṣaye'''t''' (jakiś)
| īvo'''t''' (jakaś)
| ṣar'''at''' (jakiś)
| têbb'''at''' (jakiś)
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
!Modyfikacja dalszym sufiksem:
!Kṣayes ''dowódcy'' [l.mn]
!Īvoze ''łaski'' [dopełniacz]
!Ṣars ''zastępcy/cienie'' [l.mn]
!Têbbaze ''języka/mowy'' [dopełniacz]
|-
! Określony
| kṣaye'''r'''s (konkretny)
| īvo'''r'''zu (konkretna)
| ṣar'''ar'''s (konkretny)
| têbb'''ar'''zu (konkretny)
|-
! Nieokreślony
| kṣaye'''da'''s (jakiś)
| īvo'''da'''zu (jakaś)
| ṣar'''ada'''s (jakiś)
| têbb'''ada'''zu (jakiś)
|}
|}

====Liczba====
Podobnie jak język klasyczny, cherynejski posiada trzy liczby gramatyczne: liczbę '''pojedyncza''', liczbę '''podwójną''' oraz liczbę '''mnogą'''. Liczbę podwójną tworzy się poprzez sufiks '''-nē''', w rzadkich sytuacjach również '''-anē'''. Liczba mnoga oznaczona jest sufiksem '''-s''' lub '''-as'''. Formy z początkowym a występują jedynie przed geminatą lub bardzo ograniczoną liczbą zbitek spółgłoskowych.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
!
! Dowódca
! Łaska
! Zastępca, cień<ref>W zależności od rodzaju gramatycznego.</ref>
! Język, mowa
|-
! L. pojedyncza
| kṣaye [podstaw.] kṣayen [określ.] kṣayet [nieokreśl.]
| īvo [podstaw.] īvon [określ.] īvot [nieokreśl.]
| ṣar [podstaw.] ṣaran [określ.] ṣarat [nieokreśl.]
| têbb [podstaw.] têbban [określ.] têbbat [nieokreśl.]
|-
! L. podwójna
| kṣaye'''nē''' [podstaw.] kṣayer'''nē''' [określ.] kṣayeda'''nē''' [nieokreśl.]
| īvo'''nē''' [podstaw.] īvor'''nē''' [określ.] īvoda'''nē''' [nieokreśl.]
| ṣar'''nē''' [podstaw.] ṣarar'''nē''' [określ.] ṣarada'''nē''' [nieokreśl.]
| têbb'''anē''' [podstaw.] têbbar'''nē''' [określ.] têbbada'''nē''' [nieokreśl.]
|-
! L. mnoga
| kṣaye'''s''' [podstaw.] kṣayer'''s''' [określ.] kṣayeda'''s''' [nieokreśl.]
| īvo'''s''' [podstaw.] īvor'''s''' [określ.] īvoda'''s''' [nieokreśl.]
| ṣar'''s''' [podstaw.] ṣarar'''s''' [określ.] ṣarada'''s''' [nieokreśl.]
| têbb'''as''' [podstaw.] têbbar'''s''' [określ.] têbbada'''s''' [nieokreśl.]
|}

====Przypadki====
Występuje 10 przypadków, przy czym essyw i abessyw zdają się być pomijane w niektórych tekstach lub stosowane niekonsekwentnie, co sugeruje, że również zanikały. Odmiana przez przypadki zachodzi poprzez odpowiednie sufiksy. Wyjątkiem jest mianownik, będący podstawową formą rzeczownika. Większość przypadków posiada nieco odmienne wersje przyrostków w zależności od rodzaju rzeczownika. W rzadkich przypadkach, w których odmienienie słowa przez przypadek mogłoby doprowadzić do powstania nienaturalnej zbitki spółgłoskowej (lub w której przyrostek doklejany byłby bezpośrednio do geminaty), pomiędzy rzeczownik a sufiks może pojawić się dodatkowa samogłoska.

{| class="wikitable" width="35%" style="text-align:center"
|-
!
! Przypadek
! Znaczenie
! Sufiks [oż.] / [nieoż.]
|-
! I.
| Mianownik
| kto?, co? ''Ogólny podmiot''
| —
|-
|-
! II.
| Dopełniacz
| czyj? kogo? czego? ''Wyraża posiadanie''
| -ze / -zu
|-
! III.
| Celownik
| komu? czemu? ''Wyraża dopełnienie dalsze''
| -te / -tu
|-
! IV.
| Biernik
| kogo? co? ''Wyraża dopełnienie bliższe''
| -bā / -biy
|-
! V.
| Ablatyw
| skąd? od czego? od kogo? ''Wyraża ruch od miejsca''
| -jēs / -jīs
|-
! VI.
| Allatyw
| dokąd? do czego? do kogo? ''Wyraża ruch do miejsca''
| -ter / -tovr
|-
! VII.
| Miejscownik
| o kim? o czym? w/na czym? ''Wyraża miejsce danej akcji''
| -yen / -yovn
|-
! VIII.
| Narzędnik
| kim? czym? ''Wyraża narzędzie i sposób wykonania czynności''
| -çe / -ço
|-
! IX.
| Essyw
| jako kto? jako co? ''Wyraża byt w danym stanie, służenie w danym celu''
| -ŝura
|-
! X.
| Abessyw
| bez kogo? bez czego? pozbawiony czego? ''Wyraża brak lub nieobecność danego rzeczownika''
| -sāvi
|}

'''Geminatyzacja''', czyli podwojenie lub wydłużenie spółgłoski, jest procesem powszechnie zachodzącym przy odmianie przez przypadki. W większości tekstów cherynejskich poświadczony jest on w '''dopełniaczu''', '''celowniku''', '''bierniku''' oraz '''narzędniku''', aczkolwiek odnaleziono pojedyncze teksty w których geminatyzację zaobserwowano też w innych przypadkach. Geminatyzacja może zachodzić czasem w ostatniej spółgłosce odmienianego rzeczownika, niekiedy nawet gdy jest to ostatni dźwięk przed sufiksem odmiany. Oprócz geminatyzacji może dojść też do asymilacji takiej spółgłoski przez spółgłoskę przyrostka przypadku. Na to, czy i w którym miejscu dochodzi do geminatyzacji ma wpływ również stopień określoności rzeczownika, chociaż proces ten jest wysoce nieregularny. Przykładowo:
<div style="column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2">
*<big>{{Unicode|ḤIVI|Kherinean}}</big> ''ḥivi''<ref>Rzeczownik nieożywiony w formie podstawowej w liczbie pojedynczej.</ref> [{{IPA|χiwi}}] (bitwa) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḤIVVIZU|Kherinean}}</big> ''ḥi'''vv'''izu'' [{{IPA|χiw:izu}}] (bitwy) ['''GEN''']
*<big>{{Unicode|ḤIVIN|Kherinean}}</big> ''ḥivin''<ref>Rzeczownik nieożywiony określony w liczbie pojedynczej.</ref> [{{IPA|χiwin}}] (''ta'' bitwa) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḤIVIRZU|Kherinean}}</big> ''ḥivirzu'' [{{IPA|χiwirzu}}] (''tej'' bitwy) ['''GEN''']
*<big>{{Unicode|ḤIVIDAS|Kherinean}}</big> ''ḥividas''<ref>Rzeczownik nieożywiony nieokreślony w liczbie mnogiej.</ref> [{{IPA|χiwidas}}] (''jakieś'' bitwy) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḤIVIDAZZU|Kherinean}}</big> ''ḥivida'''zz'''u'' [{{IPA|χiwidaz:u}}] (''jakiś'' bitew) ['''GEN''']
*<big>{{Unicode|ḪNYADA|Kherinean}}</big> ''Īnyada''<ref>Rzeczownik ożywiony w formie podstawowej w liczbie pojedynczej.</ref> [{{IPA|i:njada}}] (Ajniad) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḪNYADDATE|Kherinean}}</big> ''Īnya'''dd'''ate'' [{{IPA|i:njad:ate}}] (Ajniadowi) ['''DAT''']
*<big>{{Unicode|ḪNYADAN|Kherinean}}</big> ''Īnyadan''<ref>Rzeczownik ożywiony określony w liczbie pojedynczej.</ref> [{{IPA|i:njadan}}] (''ten'' Ajniad) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḪNYADARTE|Kherinean}}</big> ''Īnyadarte'' [{{IPA|i:njadarte}}] (''temu'' Ajniadowi) ['''DAT''']
*<big>{{Unicode|ḪNYADADANƏ|Kherinean}}</big> ''Īnyadadanē''<ref>Rzeczownik ożywiony nieokreślony w liczbie podwójnej.</ref> [{{IPA|i:njadadane:}}] (''jakiś'' dwóch Ajniadów) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḪNYADADANƏTE|Kherinean}}</big> ''Īnyadadanēte'' [{{IPA|i:njadadane:te}}] (''jakimś'' dwóm Ajniadom) ['''DAT''']
</div>

====Suffixaufnahme====
Proces znany jako ''Suffixaufnahme'', czyli przyjęcie przez rzeczownik zależny dodatkowego przyrostka, występuje powszechnie w języku cherynejskim. Jest to cecha powszechna pośród [[Lista języków Wschodu Starożytnego|języków Wschodu Starożytnego]], nieobecna była jednak w ajniadzkim klasycznym. ''Suffixaufnahme'' polega na tym, że rzeczownik zależny w grupie nominalnej powtarza sufiks (najczęściej przypadku, czasem też liczby), który należy do całej frazy. Występuje gdy rzeczownik jest określany przez inny rzeczownik lub serię rzeczowników, przy czym w takim wypadku rzeczownik nadrzędny zawsze znajduje się na końcu, a rzeczownik zależny (lub rzeczowniki zależne) przed nim. Jest to kolejność odwrotna niż w języku klasycznym. Co więcej:
<div style="column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2">
*Dodatkowy przyrostek liczby (''liczba₂'') pojawia się tylko wtedy, gdy liczba rzeczownika nadrzędnego nie jest taka sama jak liczba rzeczownika zależnego.
*Sufiksy określoności zachowują swój wpływ fonetyczny przed drugim sufiksem przypadka.
*W pewnych przypadkach również w procesie ''Suffixaufnahme'' może dochodzić do asymilacji fonetycznej i geminatyzacji między sufiksami.
*Występuje tendencja do elidowania<ref>Opuszczenia wygłosowej samogłoski lub końcowej sylaby wyrazu przed samogłoską nagłosową następnego wyrazu.</ref> w niektórych pozycjach (np. ''taŝuḥḥossāvyen'' zamiast ''taŝuḥḥossāviyen'').
*Złożone frazy (na przykład ''dowódca tych ludzi króla'') tworzą łańcuchową konstrukcję ''Suffixaufnahme''.
*W sytuacji wystąpienia w takiej złożonej konstrukcji czasownika "być" w formie sufiksu, pojawi się on zawsze na samym końcu frazy, w rzeczowniku nadrzędnym.
</div>
 
Proste przykłady użycia ''Suffixaufnahme'' w języku cherynejskim:
<big>{{Unicode|KṢAYE|Kherinean}}</big> ''Kṣaye'' "dowódca", <big>{{Unicode|ḤIVI|Kherinean}}</big> ''ḥivi'' "bitwa"
* → <big>{{Unicode|ḤIVVIZU KṢAYE|Kherinean}}</big> ''Ḥivvizu kṣaye'' [{{IPA|χiw:izu kʃaje}}] — "dowódca bitwy".
* → <big>{{Unicode|ḤIVIRZUNƏTE KṢAYERNƏTE|Kherinean}}</big> ''Ḥivirzunnēte kṣayernēte'' [{{IPA|χiwirzune:te kʃajerne:te}}] — "obu dowódcom tej bitwy".
* → <big>{{Unicode|ḤIVIRZUNNƏḼRA KṢAYEDANNƏḼRA|Kherinean}}</big> ''Ḥivirzunnēŝura kṣayedannēŝura'' [{{IPA|χiwirzun:e:ɬʷura kʃajedan:e:ɬʷura}}] — "jako jeden z dwóch dowódców tej bitwy".

<big>{{Unicode|QOVDRA|Kherinean}}</big> ''Qovdra'' "król", <big>{{Unicode|ḪNYADA|Kherinean}}</big> ''Īnyada'' "Ajniad"
* → <big>{{Unicode|ḪNYADARSZE QOVDRAN|Kherinean}}</big> ''Īnyadarsze qovdran'' [{{IPA|i:njadarsze qou̯dran}}] — "ten król Ajniadów".
* → <big>{{Unicode|ḪNYADARSZETTER QOVDRASTER|Kherinean}}</big> ''Īnyadarszetter qovdraster'' [{{IPA|i:njadarszet:er qou̯draster}}] — "do królów Ajniadów".
* → <big>{{Unicode|ḪNYADARZEBĀ QOVDRADDABĀ|Kherinean}}</big> ''Īnyadarzebā qovdraddabā'' [{{IPA|i:njadarzeba: qou̯drad:aba:}}] — "króla tego Ajniady<ref>Król jest nieokreślony, co może w tym kontekście oznaczać, że królów jest więcej niż jeden, lub przejawiać rodzaj lekceważenia wobec władzy królewskiej.</ref>".

W przypadku bardziej skomplikowanych złożeń (więcej niż dwa rzeczowniki):
<big>{{Unicode|TĀZEH|Kherinean}}</big> ''Tāzeh'' "człowiek", <big>{{Unicode|TAḼḤḤO|Kherinean}}</big> ''taŝuḥḥo'' "ametyst", <big>{{Unicode|RRAKṢO|Kherinean}}</big> ''rrakṣo'' "księżyc"
* → <big>{{Unicode|RRAKṢOZZUYEN TAḼḤḤOSSĀVYEN TĀZEHARYEN|Kherinean}}</big> ''rrakṣozzuyen taŝuḥḥossāvyen tāzeharyen'' [{{IPA|r:akʃoz:ujen taɬʷuχ:os:a:wjen ta:zexarjen}}] — "o człowieku bez ametystów księżyca".

<big>{{Unicode|ḪVO|Kherinean}}</big> ''Īvo'' "łaska", <big>{{Unicode|ṮBB|Kherinean}}</big> ''têbb'' "język", <big>{{Unicode|ḪNYADA|Kherinean}}</big> ''Īnyada'' "Ajniad"
* → <big>{{Unicode|ḪNYADDAZETOVR ṮBBARZUTOVR ḪVORTOVR|Kherinean}}</big> ''Īnyaddazetovr têbbarzutovr īvortovr'' [{{IPA|i:njad:azetou̯r tʲɛb:arzutou̯r i:wortou̯r}}] — "od łaski języka Ajniadów".

<big>{{Unicode|ṢAR|Kherinean}}</big> ''Ṣar'' "cień, zastępca", <big>{{Unicode|KṢAYE|Kherinean}}</big> ''kṣaye'' "dowódca", <big>{{Unicode|TĀZEH|Kherinean}}</big> ''tāzeh'' "człowiek", <big>{{Unicode|QOVDRA|Kherinean}}</big> ''qovdra'' "król", <big>{{Unicode|ḪNYADA|Kherinean}}</big> ''Īnyada'' "Ajniad"
* → <big>{{Unicode|ḪNYADAZZETE QOVDRARZETTE TĀZEHSZETTE KṢAYEZETTE ṢARARTE|Kherinean}}</big> ''Īnyadazzete qovdrarzette tāzehszette kṣayezette ṣararte'' [{{IPA|i:njadaz:ete qou̯drarzet:e ta:zexszet:e kʃajezet:e ʃararte}}] — "[dla] zastępcy dowódcy ludzi króla Ajniadów".

===Przymiotniki===
Większość przymiotników pochodzi od rzeczowników, charakteryzują się końcówką '''-ān'''. W cherynejskim występują dość rzadko, język ten ma tendencję do zastępowania przymiotników łańcuchami ''Suffixaufnahme''. Gdy przymiotniki się pojawiają, występują zwykle przed określanymi rzeczownikami i nie odmieniają się przez przypadki.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! Rzeczownik
! Przymiotnik
|-
| ćiṣa
(ryba)
| ćiṣ'''ān'''
(rybny)
|-
| īvo
(łaska)
| īv'''ān'''
(łaskawy)
|-
| tîyane, tîyanu
(rodzina, krew)
| tîyan'''ān'''
(pokrewny, krwawy)
|}

====Stopniowanie przymiotników====
Przymiotniki stopniuje się poprzez dodanie do nich odpowiedniego przedrostka. Istnieją 3 stopnie: stopień '''równy''', '''wyższy''' oraz '''najwyższy'''. Stopień równy nie wymaga żadnego przedrostka, stopień wyższy tworzony jest poprzez przedrostek '''ēn-''', stopień najwyższy natomiast przez przedrostek '''ar-'''.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! Stopień równy
! Stopień wyższy
! Stopień najwyższy
|-
| ćiṣān
(rybny)
| '''ēn'''ćiṣān
(bardziej rybny)
| '''ar'''ćiṣān
(najbardziej rybny)
|-
| īvān
(łaskawy)
| '''ēn'''īvān
(łaskawszy)
| '''ar'''īvān
(najbardziej łaskawy)
|-
| tîyanān
(pokrewny, krwawy)
| '''ēn'''tîyanān
(bardziej pokrewny, krwawszy)
| '''ar'''tîyanān
(najbardziej pokrewny, najkrwawszy)
|}

====Negacja przymiotników====
Negacja przymiotników jest bardzo regularna i odbywa się za pomocą poprzedzenia przymiotnika partykułą '''pat-'''. Jest on zawsze na początku przymiotnika, poprzedzając przedrostki stopniowania. Jeżeli negowany przymiotnik zaczyna się samogłoską dojdzie do udźwięcznienia (np. ''arīvān'' → '''''pad'''arīvān'' "nie najbardziej łaskawy"). Jeżeli przymiotnik zaczyna się nie ejektywną spółgłoską zwartą zębową [{{IPA|t, tʲ, d, dʲ}}] dojdzie natomiast do geminatyzacji.

===Liczebniki===
Liczebniki cherynejskie są bardzo podobne do tych występujących w języku klasycznym. Prócz przewidywalnych zmian fonetycznych oraz kilku nieregularności nie występują w nich większe zmiany.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! rowspan="2" |
! rowspan="2" | Liczebnik główny
! colspan="2" | Liczebnik porządkowy
|-
! width="17%" | oż.
! width="17%" | nieoż.
|-
!1
|ḥeru [{{IPA|χeru}}]
|īnne ''pierwszy, pierwsza''
|īn ''pierwsze''
|-
!2
|lava [{{IPA|lawa}}]
|lavnas ''drugi druga''
|lavnos ''drugie''
|-
!3
|qahṣ [{{IPA|qaxʃ}}]
|qaṣṣune ''trzeci, trzecia''
|qaṣṣuno ''trzecie''
|-
!4
|ṣînh [{{IPA|ʃʲiŋx}}]
|ṣînhas ''czwarty, czwarta''
|ṣînhos ''czwarte''
|-
!5
|ktav [{{IPA|ktaw}}]
|ktavnas ''piąty, piąta''
|ktavnos ''piąte''
|-
!6
|hvēṣ [{{IPA|xwe:ʃ}}]
|hivṣne ''szósty, szósta''
|hivṣno ''szóste''
|-
!7
|svāḥ [{{IPA|swa:χ}}]
|savḥas ''siódmy, siódma''
|savḥos ''siódme''
|-
!8
|jêttu [{{IPA|d͡ʒʲet:u}}]
|jêttane ''ósmy, ósma''
|jêttano ''ósme''
|-
!9
|rira [{{IPA|rira}}]
|rirŝa ''dziewiąty, dziewiąta''
|rirŝo ''dziewiąte''
|-
!10
|tiys [{{IPA|tijs}}]
|tiyseṣ ''dziesiąty, dziesiąta''
|tiyṣo ''dziesiąte''
|-
| colspan="4" |
|-
! 100
|zeyed [{{IPA|zejed}}]
|īnzeyedas ''setny, setna''
|īnzeyedos ''setne''
|-
! 1000
|doveṣe [{{IPA|doweʃe}}]
|īndovṣas ''tysięczny, tysięczna''
|īndovṣos ''tysięczne''
|}

==Znane teksty==
Język cherynejski posiada dużych rozmiarów korpus znanych tekstów, które dzielą się na dwa podstawowe okresy: '''szyszeński''' ({{RokEryKyonu|2800}} - {{RokEryKyonu|3345}}) oraz '''postszyszeński''' (po roku {{RokEryKyonu|3345}}). Pierwszy z nich obejmuje czasy [[Ajniadzi|ajniadzkiej]] bytności w [[Ceçəḥa|Szyszenii]] oraz panowania na tych terenach ajniadzkiej dynastii pod koniec istnienia [[Szyszenia#I Państwo Szyszeńskie|I Państwa Szyszeńskiego]]. Znaczna większość tekstów po cherynejsku datowanych na te czasy pochodzi z miasta [[Ḥerəne]] (Cheryne), które pełniło rolę stolicy i centrum ajniadzkiej diaspory. Do najważniejszych tekstów okresu szyszeńskiego zaliczyć należy:
*Trójjęzyczny tekst [[Stela Cherynejska|Steli Cherynejskiej]].
*Listę królów Cheryne (znana również jako ''Lista Panów'').
*Inskrypcje na murach [[Świątynie Cherynejskie|Świątyń Cherynejskich]].
*Elegie i lamentacje po miastach, krajach i osobach (<big>{{Unicode|ƏÇARḤOVR|Kherinean}}</big> ''ēçarḥovr'' [{{IPA|e:θarχou̯r}}]).

Okres postszyszeński obejmuje wszystkie teksty powstałe po wygnaniu ajniadzkich elit z [[Szyszenia|Szyszenii]] przez Szepa I Wybawiciela, pierwszego Pana-Słońce. Nie są one skupione w jednym tylko regionie, lecz rozproszone po znacznej części [[Kyon Wschodni|Kyonu Wschodniego]]. Odnajdywano je zarówno w [[Saszkuigodia|Saszkuigodii]], [[Olsenia Właściwa|Olsenii Właściwej]], [[Arewia|Arewii]], a pojedynczo nawet w miejscach tak odległych jak [[Surd]]. Są to teksty późne, obejmujące przede wszystkim klątwy, zaklęcia magiczne, teksty religijne oraz teksty o charakterze sekretnym, rytualnym lub alchemicznym.

{| class="wikitable" width=100% style="text-align: center;"
!colspan=3|Qovdiērze Veṣîyāze Ēçarḥovran ''Elegia królowej Wesziji''
|-
! Tekst cherynejski
! width=33% | Tekst w alfabecie cherynejskim
! Tekst polski
|-
|
Godne życie, ostatnia która pamięta stary świat
|
XXX
|
XXX
|-
| colspan=3|
|-
!colspan=3|XXX [[Plik:XXX.mp3]]
|-
|}
{| class="wikitable" width=100% style="text-align: center;"
!colspan=3|Jaṣcorzu Ēçarḥovran ''Lament nad Zagładą''<ref>Fragment znacznie dłuższego tekstu, zachowanego jedynie częściowo.</ref>
|-
! Tekst cherynejski
! width=33% | Tekst w alfabecie cherynejskim
! Tekst polski
|-
|
XXX
|
XXX
|
XXX
|-
| colspan=3|
|-
!colspan=3|XXX [[Plik:XXX.mp3]]
|-
|}
{| class="wikitable" width=100% style="text-align: center;"
!colspan=3|Zaklęcie przeciw złym siłom ''Także: "Zaklęcie przeciw nomadom"''
|-
! Tekst cherynejski
! width=33% | Tekst w alfabecie cherynejskim
! Tekst polski
|-
|
He fimazê ŝurrān, he teshaya ŝurrān, 
he rḥoksa ŝurrān, he ifmēṣ ŝurrān, 
he veḱalçizu hya qovnuzu rīma! 

Rovti nahrāt'yifb ćen kidat'yifb ćen ćimnet'yifb, 
rovti ḥeruçe'yifb ćen kayrān jîdlarçe'yifb, 
rovti īnṣān'yifb ćen zîlān'yifb ćen kṣabān'yifb. 

Ēnḱuno patberintus! 
Āspokṣetovr patbardāvnus! 
Nēfvokṣezzujīs qaçirjīs patmāvnus! 

Hev Kēannaze duron, liddaze hiṣen, 
Ārendizzeçe leçonirço, têrlistaŝav, menbā zîragêr! 
Nēzurin! Īrintus! Qaldîrtovr shićatus! 
|
{{Unicode|HE FIMAŹ ḼRRĀN HE TESHAYA ḼRRĀN|Kherinean}} 
{{Unicode|HE RḤOKSA ḼRRĀN HE IFMƏṢ ḼRRĀN|Kherinean}} 
{{Unicode|HE VEḰALÇIZU HYA QOVNUZU RḪMA|Kherinean}} 

{{Unicode|ROVTI NAHRĀTYIFB ĆEN KIDATYIFB ĆEN ĆIMNETYIFB|Kherinean}} 
{{Unicode|ROVTI ḤERUÇEYIFB ĆEN KAYRĀN ĴDLARÇEYIFB|Kherinean}} 
{{Unicode|ROVTI ḪNṢĀNYIFB ĆEN ŹLĀNYIFB ĆEN KṢABĀNYIFB|Kherinean}} 

{{Unicode|ƏNḰUNO PATBERINTUS|Kherinean}} 
{{Unicode|ĀSPOKṢETOVR PATBARDĀVNUS|Kherinean}} 
{{Unicode|NƏFVOKṢEZZUJḪS QAÇIRJḪS PATMĀVNUS|Kherinean}} 

{{Unicode|HEV KƏANNAZE DURON LIDDAZE HIṢEN|Kherinean}} 
{{Unicode|ĀRENDIZZEÇE LEÇONIRÇO ṮRLISTAŜAV MENBĀ ŹRAĞR|Kherinean}} 
{{Unicode|NƏZURIN ḪRINTUS QALḎRTOVR SHIĆATUS|Kherinean}} 
|
O, zły demonie, zła zjawo, 
zły zbóju, zły potworze, 
omenie cierpienia i śmierci! 

Czy jesteś mężczyzną, kobietą, czy dzieckiem, 
czy jesteś samemu, czy całą gromadą, 
czy jesteś syty, spragniony, czy głodny. 

Nie zbliżaj się! 
Nie wchodź do mego miasta! 
Nie przekraczaj progu domu mego! 

W imię Kēany, pana sądu, 
na rozkaz Ārendi, bogini nocy, zaklinam cię! 
Idź precz! Odejdź! Wracaj na step! 
|-
| colspan=3|
|-
!colspan=3|Rekonstrukcja możliwego brzmienia "Zaklęcia przeciw nomadom" w formie polifonicznego chóru<ref>Wykonanie nie jest idealne, znajdują się w nim pewne drobne błędy w wymowie.</ref>. [[Plik:Nēzurin Īrintus.mp3]]
|-
|}
{| class="wikitable" width=100% style="text-align: center;"
!colspan=3|Klątwa kończąca inskrypcję ''(ze ścian jednej ze [[Świątynie Cherynejskie|Świątyń Cherynejskich]])''<ref>Podobne klątwy są stałym elementem dorobku cherynejskiego piśmiennictwa, będąc końcową częścią większości oficjalnych inskrypcji.</ref>
|-
! Tekst cherynejski
! width=33% | Tekst w alfabecie cherynejskim
! Tekst polski
|-
|
Zyejêve gran çamiŝaprebiy ťaḱemṣhoyma, 
durokṣe baṣcīṣhoy hya darn hev dêmerovs berragoŝhoy, 
gran ēlraçarbiy kagmaṣhoy ćen drisṣhoy. 

Īroṣa dîrenadêŝbā ṣîçratyāft! 
Kēana ṣrabā ŝurrān ćasîrço belidatyāft! 
Ḥanrḥas nīydêŝasbiy ḱaraīsçe ēridityāft! 
Jovdê hya Hareṣa ṣrabā parzeniān dîrarço dîroytyāft! 

Duroīs, bastīsas hya tîyanuīs bevaḥyetyars, 
ēn ťēns ḱajêyalçirbiy beviyaṣrābēmma. 
|
{{Unicode|ZYEĴVE GRAN ÇAMIŜAPREBIY ŤAḰEMṢHOYMA|Kherinean}} 
{{Unicode|DUROKṢE BAṢCḪṢHOY HYA DARN HEV ḎMEROVS BERRAGOŜHOY|Kherinean}} 
{{Unicode|GRAN ƏLRAÇARBIY KAGMAṢHOY ĆEN DRISṢHOY|Kherinean}} 

{{Unicode|ḪROṢA ḎRENAḎŜBĀ ṨÇRATYĀFT|Kherinean}} 
{{Unicode|KƏANA ṢRABĀ ḼRRĀN ĆAṠRÇO BELIDATYĀFT|Kherinean}} 
{{Unicode|ḤANRḤAS NḪYḎŜASBIY ḰARAḪSÇE ƏRIDITYĀFT|Kherinean}} 
{{Unicode|JOVḎ HYA HAREṢA ṢRABĀ PARZENIĀN ḎRARÇO ḎROYTYĀFT|Kherinean}} 

{{Unicode|DUROḪS BASTḪSAS HYA ṮYANUḪS BEVAḤYETYARS|Kherinean}} 
{{Unicode|ƏN ŤƏNS ḰAĴYALÇIRNIY BEVIYAṢRĀBƏMMA|Kherinean}} 
|
Ktokolwiek zmieni tą inskrypcję, 
usunie moje imię i w jego miejsce wpisze własne, 
zniszczy lub ukryje to świadectwo. 

Īroṣa niech obali jego panowanie! 
Kēana niech osądzi go złym wyrokiem! 
Ḥanrḥas niech zatopi jego ziemie swą mocą! 
Jovdê i Hareṣa niech przeklną go nieodwołalną klątwą! 

Niechaj jego imię, potomstwo i krew zostaną wytępione, 
tak by na wieczność popadł w zapomnienie. 
|-
| colspan=3|
|-
!colspan=3|XXX [[Plik:XXX.mp3]]
|-
|}
{| class="wikitable" width=100% style="text-align: center;"
!colspan=3|Modlitwa do boga Kēany
|-
! Tekst cherynejski
! width=33% | Tekst w alfabecie cherynejskim
! Tekst polski
|-
|
Kēana ḱarān, he ḱamoṣṣān vakṣîyyozu vāḥiṕes! 
He men, handas taŝyaççe hya qovdraççe āyandragêt! 
He men, handas nahrāzebiy kidazebiy ḥammasbiy lidagêt! 

Fāndro īqeyen hev fansakṣeyovn Ḥanrḥaŝŝura zelpurān, 
fansakṣebiy belidatus, īqete ćasîme ṕadratus, 
gādayarste hya ŝurkîyoṣrarste ḱaraṕalçibā lisnitus. 

Ŝurzîrattasbā beḥovzatus, yaḥmakṣesbā īyeço beqovjêtus, 
grāns, handē īqeter vasrān'ṣta kagmatus, 
ḱarameze ēridun ḥtabā beçyeṣtyāft hya becîtyāft! 
|
{{Unicode|KƏANA ḰARĀN HE ḰAMOṢṢĀN VAKṨYYOZU VĀḤIṔES|Kherinean}} 
{{Unicode|HE MEN HANDAS TAŜYAÇÇE HYA QOVDRAÇÇE ĀYANDRAĞT|Kherinean}} 
{{Unicode|HE MEN HANDAS NAHRĀZEBIY KIDAZEBIY ḤAMMASBIY LIDAĞT|Kherinean}} 

{{Unicode|FĀNDRO ḪQEYEN HEV FANSAKṢEYOVN ḤANRḤAŜḼRA ZELPURĀN|Kherinean}} 
{{Unicode|FANSAKṢEBIY BELIDATUS ḪQETE ĆAṠME ṔADRATUS|Kherinean}} 
{{Unicode|GĀDAYARSTE HYA ḼRǨYOṢRARSTE ḰARAṔALÇIBĀ LISNITUS|Kherinean}} 

{{Unicode|ḼRŹRATTASBĀ BEḤOVZATUS YAḤMAKṢESBĀ ḪYEÇO BEQOVĴTUS|Kherinean}} 
{{Unicode|GRĀNS HANDƏ ḪQETER VASRĀNṢTA KAGMATUS|Kherinean}} 
{{Unicode|ḰARAMEZE ƏRIDUN ḤTABĀ BEÇYEṢTYĀFT HYA BEĊTYĀFT|Kherinean}} 
|
Kēano potężny, przerażający wichrze burzy! 
O Ty, który rządzisz bogami i królami! 
O Ty, który sądzisz czyny mężczyzn i kobiet! 

Stój przy mnie w mojej sprawie, jak niezłomny Ḥanrḥas, 
rozsądź moją sprawę, ogłoś mi swój wyrok, 
wymierz sprawiedliwość zdrajcom i krzywoprzysięzcom. 

Spal złych czarowników, straw ogniem mych wrogów, 
zniszcz tych, którzy są dla mnie niegodziwi, 
niech pokona i pochłonie ich powódź Twojej mocy!
|-
| colspan=3|
|-
!colspan=3|XXX [[Plik:Kēana ḱarān DAYCORE.mp3]]
|-
|}

==Przypisy==
<references/>

[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]][[Kategoria:Użytkownik:Borlach]][[Kategoria:Języki ajniadzkie|cherynejski]][[Kategoria:Cywilizacja ajniadzka]]

Plik:Kēana ḱarān DAYCORE.mp3

2026-04-18T12:27:02Z

Borlach:

== Opis ==
{{Suno}} Utwór wykonany został pod częściową inspiracją sardyńskim [https://www.youtube.com/watch?v=z-m3V1cwnPY&list=RDz-m3V1cwnPY| Cantu a Tenore] oraz dźwiękiem antycznych greko-rzymskich [https://www.youtube.com/watch?v=zZey_H8qmQA&list=RDzZey_H8qmQA&start_radio=1| organów wodnych] (hydraulis).
[[Kategoria:Cywilizacja ajniadzka]]

2026-03-20T17:10:51Z

Borlach: /* Znane teksty */

{{Kyon ukończony}}
{{JęzykiWschoduStarożytnego}}
{{ język
| kolor = #CE2029
| nazwa = Język cherynejski
| nazwa własna = <big>{{Unicode|ḪNYADĀN|Kherinean}}</big> Īnyadān
| twórca = [[User:Borlach|Borlach]] w 2025
| nazwa conworldu = [[Kyon]]
| państwa = [[Cywilizacja ajniadzka]], [[Ceçəḥa|Szyszenia]]
| regiony = [[Kyon Wschodni]]
| mówiący = ''brak'' (język wymarły)
| alfabet = alfabet cherynejski, alfabet łaciński
| typologia = fleksyjny SOV
| klasyfikacja =
[[Języki seframańskie]] (''proponowane'')
[[Języki ajniadzkie]]
:Język praajniadzki
::'''Język ajniadzki cherynejski'''
| tekst jaki =
| tekst u =

}}
{{słownik}}
'''Język ajniadzki cherynejski''' (chrn. <big>{{Unicode|ḪNYADĀN|Kherinean}}</big> ''īnyadān'' /{{IPA|i:njada:n}}/<ref>Możliwa także forma <big>{{Unicode|ƏNYADĀN|Kherinean}}</big> ''ēnyadān'' /{{IPA|e:njada:n}}/.</ref> lub <big>{{Unicode|ṮBBAYI|Kherinean}}</big> ''têbbayi'' /{{IPA|tʲɛb:aji}}/, dosłownie "nasz język") — odmiana starożytnego [[Język ajniadzki|języka ajniadzkiego]] używana na terenie [[Ceçəḥa|Szyszenii]] w okresie postajniadzkim (po {{RokEryKyonu|2800}}), będąca jego dialektem, a być może nawet zbiorem różnych dialektów. Ajniadzki cherynejski znacząco odróżniał się od ajniadzkiego klasycznego pod względem fonologii, słownictwa i pewnych elementów gramatyki. Najbardziej oczywistą cechą dzielącą oba języki jest jednak sposób ich zapisu. Ajniadzki klasyczny używał przede wszystkim [[Język ajniadzki#Ajniadzkie pismo linearne|pisma linearnego]], podczas gdy język cherynejski definiowany jest poprzez nazwane tym samym terminem alfabetyczne pismo cherynejskie.

Język cherynejski bierze swą nazwę od położonego w delcie rzeki [[Korana|Korany]] antycznego miasta [[Ḥerəne]] (chrn. <big>{{Unicode|ḤERNḪ|Kherinean}}</big> ''Ḥernī'' /{{IPA|χɛrni:}}/), z którego pochodzi ogromna większość znanych i zachowanych do czasów współczesnych tekstów spisanych w tej mowie. Teksty cherynejskie pokrywają między innymi ściany [[Świątynie Cherynejskie|Świątyń Cherynejskich]], język ten jest również jednym z języków pojawiających się na [[Stela Cherynejska|Steli Cherynejskiej]], wydobytej z wód Korany w roku {{RokEryKyonu|9850}}. Ḥerəne zdaje się być sercem postajniadzkiego cherynejskiego piśmiennictwa. Z miasta tego [[Ajniadzi|ajniadzka elita]] sprawowała władzę nad [[Szyszenia|Szyszenią]] najprawdopodobniej jeszcze przez kilka stuleci po końcu [[Wschód Starożytny|Wschodu Starożytnego]].

Bez względu na to, czy ajniadzki cherynejski uznawany jest za dialekt, zbiór dialektów czy też za osobny język, wiele wskazuje na to, że to właśnie on (a nie używany wcześniej [[Język ajniadzki|ajniadzki klasyczny]]) jest bezpośrednim przodkiem wszystkich późniejszych i istniejących obecnie [[Języki ajniadzkie|języków ajniadzkich]]. Jest to też jeden z historycznie najważniejszych języków tej części [[Kyon|Kyonu]]. O jego znaczeniu świadczy fakt, że nawet po wymarciu jako żywy język mówiony, ajniadzki w dialekcie cherynejskim używany był przez kolejne tysiąclecia na [[Kyon Wschodni|Kyonie Wschodnim]] jako święty język rytuałów, magii, zaklęć, klątw i uroków.

==Historia==
<do uzupełnienia>

==Porównanie z ajniadzkim klasycznym==
Dialekt cherynejski od klasycznego odróżnia się serią dość regularnych i dających się przewidzieć zmian fonetycznych, chociaż towarzyszy im także pewna grupa zmian nieregularnych, występujących w pojedynczych słowach. Przejawiają się one głównie w niespodziewanych zmianach samogłosek, podczas gdy spółgłoski pozostają przeważnie takie same. Znacznie rzadziej występują zmiany w spółgłoskach, chociaż i na nie można natrafić. Zmiany nieregularne wynikają prawdopodobnie z inkorporowania do cherynejskiego leksykonu słów zaczerpniętych z różnych ajniadzkich dialektów ludowych, z których żaden nie został poświadczony pisemnie. Zmiany regularne podzielić można natomiast na 7 punktów:
[[Plik:CherynejskiEwolucja.png|thumb|thumb|right|300px|Szkic ewolucji najważniejszych dialektów języka ajniadzkiego na przestrzeni jego długich dziejów, wraz z widocznym kierunkiem wpływów od okresu darchajskiego do postajniadzkiego. Warto zaznaczyć, że w czasach imperialnych relacja pomiędzy ajniadzkim klasycznym, jako dialektem prestiżowym, a dialektami ludowymi charakteryzowała się zjawiskiem dyglosji<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Diglossia.</ref>.]]
*'''1.''' Całkowity brak w cherynejskim występującego w klasycznym ajniadzkim dźwięku ''ḫ'' ([{{IPA|ʜ}}] / [{{IPA|ħ}}]).
Spółgłoska ta zanika całkowicie na początku oraz na końcu słowa, jeśli obok niej występuje samogłoska. Jeżeli w ajniadzkim klasycznym [{{IPA|ʜ}}] występowało środku słowa, to w cherynejskim może zajść jeden z kilku procesów. Jeżeli spółgłoska ta występuje pomiędzy dwoma takimi samymi samogłoskami, to zamieni się w [{{IPA|χ}}] i doprowadzi do wydłużenia się samogłoski, przy czym długa samogłoska zawsze przybierze formę [{{IPA|a:}}], [{{IPA|i:}}] lub [{{IPA|e:}}] (''VʜV → χV:''). Jeżeli [{{IPA|ʜ}}] występuje pomiędzy różnymi samogłoskami, to zamieni się w długie [{{IPA|χ:}}], tworząc geminatę (''VʜV → Vχ:V''). Geminaty powstaną też w sytuacji, w której [{{IPA|ʜ}}] tworzy zbitkę spółgłoskową z inną spółgłoską. Wtedy [{{IPA|ʜ}}] zanika całkowicie, a sąsiednia spółgłoska zostaje podwojona (''ʜC → C:'' oraz ''Cʜ → C:'')

*'''2.''' Wydłużenie, obniżenie i otwarcie samogłosek w okolicy ''ḫ''.
Samogłoski występujące w ajniadzkim klasycznym obok [{{IPA|ʜ}}] na początku lub na końcu słowa mają po jego zaniku w cherynejskim tendencję do wydłużania się. Zawsze przybierają jednak formę [{{IPA|a:}}], [{{IPA|i:}}] lub [{{IPA|e:}}]. Samogłoska [{{IPA|e}}] znajdująca się w okolicy [{{IPA|ʜ}}], jeżeli nie została poddana wydłużeniu, ma tendencję do obniżenia się i otwarcia, zmieniając się w [{{IPA|ɛ}}]. Dzieje się tak nawet w okolicy długich spółgłosek, czyli geminatów (''eʜ, ʜe → ɛ'').

*'''3.''' Rozbicie sylaby i zanik zbitki [{{IPA|je}}].
Minimalną dopuszczalną sylabą klasyczną było '''CV''', cherynejski dopuszcza natomiast sylabę '''V''', składającą się z pojedynczej samogłoski. Powszechnie występująca na początku słów w ajniadzkim klasycznym zbitka [{{IPA|je}}] realizowana jest w cherynejskim przeważnie jako długie [{{IPA|i:}}]. Występują też teksty, w których realizowana jest też jako [{{IPA|e:}}], chociaż jest to znacznie rzadsze.

*'''4.''' Udźwięcznienie spółgłosek.
Tam, gdzie w klasycznym ajniadzkim spółgłoski zwarte bezdźwięczne występują między takimi samymi lub podobnymi samogłoskami (przede wszystkim między [{{IPA|i}}] oraz [{{IPA|e}}] lub [{{IPA|o}}] i [{{IPA|u}}]), w ajniadzkim cherynejskim następuje ich udźwięcznienie. Spółgłoski [{{IPA|p}}], [{{IPA|t}}], [{{IPA|k}}] zmieniają się więc w [{{IPA|b}}], [{{IPA|d}}], [{{IPA|g}}]. Najlepszy przykład tego procesu stanowi nazwa własna [[Ajniadzi|Ajniadów]], w języku klasycznym ''yeniyata'' /{{IPA|jenijata}}/, po cherynejsku <big>{{Unicode|ḪNYADA|Kherinean}}</big> ''īnyada'' /{{IPA|i:njada}}/ lub <big>{{Unicode|ƏNYADA|Kherinean}}</big> ''ēnyada'' /{{IPA|e:njada}}/.

*'''5.''' Częściowa utrata labializacji.
Występujące w ajniadzkim klasycznym spółgłoski języczkowo-krtaniowe konsekwentnie utraciły swoje warianty labializowane, zlewając się w języku cherynejskim ze swoimi podstawowymi formami. Jednocześnie jednak występujące po nich samogłoski [{{IPA|o}}], [{{IPA|u}}] poprzedzone zostają w piśmie przez ''v''. Oznaczało to najprawdopodobniej dyftong [{{IPA|ou̯}}], który pojawiał się w miejsce obu samogłosek ([{{IPA|qʷo}}], [{{IPA|qʷu}}], [{{IPA|χʷo}}], [{{IPA|χʷu}}] → [{{IPA|qou̯}}], [{{IPA|χou̯}}]).

*'''6.''' Archaiczna wymowa [{{IPA|ɘ}}] i [{{IPA|ɐ}}].
Cherynejski wyróżnia się archaiczną wymową klasycznych ajniadzkich samogłosek ''ə'' [{{IPA|ɘ}}] i ''â'' [{{IPA|ɐ}}], które realizowane są jako ''i'' [{{IPA|i}}] i ''ā'' [{{IPA|a:}}]. Jest to z dużym prawdopodobieństwem wymowa, jaka występowała na wcześniejszym etapie ewolucji języka, w czasach [[Język ajniadzki#Historia|darchajskich]]. Stanowi to kolejny dowód świadczący o tym, że cherynejski nie wywodzi się bezpośrednio z ajniadzkiego klasycznego, lecz stanowi wobec niego dialekt równoległy, wywodzący się z tego samego darchajskiego pnia i przedstawiający jeden z licznych niezachowanych dialektów ludowych (lub będący amalgamatem kilku różnych dialektów). Pomimo tego występuje wiele słów, w których klasyczne [{{IPA|ɘ}}] nie odpowiada [{{IPA|i}}], lecz zanika całkowicie w środku słowa, tworząc zbitkę spółgłoskową.

*'''7.''' Zmiany w zębowych afrykatach i spółgłoskach szczelinowych.
Regularna korespondencja zachodzi pomiędzy klasycznym [{{IPA|t͡s}}] a cherynejskim [{{IPA|z}}], które występuje dodatkowo w miejscu klasycznego [{{IPA|s}}] na początku słowa oraz pomiędzy samogłoskami (ale nie w zbitkach spółgłoskowych). Cherynejskie [{{IPA|zʲ}}] odpowiada klasycznemu palatalizowanemu [{{IPA|sʲ}}] występującemu na początku słowa, chociaż pojawia się też czasem w otoczeniu [{{IPA|j}}] w innych pozycjach. Klasyczne ejektywne [{{IPA|t͡sʼ}}] zlało się całkowicie z [{{IPA|t͡ʃʼ}}] ([{{IPA|t͡s}}], [{{IPA|sV_}}], [{{IPA|VsV}}] → [{{IPA|z}}]; [{{IPA|sʲ_}}] → [{{IPA|zʲ_}}]; [{{IPA|t͡sʼ}}] → [{{IPA|t͡ʃʼ}}]).

Pozostałe różnice między ajniadzkim klasycznym a cherynejskim przejawiają się w gramatyce (nieco inne końcówki odmian, różnice w systemie określoności i nieokreśloności, powszechne występowanie w cherynejskim zjawiska znanego jako ''Suffixaufnahme''<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Suffixaufnahme.</ref>) oraz w słownictwie (różne zapożyczenia, formy dialektalne, znaczna liczba niewystępujących w języku klasycznym słów [[Język szyszeński|szyszeńskich]]). Najprawdopodobniej inny był również akcent, chociaż nie da się łatwo i bezspornie zrekonstruować miejsca padania akcentu w żadnym z tych dialektów. Pomimo różnic oba języki były do znacznego stopnia wzajemnie zrozumiałe.

==Fonologia==
===Samogłoski===
W języku cherynejskim występował nieregularny zestaw 9 samogłosek, z których 3 były długimi samogłoskami.

{|class=wikitable style="text-align:center"
|-
!
!Przednie
!Centralne
!Tylne
|-
!Przymknięte
|{{IPA|i}} • {{IPA|i:}}
|
|{{IPA|u}}
|-
!Środkowe
|{{IPA|e}} • {{IPA|e:}} • {{IPA|ɛ}}
|
|{{IPA|o}}
|-
!Otwarte
|
|{{IPA|a}} • {{IPA|a:}}
|
|}
* Cherynejski posiada tylko jeden dyftong: [{{IPA|ou̯}}]. Pojawia się na początku słów, które w ajniadzkim klasycznym zaczynały się zbitkami ''vo'', ''vu'', ''yo'', ''yu'' (na przykład <big>{{Unicode|OVRAYA|Kherinean}}</big> '''''ov'''raya'' [{{IPA|ou̯raja}}] "dusza" (klasyczne ''vuraya'' [{{IPA|wuraja}}]), a niekiedy także w środku słów.

===Spółgłoski===
Ajniadzki cherynejski posiadał zestaw 42 lub 43 spółgłosek, który o wiele bardziej niż zestaw samogłoskowy przypominał system [[Język ajniadzki|klasycznego ajniadzkiego]]. Jednak również tu występowały znaczące różnice. Przejawiają się one między innymi w braku wielu dźwięków języczkowo-krtaniowych, asymilacji [{{IPA|ʜ}}] / [{{IPA|ħ}}] przez [{{IPA|χ}}] i zmniejszeniu labializacji.

{| class="wikitable" width="40%" min-width="350px"
|-
! rowspan="2" colspan="2" align=center |
! rowspan="2" align=center | Wargowe
! colspan="2" align=center | Zębowe
! colspan="2" align=center | Dziąsłowe
! colspan="3" align=center | Podniebienne
! rowspan="2" align=center | Języczkowo-krtaniowe
|-
! zwykłe
! palatal.
! zwykłe
! palatal.
! zwykłe
! palatal.
! labial.
|-
! colspan="2" align=center | Nosowe
| align=center | {{IPA|m}}
| colspan=2 align=center |
| colspan=2 align=center | {{IPA|n}}
| colspan=3 align=center | {{IPA|ŋ}}
| colspan=2 align=center |
|-
!style="text-align:left" rowspan=3|'''Zwarte'''
!style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align=center | {{IPA|p}}
| align=center | {{IPA|t}}
| align=center | {{IPA|tʲ}}
| colspan=2 align=center |
| align=center | {{IPA|k}}
| align=center | {{IPA|kʲ}}
| align=center | {{IPA|kʷ}}
| align=center | {{IPA|q}}
|-
!style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
| align=center | {{IPA|b}}
| align=center | {{IPA|d}}
| align=center | {{IPA|dʲ}}
| colspan=2 align=center |
| align=center | {{IPA|g}}
| align=center | {{IPA|gʲ}}
| align=center | {{IPA|gʷ}}
| align=center |
|-
!style="text-align:left" |'''ejektywne'''
| align=center | {{IPA|pʼ}}
| colspan=2 align=center | {{IPA|tʼ}}
| colspan=2 align=center |
| align=center | {{IPA|kʼ}}
|
| align=center | {{IPA|kʼʷ}}
| align=center | ({{IPA|qʼ}})
|-
!style="text-align:left" rowspan=3|'''Afrykaty'''
!style="text-align:left" |bezdźwięczne
|
| colspan=2 align=center |
| align=center | {{IPA|t͡ʃ}}
| align=center | {{IPA|t͡ʃʲ}}
| colspan=3 align=center |
| colspan=2 align=center |
|-
!style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
|
| colspan=2 align=center |
| align=center | {{IPA|d͡ʒ}}
| align=center | {{IPA|d͡ʒʲ}}
| colspan=3 align=center |
| colspan=2 align=center |
|-
!style="text-align:left" |ejektywne
|
| colspan=2 align=center |
| colspan=2 align=center | {{IPA|t͡ʃʼ}}
| colspan=3 align=center |
| colspan=2 align=center |
|-
!align=center rowspan="2" |'''Szczelinowe'''
!style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align=center | {{IPA|f}}
| align=center | {{IPA|θ}} • {{IPA|s}}
| align=center | {{IPA|sʲ}}
| align=center | {{IPA|ʃ}}
| align=center | {{IPA|ʃʲ}}
| align=center | {{IPA|x}}
|
| align=center | {{IPA|xʷ}}
| align=center | {{IPA|χ}}
|-
!style="text-align:left" |dźwięczne
|
| align=center | {{IPA|z}}
| align=center | {{IPA|zʲ}}
| colspan=2 align=center |
| colspan=3 align=center |
|-
! colspan="2" align=center | Drżące
|
| colspan=2 align=center |
| colspan=2 align=center | {{IPA|r}}
| colspan=3 align=center |
| colspan=2 align=center |
|-
! colspan="2" align=center | Aproksymanty
|
| colspan=2 align=center |
| colspan=2 align=center | {{IPA|l}} • {{IPA|ɬ}} • {{IPA|ɬʷ}}
| colspan=3 align=center | {{IPA|j}} • {{IPA|w}}
| colspan=2 align=center |
|}

* Spółgłoska [{{IPA|qʼ}}] jest nieobecna w znacznej większości tekstów cherynejskich, gdzie w jej miejsce pojawia się [{{IPA|kʼ}}]. Odnaleziono jednak kilka tekstów spisanych w wersji języka zawierającej [{{IPA|qʼ}}]. Jest to bardzo archaiczna cecha. Wskazuje, że jeszcze w okresie postajniadzkim mogły występować dialekty ludowe posiadające dźwięk ten w swoim zestawie fonetycznym.
* Cherynejski wykazuje skłonność do rotacyzmu<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Rhotacism.</ref>, który może pełnić nawet funkcje gramatyczne.

===Geminaty===
Cherynejski charakteryzuje się jeszcze częstszym niż w ajniadzkim klasycznym występowaniem geminatów, czyli spółgłosek długich lub podwojonych. Zapisywane są one w piśmie cherynejskim poprzez powtórzenie tego samego znaku. Pojawiają się w tych samych miejscach co w ajniadzkim klasycznym, a także w miejscach do których doszło do zaniku dźwięku [{{IPA|ʜ}}] / [{{IPA|ħ}}]. Typową dla tego procesu geminatą jest [{{IPA|χ:}}]. Na przykład:
<div style="column-count:2;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3">
*<big>{{Unicode|ṮBB|Kherinean}}</big> ''tê'''bb''''' [{{IPA|tʲɛb:}}] "język" (klasyczne ''têḫb'' [{{IPA|tʲeʜb}}])
*<big>{{Unicode|RRAKṢO|Kherinean}}</big> '''''rr'''akṣo'' [{{IPA|r:akʃo}}] "księżyc" (klasyczne ''ḫrakṣu'' [{{IPA|ʜrakʃu}}])
*<big>{{Unicode|TAḼḤḤO|Kherinean}}</big> ''taŝu'''ḥḥ'''o'' [{{IPA|taɬʷuχ:o}}] "ametyst" (klasyczne ''taŝuḫo'' [{{IPA|taɬʷuʜo}}])
</div>

===Struktura sylaby i akcent===
Podobnie jak w języku klasycznym, maksymalna dopuszczalna struktura sylaby to '''(C)(C)V(C)(C)''', gdzie V oznacza samogłoskę a C spółgłoskę. Sporą różnicą jest jednak to, że w języku cherynejskim sylaba może rozpoczynać się od samogłoski, a sama samogłoska może tworzyć pełną sylabę. Cherynejski akcent nie jest znany. Przypuszcza się, że mógł padać inaczej w różnych dialektach, na co wskazują procesy fonetyczne i różnice w akcentach języków potomnych.

==Pismo==
===Zapis łaciński===
Zasady zapisu cherynejskiego alfabetem łacińskim bazują na zasadach transkrypcji [[Język ajniadzki#Zapis łaciński|klasycznego ajniadzkiego]]. Występuje 37 liter, z których 10 to samogłoski, a 27 to spółgłoski. W niektórych tekstach może pojawić się też dodatkowa litera ''Q́/q́'', oznaczająca spółgłoskę [{{IPA|qʼ}}]. Występuje jednak niezwykle rzadko i nie jest zwykle uznawana za standardowy element języka cherynejskiego.

{| cellspacing="10" style="text-align: center;"
|- style="font-size: 2.0em;"
| a || ā || e || ê || ē || i || î || ī || o || u
|-
| [{{IPA|a}}] || [{{IPA|a:}}] || [{{IPA|e}}]~[{{IPA|ɛ}}] || [{{IPA|ʲe}}]~[{{IPA|ʲɛ}}] || [{{IPA|e:}}] || [{{IPA|i}}] || [{{IPA|ʲi}}] || [{{IPA|i:}}] || [{{IPA|o}}] || [{{IPA|u}}]
|- style="font-size: 2.0em;"
| m || n || p || ṕ || t || ť || d || b || g || q
|-
| [{{IPA|m}}] || [{{IPA|n}}] || [{{IPA|p}}] || [{{IPA|pʼ}}] || [{{IPA|t}}] || [{{IPA|tʼ}}] || [{{IPA|d}}] || [{{IPA|b}}] || [{{IPA|g}}] || [{{IPA|q}}]
|- style="font-size: 2.0em;"
| k || ḱ || z || c || ć || ç || j || f || s || ṣ
|-
| [{{IPA|k}}] || [{{IPA|kʼ}}] || [{{IPA|z}}] || [{{IPA|t͡ʃ}}] || [{{IPA|t͡ʃʼ}}] || [{{IPA|θ}}] || [{{IPA|d͡ʒ}}] || [{{IPA|f}}] || [{{IPA|s}}] || [{{IPA|ʃ}}]
|- style="font-size: 2.0em;"
| ŝ || h || ḥ || r || l || y || v
|-
| [{{IPA|ɬ}}] || [{{IPA|x}}] || [{{IPA|χ}}] || [{{IPA|r}}] || [{{IPA|l}}] || [{{IPA|j}}] || [{{IPA|w}}]
|}

===Zapis cherynejski===
Język cherynejski definiowany jest przede wszystkim przez pryzmat sposobu jego zapisu. Jest nim pismo cherynejskie, które, podobnie jak język, nazwane od starożytnego miasta [[Ḥerəne]]. Wywodzi się ono z wcześniejszego [[Język ajniadzki#Ajniadzkie pismo linearne|pisma linearnego]] i z dużą dozą prawdopodobieństwa dzierży tytuł najstarszego w pełni rozwiniętego alfabetu w historii [[Kyon|Kyonu]]. Pośród badaczy nie ma jednak konsensusu na temat tego, czy pismo to powstało już po [[Katastrofa Farandyjska|Katastrofie Farandyjskiej]] i upadku klasycznej [[Cywilizacja ajniadzka|cywilizacji ajniadzkiej]] [[Wschód Starożytny|Wschodu Starożytnego]], czy istniało jeszcze wcześniej, lecz po prostu nie zachowały z tego etapu żadne przykłady (scenariusz taki tłumaczy się stosowaniem pierwotnego pisma cherynejskiego jako kursywy do zapisu ludowych dialektów na nietrwałych materiałach).

Pismo cherynejskie posiada 51 znaków. Spośród nich 8 oddaje samogłoski, 28 spółgłoski. Kolejne 13 to znaki modyfikowane jednym z dwóch specjalnych znaków diakrytycznych, wyrażające sylaby labializowane lub palatalizowane. Istnieją też dwa dodatkowe znaki z diakrytykiem, których użycie różni się w zależności od tekstu i dialektu języka, w którym tekst ten spisano. Prócz zapisu dialektu cherynejskiego (lub dialektów cherynejskich) alfabet ten nadaje się także do zapisu klasycznego ajniadzkiego. Do tej pory odkryto 7 tekstów w klasycznym języku ajniadzkim zapisanych alfabetem cherynejskim, wszystkie z nich datuje się na okres ajniadzkiej władzy nad [[Szyszenia#I Państwo Szyszeńskie|I Państwem Szyszeńskim]] (od około {{RokEryKyonu|2800}} do {{RokEryKyonu|3345}}). Stanowi to jednak wyjątek od reguły, przeważająca większość tekstów spisana została w wariancie postklasycznym.
 
<center>
{|
|{{subnetbox|A|<big>{{Unicode|A|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ā|<big>{{Unicode|Ā|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|E|<big>{{Unicode|E|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ē|<big>{{Unicode|Ə|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|I|<big>{{Unicode|I|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ī|<big>{{Unicode|Ḫ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|O|<big>{{Unicode|O|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|U|<big>{{Unicode|U|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|M|<big>{{Unicode|M|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|N|<big>{{Unicode|N|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|P|<big>{{Unicode|P|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ṕ|<big>{{Unicode|Ṕ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|T|<big>{{Unicode|T|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ť|<big>{{Unicode|Ť|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Tê/Tî|<big>{{Unicode|Ṯ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|D|<big>{{Unicode|D|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Dê/Dî|<big>{{Unicode|Ḏ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|B|<big>{{Unicode|B|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|G|<big>{{Unicode|G|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Gê/Gî|<big>{{Unicode|Ğ|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Go/Gu|<big>{{Unicode|Ḡ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|K|<big>{{Unicode|K|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Kê/Kî|<big>{{Unicode|Ǩ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ko/Ku|<big>{{Unicode|Ḵ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ḱ|<big>{{Unicode|Ḱ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ḱo/Ḱu|<big>{{Unicode|Ⱪ|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Q|<big>{{Unicode|Q|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Z|<big>{{Unicode|Z|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Zê/Zî|<big>{{Unicode|Ź|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|C|<big>{{Unicode|C|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Cê/Cî|<big>{{Unicode|Ċ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ć|<big>{{Unicode|Ć|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Ç|<big>{{Unicode|Ç|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|J|<big>{{Unicode|J|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Jê/Jî|<big>{{Unicode|Ĵ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|F|<big>{{Unicode|F|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|S|<big>{{Unicode|S|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Sê/Sî|<big>{{Unicode|Ṡ|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Ṣ|<big>{{Unicode|Ṣ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ṣê/Ṣî|<big>{{Unicode|Ṩ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ŝ|<big>{{Unicode|Ŝ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ŝo/Ŝu|<big>{{Unicode|Ḽ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|H|<big>{{Unicode|H|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ho/Hu|<big>{{Unicode|Ẋ|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Ḥ|<big>{{Unicode|Ḥ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|R|<big>{{Unicode|R|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|L|<big>{{Unicode|L|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Y|<big>{{Unicode|Y|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|V|<big>{{Unicode|V|Kherinean}}</big>}}
|
|{{subnetbox|<różne>|<big>{{Unicode|Ǫ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|<różne>|<big>{{Unicode|Ẍ|Kherinean}}</big>}}
|}
</center>
 
W niektórych tekstach, z których wszystkie odnalezione zostały poza miastem [[Ḥerəne]]<ref>A więc powstały na obrzeżach ajniadzkiej sfery kulturowej okresu postklasycznego, zapewne z ręki autorów, których ojczyste dialekty różniły się od typowego cherynejskiego standardu. Na przetrwanie jeszcze przez stulecia części równoległych dialektów wskazuje fakt występowania dźwięku [{{IPA|qʼ}}] w niektórych językach wywodzących się z ajniadzkiego cherynejskiego, przy jednoczesnym braku tego dźwięku w standardzie poświadczonym w tekstach z [[Ḥerəne]].</ref>, litery <big>{{Unicode|Ǫ|Kherinean}}</big> oraz <big>{{Unicode|Ẍ|Kherinean}}</big> pojawiają się w miejscach sugerujących, że przedstawiano za ich pomocą różne dźwięki, niewystępujące w cherynejskim standardzie. Najczęściej zapisywano w ten sposób archaiczną spółgłoskę [{{IPA|qʼ}}], występującą na darchajskim etapie rozwoju ajniadzkiego i całkowicie zanikłą w języku klasycznym. Pomimo nieobecności w standardowym cherynejskim zestawie fonetycznym, spółgłoska ta występowała zapewne w przynajmniej części dialektów ludowych. Tymczasem oryginalnym przeznaczeniem tych znaków było przedstawianie klasycznych ajniadzkich labializowanych spółgłosek języczkowo-krtaniowych (<big>{{Unicode|Ǫ|Kherinean}}</big> dla [{{IPA|qʷ}}], <big>{{Unicode|Ẍ|Kherinean}}</big> dla [{{IPA|χʷ}}]). W zapisie języka klasycznego alfabetem cherynejskim wykorzystywano ponadto znak <big>{{Unicode|Ā|Kherinean}}</big> do oddania ''â'' [{{IPA|ɐ}}], <big>{{Unicode|Ə|Kherinean}}</big> dla ''ə'' [{{IPA|ɘ}}], <big>{{Unicode|Ź|Kherinean}}</big> dla ''ź'' [{{IPA|t͡sʼ}}] oraz <big>{{Unicode|Ḫ|Kherinean}}</big> dla ''ḫ'' [{{IPA|ʜ}}] / [{{IPA|ħ}}].

==Gramatyka==
{{zobacz też|Język ajniadzki}}
Poniżej opisana została gramatyka języka cherynejskiego, szczególnie w tych aspektach, w których różniła się ona w jakimś stopniu od gramatyki ajniadzkiego klasycznego. Jeżeli jakaś kwestia nie została opisana, została pominięta lub dalej jest niejasna, można z dużym prawdopodobieństwem założyć, że kwestia ta działa w cherynejskim tak samo, jak działała w języku klasycznym.

===Czasowniki===
Cherynejskie czasowniki odmieniają się przez osoby, aspekty, tryby oraz czasy w taki sam z grubsza sposób jak w języku klasycznym. Jedynym prawdziwie nieregularnym czasownikiem jest czasownik "być", przybierający formę końcówek doklejanych do rzeczownika lub przymiotnika. Pozostałe czasowniki przynależą albo do '''Kategorii I''' (czasowniki przechodnie, końcówka '''-gê'''), albo do '''Kategorii II''' (czasowniki modalne, nieprzechodnie, końcówka '''-bē'''). Odmiana przez osoby jest bardzo rozbudowana. Występuje aż 11 osób gramatycznych, wliczając to charakterystyczny dla [[Języki ajniadzkie|języków ajniadzkich]] obwiatyw<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Obviative.</ref>.

Negacja czasowników jest bardzo prosta i odbywa się za pomocą przedrostka '''pat-''', doklejanego do samego początku słowa. W przypadku gdy czasownik rozpoczyna się dźwięczną lub bezdźwięczną spółgłoską zębową dochodzi do pojawienia się geminaty. Przykładowo:
*<big>{{Unicode|BEVARŤEBƏ|Kherinean}}</big> ''bevarťebē'' (obmyśleć, przemyśleć) → <big>{{Unicode|PATBEVARŤEBƏ|Kherinean}}</big> '''''pat'''bevarťebē'' (nie obmyśleć, nie przemyśleć)
*<big>{{Unicode|RINNĀLARN|Kherinean}}</big> ''rinnālarn'' (ponoć idą) → <big>{{Unicode|PATRINNĀLARN|Kherinean}}</big> '''''pat'''rinnālarn '' (ponoć nie idą)
*<big>{{Unicode|DARBƏVN|Kherinean}}</big> ''darbēvn'' (masz) → <big>{{Unicode|PATTARBƏVN|Kherinean}}</big> '''''patt'''arbēvn'' (nie masz)

====Osoby i odmiana przez osoby====
{| width="40%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="5" | ''Kategoria I.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe ''ja''
| -r
| mefnigê'''r''' ''jem, ucztuję''
|-
! colspan=2 | II.
| men ''ty''
| -t
| mefnigê'''t''' ''jesz, ucztujesz''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra ''on/ona''
| -fta
| mefnigê'''fta''' ''je, ucztuje''
|-
! nieoż.
| qa ''ono''
| -ftu
| mefnigê'''ftu''' ''je, ucztuje''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -styā
| mefnigê'''styā''' ''je, ucztuje''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe ''my'' (z Tobą)
| -zī
| mefnigê'''zī''' ''jemy, ucztujemy''
|-
! podw.
| ṕovle ''my'' (dwoje)
| -ṣî
| mefnigê'''ṣî''' ''jemy, ucztujemy''
|-
! eks.
| ṕaye ''my'' (bez Ciebie)
| -sos
| mefnigê'''sos''' ''jemy, ucztujemy''
|-
! colspan=2 | II.
| qin ''wy''
| -ç
| mefnigê'''ç''' ''jecie, ucztujecie''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta ''oni/one''
| -rna
| mefnigê'''rna''' ''jedzą, ucztują''
|-
! nieoż.
| ḥto ''te rzeczy''
| -rum
| mefnigê'''rum''' ''jedzą, ucztują''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="5" | ''Kategoria II.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe ''ja''
| -ni
| darbē'''ni''' ''mam''
|-
! colspan=2 | II.
| men ''ty''
| -vn
| darbē'''vn''' ''masz''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra ''on/ona''
| -mma
| darbē'''mma''' ''ma''
|-
! nieoż.
| qa ''ono''
| -ndu
| darbē'''ndu''' ''ma''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -styā
| darbē'''styā''' ''ma''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe ''my'' (z Tobą)
| -jê
| darbē'''jê''' ''mamy''
|-
! podw.
| ṕovle ''my'' (dwoje)
| -ng
| darbē'''ng''' ''mamy''
|-
! eks.
| ṕaye ''my'' (bez Ciebie)
| -ci
| darbē'''ci''' ''mamy''
|-
! colspan=2 | II.
| qin ''wy''
| -ćo
| darbē'''ćo''' ''macie''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta ''oni/one''
| -rs
| darbē'''rs''' ''mają''
|-
! nieoż.
| ḥto ''te rzeczy''
| -rsum
| darbē'''rsum''' ''mają''
|}
|}

Jak już wspomniano, inaczej wygląda odmiana czasownika "być" (<big>{{Unicode|NƏZU|Kherinean}}</big> ''nēzu'' [{{IPA|ne:zu}}]), który w każdej innej formie prócz bezokolicznika staje się sufiksem doklejanym na końcu słowa. W przeciwieństwie do języka klasycznego, po cherynejsku czasownik ten nie łączy się w swoim podstawowym znaczeniu z żadnym konkretnym przypadkiem. Odmienienie rzeczownika w narzędniku i dodanie do niego odpowiedniej końcówki sprawi, że kombinacja taka oznaczać będzie raczej sposób lub powód, dla którego dana osoba pojawiła się w tym miejscu.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| -nen
| Īnyada''''nen''' ''jestem Ajniadem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| -yifb
| Īnyada''''yifb''' ''jesteś Ajniadem''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| -vaŝ
| Īnyada''''vaŝ''' ''jest Ajniadem''
|-
! nieoż.
| qa
| -muŝ
| Īnyada''''muŝ''' ''jest Ajniadem''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -eŝē
| Īnyada''''eŝē''' ''jest Ajniadem''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| -jîn
| Īnyada''''jîn''' ''jesteśmy Ajniadami''
|-
! podw.
| ṕovle
| -jivḥ
| Īnyada''''jivḥ''' ''jesteśmy Ajniadami''
|-
! eks.
| ṕaye
| -jêḥ
| Īnyada''''jêḥ''' ''jesteśmy Ajniadami''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| -zel
| Īnyada''''zel''' ''jesteście Ajniadami''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| -ṣta
| Īnyada''''ṣta''' ''są Ajniadami''
|-
! nieoż.
| ḥto
| -ṣto
| Īnyada''''ṣto''' ''są Ajniadami''
|}

====Aspekty i tryby====
=====Aspekty=====
Występują trzy aspekty: '''niedokonany''', '''dokonany''' oraz '''trwający'''. Aspekt niedokonany jest podstawową formą czasownika, nieoznaczaną w żaden sposób. Aspekt dokonany wyraża się poprzez doklejany na początku czasownika przedrostek '''be-'''. Aspekt trwający<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Continuous_and_progressive_aspects.</ref> wyraża się zaś poprzez prefiks '''hat-''' lub '''had-''' (w zależności od tego, czy rzeczownik rozpoczyna się spółgłoską, czy samogłoską). Aspekty te występują we wszystkich czasach, mogą pojawić się też w bezokolicznikach.

*<big>{{Unicode|MEFNIĞ|Kherinean}}</big> ''mefnigê'' [{{IPA|mefnigʲe}}] (jeść) [aspekt niedokonany] → <big>{{Unicode|BEMEFNIĞ|Kherinean}}</big> '''''be'''mefnigê'' [{{IPA|bemefnigʲe}}] (zjeść) [aspekt dokonany] → <big>{{Unicode|HATMEFNIĞ|Kherinean}}</big> '''''hat'''mefnigê'' [{{IPA|xatmefnigʲe}}] (zajadać się) [aspekt trwający]
*<big>{{Unicode|VARŤEBƏ|Kherinean}}</big> ''varťebē'' [{{IPA|wartʼebe:}}] (myśleć) [aspekt niedokonany] → <big>{{Unicode|BEVARŤEBƏ|Kherinean}}</big> '''''be'''varťebē'' [{{IPA|bewartʼebe:}}] (obmyśleć, przemyśleć) [aspekt dokonany] → <big>{{Unicode|HATVARŤEBƏ|Kherinean}}</big> '''''hat'''varťebē'' [{{IPA|xatwartʼebe:}}] (rozmyślać, dumać) [aspekt trwający]
*<big>{{Unicode|KARNĞ|Kherinean}}</big> ''karngê'' [{{IPA|karŋgʲe}}] (tańczyć) [aspekt niedokonany] → <big>{{Unicode|BEKARNĞ|Kherinean}}</big> '''''be'''karngê'' [{{IPA|bekarŋgʲe}}] (zatańczyć) [aspekt dokonany] → <big>{{Unicode|HATKARNĞ|Kherinean}}</big> '''''hat'''karngê'' [{{IPA|xatkarŋgʲe}}] (tańcować) [aspekt trwający]

=====Tryby=====
Występuje pięć trybów: '''orzekający''', '''rozkazujący''', '''przypuszczający''', '''życzący''' oraz '''nieświadka'''<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Inferential_mood.</ref>. Tryb orzekający jest podstawowym trybem czasownika, wyrażanym za pomocą przedstawionej wyżej odmiany przez osoby. W pozostałych trybach czasownik "być" <big>{{Unicode|NƏZU|Kherinean}}</big> ''nēzu'' [{{IPA|ne:zu}}]) staje się czasownikiem regularnie odmienianym, tak jak gdyby przynależał do Kategorii II.

======Tryb rozkazujący======
Tryb rozkazujący w języku cherynejskim wyróżnia się tym, że jako jedyny zachowuje taką samą strukturę jak tryby w klasycznym języku ajniadzkim. Tworzy się go usuwając końcówkę czasownika w obu dwóch kategoriach (''gê''/''bē''), dodając bezpośrednio do rdzenia odpowiednią końcówkę odmiany przez osobę, na końcu dodając zaś wskazujący na rozkaz sufiks '''-us''', który w niektórych pozycjach występuje też jako '''-vs'''.

{| style="width:28%; vertical-align:top;"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria I.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| —
|-
! colspan=2 | II.
| men
| mefnit'''us''' ''jedz!''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | mefnifta'''vs''' ''niech je!''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| mefnistya'''vs''' ''niech je!''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| mefniṣîy'''us''' ''jedzmy!''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| mefnizīy'''us''' ''jedzmy!''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| mefniç'''us''' ''jedzcie!''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| mefnirna'''vs''' ''niech jedzą!''
|-
! nieoż.
| ḥto
| mefnirum'''us''' ''niech jedzą!
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria II.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| —
|-
! colspan=2 | II.
| men
| darun'''us''' ''miej!''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | darind'''us''' ''niech je!''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| darstyā'''vs''' ''niech ma!''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| daring'''us''' ''miejmy!''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| darcê'''vs''' ''miejmy!''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| darćo'''vs''' ''miejcie!''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| dars'''us''' ''niech mają!''
|-
! nieoż.
| ḥto
| darsum'''us''' ''niech mają!''
|}
|}

======Tryb przypuszczający======
Tryb przypuszczający, oraz pozostałe cherynejskie tryby, tworzy się w sposób odwrotny niż tryb rozkazujący. Po usunięciu końcówki czasownika do rdzenia dokleja się wskazujący na tryb przypuszczający wrostek '''-em-''', a dopiero do niego, na końcu słowa, końcówkę odmiany przez osobę. Są one podobne do końcówek odmiany w trybie orzekającym, nie są jednak identyczne.

{| width="32%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria I.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| mefniem'''ar''' ''jadłbym''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| mefniem'''ad''' ''jadłbyś''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | mefniem'''īft''' ''jadłby''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| mefniem'''ēsti''' ''jadłby''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| mefniem'''ṣî''' ''jedlibyśmy''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| mefniem'''sos''' ''jedlibyśmy''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| mefniem'''aç''' ''jedlibyście''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| mefniem'''arn''' ''jedliby''
|-
! nieoż.
| ḥto
| mefniem'''ru''' ''jedliby
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria II.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| darem'''ni''' ''miałbym''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| darem'''un''' ''miałbyś''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | darem'''ma''' ''miałby, miałaby, miałoby''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| darem'''ēsti''' ''miałby, miałoby''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| darem'''ang''' ''mielibyśmy''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| darem'''cê''' ''mielibyśmy''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| darem'''aćo''' ''mielibyście''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| darem'''ars''' ''mieliby''
|-
! nieoż.
| ḥto
| darem'''arsum''' ''mieliby''
|}
|}

======Tryb życzący======
Aby uzyskać tryb życzący należy usunąć końcówkę czasownika, dodać do rdzenia wrostek trybu '''-tya-''' (lub rzadziej '''-ītî-''', szczególnie w sytuacjach w których mogłaby pojawić się nietypowa zbitka), do niego dodać zaś podobną do trybu przypuszczającego końcówkę odmiany przez osobę.

{| width="28%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria I.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| mefnity'''ār''' ''obym jadł''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| mefnity'''ād''' ''obyś jadł''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | mefnity'''āft''' ''oby jadł''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| mefnity'''ēsti''' ''oby jadł''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| mefnitya'''ṣî''' ''obyśmy jedli''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| mefnitya'''sos''' ''obyśmy jedli''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| mefnitya'''ç''' ''obyście jedli''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| mefnitya'''rn''' ''oby jedli''
|-
! nieoż.
| ḥto
| mefnitya'''ru''' ''oby jedli''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria II.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| dartya'''ni''' ''obym miał''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| dartya'''vn''' ''obyś miał''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | dartya'''ma''' ''oby miał''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| darty'''ēsti''' ''oby miał''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| dartya'''ng''' ''obyśmy mieli''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| dartya'''cê''' ''obyśmy mieli''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| dartya'''ćo''' ''obyście mieli''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| dartya'''rs''' ''oby mieli''
|-
! nieoż.
| ḥto
| dartya'''rsum''' ''oby mieli''
|}
|}

======Tryb nieświadka======
Tryb nieświadka tworzony jest usuwając końcówkę czasownika, dodając wrostek trybu '''-nāl-''' i dokładając do niego odpowiedni sufiks odmiany przez osobę. W przypadku obwiatywu nie dodaje się natomiast żadnego wrostka, właściwy sufiks odmiany przez osobę pojawia się bezpośrednio po rdzeniu czasownika.

{| width="28%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria I.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| mefnināl'''ar''' ''ponoć jem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| mefnināl'''ad''' ''ponoć jesz''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | mefnināl'''aft''' ''ponoć je''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| mefn'''ēsti''' ''ponoć je''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| mefnināl'''ṣî''' ''ponoć jemy''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| mefnināl'''sos''' ''ponoć jemy''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| mefnināl'''aç''' ''ponoć jecie''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| mefnināl'''arn''' ''ponoć jedzą''
|-
! nieoż.
| ḥto
| mefnināl'''ru''' ''ponoć jedzą''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria II.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| darnāl'''ni''' ''ponoć mam''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| darnāl'''un''' ''ponoć masz''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | darnāl'''ma''' ''ponoć ma''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| dar'''ēsti''' ''ponoć ma''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| darnāl'''ang''' ''ponoć mamy''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| darnāl'''cê''' ''ponoć mamy''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| darnāl'''aćo''' ''ponoć macie''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| darnāl'''ars''' ''ponoć mają''
|-
! nieoż.
| ḥto
| darnāl'''arsum''' ''ponoć mają''
|}
|}

Tryb nieświadka może pojawić się też w czasach innych niż czas teraźniejszy. Formy w danych czasach tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego sufiksu na koniec czasownika w trybie nieświadka odmienionego przez osoby w czasie teraźniejszym. Są nimi:
<div style="column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2">
*'''-veṣ''' dla czasu przeszłego prostego → <big>{{Unicode|DARNĀLUNVEṢ|Kherinean}}</big> ''darnālun'''veṣ''''' (ponoć miałeś)
*'''-aq''' dla czasu przeszłego odległego → <big>{{Unicode|DARNĀLUNAQ|Kherinean}}</big> ''darnālun'''aq''''' (ponoć miałeś był)
*'''-hiā''' dla czasu przyszłego prostego → <big>{{Unicode|DARNĀLUNHIĀ|Kherinean}}</big> ''darnālun'''hiā''''' (ponoć będziesz miał)
*'''-ife''' dla czasu przyszłego odległego → <big>{{Unicode|DARNĀLUNIFE|Kherinean}}</big> ''darnālun'''ife''''' (ponoć kiedyś będziesz miał)
</div>

====Czasy====
Cherynejski posiada identyczny do klasycznego system pięciu czasów gramatycznych: czas '''przeszły odległy''', czas '''przeszły prosty''', czas '''teraźniejszy''', czas '''przyszły prosty''' oraz czas '''przyszły odległy'''. Oprócz podstawowego czasu teraźniejszego, czasy tworzy się w sposób analogiczny do trybów przypuszczającego, życzącego i nieświadka - za pomocą wrostka wstawianego w miejsce końcówki czasownika, do którego dodawane są końcówki odmiany. W czasach prostych występują różne wrostki dla obu kategorii czasownika, podobnie jak w czasie teraźniejszym. W czasach odległych występuje tylko jeden wrostek dla obu kategorii. Wrostki czasów przybierają następujące formy:

*Czas teraźniejszy: '''-gê-''' (kategoria I), '''-bē-''' (kategoria II)
*Czas przeszły odległy: '''-qov-''' (kategoria I oraz kategoria II)
*Czas przeszły prosty: '''-fve-''' (kategoria I), '''-çrē-''' (kategoria II)
*Czas przyszły odległy: '''-ṣhoy-''' (kategoria I oraz kategoria II)
*Czas przyszły prosty: '''-ṣêy-''' (kategoria I), '''-ṣîn-''' (kategoria II)

Formy czasowników z odpowiednimi wrostkami czasów, lecz bez końcówek odmiany przez osoby, rolę bezokoliczników, co oznacza, że bezokoliczniki odmieniają się przez czasy. Ponadto podobnie jak w klasycznym ajniadzkim, w czasach o jednym wrostku dla czasowników obu kategorii może pojawić się dodatkowo przedrostek '''ī'''', występujący przed czasownikami kategorii II. Dotyczy to sytuacji, gdy dwa bardzo podobne do siebie, lecz znaczeniowo przeciwne czasowniki (porównywalne do strony biernej) zlewają się ze sobą podczas odmiany w czasach odległych. Przykładowo:

*'''Kategoria I''': ''çyeṣgê'' (pokonywać) > ''çyeṣqovn'' (pokonywałeś był) > ''çyeṣhoyun'' (kiedyś będziesz pokonywać)
*'''Kategoria II''': ''çyeṣbē'' (być pokonanym) > '''''ī''''çyeṣqovn'' (kiedyś zostałeś pokonany) > '''''ī''''çyeṣhoyun'' (kiedyś będziesz pokonany)

Ponadto często zdarza się, że jeśli w zdaniu występuje ciąg kilku czasowników odmienionych w tej samej osobie, w tym samym czasie, to mogą one wystąpić jedynie w odmienionej przez czas formie bezokolicznikowej (bez odmiany przez osobę), a jedynie pierwszym lub ostatnim czasownikiem w zdaniu odmienionym w całości. W takiej sytuacji wszystkie czasowniki domyślnie przejmują osobę odmienionego czasownika.

=====Kategoria I=====
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przeszły odległy
!Przeszły prosty
!Czas teraźniejszy
!Przyszły prosty
!Przyszły odległy
|-
| colspan="8" |
|-
! colspan="8" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| mefniqovni ''jadłem, ucztowałem był''
| mefnifver ''jadłem, ucztowałem''
| mefnigêr ''jem, ucztuję''
| mefniṣêyr ''będę jadł, ucztował''
| mefniṣhoyni ''kiedyś będę jadł, będę ucztował''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| mefniqovn ''jadłeś, ucztowałeś był''
| mefnifvet ''jadłeś, ucztowałeś''
| mefnigêt ''jesz, ucztujesz''
| mefniṣêyt ''będziesz jadł, ucztował''
| mefniṣhoyun ''kiedyś będziesz jadł, będziesz ucztował''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| mefniqovma ''jadł był, ucztował był''
| mefnifvefta ''jadł, ucztował''
| mefnigêfta ''je, ucztuje''
| mefniṣêyfta ''będzie jadł, ucztował''
| mefniṣhoyma ''kiedyś będzie jadł, będzie ucztował''
|-
! nieoż.
| qa
| mefniqovndu ''jadł był, ucztował był''
| mefnifveftu ''jadło, ucztowało''
| mefnigêftu ''je, ucztuje''
| mefniṣêyftu ''będzie jadł, ucztował''
| mefniṣhoyndu ''kiedyś będzie jadł, będzie ucztował''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| mefniqallo ''jadł był, ucztował był''
| mefnivētt ''jadło, ucztowało''
| mefnigêstyā ''je, ucztuje''
| mefniṣêf ''będzie jadł, ucztował''
| mefniṣṣīd ''kiedyś będzie jadł, będzie ucztował''
|-
! colspan="8" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| mefniqovjê ''jedliśmy byli, ucztowaliśmy byli''
| mefnifvezī ''jedliśmy, ucztowaliśmy''
| mefnigêzī ''jemy, ucztujemy''
| mefniṣêyzī ''będziemy jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyjê ''kiedyś będziemy jedli, będziemy ucztowali''
|-
! podw.
| ṕovle
| mefniqovng ''jedliśmy byli, ucztowaliśmy byli''
| mefnifveṣî ''jedliśmy, ucztowaliśmy''
| mefnigêṣî ''jemy, ucztujemy''
| mefniṣêyṣî ''będziemy jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyng ''kiedyś będziemy jedli, będziemy ucztowali''
|-
! eks.
| ṕaye
| mefniqovci ''jedliśmy byli, ucztowaliśmy byli''
| mefnifvesos ''jedliśmy, ucztowaliśmy''
| mefnigêsos ''jemy, ucztujemy''
| mefniṣêysos ''będziemy jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyci ''kiedyś będziemy jedli, będziemy ucztowali''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| mefniqovćo ''jedliście byli, ucztowaliście byli''
| mefnifveç ''jedliście, ucztowaliście''
| mefnigêç ''jecie, ucztujecie''
| mefniṣêyç ''będziecie jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyćo ''kiedyś będziecie jedli, będziecie ucztowali''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| mefniqovrs ''jedli byli, ucztowali byli''
| mefnifverna ''jedli, ucztowali''
| mefnigêrna ''jedzą, ucztują''
| mefniṣêyrna ''będą jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyrs ''kiedyś będą jedli, będą ucztowali''
|-
! nieoż.
| ḥto
| mefniqovrsum ''jedli byli, ucztowali byli''
| mefnifverum ''jedli, ucztowali''
| mefnigêrum ''jedzą, ucztują''
| mefniṣêyrum ''będą jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyrsum ''kiedyś będą jedli, będą ucztowali''
|}

*Końcówki dla obwiatywu w czasownikach kategorii I to: '''-qallo''' (czas przeszły odległy), '''-vētt''' (czas przeszły prosty), '''-ṣêf''' (czas przyszły prosty) oraz '''-ṣṣīd''' (czas przyszły odległy).

=====Kategoria II=====
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przeszły odległy
!Przeszły prosty
!Czas teraźniejszy
!Przyszły prosty
!Przeszły odległy
|-
| colspan="8" |
|-
! colspan="8" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| darqovni ''miałem był''
| darçrēni ''miałem''
| darbēni ''mam''
| darṣînni ''będę miał''
| darṣhoyni ''kiedyś będę miał''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| darqovn ''miałeś był''
| darçrēvn ''miałeś''
| darbēvn ''masz''
| darṣînun ''będziesz miał''
| darṣhoyun ''kiedyś będziesz miał''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| darqovma ''miał był''
| darçrēmma ''miał''
| darbēmma ''ma''
| darṣînma ''będzie miał''
| darṣhoyma ''kiedyś będzie miał''
|-
! nieoż.
| qa
| darqovndu ''miał był''
| darçrēndu ''miał''
| darbēndu ''ma''
| darṣîndu ''będzie miał''
| darṣhoyndu ''kiedyś będzie miał''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| darqāll ''miał był''
| darponē ''miał''
| darbēstyā ''ma''
| darṣîf ''będzie miał''
| darṣvovd ''kiedyś będzie miał''
|-
! colspan="8" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| darqovjê ''mieliśmy byli''
| darçrējê ''mieliśmy''
| darbējê ''mamy''
| darṣînjê ''będziemy mieli''
| darṣhoyjê ''kiedyś będziemy mieli''
|-
! podw.
| ṕovle
| darqovng ''mieliśmy byli''
| darçrēng ''mieliśmy''
| darbēng ''mamy''
| darṣîng ''będziemy mieli''
| darṣhoyng ''kiedyś będziemy mieli''
|-
! eks.
| ṕaye
| darqovci ''mieliśmy byli''
| darçrēci ''mieliśmy''
| darbēci ''mamy''
| darṣînci ''będziemy mieli''
| darṣhoyci ''kiedyś będziemy mieli''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| darqovćo ''mieliście byli''
| darçrēćo ''mieliście''
| darbēćo ''macie''
| darṣînaćo ''będziecie mieli''
| darṣhoyćo ''kiedyś będziecie mieli''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| darqovrs ''mieli byli''
| darçrērs ''mieli''
| darbērs ''mają''
| darṣînars ''będą mieli''
| darṣhoyrs ''kiedyś będą mieli''
|-
! nieoż.
| ḥto
| darqovrsum ''mieli byli''
| darçrērsum ''mieli''
| darbērsum ''mają''
| darṣînarsum ''będą mieli''
| darṣhoyrsum ''kiedyś będą mieli''
|}

*Końcówki dla obwiatywu w czasownikach kategorii II to: '''-qāll''' (czas przeszły odległy), '''-ponē''' (czas przeszły prosty), '''-ṣîf''' (czas przyszły prosty) oraz '''-ṣvovd''' (czas przyszły odległy).

=====Odmiana "nēzu" "być"=====
Czasownik "być" odmienia się inaczej w zależności od czasu. W czasach prostych oraz w czasie teraźniejszym przybiera formę sufiksu doczepianego na końcu przymiotnika, rzeczownika lub dłuższej zbitki. W czasach odległych natomiast czasownik ten opiera się o rdzeń <big>{{Unicode|NƏZU|Kherinean}}</big> '''nēzu''' [{{IPA|ne:zu}}], który następnie odmieniany jest jak pełnoprawny czasownik poprzez odmianę osobową kategorii II oraz odpowiednie końcówki czasu ('''-aq''' dla czasu przeszłego odległego oraz '''-ife''' dla czasu przyszłego odległego).

{| width="75%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=5 | Czas przeszły prosty
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| -novn
| tāzeh''''novn''' ''byłem człowiekiem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| -nīf
| tāzeh''''nīf''' ''byłeś człowiekiem''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| -ŝovr
| tāzeh''''ŝovr''' ''był człowiekiem''
|-
! nieoż.
| qa
| -ŝovm
| tāzeh''''ŝovm''' ''był człowiekiem''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -ŝovt
| tāzeh''''ŝovt''' ''był człowiekiem''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| -qeyb
| qovdras''''qeyb''' ''byliśmy królami''
|-
! podw.
| ṕovle
| -qovr
| qovdras''''qovr''' ''byliśmy królami''
|-
! eks.
| ṕaye
| -qayy
| qovdras''''qayy''' ''byliśmy królami''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| -zis
| qovdras''''zis''' ''byliście królami''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| -ṣen
| qovdras''''ṣen''' ''byli królami''
|-
! nieoż.
| ḥto
| -ṣon
| qovdras''''ṣon''' ''byli królami''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=5 | Czas przyszły prosty
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| -neḥn
| tāzeh''''neḥn''' ''będę człowiekiem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| -namn
| tāzeh''''namn''' ''będziesz człowiekiem''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| -ŝgal
| tāzeh''''ŝgal''' ''będzie człowiekiem''
|-
! nieoż.
| qa
| -ŝilm
| tāzeh''''ŝilm''' ''będzie człowiekiem''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -ŝayl
| tāzeh''''ŝayl''' ''będzie człowiekiem''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| -jēn
| qovdras''''jēn''' ''będziemy królami''
|-
! podw.
| ṕovle
| -jve
| qovdras''''jve''' ''będziemy królami''
|-
! eks.
| ṕaye
| -jḥe
| qovdras''''jḥe''' ''będziemy królami''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| -hirs
| qovdras''''hirs''' ''będziecie królami''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| -ṣîh
| qovdras''''ṣîh''' ''będą królami''
|-
! nieoż.
| ḥto
| -ṣyoh
| qovdras''''ṣyoh''' ''będą królami''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=5 | Czas przeszły odległy
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| tāzeh nēzu'''niaq''' ''kiedyś byłem człowiekiem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| tāzeh nēz'''ovnaq''' ''kiedyś byłeś człowiekiem''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| tāzeh nēzu'''mmāq''' ''kiedyś był człowiekiem''
|-
! nieoż.
| qa
| tāzeh nēzu'''nduaq''' ''kiedyś był człowiekiem''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| tāzeh nēzu'''styāq''' ''kiedyś był człowiekiem''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| qovdras nēzu'''jêq''' ''kiedyś byliśmy królami''
|-
! podw.
| ṕovle
| qovdras nēzu'''ngaq''' ''kiedyś byliśmy królami''
|-
! eks.
| ṕaye
| qovdras nēzu'''ciaq''' ''kiedyś byliśmy królami''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| qovdras nēzu'''ćoq''' ''kiedyś byliście królami''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| qovdras nēzu'''rsaq''' ''kiedyś byli królami''
|-
! nieoż.
| ḥto
| qovdras nēzu'''rsumaq''' ''kiedyś byli królami''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=5 | Czas przyszły odległy
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| tāzeh nēzu'''nīfe''' ''kiedyś będę człowiekiem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| tāzeh nēz'''ovnife''' ''kiedyś będziesz człowiekiem''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| tāzeh nēzu'''mmayfe''' ''kiedyś będzie człowiekiem''
|-
! nieoż.
| qa
| tāzeh nēzu'''nduyfe''' ''kiedyś będzie człowiekiem''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| tāzeh nēzu'''styāyfe''' ''kiedyś będzie człowiekiem''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| qovdras nēzu'''jêfe''' ''kiedyś będziemy królami''
|-
! podw.
| ṕovle
| qovdras nēzu'''ngife''' ''kiedyś będziemy królami''
|-
! eks.
| ṕaye
| qovdras nēzu'''cīfe''' ''kiedyś będziemy królami''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| qovdras nēzu'''ćoyfe''' ''kiedyś będziecie królami''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| qovdras nēzu'''rsife''' ''kiedyś będą królami''
|-
! nieoż.
| ḥto
| qovdras nēzu'''rsumife''' ''kiedyś będą królami''
|}
|}

===Zaimki===
Cherynejski utrzymuje klasyczny podział na '''zaimki rzeczowne''' (zastępujące rzeczowniki i podobnie jak one odmieniane przez sufiksy), '''dzierżawcze''' (przybierające formę przyrostków dodawanych do rzeczowników w odpowiedniej pozycji za ich rdzeniem) oraz '''zaimki zwrotne''' (przybierające formę przedrostków do początku odpowiednio odmienionego czasownika). System zaimków jest dość rozbudowany.

====Zaimki rzeczowe i dzierżawcze====
Każdy zaimek rzeczowy posiada odpowiadający mu zaimek dzierżawczy. Niektóre zaimki dzierżawcze posiadają 2 formy, pojawiając się jako kończący słowo sufiks oraz jako wrostek, doklejany do rdzenia za określonością, lecz przed liczbą i przypadkiem. Rozróżnienie to pojawia się jednak tylko w przypadku zaimków dzierżawczych liczby mnogiej, z wyjątkiem pierwszej osoby liczby mnogiej podwójnej (''ṕovle'') i ekskluzywnej (''ṕaye''). W ich wypadku formy przyrostku oraz wrostku wyglądają tak samo. Pierwsza osoba liczby mnogiej inkluzywnej (''ṕeçe'') wyróżnia się natomiast tym, że jeżeli rzeczownik kończy się samogłoską, zostanie ona inkorporowana i zastąpiona przez samogłoskę zaimku dzierżawczego.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe ''ja''
| -kṣe
| taŝuḥḥo'''kṣe''' ''mój ametyst''
|-
! colspan=2 | II.
| men ''ty''
| -me
| taŝuḥḥo'''me''' ''twój ametyst''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra ''on/ona''
| -īs
| taŝuḥḥo'''īs''' ''jego/jej ametyst''
|-
! nieoż.
| qa ''to''
| -rovs
| taŝuḥḥo'''rovs''' ''tego ametyst''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -dêŝ
| taŝuḥḥo'''dêŝ''' ''jego ametyst''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe ''my (z tobą)''
| -ay- -ayi
| taŝuḥḥ'''ayi''' ''nasz ametyst''
|-
! podw.
| ṕovle ''my dwoje''
| -ren
| taŝuḥḥo'''ren''' ''nasz ametyst''
|-
! eks.
| ṕaye ''my (bez ciebie)''
| -pen
| taŝuḥḥo'''pen''' ''nasz ametyst''
|-
! colspan=2 | II.
| qin ''wy''
| -je- -jehi
| taŝuḥḥo'''jehi''' ''wasz ametyst''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta ''oni''
| -ťen- -ťeni
| taŝuḥḥo'''ťeni''' ''ich ametyst''
|-
! nieoż.
| ḥto ''te''
| -ťon- -ťone
| taŝuḥḥo'''ťone''' ''ich ametyst''
|}

====Zaimki zwrotne====
Występują trzy zaimki zwrotne, jeden dla liczby pojedynczej, dwa dla liczby mnogiej (zaimek samodzielny oraz wzajemny). Różnica pomiędzy dwoma ostatnimi polega na tym, że zaimek samodzielny wyraża czynność wykonaną przez podmioty na samych sobie, podczas gdy zaimek wzajemny wyraża czynność wykonaną przez podmioty na sobie nawzajem.

{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
! rowspan="2" | Liczba pojedyncza
! colspan="2" | Liczba mnoga
|-
! Samodzielna
! Wzajemna
|-
| tsovl-
----
'''tsovl'''litagêr ''oceniam się, samego siebie''
| tsrāl-
----
'''tsrāl'''litagêrna ''oceniają się, sami siebie''
| skāl-
----
'''skāl'''litagêrna ''oceniają się nawzajem''
|}

===Rzeczowniki===
Ajniadzki cherynejski operował na podstawie takiego samego łańcucha morfologicznego jak język klasyczny. Do rdzenia rzeczownika mógł zostać doczepiony maksymalnie jeden przedrostek, oraz szereg przyrostków, obejmujących różne znaczenia, od słowotwórstwa, liczbę, rodzaj, klitykę dzierżawczą, na przypadku oraz przyrostkowej formie czasownika "być" kończąc.

<prefiks> + '''rdzeń''' + <sufiks słowotwórczy> + <określoność> + <klityka dzierżawcza> + <liczba₁> + <przypadek₁><ref>Przypadek wewnętrzny, „własny”.</ref> + <liczba₂> + <przypadek₂><ref>Przypadek zgodny z nadrzędnym.</ref> + <sufiks „być”>

Z uwagi na powszechność ''Suffixaufnahme'' w języku cherynejskim, system morfologiczny zakłada możliwość występowania w słowie więcej niż jednego przyrostka liczby i przypadku, tak, by rzeczownik zależny w grupie nominalnej zgadzał się z rzeczownikiem nadrzędnym, powtarzając sufiks przypadka, który należy do całej frazy. '''Liczba₁''' oraz '''przypadek₁''' oznaczają przyrostki rzeczownika nadrzędnego, podczas gdy '''liczba₂''' i '''przypadek₂''' wskazują na położenie dodatkowych przyrostków rzeczownika zależnego.

====Rodzaj====
Występują dwa rodzaje gramatyczne, rodzaj '''ożywiony''' oraz '''nieożywiony'''. Podobnie jak w języku klasycznym, różnica pomiędzy rodzajami opiera się głównie o znaczenie słowa. Rzeczowniki ożywione to ludzie, zwierzęta, części ciała oraz niektóre słowa związane z władzą, państwowością oraz atrybutami królewskimi. Rzeczowniki nieożywione to rośliny, narzędzia, przedmioty, budynki oraz większość abstrakcyjnych idei.

W przeciwieństwie jednak do języka klasycznego, końcówka słowa, zwłaszcza jego ostatnia samogłoska, nie przekłada się w sposób oczywisty na jego rodzaj gramatyczny. Rzeczowniki ożywione oraz nieożywione mogą kończyć się tym samym dźwiękiem. Rozróżnienie rodzajowe jest więc oparte wyłącznie o kontekst i znaczenie słowa. Częściej niż w języku klasycznym występują słowa homofoniczne o takiej samej formie, lecz różnym znaczeniu w zależności od rodzaju. Oznacza to znaczne rozszerzenie się rzadkiej w języku klasycznym kategorii rzeczowników nieregularnych.

====Określoność====
Formy '''określone''' oraz '''nieokreślone''' tworzy się za pomocą odpowiednich sufiksów, które różnią się nieznacznie w zależności od tego, czy rdzeń rzeczownika kończy się samogłoską, czy spółgłoską. Formę określoną tworzy sufiks '''-n''' (rdzeń zakończony samogłoską) lub '''-an''' (rdzeń zakończony spółgłoską). Formę nieokreśloną tworzy sufiks '''-t''' (rdzeń zakończony samogłoską) lub '''-at''' (rdzeń zakończony spółgłoską).

Sufiksy określoności i nieokreśloności zostają poddane modyfikacji w momencie dodania po nich kolejnych przyrostków, szczególnie sufiksów liczby lub odmiany przez przypadek. W formach określonych zachodzi systematyczny rotacyzm [{{IPA|n}}] > [{{IPA|r}}], objawiający się zmianą -n/-an w '''-r-''' oraz '''-ar-'''. W formach nieokreślonych dochodzi natomiast do udźwięcznienia [{{IPA|t}}] w [{{IPA|d}}] i zmiany sufiksów w '''-da-''' lub '''-ada-'''.
{| width="40%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
!
!Kṣaye ''dowódca''
!Īvo ''łaska''
!Ṣar ''zastępca, cień''
!Têbb ''język, mowa''
|-
! Określony
| kṣaye'''n''' (konkretny)
| īvo'''n''' (konkretna)
| ṣar'''an''' (konkretny)
| têbb'''an''' (konkretny)
|-
! Nieokreślony
| kṣaye'''t''' (jakiś)
| īvo'''t''' (jakaś)
| ṣar'''at''' (jakiś)
| têbb'''at''' (jakiś)
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
!Modyfikacja dalszym sufiksem:
!Kṣayes ''dowódcy'' [l.mn]
!Īvoze ''łaski'' [dopełniacz]
!Ṣars ''zastępcy/cienie'' [l.mn]
!Têbbaze ''języka/mowy'' [dopełniacz]
|-
! Określony
| kṣaye'''r'''s (konkretny)
| īvo'''r'''zu (konkretna)
| ṣar'''ar'''s (konkretny)
| têbb'''ar'''zu (konkretny)
|-
! Nieokreślony
| kṣaye'''da'''s (jakiś)
| īvo'''da'''zu (jakaś)
| ṣar'''ada'''s (jakiś)
| têbb'''ada'''zu (jakiś)
|}
|}

====Liczba====
Podobnie jak język klasyczny, cherynejski posiada trzy liczby gramatyczne: liczbę '''pojedyncza''', liczbę '''podwójną''' oraz liczbę '''mnogą'''. Liczbę podwójną tworzy się poprzez sufiks '''-nē''', w rzadkich sytuacjach również '''-anē'''. Liczba mnoga oznaczona jest sufiksem '''-s''' lub '''-as'''. Formy z początkowym a występują jedynie przed geminatą lub bardzo ograniczoną liczbą zbitek spółgłoskowych.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
!
! Dowódca
! Łaska
! Zastępca, cień<ref>W zależności od rodzaju gramatycznego.</ref>
! Język, mowa
|-
! L. pojedyncza
| kṣaye [podstaw.] kṣayen [określ.] kṣayet [nieokreśl.]
| īvo [podstaw.] īvon [określ.] īvot [nieokreśl.]
| ṣar [podstaw.] ṣaran [określ.] ṣarat [nieokreśl.]
| têbb [podstaw.] têbban [określ.] têbbat [nieokreśl.]
|-
! L. podwójna
| kṣaye'''nē''' [podstaw.] kṣayer'''nē''' [określ.] kṣayeda'''nē''' [nieokreśl.]
| īvo'''nē''' [podstaw.] īvor'''nē''' [określ.] īvoda'''nē''' [nieokreśl.]
| ṣar'''nē''' [podstaw.] ṣarar'''nē''' [określ.] ṣarada'''nē''' [nieokreśl.]
| têbb'''anē''' [podstaw.] têbbar'''nē''' [określ.] têbbada'''nē''' [nieokreśl.]
|-
! L. mnoga
| kṣaye'''s''' [podstaw.] kṣayer'''s''' [określ.] kṣayeda'''s''' [nieokreśl.]
| īvo'''s''' [podstaw.] īvor'''s''' [określ.] īvoda'''s''' [nieokreśl.]
| ṣar'''s''' [podstaw.] ṣarar'''s''' [określ.] ṣarada'''s''' [nieokreśl.]
| têbb'''as''' [podstaw.] têbbar'''s''' [określ.] têbbada'''s''' [nieokreśl.]
|}

====Przypadki====
Występuje 10 przypadków, przy czym essyw i abessyw zdają się być pomijane w niektórych tekstach lub stosowane niekonsekwentnie, co sugeruje, że również zanikały. Odmiana przez przypadki zachodzi poprzez odpowiednie sufiksy. Wyjątkiem jest mianownik, będący podstawową formą rzeczownika. Większość przypadków posiada nieco odmienne wersje przyrostków w zależności od rodzaju rzeczownika. W rzadkich przypadkach, w których odmienienie słowa przez przypadek mogłoby doprowadzić do powstania nienaturalnej zbitki spółgłoskowej (lub w której przyrostek doklejany byłby bezpośrednio do geminaty), pomiędzy rzeczownik a sufiks może pojawić się dodatkowa samogłoska.

{| class="wikitable" width="35%" style="text-align:center"
|-
!
! Przypadek
! Znaczenie
! Sufiks [oż.] / [nieoż.]
|-
! I.
| Mianownik
| kto?, co? ''Ogólny podmiot''
| —
|-
|-
! II.
| Dopełniacz
| czyj? kogo? czego? ''Wyraża posiadanie''
| -ze / -zu
|-
! III.
| Celownik
| komu? czemu? ''Wyraża dopełnienie dalsze''
| -te / -tu
|-
! IV.
| Biernik
| kogo? co? ''Wyraża dopełnienie bliższe''
| -bā / -biy
|-
! V.
| Ablatyw
| skąd? od czego? od kogo? ''Wyraża ruch od miejsca''
| -jēs / -jīs
|-
! VI.
| Allatyw
| dokąd? do czego? do kogo? ''Wyraża ruch do miejsca''
| -ter / -tovr
|-
! VII.
| Miejscownik
| o kim? o czym? w/na czym? ''Wyraża miejsce danej akcji''
| -yen / -yovn
|-
! VIII.
| Narzędnik
| kim? czym? ''Wyraża narzędzie i sposób wykonania czynności''
| -çe / -ço
|-
! IX.
| Essyw
| jako kto? jako co? ''Wyraża byt w danym stanie, służenie w danym celu''
| -ŝura
|-
! X.
| Abessyw
| bez kogo? bez czego? pozbawiony czego? ''Wyraża brak lub nieobecność danego rzeczownika''
| -sāvi
|}

'''Geminatyzacja''', czyli podwojenie lub wydłużenie spółgłoski, jest procesem powszechnie zachodzącym przy odmianie przez przypadki. W większości tekstów cherynejskich poświadczony jest on w '''dopełniaczu''', '''celowniku''', '''bierniku''' oraz '''narzędniku''', aczkolwiek odnaleziono pojedyncze teksty w których geminatyzację zaobserwowano też w innych przypadkach. Geminatyzacja może zachodzić czasem w ostatniej spółgłosce odmienianego rzeczownika, niekiedy nawet gdy jest to ostatni dźwięk przed sufiksem odmiany. Oprócz geminatyzacji może dojść też do asymilacji takiej spółgłoski przez spółgłoskę przyrostka przypadku. Na to, czy i w którym miejscu dochodzi do geminatyzacji ma wpływ również stopień określoności rzeczownika, chociaż proces ten jest wysoce nieregularny. Przykładowo:
<div style="column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2">
*<big>{{Unicode|ḤIVI|Kherinean}}</big> ''ḥivi''<ref>Rzeczownik nieożywiony w formie podstawowej w liczbie pojedynczej.</ref> [{{IPA|χiwi}}] (bitwa) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḤIVVIZU|Kherinean}}</big> ''ḥi'''vv'''izu'' [{{IPA|χiw:izu}}] (bitwy) ['''GEN''']
*<big>{{Unicode|ḤIVIN|Kherinean}}</big> ''ḥivin''<ref>Rzeczownik nieożywiony określony w liczbie pojedynczej.</ref> [{{IPA|χiwin}}] (''ta'' bitwa) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḤIVIRZU|Kherinean}}</big> ''ḥivirzu'' [{{IPA|χiwirzu}}] (''tej'' bitwy) ['''GEN''']
*<big>{{Unicode|ḤIVIDAS|Kherinean}}</big> ''ḥividas''<ref>Rzeczownik nieożywiony nieokreślony w liczbie mnogiej.</ref> [{{IPA|χiwidas}}] (''jakieś'' bitwy) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḤIVIDAZZU|Kherinean}}</big> ''ḥivida'''zz'''u'' [{{IPA|χiwidaz:u}}] (''jakiś'' bitew) ['''GEN''']
*<big>{{Unicode|ḪNYADA|Kherinean}}</big> ''Īnyada''<ref>Rzeczownik ożywiony w formie podstawowej w liczbie pojedynczej.</ref> [{{IPA|i:njada}}] (Ajniad) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḪNYADDATE|Kherinean}}</big> ''Īnya'''dd'''ate'' [{{IPA|i:njad:ate}}] (Ajniadowi) ['''DAT''']
*<big>{{Unicode|ḪNYADAN|Kherinean}}</big> ''Īnyadan''<ref>Rzeczownik ożywiony określony w liczbie pojedynczej.</ref> [{{IPA|i:njadan}}] (''ten'' Ajniad) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḪNYADARTE|Kherinean}}</big> ''Īnyadarte'' [{{IPA|i:njadarte}}] (''temu'' Ajniadowi) ['''DAT''']
*<big>{{Unicode|ḪNYADADANƏ|Kherinean}}</big> ''Īnyadadanē''<ref>Rzeczownik ożywiony nieokreślony w liczbie podwójnej.</ref> [{{IPA|i:njadadane:}}] (''jakiś'' dwóch Ajniadów) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḪNYADADANƏTE|Kherinean}}</big> ''Īnyadadanēte'' [{{IPA|i:njadadane:te}}] (''jakimś'' dwóm Ajniadom) ['''DAT''']
</div>

====Suffixaufnahme====
Proces znany jako ''Suffixaufnahme'', czyli przyjęcie przez rzeczownik zależny dodatkowego przyrostka, występuje powszechnie w języku cherynejskim. Jest to cecha powszechna pośród [[Lista języków Wschodu Starożytnego|języków Wschodu Starożytnego]], nieobecna była jednak w ajniadzkim klasycznym. ''Suffixaufnahme'' polega na tym, że rzeczownik zależny w grupie nominalnej powtarza sufiks (najczęściej przypadku, czasem też liczby), który należy do całej frazy. Występuje gdy rzeczownik jest określany przez inny rzeczownik lub serię rzeczowników, przy czym w takim wypadku rzeczownik nadrzędny zawsze znajduje się na końcu, a rzeczownik zależny (lub rzeczowniki zależne) przed nim. Jest to kolejność odwrotna niż w języku klasycznym. Co więcej:
<div style="column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2">
*Dodatkowy przyrostek liczby (''liczba₂'') pojawia się tylko wtedy, gdy liczba rzeczownika nadrzędnego nie jest taka sama jak liczba rzeczownika zależnego.
*Sufiksy określoności zachowują swój wpływ fonetyczny przed drugim sufiksem przypadka.
*W pewnych przypadkach również w procesie ''Suffixaufnahme'' może dochodzić do asymilacji fonetycznej i geminatyzacji między sufiksami.
*Występuje tendencja do elidowania<ref>Opuszczenia wygłosowej samogłoski lub końcowej sylaby wyrazu przed samogłoską nagłosową następnego wyrazu.</ref> w niektórych pozycjach (np. ''taŝuḥḥossāvyen'' zamiast ''taŝuḥḥossāviyen'').
*Złożone frazy (na przykład ''dowódca tych ludzi króla'') tworzą łańcuchową konstrukcję ''Suffixaufnahme''.
*W sytuacji wystąpienia w takiej złożonej konstrukcji czasownika "być" w formie sufiksu, pojawi się on zawsze na samym końcu frazy, w rzeczowniku nadrzędnym.
</div>
 
Proste przykłady użycia ''Suffixaufnahme'' w języku cherynejskim:
<big>{{Unicode|KṢAYE|Kherinean}}</big> ''Kṣaye'' "dowódca", <big>{{Unicode|ḤIVI|Kherinean}}</big> ''ḥivi'' "bitwa"
* → <big>{{Unicode|ḤIVVIZU KṢAYE|Kherinean}}</big> ''Ḥivvizu kṣaye'' [{{IPA|χiw:izu kʃaje}}] — "dowódca bitwy".
* → <big>{{Unicode|ḤIVIRZUNƏTE KṢAYERNƏTE|Kherinean}}</big> ''Ḥivirzunnēte kṣayernēte'' [{{IPA|χiwirzune:te kʃajerne:te}}] — "obu dowódcom tej bitwy".
* → <big>{{Unicode|ḤIVIRZUNNƏḼRA KṢAYEDANNƏḼRA|Kherinean}}</big> ''Ḥivirzunnēŝura kṣayedannēŝura'' [{{IPA|χiwirzun:e:ɬʷura kʃajedan:e:ɬʷura}}] — "jako jeden z dwóch dowódców tej bitwy".

<big>{{Unicode|QOVDRA|Kherinean}}</big> ''Qovdra'' "król", <big>{{Unicode|ḪNYADA|Kherinean}}</big> ''Īnyada'' "Ajniad"
* → <big>{{Unicode|ḪNYADARSZE QOVDRAN|Kherinean}}</big> ''Īnyadarsze qovdran'' [{{IPA|i:njadarsze qou̯dran}}] — "ten król Ajniadów".
* → <big>{{Unicode|ḪNYADARSZETTER QOVDRASTER|Kherinean}}</big> ''Īnyadarszetter qovdraster'' [{{IPA|i:njadarszet:er qou̯draster}}] — "do królów Ajniadów".
* → <big>{{Unicode|ḪNYADARZEBĀ QOVDRADDABĀ|Kherinean}}</big> ''Īnyadarzebā qovdraddabā'' [{{IPA|i:njadarzeba: qou̯drad:aba:}}] — "króla tego Ajniady<ref>Król jest nieokreślony, co może w tym kontekście oznaczać, że królów jest więcej niż jeden, lub przejawiać rodzaj lekceważenia wobec władzy królewskiej.</ref>".

W przypadku bardziej skomplikowanych złożeń (więcej niż dwa rzeczowniki):
<big>{{Unicode|TĀZEH|Kherinean}}</big> ''Tāzeh'' "człowiek", <big>{{Unicode|TAḼḤḤO|Kherinean}}</big> ''taŝuḥḥo'' "ametyst", <big>{{Unicode|RRAKṢO|Kherinean}}</big> ''rrakṣo'' "księżyc"
* → <big>{{Unicode|RRAKṢOZZUYEN TAḼḤḤOSSĀVYEN TĀZEHARYEN|Kherinean}}</big> ''rrakṣozzuyen taŝuḥḥossāvyen tāzeharyen'' [{{IPA|r:akʃoz:ujen taɬʷuχ:os:a:wjen ta:zexarjen}}] — "o człowieku bez ametystów księżyca".

<big>{{Unicode|ḪVO|Kherinean}}</big> ''Īvo'' "łaska", <big>{{Unicode|ṮBB|Kherinean}}</big> ''têbb'' "język", <big>{{Unicode|ḪNYADA|Kherinean}}</big> ''Īnyada'' "Ajniad"
* → <big>{{Unicode|ḪNYADDAZETOVR ṮBBARZUTOVR ḪVORTOVR|Kherinean}}</big> ''Īnyaddazetovr têbbarzutovr īvortovr'' [{{IPA|i:njad:azetou̯r tʲɛb:arzutou̯r i:wortou̯r}}] — "od łaski języka Ajniadów".

<big>{{Unicode|ṢAR|Kherinean}}</big> ''Ṣar'' "cień, zastępca", <big>{{Unicode|KṢAYE|Kherinean}}</big> ''kṣaye'' "dowódca", <big>{{Unicode|TĀZEH|Kherinean}}</big> ''tāzeh'' "człowiek", <big>{{Unicode|QOVDRA|Kherinean}}</big> ''qovdra'' "król", <big>{{Unicode|ḪNYADA|Kherinean}}</big> ''Īnyada'' "Ajniad"
* → <big>{{Unicode|ḪNYADAZZETE QOVDRARZETTE TĀZEHSZETTE KṢAYEZETTE ṢARARTE|Kherinean}}</big> ''Īnyadazzete qovdrarzette tāzehszette kṣayezette ṣararte'' [{{IPA|i:njadaz:ete qou̯drarzet:e ta:zexszet:e kʃajezet:e ʃararte}}] — "[dla] zastępcy dowódcy ludzi króla Ajniadów".

===Przymiotniki===
Większość przymiotników pochodzi od rzeczowników, charakteryzują się końcówką '''-ān'''. W cherynejskim występują dość rzadko, język ten ma tendencję do zastępowania przymiotników łańcuchami ''Suffixaufnahme''. Gdy przymiotniki się pojawiają, występują zwykle przed określanymi rzeczownikami i nie odmieniają się przez przypadki.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! Rzeczownik
! Przymiotnik
|-
| ćiṣa
(ryba)
| ćiṣ'''ān'''
(rybny)
|-
| īvo
(łaska)
| īv'''ān'''
(łaskawy)
|-
| tîyane, tîyanu
(rodzina, krew)
| tîyan'''ān'''
(pokrewny, krwawy)
|}

====Stopniowanie przymiotników====
Przymiotniki stopniuje się poprzez dodanie do nich odpowiedniego przedrostka. Istnieją 3 stopnie: stopień '''równy''', '''wyższy''' oraz '''najwyższy'''. Stopień równy nie wymaga żadnego przedrostka, stopień wyższy tworzony jest poprzez przedrostek '''ēn-''', stopień najwyższy natomiast przez przedrostek '''ar-'''.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! Stopień równy
! Stopień wyższy
! Stopień najwyższy
|-
| ćiṣān
(rybny)
| '''ēn'''ćiṣān
(bardziej rybny)
| '''ar'''ćiṣān
(najbardziej rybny)
|-
| īvān
(łaskawy)
| '''ēn'''īvān
(łaskawszy)
| '''ar'''īvān
(najbardziej łaskawy)
|-
| tîyanān
(pokrewny, krwawy)
| '''ēn'''tîyanān
(bardziej pokrewny, krwawszy)
| '''ar'''tîyanān
(najbardziej pokrewny, najkrwawszy)
|}

====Negacja przymiotników====
Negacja przymiotników jest bardzo regularna i odbywa się za pomocą poprzedzenia przymiotnika partykułą '''pat-'''. Jest on zawsze na początku przymiotnika, poprzedzając przedrostki stopniowania. Jeżeli negowany przymiotnik zaczyna się samogłoską dojdzie do udźwięcznienia (np. ''arīvān'' → '''''pad'''arīvān'' "nie najbardziej łaskawy"). Jeżeli przymiotnik zaczyna się nie ejektywną spółgłoską zwartą zębową [{{IPA|t, tʲ, d, dʲ}}] dojdzie natomiast do geminatyzacji.

===Liczebniki===
Liczebniki cherynejskie są bardzo podobne do tych występujących w języku klasycznym. Prócz przewidywalnych zmian fonetycznych oraz kilku nieregularności nie występują w nich większe zmiany.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! rowspan="2" |
! rowspan="2" | Liczebnik główny
! colspan="2" | Liczebnik porządkowy
|-
! width="17%" | oż.
! width="17%" | nieoż.
|-
!1
|ḥeru [{{IPA|χeru}}]
|īnne ''pierwszy, pierwsza''
|īn ''pierwsze''
|-
!2
|lava [{{IPA|lawa}}]
|lavnas ''drugi druga''
|lavnos ''drugie''
|-
!3
|qahṣ [{{IPA|qaxʃ}}]
|qaṣṣune ''trzeci, trzecia''
|qaṣṣuno ''trzecie''
|-
!4
|ṣînh [{{IPA|ʃʲiŋx}}]
|ṣînhas ''czwarty, czwarta''
|ṣînhos ''czwarte''
|-
!5
|ktav [{{IPA|ktaw}}]
|ktavnas ''piąty, piąta''
|ktavnos ''piąte''
|-
!6
|hvēṣ [{{IPA|xwe:ʃ}}]
|hivṣne ''szósty, szósta''
|hivṣno ''szóste''
|-
!7
|svāḥ [{{IPA|swa:χ}}]
|savḥas ''siódmy, siódma''
|savḥos ''siódme''
|-
!8
|jêttu [{{IPA|d͡ʒʲet:u}}]
|jêttane ''ósmy, ósma''
|jêttano ''ósme''
|-
!9
|rira [{{IPA|rira}}]
|rirŝa ''dziewiąty, dziewiąta''
|rirŝo ''dziewiąte''
|-
!10
|tiys [{{IPA|tijs}}]
|tiyseṣ ''dziesiąty, dziesiąta''
|tiyṣo ''dziesiąte''
|-
| colspan="4" |
|-
! 100
|zeyed [{{IPA|zejed}}]
|īnzeyedas ''setny, setna''
|īnzeyedos ''setne''
|-
! 1000
|doveṣe [{{IPA|doweʃe}}]
|īndovṣas ''tysięczny, tysięczna''
|īndovṣos ''tysięczne''
|}

==Znane teksty==
Język cherynejski posiada dużych rozmiarów korpus znanych tekstów, które dzielą się na dwa podstawowe okresy: '''szyszeński''' ({{RokEryKyonu|2800}} - {{RokEryKyonu|3345}}) oraz '''postszyszeński''' (po roku {{RokEryKyonu|3345}}). Pierwszy z nich obejmuje czasy [[Ajniadzi|ajniadzkiej]] bytności w [[Ceçəḥa|Szyszenii]] oraz panowania na tych terenach ajniadzkiej dynastii pod koniec istnienia [[Szyszenia#I Państwo Szyszeńskie|I Państwa Szyszeńskiego]]. Znaczna większość tekstów po cherynejsku datowanych na te czasy pochodzi z miasta [[Ḥerəne]] (Cheryne), które pełniło rolę stolicy i centrum ajniadzkiej diaspory. Do najważniejszych tekstów okresu szyszeńskiego zaliczyć należy:
*Trójjęzyczny tekst [[Stela Cherynejska|Steli Cherynejskiej]].
*Listę królów Cheryne (znana również jako ''Lista Panów'').
*Inskrypcje na murach [[Świątynie Cherynejskie|Świątyń Cherynejskich]].
*Elegie i lamentacje po miastach, krajach i osobach (<big>{{Unicode|ƏÇARḤOVR|Kherinean}}</big> ''ēçarḥovr'' [{{IPA|e:θarχou̯r}}]).

Okres postszyszeński obejmuje wszystkie teksty powstałe po wygnaniu ajniadzkich elit z [[Szyszenia|Szyszenii]] przez Szepa I Wybawiciela, pierwszego Pana-Słońce. Nie są one skupione w jednym tylko regionie, lecz rozproszone po znacznej części [[Kyon Wschodni|Kyonu Wschodniego]]. Odnajdywano je zarówno w [[Saszkuigodia|Saszkuigodii]], [[Olsenia Właściwa|Olsenii Właściwej]], [[Arewia|Arewii]], a pojedynczo nawet w miejscach tak odległych jak [[Surd]]. Są to teksty późne, obejmujące przede wszystkim klątwy, zaklęcia magiczne, teksty religijne oraz teksty o charakterze sekretnym, rytualnym lub alchemicznym.

{| class="wikitable" width=100% style="text-align: center;"
!colspan=3|Qovdiērze Veṣîyāze Ēçarḥovran ''Elegia królowej Wesziji''
|-
! Tekst cherynejski
! width=33% | Tekst w alfabecie cherynejskim
! Tekst polski
|-
|
Godne życie, ostatnia która pamięta stary świat
|
XXX
|
XXX
|-
!colspan=3|Współczesne wykonanie "W ogrodach Marzaṣu", luźno inspirowane muzycznymi tradycjami Arewii okresu ajniadzkiego i postajniadzkiego<ref>Wykonanie nie jest idealne. Nie wymawiane są takie dźwięki jak /{{IPA|θ}}/, /{{IPA|ɬ}}/, /{{IPA|ɐ}}/, /{{IPA|ʜ~ħ}}/, wszystkie spółgłoski ejektywne, śpiewak nie radzi też sobie również z poprawną palatalizacją i labializacją.</ref>. [[Plik:Marzaṣu.mp3]]
|-
|}
{| class="wikitable" width=100% style="text-align: center;"
!colspan=3|Jaṣcorzu Ēçarḥovran ''Lament nad Zagładą''<ref>Fragment znacznie dłuższego tekstu, zachowanego jedynie częściowo.</ref>
|-
! Tekst cherynejski
! width=33% | Tekst w alfabecie cherynejskim
! Tekst polski
|-
|
XXX
|
XXX
|
XXX
|-
{| class="wikitable" width=100% style="text-align: center;"
!colspan=3|Zaklęcie przeciw złym siłom ''Także: "Zaklęcie przeciw nomadom"''
|-
! Tekst cherynejski
! width=33% | Tekst w alfabecie cherynejskim
! Tekst polski
|-
|
He fimazê ŝurrān, he teshaya ŝurrān, 
he rḥoksa ŝurrān, he ifmēṣ ŝurrān, 
he veḱalçizu hya qovnuzu rīma! 

Rovti nahrāt'yifb ćen kidat'yifb ćen ćimnet'yifb, 
rovti ḥeruçe'yifb ćen kayrān jîdlarçe'yifb, 
rovti īnṣān'yifb ćen zîlān'yifb ćen kṣabān'yifb. 

Ēnḱuno patberintus! 
Āspokṣetovr patbardāvnus! 
Nēfvokṣezzujīs qaçirjīs patmāvnus! 

Hev Kēannaze duron, liddaze hiṣen, 
Ārendizzeçe leçonirço, têrlistaŝav, menbā zîragêr! 
Nēzurin! Īrintus! Qaldîrtovr shićatus! 
|
{{Unicode|HE FIMAŹ ḼRRĀN HE TESHAYA ḼRRĀN|Kherinean}} 
{{Unicode|HE RḤOKSA ḼRRĀN HE IFMƏṢ ḼRRĀN|Kherinean}} 
{{Unicode|HE VEḰALÇIZU HYA QOVNUZU RḪMA|Kherinean}} 

{{Unicode|ROVTI NAHRĀTYIFB ĆEN KIDATYIFB ĆEN ĆIMNETYIFB|Kherinean}} 
{{Unicode|ROVTI ḤERUÇEYIFB ĆEN KAYRĀN ĴDLARÇEYIFB|Kherinean}} 
{{Unicode|ROVTI ḪNṢĀNYIFB ĆEN ŹLĀNYIFB ĆEN KṢABĀNYIFB|Kherinean}} 

{{Unicode|ƏNḰUNO PATBERINTUS|Kherinean}} 
{{Unicode|ĀSPOKṢETOVR PATBARDĀVNUS|Kherinean}} 
{{Unicode|NƏFVOKṢEZZUJḪS QAÇIRJḪS PATMĀVNUS|Kherinean}} 

{{Unicode|HEV KƏANNAZE DURON LIDDAZE HIṢEN|Kherinean}} 
{{Unicode|ĀRENDIZZEÇE LEÇONIRÇO ṮRLISTAŜAV MENBĀ ŹRAĞR|Kherinean}} 
{{Unicode|NƏZURIN ḪRINTUS QALḎRTOVR SHIĆATUS|Kherinean}} 
|
O, zły demonie, zła zjawo, 
zły zbóju, zły potworze, 
omenie cierpienia i śmierci! 

Czy jesteś mężczyzną, kobietą, czy dzieckiem, 
czy jesteś samemu, czy całą gromadą, 
czy jesteś syty, spragniony, czy głodny. 

Nie zbliżaj się! 
Nie wchodź do mego miasta! 
Nie przekraczaj progu domu mego! 

W imię Kēany, pana sądu, 
na rozkaz Ārendi, bogini nocy, zaklinam cię! 
Idź precz! Odejdź! Wracaj na step! 
|-
|}
{| class="wikitable" width=100% style="text-align: center;"
!colspan=3|Klątwa kończąca inskrypcję ''(ze ścian jednej ze [[Świątynie Cherynejskie|Świątyń Cherynejskich]])''<ref>Podobne klątwy są stałym elementem dorobku cherynejskiego piśmiennictwa, będąc końcową częścią większości oficjalnych inskrypcji.</ref>
|-
! Tekst cherynejski
! width=33% | Tekst w alfabecie cherynejskim
! Tekst polski
|-
|
Zyejêve gran çamiŝaprebiy ťaḱemṣhoyma, 
durokṣe baṣcīṣhoy hya darn hev dêmerovs berragoŝhoy, 
gran ēlraçarbiy kagmaṣhoy ćen drisṣhoy. 

Īroṣa dîrenadêŝbā ṣîçratyāft! 
Kēana ṣrabā ŝurrān ćasîrço belidatyāft! 
Ḥanrḥas nīydêŝasbiy ḱaraīsçe ēridityāft! 
Jovdê hya Hareṣa ṣrabā parzeniān dîrarço dîroytyāft! 

Duroīs, bastīsas hya tîyanuīs bevaḥyetyars, 
ēn ťēns ḱajêyalçirbiy beviyaṣrābēmma. 
|
{{Unicode|ZYEĴVE GRAN ÇAMIŜAPREBIY ŤAḰEMṢHOYMA|Kherinean}} 
{{Unicode|DUROKṢE BAṢCḪṢHOY HYA DARN HEV ḎMEROVS BERRAGOŜHOY|Kherinean}} 
{{Unicode|GRAN ƏLRAÇARBIY KAGMAṢHOY ĆEN DRISṢHOY|Kherinean}} 

{{Unicode|ḪROṢA ḎRENAḎŜBĀ ṨÇRATYĀFT|Kherinean}} 
{{Unicode|KƏANA ṢRABĀ ḼRRĀN ĆAṠRÇO BELIDATYĀFT|Kherinean}} 
{{Unicode|ḤANRḤAS NḪYḎŜASBIY ḰARAḪSÇE ƏRIDITYĀFT|Kherinean}} 
{{Unicode|JOVḎ HYA HAREṢA ṢRABĀ PARZENIĀN ḎRARÇO ḎROYTYĀFT|Kherinean}} 

{{Unicode|DUROḪS BASTḪSAS HYA ṮYANUḪS BEVAḤYETYARS|Kherinean}} 
{{Unicode|ƏN ŤƏNS ḰAĴYALÇIRNIY BEVIYAṢRĀBƏMMA|Kherinean}} 
|
Ktokolwiek zmieni tą inskrypcję, 
usunie moje imię i w jego miejsce wpisze własne, 
zniszczy lub ukryje to świadectwo. 

Īroṣa niech obali jego panowanie! 
Kēana niech osądzi go złym wyrokiem! 
Ḥanrḥas niech zatopi jego ziemie swą mocą! 
Jovdê i Hareṣa niech przeklną go nieodwołalną klątwą! 

Niechaj jego imię, potomstwo i krew zostaną wytępione, 
tak by na wieczność popadł w zapomnienie. 
|-
|}
{| class="wikitable" width=100% style="text-align: center;"
!colspan=3|Modlitwa do boga Kēany
|-
! Tekst cherynejski
! width=33% | Tekst w alfabecie cherynejskim
! Tekst polski
|-
|
Kēana ḱarān, he ḱamoṣṣān vakṣîyyozu vāḥiṕes! 
He men, handas taŝyaççe hya qovdraççe āyandragêt! 
He men, handas nahrāzebiy kidazebiy ḥammasbiy lidagêt! 

Fāndro īqeyen hev fansakṣeyovn Ḥanrḥaŝŝura zelpurān, 
fansakṣebiy belidatus, īqete ćasîme ṕadratus, 
gādayarste hya ŝurkîyoṣrarste ḱaraṕalçibā lisnitus. 

Ŝurzîrattasbā beḥovzatus, yaḥmakṣesbā īyeço beqovjêtus, 
grāns, handē īqeter vasrān'ṣta kagmatus, 
ḱarameze ēridun ḥtabā beçyeṣtyāft hya becîtyāft! 
|
{{Unicode|KƏANA ḰARĀN HE ḰAMOṢṢĀN VAKṨYYOZU VĀḤIṔES|Kherinean}} 
{{Unicode|HE MEN HANDAS TAŜYAÇÇE HYA QOVDRAÇÇE ĀYANDRAĞT|Kherinean}} 
{{Unicode|HE MEN HANDAS NAHRĀZEBIY KIDAZEBIY ḤAMMASBIY LIDAĞT|Kherinean}} 

{{Unicode|FĀNDRO ḪQEYEN HEV FANSAKṢEYOVN ḤANRḤAŜḼRA ZELPURĀN|Kherinean}} 
{{Unicode|FANSAKṢEBIY BELIDATUS ḪQETE ĆAṠME ṔADRATUS|Kherinean}} 
{{Unicode|GĀDAYARSTE HYA ḼRǨYOṢRARSTE ḰARAṔALÇIBĀ LISNITUS|Kherinean}} 

{{Unicode|ḼRŹRATTASBĀ BEḤOVZATUS YAḤMAKṢESBĀ ḪYEÇO BEQOVĴTUS|Kherinean}} 
{{Unicode|GRĀNS HANDƏ ḪQETER VASRĀNṢTA KAGMATUS|Kherinean}} 
{{Unicode|ḰARAMEZE ƏRIDUN ḤTABĀ BEÇYEṢTYĀFT HYA BEĊTYĀFT|Kherinean}} 
|
Kēano potężny, przerażający wichrze burzy! 
O Ty, który rządzisz bogami i królami! 
O Ty, który sądzisz czyny mężczyzn i kobiet! 

Stój przy mnie w mojej sprawie, jak niezłomny Ḥanrḥas, 
rozsądź moją sprawę, ogłoś mi swój wyrok, 
wymierz sprawiedliwość zdrajcom i krzywoprzysięzcom. 

Spal złych czarowników, straw ogniem mych wrogów, 
zniszcz tych, którzy są dla mnie niegodziwi, 
niech pokona i pochłonie ich powódź Twojej mocy!
|-
|}

==Przypisy==
<references/>

[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]][[Kategoria:Użytkownik:Borlach]][[Kategoria:Języki ajniadzkie|cherynejski]][[Kategoria:Cywilizacja ajniadzka]]

Język cherynejski

2026-03-20T16:39:01Z

Borlach: /* Znane teksty */

{{Kyon ukończony}}
{{JęzykiWschoduStarożytnego}}
{{ język
| kolor = #CE2029
| nazwa = Język cherynejski
| nazwa własna = <big>{{Unicode|ḪNYADĀN|Kherinean}}</big> Īnyadān
| twórca = [[User:Borlach|Borlach]] w 2025
| nazwa conworldu = [[Kyon]]
| państwa = [[Cywilizacja ajniadzka]], [[Ceçəḥa|Szyszenia]]
| regiony = [[Kyon Wschodni]]
| mówiący = ''brak'' (język wymarły)
| alfabet = alfabet cherynejski, alfabet łaciński
| typologia = fleksyjny SOV
| klasyfikacja =
[[Języki seframańskie]] (''proponowane'')
[[Języki ajniadzkie]]
:Język praajniadzki
::'''Język ajniadzki cherynejski'''
| tekst jaki =
| tekst u =

}}
{{słownik}}
'''Język ajniadzki cherynejski''' (chrn. <big>{{Unicode|ḪNYADĀN|Kherinean}}</big> ''īnyadān'' /{{IPA|i:njada:n}}/<ref>Możliwa także forma <big>{{Unicode|ƏNYADĀN|Kherinean}}</big> ''ēnyadān'' /{{IPA|e:njada:n}}/.</ref> lub <big>{{Unicode|ṮBBAYI|Kherinean}}</big> ''têbbayi'' /{{IPA|tʲɛb:aji}}/, dosłownie "nasz język") — odmiana starożytnego [[Język ajniadzki|języka ajniadzkiego]] używana na terenie [[Ceçəḥa|Szyszenii]] w okresie postajniadzkim (po {{RokEryKyonu|2800}}), będąca jego dialektem, a być może nawet zbiorem różnych dialektów. Ajniadzki cherynejski znacząco odróżniał się od ajniadzkiego klasycznego pod względem fonologii, słownictwa i pewnych elementów gramatyki. Najbardziej oczywistą cechą dzielącą oba języki jest jednak sposób ich zapisu. Ajniadzki klasyczny używał przede wszystkim [[Język ajniadzki#Ajniadzkie pismo linearne|pisma linearnego]], podczas gdy język cherynejski definiowany jest poprzez nazwane tym samym terminem alfabetyczne pismo cherynejskie.

Język cherynejski bierze swą nazwę od położonego w delcie rzeki [[Korana|Korany]] antycznego miasta [[Ḥerəne]] (chrn. <big>{{Unicode|ḤERNḪ|Kherinean}}</big> ''Ḥernī'' /{{IPA|χɛrni:}}/), z którego pochodzi ogromna większość znanych i zachowanych do czasów współczesnych tekstów spisanych w tej mowie. Teksty cherynejskie pokrywają między innymi ściany [[Świątynie Cherynejskie|Świątyń Cherynejskich]], język ten jest również jednym z języków pojawiających się na [[Stela Cherynejska|Steli Cherynejskiej]], wydobytej z wód Korany w roku {{RokEryKyonu|9850}}. Ḥerəne zdaje się być sercem postajniadzkiego cherynejskiego piśmiennictwa. Z miasta tego [[Ajniadzi|ajniadzka elita]] sprawowała władzę nad [[Szyszenia|Szyszenią]] najprawdopodobniej jeszcze przez kilka stuleci po końcu [[Wschód Starożytny|Wschodu Starożytnego]].

Bez względu na to, czy ajniadzki cherynejski uznawany jest za dialekt, zbiór dialektów czy też za osobny język, wiele wskazuje na to, że to właśnie on (a nie używany wcześniej [[Język ajniadzki|ajniadzki klasyczny]]) jest bezpośrednim przodkiem wszystkich późniejszych i istniejących obecnie [[Języki ajniadzkie|języków ajniadzkich]]. Jest to też jeden z historycznie najważniejszych języków tej części [[Kyon|Kyonu]]. O jego znaczeniu świadczy fakt, że nawet po wymarciu jako żywy język mówiony, ajniadzki w dialekcie cherynejskim używany był przez kolejne tysiąclecia na [[Kyon Wschodni|Kyonie Wschodnim]] jako święty język rytuałów, magii, zaklęć, klątw i uroków.

==Historia==
<do uzupełnienia>

==Porównanie z ajniadzkim klasycznym==
Dialekt cherynejski od klasycznego odróżnia się serią dość regularnych i dających się przewidzieć zmian fonetycznych, chociaż towarzyszy im także pewna grupa zmian nieregularnych, występujących w pojedynczych słowach. Przejawiają się one głównie w niespodziewanych zmianach samogłosek, podczas gdy spółgłoski pozostają przeważnie takie same. Znacznie rzadziej występują zmiany w spółgłoskach, chociaż i na nie można natrafić. Zmiany nieregularne wynikają prawdopodobnie z inkorporowania do cherynejskiego leksykonu słów zaczerpniętych z różnych ajniadzkich dialektów ludowych, z których żaden nie został poświadczony pisemnie. Zmiany regularne podzielić można natomiast na 7 punktów:
[[Plik:CherynejskiEwolucja.png|thumb|thumb|right|300px|Szkic ewolucji najważniejszych dialektów języka ajniadzkiego na przestrzeni jego długich dziejów, wraz z widocznym kierunkiem wpływów od okresu darchajskiego do postajniadzkiego. Warto zaznaczyć, że w czasach imperialnych relacja pomiędzy ajniadzkim klasycznym, jako dialektem prestiżowym, a dialektami ludowymi charakteryzowała się zjawiskiem dyglosji<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Diglossia.</ref>.]]
*'''1.''' Całkowity brak w cherynejskim występującego w klasycznym ajniadzkim dźwięku ''ḫ'' ([{{IPA|ʜ}}] / [{{IPA|ħ}}]).
Spółgłoska ta zanika całkowicie na początku oraz na końcu słowa, jeśli obok niej występuje samogłoska. Jeżeli w ajniadzkim klasycznym [{{IPA|ʜ}}] występowało środku słowa, to w cherynejskim może zajść jeden z kilku procesów. Jeżeli spółgłoska ta występuje pomiędzy dwoma takimi samymi samogłoskami, to zamieni się w [{{IPA|χ}}] i doprowadzi do wydłużenia się samogłoski, przy czym długa samogłoska zawsze przybierze formę [{{IPA|a:}}], [{{IPA|i:}}] lub [{{IPA|e:}}] (''VʜV → χV:''). Jeżeli [{{IPA|ʜ}}] występuje pomiędzy różnymi samogłoskami, to zamieni się w długie [{{IPA|χ:}}], tworząc geminatę (''VʜV → Vχ:V''). Geminaty powstaną też w sytuacji, w której [{{IPA|ʜ}}] tworzy zbitkę spółgłoskową z inną spółgłoską. Wtedy [{{IPA|ʜ}}] zanika całkowicie, a sąsiednia spółgłoska zostaje podwojona (''ʜC → C:'' oraz ''Cʜ → C:'')

*'''2.''' Wydłużenie, obniżenie i otwarcie samogłosek w okolicy ''ḫ''.
Samogłoski występujące w ajniadzkim klasycznym obok [{{IPA|ʜ}}] na początku lub na końcu słowa mają po jego zaniku w cherynejskim tendencję do wydłużania się. Zawsze przybierają jednak formę [{{IPA|a:}}], [{{IPA|i:}}] lub [{{IPA|e:}}]. Samogłoska [{{IPA|e}}] znajdująca się w okolicy [{{IPA|ʜ}}], jeżeli nie została poddana wydłużeniu, ma tendencję do obniżenia się i otwarcia, zmieniając się w [{{IPA|ɛ}}]. Dzieje się tak nawet w okolicy długich spółgłosek, czyli geminatów (''eʜ, ʜe → ɛ'').

*'''3.''' Rozbicie sylaby i zanik zbitki [{{IPA|je}}].
Minimalną dopuszczalną sylabą klasyczną było '''CV''', cherynejski dopuszcza natomiast sylabę '''V''', składającą się z pojedynczej samogłoski. Powszechnie występująca na początku słów w ajniadzkim klasycznym zbitka [{{IPA|je}}] realizowana jest w cherynejskim przeważnie jako długie [{{IPA|i:}}]. Występują też teksty, w których realizowana jest też jako [{{IPA|e:}}], chociaż jest to znacznie rzadsze.

*'''4.''' Udźwięcznienie spółgłosek.
Tam, gdzie w klasycznym ajniadzkim spółgłoski zwarte bezdźwięczne występują między takimi samymi lub podobnymi samogłoskami (przede wszystkim między [{{IPA|i}}] oraz [{{IPA|e}}] lub [{{IPA|o}}] i [{{IPA|u}}]), w ajniadzkim cherynejskim następuje ich udźwięcznienie. Spółgłoski [{{IPA|p}}], [{{IPA|t}}], [{{IPA|k}}] zmieniają się więc w [{{IPA|b}}], [{{IPA|d}}], [{{IPA|g}}]. Najlepszy przykład tego procesu stanowi nazwa własna [[Ajniadzi|Ajniadów]], w języku klasycznym ''yeniyata'' /{{IPA|jenijata}}/, po cherynejsku <big>{{Unicode|ḪNYADA|Kherinean}}</big> ''īnyada'' /{{IPA|i:njada}}/ lub <big>{{Unicode|ƏNYADA|Kherinean}}</big> ''ēnyada'' /{{IPA|e:njada}}/.

*'''5.''' Częściowa utrata labializacji.
Występujące w ajniadzkim klasycznym spółgłoski języczkowo-krtaniowe konsekwentnie utraciły swoje warianty labializowane, zlewając się w języku cherynejskim ze swoimi podstawowymi formami. Jednocześnie jednak występujące po nich samogłoski [{{IPA|o}}], [{{IPA|u}}] poprzedzone zostają w piśmie przez ''v''. Oznaczało to najprawdopodobniej dyftong [{{IPA|ou̯}}], który pojawiał się w miejsce obu samogłosek ([{{IPA|qʷo}}], [{{IPA|qʷu}}], [{{IPA|χʷo}}], [{{IPA|χʷu}}] → [{{IPA|qou̯}}], [{{IPA|χou̯}}]).

*'''6.''' Archaiczna wymowa [{{IPA|ɘ}}] i [{{IPA|ɐ}}].
Cherynejski wyróżnia się archaiczną wymową klasycznych ajniadzkich samogłosek ''ə'' [{{IPA|ɘ}}] i ''â'' [{{IPA|ɐ}}], które realizowane są jako ''i'' [{{IPA|i}}] i ''ā'' [{{IPA|a:}}]. Jest to z dużym prawdopodobieństwem wymowa, jaka występowała na wcześniejszym etapie ewolucji języka, w czasach [[Język ajniadzki#Historia|darchajskich]]. Stanowi to kolejny dowód świadczący o tym, że cherynejski nie wywodzi się bezpośrednio z ajniadzkiego klasycznego, lecz stanowi wobec niego dialekt równoległy, wywodzący się z tego samego darchajskiego pnia i przedstawiający jeden z licznych niezachowanych dialektów ludowych (lub będący amalgamatem kilku różnych dialektów). Pomimo tego występuje wiele słów, w których klasyczne [{{IPA|ɘ}}] nie odpowiada [{{IPA|i}}], lecz zanika całkowicie w środku słowa, tworząc zbitkę spółgłoskową.

*'''7.''' Zmiany w zębowych afrykatach i spółgłoskach szczelinowych.
Regularna korespondencja zachodzi pomiędzy klasycznym [{{IPA|t͡s}}] a cherynejskim [{{IPA|z}}], które występuje dodatkowo w miejscu klasycznego [{{IPA|s}}] na początku słowa oraz pomiędzy samogłoskami (ale nie w zbitkach spółgłoskowych). Cherynejskie [{{IPA|zʲ}}] odpowiada klasycznemu palatalizowanemu [{{IPA|sʲ}}] występującemu na początku słowa, chociaż pojawia się też czasem w otoczeniu [{{IPA|j}}] w innych pozycjach. Klasyczne ejektywne [{{IPA|t͡sʼ}}] zlało się całkowicie z [{{IPA|t͡ʃʼ}}] ([{{IPA|t͡s}}], [{{IPA|sV_}}], [{{IPA|VsV}}] → [{{IPA|z}}]; [{{IPA|sʲ_}}] → [{{IPA|zʲ_}}]; [{{IPA|t͡sʼ}}] → [{{IPA|t͡ʃʼ}}]).

Pozostałe różnice między ajniadzkim klasycznym a cherynejskim przejawiają się w gramatyce (nieco inne końcówki odmian, różnice w systemie określoności i nieokreśloności, powszechne występowanie w cherynejskim zjawiska znanego jako ''Suffixaufnahme''<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Suffixaufnahme.</ref>) oraz w słownictwie (różne zapożyczenia, formy dialektalne, znaczna liczba niewystępujących w języku klasycznym słów [[Język szyszeński|szyszeńskich]]). Najprawdopodobniej inny był również akcent, chociaż nie da się łatwo i bezspornie zrekonstruować miejsca padania akcentu w żadnym z tych dialektów. Pomimo różnic oba języki były do znacznego stopnia wzajemnie zrozumiałe.

==Fonologia==
===Samogłoski===
W języku cherynejskim występował nieregularny zestaw 9 samogłosek, z których 3 były długimi samogłoskami.

{|class=wikitable style="text-align:center"
|-
!
!Przednie
!Centralne
!Tylne
|-
!Przymknięte
|{{IPA|i}} • {{IPA|i:}}
|
|{{IPA|u}}
|-
!Środkowe
|{{IPA|e}} • {{IPA|e:}} • {{IPA|ɛ}}
|
|{{IPA|o}}
|-
!Otwarte
|
|{{IPA|a}} • {{IPA|a:}}
|
|}
* Cherynejski posiada tylko jeden dyftong: [{{IPA|ou̯}}]. Pojawia się na początku słów, które w ajniadzkim klasycznym zaczynały się zbitkami ''vo'', ''vu'', ''yo'', ''yu'' (na przykład <big>{{Unicode|OVRAYA|Kherinean}}</big> '''''ov'''raya'' [{{IPA|ou̯raja}}] "dusza" (klasyczne ''vuraya'' [{{IPA|wuraja}}]), a niekiedy także w środku słów.

===Spółgłoski===
Ajniadzki cherynejski posiadał zestaw 42 lub 43 spółgłosek, który o wiele bardziej niż zestaw samogłoskowy przypominał system [[Język ajniadzki|klasycznego ajniadzkiego]]. Jednak również tu występowały znaczące różnice. Przejawiają się one między innymi w braku wielu dźwięków języczkowo-krtaniowych, asymilacji [{{IPA|ʜ}}] / [{{IPA|ħ}}] przez [{{IPA|χ}}] i zmniejszeniu labializacji.

{| class="wikitable" width="40%" min-width="350px"
|-
! rowspan="2" colspan="2" align=center |
! rowspan="2" align=center | Wargowe
! colspan="2" align=center | Zębowe
! colspan="2" align=center | Dziąsłowe
! colspan="3" align=center | Podniebienne
! rowspan="2" align=center | Języczkowo-krtaniowe
|-
! zwykłe
! palatal.
! zwykłe
! palatal.
! zwykłe
! palatal.
! labial.
|-
! colspan="2" align=center | Nosowe
| align=center | {{IPA|m}}
| colspan=2 align=center |
| colspan=2 align=center | {{IPA|n}}
| colspan=3 align=center | {{IPA|ŋ}}
| colspan=2 align=center |
|-
!style="text-align:left" rowspan=3|'''Zwarte'''
!style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align=center | {{IPA|p}}
| align=center | {{IPA|t}}
| align=center | {{IPA|tʲ}}
| colspan=2 align=center |
| align=center | {{IPA|k}}
| align=center | {{IPA|kʲ}}
| align=center | {{IPA|kʷ}}
| align=center | {{IPA|q}}
|-
!style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
| align=center | {{IPA|b}}
| align=center | {{IPA|d}}
| align=center | {{IPA|dʲ}}
| colspan=2 align=center |
| align=center | {{IPA|g}}
| align=center | {{IPA|gʲ}}
| align=center | {{IPA|gʷ}}
| align=center |
|-
!style="text-align:left" |'''ejektywne'''
| align=center | {{IPA|pʼ}}
| colspan=2 align=center | {{IPA|tʼ}}
| colspan=2 align=center |
| align=center | {{IPA|kʼ}}
|
| align=center | {{IPA|kʼʷ}}
| align=center | ({{IPA|qʼ}})
|-
!style="text-align:left" rowspan=3|'''Afrykaty'''
!style="text-align:left" |bezdźwięczne
|
| colspan=2 align=center |
| align=center | {{IPA|t͡ʃ}}
| align=center | {{IPA|t͡ʃʲ}}
| colspan=3 align=center |
| colspan=2 align=center |
|-
!style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
|
| colspan=2 align=center |
| align=center | {{IPA|d͡ʒ}}
| align=center | {{IPA|d͡ʒʲ}}
| colspan=3 align=center |
| colspan=2 align=center |
|-
!style="text-align:left" |ejektywne
|
| colspan=2 align=center |
| colspan=2 align=center | {{IPA|t͡ʃʼ}}
| colspan=3 align=center |
| colspan=2 align=center |
|-
!align=center rowspan="2" |'''Szczelinowe'''
!style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align=center | {{IPA|f}}
| align=center | {{IPA|θ}} • {{IPA|s}}
| align=center | {{IPA|sʲ}}
| align=center | {{IPA|ʃ}}
| align=center | {{IPA|ʃʲ}}
| align=center | {{IPA|x}}
|
| align=center | {{IPA|xʷ}}
| align=center | {{IPA|χ}}
|-
!style="text-align:left" |dźwięczne
|
| align=center | {{IPA|z}}
| align=center | {{IPA|zʲ}}
| colspan=2 align=center |
| colspan=3 align=center |
|-
! colspan="2" align=center | Drżące
|
| colspan=2 align=center |
| colspan=2 align=center | {{IPA|r}}
| colspan=3 align=center |
| colspan=2 align=center |
|-
! colspan="2" align=center | Aproksymanty
|
| colspan=2 align=center |
| colspan=2 align=center | {{IPA|l}} • {{IPA|ɬ}} • {{IPA|ɬʷ}}
| colspan=3 align=center | {{IPA|j}} • {{IPA|w}}
| colspan=2 align=center |
|}

* Spółgłoska [{{IPA|qʼ}}] jest nieobecna w znacznej większości tekstów cherynejskich, gdzie w jej miejsce pojawia się [{{IPA|kʼ}}]. Odnaleziono jednak kilka tekstów spisanych w wersji języka zawierającej [{{IPA|qʼ}}]. Jest to bardzo archaiczna cecha. Wskazuje, że jeszcze w okresie postajniadzkim mogły występować dialekty ludowe posiadające dźwięk ten w swoim zestawie fonetycznym.
* Cherynejski wykazuje skłonność do rotacyzmu<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Rhotacism.</ref>, który może pełnić nawet funkcje gramatyczne.

===Geminaty===
Cherynejski charakteryzuje się jeszcze częstszym niż w ajniadzkim klasycznym występowaniem geminatów, czyli spółgłosek długich lub podwojonych. Zapisywane są one w piśmie cherynejskim poprzez powtórzenie tego samego znaku. Pojawiają się w tych samych miejscach co w ajniadzkim klasycznym, a także w miejscach do których doszło do zaniku dźwięku [{{IPA|ʜ}}] / [{{IPA|ħ}}]. Typową dla tego procesu geminatą jest [{{IPA|χ:}}]. Na przykład:
<div style="column-count:2;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3">
*<big>{{Unicode|ṮBB|Kherinean}}</big> ''tê'''bb''''' [{{IPA|tʲɛb:}}] "język" (klasyczne ''têḫb'' [{{IPA|tʲeʜb}}])
*<big>{{Unicode|RRAKṢO|Kherinean}}</big> '''''rr'''akṣo'' [{{IPA|r:akʃo}}] "księżyc" (klasyczne ''ḫrakṣu'' [{{IPA|ʜrakʃu}}])
*<big>{{Unicode|TAḼḤḤO|Kherinean}}</big> ''taŝu'''ḥḥ'''o'' [{{IPA|taɬʷuχ:o}}] "ametyst" (klasyczne ''taŝuḫo'' [{{IPA|taɬʷuʜo}}])
</div>

===Struktura sylaby i akcent===
Podobnie jak w języku klasycznym, maksymalna dopuszczalna struktura sylaby to '''(C)(C)V(C)(C)''', gdzie V oznacza samogłoskę a C spółgłoskę. Sporą różnicą jest jednak to, że w języku cherynejskim sylaba może rozpoczynać się od samogłoski, a sama samogłoska może tworzyć pełną sylabę. Cherynejski akcent nie jest znany. Przypuszcza się, że mógł padać inaczej w różnych dialektach, na co wskazują procesy fonetyczne i różnice w akcentach języków potomnych.

==Pismo==
===Zapis łaciński===
Zasady zapisu cherynejskiego alfabetem łacińskim bazują na zasadach transkrypcji [[Język ajniadzki#Zapis łaciński|klasycznego ajniadzkiego]]. Występuje 37 liter, z których 10 to samogłoski, a 27 to spółgłoski. W niektórych tekstach może pojawić się też dodatkowa litera ''Q́/q́'', oznaczająca spółgłoskę [{{IPA|qʼ}}]. Występuje jednak niezwykle rzadko i nie jest zwykle uznawana za standardowy element języka cherynejskiego.

{| cellspacing="10" style="text-align: center;"
|- style="font-size: 2.0em;"
| a || ā || e || ê || ē || i || î || ī || o || u
|-
| [{{IPA|a}}] || [{{IPA|a:}}] || [{{IPA|e}}]~[{{IPA|ɛ}}] || [{{IPA|ʲe}}]~[{{IPA|ʲɛ}}] || [{{IPA|e:}}] || [{{IPA|i}}] || [{{IPA|ʲi}}] || [{{IPA|i:}}] || [{{IPA|o}}] || [{{IPA|u}}]
|- style="font-size: 2.0em;"
| m || n || p || ṕ || t || ť || d || b || g || q
|-
| [{{IPA|m}}] || [{{IPA|n}}] || [{{IPA|p}}] || [{{IPA|pʼ}}] || [{{IPA|t}}] || [{{IPA|tʼ}}] || [{{IPA|d}}] || [{{IPA|b}}] || [{{IPA|g}}] || [{{IPA|q}}]
|- style="font-size: 2.0em;"
| k || ḱ || z || c || ć || ç || j || f || s || ṣ
|-
| [{{IPA|k}}] || [{{IPA|kʼ}}] || [{{IPA|z}}] || [{{IPA|t͡ʃ}}] || [{{IPA|t͡ʃʼ}}] || [{{IPA|θ}}] || [{{IPA|d͡ʒ}}] || [{{IPA|f}}] || [{{IPA|s}}] || [{{IPA|ʃ}}]
|- style="font-size: 2.0em;"
| ŝ || h || ḥ || r || l || y || v
|-
| [{{IPA|ɬ}}] || [{{IPA|x}}] || [{{IPA|χ}}] || [{{IPA|r}}] || [{{IPA|l}}] || [{{IPA|j}}] || [{{IPA|w}}]
|}

===Zapis cherynejski===
Język cherynejski definiowany jest przede wszystkim przez pryzmat sposobu jego zapisu. Jest nim pismo cherynejskie, które, podobnie jak język, nazwane od starożytnego miasta [[Ḥerəne]]. Wywodzi się ono z wcześniejszego [[Język ajniadzki#Ajniadzkie pismo linearne|pisma linearnego]] i z dużą dozą prawdopodobieństwa dzierży tytuł najstarszego w pełni rozwiniętego alfabetu w historii [[Kyon|Kyonu]]. Pośród badaczy nie ma jednak konsensusu na temat tego, czy pismo to powstało już po [[Katastrofa Farandyjska|Katastrofie Farandyjskiej]] i upadku klasycznej [[Cywilizacja ajniadzka|cywilizacji ajniadzkiej]] [[Wschód Starożytny|Wschodu Starożytnego]], czy istniało jeszcze wcześniej, lecz po prostu nie zachowały z tego etapu żadne przykłady (scenariusz taki tłumaczy się stosowaniem pierwotnego pisma cherynejskiego jako kursywy do zapisu ludowych dialektów na nietrwałych materiałach).

Pismo cherynejskie posiada 51 znaków. Spośród nich 8 oddaje samogłoski, 28 spółgłoski. Kolejne 13 to znaki modyfikowane jednym z dwóch specjalnych znaków diakrytycznych, wyrażające sylaby labializowane lub palatalizowane. Istnieją też dwa dodatkowe znaki z diakrytykiem, których użycie różni się w zależności od tekstu i dialektu języka, w którym tekst ten spisano. Prócz zapisu dialektu cherynejskiego (lub dialektów cherynejskich) alfabet ten nadaje się także do zapisu klasycznego ajniadzkiego. Do tej pory odkryto 7 tekstów w klasycznym języku ajniadzkim zapisanych alfabetem cherynejskim, wszystkie z nich datuje się na okres ajniadzkiej władzy nad [[Szyszenia#I Państwo Szyszeńskie|I Państwem Szyszeńskim]] (od około {{RokEryKyonu|2800}} do {{RokEryKyonu|3345}}). Stanowi to jednak wyjątek od reguły, przeważająca większość tekstów spisana została w wariancie postklasycznym.
 
<center>
{|
|{{subnetbox|A|<big>{{Unicode|A|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ā|<big>{{Unicode|Ā|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|E|<big>{{Unicode|E|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ē|<big>{{Unicode|Ə|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|I|<big>{{Unicode|I|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ī|<big>{{Unicode|Ḫ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|O|<big>{{Unicode|O|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|U|<big>{{Unicode|U|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|M|<big>{{Unicode|M|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|N|<big>{{Unicode|N|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|P|<big>{{Unicode|P|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ṕ|<big>{{Unicode|Ṕ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|T|<big>{{Unicode|T|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ť|<big>{{Unicode|Ť|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Tê/Tî|<big>{{Unicode|Ṯ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|D|<big>{{Unicode|D|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Dê/Dî|<big>{{Unicode|Ḏ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|B|<big>{{Unicode|B|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|G|<big>{{Unicode|G|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Gê/Gî|<big>{{Unicode|Ğ|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Go/Gu|<big>{{Unicode|Ḡ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|K|<big>{{Unicode|K|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Kê/Kî|<big>{{Unicode|Ǩ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ko/Ku|<big>{{Unicode|Ḵ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ḱ|<big>{{Unicode|Ḱ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ḱo/Ḱu|<big>{{Unicode|Ⱪ|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Q|<big>{{Unicode|Q|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Z|<big>{{Unicode|Z|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Zê/Zî|<big>{{Unicode|Ź|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|C|<big>{{Unicode|C|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Cê/Cî|<big>{{Unicode|Ċ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ć|<big>{{Unicode|Ć|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Ç|<big>{{Unicode|Ç|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|J|<big>{{Unicode|J|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Jê/Jî|<big>{{Unicode|Ĵ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|F|<big>{{Unicode|F|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|S|<big>{{Unicode|S|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Sê/Sî|<big>{{Unicode|Ṡ|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Ṣ|<big>{{Unicode|Ṣ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ṣê/Ṣî|<big>{{Unicode|Ṩ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ŝ|<big>{{Unicode|Ŝ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ŝo/Ŝu|<big>{{Unicode|Ḽ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|H|<big>{{Unicode|H|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ho/Hu|<big>{{Unicode|Ẋ|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Ḥ|<big>{{Unicode|Ḥ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|R|<big>{{Unicode|R|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|L|<big>{{Unicode|L|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Y|<big>{{Unicode|Y|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|V|<big>{{Unicode|V|Kherinean}}</big>}}
|
|{{subnetbox|<różne>|<big>{{Unicode|Ǫ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|<różne>|<big>{{Unicode|Ẍ|Kherinean}}</big>}}
|}
</center>
 
W niektórych tekstach, z których wszystkie odnalezione zostały poza miastem [[Ḥerəne]]<ref>A więc powstały na obrzeżach ajniadzkiej sfery kulturowej okresu postklasycznego, zapewne z ręki autorów, których ojczyste dialekty różniły się od typowego cherynejskiego standardu. Na przetrwanie jeszcze przez stulecia części równoległych dialektów wskazuje fakt występowania dźwięku [{{IPA|qʼ}}] w niektórych językach wywodzących się z ajniadzkiego cherynejskiego, przy jednoczesnym braku tego dźwięku w standardzie poświadczonym w tekstach z [[Ḥerəne]].</ref>, litery <big>{{Unicode|Ǫ|Kherinean}}</big> oraz <big>{{Unicode|Ẍ|Kherinean}}</big> pojawiają się w miejscach sugerujących, że przedstawiano za ich pomocą różne dźwięki, niewystępujące w cherynejskim standardzie. Najczęściej zapisywano w ten sposób archaiczną spółgłoskę [{{IPA|qʼ}}], występującą na darchajskim etapie rozwoju ajniadzkiego i całkowicie zanikłą w języku klasycznym. Pomimo nieobecności w standardowym cherynejskim zestawie fonetycznym, spółgłoska ta występowała zapewne w przynajmniej części dialektów ludowych. Tymczasem oryginalnym przeznaczeniem tych znaków było przedstawianie klasycznych ajniadzkich labializowanych spółgłosek języczkowo-krtaniowych (<big>{{Unicode|Ǫ|Kherinean}}</big> dla [{{IPA|qʷ}}], <big>{{Unicode|Ẍ|Kherinean}}</big> dla [{{IPA|χʷ}}]). W zapisie języka klasycznego alfabetem cherynejskim wykorzystywano ponadto znak <big>{{Unicode|Ā|Kherinean}}</big> do oddania ''â'' [{{IPA|ɐ}}], <big>{{Unicode|Ə|Kherinean}}</big> dla ''ə'' [{{IPA|ɘ}}], <big>{{Unicode|Ź|Kherinean}}</big> dla ''ź'' [{{IPA|t͡sʼ}}] oraz <big>{{Unicode|Ḫ|Kherinean}}</big> dla ''ḫ'' [{{IPA|ʜ}}] / [{{IPA|ħ}}].

==Gramatyka==
{{zobacz też|Język ajniadzki}}
Poniżej opisana została gramatyka języka cherynejskiego, szczególnie w tych aspektach, w których różniła się ona w jakimś stopniu od gramatyki ajniadzkiego klasycznego. Jeżeli jakaś kwestia nie została opisana, została pominięta lub dalej jest niejasna, można z dużym prawdopodobieństwem założyć, że kwestia ta działa w cherynejskim tak samo, jak działała w języku klasycznym.

===Czasowniki===
Cherynejskie czasowniki odmieniają się przez osoby, aspekty, tryby oraz czasy w taki sam z grubsza sposób jak w języku klasycznym. Jedynym prawdziwie nieregularnym czasownikiem jest czasownik "być", przybierający formę końcówek doklejanych do rzeczownika lub przymiotnika. Pozostałe czasowniki przynależą albo do '''Kategorii I''' (czasowniki przechodnie, końcówka '''-gê'''), albo do '''Kategorii II''' (czasowniki modalne, nieprzechodnie, końcówka '''-bē'''). Odmiana przez osoby jest bardzo rozbudowana. Występuje aż 11 osób gramatycznych, wliczając to charakterystyczny dla [[Języki ajniadzkie|języków ajniadzkich]] obwiatyw<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Obviative.</ref>.

Negacja czasowników jest bardzo prosta i odbywa się za pomocą przedrostka '''pat-''', doklejanego do samego początku słowa. W przypadku gdy czasownik rozpoczyna się dźwięczną lub bezdźwięczną spółgłoską zębową dochodzi do pojawienia się geminaty. Przykładowo:
*<big>{{Unicode|BEVARŤEBƏ|Kherinean}}</big> ''bevarťebē'' (obmyśleć, przemyśleć) → <big>{{Unicode|PATBEVARŤEBƏ|Kherinean}}</big> '''''pat'''bevarťebē'' (nie obmyśleć, nie przemyśleć)
*<big>{{Unicode|RINNĀLARN|Kherinean}}</big> ''rinnālarn'' (ponoć idą) → <big>{{Unicode|PATRINNĀLARN|Kherinean}}</big> '''''pat'''rinnālarn '' (ponoć nie idą)
*<big>{{Unicode|DARBƏVN|Kherinean}}</big> ''darbēvn'' (masz) → <big>{{Unicode|PATTARBƏVN|Kherinean}}</big> '''''patt'''arbēvn'' (nie masz)

====Osoby i odmiana przez osoby====
{| width="40%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="5" | ''Kategoria I.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe ''ja''
| -r
| mefnigê'''r''' ''jem, ucztuję''
|-
! colspan=2 | II.
| men ''ty''
| -t
| mefnigê'''t''' ''jesz, ucztujesz''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra ''on/ona''
| -fta
| mefnigê'''fta''' ''je, ucztuje''
|-
! nieoż.
| qa ''ono''
| -ftu
| mefnigê'''ftu''' ''je, ucztuje''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -styā
| mefnigê'''styā''' ''je, ucztuje''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe ''my'' (z Tobą)
| -zī
| mefnigê'''zī''' ''jemy, ucztujemy''
|-
! podw.
| ṕovle ''my'' (dwoje)
| -ṣî
| mefnigê'''ṣî''' ''jemy, ucztujemy''
|-
! eks.
| ṕaye ''my'' (bez Ciebie)
| -sos
| mefnigê'''sos''' ''jemy, ucztujemy''
|-
! colspan=2 | II.
| qin ''wy''
| -ç
| mefnigê'''ç''' ''jecie, ucztujecie''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta ''oni/one''
| -rna
| mefnigê'''rna''' ''jedzą, ucztują''
|-
! nieoż.
| ḥto ''te rzeczy''
| -rum
| mefnigê'''rum''' ''jedzą, ucztują''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="5" | ''Kategoria II.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe ''ja''
| -ni
| darbē'''ni''' ''mam''
|-
! colspan=2 | II.
| men ''ty''
| -vn
| darbē'''vn''' ''masz''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra ''on/ona''
| -mma
| darbē'''mma''' ''ma''
|-
! nieoż.
| qa ''ono''
| -ndu
| darbē'''ndu''' ''ma''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -styā
| darbē'''styā''' ''ma''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe ''my'' (z Tobą)
| -jê
| darbē'''jê''' ''mamy''
|-
! podw.
| ṕovle ''my'' (dwoje)
| -ng
| darbē'''ng''' ''mamy''
|-
! eks.
| ṕaye ''my'' (bez Ciebie)
| -ci
| darbē'''ci''' ''mamy''
|-
! colspan=2 | II.
| qin ''wy''
| -ćo
| darbē'''ćo''' ''macie''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta ''oni/one''
| -rs
| darbē'''rs''' ''mają''
|-
! nieoż.
| ḥto ''te rzeczy''
| -rsum
| darbē'''rsum''' ''mają''
|}
|}

Jak już wspomniano, inaczej wygląda odmiana czasownika "być" (<big>{{Unicode|NƏZU|Kherinean}}</big> ''nēzu'' [{{IPA|ne:zu}}]), który w każdej innej formie prócz bezokolicznika staje się sufiksem doklejanym na końcu słowa. W przeciwieństwie do języka klasycznego, po cherynejsku czasownik ten nie łączy się w swoim podstawowym znaczeniu z żadnym konkretnym przypadkiem. Odmienienie rzeczownika w narzędniku i dodanie do niego odpowiedniej końcówki sprawi, że kombinacja taka oznaczać będzie raczej sposób lub powód, dla którego dana osoba pojawiła się w tym miejscu.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| -nen
| Īnyada''''nen''' ''jestem Ajniadem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| -yifb
| Īnyada''''yifb''' ''jesteś Ajniadem''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| -vaŝ
| Īnyada''''vaŝ''' ''jest Ajniadem''
|-
! nieoż.
| qa
| -muŝ
| Īnyada''''muŝ''' ''jest Ajniadem''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -eŝē
| Īnyada''''eŝē''' ''jest Ajniadem''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| -jîn
| Īnyada''''jîn''' ''jesteśmy Ajniadami''
|-
! podw.
| ṕovle
| -jivḥ
| Īnyada''''jivḥ''' ''jesteśmy Ajniadami''
|-
! eks.
| ṕaye
| -jêḥ
| Īnyada''''jêḥ''' ''jesteśmy Ajniadami''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| -zel
| Īnyada''''zel''' ''jesteście Ajniadami''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| -ṣta
| Īnyada''''ṣta''' ''są Ajniadami''
|-
! nieoż.
| ḥto
| -ṣto
| Īnyada''''ṣto''' ''są Ajniadami''
|}

====Aspekty i tryby====
=====Aspekty=====
Występują trzy aspekty: '''niedokonany''', '''dokonany''' oraz '''trwający'''. Aspekt niedokonany jest podstawową formą czasownika, nieoznaczaną w żaden sposób. Aspekt dokonany wyraża się poprzez doklejany na początku czasownika przedrostek '''be-'''. Aspekt trwający<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Continuous_and_progressive_aspects.</ref> wyraża się zaś poprzez prefiks '''hat-''' lub '''had-''' (w zależności od tego, czy rzeczownik rozpoczyna się spółgłoską, czy samogłoską). Aspekty te występują we wszystkich czasach, mogą pojawić się też w bezokolicznikach.

*<big>{{Unicode|MEFNIĞ|Kherinean}}</big> ''mefnigê'' [{{IPA|mefnigʲe}}] (jeść) [aspekt niedokonany] → <big>{{Unicode|BEMEFNIĞ|Kherinean}}</big> '''''be'''mefnigê'' [{{IPA|bemefnigʲe}}] (zjeść) [aspekt dokonany] → <big>{{Unicode|HATMEFNIĞ|Kherinean}}</big> '''''hat'''mefnigê'' [{{IPA|xatmefnigʲe}}] (zajadać się) [aspekt trwający]
*<big>{{Unicode|VARŤEBƏ|Kherinean}}</big> ''varťebē'' [{{IPA|wartʼebe:}}] (myśleć) [aspekt niedokonany] → <big>{{Unicode|BEVARŤEBƏ|Kherinean}}</big> '''''be'''varťebē'' [{{IPA|bewartʼebe:}}] (obmyśleć, przemyśleć) [aspekt dokonany] → <big>{{Unicode|HATVARŤEBƏ|Kherinean}}</big> '''''hat'''varťebē'' [{{IPA|xatwartʼebe:}}] (rozmyślać, dumać) [aspekt trwający]
*<big>{{Unicode|KARNĞ|Kherinean}}</big> ''karngê'' [{{IPA|karŋgʲe}}] (tańczyć) [aspekt niedokonany] → <big>{{Unicode|BEKARNĞ|Kherinean}}</big> '''''be'''karngê'' [{{IPA|bekarŋgʲe}}] (zatańczyć) [aspekt dokonany] → <big>{{Unicode|HATKARNĞ|Kherinean}}</big> '''''hat'''karngê'' [{{IPA|xatkarŋgʲe}}] (tańcować) [aspekt trwający]

=====Tryby=====
Występuje pięć trybów: '''orzekający''', '''rozkazujący''', '''przypuszczający''', '''życzący''' oraz '''nieświadka'''<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Inferential_mood.</ref>. Tryb orzekający jest podstawowym trybem czasownika, wyrażanym za pomocą przedstawionej wyżej odmiany przez osoby. W pozostałych trybach czasownik "być" <big>{{Unicode|NƏZU|Kherinean}}</big> ''nēzu'' [{{IPA|ne:zu}}]) staje się czasownikiem regularnie odmienianym, tak jak gdyby przynależał do Kategorii II.

======Tryb rozkazujący======
Tryb rozkazujący w języku cherynejskim wyróżnia się tym, że jako jedyny zachowuje taką samą strukturę jak tryby w klasycznym języku ajniadzkim. Tworzy się go usuwając końcówkę czasownika w obu dwóch kategoriach (''gê''/''bē''), dodając bezpośrednio do rdzenia odpowiednią końcówkę odmiany przez osobę, na końcu dodając zaś wskazujący na rozkaz sufiks '''-us''', który w niektórych pozycjach występuje też jako '''-vs'''.

{| style="width:28%; vertical-align:top;"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria I.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| —
|-
! colspan=2 | II.
| men
| mefnit'''us''' ''jedz!''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | mefnifta'''vs''' ''niech je!''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| mefnistya'''vs''' ''niech je!''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| mefniṣîy'''us''' ''jedzmy!''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| mefnizīy'''us''' ''jedzmy!''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| mefniç'''us''' ''jedzcie!''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| mefnirna'''vs''' ''niech jedzą!''
|-
! nieoż.
| ḥto
| mefnirum'''us''' ''niech jedzą!
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria II.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| —
|-
! colspan=2 | II.
| men
| darun'''us''' ''miej!''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | darind'''us''' ''niech je!''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| darstyā'''vs''' ''niech ma!''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| daring'''us''' ''miejmy!''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| darcê'''vs''' ''miejmy!''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| darćo'''vs''' ''miejcie!''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| dars'''us''' ''niech mają!''
|-
! nieoż.
| ḥto
| darsum'''us''' ''niech mają!''
|}
|}

======Tryb przypuszczający======
Tryb przypuszczający, oraz pozostałe cherynejskie tryby, tworzy się w sposób odwrotny niż tryb rozkazujący. Po usunięciu końcówki czasownika do rdzenia dokleja się wskazujący na tryb przypuszczający wrostek '''-em-''', a dopiero do niego, na końcu słowa, końcówkę odmiany przez osobę. Są one podobne do końcówek odmiany w trybie orzekającym, nie są jednak identyczne.

{| width="32%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria I.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| mefniem'''ar''' ''jadłbym''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| mefniem'''ad''' ''jadłbyś''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | mefniem'''īft''' ''jadłby''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| mefniem'''ēsti''' ''jadłby''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| mefniem'''ṣî''' ''jedlibyśmy''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| mefniem'''sos''' ''jedlibyśmy''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| mefniem'''aç''' ''jedlibyście''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| mefniem'''arn''' ''jedliby''
|-
! nieoż.
| ḥto
| mefniem'''ru''' ''jedliby
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria II.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| darem'''ni''' ''miałbym''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| darem'''un''' ''miałbyś''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | darem'''ma''' ''miałby, miałaby, miałoby''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| darem'''ēsti''' ''miałby, miałoby''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| darem'''ang''' ''mielibyśmy''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| darem'''cê''' ''mielibyśmy''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| darem'''aćo''' ''mielibyście''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| darem'''ars''' ''mieliby''
|-
! nieoż.
| ḥto
| darem'''arsum''' ''mieliby''
|}
|}

======Tryb życzący======
Aby uzyskać tryb życzący należy usunąć końcówkę czasownika, dodać do rdzenia wrostek trybu '''-tya-''' (lub rzadziej '''-ītî-''', szczególnie w sytuacjach w których mogłaby pojawić się nietypowa zbitka), do niego dodać zaś podobną do trybu przypuszczającego końcówkę odmiany przez osobę.

{| width="28%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria I.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| mefnity'''ār''' ''obym jadł''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| mefnity'''ād''' ''obyś jadł''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | mefnity'''āft''' ''oby jadł''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| mefnity'''ēsti''' ''oby jadł''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| mefnitya'''ṣî''' ''obyśmy jedli''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| mefnitya'''sos''' ''obyśmy jedli''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| mefnitya'''ç''' ''obyście jedli''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| mefnitya'''rn''' ''oby jedli''
|-
! nieoż.
| ḥto
| mefnitya'''ru''' ''oby jedli''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria II.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| dartya'''ni''' ''obym miał''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| dartya'''vn''' ''obyś miał''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | dartya'''ma''' ''oby miał''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| darty'''ēsti''' ''oby miał''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| dartya'''ng''' ''obyśmy mieli''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| dartya'''cê''' ''obyśmy mieli''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| dartya'''ćo''' ''obyście mieli''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| dartya'''rs''' ''oby mieli''
|-
! nieoż.
| ḥto
| dartya'''rsum''' ''oby mieli''
|}
|}

======Tryb nieświadka======
Tryb nieświadka tworzony jest usuwając końcówkę czasownika, dodając wrostek trybu '''-nāl-''' i dokładając do niego odpowiedni sufiks odmiany przez osobę. W przypadku obwiatywu nie dodaje się natomiast żadnego wrostka, właściwy sufiks odmiany przez osobę pojawia się bezpośrednio po rdzeniu czasownika.

{| width="28%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria I.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| mefnināl'''ar''' ''ponoć jem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| mefnināl'''ad''' ''ponoć jesz''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | mefnināl'''aft''' ''ponoć je''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| mefn'''ēsti''' ''ponoć je''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| mefnināl'''ṣî''' ''ponoć jemy''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| mefnināl'''sos''' ''ponoć jemy''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| mefnināl'''aç''' ''ponoć jecie''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| mefnināl'''arn''' ''ponoć jedzą''
|-
! nieoż.
| ḥto
| mefnināl'''ru''' ''ponoć jedzą''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria II.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| darnāl'''ni''' ''ponoć mam''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| darnāl'''un''' ''ponoć masz''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | darnāl'''ma''' ''ponoć ma''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| dar'''ēsti''' ''ponoć ma''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| darnāl'''ang''' ''ponoć mamy''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| darnāl'''cê''' ''ponoć mamy''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| darnāl'''aćo''' ''ponoć macie''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| darnāl'''ars''' ''ponoć mają''
|-
! nieoż.
| ḥto
| darnāl'''arsum''' ''ponoć mają''
|}
|}

Tryb nieświadka może pojawić się też w czasach innych niż czas teraźniejszy. Formy w danych czasach tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego sufiksu na koniec czasownika w trybie nieświadka odmienionego przez osoby w czasie teraźniejszym. Są nimi:
<div style="column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2">
*'''-veṣ''' dla czasu przeszłego prostego → <big>{{Unicode|DARNĀLUNVEṢ|Kherinean}}</big> ''darnālun'''veṣ''''' (ponoć miałeś)
*'''-aq''' dla czasu przeszłego odległego → <big>{{Unicode|DARNĀLUNAQ|Kherinean}}</big> ''darnālun'''aq''''' (ponoć miałeś był)
*'''-hiā''' dla czasu przyszłego prostego → <big>{{Unicode|DARNĀLUNHIĀ|Kherinean}}</big> ''darnālun'''hiā''''' (ponoć będziesz miał)
*'''-ife''' dla czasu przyszłego odległego → <big>{{Unicode|DARNĀLUNIFE|Kherinean}}</big> ''darnālun'''ife''''' (ponoć kiedyś będziesz miał)
</div>

====Czasy====
Cherynejski posiada identyczny do klasycznego system pięciu czasów gramatycznych: czas '''przeszły odległy''', czas '''przeszły prosty''', czas '''teraźniejszy''', czas '''przyszły prosty''' oraz czas '''przyszły odległy'''. Oprócz podstawowego czasu teraźniejszego, czasy tworzy się w sposób analogiczny do trybów przypuszczającego, życzącego i nieświadka - za pomocą wrostka wstawianego w miejsce końcówki czasownika, do którego dodawane są końcówki odmiany. W czasach prostych występują różne wrostki dla obu kategorii czasownika, podobnie jak w czasie teraźniejszym. W czasach odległych występuje tylko jeden wrostek dla obu kategorii. Wrostki czasów przybierają następujące formy:

*Czas teraźniejszy: '''-gê-''' (kategoria I), '''-bē-''' (kategoria II)
*Czas przeszły odległy: '''-qov-''' (kategoria I oraz kategoria II)
*Czas przeszły prosty: '''-fve-''' (kategoria I), '''-çrē-''' (kategoria II)
*Czas przyszły odległy: '''-ṣhoy-''' (kategoria I oraz kategoria II)
*Czas przyszły prosty: '''-ṣêy-''' (kategoria I), '''-ṣîn-''' (kategoria II)

Formy czasowników z odpowiednimi wrostkami czasów, lecz bez końcówek odmiany przez osoby, rolę bezokoliczników, co oznacza, że bezokoliczniki odmieniają się przez czasy. Ponadto podobnie jak w klasycznym ajniadzkim, w czasach o jednym wrostku dla czasowników obu kategorii może pojawić się dodatkowo przedrostek '''ī'''', występujący przed czasownikami kategorii II. Dotyczy to sytuacji, gdy dwa bardzo podobne do siebie, lecz znaczeniowo przeciwne czasowniki (porównywalne do strony biernej) zlewają się ze sobą podczas odmiany w czasach odległych. Przykładowo:

*'''Kategoria I''': ''çyeṣgê'' (pokonywać) > ''çyeṣqovn'' (pokonywałeś był) > ''çyeṣhoyun'' (kiedyś będziesz pokonywać)
*'''Kategoria II''': ''çyeṣbē'' (być pokonanym) > '''''ī''''çyeṣqovn'' (kiedyś zostałeś pokonany) > '''''ī''''çyeṣhoyun'' (kiedyś będziesz pokonany)

Ponadto często zdarza się, że jeśli w zdaniu występuje ciąg kilku czasowników odmienionych w tej samej osobie, w tym samym czasie, to mogą one wystąpić jedynie w odmienionej przez czas formie bezokolicznikowej (bez odmiany przez osobę), a jedynie pierwszym lub ostatnim czasownikiem w zdaniu odmienionym w całości. W takiej sytuacji wszystkie czasowniki domyślnie przejmują osobę odmienionego czasownika.

=====Kategoria I=====
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przeszły odległy
!Przeszły prosty
!Czas teraźniejszy
!Przyszły prosty
!Przyszły odległy
|-
| colspan="8" |
|-
! colspan="8" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| mefniqovni ''jadłem, ucztowałem był''
| mefnifver ''jadłem, ucztowałem''
| mefnigêr ''jem, ucztuję''
| mefniṣêyr ''będę jadł, ucztował''
| mefniṣhoyni ''kiedyś będę jadł, będę ucztował''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| mefniqovn ''jadłeś, ucztowałeś był''
| mefnifvet ''jadłeś, ucztowałeś''
| mefnigêt ''jesz, ucztujesz''
| mefniṣêyt ''będziesz jadł, ucztował''
| mefniṣhoyun ''kiedyś będziesz jadł, będziesz ucztował''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| mefniqovma ''jadł był, ucztował był''
| mefnifvefta ''jadł, ucztował''
| mefnigêfta ''je, ucztuje''
| mefniṣêyfta ''będzie jadł, ucztował''
| mefniṣhoyma ''kiedyś będzie jadł, będzie ucztował''
|-
! nieoż.
| qa
| mefniqovndu ''jadł był, ucztował był''
| mefnifveftu ''jadło, ucztowało''
| mefnigêftu ''je, ucztuje''
| mefniṣêyftu ''będzie jadł, ucztował''
| mefniṣhoyndu ''kiedyś będzie jadł, będzie ucztował''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| mefniqallo ''jadł był, ucztował był''
| mefnivētt ''jadło, ucztowało''
| mefnigêstyā ''je, ucztuje''
| mefniṣêf ''będzie jadł, ucztował''
| mefniṣṣīd ''kiedyś będzie jadł, będzie ucztował''
|-
! colspan="8" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| mefniqovjê ''jedliśmy byli, ucztowaliśmy byli''
| mefnifvezī ''jedliśmy, ucztowaliśmy''
| mefnigêzī ''jemy, ucztujemy''
| mefniṣêyzī ''będziemy jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyjê ''kiedyś będziemy jedli, będziemy ucztowali''
|-
! podw.
| ṕovle
| mefniqovng ''jedliśmy byli, ucztowaliśmy byli''
| mefnifveṣî ''jedliśmy, ucztowaliśmy''
| mefnigêṣî ''jemy, ucztujemy''
| mefniṣêyṣî ''będziemy jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyng ''kiedyś będziemy jedli, będziemy ucztowali''
|-
! eks.
| ṕaye
| mefniqovci ''jedliśmy byli, ucztowaliśmy byli''
| mefnifvesos ''jedliśmy, ucztowaliśmy''
| mefnigêsos ''jemy, ucztujemy''
| mefniṣêysos ''będziemy jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyci ''kiedyś będziemy jedli, będziemy ucztowali''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| mefniqovćo ''jedliście byli, ucztowaliście byli''
| mefnifveç ''jedliście, ucztowaliście''
| mefnigêç ''jecie, ucztujecie''
| mefniṣêyç ''będziecie jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyćo ''kiedyś będziecie jedli, będziecie ucztowali''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| mefniqovrs ''jedli byli, ucztowali byli''
| mefnifverna ''jedli, ucztowali''
| mefnigêrna ''jedzą, ucztują''
| mefniṣêyrna ''będą jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyrs ''kiedyś będą jedli, będą ucztowali''
|-
! nieoż.
| ḥto
| mefniqovrsum ''jedli byli, ucztowali byli''
| mefnifverum ''jedli, ucztowali''
| mefnigêrum ''jedzą, ucztują''
| mefniṣêyrum ''będą jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyrsum ''kiedyś będą jedli, będą ucztowali''
|}

*Końcówki dla obwiatywu w czasownikach kategorii I to: '''-qallo''' (czas przeszły odległy), '''-vētt''' (czas przeszły prosty), '''-ṣêf''' (czas przyszły prosty) oraz '''-ṣṣīd''' (czas przyszły odległy).

=====Kategoria II=====
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przeszły odległy
!Przeszły prosty
!Czas teraźniejszy
!Przyszły prosty
!Przeszły odległy
|-
| colspan="8" |
|-
! colspan="8" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| darqovni ''miałem był''
| darçrēni ''miałem''
| darbēni ''mam''
| darṣînni ''będę miał''
| darṣhoyni ''kiedyś będę miał''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| darqovn ''miałeś był''
| darçrēvn ''miałeś''
| darbēvn ''masz''
| darṣînun ''będziesz miał''
| darṣhoyun ''kiedyś będziesz miał''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| darqovma ''miał był''
| darçrēmma ''miał''
| darbēmma ''ma''
| darṣînma ''będzie miał''
| darṣhoyma ''kiedyś będzie miał''
|-
! nieoż.
| qa
| darqovndu ''miał był''
| darçrēndu ''miał''
| darbēndu ''ma''
| darṣîndu ''będzie miał''
| darṣhoyndu ''kiedyś będzie miał''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| darqāll ''miał był''
| darponē ''miał''
| darbēstyā ''ma''
| darṣîf ''będzie miał''
| darṣvovd ''kiedyś będzie miał''
|-
! colspan="8" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| darqovjê ''mieliśmy byli''
| darçrējê ''mieliśmy''
| darbējê ''mamy''
| darṣînjê ''będziemy mieli''
| darṣhoyjê ''kiedyś będziemy mieli''
|-
! podw.
| ṕovle
| darqovng ''mieliśmy byli''
| darçrēng ''mieliśmy''
| darbēng ''mamy''
| darṣîng ''będziemy mieli''
| darṣhoyng ''kiedyś będziemy mieli''
|-
! eks.
| ṕaye
| darqovci ''mieliśmy byli''
| darçrēci ''mieliśmy''
| darbēci ''mamy''
| darṣînci ''będziemy mieli''
| darṣhoyci ''kiedyś będziemy mieli''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| darqovćo ''mieliście byli''
| darçrēćo ''mieliście''
| darbēćo ''macie''
| darṣînaćo ''będziecie mieli''
| darṣhoyćo ''kiedyś będziecie mieli''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| darqovrs ''mieli byli''
| darçrērs ''mieli''
| darbērs ''mają''
| darṣînars ''będą mieli''
| darṣhoyrs ''kiedyś będą mieli''
|-
! nieoż.
| ḥto
| darqovrsum ''mieli byli''
| darçrērsum ''mieli''
| darbērsum ''mają''
| darṣînarsum ''będą mieli''
| darṣhoyrsum ''kiedyś będą mieli''
|}

*Końcówki dla obwiatywu w czasownikach kategorii II to: '''-qāll''' (czas przeszły odległy), '''-ponē''' (czas przeszły prosty), '''-ṣîf''' (czas przyszły prosty) oraz '''-ṣvovd''' (czas przyszły odległy).

=====Odmiana "nēzu" "być"=====
Czasownik "być" odmienia się inaczej w zależności od czasu. W czasach prostych oraz w czasie teraźniejszym przybiera formę sufiksu doczepianego na końcu przymiotnika, rzeczownika lub dłuższej zbitki. W czasach odległych natomiast czasownik ten opiera się o rdzeń <big>{{Unicode|NƏZU|Kherinean}}</big> '''nēzu''' [{{IPA|ne:zu}}], który następnie odmieniany jest jak pełnoprawny czasownik poprzez odmianę osobową kategorii II oraz odpowiednie końcówki czasu ('''-aq''' dla czasu przeszłego odległego oraz '''-ife''' dla czasu przyszłego odległego).

{| width="75%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=5 | Czas przeszły prosty
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| -novn
| tāzeh''''novn''' ''byłem człowiekiem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| -nīf
| tāzeh''''nīf''' ''byłeś człowiekiem''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| -ŝovr
| tāzeh''''ŝovr''' ''był człowiekiem''
|-
! nieoż.
| qa
| -ŝovm
| tāzeh''''ŝovm''' ''był człowiekiem''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -ŝovt
| tāzeh''''ŝovt''' ''był człowiekiem''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| -qeyb
| qovdras''''qeyb''' ''byliśmy królami''
|-
! podw.
| ṕovle
| -qovr
| qovdras''''qovr''' ''byliśmy królami''
|-
! eks.
| ṕaye
| -qayy
| qovdras''''qayy''' ''byliśmy królami''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| -zis
| qovdras''''zis''' ''byliście królami''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| -ṣen
| qovdras''''ṣen''' ''byli królami''
|-
! nieoż.
| ḥto
| -ṣon
| qovdras''''ṣon''' ''byli królami''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=5 | Czas przyszły prosty
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| -neḥn
| tāzeh''''neḥn''' ''będę człowiekiem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| -namn
| tāzeh''''namn''' ''będziesz człowiekiem''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| -ŝgal
| tāzeh''''ŝgal''' ''będzie człowiekiem''
|-
! nieoż.
| qa
| -ŝilm
| tāzeh''''ŝilm''' ''będzie człowiekiem''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -ŝayl
| tāzeh''''ŝayl''' ''będzie człowiekiem''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| -jēn
| qovdras''''jēn''' ''będziemy królami''
|-
! podw.
| ṕovle
| -jve
| qovdras''''jve''' ''będziemy królami''
|-
! eks.
| ṕaye
| -jḥe
| qovdras''''jḥe''' ''będziemy królami''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| -hirs
| qovdras''''hirs''' ''będziecie królami''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| -ṣîh
| qovdras''''ṣîh''' ''będą królami''
|-
! nieoż.
| ḥto
| -ṣyoh
| qovdras''''ṣyoh''' ''będą królami''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=5 | Czas przeszły odległy
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| tāzeh nēzu'''niaq''' ''kiedyś byłem człowiekiem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| tāzeh nēz'''ovnaq''' ''kiedyś byłeś człowiekiem''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| tāzeh nēzu'''mmāq''' ''kiedyś był człowiekiem''
|-
! nieoż.
| qa
| tāzeh nēzu'''nduaq''' ''kiedyś był człowiekiem''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| tāzeh nēzu'''styāq''' ''kiedyś był człowiekiem''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| qovdras nēzu'''jêq''' ''kiedyś byliśmy królami''
|-
! podw.
| ṕovle
| qovdras nēzu'''ngaq''' ''kiedyś byliśmy królami''
|-
! eks.
| ṕaye
| qovdras nēzu'''ciaq''' ''kiedyś byliśmy królami''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| qovdras nēzu'''ćoq''' ''kiedyś byliście królami''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| qovdras nēzu'''rsaq''' ''kiedyś byli królami''
|-
! nieoż.
| ḥto
| qovdras nēzu'''rsumaq''' ''kiedyś byli królami''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=5 | Czas przyszły odległy
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| tāzeh nēzu'''nīfe''' ''kiedyś będę człowiekiem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| tāzeh nēz'''ovnife''' ''kiedyś będziesz człowiekiem''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| tāzeh nēzu'''mmayfe''' ''kiedyś będzie człowiekiem''
|-
! nieoż.
| qa
| tāzeh nēzu'''nduyfe''' ''kiedyś będzie człowiekiem''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| tāzeh nēzu'''styāyfe''' ''kiedyś będzie człowiekiem''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| qovdras nēzu'''jêfe''' ''kiedyś będziemy królami''
|-
! podw.
| ṕovle
| qovdras nēzu'''ngife''' ''kiedyś będziemy królami''
|-
! eks.
| ṕaye
| qovdras nēzu'''cīfe''' ''kiedyś będziemy królami''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| qovdras nēzu'''ćoyfe''' ''kiedyś będziecie królami''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| qovdras nēzu'''rsife''' ''kiedyś będą królami''
|-
! nieoż.
| ḥto
| qovdras nēzu'''rsumife''' ''kiedyś będą królami''
|}
|}

===Zaimki===
Cherynejski utrzymuje klasyczny podział na '''zaimki rzeczowne''' (zastępujące rzeczowniki i podobnie jak one odmieniane przez sufiksy), '''dzierżawcze''' (przybierające formę przyrostków dodawanych do rzeczowników w odpowiedniej pozycji za ich rdzeniem) oraz '''zaimki zwrotne''' (przybierające formę przedrostków do początku odpowiednio odmienionego czasownika). System zaimków jest dość rozbudowany.

====Zaimki rzeczowe i dzierżawcze====
Każdy zaimek rzeczowy posiada odpowiadający mu zaimek dzierżawczy. Niektóre zaimki dzierżawcze posiadają 2 formy, pojawiając się jako kończący słowo sufiks oraz jako wrostek, doklejany do rdzenia za określonością, lecz przed liczbą i przypadkiem. Rozróżnienie to pojawia się jednak tylko w przypadku zaimków dzierżawczych liczby mnogiej, z wyjątkiem pierwszej osoby liczby mnogiej podwójnej (''ṕovle'') i ekskluzywnej (''ṕaye''). W ich wypadku formy przyrostku oraz wrostku wyglądają tak samo. Pierwsza osoba liczby mnogiej inkluzywnej (''ṕeçe'') wyróżnia się natomiast tym, że jeżeli rzeczownik kończy się samogłoską, zostanie ona inkorporowana i zastąpiona przez samogłoskę zaimku dzierżawczego.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe ''ja''
| -kṣe
| taŝuḥḥo'''kṣe''' ''mój ametyst''
|-
! colspan=2 | II.
| men ''ty''
| -me
| taŝuḥḥo'''me''' ''twój ametyst''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra ''on/ona''
| -īs
| taŝuḥḥo'''īs''' ''jego/jej ametyst''
|-
! nieoż.
| qa ''to''
| -rovs
| taŝuḥḥo'''rovs''' ''tego ametyst''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -dêŝ
| taŝuḥḥo'''dêŝ''' ''jego ametyst''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe ''my (z tobą)''
| -ay- -ayi
| taŝuḥḥ'''ayi''' ''nasz ametyst''
|-
! podw.
| ṕovle ''my dwoje''
| -ren
| taŝuḥḥo'''ren''' ''nasz ametyst''
|-
! eks.
| ṕaye ''my (bez ciebie)''
| -pen
| taŝuḥḥo'''pen''' ''nasz ametyst''
|-
! colspan=2 | II.
| qin ''wy''
| -je- -jehi
| taŝuḥḥo'''jehi''' ''wasz ametyst''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta ''oni''
| -ťen- -ťeni
| taŝuḥḥo'''ťeni''' ''ich ametyst''
|-
! nieoż.
| ḥto ''te''
| -ťon- -ťone
| taŝuḥḥo'''ťone''' ''ich ametyst''
|}

====Zaimki zwrotne====
Występują trzy zaimki zwrotne, jeden dla liczby pojedynczej, dwa dla liczby mnogiej (zaimek samodzielny oraz wzajemny). Różnica pomiędzy dwoma ostatnimi polega na tym, że zaimek samodzielny wyraża czynność wykonaną przez podmioty na samych sobie, podczas gdy zaimek wzajemny wyraża czynność wykonaną przez podmioty na sobie nawzajem.

{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
! rowspan="2" | Liczba pojedyncza
! colspan="2" | Liczba mnoga
|-
! Samodzielna
! Wzajemna
|-
| tsovl-
----
'''tsovl'''litagêr ''oceniam się, samego siebie''
| tsrāl-
----
'''tsrāl'''litagêrna ''oceniają się, sami siebie''
| skāl-
----
'''skāl'''litagêrna ''oceniają się nawzajem''
|}

===Rzeczowniki===
Ajniadzki cherynejski operował na podstawie takiego samego łańcucha morfologicznego jak język klasyczny. Do rdzenia rzeczownika mógł zostać doczepiony maksymalnie jeden przedrostek, oraz szereg przyrostków, obejmujących różne znaczenia, od słowotwórstwa, liczbę, rodzaj, klitykę dzierżawczą, na przypadku oraz przyrostkowej formie czasownika "być" kończąc.

<prefiks> + '''rdzeń''' + <sufiks słowotwórczy> + <określoność> + <klityka dzierżawcza> + <liczba₁> + <przypadek₁><ref>Przypadek wewnętrzny, „własny”.</ref> + <liczba₂> + <przypadek₂><ref>Przypadek zgodny z nadrzędnym.</ref> + <sufiks „być”>

Z uwagi na powszechność ''Suffixaufnahme'' w języku cherynejskim, system morfologiczny zakłada możliwość występowania w słowie więcej niż jednego przyrostka liczby i przypadku, tak, by rzeczownik zależny w grupie nominalnej zgadzał się z rzeczownikiem nadrzędnym, powtarzając sufiks przypadka, który należy do całej frazy. '''Liczba₁''' oraz '''przypadek₁''' oznaczają przyrostki rzeczownika nadrzędnego, podczas gdy '''liczba₂''' i '''przypadek₂''' wskazują na położenie dodatkowych przyrostków rzeczownika zależnego.

====Rodzaj====
Występują dwa rodzaje gramatyczne, rodzaj '''ożywiony''' oraz '''nieożywiony'''. Podobnie jak w języku klasycznym, różnica pomiędzy rodzajami opiera się głównie o znaczenie słowa. Rzeczowniki ożywione to ludzie, zwierzęta, części ciała oraz niektóre słowa związane z władzą, państwowością oraz atrybutami królewskimi. Rzeczowniki nieożywione to rośliny, narzędzia, przedmioty, budynki oraz większość abstrakcyjnych idei.

W przeciwieństwie jednak do języka klasycznego, końcówka słowa, zwłaszcza jego ostatnia samogłoska, nie przekłada się w sposób oczywisty na jego rodzaj gramatyczny. Rzeczowniki ożywione oraz nieożywione mogą kończyć się tym samym dźwiękiem. Rozróżnienie rodzajowe jest więc oparte wyłącznie o kontekst i znaczenie słowa. Częściej niż w języku klasycznym występują słowa homofoniczne o takiej samej formie, lecz różnym znaczeniu w zależności od rodzaju. Oznacza to znaczne rozszerzenie się rzadkiej w języku klasycznym kategorii rzeczowników nieregularnych.

====Określoność====
Formy '''określone''' oraz '''nieokreślone''' tworzy się za pomocą odpowiednich sufiksów, które różnią się nieznacznie w zależności od tego, czy rdzeń rzeczownika kończy się samogłoską, czy spółgłoską. Formę określoną tworzy sufiks '''-n''' (rdzeń zakończony samogłoską) lub '''-an''' (rdzeń zakończony spółgłoską). Formę nieokreśloną tworzy sufiks '''-t''' (rdzeń zakończony samogłoską) lub '''-at''' (rdzeń zakończony spółgłoską).

Sufiksy określoności i nieokreśloności zostają poddane modyfikacji w momencie dodania po nich kolejnych przyrostków, szczególnie sufiksów liczby lub odmiany przez przypadek. W formach określonych zachodzi systematyczny rotacyzm [{{IPA|n}}] > [{{IPA|r}}], objawiający się zmianą -n/-an w '''-r-''' oraz '''-ar-'''. W formach nieokreślonych dochodzi natomiast do udźwięcznienia [{{IPA|t}}] w [{{IPA|d}}] i zmiany sufiksów w '''-da-''' lub '''-ada-'''.
{| width="40%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
!
!Kṣaye ''dowódca''
!Īvo ''łaska''
!Ṣar ''zastępca, cień''
!Têbb ''język, mowa''
|-
! Określony
| kṣaye'''n''' (konkretny)
| īvo'''n''' (konkretna)
| ṣar'''an''' (konkretny)
| têbb'''an''' (konkretny)
|-
! Nieokreślony
| kṣaye'''t''' (jakiś)
| īvo'''t''' (jakaś)
| ṣar'''at''' (jakiś)
| têbb'''at''' (jakiś)
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
!Modyfikacja dalszym sufiksem:
!Kṣayes ''dowódcy'' [l.mn]
!Īvoze ''łaski'' [dopełniacz]
!Ṣars ''zastępcy/cienie'' [l.mn]
!Têbbaze ''języka/mowy'' [dopełniacz]
|-
! Określony
| kṣaye'''r'''s (konkretny)
| īvo'''r'''zu (konkretna)
| ṣar'''ar'''s (konkretny)
| têbb'''ar'''zu (konkretny)
|-
! Nieokreślony
| kṣaye'''da'''s (jakiś)
| īvo'''da'''zu (jakaś)
| ṣar'''ada'''s (jakiś)
| têbb'''ada'''zu (jakiś)
|}
|}

====Liczba====
Podobnie jak język klasyczny, cherynejski posiada trzy liczby gramatyczne: liczbę '''pojedyncza''', liczbę '''podwójną''' oraz liczbę '''mnogą'''. Liczbę podwójną tworzy się poprzez sufiks '''-nē''', w rzadkich sytuacjach również '''-anē'''. Liczba mnoga oznaczona jest sufiksem '''-s''' lub '''-as'''. Formy z początkowym a występują jedynie przed geminatą lub bardzo ograniczoną liczbą zbitek spółgłoskowych.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
!
! Dowódca
! Łaska
! Zastępca, cień<ref>W zależności od rodzaju gramatycznego.</ref>
! Język, mowa
|-
! L. pojedyncza
| kṣaye [podstaw.] kṣayen [określ.] kṣayet [nieokreśl.]
| īvo [podstaw.] īvon [określ.] īvot [nieokreśl.]
| ṣar [podstaw.] ṣaran [określ.] ṣarat [nieokreśl.]
| têbb [podstaw.] têbban [określ.] têbbat [nieokreśl.]
|-
! L. podwójna
| kṣaye'''nē''' [podstaw.] kṣayer'''nē''' [określ.] kṣayeda'''nē''' [nieokreśl.]
| īvo'''nē''' [podstaw.] īvor'''nē''' [określ.] īvoda'''nē''' [nieokreśl.]
| ṣar'''nē''' [podstaw.] ṣarar'''nē''' [określ.] ṣarada'''nē''' [nieokreśl.]
| têbb'''anē''' [podstaw.] têbbar'''nē''' [określ.] têbbada'''nē''' [nieokreśl.]
|-
! L. mnoga
| kṣaye'''s''' [podstaw.] kṣayer'''s''' [określ.] kṣayeda'''s''' [nieokreśl.]
| īvo'''s''' [podstaw.] īvor'''s''' [określ.] īvoda'''s''' [nieokreśl.]
| ṣar'''s''' [podstaw.] ṣarar'''s''' [określ.] ṣarada'''s''' [nieokreśl.]
| têbb'''as''' [podstaw.] têbbar'''s''' [określ.] têbbada'''s''' [nieokreśl.]
|}

====Przypadki====
Występuje 10 przypadków, przy czym essyw i abessyw zdają się być pomijane w niektórych tekstach lub stosowane niekonsekwentnie, co sugeruje, że również zanikały. Odmiana przez przypadki zachodzi poprzez odpowiednie sufiksy. Wyjątkiem jest mianownik, będący podstawową formą rzeczownika. Większość przypadków posiada nieco odmienne wersje przyrostków w zależności od rodzaju rzeczownika. W rzadkich przypadkach, w których odmienienie słowa przez przypadek mogłoby doprowadzić do powstania nienaturalnej zbitki spółgłoskowej (lub w której przyrostek doklejany byłby bezpośrednio do geminaty), pomiędzy rzeczownik a sufiks może pojawić się dodatkowa samogłoska.

{| class="wikitable" width="35%" style="text-align:center"
|-
!
! Przypadek
! Znaczenie
! Sufiks [oż.] / [nieoż.]
|-
! I.
| Mianownik
| kto?, co? ''Ogólny podmiot''
| —
|-
|-
! II.
| Dopełniacz
| czyj? kogo? czego? ''Wyraża posiadanie''
| -ze / -zu
|-
! III.
| Celownik
| komu? czemu? ''Wyraża dopełnienie dalsze''
| -te / -tu
|-
! IV.
| Biernik
| kogo? co? ''Wyraża dopełnienie bliższe''
| -bā / -biy
|-
! V.
| Ablatyw
| skąd? od czego? od kogo? ''Wyraża ruch od miejsca''
| -jēs / -jīs
|-
! VI.
| Allatyw
| dokąd? do czego? do kogo? ''Wyraża ruch do miejsca''
| -ter / -tovr
|-
! VII.
| Miejscownik
| o kim? o czym? w/na czym? ''Wyraża miejsce danej akcji''
| -yen / -yovn
|-
! VIII.
| Narzędnik
| kim? czym? ''Wyraża narzędzie i sposób wykonania czynności''
| -çe / -ço
|-
! IX.
| Essyw
| jako kto? jako co? ''Wyraża byt w danym stanie, służenie w danym celu''
| -ŝura
|-
! X.
| Abessyw
| bez kogo? bez czego? pozbawiony czego? ''Wyraża brak lub nieobecność danego rzeczownika''
| -sāvi
|}

'''Geminatyzacja''', czyli podwojenie lub wydłużenie spółgłoski, jest procesem powszechnie zachodzącym przy odmianie przez przypadki. W większości tekstów cherynejskich poświadczony jest on w '''dopełniaczu''', '''celowniku''', '''bierniku''' oraz '''narzędniku''', aczkolwiek odnaleziono pojedyncze teksty w których geminatyzację zaobserwowano też w innych przypadkach. Geminatyzacja może zachodzić czasem w ostatniej spółgłosce odmienianego rzeczownika, niekiedy nawet gdy jest to ostatni dźwięk przed sufiksem odmiany. Oprócz geminatyzacji może dojść też do asymilacji takiej spółgłoski przez spółgłoskę przyrostka przypadku. Na to, czy i w którym miejscu dochodzi do geminatyzacji ma wpływ również stopień określoności rzeczownika, chociaż proces ten jest wysoce nieregularny. Przykładowo:
<div style="column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2">
*<big>{{Unicode|ḤIVI|Kherinean}}</big> ''ḥivi''<ref>Rzeczownik nieożywiony w formie podstawowej w liczbie pojedynczej.</ref> [{{IPA|χiwi}}] (bitwa) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḤIVVIZU|Kherinean}}</big> ''ḥi'''vv'''izu'' [{{IPA|χiw:izu}}] (bitwy) ['''GEN''']
*<big>{{Unicode|ḤIVIN|Kherinean}}</big> ''ḥivin''<ref>Rzeczownik nieożywiony określony w liczbie pojedynczej.</ref> [{{IPA|χiwin}}] (''ta'' bitwa) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḤIVIRZU|Kherinean}}</big> ''ḥivirzu'' [{{IPA|χiwirzu}}] (''tej'' bitwy) ['''GEN''']
*<big>{{Unicode|ḤIVIDAS|Kherinean}}</big> ''ḥividas''<ref>Rzeczownik nieożywiony nieokreślony w liczbie mnogiej.</ref> [{{IPA|χiwidas}}] (''jakieś'' bitwy) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḤIVIDAZZU|Kherinean}}</big> ''ḥivida'''zz'''u'' [{{IPA|χiwidaz:u}}] (''jakiś'' bitew) ['''GEN''']
*<big>{{Unicode|ḪNYADA|Kherinean}}</big> ''Īnyada''<ref>Rzeczownik ożywiony w formie podstawowej w liczbie pojedynczej.</ref> [{{IPA|i:njada}}] (Ajniad) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḪNYADDATE|Kherinean}}</big> ''Īnya'''dd'''ate'' [{{IPA|i:njad:ate}}] (Ajniadowi) ['''DAT''']
*<big>{{Unicode|ḪNYADAN|Kherinean}}</big> ''Īnyadan''<ref>Rzeczownik ożywiony określony w liczbie pojedynczej.</ref> [{{IPA|i:njadan}}] (''ten'' Ajniad) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḪNYADARTE|Kherinean}}</big> ''Īnyadarte'' [{{IPA|i:njadarte}}] (''temu'' Ajniadowi) ['''DAT''']
*<big>{{Unicode|ḪNYADADANƏ|Kherinean}}</big> ''Īnyadadanē''<ref>Rzeczownik ożywiony nieokreślony w liczbie podwójnej.</ref> [{{IPA|i:njadadane:}}] (''jakiś'' dwóch Ajniadów) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḪNYADADANƏTE|Kherinean}}</big> ''Īnyadadanēte'' [{{IPA|i:njadadane:te}}] (''jakimś'' dwóm Ajniadom) ['''DAT''']
</div>

====Suffixaufnahme====
Proces znany jako ''Suffixaufnahme'', czyli przyjęcie przez rzeczownik zależny dodatkowego przyrostka, występuje powszechnie w języku cherynejskim. Jest to cecha powszechna pośród [[Lista języków Wschodu Starożytnego|języków Wschodu Starożytnego]], nieobecna była jednak w ajniadzkim klasycznym. ''Suffixaufnahme'' polega na tym, że rzeczownik zależny w grupie nominalnej powtarza sufiks (najczęściej przypadku, czasem też liczby), który należy do całej frazy. Występuje gdy rzeczownik jest określany przez inny rzeczownik lub serię rzeczowników, przy czym w takim wypadku rzeczownik nadrzędny zawsze znajduje się na końcu, a rzeczownik zależny (lub rzeczowniki zależne) przed nim. Jest to kolejność odwrotna niż w języku klasycznym. Co więcej:
<div style="column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2">
*Dodatkowy przyrostek liczby (''liczba₂'') pojawia się tylko wtedy, gdy liczba rzeczownika nadrzędnego nie jest taka sama jak liczba rzeczownika zależnego.
*Sufiksy określoności zachowują swój wpływ fonetyczny przed drugim sufiksem przypadka.
*W pewnych przypadkach również w procesie ''Suffixaufnahme'' może dochodzić do asymilacji fonetycznej i geminatyzacji między sufiksami.
*Występuje tendencja do elidowania<ref>Opuszczenia wygłosowej samogłoski lub końcowej sylaby wyrazu przed samogłoską nagłosową następnego wyrazu.</ref> w niektórych pozycjach (np. ''taŝuḥḥossāvyen'' zamiast ''taŝuḥḥossāviyen'').
*Złożone frazy (na przykład ''dowódca tych ludzi króla'') tworzą łańcuchową konstrukcję ''Suffixaufnahme''.
*W sytuacji wystąpienia w takiej złożonej konstrukcji czasownika "być" w formie sufiksu, pojawi się on zawsze na samym końcu frazy, w rzeczowniku nadrzędnym.
</div>
 
Proste przykłady użycia ''Suffixaufnahme'' w języku cherynejskim:
<big>{{Unicode|KṢAYE|Kherinean}}</big> ''Kṣaye'' "dowódca", <big>{{Unicode|ḤIVI|Kherinean}}</big> ''ḥivi'' "bitwa"
* → <big>{{Unicode|ḤIVVIZU KṢAYE|Kherinean}}</big> ''Ḥivvizu kṣaye'' [{{IPA|χiw:izu kʃaje}}] — "dowódca bitwy".
* → <big>{{Unicode|ḤIVIRZUNƏTE KṢAYERNƏTE|Kherinean}}</big> ''Ḥivirzunnēte kṣayernēte'' [{{IPA|χiwirzune:te kʃajerne:te}}] — "obu dowódcom tej bitwy".
* → <big>{{Unicode|ḤIVIRZUNNƏḼRA KṢAYEDANNƏḼRA|Kherinean}}</big> ''Ḥivirzunnēŝura kṣayedannēŝura'' [{{IPA|χiwirzun:e:ɬʷura kʃajedan:e:ɬʷura}}] — "jako jeden z dwóch dowódców tej bitwy".

<big>{{Unicode|QOVDRA|Kherinean}}</big> ''Qovdra'' "król", <big>{{Unicode|ḪNYADA|Kherinean}}</big> ''Īnyada'' "Ajniad"
* → <big>{{Unicode|ḪNYADARSZE QOVDRAN|Kherinean}}</big> ''Īnyadarsze qovdran'' [{{IPA|i:njadarsze qou̯dran}}] — "ten król Ajniadów".
* → <big>{{Unicode|ḪNYADARSZETTER QOVDRASTER|Kherinean}}</big> ''Īnyadarszetter qovdraster'' [{{IPA|i:njadarszet:er qou̯draster}}] — "do królów Ajniadów".
* → <big>{{Unicode|ḪNYADARZEBĀ QOVDRADDABĀ|Kherinean}}</big> ''Īnyadarzebā qovdraddabā'' [{{IPA|i:njadarzeba: qou̯drad:aba:}}] — "króla tego Ajniady<ref>Król jest nieokreślony, co może w tym kontekście oznaczać, że królów jest więcej niż jeden, lub przejawiać rodzaj lekceważenia wobec władzy królewskiej.</ref>".

W przypadku bardziej skomplikowanych złożeń (więcej niż dwa rzeczowniki):
<big>{{Unicode|TĀZEH|Kherinean}}</big> ''Tāzeh'' "człowiek", <big>{{Unicode|TAḼḤḤO|Kherinean}}</big> ''taŝuḥḥo'' "ametyst", <big>{{Unicode|RRAKṢO|Kherinean}}</big> ''rrakṣo'' "księżyc"
* → <big>{{Unicode|RRAKṢOZZUYEN TAḼḤḤOSSĀVYEN TĀZEHARYEN|Kherinean}}</big> ''rrakṣozzuyen taŝuḥḥossāvyen tāzeharyen'' [{{IPA|r:akʃoz:ujen taɬʷuχ:os:a:wjen ta:zexarjen}}] — "o człowieku bez ametystów księżyca".

<big>{{Unicode|ḪVO|Kherinean}}</big> ''Īvo'' "łaska", <big>{{Unicode|ṮBB|Kherinean}}</big> ''têbb'' "język", <big>{{Unicode|ḪNYADA|Kherinean}}</big> ''Īnyada'' "Ajniad"
* → <big>{{Unicode|ḪNYADDAZETOVR ṮBBARZUTOVR ḪVORTOVR|Kherinean}}</big> ''Īnyaddazetovr têbbarzutovr īvortovr'' [{{IPA|i:njad:azetou̯r tʲɛb:arzutou̯r i:wortou̯r}}] — "od łaski języka Ajniadów".

<big>{{Unicode|ṢAR|Kherinean}}</big> ''Ṣar'' "cień, zastępca", <big>{{Unicode|KṢAYE|Kherinean}}</big> ''kṣaye'' "dowódca", <big>{{Unicode|TĀZEH|Kherinean}}</big> ''tāzeh'' "człowiek", <big>{{Unicode|QOVDRA|Kherinean}}</big> ''qovdra'' "król", <big>{{Unicode|ḪNYADA|Kherinean}}</big> ''Īnyada'' "Ajniad"
* → <big>{{Unicode|ḪNYADAZZETE QOVDRARZETTE TĀZEHSZETTE KṢAYEZETTE ṢARARTE|Kherinean}}</big> ''Īnyadazzete qovdrarzette tāzehszette kṣayezette ṣararte'' [{{IPA|i:njadaz:ete qou̯drarzet:e ta:zexszet:e kʃajezet:e ʃararte}}] — "[dla] zastępcy dowódcy ludzi króla Ajniadów".

===Przymiotniki===
Większość przymiotników pochodzi od rzeczowników, charakteryzują się końcówką '''-ān'''. W cherynejskim występują dość rzadko, język ten ma tendencję do zastępowania przymiotników łańcuchami ''Suffixaufnahme''. Gdy przymiotniki się pojawiają, występują zwykle przed określanymi rzeczownikami i nie odmieniają się przez przypadki.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! Rzeczownik
! Przymiotnik
|-
| ćiṣa
(ryba)
| ćiṣ'''ān'''
(rybny)
|-
| īvo
(łaska)
| īv'''ān'''
(łaskawy)
|-
| tîyane, tîyanu
(rodzina, krew)
| tîyan'''ān'''
(pokrewny, krwawy)
|}

====Stopniowanie przymiotników====
Przymiotniki stopniuje się poprzez dodanie do nich odpowiedniego przedrostka. Istnieją 3 stopnie: stopień '''równy''', '''wyższy''' oraz '''najwyższy'''. Stopień równy nie wymaga żadnego przedrostka, stopień wyższy tworzony jest poprzez przedrostek '''ēn-''', stopień najwyższy natomiast przez przedrostek '''ar-'''.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! Stopień równy
! Stopień wyższy
! Stopień najwyższy
|-
| ćiṣān
(rybny)
| '''ēn'''ćiṣān
(bardziej rybny)
| '''ar'''ćiṣān
(najbardziej rybny)
|-
| īvān
(łaskawy)
| '''ēn'''īvān
(łaskawszy)
| '''ar'''īvān
(najbardziej łaskawy)
|-
| tîyanān
(pokrewny, krwawy)
| '''ēn'''tîyanān
(bardziej pokrewny, krwawszy)
| '''ar'''tîyanān
(najbardziej pokrewny, najkrwawszy)
|}

====Negacja przymiotników====
Negacja przymiotników jest bardzo regularna i odbywa się za pomocą poprzedzenia przymiotnika partykułą '''pat-'''. Jest on zawsze na początku przymiotnika, poprzedzając przedrostki stopniowania. Jeżeli negowany przymiotnik zaczyna się samogłoską dojdzie do udźwięcznienia (np. ''arīvān'' → '''''pad'''arīvān'' "nie najbardziej łaskawy"). Jeżeli przymiotnik zaczyna się nie ejektywną spółgłoską zwartą zębową [{{IPA|t, tʲ, d, dʲ}}] dojdzie natomiast do geminatyzacji.

===Liczebniki===
Liczebniki cherynejskie są bardzo podobne do tych występujących w języku klasycznym. Prócz przewidywalnych zmian fonetycznych oraz kilku nieregularności nie występują w nich większe zmiany.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! rowspan="2" |
! rowspan="2" | Liczebnik główny
! colspan="2" | Liczebnik porządkowy
|-
! width="17%" | oż.
! width="17%" | nieoż.
|-
!1
|ḥeru [{{IPA|χeru}}]
|īnne ''pierwszy, pierwsza''
|īn ''pierwsze''
|-
!2
|lava [{{IPA|lawa}}]
|lavnas ''drugi druga''
|lavnos ''drugie''
|-
!3
|qahṣ [{{IPA|qaxʃ}}]
|qaṣṣune ''trzeci, trzecia''
|qaṣṣuno ''trzecie''
|-
!4
|ṣînh [{{IPA|ʃʲiŋx}}]
|ṣînhas ''czwarty, czwarta''
|ṣînhos ''czwarte''
|-
!5
|ktav [{{IPA|ktaw}}]
|ktavnas ''piąty, piąta''
|ktavnos ''piąte''
|-
!6
|hvēṣ [{{IPA|xwe:ʃ}}]
|hivṣne ''szósty, szósta''
|hivṣno ''szóste''
|-
!7
|svāḥ [{{IPA|swa:χ}}]
|savḥas ''siódmy, siódma''
|savḥos ''siódme''
|-
!8
|jêttu [{{IPA|d͡ʒʲet:u}}]
|jêttane ''ósmy, ósma''
|jêttano ''ósme''
|-
!9
|rira [{{IPA|rira}}]
|rirŝa ''dziewiąty, dziewiąta''
|rirŝo ''dziewiąte''
|-
!10
|tiys [{{IPA|tijs}}]
|tiyseṣ ''dziesiąty, dziesiąta''
|tiyṣo ''dziesiąte''
|-
| colspan="4" |
|-
! 100
|zeyed [{{IPA|zejed}}]
|īnzeyedas ''setny, setna''
|īnzeyedos ''setne''
|-
! 1000
|doveṣe [{{IPA|doweʃe}}]
|īndovṣas ''tysięczny, tysięczna''
|īndovṣos ''tysięczne''
|}

==Znane teksty==
Język cherynejski posiada dużych rozmiarów korpus znanych tekstów, które dzielą się na dwa podstawowe okresy: '''szyszeński''' ({{RokEryKyonu|2800}} - {{RokEryKyonu|3345}}) oraz '''postszyszeński''' (po roku {{RokEryKyonu|3345}}). Pierwszy z nich obejmuje czasy [[Ajniadzi|ajniadzkiej]] bytności w [[Ceçəḥa|Szyszenii]] oraz panowania na tych terenach ajniadzkiej dynastii pod koniec istnienia [[Szyszenia#I Państwo Szyszeńskie|I Państwa Szyszeńskiego]]. Znaczna większość tekstów po cherynejsku datowanych na te czasy pochodzi z miasta [[Ḥerəne]] (Cheryne), które pełniło rolę stolicy i centrum ajniadzkiej diaspory. Do najważniejszych tekstów okresu szyszeńskiego zaliczyć należy:
*Trójjęzyczny tekst [[Stela Cherynejska|Steli Cherynejskiej]].
*Listę królów Cheryne (znana również jako ''Lista Panów'').
*Inskrypcje na murach [[Świątynie Cherynejskie|Świątyń Cherynejskich]].
*Elegie i lamentacje po miastach, krajach i osobach (<big>{{Unicode|ƏÇARḤOVR|Kherinean}}</big> ''ēçarḥovr'' [{{IPA|e:θarχou̯r}}]).

Okres postszyszeński obejmuje wszystkie teksty powstałe po wygnaniu ajniadzkich elit z [[Szyszenia|Szyszenii]] przez Szepa I Wybawiciela, pierwszego Pana-Słońce. Nie są one skupione w jednym tylko regionie, lecz rozproszone po znacznej części [[Kyon Wschodni|Kyonu Wschodniego]]. Odnajdywano je zarówno w [[Saszkuigodia|Saszkuigodii]], [[Olsenia Właściwa|Olsenii Właściwej]], [[Arewia|Arewii]], a pojedynczo nawet w miejscach tak odległych jak [[Surd]]. Są to teksty późne, obejmujące przede wszystkim klątwy, zaklęcia magiczne, teksty religijne oraz teksty o charakterze sekretnym, rytualnym lub alchemicznym.

{| class="wikitable" width=100% style="text-align: center;"
!colspan=3|Qovdiērze Veṣîyāze Ēçarḥovran ''Elegia królowej Wesziji''
|-
! Tekst cherynejski
! width=33% | Tekst w alfabecie cherynejskim
! Tekst polski
|-
|
Godne życie, ostatnia która pamięta stary świat
|
XXX
|
XXX
|-
!colspan=3|Współczesne wykonanie "W ogrodach Marzaṣu", luźno inspirowane muzycznymi tradycjami Arewii okresu ajniadzkiego i postajniadzkiego<ref>Wykonanie nie jest idealne. Nie wymawiane są takie dźwięki jak /{{IPA|θ}}/, /{{IPA|ɬ}}/, /{{IPA|ɐ}}/, /{{IPA|ʜ~ħ}}/, wszystkie spółgłoski ejektywne, śpiewak nie radzi też sobie również z poprawną palatalizacją i labializacją.</ref>. [[Plik:Marzaṣu.mp3]]
|-
|}
{| class="wikitable" width=100% style="text-align: center;"
!colspan=3|Jaṣcorzu Ēçarḥovran ''Lament nad Zagładą''<ref>Fragment znacznie dłuższego tekstu, zachowanego jedynie częściowo.</ref>
|-
! Tekst cherynejski
! width=33% | Tekst w alfabecie cherynejskim
! Tekst polski
|-
|
XXX
|
XXX
|
XXX
|-
{| class="wikitable" width=100% style="text-align: center;"
!colspan=3|Zaklęcie przeciw złym siłom ''Także: "Zaklęcie przeciw nomadom"''
|-
! Tekst cherynejski
! width=33% | Tekst w alfabecie cherynejskim
! Tekst polski
|-
|
He fimazê ŝurrān, he teshaya ŝurrān, 
he rḥoksa ŝurrān, he ifmēṣ ŝurrān, 
he veḱalçizu hya qovnuzu rīma! 

Rovti nahrāt'yifb ćen kidat'yifb ćen ćimnet'yifb, 
rovti ḥeruçe'yifb ćen kayrān jîdlarçe'yifb, 
rovti īnṣān'yifb ćen zîlān'yifb ćen kṣabān'yifb. 

Ēnḱuno patberintus! 
Āspokṣetovr patbardāvnus! 
Nēfvokṣezzujīs qaçirjīs patmāvnus! 

Hev Kēannaze duron, liddaze hiṣen, 
Ārendizzeçe leçonirço, têrlistaŝav, menbā zîragêr! 
Nēzurin! Īrintus! Qaldîrtovr shićatus! 
|
{{Unicode|HE FIMAŹ ḼRRĀN HE TESHAYA ḼRRĀN|Kherinean}} 
{{Unicode|HE RḤOKSA ḼRRĀN HE IFMƏṢ ḼRRĀN|Kherinean}} 
{{Unicode|HE VEḰALÇIZU HYA QOVNUZU RḪMA|Kherinean}} 

{{Unicode|ROVTI NAHRĀTYIFB ĆEN KIDATYIFB ĆEN ĆIMNETYIFB|Kherinean}} 
{{Unicode|ROVTI ḤERUÇEYIFB ĆEN KAYRĀN ĴDLARÇEYIFB|Kherinean}} 
{{Unicode|ROVTI ḪNṢĀNYIFB ĆEN ŹLĀNYIFB ĆEN KṢABĀNYIFB|Kherinean}} 

{{Unicode|ƏNḰUNO PATBERINTUS|Kherinean}} 
{{Unicode|ĀSPOKṢETOVR PATBARDĀVNUS|Kherinean}} 
{{Unicode|NƏFVOKṢEZZUJḪS QAÇIRJḪS PATMĀVNUS|Kherinean}} 

{{Unicode|HEV KƏANNAZE DURON LIDDAZE HIṢEN|Kherinean}} 
{{Unicode|ĀRENDIZZEÇE LEÇONIRÇO ṮRLISTAŜAV MENBĀ ŹRAĞR|Kherinean}} 
{{Unicode|NƏZURIN ḪRINTUS QALḎRTOVR SHIĆATUS|Kherinean}} 
|
O, zły demonie, zła zjawo, 
zły zbóju, zły potworze, 
omenie cierpienia i śmierci! 

Czy jesteś mężczyzną, kobietą, czy dzieckiem, 
czy jesteś samemu, czy całą gromadą, 
czy jesteś syty, spragniony, czy głodny. 

Nie zbliżaj się! 
Nie wchodź do mego miasta! 
Nie przekraczaj progu domu mego! 

W imię Kēany, pana sądu, 
na rozkaz Ārendi, bogini nocy, zaklinam cię! 
Idź precz! Odejdź! Wracaj na step! 
|-
|}
{| class="wikitable" width=100% style="text-align: center;"
!colspan=3|Klątwa kończąca inskrypcję ''(ze ścian jednej ze [[Świątynie Cherynejskie|Świątyń Cherynejskich]])''<ref>Podobne klątwy są stałym elementem dorobku cherynejskiego piśmiennictwa, będąc końcową częścią większości oficjalnych inskrypcji.</ref>
|-
! Tekst cherynejski
! width=33% | Tekst w alfabecie cherynejskim
! Tekst polski
|-
|
Zyejêve gran çamiŝaprebiy ťaḱemṣhoyma, 
durokṣe baṣcīṣhoy hya darn hev dêmerovs berragoŝhoy, 
gran ēlraçarbiy kagmaṣhoy ćen drisṣhoy. 

Īroṣa dîrenadêŝbā ṣîçratyāft! 
Kēana ṣrabā ŝurrān ćasîrço belidatyāft! 
Ḥanrḥas nīydêŝasbiy ḱaraīsçe ēridityāft! 
Jovdê hya Hareṣa ṣrabā parzeniān dîrarço dîroytyāft! 

Duroīs, bastīsas hya tîyanuīs bevaḥyetyars, 
ēn ťēns ḱajêyalçirbiy beviyaṣrābēmma. 
|
{{Unicode|ZYEĴVE GRAN ÇAMIŜAPREBIY ŤAḰEMṢHOYMA|Kherinean}} 
{{Unicode|DUROKṢE BAṢCḪṢHOY HYA DARN HEV ḎMEROVS BERRAGOŜHOY|Kherinean}} 
{{Unicode|GRAN ƏLRAÇARBIY KAGMAṢHOY ĆEN DRISṢHOY|Kherinean}} 

{{Unicode|ḪROṢA ḎRENAḎŜBĀ ṨÇRATYĀFT|Kherinean}} 
{{Unicode|KƏANA ṢRABĀ ḼRRĀN ĆAṠRÇO BELIDATYĀFT|Kherinean}} 
{{Unicode|ḤANRḤAS NḪYḎŜASBIY ḰARAḪSÇE ƏRIDITYĀFT|Kherinean}} 
{{Unicode|JOVḎ HYA HAREṢA ṢRABĀ PARZENIĀN ḎRARÇO ḎROYTYĀFT|Kherinean}} 

{{Unicode|DUROḪS BASTḪSAS HYA ṮYANUḪS BEVAḤYETYARS|Kherinean}} 
{{Unicode|ƏN ŤƏNS ḰAĴYALÇIRNIY BEVIYAṢRĀBƏMMA|Kherinean}} 
|
Ktokolwiek zmieni tą inskrypcję, 
usunie moje imię i w jego miejsce wpisze własne, 
zniszczy lub ukryje to świadectwo. 

Īroṣa niech obali jego panowanie! 
Kēana niech osądzi go złym wyrokiem! 
Ḥanrḥas niech zatopi jego ziemie swą mocą! 
Jovdê i Hareṣa niech przeklną go nieodwołalną klątwą! 

Niechaj jego imię, potomstwo i krew zostaną wytępione, 
tak by na wieczność popadł w zapomnienie. 
|-
|}
{| class="wikitable" width=100% style="text-align: center;"
!colspan=3|Modlitwa do boga Kēany
|-
! Tekst cherynejski
! width=33% | Tekst w alfabecie cherynejskim
! Tekst polski
|-
|
Kēana ḱarān, he ḱamoṣṣān vakṣîyyozu vāḥiṕes! 
He men, handas taŝyaççe hya qovdraççe āyandragêt! 
He men, handas nahrāzebiy kidazebiy ḥammasbiy lidagêt! 

Fāndro īqeyen hev fansakṣeyovn Ḥanrḥaŝŝura zelpurān, 
fansakṣebiy belidatus, īqete ćasîme ṕadratus, 
gādayarste hya ŝurkîyoṣrarste ḱaraṕalçibā lisnitus. 

Ŝurzîrattasbā beḥovzatus, yaḥmakṣesbā īyeço beqovjêtus, 
grāns, handē īqeter vasrān'ṣta kagmatus, 
ḱarameze ēridun ḥtabā beçyeṣtyāft hya becîtyāft! 
|
XXX
|
Kēano potężny, przerażający wichrze burzy! 
O Ty, który rządzisz bogami i królami! 
O Ty, który sądzisz czyny mężczyzn i kobiet! 

Stój przy mnie w mojej sprawie, jak niezłomny Ḥanrḥas, 
rozsądź moją sprawę, ogłoś mi swój wyrok, 
wymierz sprawiedliwość zdrajcom i krzywoprzysięzcom. 

Spal złych czarowników, straw ogniem mych wrogów, 
zniszcz tych, którzy są dla mnie niegodziwi, 
niech pokona i pochłonie ich powódź Twojej mocy!
|-
|}

==Przypisy==
<references/>

[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]][[Kategoria:Użytkownik:Borlach]][[Kategoria:Języki ajniadzkie|cherynejski]][[Kategoria:Cywilizacja ajniadzka]]

Język cherynejski

2026-03-20T14:37:11Z

Borlach: /* Znane teksty */

{{Kyon ukończony}}
{{JęzykiWschoduStarożytnego}}
{{ język
| kolor = #CE2029
| nazwa = Język cherynejski
| nazwa własna = <big>{{Unicode|ḪNYADĀN|Kherinean}}</big> Īnyadān
| twórca = [[User:Borlach|Borlach]] w 2025
| nazwa conworldu = [[Kyon]]
| państwa = [[Cywilizacja ajniadzka]], [[Ceçəḥa|Szyszenia]]
| regiony = [[Kyon Wschodni]]
| mówiący = ''brak'' (język wymarły)
| alfabet = alfabet cherynejski, alfabet łaciński
| typologia = fleksyjny SOV
| klasyfikacja =
[[Języki seframańskie]] (''proponowane'')
[[Języki ajniadzkie]]
:Język praajniadzki
::'''Język ajniadzki cherynejski'''
| tekst jaki =
| tekst u =

}}
{{słownik}}
'''Język ajniadzki cherynejski''' (chrn. <big>{{Unicode|ḪNYADĀN|Kherinean}}</big> ''īnyadān'' /{{IPA|i:njada:n}}/<ref>Możliwa także forma <big>{{Unicode|ƏNYADĀN|Kherinean}}</big> ''ēnyadān'' /{{IPA|e:njada:n}}/.</ref> lub <big>{{Unicode|ṮBBAYI|Kherinean}}</big> ''têbbayi'' /{{IPA|tʲɛb:aji}}/, dosłownie "nasz język") — odmiana starożytnego [[Język ajniadzki|języka ajniadzkiego]] używana na terenie [[Ceçəḥa|Szyszenii]] w okresie postajniadzkim (po {{RokEryKyonu|2800}}), będąca jego dialektem, a być może nawet zbiorem różnych dialektów. Ajniadzki cherynejski znacząco odróżniał się od ajniadzkiego klasycznego pod względem fonologii, słownictwa i pewnych elementów gramatyki. Najbardziej oczywistą cechą dzielącą oba języki jest jednak sposób ich zapisu. Ajniadzki klasyczny używał przede wszystkim [[Język ajniadzki#Ajniadzkie pismo linearne|pisma linearnego]], podczas gdy język cherynejski definiowany jest poprzez nazwane tym samym terminem alfabetyczne pismo cherynejskie.

Język cherynejski bierze swą nazwę od położonego w delcie rzeki [[Korana|Korany]] antycznego miasta [[Ḥerəne]] (chrn. <big>{{Unicode|ḤERNḪ|Kherinean}}</big> ''Ḥernī'' /{{IPA|χɛrni:}}/), z którego pochodzi ogromna większość znanych i zachowanych do czasów współczesnych tekstów spisanych w tej mowie. Teksty cherynejskie pokrywają między innymi ściany [[Świątynie Cherynejskie|Świątyń Cherynejskich]], język ten jest również jednym z języków pojawiających się na [[Stela Cherynejska|Steli Cherynejskiej]], wydobytej z wód Korany w roku {{RokEryKyonu|9850}}. Ḥerəne zdaje się być sercem postajniadzkiego cherynejskiego piśmiennictwa. Z miasta tego [[Ajniadzi|ajniadzka elita]] sprawowała władzę nad [[Szyszenia|Szyszenią]] najprawdopodobniej jeszcze przez kilka stuleci po końcu [[Wschód Starożytny|Wschodu Starożytnego]].

Bez względu na to, czy ajniadzki cherynejski uznawany jest za dialekt, zbiór dialektów czy też za osobny język, wiele wskazuje na to, że to właśnie on (a nie używany wcześniej [[Język ajniadzki|ajniadzki klasyczny]]) jest bezpośrednim przodkiem wszystkich późniejszych i istniejących obecnie [[Języki ajniadzkie|języków ajniadzkich]]. Jest to też jeden z historycznie najważniejszych języków tej części [[Kyon|Kyonu]]. O jego znaczeniu świadczy fakt, że nawet po wymarciu jako żywy język mówiony, ajniadzki w dialekcie cherynejskim używany był przez kolejne tysiąclecia na [[Kyon Wschodni|Kyonie Wschodnim]] jako święty język rytuałów, magii, zaklęć, klątw i uroków.

==Historia==
<do uzupełnienia>

==Porównanie z ajniadzkim klasycznym==
Dialekt cherynejski od klasycznego odróżnia się serią dość regularnych i dających się przewidzieć zmian fonetycznych, chociaż towarzyszy im także pewna grupa zmian nieregularnych, występujących w pojedynczych słowach. Przejawiają się one głównie w niespodziewanych zmianach samogłosek, podczas gdy spółgłoski pozostają przeważnie takie same. Znacznie rzadziej występują zmiany w spółgłoskach, chociaż i na nie można natrafić. Zmiany nieregularne wynikają prawdopodobnie z inkorporowania do cherynejskiego leksykonu słów zaczerpniętych z różnych ajniadzkich dialektów ludowych, z których żaden nie został poświadczony pisemnie. Zmiany regularne podzielić można natomiast na 7 punktów:
[[Plik:CherynejskiEwolucja.png|thumb|thumb|right|300px|Szkic ewolucji najważniejszych dialektów języka ajniadzkiego na przestrzeni jego długich dziejów, wraz z widocznym kierunkiem wpływów od okresu darchajskiego do postajniadzkiego. Warto zaznaczyć, że w czasach imperialnych relacja pomiędzy ajniadzkim klasycznym, jako dialektem prestiżowym, a dialektami ludowymi charakteryzowała się zjawiskiem dyglosji<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Diglossia.</ref>.]]
*'''1.''' Całkowity brak w cherynejskim występującego w klasycznym ajniadzkim dźwięku ''ḫ'' ([{{IPA|ʜ}}] / [{{IPA|ħ}}]).
Spółgłoska ta zanika całkowicie na początku oraz na końcu słowa, jeśli obok niej występuje samogłoska. Jeżeli w ajniadzkim klasycznym [{{IPA|ʜ}}] występowało środku słowa, to w cherynejskim może zajść jeden z kilku procesów. Jeżeli spółgłoska ta występuje pomiędzy dwoma takimi samymi samogłoskami, to zamieni się w [{{IPA|χ}}] i doprowadzi do wydłużenia się samogłoski, przy czym długa samogłoska zawsze przybierze formę [{{IPA|a:}}], [{{IPA|i:}}] lub [{{IPA|e:}}] (''VʜV → χV:''). Jeżeli [{{IPA|ʜ}}] występuje pomiędzy różnymi samogłoskami, to zamieni się w długie [{{IPA|χ:}}], tworząc geminatę (''VʜV → Vχ:V''). Geminaty powstaną też w sytuacji, w której [{{IPA|ʜ}}] tworzy zbitkę spółgłoskową z inną spółgłoską. Wtedy [{{IPA|ʜ}}] zanika całkowicie, a sąsiednia spółgłoska zostaje podwojona (''ʜC → C:'' oraz ''Cʜ → C:'')

*'''2.''' Wydłużenie, obniżenie i otwarcie samogłosek w okolicy ''ḫ''.
Samogłoski występujące w ajniadzkim klasycznym obok [{{IPA|ʜ}}] na początku lub na końcu słowa mają po jego zaniku w cherynejskim tendencję do wydłużania się. Zawsze przybierają jednak formę [{{IPA|a:}}], [{{IPA|i:}}] lub [{{IPA|e:}}]. Samogłoska [{{IPA|e}}] znajdująca się w okolicy [{{IPA|ʜ}}], jeżeli nie została poddana wydłużeniu, ma tendencję do obniżenia się i otwarcia, zmieniając się w [{{IPA|ɛ}}]. Dzieje się tak nawet w okolicy długich spółgłosek, czyli geminatów (''eʜ, ʜe → ɛ'').

*'''3.''' Rozbicie sylaby i zanik zbitki [{{IPA|je}}].
Minimalną dopuszczalną sylabą klasyczną było '''CV''', cherynejski dopuszcza natomiast sylabę '''V''', składającą się z pojedynczej samogłoski. Powszechnie występująca na początku słów w ajniadzkim klasycznym zbitka [{{IPA|je}}] realizowana jest w cherynejskim przeważnie jako długie [{{IPA|i:}}]. Występują też teksty, w których realizowana jest też jako [{{IPA|e:}}], chociaż jest to znacznie rzadsze.

*'''4.''' Udźwięcznienie spółgłosek.
Tam, gdzie w klasycznym ajniadzkim spółgłoski zwarte bezdźwięczne występują między takimi samymi lub podobnymi samogłoskami (przede wszystkim między [{{IPA|i}}] oraz [{{IPA|e}}] lub [{{IPA|o}}] i [{{IPA|u}}]), w ajniadzkim cherynejskim następuje ich udźwięcznienie. Spółgłoski [{{IPA|p}}], [{{IPA|t}}], [{{IPA|k}}] zmieniają się więc w [{{IPA|b}}], [{{IPA|d}}], [{{IPA|g}}]. Najlepszy przykład tego procesu stanowi nazwa własna [[Ajniadzi|Ajniadów]], w języku klasycznym ''yeniyata'' /{{IPA|jenijata}}/, po cherynejsku <big>{{Unicode|ḪNYADA|Kherinean}}</big> ''īnyada'' /{{IPA|i:njada}}/ lub <big>{{Unicode|ƏNYADA|Kherinean}}</big> ''ēnyada'' /{{IPA|e:njada}}/.

*'''5.''' Częściowa utrata labializacji.
Występujące w ajniadzkim klasycznym spółgłoski języczkowo-krtaniowe konsekwentnie utraciły swoje warianty labializowane, zlewając się w języku cherynejskim ze swoimi podstawowymi formami. Jednocześnie jednak występujące po nich samogłoski [{{IPA|o}}], [{{IPA|u}}] poprzedzone zostają w piśmie przez ''v''. Oznaczało to najprawdopodobniej dyftong [{{IPA|ou̯}}], który pojawiał się w miejsce obu samogłosek ([{{IPA|qʷo}}], [{{IPA|qʷu}}], [{{IPA|χʷo}}], [{{IPA|χʷu}}] → [{{IPA|qou̯}}], [{{IPA|χou̯}}]).

*'''6.''' Archaiczna wymowa [{{IPA|ɘ}}] i [{{IPA|ɐ}}].
Cherynejski wyróżnia się archaiczną wymową klasycznych ajniadzkich samogłosek ''ə'' [{{IPA|ɘ}}] i ''â'' [{{IPA|ɐ}}], które realizowane są jako ''i'' [{{IPA|i}}] i ''ā'' [{{IPA|a:}}]. Jest to z dużym prawdopodobieństwem wymowa, jaka występowała na wcześniejszym etapie ewolucji języka, w czasach [[Język ajniadzki#Historia|darchajskich]]. Stanowi to kolejny dowód świadczący o tym, że cherynejski nie wywodzi się bezpośrednio z ajniadzkiego klasycznego, lecz stanowi wobec niego dialekt równoległy, wywodzący się z tego samego darchajskiego pnia i przedstawiający jeden z licznych niezachowanych dialektów ludowych (lub będący amalgamatem kilku różnych dialektów). Pomimo tego występuje wiele słów, w których klasyczne [{{IPA|ɘ}}] nie odpowiada [{{IPA|i}}], lecz zanika całkowicie w środku słowa, tworząc zbitkę spółgłoskową.

*'''7.''' Zmiany w zębowych afrykatach i spółgłoskach szczelinowych.
Regularna korespondencja zachodzi pomiędzy klasycznym [{{IPA|t͡s}}] a cherynejskim [{{IPA|z}}], które występuje dodatkowo w miejscu klasycznego [{{IPA|s}}] na początku słowa oraz pomiędzy samogłoskami (ale nie w zbitkach spółgłoskowych). Cherynejskie [{{IPA|zʲ}}] odpowiada klasycznemu palatalizowanemu [{{IPA|sʲ}}] występującemu na początku słowa, chociaż pojawia się też czasem w otoczeniu [{{IPA|j}}] w innych pozycjach. Klasyczne ejektywne [{{IPA|t͡sʼ}}] zlało się całkowicie z [{{IPA|t͡ʃʼ}}] ([{{IPA|t͡s}}], [{{IPA|sV_}}], [{{IPA|VsV}}] → [{{IPA|z}}]; [{{IPA|sʲ_}}] → [{{IPA|zʲ_}}]; [{{IPA|t͡sʼ}}] → [{{IPA|t͡ʃʼ}}]).

Pozostałe różnice między ajniadzkim klasycznym a cherynejskim przejawiają się w gramatyce (nieco inne końcówki odmian, różnice w systemie określoności i nieokreśloności, powszechne występowanie w cherynejskim zjawiska znanego jako ''Suffixaufnahme''<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Suffixaufnahme.</ref>) oraz w słownictwie (różne zapożyczenia, formy dialektalne, znaczna liczba niewystępujących w języku klasycznym słów [[Język szyszeński|szyszeńskich]]). Najprawdopodobniej inny był również akcent, chociaż nie da się łatwo i bezspornie zrekonstruować miejsca padania akcentu w żadnym z tych dialektów. Pomimo różnic oba języki były do znacznego stopnia wzajemnie zrozumiałe.

==Fonologia==
===Samogłoski===
W języku cherynejskim występował nieregularny zestaw 9 samogłosek, z których 3 były długimi samogłoskami.

{|class=wikitable style="text-align:center"
|-
!
!Przednie
!Centralne
!Tylne
|-
!Przymknięte
|{{IPA|i}} • {{IPA|i:}}
|
|{{IPA|u}}
|-
!Środkowe
|{{IPA|e}} • {{IPA|e:}} • {{IPA|ɛ}}
|
|{{IPA|o}}
|-
!Otwarte
|
|{{IPA|a}} • {{IPA|a:}}
|
|}
* Cherynejski posiada tylko jeden dyftong: [{{IPA|ou̯}}]. Pojawia się na początku słów, które w ajniadzkim klasycznym zaczynały się zbitkami ''vo'', ''vu'', ''yo'', ''yu'' (na przykład <big>{{Unicode|OVRAYA|Kherinean}}</big> '''''ov'''raya'' [{{IPA|ou̯raja}}] "dusza" (klasyczne ''vuraya'' [{{IPA|wuraja}}]), a niekiedy także w środku słów.

===Spółgłoski===
Ajniadzki cherynejski posiadał zestaw 42 lub 43 spółgłosek, który o wiele bardziej niż zestaw samogłoskowy przypominał system [[Język ajniadzki|klasycznego ajniadzkiego]]. Jednak również tu występowały znaczące różnice. Przejawiają się one między innymi w braku wielu dźwięków języczkowo-krtaniowych, asymilacji [{{IPA|ʜ}}] / [{{IPA|ħ}}] przez [{{IPA|χ}}] i zmniejszeniu labializacji.

{| class="wikitable" width="40%" min-width="350px"
|-
! rowspan="2" colspan="2" align=center |
! rowspan="2" align=center | Wargowe
! colspan="2" align=center | Zębowe
! colspan="2" align=center | Dziąsłowe
! colspan="3" align=center | Podniebienne
! rowspan="2" align=center | Języczkowo-krtaniowe
|-
! zwykłe
! palatal.
! zwykłe
! palatal.
! zwykłe
! palatal.
! labial.
|-
! colspan="2" align=center | Nosowe
| align=center | {{IPA|m}}
| colspan=2 align=center |
| colspan=2 align=center | {{IPA|n}}
| colspan=3 align=center | {{IPA|ŋ}}
| colspan=2 align=center |
|-
!style="text-align:left" rowspan=3|'''Zwarte'''
!style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align=center | {{IPA|p}}
| align=center | {{IPA|t}}
| align=center | {{IPA|tʲ}}
| colspan=2 align=center |
| align=center | {{IPA|k}}
| align=center | {{IPA|kʲ}}
| align=center | {{IPA|kʷ}}
| align=center | {{IPA|q}}
|-
!style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
| align=center | {{IPA|b}}
| align=center | {{IPA|d}}
| align=center | {{IPA|dʲ}}
| colspan=2 align=center |
| align=center | {{IPA|g}}
| align=center | {{IPA|gʲ}}
| align=center | {{IPA|gʷ}}
| align=center |
|-
!style="text-align:left" |'''ejektywne'''
| align=center | {{IPA|pʼ}}
| colspan=2 align=center | {{IPA|tʼ}}
| colspan=2 align=center |
| align=center | {{IPA|kʼ}}
|
| align=center | {{IPA|kʼʷ}}
| align=center | ({{IPA|qʼ}})
|-
!style="text-align:left" rowspan=3|'''Afrykaty'''
!style="text-align:left" |bezdźwięczne
|
| colspan=2 align=center |
| align=center | {{IPA|t͡ʃ}}
| align=center | {{IPA|t͡ʃʲ}}
| colspan=3 align=center |
| colspan=2 align=center |
|-
!style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
|
| colspan=2 align=center |
| align=center | {{IPA|d͡ʒ}}
| align=center | {{IPA|d͡ʒʲ}}
| colspan=3 align=center |
| colspan=2 align=center |
|-
!style="text-align:left" |ejektywne
|
| colspan=2 align=center |
| colspan=2 align=center | {{IPA|t͡ʃʼ}}
| colspan=3 align=center |
| colspan=2 align=center |
|-
!align=center rowspan="2" |'''Szczelinowe'''
!style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align=center | {{IPA|f}}
| align=center | {{IPA|θ}} • {{IPA|s}}
| align=center | {{IPA|sʲ}}
| align=center | {{IPA|ʃ}}
| align=center | {{IPA|ʃʲ}}
| align=center | {{IPA|x}}
|
| align=center | {{IPA|xʷ}}
| align=center | {{IPA|χ}}
|-
!style="text-align:left" |dźwięczne
|
| align=center | {{IPA|z}}
| align=center | {{IPA|zʲ}}
| colspan=2 align=center |
| colspan=3 align=center |
|-
! colspan="2" align=center | Drżące
|
| colspan=2 align=center |
| colspan=2 align=center | {{IPA|r}}
| colspan=3 align=center |
| colspan=2 align=center |
|-
! colspan="2" align=center | Aproksymanty
|
| colspan=2 align=center |
| colspan=2 align=center | {{IPA|l}} • {{IPA|ɬ}} • {{IPA|ɬʷ}}
| colspan=3 align=center | {{IPA|j}} • {{IPA|w}}
| colspan=2 align=center |
|}

* Spółgłoska [{{IPA|qʼ}}] jest nieobecna w znacznej większości tekstów cherynejskich, gdzie w jej miejsce pojawia się [{{IPA|kʼ}}]. Odnaleziono jednak kilka tekstów spisanych w wersji języka zawierającej [{{IPA|qʼ}}]. Jest to bardzo archaiczna cecha. Wskazuje, że jeszcze w okresie postajniadzkim mogły występować dialekty ludowe posiadające dźwięk ten w swoim zestawie fonetycznym.
* Cherynejski wykazuje skłonność do rotacyzmu<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Rhotacism.</ref>, który może pełnić nawet funkcje gramatyczne.

===Geminaty===
Cherynejski charakteryzuje się jeszcze częstszym niż w ajniadzkim klasycznym występowaniem geminatów, czyli spółgłosek długich lub podwojonych. Zapisywane są one w piśmie cherynejskim poprzez powtórzenie tego samego znaku. Pojawiają się w tych samych miejscach co w ajniadzkim klasycznym, a także w miejscach do których doszło do zaniku dźwięku [{{IPA|ʜ}}] / [{{IPA|ħ}}]. Typową dla tego procesu geminatą jest [{{IPA|χ:}}]. Na przykład:
<div style="column-count:2;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3">
*<big>{{Unicode|ṮBB|Kherinean}}</big> ''tê'''bb''''' [{{IPA|tʲɛb:}}] "język" (klasyczne ''têḫb'' [{{IPA|tʲeʜb}}])
*<big>{{Unicode|RRAKṢO|Kherinean}}</big> '''''rr'''akṣo'' [{{IPA|r:akʃo}}] "księżyc" (klasyczne ''ḫrakṣu'' [{{IPA|ʜrakʃu}}])
*<big>{{Unicode|TAḼḤḤO|Kherinean}}</big> ''taŝu'''ḥḥ'''o'' [{{IPA|taɬʷuχ:o}}] "ametyst" (klasyczne ''taŝuḫo'' [{{IPA|taɬʷuʜo}}])
</div>

===Struktura sylaby i akcent===
Podobnie jak w języku klasycznym, maksymalna dopuszczalna struktura sylaby to '''(C)(C)V(C)(C)''', gdzie V oznacza samogłoskę a C spółgłoskę. Sporą różnicą jest jednak to, że w języku cherynejskim sylaba może rozpoczynać się od samogłoski, a sama samogłoska może tworzyć pełną sylabę. Cherynejski akcent nie jest znany. Przypuszcza się, że mógł padać inaczej w różnych dialektach, na co wskazują procesy fonetyczne i różnice w akcentach języków potomnych.

==Pismo==
===Zapis łaciński===
Zasady zapisu cherynejskiego alfabetem łacińskim bazują na zasadach transkrypcji [[Język ajniadzki#Zapis łaciński|klasycznego ajniadzkiego]]. Występuje 37 liter, z których 10 to samogłoski, a 27 to spółgłoski. W niektórych tekstach może pojawić się też dodatkowa litera ''Q́/q́'', oznaczająca spółgłoskę [{{IPA|qʼ}}]. Występuje jednak niezwykle rzadko i nie jest zwykle uznawana za standardowy element języka cherynejskiego.

{| cellspacing="10" style="text-align: center;"
|- style="font-size: 2.0em;"
| a || ā || e || ê || ē || i || î || ī || o || u
|-
| [{{IPA|a}}] || [{{IPA|a:}}] || [{{IPA|e}}]~[{{IPA|ɛ}}] || [{{IPA|ʲe}}]~[{{IPA|ʲɛ}}] || [{{IPA|e:}}] || [{{IPA|i}}] || [{{IPA|ʲi}}] || [{{IPA|i:}}] || [{{IPA|o}}] || [{{IPA|u}}]
|- style="font-size: 2.0em;"
| m || n || p || ṕ || t || ť || d || b || g || q
|-
| [{{IPA|m}}] || [{{IPA|n}}] || [{{IPA|p}}] || [{{IPA|pʼ}}] || [{{IPA|t}}] || [{{IPA|tʼ}}] || [{{IPA|d}}] || [{{IPA|b}}] || [{{IPA|g}}] || [{{IPA|q}}]
|- style="font-size: 2.0em;"
| k || ḱ || z || c || ć || ç || j || f || s || ṣ
|-
| [{{IPA|k}}] || [{{IPA|kʼ}}] || [{{IPA|z}}] || [{{IPA|t͡ʃ}}] || [{{IPA|t͡ʃʼ}}] || [{{IPA|θ}}] || [{{IPA|d͡ʒ}}] || [{{IPA|f}}] || [{{IPA|s}}] || [{{IPA|ʃ}}]
|- style="font-size: 2.0em;"
| ŝ || h || ḥ || r || l || y || v
|-
| [{{IPA|ɬ}}] || [{{IPA|x}}] || [{{IPA|χ}}] || [{{IPA|r}}] || [{{IPA|l}}] || [{{IPA|j}}] || [{{IPA|w}}]
|}

===Zapis cherynejski===
Język cherynejski definiowany jest przede wszystkim przez pryzmat sposobu jego zapisu. Jest nim pismo cherynejskie, które, podobnie jak język, nazwane od starożytnego miasta [[Ḥerəne]]. Wywodzi się ono z wcześniejszego [[Język ajniadzki#Ajniadzkie pismo linearne|pisma linearnego]] i z dużą dozą prawdopodobieństwa dzierży tytuł najstarszego w pełni rozwiniętego alfabetu w historii [[Kyon|Kyonu]]. Pośród badaczy nie ma jednak konsensusu na temat tego, czy pismo to powstało już po [[Katastrofa Farandyjska|Katastrofie Farandyjskiej]] i upadku klasycznej [[Cywilizacja ajniadzka|cywilizacji ajniadzkiej]] [[Wschód Starożytny|Wschodu Starożytnego]], czy istniało jeszcze wcześniej, lecz po prostu nie zachowały z tego etapu żadne przykłady (scenariusz taki tłumaczy się stosowaniem pierwotnego pisma cherynejskiego jako kursywy do zapisu ludowych dialektów na nietrwałych materiałach).

Pismo cherynejskie posiada 51 znaków. Spośród nich 8 oddaje samogłoski, 28 spółgłoski. Kolejne 13 to znaki modyfikowane jednym z dwóch specjalnych znaków diakrytycznych, wyrażające sylaby labializowane lub palatalizowane. Istnieją też dwa dodatkowe znaki z diakrytykiem, których użycie różni się w zależności od tekstu i dialektu języka, w którym tekst ten spisano. Prócz zapisu dialektu cherynejskiego (lub dialektów cherynejskich) alfabet ten nadaje się także do zapisu klasycznego ajniadzkiego. Do tej pory odkryto 7 tekstów w klasycznym języku ajniadzkim zapisanych alfabetem cherynejskim, wszystkie z nich datuje się na okres ajniadzkiej władzy nad [[Szyszenia#I Państwo Szyszeńskie|I Państwem Szyszeńskim]] (od około {{RokEryKyonu|2800}} do {{RokEryKyonu|3345}}). Stanowi to jednak wyjątek od reguły, przeważająca większość tekstów spisana została w wariancie postklasycznym.
 
<center>
{|
|{{subnetbox|A|<big>{{Unicode|A|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ā|<big>{{Unicode|Ā|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|E|<big>{{Unicode|E|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ē|<big>{{Unicode|Ə|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|I|<big>{{Unicode|I|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ī|<big>{{Unicode|Ḫ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|O|<big>{{Unicode|O|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|U|<big>{{Unicode|U|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|M|<big>{{Unicode|M|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|N|<big>{{Unicode|N|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|P|<big>{{Unicode|P|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ṕ|<big>{{Unicode|Ṕ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|T|<big>{{Unicode|T|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ť|<big>{{Unicode|Ť|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Tê/Tî|<big>{{Unicode|Ṯ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|D|<big>{{Unicode|D|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Dê/Dî|<big>{{Unicode|Ḏ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|B|<big>{{Unicode|B|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|G|<big>{{Unicode|G|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Gê/Gî|<big>{{Unicode|Ğ|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Go/Gu|<big>{{Unicode|Ḡ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|K|<big>{{Unicode|K|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Kê/Kî|<big>{{Unicode|Ǩ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ko/Ku|<big>{{Unicode|Ḵ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ḱ|<big>{{Unicode|Ḱ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ḱo/Ḱu|<big>{{Unicode|Ⱪ|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Q|<big>{{Unicode|Q|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Z|<big>{{Unicode|Z|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Zê/Zî|<big>{{Unicode|Ź|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|C|<big>{{Unicode|C|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Cê/Cî|<big>{{Unicode|Ċ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ć|<big>{{Unicode|Ć|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Ç|<big>{{Unicode|Ç|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|J|<big>{{Unicode|J|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Jê/Jî|<big>{{Unicode|Ĵ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|F|<big>{{Unicode|F|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|S|<big>{{Unicode|S|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Sê/Sî|<big>{{Unicode|Ṡ|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Ṣ|<big>{{Unicode|Ṣ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ṣê/Ṣî|<big>{{Unicode|Ṩ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ŝ|<big>{{Unicode|Ŝ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ŝo/Ŝu|<big>{{Unicode|Ḽ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|H|<big>{{Unicode|H|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Ho/Hu|<big>{{Unicode|Ẋ|Kherinean}}</big>}}
|-
|{{subnetbox|Ḥ|<big>{{Unicode|Ḥ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|R|<big>{{Unicode|R|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|L|<big>{{Unicode|L|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|Y|<big>{{Unicode|Y|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|V|<big>{{Unicode|V|Kherinean}}</big>}}
|
|{{subnetbox|<różne>|<big>{{Unicode|Ǫ|Kherinean}}</big>}}
|{{subnetbox|<różne>|<big>{{Unicode|Ẍ|Kherinean}}</big>}}
|}
</center>
 
W niektórych tekstach, z których wszystkie odnalezione zostały poza miastem [[Ḥerəne]]<ref>A więc powstały na obrzeżach ajniadzkiej sfery kulturowej okresu postklasycznego, zapewne z ręki autorów, których ojczyste dialekty różniły się od typowego cherynejskiego standardu. Na przetrwanie jeszcze przez stulecia części równoległych dialektów wskazuje fakt występowania dźwięku [{{IPA|qʼ}}] w niektórych językach wywodzących się z ajniadzkiego cherynejskiego, przy jednoczesnym braku tego dźwięku w standardzie poświadczonym w tekstach z [[Ḥerəne]].</ref>, litery <big>{{Unicode|Ǫ|Kherinean}}</big> oraz <big>{{Unicode|Ẍ|Kherinean}}</big> pojawiają się w miejscach sugerujących, że przedstawiano za ich pomocą różne dźwięki, niewystępujące w cherynejskim standardzie. Najczęściej zapisywano w ten sposób archaiczną spółgłoskę [{{IPA|qʼ}}], występującą na darchajskim etapie rozwoju ajniadzkiego i całkowicie zanikłą w języku klasycznym. Pomimo nieobecności w standardowym cherynejskim zestawie fonetycznym, spółgłoska ta występowała zapewne w przynajmniej części dialektów ludowych. Tymczasem oryginalnym przeznaczeniem tych znaków było przedstawianie klasycznych ajniadzkich labializowanych spółgłosek języczkowo-krtaniowych (<big>{{Unicode|Ǫ|Kherinean}}</big> dla [{{IPA|qʷ}}], <big>{{Unicode|Ẍ|Kherinean}}</big> dla [{{IPA|χʷ}}]). W zapisie języka klasycznego alfabetem cherynejskim wykorzystywano ponadto znak <big>{{Unicode|Ā|Kherinean}}</big> do oddania ''â'' [{{IPA|ɐ}}], <big>{{Unicode|Ə|Kherinean}}</big> dla ''ə'' [{{IPA|ɘ}}], <big>{{Unicode|Ź|Kherinean}}</big> dla ''ź'' [{{IPA|t͡sʼ}}] oraz <big>{{Unicode|Ḫ|Kherinean}}</big> dla ''ḫ'' [{{IPA|ʜ}}] / [{{IPA|ħ}}].

==Gramatyka==
{{zobacz też|Język ajniadzki}}
Poniżej opisana została gramatyka języka cherynejskiego, szczególnie w tych aspektach, w których różniła się ona w jakimś stopniu od gramatyki ajniadzkiego klasycznego. Jeżeli jakaś kwestia nie została opisana, została pominięta lub dalej jest niejasna, można z dużym prawdopodobieństwem założyć, że kwestia ta działa w cherynejskim tak samo, jak działała w języku klasycznym.

===Czasowniki===
Cherynejskie czasowniki odmieniają się przez osoby, aspekty, tryby oraz czasy w taki sam z grubsza sposób jak w języku klasycznym. Jedynym prawdziwie nieregularnym czasownikiem jest czasownik "być", przybierający formę końcówek doklejanych do rzeczownika lub przymiotnika. Pozostałe czasowniki przynależą albo do '''Kategorii I''' (czasowniki przechodnie, końcówka '''-gê'''), albo do '''Kategorii II''' (czasowniki modalne, nieprzechodnie, końcówka '''-bē'''). Odmiana przez osoby jest bardzo rozbudowana. Występuje aż 11 osób gramatycznych, wliczając to charakterystyczny dla [[Języki ajniadzkie|języków ajniadzkich]] obwiatyw<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Obviative.</ref>.

Negacja czasowników jest bardzo prosta i odbywa się za pomocą przedrostka '''pat-''', doklejanego do samego początku słowa. W przypadku gdy czasownik rozpoczyna się dźwięczną lub bezdźwięczną spółgłoską zębową dochodzi do pojawienia się geminaty. Przykładowo:
*<big>{{Unicode|BEVARŤEBƏ|Kherinean}}</big> ''bevarťebē'' (obmyśleć, przemyśleć) → <big>{{Unicode|PATBEVARŤEBƏ|Kherinean}}</big> '''''pat'''bevarťebē'' (nie obmyśleć, nie przemyśleć)
*<big>{{Unicode|RINNĀLARN|Kherinean}}</big> ''rinnālarn'' (ponoć idą) → <big>{{Unicode|PATRINNĀLARN|Kherinean}}</big> '''''pat'''rinnālarn '' (ponoć nie idą)
*<big>{{Unicode|DARBƏVN|Kherinean}}</big> ''darbēvn'' (masz) → <big>{{Unicode|PATTARBƏVN|Kherinean}}</big> '''''patt'''arbēvn'' (nie masz)

====Osoby i odmiana przez osoby====
{| width="40%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="5" | ''Kategoria I.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe ''ja''
| -r
| mefnigê'''r''' ''jem, ucztuję''
|-
! colspan=2 | II.
| men ''ty''
| -t
| mefnigê'''t''' ''jesz, ucztujesz''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra ''on/ona''
| -fta
| mefnigê'''fta''' ''je, ucztuje''
|-
! nieoż.
| qa ''ono''
| -ftu
| mefnigê'''ftu''' ''je, ucztuje''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -styā
| mefnigê'''styā''' ''je, ucztuje''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe ''my'' (z Tobą)
| -zī
| mefnigê'''zī''' ''jemy, ucztujemy''
|-
! podw.
| ṕovle ''my'' (dwoje)
| -ṣî
| mefnigê'''ṣî''' ''jemy, ucztujemy''
|-
! eks.
| ṕaye ''my'' (bez Ciebie)
| -sos
| mefnigê'''sos''' ''jemy, ucztujemy''
|-
! colspan=2 | II.
| qin ''wy''
| -ç
| mefnigê'''ç''' ''jecie, ucztujecie''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta ''oni/one''
| -rna
| mefnigê'''rna''' ''jedzą, ucztują''
|-
! nieoż.
| ḥto ''te rzeczy''
| -rum
| mefnigê'''rum''' ''jedzą, ucztują''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="5" | ''Kategoria II.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe ''ja''
| -ni
| darbē'''ni''' ''mam''
|-
! colspan=2 | II.
| men ''ty''
| -vn
| darbē'''vn''' ''masz''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra ''on/ona''
| -mma
| darbē'''mma''' ''ma''
|-
! nieoż.
| qa ''ono''
| -ndu
| darbē'''ndu''' ''ma''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -styā
| darbē'''styā''' ''ma''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe ''my'' (z Tobą)
| -jê
| darbē'''jê''' ''mamy''
|-
! podw.
| ṕovle ''my'' (dwoje)
| -ng
| darbē'''ng''' ''mamy''
|-
! eks.
| ṕaye ''my'' (bez Ciebie)
| -ci
| darbē'''ci''' ''mamy''
|-
! colspan=2 | II.
| qin ''wy''
| -ćo
| darbē'''ćo''' ''macie''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta ''oni/one''
| -rs
| darbē'''rs''' ''mają''
|-
! nieoż.
| ḥto ''te rzeczy''
| -rsum
| darbē'''rsum''' ''mają''
|}
|}

Jak już wspomniano, inaczej wygląda odmiana czasownika "być" (<big>{{Unicode|NƏZU|Kherinean}}</big> ''nēzu'' [{{IPA|ne:zu}}]), który w każdej innej formie prócz bezokolicznika staje się sufiksem doklejanym na końcu słowa. W przeciwieństwie do języka klasycznego, po cherynejsku czasownik ten nie łączy się w swoim podstawowym znaczeniu z żadnym konkretnym przypadkiem. Odmienienie rzeczownika w narzędniku i dodanie do niego odpowiedniej końcówki sprawi, że kombinacja taka oznaczać będzie raczej sposób lub powód, dla którego dana osoba pojawiła się w tym miejscu.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| -nen
| Īnyada''''nen''' ''jestem Ajniadem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| -yifb
| Īnyada''''yifb''' ''jesteś Ajniadem''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| -vaŝ
| Īnyada''''vaŝ''' ''jest Ajniadem''
|-
! nieoż.
| qa
| -muŝ
| Īnyada''''muŝ''' ''jest Ajniadem''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -eŝē
| Īnyada''''eŝē''' ''jest Ajniadem''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| -jîn
| Īnyada''''jîn''' ''jesteśmy Ajniadami''
|-
! podw.
| ṕovle
| -jivḥ
| Īnyada''''jivḥ''' ''jesteśmy Ajniadami''
|-
! eks.
| ṕaye
| -jêḥ
| Īnyada''''jêḥ''' ''jesteśmy Ajniadami''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| -zel
| Īnyada''''zel''' ''jesteście Ajniadami''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| -ṣta
| Īnyada''''ṣta''' ''są Ajniadami''
|-
! nieoż.
| ḥto
| -ṣto
| Īnyada''''ṣto''' ''są Ajniadami''
|}

====Aspekty i tryby====
=====Aspekty=====
Występują trzy aspekty: '''niedokonany''', '''dokonany''' oraz '''trwający'''. Aspekt niedokonany jest podstawową formą czasownika, nieoznaczaną w żaden sposób. Aspekt dokonany wyraża się poprzez doklejany na początku czasownika przedrostek '''be-'''. Aspekt trwający<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Continuous_and_progressive_aspects.</ref> wyraża się zaś poprzez prefiks '''hat-''' lub '''had-''' (w zależności od tego, czy rzeczownik rozpoczyna się spółgłoską, czy samogłoską). Aspekty te występują we wszystkich czasach, mogą pojawić się też w bezokolicznikach.

*<big>{{Unicode|MEFNIĞ|Kherinean}}</big> ''mefnigê'' [{{IPA|mefnigʲe}}] (jeść) [aspekt niedokonany] → <big>{{Unicode|BEMEFNIĞ|Kherinean}}</big> '''''be'''mefnigê'' [{{IPA|bemefnigʲe}}] (zjeść) [aspekt dokonany] → <big>{{Unicode|HATMEFNIĞ|Kherinean}}</big> '''''hat'''mefnigê'' [{{IPA|xatmefnigʲe}}] (zajadać się) [aspekt trwający]
*<big>{{Unicode|VARŤEBƏ|Kherinean}}</big> ''varťebē'' [{{IPA|wartʼebe:}}] (myśleć) [aspekt niedokonany] → <big>{{Unicode|BEVARŤEBƏ|Kherinean}}</big> '''''be'''varťebē'' [{{IPA|bewartʼebe:}}] (obmyśleć, przemyśleć) [aspekt dokonany] → <big>{{Unicode|HATVARŤEBƏ|Kherinean}}</big> '''''hat'''varťebē'' [{{IPA|xatwartʼebe:}}] (rozmyślać, dumać) [aspekt trwający]
*<big>{{Unicode|KARNĞ|Kherinean}}</big> ''karngê'' [{{IPA|karŋgʲe}}] (tańczyć) [aspekt niedokonany] → <big>{{Unicode|BEKARNĞ|Kherinean}}</big> '''''be'''karngê'' [{{IPA|bekarŋgʲe}}] (zatańczyć) [aspekt dokonany] → <big>{{Unicode|HATKARNĞ|Kherinean}}</big> '''''hat'''karngê'' [{{IPA|xatkarŋgʲe}}] (tańcować) [aspekt trwający]

=====Tryby=====
Występuje pięć trybów: '''orzekający''', '''rozkazujący''', '''przypuszczający''', '''życzący''' oraz '''nieświadka'''<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Inferential_mood.</ref>. Tryb orzekający jest podstawowym trybem czasownika, wyrażanym za pomocą przedstawionej wyżej odmiany przez osoby. W pozostałych trybach czasownik "być" <big>{{Unicode|NƏZU|Kherinean}}</big> ''nēzu'' [{{IPA|ne:zu}}]) staje się czasownikiem regularnie odmienianym, tak jak gdyby przynależał do Kategorii II.

======Tryb rozkazujący======
Tryb rozkazujący w języku cherynejskim wyróżnia się tym, że jako jedyny zachowuje taką samą strukturę jak tryby w klasycznym języku ajniadzkim. Tworzy się go usuwając końcówkę czasownika w obu dwóch kategoriach (''gê''/''bē''), dodając bezpośrednio do rdzenia odpowiednią końcówkę odmiany przez osobę, na końcu dodając zaś wskazujący na rozkaz sufiks '''-us''', który w niektórych pozycjach występuje też jako '''-vs'''.

{| style="width:28%; vertical-align:top;"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria I.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| —
|-
! colspan=2 | II.
| men
| mefnit'''us''' ''jedz!''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | mefnifta'''vs''' ''niech je!''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| mefnistya'''vs''' ''niech je!''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| mefniṣîy'''us''' ''jedzmy!''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| mefnizīy'''us''' ''jedzmy!''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| mefniç'''us''' ''jedzcie!''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| mefnirna'''vs''' ''niech jedzą!''
|-
! nieoż.
| ḥto
| mefnirum'''us''' ''niech jedzą!
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria II.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| —
|-
! colspan=2 | II.
| men
| darun'''us''' ''miej!''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | darind'''us''' ''niech je!''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| darstyā'''vs''' ''niech ma!''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| daring'''us''' ''miejmy!''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| darcê'''vs''' ''miejmy!''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| darćo'''vs''' ''miejcie!''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| dars'''us''' ''niech mają!''
|-
! nieoż.
| ḥto
| darsum'''us''' ''niech mają!''
|}
|}

======Tryb przypuszczający======
Tryb przypuszczający, oraz pozostałe cherynejskie tryby, tworzy się w sposób odwrotny niż tryb rozkazujący. Po usunięciu końcówki czasownika do rdzenia dokleja się wskazujący na tryb przypuszczający wrostek '''-em-''', a dopiero do niego, na końcu słowa, końcówkę odmiany przez osobę. Są one podobne do końcówek odmiany w trybie orzekającym, nie są jednak identyczne.

{| width="32%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria I.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| mefniem'''ar''' ''jadłbym''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| mefniem'''ad''' ''jadłbyś''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | mefniem'''īft''' ''jadłby''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| mefniem'''ēsti''' ''jadłby''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| mefniem'''ṣî''' ''jedlibyśmy''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| mefniem'''sos''' ''jedlibyśmy''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| mefniem'''aç''' ''jedlibyście''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| mefniem'''arn''' ''jedliby''
|-
! nieoż.
| ḥto
| mefniem'''ru''' ''jedliby
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria II.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| darem'''ni''' ''miałbym''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| darem'''un''' ''miałbyś''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | darem'''ma''' ''miałby, miałaby, miałoby''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| darem'''ēsti''' ''miałby, miałoby''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| darem'''ang''' ''mielibyśmy''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| darem'''cê''' ''mielibyśmy''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| darem'''aćo''' ''mielibyście''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| darem'''ars''' ''mieliby''
|-
! nieoż.
| ḥto
| darem'''arsum''' ''mieliby''
|}
|}

======Tryb życzący======
Aby uzyskać tryb życzący należy usunąć końcówkę czasownika, dodać do rdzenia wrostek trybu '''-tya-''' (lub rzadziej '''-ītî-''', szczególnie w sytuacjach w których mogłaby pojawić się nietypowa zbitka), do niego dodać zaś podobną do trybu przypuszczającego końcówkę odmiany przez osobę.

{| width="28%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria I.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| mefnity'''ār''' ''obym jadł''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| mefnity'''ād''' ''obyś jadł''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | mefnity'''āft''' ''oby jadł''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| mefnity'''ēsti''' ''oby jadł''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| mefnitya'''ṣî''' ''obyśmy jedli''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| mefnitya'''sos''' ''obyśmy jedli''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| mefnitya'''ç''' ''obyście jedli''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| mefnitya'''rn''' ''oby jedli''
|-
! nieoż.
| ḥto
| mefnitya'''ru''' ''oby jedli''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria II.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| dartya'''ni''' ''obym miał''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| dartya'''vn''' ''obyś miał''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | dartya'''ma''' ''oby miał''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| darty'''ēsti''' ''oby miał''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| dartya'''ng''' ''obyśmy mieli''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| dartya'''cê''' ''obyśmy mieli''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| dartya'''ćo''' ''obyście mieli''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| dartya'''rs''' ''oby mieli''
|-
! nieoż.
| ḥto
| dartya'''rsum''' ''oby mieli''
|}
|}

======Tryb nieświadka======
Tryb nieświadka tworzony jest usuwając końcówkę czasownika, dodając wrostek trybu '''-nāl-''' i dokładając do niego odpowiedni sufiks odmiany przez osobę. W przypadku obwiatywu nie dodaje się natomiast żadnego wrostka, właściwy sufiks odmiany przez osobę pojawia się bezpośrednio po rdzeniu czasownika.

{| width="28%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria I.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| mefnināl'''ar''' ''ponoć jem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| mefnināl'''ad''' ''ponoć jesz''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | mefnināl'''aft''' ''ponoć je''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| mefn'''ēsti''' ''ponoć je''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| mefnināl'''ṣî''' ''ponoć jemy''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| mefnināl'''sos''' ''ponoć jemy''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| mefnināl'''aç''' ''ponoć jecie''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| mefnināl'''arn''' ''ponoć jedzą''
|-
! nieoż.
| ḥto
| mefnināl'''ru''' ''ponoć jedzą''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="4" | ''Kategoria II.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| darnāl'''ni''' ''ponoć mam''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| darnāl'''un''' ''ponoć masz''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| rowspan=2 | darnāl'''ma''' ''ponoć ma''
|-
! nieoż.
| qa
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| dar'''ēsti''' ''ponoć ma''
|-
! colspan="4" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=4| I.
|-
! podw.
| ṕovle
| darnāl'''ang''' ''ponoć mamy''
|-
! ink.
| ṕeçe
| rowspan=2| darnāl'''cê''' ''ponoć mamy''
|-
! eks.
| ṕaye
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| darnāl'''aćo''' ''ponoć macie''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| darnāl'''ars''' ''ponoć mają''
|-
! nieoż.
| ḥto
| darnāl'''arsum''' ''ponoć mają''
|}
|}

Tryb nieświadka może pojawić się też w czasach innych niż czas teraźniejszy. Formy w danych czasach tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego sufiksu na koniec czasownika w trybie nieświadka odmienionego przez osoby w czasie teraźniejszym. Są nimi:
<div style="column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2">
*'''-veṣ''' dla czasu przeszłego prostego → <big>{{Unicode|DARNĀLUNVEṢ|Kherinean}}</big> ''darnālun'''veṣ''''' (ponoć miałeś)
*'''-aq''' dla czasu przeszłego odległego → <big>{{Unicode|DARNĀLUNAQ|Kherinean}}</big> ''darnālun'''aq''''' (ponoć miałeś był)
*'''-hiā''' dla czasu przyszłego prostego → <big>{{Unicode|DARNĀLUNHIĀ|Kherinean}}</big> ''darnālun'''hiā''''' (ponoć będziesz miał)
*'''-ife''' dla czasu przyszłego odległego → <big>{{Unicode|DARNĀLUNIFE|Kherinean}}</big> ''darnālun'''ife''''' (ponoć kiedyś będziesz miał)
</div>

====Czasy====
Cherynejski posiada identyczny do klasycznego system pięciu czasów gramatycznych: czas '''przeszły odległy''', czas '''przeszły prosty''', czas '''teraźniejszy''', czas '''przyszły prosty''' oraz czas '''przyszły odległy'''. Oprócz podstawowego czasu teraźniejszego, czasy tworzy się w sposób analogiczny do trybów przypuszczającego, życzącego i nieświadka - za pomocą wrostka wstawianego w miejsce końcówki czasownika, do którego dodawane są końcówki odmiany. W czasach prostych występują różne wrostki dla obu kategorii czasownika, podobnie jak w czasie teraźniejszym. W czasach odległych występuje tylko jeden wrostek dla obu kategorii. Wrostki czasów przybierają następujące formy:

*Czas teraźniejszy: '''-gê-''' (kategoria I), '''-bē-''' (kategoria II)
*Czas przeszły odległy: '''-qov-''' (kategoria I oraz kategoria II)
*Czas przeszły prosty: '''-fve-''' (kategoria I), '''-çrē-''' (kategoria II)
*Czas przyszły odległy: '''-ṣhoy-''' (kategoria I oraz kategoria II)
*Czas przyszły prosty: '''-ṣêy-''' (kategoria I), '''-ṣîn-''' (kategoria II)

Formy czasowników z odpowiednimi wrostkami czasów, lecz bez końcówek odmiany przez osoby, rolę bezokoliczników, co oznacza, że bezokoliczniki odmieniają się przez czasy. Ponadto podobnie jak w klasycznym ajniadzkim, w czasach o jednym wrostku dla czasowników obu kategorii może pojawić się dodatkowo przedrostek '''ī'''', występujący przed czasownikami kategorii II. Dotyczy to sytuacji, gdy dwa bardzo podobne do siebie, lecz znaczeniowo przeciwne czasowniki (porównywalne do strony biernej) zlewają się ze sobą podczas odmiany w czasach odległych. Przykładowo:

*'''Kategoria I''': ''çyeṣgê'' (pokonywać) > ''çyeṣqovn'' (pokonywałeś był) > ''çyeṣhoyun'' (kiedyś będziesz pokonywać)
*'''Kategoria II''': ''çyeṣbē'' (być pokonanym) > '''''ī''''çyeṣqovn'' (kiedyś zostałeś pokonany) > '''''ī''''çyeṣhoyun'' (kiedyś będziesz pokonany)

Ponadto często zdarza się, że jeśli w zdaniu występuje ciąg kilku czasowników odmienionych w tej samej osobie, w tym samym czasie, to mogą one wystąpić jedynie w odmienionej przez czas formie bezokolicznikowej (bez odmiany przez osobę), a jedynie pierwszym lub ostatnim czasownikiem w zdaniu odmienionym w całości. W takiej sytuacji wszystkie czasowniki domyślnie przejmują osobę odmienionego czasownika.

=====Kategoria I=====
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przeszły odległy
!Przeszły prosty
!Czas teraźniejszy
!Przyszły prosty
!Przyszły odległy
|-
| colspan="8" |
|-
! colspan="8" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| mefniqovni ''jadłem, ucztowałem był''
| mefnifver ''jadłem, ucztowałem''
| mefnigêr ''jem, ucztuję''
| mefniṣêyr ''będę jadł, ucztował''
| mefniṣhoyni ''kiedyś będę jadł, będę ucztował''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| mefniqovn ''jadłeś, ucztowałeś był''
| mefnifvet ''jadłeś, ucztowałeś''
| mefnigêt ''jesz, ucztujesz''
| mefniṣêyt ''będziesz jadł, ucztował''
| mefniṣhoyun ''kiedyś będziesz jadł, będziesz ucztował''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| mefniqovma ''jadł był, ucztował był''
| mefnifvefta ''jadł, ucztował''
| mefnigêfta ''je, ucztuje''
| mefniṣêyfta ''będzie jadł, ucztował''
| mefniṣhoyma ''kiedyś będzie jadł, będzie ucztował''
|-
! nieoż.
| qa
| mefniqovndu ''jadł był, ucztował był''
| mefnifveftu ''jadło, ucztowało''
| mefnigêftu ''je, ucztuje''
| mefniṣêyftu ''będzie jadł, ucztował''
| mefniṣhoyndu ''kiedyś będzie jadł, będzie ucztował''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| mefniqallo ''jadł był, ucztował był''
| mefnivētt ''jadło, ucztowało''
| mefnigêstyā ''je, ucztuje''
| mefniṣêf ''będzie jadł, ucztował''
| mefniṣṣīd ''kiedyś będzie jadł, będzie ucztował''
|-
! colspan="8" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| mefniqovjê ''jedliśmy byli, ucztowaliśmy byli''
| mefnifvezī ''jedliśmy, ucztowaliśmy''
| mefnigêzī ''jemy, ucztujemy''
| mefniṣêyzī ''będziemy jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyjê ''kiedyś będziemy jedli, będziemy ucztowali''
|-
! podw.
| ṕovle
| mefniqovng ''jedliśmy byli, ucztowaliśmy byli''
| mefnifveṣî ''jedliśmy, ucztowaliśmy''
| mefnigêṣî ''jemy, ucztujemy''
| mefniṣêyṣî ''będziemy jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyng ''kiedyś będziemy jedli, będziemy ucztowali''
|-
! eks.
| ṕaye
| mefniqovci ''jedliśmy byli, ucztowaliśmy byli''
| mefnifvesos ''jedliśmy, ucztowaliśmy''
| mefnigêsos ''jemy, ucztujemy''
| mefniṣêysos ''będziemy jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyci ''kiedyś będziemy jedli, będziemy ucztowali''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| mefniqovćo ''jedliście byli, ucztowaliście byli''
| mefnifveç ''jedliście, ucztowaliście''
| mefnigêç ''jecie, ucztujecie''
| mefniṣêyç ''będziecie jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyćo ''kiedyś będziecie jedli, będziecie ucztowali''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| mefniqovrs ''jedli byli, ucztowali byli''
| mefnifverna ''jedli, ucztowali''
| mefnigêrna ''jedzą, ucztują''
| mefniṣêyrna ''będą jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyrs ''kiedyś będą jedli, będą ucztowali''
|-
! nieoż.
| ḥto
| mefniqovrsum ''jedli byli, ucztowali byli''
| mefnifverum ''jedli, ucztowali''
| mefnigêrum ''jedzą, ucztują''
| mefniṣêyrum ''będą jedli, ucztowali''
| mefniṣhoyrsum ''kiedyś będą jedli, będą ucztowali''
|}

*Końcówki dla obwiatywu w czasownikach kategorii I to: '''-qallo''' (czas przeszły odległy), '''-vētt''' (czas przeszły prosty), '''-ṣêf''' (czas przyszły prosty) oraz '''-ṣṣīd''' (czas przyszły odległy).

=====Kategoria II=====
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przeszły odległy
!Przeszły prosty
!Czas teraźniejszy
!Przyszły prosty
!Przeszły odległy
|-
| colspan="8" |
|-
! colspan="8" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| darqovni ''miałem był''
| darçrēni ''miałem''
| darbēni ''mam''
| darṣînni ''będę miał''
| darṣhoyni ''kiedyś będę miał''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| darqovn ''miałeś był''
| darçrēvn ''miałeś''
| darbēvn ''masz''
| darṣînun ''będziesz miał''
| darṣhoyun ''kiedyś będziesz miał''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| darqovma ''miał był''
| darçrēmma ''miał''
| darbēmma ''ma''
| darṣînma ''będzie miał''
| darṣhoyma ''kiedyś będzie miał''
|-
! nieoż.
| qa
| darqovndu ''miał był''
| darçrēndu ''miał''
| darbēndu ''ma''
| darṣîndu ''będzie miał''
| darṣhoyndu ''kiedyś będzie miał''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| darqāll ''miał był''
| darponē ''miał''
| darbēstyā ''ma''
| darṣîf ''będzie miał''
| darṣvovd ''kiedyś będzie miał''
|-
! colspan="8" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| darqovjê ''mieliśmy byli''
| darçrējê ''mieliśmy''
| darbējê ''mamy''
| darṣînjê ''będziemy mieli''
| darṣhoyjê ''kiedyś będziemy mieli''
|-
! podw.
| ṕovle
| darqovng ''mieliśmy byli''
| darçrēng ''mieliśmy''
| darbēng ''mamy''
| darṣîng ''będziemy mieli''
| darṣhoyng ''kiedyś będziemy mieli''
|-
! eks.
| ṕaye
| darqovci ''mieliśmy byli''
| darçrēci ''mieliśmy''
| darbēci ''mamy''
| darṣînci ''będziemy mieli''
| darṣhoyci ''kiedyś będziemy mieli''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| darqovćo ''mieliście byli''
| darçrēćo ''mieliście''
| darbēćo ''macie''
| darṣînaćo ''będziecie mieli''
| darṣhoyćo ''kiedyś będziecie mieli''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| darqovrs ''mieli byli''
| darçrērs ''mieli''
| darbērs ''mają''
| darṣînars ''będą mieli''
| darṣhoyrs ''kiedyś będą mieli''
|-
! nieoż.
| ḥto
| darqovrsum ''mieli byli''
| darçrērsum ''mieli''
| darbērsum ''mają''
| darṣînarsum ''będą mieli''
| darṣhoyrsum ''kiedyś będą mieli''
|}

*Końcówki dla obwiatywu w czasownikach kategorii II to: '''-qāll''' (czas przeszły odległy), '''-ponē''' (czas przeszły prosty), '''-ṣîf''' (czas przyszły prosty) oraz '''-ṣvovd''' (czas przyszły odległy).

=====Odmiana "nēzu" "być"=====
Czasownik "być" odmienia się inaczej w zależności od czasu. W czasach prostych oraz w czasie teraźniejszym przybiera formę sufiksu doczepianego na końcu przymiotnika, rzeczownika lub dłuższej zbitki. W czasach odległych natomiast czasownik ten opiera się o rdzeń <big>{{Unicode|NƏZU|Kherinean}}</big> '''nēzu''' [{{IPA|ne:zu}}], który następnie odmieniany jest jak pełnoprawny czasownik poprzez odmianę osobową kategorii II oraz odpowiednie końcówki czasu ('''-aq''' dla czasu przeszłego odległego oraz '''-ife''' dla czasu przyszłego odległego).

{| width="75%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=5 | Czas przeszły prosty
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| -novn
| tāzeh''''novn''' ''byłem człowiekiem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| -nīf
| tāzeh''''nīf''' ''byłeś człowiekiem''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| -ŝovr
| tāzeh''''ŝovr''' ''był człowiekiem''
|-
! nieoż.
| qa
| -ŝovm
| tāzeh''''ŝovm''' ''był człowiekiem''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -ŝovt
| tāzeh''''ŝovt''' ''był człowiekiem''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| -qeyb
| qovdras''''qeyb''' ''byliśmy królami''
|-
! podw.
| ṕovle
| -qovr
| qovdras''''qovr''' ''byliśmy królami''
|-
! eks.
| ṕaye
| -qayy
| qovdras''''qayy''' ''byliśmy królami''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| -zis
| qovdras''''zis''' ''byliście królami''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| -ṣen
| qovdras''''ṣen''' ''byli królami''
|-
! nieoż.
| ḥto
| -ṣon
| qovdras''''ṣon''' ''byli królami''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=5 | Czas przyszły prosty
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| -neḥn
| tāzeh''''neḥn''' ''będę człowiekiem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| -namn
| tāzeh''''namn''' ''będziesz człowiekiem''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| -ŝgal
| tāzeh''''ŝgal''' ''będzie człowiekiem''
|-
! nieoż.
| qa
| -ŝilm
| tāzeh''''ŝilm''' ''będzie człowiekiem''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -ŝayl
| tāzeh''''ŝayl''' ''będzie człowiekiem''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| -jēn
| qovdras''''jēn''' ''będziemy królami''
|-
! podw.
| ṕovle
| -jve
| qovdras''''jve''' ''będziemy królami''
|-
! eks.
| ṕaye
| -jḥe
| qovdras''''jḥe''' ''będziemy królami''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| -hirs
| qovdras''''hirs''' ''będziecie królami''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| -ṣîh
| qovdras''''ṣîh''' ''będą królami''
|-
! nieoż.
| ḥto
| -ṣyoh
| qovdras''''ṣyoh''' ''będą królami''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=5 | Czas przeszły odległy
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| tāzeh nēzu'''niaq''' ''kiedyś byłem człowiekiem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| tāzeh nēz'''ovnaq''' ''kiedyś byłeś człowiekiem''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| tāzeh nēzu'''mmāq''' ''kiedyś był człowiekiem''
|-
! nieoż.
| qa
| tāzeh nēzu'''nduaq''' ''kiedyś był człowiekiem''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| tāzeh nēzu'''styāq''' ''kiedyś był człowiekiem''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| qovdras nēzu'''jêq''' ''kiedyś byliśmy królami''
|-
! podw.
| ṕovle
| qovdras nēzu'''ngaq''' ''kiedyś byliśmy królami''
|-
! eks.
| ṕaye
| qovdras nēzu'''ciaq''' ''kiedyś byliśmy królami''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| qovdras nēzu'''ćoq''' ''kiedyś byliście królami''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| qovdras nēzu'''rsaq''' ''kiedyś byli królami''
|-
! nieoż.
| ḥto
| qovdras nēzu'''rsumaq''' ''kiedyś byli królami''
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=5 | Czas przyszły odległy
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe
| tāzeh nēzu'''nīfe''' ''kiedyś będę człowiekiem''
|-
! colspan=2 | II.
| men
| tāzeh nēz'''ovnife''' ''kiedyś będziesz człowiekiem''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra
| tāzeh nēzu'''mmayfe''' ''kiedyś będzie człowiekiem''
|-
! nieoż.
| qa
| tāzeh nēzu'''nduyfe''' ''kiedyś będzie człowiekiem''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| tāzeh nēzu'''styāyfe''' ''kiedyś będzie człowiekiem''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe
| qovdras nēzu'''jêfe''' ''kiedyś będziemy królami''
|-
! podw.
| ṕovle
| qovdras nēzu'''ngife''' ''kiedyś będziemy królami''
|-
! eks.
| ṕaye
| qovdras nēzu'''cīfe''' ''kiedyś będziemy królami''
|-
! colspan=2 | II.
| qin
| qovdras nēzu'''ćoyfe''' ''kiedyś będziecie królami''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta
| qovdras nēzu'''rsife''' ''kiedyś będą królami''
|-
! nieoż.
| ḥto
| qovdras nēzu'''rsumife''' ''kiedyś będą królami''
|}
|}

===Zaimki===
Cherynejski utrzymuje klasyczny podział na '''zaimki rzeczowne''' (zastępujące rzeczowniki i podobnie jak one odmieniane przez sufiksy), '''dzierżawcze''' (przybierające formę przyrostków dodawanych do rzeczowników w odpowiedniej pozycji za ich rdzeniem) oraz '''zaimki zwrotne''' (przybierające formę przedrostków do początku odpowiednio odmienionego czasownika). System zaimków jest dość rozbudowany.

====Zaimki rzeczowe i dzierżawcze====
Każdy zaimek rzeczowy posiada odpowiadający mu zaimek dzierżawczy. Niektóre zaimki dzierżawcze posiadają 2 formy, pojawiając się jako kończący słowo sufiks oraz jako wrostek, doklejany do rdzenia za określonością, lecz przed liczbą i przypadkiem. Rozróżnienie to pojawia się jednak tylko w przypadku zaimków dzierżawczych liczby mnogiej, z wyjątkiem pierwszej osoby liczby mnogiej podwójnej (''ṕovle'') i ekskluzywnej (''ṕaye''). W ich wypadku formy przyrostku oraz wrostku wyglądają tak samo. Pierwsza osoba liczby mnogiej inkluzywnej (''ṕeçe'') wyróżnia się natomiast tym, że jeżeli rzeczownik kończy się samogłoską, zostanie ona inkorporowana i zastąpiona przez samogłoskę zaimku dzierżawczego.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=3 | Osoba
!Sufiks
!Przykład
|-
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| īqe ''ja''
| -kṣe
| taŝuḥḥo'''kṣe''' ''mój ametyst''
|-
! colspan=2 | II.
| men ''ty''
| -me
| taŝuḥḥo'''me''' ''twój ametyst''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ṣra ''on/ona''
| -īs
| taŝuḥḥo'''īs''' ''jego/jej ametyst''
|-
! nieoż.
| qa ''to''
| -rovs
| taŝuḥḥo'''rovs''' ''tego ametyst''
|-
! colspan=2 | Obwiatyw
| —
| -dêŝ
| taŝuḥḥo'''dêŝ''' ''jego ametyst''
|-
! colspan="5" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=3| I.
! ink.
| ṕeçe ''my (z tobą)''
| -ay- -ayi
| taŝuḥḥ'''ayi''' ''nasz ametyst''
|-
! podw.
| ṕovle ''my dwoje''
| -ren
| taŝuḥḥo'''ren''' ''nasz ametyst''
|-
! eks.
| ṕaye ''my (bez ciebie)''
| -pen
| taŝuḥḥo'''pen''' ''nasz ametyst''
|-
! colspan=2 | II.
| qin ''wy''
| -je- -jehi
| taŝuḥḥo'''jehi''' ''wasz ametyst''
|-
!rowspan=2| III.
! oż.
| ḥta ''oni''
| -ťen- -ťeni
| taŝuḥḥo'''ťeni''' ''ich ametyst''
|-
! nieoż.
| ḥto ''te''
| -ťon- -ťone
| taŝuḥḥo'''ťone''' ''ich ametyst''
|}

====Zaimki zwrotne====
Występują trzy zaimki zwrotne, jeden dla liczby pojedynczej, dwa dla liczby mnogiej (zaimek samodzielny oraz wzajemny). Różnica pomiędzy dwoma ostatnimi polega na tym, że zaimek samodzielny wyraża czynność wykonaną przez podmioty na samych sobie, podczas gdy zaimek wzajemny wyraża czynność wykonaną przez podmioty na sobie nawzajem.

{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
! rowspan="2" | Liczba pojedyncza
! colspan="2" | Liczba mnoga
|-
! Samodzielna
! Wzajemna
|-
| tsovl-
----
'''tsovl'''litagêr ''oceniam się, samego siebie''
| tsrāl-
----
'''tsrāl'''litagêrna ''oceniają się, sami siebie''
| skāl-
----
'''skāl'''litagêrna ''oceniają się nawzajem''
|}

===Rzeczowniki===
Ajniadzki cherynejski operował na podstawie takiego samego łańcucha morfologicznego jak język klasyczny. Do rdzenia rzeczownika mógł zostać doczepiony maksymalnie jeden przedrostek, oraz szereg przyrostków, obejmujących różne znaczenia, od słowotwórstwa, liczbę, rodzaj, klitykę dzierżawczą, na przypadku oraz przyrostkowej formie czasownika "być" kończąc.

<prefiks> + '''rdzeń''' + <sufiks słowotwórczy> + <określoność> + <klityka dzierżawcza> + <liczba₁> + <przypadek₁><ref>Przypadek wewnętrzny, „własny”.</ref> + <liczba₂> + <przypadek₂><ref>Przypadek zgodny z nadrzędnym.</ref> + <sufiks „być”>

Z uwagi na powszechność ''Suffixaufnahme'' w języku cherynejskim, system morfologiczny zakłada możliwość występowania w słowie więcej niż jednego przyrostka liczby i przypadku, tak, by rzeczownik zależny w grupie nominalnej zgadzał się z rzeczownikiem nadrzędnym, powtarzając sufiks przypadka, który należy do całej frazy. '''Liczba₁''' oraz '''przypadek₁''' oznaczają przyrostki rzeczownika nadrzędnego, podczas gdy '''liczba₂''' i '''przypadek₂''' wskazują na położenie dodatkowych przyrostków rzeczownika zależnego.

====Rodzaj====
Występują dwa rodzaje gramatyczne, rodzaj '''ożywiony''' oraz '''nieożywiony'''. Podobnie jak w języku klasycznym, różnica pomiędzy rodzajami opiera się głównie o znaczenie słowa. Rzeczowniki ożywione to ludzie, zwierzęta, części ciała oraz niektóre słowa związane z władzą, państwowością oraz atrybutami królewskimi. Rzeczowniki nieożywione to rośliny, narzędzia, przedmioty, budynki oraz większość abstrakcyjnych idei.

W przeciwieństwie jednak do języka klasycznego, końcówka słowa, zwłaszcza jego ostatnia samogłoska, nie przekłada się w sposób oczywisty na jego rodzaj gramatyczny. Rzeczowniki ożywione oraz nieożywione mogą kończyć się tym samym dźwiękiem. Rozróżnienie rodzajowe jest więc oparte wyłącznie o kontekst i znaczenie słowa. Częściej niż w języku klasycznym występują słowa homofoniczne o takiej samej formie, lecz różnym znaczeniu w zależności od rodzaju. Oznacza to znaczne rozszerzenie się rzadkiej w języku klasycznym kategorii rzeczowników nieregularnych.

====Określoność====
Formy '''określone''' oraz '''nieokreślone''' tworzy się za pomocą odpowiednich sufiksów, które różnią się nieznacznie w zależności od tego, czy rdzeń rzeczownika kończy się samogłoską, czy spółgłoską. Formę określoną tworzy sufiks '''-n''' (rdzeń zakończony samogłoską) lub '''-an''' (rdzeń zakończony spółgłoską). Formę nieokreśloną tworzy sufiks '''-t''' (rdzeń zakończony samogłoską) lub '''-at''' (rdzeń zakończony spółgłoską).

Sufiksy określoności i nieokreśloności zostają poddane modyfikacji w momencie dodania po nich kolejnych przyrostków, szczególnie sufiksów liczby lub odmiany przez przypadek. W formach określonych zachodzi systematyczny rotacyzm [{{IPA|n}}] > [{{IPA|r}}], objawiający się zmianą -n/-an w '''-r-''' oraz '''-ar-'''. W formach nieokreślonych dochodzi natomiast do udźwięcznienia [{{IPA|t}}] w [{{IPA|d}}] i zmiany sufiksów w '''-da-''' lub '''-ada-'''.
{| width="40%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
!
!Kṣaye ''dowódca''
!Īvo ''łaska''
!Ṣar ''zastępca, cień''
!Têbb ''język, mowa''
|-
! Określony
| kṣaye'''n''' (konkretny)
| īvo'''n''' (konkretna)
| ṣar'''an''' (konkretny)
| têbb'''an''' (konkretny)
|-
! Nieokreślony
| kṣaye'''t''' (jakiś)
| īvo'''t''' (jakaś)
| ṣar'''at''' (jakiś)
| têbb'''at''' (jakiś)
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
!Modyfikacja dalszym sufiksem:
!Kṣayes ''dowódcy'' [l.mn]
!Īvoze ''łaski'' [dopełniacz]
!Ṣars ''zastępcy/cienie'' [l.mn]
!Têbbaze ''języka/mowy'' [dopełniacz]
|-
! Określony
| kṣaye'''r'''s (konkretny)
| īvo'''r'''zu (konkretna)
| ṣar'''ar'''s (konkretny)
| têbb'''ar'''zu (konkretny)
|-
! Nieokreślony
| kṣaye'''da'''s (jakiś)
| īvo'''da'''zu (jakaś)
| ṣar'''ada'''s (jakiś)
| têbb'''ada'''zu (jakiś)
|}
|}

====Liczba====
Podobnie jak język klasyczny, cherynejski posiada trzy liczby gramatyczne: liczbę '''pojedyncza''', liczbę '''podwójną''' oraz liczbę '''mnogą'''. Liczbę podwójną tworzy się poprzez sufiks '''-nē''', w rzadkich sytuacjach również '''-anē'''. Liczba mnoga oznaczona jest sufiksem '''-s''' lub '''-as'''. Formy z początkowym a występują jedynie przed geminatą lub bardzo ograniczoną liczbą zbitek spółgłoskowych.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
!
! Dowódca
! Łaska
! Zastępca, cień<ref>W zależności od rodzaju gramatycznego.</ref>
! Język, mowa
|-
! L. pojedyncza
| kṣaye [podstaw.] kṣayen [określ.] kṣayet [nieokreśl.]
| īvo [podstaw.] īvon [określ.] īvot [nieokreśl.]
| ṣar [podstaw.] ṣaran [określ.] ṣarat [nieokreśl.]
| têbb [podstaw.] têbban [określ.] têbbat [nieokreśl.]
|-
! L. podwójna
| kṣaye'''nē''' [podstaw.] kṣayer'''nē''' [określ.] kṣayeda'''nē''' [nieokreśl.]
| īvo'''nē''' [podstaw.] īvor'''nē''' [określ.] īvoda'''nē''' [nieokreśl.]
| ṣar'''nē''' [podstaw.] ṣarar'''nē''' [określ.] ṣarada'''nē''' [nieokreśl.]
| têbb'''anē''' [podstaw.] têbbar'''nē''' [określ.] têbbada'''nē''' [nieokreśl.]
|-
! L. mnoga
| kṣaye'''s''' [podstaw.] kṣayer'''s''' [określ.] kṣayeda'''s''' [nieokreśl.]
| īvo'''s''' [podstaw.] īvor'''s''' [określ.] īvoda'''s''' [nieokreśl.]
| ṣar'''s''' [podstaw.] ṣarar'''s''' [określ.] ṣarada'''s''' [nieokreśl.]
| têbb'''as''' [podstaw.] têbbar'''s''' [określ.] têbbada'''s''' [nieokreśl.]
|}

====Przypadki====
Występuje 10 przypadków, przy czym essyw i abessyw zdają się być pomijane w niektórych tekstach lub stosowane niekonsekwentnie, co sugeruje, że również zanikały. Odmiana przez przypadki zachodzi poprzez odpowiednie sufiksy. Wyjątkiem jest mianownik, będący podstawową formą rzeczownika. Większość przypadków posiada nieco odmienne wersje przyrostków w zależności od rodzaju rzeczownika. W rzadkich przypadkach, w których odmienienie słowa przez przypadek mogłoby doprowadzić do powstania nienaturalnej zbitki spółgłoskowej (lub w której przyrostek doklejany byłby bezpośrednio do geminaty), pomiędzy rzeczownik a sufiks może pojawić się dodatkowa samogłoska.

{| class="wikitable" width="35%" style="text-align:center"
|-
!
! Przypadek
! Znaczenie
! Sufiks [oż.] / [nieoż.]
|-
! I.
| Mianownik
| kto?, co? ''Ogólny podmiot''
| —
|-
|-
! II.
| Dopełniacz
| czyj? kogo? czego? ''Wyraża posiadanie''
| -ze / -zu
|-
! III.
| Celownik
| komu? czemu? ''Wyraża dopełnienie dalsze''
| -te / -tu
|-
! IV.
| Biernik
| kogo? co? ''Wyraża dopełnienie bliższe''
| -bā / -biy
|-
! V.
| Ablatyw
| skąd? od czego? od kogo? ''Wyraża ruch od miejsca''
| -jēs / -jīs
|-
! VI.
| Allatyw
| dokąd? do czego? do kogo? ''Wyraża ruch do miejsca''
| -ter / -tovr
|-
! VII.
| Miejscownik
| o kim? o czym? w/na czym? ''Wyraża miejsce danej akcji''
| -yen / -yovn
|-
! VIII.
| Narzędnik
| kim? czym? ''Wyraża narzędzie i sposób wykonania czynności''
| -çe / -ço
|-
! IX.
| Essyw
| jako kto? jako co? ''Wyraża byt w danym stanie, służenie w danym celu''
| -ŝura
|-
! X.
| Abessyw
| bez kogo? bez czego? pozbawiony czego? ''Wyraża brak lub nieobecność danego rzeczownika''
| -sāvi
|}

'''Geminatyzacja''', czyli podwojenie lub wydłużenie spółgłoski, jest procesem powszechnie zachodzącym przy odmianie przez przypadki. W większości tekstów cherynejskich poświadczony jest on w '''dopełniaczu''', '''celowniku''', '''bierniku''' oraz '''narzędniku''', aczkolwiek odnaleziono pojedyncze teksty w których geminatyzację zaobserwowano też w innych przypadkach. Geminatyzacja może zachodzić czasem w ostatniej spółgłosce odmienianego rzeczownika, niekiedy nawet gdy jest to ostatni dźwięk przed sufiksem odmiany. Oprócz geminatyzacji może dojść też do asymilacji takiej spółgłoski przez spółgłoskę przyrostka przypadku. Na to, czy i w którym miejscu dochodzi do geminatyzacji ma wpływ również stopień określoności rzeczownika, chociaż proces ten jest wysoce nieregularny. Przykładowo:
<div style="column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2">
*<big>{{Unicode|ḤIVI|Kherinean}}</big> ''ḥivi''<ref>Rzeczownik nieożywiony w formie podstawowej w liczbie pojedynczej.</ref> [{{IPA|χiwi}}] (bitwa) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḤIVVIZU|Kherinean}}</big> ''ḥi'''vv'''izu'' [{{IPA|χiw:izu}}] (bitwy) ['''GEN''']
*<big>{{Unicode|ḤIVIN|Kherinean}}</big> ''ḥivin''<ref>Rzeczownik nieożywiony określony w liczbie pojedynczej.</ref> [{{IPA|χiwin}}] (''ta'' bitwa) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḤIVIRZU|Kherinean}}</big> ''ḥivirzu'' [{{IPA|χiwirzu}}] (''tej'' bitwy) ['''GEN''']
*<big>{{Unicode|ḤIVIDAS|Kherinean}}</big> ''ḥividas''<ref>Rzeczownik nieożywiony nieokreślony w liczbie mnogiej.</ref> [{{IPA|χiwidas}}] (''jakieś'' bitwy) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḤIVIDAZZU|Kherinean}}</big> ''ḥivida'''zz'''u'' [{{IPA|χiwidaz:u}}] (''jakiś'' bitew) ['''GEN''']
*<big>{{Unicode|ḪNYADA|Kherinean}}</big> ''Īnyada''<ref>Rzeczownik ożywiony w formie podstawowej w liczbie pojedynczej.</ref> [{{IPA|i:njada}}] (Ajniad) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḪNYADDATE|Kherinean}}</big> ''Īnya'''dd'''ate'' [{{IPA|i:njad:ate}}] (Ajniadowi) ['''DAT''']
*<big>{{Unicode|ḪNYADAN|Kherinean}}</big> ''Īnyadan''<ref>Rzeczownik ożywiony określony w liczbie pojedynczej.</ref> [{{IPA|i:njadan}}] (''ten'' Ajniad) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḪNYADARTE|Kherinean}}</big> ''Īnyadarte'' [{{IPA|i:njadarte}}] (''temu'' Ajniadowi) ['''DAT''']
*<big>{{Unicode|ḪNYADADANƏ|Kherinean}}</big> ''Īnyadadanē''<ref>Rzeczownik ożywiony nieokreślony w liczbie podwójnej.</ref> [{{IPA|i:njadadane:}}] (''jakiś'' dwóch Ajniadów) ['''NOM'''] → <big>{{Unicode|ḪNYADADANƏTE|Kherinean}}</big> ''Īnyadadanēte'' [{{IPA|i:njadadane:te}}] (''jakimś'' dwóm Ajniadom) ['''DAT''']
</div>

====Suffixaufnahme====
Proces znany jako ''Suffixaufnahme'', czyli przyjęcie przez rzeczownik zależny dodatkowego przyrostka, występuje powszechnie w języku cherynejskim. Jest to cecha powszechna pośród [[Lista języków Wschodu Starożytnego|języków Wschodu Starożytnego]], nieobecna była jednak w ajniadzkim klasycznym. ''Suffixaufnahme'' polega na tym, że rzeczownik zależny w grupie nominalnej powtarza sufiks (najczęściej przypadku, czasem też liczby), który należy do całej frazy. Występuje gdy rzeczownik jest określany przez inny rzeczownik lub serię rzeczowników, przy czym w takim wypadku rzeczownik nadrzędny zawsze znajduje się na końcu, a rzeczownik zależny (lub rzeczowniki zależne) przed nim. Jest to kolejność odwrotna niż w języku klasycznym. Co więcej:
<div style="column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2">
*Dodatkowy przyrostek liczby (''liczba₂'') pojawia się tylko wtedy, gdy liczba rzeczownika nadrzędnego nie jest taka sama jak liczba rzeczownika zależnego.
*Sufiksy określoności zachowują swój wpływ fonetyczny przed drugim sufiksem przypadka.
*W pewnych przypadkach również w procesie ''Suffixaufnahme'' może dochodzić do asymilacji fonetycznej i geminatyzacji między sufiksami.
*Występuje tendencja do elidowania<ref>Opuszczenia wygłosowej samogłoski lub końcowej sylaby wyrazu przed samogłoską nagłosową następnego wyrazu.</ref> w niektórych pozycjach (np. ''taŝuḥḥossāvyen'' zamiast ''taŝuḥḥossāviyen'').
*Złożone frazy (na przykład ''dowódca tych ludzi króla'') tworzą łańcuchową konstrukcję ''Suffixaufnahme''.
*W sytuacji wystąpienia w takiej złożonej konstrukcji czasownika "być" w formie sufiksu, pojawi się on zawsze na samym końcu frazy, w rzeczowniku nadrzędnym.
</div>
 
Proste przykłady użycia ''Suffixaufnahme'' w języku cherynejskim:
<big>{{Unicode|KṢAYE|Kherinean}}</big> ''Kṣaye'' "dowódca", <big>{{Unicode|ḤIVI|Kherinean}}</big> ''ḥivi'' "bitwa"
* → <big>{{Unicode|ḤIVVIZU KṢAYE|Kherinean}}</big> ''Ḥivvizu kṣaye'' [{{IPA|χiw:izu kʃaje}}] — "dowódca bitwy".
* → <big>{{Unicode|ḤIVIRZUNƏTE KṢAYERNƏTE|Kherinean}}</big> ''Ḥivirzunnēte kṣayernēte'' [{{IPA|χiwirzune:te kʃajerne:te}}] — "obu dowódcom tej bitwy".
* → <big>{{Unicode|ḤIVIRZUNNƏḼRA KṢAYEDANNƏḼRA|Kherinean}}</big> ''Ḥivirzunnēŝura kṣayedannēŝura'' [{{IPA|χiwirzun:e:ɬʷura kʃajedan:e:ɬʷura}}] — "jako jeden z dwóch dowódców tej bitwy".

<big>{{Unicode|QOVDRA|Kherinean}}</big> ''Qovdra'' "król", <big>{{Unicode|ḪNYADA|Kherinean}}</big> ''Īnyada'' "Ajniad"
* → <big>{{Unicode|ḪNYADARSZE QOVDRAN|Kherinean}}</big> ''Īnyadarsze qovdran'' [{{IPA|i:njadarsze qou̯dran}}] — "ten król Ajniadów".
* → <big>{{Unicode|ḪNYADARSZETTER QOVDRASTER|Kherinean}}</big> ''Īnyadarszetter qovdraster'' [{{IPA|i:njadarszet:er qou̯draster}}] — "do królów Ajniadów".
* → <big>{{Unicode|ḪNYADARZEBĀ QOVDRADDABĀ|Kherinean}}</big> ''Īnyadarzebā qovdraddabā'' [{{IPA|i:njadarzeba: qou̯drad:aba:}}] — "króla tego Ajniady<ref>Król jest nieokreślony, co może w tym kontekście oznaczać, że królów jest więcej niż jeden, lub przejawiać rodzaj lekceważenia wobec władzy królewskiej.</ref>".

W przypadku bardziej skomplikowanych złożeń (więcej niż dwa rzeczowniki):
<big>{{Unicode|TĀZEH|Kherinean}}</big> ''Tāzeh'' "człowiek", <big>{{Unicode|TAḼḤḤO|Kherinean}}</big> ''taŝuḥḥo'' "ametyst", <big>{{Unicode|RRAKṢO|Kherinean}}</big> ''rrakṣo'' "księżyc"
* → <big>{{Unicode|RRAKṢOZZUYEN TAḼḤḤOSSĀVYEN TĀZEHARYEN|Kherinean}}</big> ''rrakṣozzuyen taŝuḥḥossāvyen tāzeharyen'' [{{IPA|r:akʃoz:ujen taɬʷuχ:os:a:wjen ta:zexarjen}}] — "o człowieku bez ametystów księżyca".

<big>{{Unicode|ḪVO|Kherinean}}</big> ''Īvo'' "łaska", <big>{{Unicode|ṮBB|Kherinean}}</big> ''têbb'' "język", <big>{{Unicode|ḪNYADA|Kherinean}}</big> ''Īnyada'' "Ajniad"
* → <big>{{Unicode|ḪNYADDAZETOVR ṮBBARZUTOVR ḪVORTOVR|Kherinean}}</big> ''Īnyaddazetovr têbbarzutovr īvortovr'' [{{IPA|i:njad:azetou̯r tʲɛb:arzutou̯r i:wortou̯r}}] — "od łaski języka Ajniadów".

<big>{{Unicode|ṢAR|Kherinean}}</big> ''Ṣar'' "cień, zastępca", <big>{{Unicode|KṢAYE|Kherinean}}</big> ''kṣaye'' "dowódca", <big>{{Unicode|TĀZEH|Kherinean}}</big> ''tāzeh'' "człowiek", <big>{{Unicode|QOVDRA|Kherinean}}</big> ''qovdra'' "król", <big>{{Unicode|ḪNYADA|Kherinean}}</big> ''Īnyada'' "Ajniad"
* → <big>{{Unicode|ḪNYADAZZETE QOVDRARZETTE TĀZEHSZETTE KṢAYEZETTE ṢARARTE|Kherinean}}</big> ''Īnyadazzete qovdrarzette tāzehszette kṣayezette ṣararte'' [{{IPA|i:njadaz:ete qou̯drarzet:e ta:zexszet:e kʃajezet:e ʃararte}}] — "[dla] zastępcy dowódcy ludzi króla Ajniadów".

===Przymiotniki===
Większość przymiotników pochodzi od rzeczowników, charakteryzują się końcówką '''-ān'''. W cherynejskim występują dość rzadko, język ten ma tendencję do zastępowania przymiotników łańcuchami ''Suffixaufnahme''. Gdy przymiotniki się pojawiają, występują zwykle przed określanymi rzeczownikami i nie odmieniają się przez przypadki.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! Rzeczownik
! Przymiotnik
|-
| ćiṣa
(ryba)
| ćiṣ'''ān'''
(rybny)
|-
| īvo
(łaska)
| īv'''ān'''
(łaskawy)
|-
| tîyane, tîyanu
(rodzina, krew)
| tîyan'''ān'''
(pokrewny, krwawy)
|}

====Stopniowanie przymiotników====
Przymiotniki stopniuje się poprzez dodanie do nich odpowiedniego przedrostka. Istnieją 3 stopnie: stopień '''równy''', '''wyższy''' oraz '''najwyższy'''. Stopień równy nie wymaga żadnego przedrostka, stopień wyższy tworzony jest poprzez przedrostek '''ēn-''', stopień najwyższy natomiast przez przedrostek '''ar-'''.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! Stopień równy
! Stopień wyższy
! Stopień najwyższy
|-
| ćiṣān
(rybny)
| '''ēn'''ćiṣān
(bardziej rybny)
| '''ar'''ćiṣān
(najbardziej rybny)
|-
| īvān
(łaskawy)
| '''ēn'''īvān
(łaskawszy)
| '''ar'''īvān
(najbardziej łaskawy)
|-
| tîyanān
(pokrewny, krwawy)
| '''ēn'''tîyanān
(bardziej pokrewny, krwawszy)
| '''ar'''tîyanān
(najbardziej pokrewny, najkrwawszy)
|}

====Negacja przymiotników====
Negacja przymiotników jest bardzo regularna i odbywa się za pomocą poprzedzenia przymiotnika partykułą '''pat-'''. Jest on zawsze na początku przymiotnika, poprzedzając przedrostki stopniowania. Jeżeli negowany przymiotnik zaczyna się samogłoską dojdzie do udźwięcznienia (np. ''arīvān'' → '''''pad'''arīvān'' "nie najbardziej łaskawy"). Jeżeli przymiotnik zaczyna się nie ejektywną spółgłoską zwartą zębową [{{IPA|t, tʲ, d, dʲ}}] dojdzie natomiast do geminatyzacji.

===Liczebniki===
Liczebniki cherynejskie są bardzo podobne do tych występujących w języku klasycznym. Prócz przewidywalnych zmian fonetycznych oraz kilku nieregularności nie występują w nich większe zmiany.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! rowspan="2" |
! rowspan="2" | Liczebnik główny
! colspan="2" | Liczebnik porządkowy
|-
! width="17%" | oż.
! width="17%" | nieoż.
|-
!1
|ḥeru [{{IPA|χeru}}]
|īnne ''pierwszy, pierwsza''
|īn ''pierwsze''
|-
!2
|lava [{{IPA|lawa}}]
|lavnas ''drugi druga''
|lavnos ''drugie''
|-
!3
|qahṣ [{{IPA|qaxʃ}}]
|qaṣṣune ''trzeci, trzecia''
|qaṣṣuno ''trzecie''
|-
!4
|ṣînh [{{IPA|ʃʲiŋx}}]
|ṣînhas ''czwarty, czwarta''
|ṣînhos ''czwarte''
|-
!5
|ktav [{{IPA|ktaw}}]
|ktavnas ''piąty, piąta''
|ktavnos ''piąte''
|-
!6
|hvēṣ [{{IPA|xwe:ʃ}}]
|hivṣne ''szósty, szósta''
|hivṣno ''szóste''
|-
!7
|svāḥ [{{IPA|swa:χ}}]
|savḥas ''siódmy, siódma''
|savḥos ''siódme''
|-
!8
|jêttu [{{IPA|d͡ʒʲet:u}}]
|jêttane ''ósmy, ósma''
|jêttano ''ósme''
|-
!9
|rira [{{IPA|rira}}]
|rirŝa ''dziewiąty, dziewiąta''
|rirŝo ''dziewiąte''
|-
!10
|tiys [{{IPA|tijs}}]
|tiyseṣ ''dziesiąty, dziesiąta''
|tiyṣo ''dziesiąte''
|-
| colspan="4" |
|-
! 100
|zeyed [{{IPA|zejed}}]
|īnzeyedas ''setny, setna''
|īnzeyedos ''setne''
|-
! 1000
|doveṣe [{{IPA|doweʃe}}]
|īndovṣas ''tysięczny, tysięczna''
|īndovṣos ''tysięczne''
|}

==Znane teksty==
Język cherynejski posiada dużych rozmiarów korpus znanych tekstów, które dzielą się na dwa podstawowe okresy: '''szyszeński''' ({{RokEryKyonu|2800}} - {{RokEryKyonu|3345}}) oraz '''postszyszeński''' (po roku {{RokEryKyonu|3345}}). Pierwszy z nich obejmuje czasy [[Ajniadzi|ajniadzkiej]] bytności w [[Ceçəḥa|Szyszenii]] oraz panowania na tych terenach ajniadzkiej dynastii pod koniec istnienia [[Szyszenia#I Państwo Szyszeńskie|I Państwa Szyszeńskiego]]. Znaczna większość tekstów po cherynejsku datowanych na te czasy pochodzi z miasta [[Ḥerəne]] (Cheryne), które pełniło rolę stolicy i centrum ajniadzkiej diaspory. Do najważniejszych tekstów okresu szyszeńskiego zaliczyć należy:
*Trójjęzyczny tekst [[Stela Cherynejska|Steli Cherynejskiej]].
*Listę królów Cheryne (znana również jako ''Lista Panów'').
*Inskrypcje na murach [[Świątynie Cherynejskie|Świątyń Cherynejskich]].
*Elegie i lamentacje po miastach, krajach i osobach (<big>{{Unicode|ƏÇARḤOVR|Kherinean}}</big> ''ēçarḥovr'' [{{IPA|e:θarχou̯r}}]).

Okres postszyszeński obejmuje wszystkie teksty powstałe po wygnaniu ajniadzkich elit z [[Szyszenia|Szyszenii]] przez Szepa I Wybawiciela, pierwszego Pana-Słońce. Nie są one skupione w jednym tylko regionie, lecz rozproszone po znacznej części [[Kyon Wschodni|Kyonu Wschodniego]]. Odnajdywano je zarówno w [[Saszkuigodia|Saszkuigodii]], [[Olsenia Właściwa|Olsenii Właściwej]], [[Arewia|Arewii]], a pojedynczo nawet w miejscach tak odległych jak [[Surd]]. Są to teksty późne, obejmujące przede wszystkim klątwy, zaklęcia magiczne, teksty religijne oraz teksty o charakterze sekretnym, rytualnym lub alchemicznym.

{| class="wikitable" width=100% style="text-align: center;"
!colspan=3|Qovdiērze Veṣîyāze Ēçarḥovran ''Elegia królowej Wesziji''
|-
! Tekst cherynejski
! width=33% | Tekst w alfabecie cherynejskim
! Tekst polski
|-
|
Godne życie, ostatnia która pamięta stary świat
|
XXX
|
XXX
|-
!colspan=3|Współczesne wykonanie "W ogrodach Marzaṣu", luźno inspirowane muzycznymi tradycjami Arewii okresu ajniadzkiego i postajniadzkiego<ref>Wykonanie nie jest idealne. Nie wymawiane są takie dźwięki jak /{{IPA|θ}}/, /{{IPA|ɬ}}/, /{{IPA|ɐ}}/, /{{IPA|ʜ~ħ}}/, wszystkie spółgłoski ejektywne, śpiewak nie radzi też sobie również z poprawną palatalizacją i labializacją.</ref>. [[Plik:Marzaṣu.mp3]]
|-
|}
{| class="wikitable" width=100% style="text-align: center;"
!colspan=3|Jaṣcorzu Ēçarḥovran ''Lament nad Zagładą''<ref>Fragment znacznie dłuższego tekstu, zachowanego jedynie częściowo.</ref>
|-
! Tekst cherynejski
! width=33% | Tekst w alfabecie cherynejskim
! Tekst polski
|-
|
XXX
|
XXX
|
XXX
|-
{| class="wikitable" width=100% style="text-align: center;"
!colspan=3|Zaklęcie przeciw złym siłom ''Także: "Zaklęcie przeciw nomadom"''
|-
! Tekst cherynejski
! width=33% | Tekst w alfabecie cherynejskim
! Tekst polski
|-
|
He fimazê ŝurrān, he teshaya ŝurrān, 
he rḥoksa ŝurrān, he ifmēṣ ŝurrān, 
he veḱalçizu hya qovnuzu rīma! 

Rovti nahrāt'yifb ćen kidat'yifb ćen ćimnet'yifb, 
rovti ḥeruçe'yifb ćen kayrān jîdlarçe'yifb, 
rovti īnṣān'yifb ćen zîlān'yifb ćen kṣabān'yifb. 

Ēnḱuno patberintus! 
Āspokṣetovr patbardāvnus! 
Nēfvokṣezzujīs qaçirjīs patmāvnus! 

Hev Kēannaze duron, liddaze hiṣen, 
Ārendizzeçe leçonirço, têrlistaŝav, menbā zîragêr! 
Nēzurin! Īrintus! Qaldîrtovr shićatus! 
|
{{Unicode|HE FIMAŹ ḼRRĀN HE TESHAYA ḼRRĀN|Kherinean}} 
{{Unicode|HE RḤOKSA ḼRRĀN HE IFMƏṢ ḼRRĀN|Kherinean}} 
{{Unicode|HE VEḰALÇIZU HYA QOVNUZU RḪMA|Kherinean}} 

{{Unicode|ROVTI NAHRĀTYIFB ĆEN KIDATYIFB ĆEN ĆIMNETYIFB|Kherinean}} 
{{Unicode|ROVTI ḤERUÇEYIFB ĆEN KAYRĀN ĴDLARÇEYIFB|Kherinean}} 
{{Unicode|ROVTI ḪNṢĀNYIFB ĆEN ŹLĀNYIFB ĆEN KṢABĀNYIFB|Kherinean}} 

{{Unicode|ƏNḰUNO PATBERINTUS|Kherinean}} 
{{Unicode|ĀSPOKṢETOVR PATBARDĀVNUS|Kherinean}} 
{{Unicode|NƏFVOKṢEZZUJḪS QAÇIRJḪS PATMĀVNUS|Kherinean}} 

{{Unicode|HEV KƏANNAZE DURON LIDDAZE HIṢEN|Kherinean}} 
{{Unicode|ĀRENDIZZEÇE LEÇONIRÇO ṮRLISTAŜAV MENBĀ ŹRAĞR|Kherinean}} 
{{Unicode|NƏZURIN ḪRINTUS QALḎRTOVR SHIĆATUS|Kherinean}} 
|
O, zły demonie, zła zjawo, 
zły zbóju, zły potworze, 
omenie cierpienia i śmierci! 

Czy jesteś mężczyzną, kobietą, czy dzieckiem, 
czy jesteś samemu, czy całą gromadą, 
czy jesteś syty, spragniony, czy głodny. 

Nie zbliżaj się! 
Nie wchodź do mego miasta! 
Nie przekraczaj progu domu mego! 

W imię Kēany, pana sądu, 
na rozkaz Ārendi, bogini nocy, zaklinam cię! 
Idź precz! Odejdź! Wracaj na step! 
|-
|}
{| class="wikitable" width=100% style="text-align: center;"
!colspan=3|Klątwa kończąca inskrypcję ''(ze ścian jednej ze [[Świątynie Cherynejskie|Świątyń Cherynejskich]])''<ref>Podobne klątwy są stałym elementem dorobku cherynejskiego piśmiennictwa, będąc końcową częścią większości oficjalnych inskrypcji.</ref>
|-
! Tekst cherynejski
! width=33% | Tekst w alfabecie cherynejskim
! Tekst polski
|-
|
Zyejêve gran çamiŝaprebiy ťaḱemṣhoyma, 
durokṣe baṣcīṣhoy hya darn hev dêmerovs berragoŝhoy, 
gran ēlraçarbiy kagmaṣhoy ćen drisṣhoy. 

Īroṣa dîrenadêŝbā ṣîçratyāft! 
Kēana ṣrabā ŝurrān ćasîrço belidatyāft! 
Ḥanrḥas nīydêŝasbiy ḱaraīsçe ēridityāft! 
Jovdê hya Hareṣa ṣrabā parzeniān dîrarço dîroytyāft! 

Duroīs, bastīsas hya tîyanuīs bevaḥyetyars, 
ēn ťēns ḱajêyalçirbiy beviyaṣrābēmma. 
|
{{Unicode|ZYEĴVE GRAN ÇAMIŜAPREBIY ŤAḰEMṢHOYMA|Kherinean}} 
{{Unicode|DUROKṢE BAṢCḪṢHOY HYA DARN HEV ḎMEROVS BERRAGOŜHOY|Kherinean}} 
{{Unicode|GRAN ƏLRAÇARBIY KAGMAṢHOY ĆEN DRISṢHOY|Kherinean}} 

{{Unicode|ḪROṢA ḎRENAḎŜBĀ ṨÇRATYĀFT|Kherinean}} 
{{Unicode|KƏANA ṢRABĀ ḼRRĀN ĆAṠRÇO BELIDATYĀFT|Kherinean}} 
{{Unicode|ḤANRḤAS NḪYḎŜASBIY ḰARAḪSÇE ƏRIDITYĀFT|Kherinean}} 
{{Unicode|JOVḎ HYA HAREṢA ṢRABĀ PARZENIĀN ḎRARÇO ḎROYTYĀFT|Kherinean}} 

{{Unicode|DUROḪS BASTḪSAS HYA ṮYANUḪS BEVAḤYETYARS|Kherinean}} 
{{Unicode|ƏN ŤƏNS ḰAĴYALÇIRNIY BEVIYAṢRĀBƏMMA|Kherinean}} 
|
Ktokolwiek zmieni tą inskrypcję, 
usunie moje imię i w jego miejsce wpisze własne, 
zniszczy lub ukryje to świadectwo. 

Īroṣa niech obali jego panowanie! 
Kēana niech osądzi go złym wyrokiem! 
Ḥanrḥas niech zatopi jego ziemie swą mocą! 
Jovdê i Hareṣa niech przeklną go nieodwołalną klątwą! 

Niechaj jego imię, potomstwo i krew zostaną wytępione, 
tak by na wieczność popadł w zapomnienie. 
|-
|}
{| class="wikitable" width=100% style="text-align: center;"
!colspan=3|Modlitwa do boga Kēany
|-
! Tekst cherynejski
! width=33% | Tekst w alfabecie cherynejskim
! Tekst polski
|-
|
Kēana ḱarān, he ḱamoṣṣān vakṣîyyozu vāḥiṕes! 
He men, handas taŝyaççe hya qovdraççe āyandragêt! 
He men, handas nahrāzebiy kidazebiy ḥammasbiy lidagêt! 

Fāndro īqeyen hev fansakṣeyovn Ḥanrḥaŝŝura zelpurān, 
fansakṣebiy belidatus, īqete ćasîme ṕadratus, 
gādayarste hya ŝurkîyoṣrarste ḱaraṕalçibā lisnitus. 

XXX 
XXX 
XXX 
|
XXX
|
Kēano potężny, przerażający wichrze burzy! 
O Ty, który rządzisz bogami i królami! 
O Ty, który sądzisz czyny mężczyzn i kobiet! 

Stój przy mnie w mojej sprawie, jak niezłomny Ḥanrḥas, 
rozsądź moją sprawę, ogłoś mi swój wyrok, 
wymierz sprawiedliwość zdrajcom i krzywoprzysięzcom. 

Spal złych czarowników, straw ogniem mych wrogów, 
zniszcz tych, którzy są dla mnie niegodziwi, 
niech pokona i pochłonie ich powódź Twojej mocy!
|-
|}

==Przypisy==
<references/>

[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]][[Kategoria:Użytkownik:Borlach]][[Kategoria:Języki ajniadzkie|cherynejski]][[Kategoria:Cywilizacja ajniadzka]]