Conlanger - Wkład użytkownika [pl]

Użytkownik:Grímkel/Brudnopis

2025-11-26T19:32:40Z

Grímkel:

Użytkownik:Grímkel/Brudnopis

2025-11-26T19:32:15Z

Grímkel:

'''Język XXX''' — język stworzony przez [[Użytkownik:Grímkel|Grzymkła]]. Jest to język aglutynacyjny.

== Fonologia ==

=== Samogłoski właściwe ===
{| class="wikitable" style="text-align:center"
!
!Przednie
!Centralne
!Tylne
|-
!Środkowe
|{{IPA|ɛ ɛː}} ''<e ē>''
|
|{{IPA|ɔ ɔː}} ''<o ō>''
|-
!Otwarte
|
|{{IPA|ä äː}} ''<a ā>''
|
|}

=== Spółgłoski sylabiczne ===
W języku XXX występowało pięć zgłoskotwórczych wersji spółgłosek:

* /i/ — sylabiczna wersja spółgłoski /j/
* /u/ — sylabiczna wersja spółgłoski /w/
* /l̩/
* /r̩/
* /n̩/

=== Dyftongi ===
W języku XXX pewne zbitki samogłoska+aproksymant są traktowane jako osobne fonemy:

* än, ɔn, ɛn

* äl, ɔl, ɛl

* är, ɔr, ɛr

* äj, ɔj, ɛj

* äw, ɔw, ɛw

=== Spółgłoski ===
{| class="wikitable" style="text-align:center" width="40%"
! colspan="2" |
!Wargowe
!Zębowe
!Dziąsłowe
!Miękkopod.
!Twardopodniebienne
|-
! colspan="2" align="center" |Nosowe
| align="center" |{{IPA|m}} ''<m>''
|
| align="center" |{{IPA|n}} ''<n>''
| align="center" |
|{{IPA|ŋ}} ''<ñ>''
|-
! rowspan="3" style="text-align:left" |'''Zwarte'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align="center" |{{IPA|p}} ''<nowiki></nowiki>''
| align="center" |{{IPA|t}} ''<t>''
|
|
| align="center" |{{IPA|k}} ''<k>''
|-
! style="text-align:left" |dźwięczne
| align="center" |{{IPA|b}} ''<nowiki></nowiki>''
| align="center" |{{IPA|d}} ''<d>''
|
|
| align="center" |{{IPA|g}} ''<g>''
|-
! style="text-align: left;" |przydechowe
| align="center" |{{IPA|pʰ}} ''<ph>''
| align="center" |{{IPA|tʰ}} ''<nowiki><th></nowiki>''
|
|
| align="center" |{{IPA|kʰ}} ''<kh>''
|-
! rowspan="2" style="text-align:left" |'''Szczelinowe'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align="center" |
|{{IPA|s}} ''<nowiki><s></nowiki>''
| align="center" |
| align="center" |
| align="center" |
|-
! style="text-align:left" |dźwięczne
| align="center" |
|{{IPA|z}} ''<z>''
| align="center" |
| align="center" |
|
|-
! colspan="2" align="center" |Aproksymanty
|{{IPA|w}} ''<w>''
| align="center" |
|{{IPA|l}} ''<l>''
{{IPA|r}} ''<r>''
| align="center" |{{IPA|j}} ''<j>''
| align="center" |
|}
=== Struktura sylaby ===
W XXX dopuszczalny model sylaby to (C)(C)V, gdzie V to dowolna samogłoska właściwa, dyftong, lub spółgłoska zgłoskotwórcza.

=== Akcent ===
W XXX istniał akcent ruchomy. W sylabie bezpośrednio przed akcentem zachodziła redukcja samogłoskowa:

* än, ɔn, ɛn → n̩

* äl, ɔl, ɛl → l̩

* är, ɔr, ɛr → r̩

* äj, ɔj, ɛj → i

* äw, ɔw, ɛw → u
* äː, ɛː, ɔː → ä
* ä, ɛ, ɔ → ∅

== Gramatyka ==

=== Czasownik ===
==== Tryboaspekty ====
W języku pratiablajskim istniało dziesięć(?) tryboaspektów:

* Progresywny — używany do określania czynności, która była w trakcie wykonywania w czasie punktu odniesienia;
* Dokonany — używany do określania czynności, która była już wykonana w czasie punktu odniesienia;
* Niedokonany — używany do określania czynności, która jest niedokończona w czasie punktu odniesienia, można dosłownie go tłumaczyć „mam jeszcze nie zrobione”;
* Zaprzeszły — używany do określania czynności, której efekt nie jest już widoczny w czasie punktu odniesienia — przykładem zdania używającego tego tryboaspektu jest „Ten las '''spłonął''' (ale już odrósł).”;
* Habitualny — używany do określania czynności, która wydarza się co jakiś czas.
* Przyszły — używany do określenia czynności przyszłej w stosunku do czasu odniesienia.
* Irrealny — używany do określenia czynności która miała się wydarzyć w czasie punktu odniesienia np. „Przyjechali, zanim '''ugotowaliśmy''' obiad. (Zostało to nam przerwane)”;
* Admonitywny — używany do ostrzeżenia przed wykonaniem czynności np. „'''Strzeż się wchodzić''' do lasu.”;
* Optatywny — używany do określania życzeń i rozkazów rozmówcy np. „'''Obyś szedł'''”.
* Dezyderatywny — używany do określania pragnień podmiotu np. „'''Chce iść'''”.
* (?)

== Przypisy ==
<references />

Apama

2025-11-26T19:15:56Z

Grímkel:

[[Plik:Apama.png|mały|Mapa Apamy wygenerowana w programie Songs of the Eons]]
'''Apama''' — aprioryczny świat sztuczny rozpoczęty w 2025 roku przez [[Użytkownik:Grímkel|Grzymkła]]. Jest to świat fantastyczny, w którym razem z ludźmi koegzystują inne rasy rozumne. Magia występuje w tym świecie w dwóch postaciach: magii życia i magii rzemiosła. Poza tymi siłami świat jest w zamierzeniu realistyczny.

== Magia życia ==
Magia życia jest siłą pozwalającą na szybką regenerację i odwracanie procesu starzenia. Występuje w śladowych ilościach we wszystkich istotach apamskich, co według niektórych uczonych jest śladem roli magii życia w powstaniu pierwszych organizmów na planecie. Pierwsze skoncentrowane ilości magii życia na Apamie pojawiły się w czasach prehistorycznych za sprawą uderzenia małego meteorytu około 40 tys. lat przed pierwszymi cywilizacjami ludzkimi. Grupy ludzi, którzy weszli w kontakt z tym meteorytem stały się długowiecznymi elfami, a pierwsze ich pokolenie dożyło nawet trzynaście tysięcy lat. Magia życia powoli jednak zanika z każdym następującym pokoleniem z ich krwi — pięćdziesiąt tysięcy lat po uderzeniu elfy będą żyły około 500 lat, a jeszcze trzy tysiące lat później ich średnia długość życia zrówna się z ludzką. Magia życia w przypadku elfów powoduje również proporcjonalne zmniejszenie płodności.

== Magia rzemiosła ==
Magia rzemiosła jest siłą, która nie występowała w naturze aż do czasu powstania istot myślących. Jest to pewne zniekształcenie rzeczywistości, wywołane tworzeniem i modyfikacją obiektów z racjonalnym zamysłem. Przykładowo ostrzenie noża przez istotę myślącą nada mu odrobinę większą ostrość, niżby wynikało ze zjawisk czysto fizycznych. Nóż można zakląć jeszcze bardziej, skupiając się na myśleniu o koncepcie ostrości podczas tarcia metalu, jak również poprzez nadanie celu nożowi np. grawerując słowo „krew“ na ostrzu. Użycie narzędzi już zaklętych daje jeszcze większe wzmocnienie działania wykonanego obiektu. Wraz z rozwojem ludzkości (i innych ras) oraz powstaniem bardziej skomplikowanych narzędzi udaje się osiągnąć coraz bardziej potężne efekty magiczne, których nie udałoby się stworzyć, robiąc przedmiot gołymi rękami.

== Rasy ==

* Ludzie
* Elfy
* Krasnoludy
* Wąpierze (???) — żywią się magią życia innych istot w celu przedłużenia swojego.
* Trolle

Plik:Apama.png

2025-11-26T19:14:57Z

Grímkel:

Mapa Apamy

Plik:Biomy Apamy.png

2025-11-24T18:48:20Z

Grímkel:

Mapa biomów Apamy

Apama

2025-11-24T18:39:40Z

Grímkel: Utworzono nową stronę "'''Apama''' — aprioryczny świat sztuczny rozpoczęty w 2025 roku przez Grzymkła. Jest to świat fantastyczny, w którym razem z ludźmi koegzystują inne rasy rozumne. Magia występuje w tym świecie w dwóch postaciach: magii życia i magii rzemiosła. Poza tymi siłami świat jest w zamierzeniu realistyczny. == Magia życia == Magia życia jest siłą pozwalającą na szybką regenerację i odwracanie procesu starzenia. Występuje w…"

'''Apama''' — aprioryczny świat sztuczny rozpoczęty w 2025 roku przez [[Użytkownik:Grímkel|Grzymkła]]. Jest to świat fantastyczny, w którym razem z ludźmi koegzystują inne rasy rozumne. Magia występuje w tym świecie w dwóch postaciach: magii życia i magii rzemiosła. Poza tymi siłami świat jest w zamierzeniu realistyczny.

== Magia życia ==
Magia życia jest siłą pozwalającą na szybką regenerację i odwracanie procesu starzenia. Występuje w śladowych ilościach we wszystkich istotach apamskich, co według niektórych uczonych jest śladem roli magii życia w powstaniu pierwszych organizmów na planecie. Pierwsze skoncentrowane ilości magii życia na Apamie pojawiły się w czasach prehistorycznych za sprawą uderzenia małego meteorytu około 40 tys. lat przed pierwszymi cywilizacjami ludzkimi. Grupy ludzi, którzy weszli w kontakt z tym meteorytem stały się długowiecznymi elfami, a pierwsze ich pokolenie dożyło nawet trzynaście tysięcy lat. Magia życia powoli jednak zanika z każdym następującym pokoleniem z ich krwi — pięćdziesiąt tysięcy lat po uderzeniu elfy będą żyły około 500 lat, a jeszcze trzy tysiące lat później ich średnia długość życia zrówna się z ludzką. Magia życia w przypadku elfów powoduje również proporcjonalne zmniejszenie płodności.

== Magia rzemiosła ==
Magia rzemiosła jest siłą, która nie występowała w naturze aż do czasu powstania istot myślących. Jest to pewne zniekształcenie rzeczywistości, wywołane tworzeniem i modyfikacją obiektów z racjonalnym zamysłem. Przykładowo ostrzenie noża przez istotę myślącą nada mu odrobinę większą ostrość, niżby wynikało ze zjawisk czysto fizycznych. Nóż można zakląć jeszcze bardziej, skupiając się na myśleniu o koncepcie ostrości podczas tarcia metalu, jak również poprzez nadanie celu nożowi np. grawerując słowo „krew“ na ostrzu. Użycie narzędzi już zaklętych daje jeszcze większe wzmocnienie działania wykonanego obiektu. Wraz z rozwojem ludzkości (i innych ras) oraz powstaniem bardziej skomplikowanych narzędzi udaje się osiągnąć coraz bardziej potężne efekty magiczne, których nie udałoby się stworzyć, robiąc przedmiot gołymi rękami.

== Rasy ==

* Ludzie
* Elfy
* Krasnoludy
* Wąpierze (???) — żywią się magią życia innych istot w celu przedłużenia swojego.
* Trolle

Użytkownik:Grímkel/Brudnopis

2025-11-23T16:24:05Z

Grímkel: Utworzono nową stronę "'''Język pratiablajski''' — język stworzony przez Grzymkła dla projektu Kyon. Jest to język aglutynacyjny. Wewnątrz konworldu jest przodkiem języków tiablajskich w tym języka dapelskiego. == Fonologia == === Samogłoski właściwe === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! !Przednie !Centralne !Tylne |- !Środkowe |{{IPA|ɛ ɛː}} ''<e ē>'' | |{{IPA|ɔ ɔː}} ''<o ō>'' |- !Otwarte | |{{IP…"

'''Język pratiablajski''' — język stworzony przez [[Użytkownik:Grímkel|Grzymkła]] dla [[Projekt Kyon|projektu Kyon]]. Jest to język aglutynacyjny.

Wewnątrz [[Kyon|konworldu]] jest przodkiem języków tiablajskich w tym języka dapelskiego.

== Fonologia ==

=== Samogłoski właściwe ===
{| class="wikitable" style="text-align:center"
!
!Przednie
!Centralne
!Tylne
|-
!Środkowe
|{{IPA|ɛ ɛː}} ''<e ē>''
|
|{{IPA|ɔ ɔː}} ''<o ō>''
|-
!Otwarte
|
|{{IPA|ä äː}} ''<a ā>''
|
|}

=== Spółgłoski sylabiczne ===
W języku pratiablajskim występowało pięć zgłoskotwórczych wersji spółgłosek:

* /i/ — sylabiczna wersja spółgłoski /j/
* /u/ — sylabiczna wersja spółgłoski /w/
* /l̩/
* /r̩/
* /n̩/

=== Dyftongi ===
W języku pratiablajskim pewne zbitki samogłoska+aproksymant są traktowane jako osobne fonemy:

* än, ɔn, ɛn

* äl, ɔl, ɛl

* är, ɔr, ɛr

* äj, ɔj, ɛj

* äw, ɔw, ɛw

=== Spółgłoski ===
{| class="wikitable" style="text-align:center" width="40%"
! colspan="2" |
!Wargowe
!Zębowe
!Dziąsłowe
!Miękkopod.
!Twardopodniebienne
|-
! colspan="2" align="center" |Nosowe
| align="center" |{{IPA|m}} ''<m>''
|
| align="center" |{{IPA|n}} ''<n>''
| align="center" |
|{{IPA|ŋ}} ''<ñ>''
|-
! rowspan="3" style="text-align:left" |'''Zwarte'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align="center" |{{IPA|p}} ''<nowiki></nowiki>''
| align="center" |{{IPA|t}} ''<t>''
|
|
| align="center" |{{IPA|k}} ''<k>''
|-
! style="text-align:left" |dźwięczne
| align="center" |{{IPA|b}} ''<nowiki></nowiki>''
| align="center" |{{IPA|d}} ''<d>''
|
|
| align="center" |{{IPA|g}} ''<g>''
|-
! style="text-align: left;" |przydechowe
| align="center" |{{IPA|pʰ}} ''<ph>''
| align="center" |{{IPA|tʰ}} ''<nowiki><th></nowiki>''
|
|
| align="center" |{{IPA|kʰ}} ''<kh>''
|-
! rowspan="2" style="text-align:left" |'''Szczelinowe'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align="center" |
|{{IPA|s}} ''<nowiki><s></nowiki>''
| align="center" |
| align="center" |
| align="center" |
|-
! style="text-align:left" |dźwięczne
| align="center" |
|{{IPA|z}} ''<z>''
| align="center" |
| align="center" |
|
|-
! colspan="2" align="center" |Aproksymanty
|{{IPA|w}} ''<w>''
| align="center" |
|{{IPA|l}} ''<l>''
{{IPA|r}} ''<r>''
| align="center" |{{IPA|j}} ''<j>''
| align="center" |
|}
=== Struktura sylaby ===
W pratiablajskim dopuszczalny model sylaby to (C)(C)V, gdzie V to dowolna samogłoska właściwa, dyftong, lub spółgłoska zgłoskotwórcza.

=== Akcent ===
W pratiablajskim istniał akcent ruchomy. W sylabie bezpośrednio przed akcentem zachodziła redukcja samogłoskowa:

* än, ɔn, ɛn → n̩

* äl, ɔl, ɛl → l̩

* är, ɔr, ɛr → r̩

* äj, ɔj, ɛj → i

* äw, ɔw, ɛw → u
* äː, ɛː, ɔː → ä
* ä, ɛ, ɔ → ∅

== Gramatyka ==

=== Czasownik ===
==== Tryboaspekty ====
W języku pratiablajskim istniało dziesięć(?) tryboaspektów:

* Progresywny — używany do określania czynności, która była w trakcie wykonywania w czasie punktu odniesienia;
* Dokonany — używany do określania czynności, która była już wykonana w czasie punktu odniesienia;
* Niedokonany — używany do określania czynności, która jest niedokończona w czasie punktu odniesienia, można dosłownie go tłumaczyć „mam jeszcze nie zrobione”;
* Zaprzeszły — używany do określania czynności, której efekt nie jest już widoczny w czasie punktu odniesienia — przykładem zdania używającego tego tryboaspektu jest „Ten las '''spłonął''' (ale już odrósł).”;
* Habitualny — używany do określania czynności, która wydarza się co jakiś czas.
* Przyszły — używany do określenia czynności przyszłej w stosunku do czasu odniesienia.
* Irrealny — używany do określenia czynności która miała się wydarzyć w czasie punktu odniesienia np. „Przyjechali, zanim '''ugotowaliśmy''' obiad. (Zostało to nam przerwane)”;
* Admonitywny — używany do ostrzeżenia przed wykonaniem czynności np. „'''Strzeż się wchodzić''' do lasu.”;
* Optatywny — używany do określania życzeń i rozkazów rozmówcy np. „'''Obyś szedł'''”.
* Dezyderatywny — używany do określania pragnień podmiotu np. „'''Chce iść'''”.
* (?)

== Przypisy ==
<references />

Język dapelski

2025-11-22T16:24:44Z

Grímkel:

{{język
| kolor = #006633
| nazwa = Język dapelski
| nazwa własna = Dapeln mentehs
| twórca = [[User:Grímkel|Grímkel]] w 2025
| nazwa conworldu = [[Kyon]]
| państwa = [[Królestwo Daplów|Daplia]] (urzędowy)
| regiony = [[Półwysep Piri]]
| alfabet = pismo dapelskie, alfabet łaciński
| typologia = fleksyjny, polisyntetyczny SOV
| klasyfikacja =
[[Języki tiablajskie]]
: '''Język dapelski'''
}}
{{słownik}}
'''Język dapelski''' (dpl. ''Dapeln mentehs'' [{{IPA|ˈdäpɛln 'mɛntɛxs}}]) — język stworzony przez [[Użytkownik:Grímkel|Grzymkła]] dla [[Projekt Kyon|projektu Kyon]]. Jest to język fleksyjny i polisynentyczny, inspirowany językami germańskimi i mezoamerykańskimi.

Wewnątrz [[Kyon|konworldu]] jest językiem urzędowym [[Królestwo Daplów|królestwa Daplów]] na [[Półwysep Piri|półwyspie Piri]]. Jest to także język mniejszości [[Daplowie Południowi|południowodapelskiej]] w [[Erutia|Erutii]].
==Fonologia==
===Samogłoski===
{|class=wikitable style="text-align:center"
|-
!
!Przednie
!Centralne
!Tylne
|-
!Przymknięte
|{{IPA|i}} ''<nowiki></nowiki>'' • {{IPA|y}} ''<ü>''
|
|{{IPA|u}} ''<nowiki></nowiki>''
|-
!Środkowe
|{{IPA|ɛ}} ''<e>'' • {{IPA|œ}} ''<ö>''
|{{IPA|ə}} ''<y>''
|{{IPA|ɔ}} ''<o>''
|-
!Otwarte
|
|{{IPA|ä}} ''<a>''
|
|}

===Dyftongi===
W języku dapelskim występują 3 dyftongi:

* '''ai''' — [{{IPA|äi}}]
* '''yi''' — [{{IPA|əi}}]
* '''yu''' — [{{IPA|əu}}]

===Spółgłoski===
{| class="wikitable" style=text-align:center width="40%" min-width="350px"
|-
! colspan="2" |
!Wargowe
!Zębowe
!Dziąsłowe
!Miękkopod.
! Twardopodniebienne
|-
! colspan="2" align="center" | Nosowe
| align="center" | {{IPA|m}} ''<m>''
|
| align="center" | {{IPA|n}} ''<n>''
| align="center" | {{IPA|ɲ}} ''<ň>''
|{{IPA|ŋ}} ''<ñ>''
|-
! rowspan="2" style="text-align:left" |'''Zwarte'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align="center" | {{IPA|p}} ''<nowiki></nowiki>''
| align="center" | {{IPA|t}} ''<t>''
|
|
| align="center" | {{IPA|k}} ''<k>''
|-
! style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
| align="center" | {{IPA|b}} ''<nowiki></nowiki>''
| align="center" | {{IPA|d}} ''<d>''
|
|
| align="center" | {{IPA|g}} ''<g>''
|-
! style="text-align:left" |'''Afrykaty'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
|
|
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|t͡ɕ}} ''<č>''
|
|-
! rowspan="2" style="text-align:left" |'''Szczelinowe'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align="center" | {{IPA|f}} ''<f>''
|{{IPA|s}} ''<nowiki><s></nowiki>''
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|ɕ}} ''<š>''
| align="center" | {{IPA|x}} ''<h>''
|-
! style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
| align="center" | {{IPA|v}} ''<v>''
|{{IPA|z}} ''<z>''
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|ʑ}} ''<ž>''
|
|-
! colspan="2" align="center" | Aproksymanty
|
| align="center" |
|{{IPA|l}} ''<l>''
| align="center" | {{IPA|j}} ''<j>''
| align="center" |
|}
Spółgłoski dźwięczne są ubezdźwięczniane na końcu wyrazu i przed spółgłoską bezdźwięczną. Spółgłoski [b], [d] i [g] są poddane lenicji do szczelinowych na końcu wyrazu i przed spółgłoską:

labe → laf (ubezdźwięcznienie i lenicja)

===Struktura sylaby===
W dapelskim dopuszczalny model sylaby to (s)(C)(L)V(L)(C)(s), gdzie „L“ oznacza /{{IPA|n}}/ lub /{{IPA|l}}/.

===Zmiany fonologiczne===
Zmiany fonologiczne z pratiablajskiego do dapelskiego:
:m̥ l̥ n̥ ŋ̥ → m l n ŋ
:Vːj Vːw → Vj Vw
:wew → wow
:joj → jej
:juj → ij
:wiw → uw
:aw → ɔː
:ew → jɔː
:ow → uː
:ej → iː
:oj → wɛː
:aj → ɛː
:Cj → Cj
:Ci → Cji
:V(-i)Cj →V(-i)jCj
:(...)

==Pismo==
Do zapisu języka dapelskiego używa się rodzimego pisma dapelskiego, które jest pismem logograficznym i jest podstawową formą zapisu języka w konworldzie. Poza konworldem używany jest również zapis alfabetem łacińskim.
==Gramatyka==

=== Czasownik ===
W języku dapelskim czasowniki odmieniają się przez liczby, osoby i tryboaspekty. Osobę i liczbę oznacza się prefiksami, a aspekty sufiksami.

==== Tryboaspekty ====
W języku dapelskim istnieje dziesięć tryboaspektów:

* Progresywny — używany do określania czynności, która była w trakcie wykonywania w czasie punktu odniesienia;
* Dokonany — używany do określania czynności, która była już wykonana w czasie punktu odniesienia;
* Niedokonany — używany do określania czynności, która jest niedokończona w czasie punktu odniesienia, można dosłownie go tłumaczyć „mam jeszcze nie zrobione”;
* Zaprzeszły — używany do określania czynności, której efekt nie jest już widoczny w czasie punktu odniesienia — przykładem zdania używającego tego tryboaspektu jest „Ten las '''spłonął''' (ale już odrósł).”;
* Habitualny — używany do określania czynności, która wydarza się co jakiś czas.
* Przyszły — używany do określenia czynności przyszłej w stosunku do czasu odniesienia.
* Irrealny — używany do określenia czynności która miała się wydarzyć w czasie punktu odniesienia np. „Przyjechali, zanim '''ugotowaliśmy''' obiad. (Zostało to nam przerwane)”;
* Admonitywny — używany do ostrzeżenia przed wykonaniem czynności np. „'''Strzeż się wchodzić''' do lasu.”;
* Optatywny — używany do określania życzeń i rozkazów rozmówcy np. „'''Obyś szedł'''”.
* Dezyderatywny — używany do określania pragnień podmiotu np. „'''Chce iść'''”.

==== Koniugacja prefiksowa ====
Czasowniki odmieniają się bipersonalnie, a nawet tripersonalnie.
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|lü–
|leny–
|li–
|ly–
|lefs–
|lehs–
|leñs–
|lemi–
|-
!'''II.poj.'''
|mü–
|meny–
|myi–
|my–
|mefs–
|mehs–
|meñs–
|memi–
|-
!'''III.poj'''
|ü–
|eny–
|e–
|∅–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|-
!'''III.obw'''
|tü–
|teny–
|ti–
|ty–
|tefs–
|tehs–
|teñs–
|temi–
|-
!'''I.mn.in'''
|bü–
|beny–
|bi–
|by–
|befs–
|behs–
|beñs–
|bemi–
|-
!'''I.mn.eks'''
|hü–
|heny–
|hi–
|hy–
|hefs–
|hehs–
|heñs–
|hemi–
|-
!'''II.mn'''
|ñü–
|ñeny–
|ñyi–
|ñy–
|ñefs–
|ñehs–
|ñeñs–
|ñemi–
|-
!'''III.mn'''
|zü–
|zeny–
|zi–
|zy–
|zefs–
|zehs–
|zeñs–
|zemi–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|lö–
|leN–
|li–
|le–
|lefs–
|lehs–
|leñs–
|lemi–
|-
!'''II.poj.'''
|mö–
|meN–
|myi–
|me–
|mefs–
|mehs–
|meñs–
|memi–
|-
!'''III.poj'''
|ö–
|eN–
|e–
|∅–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|-

!'''III.obw'''
|tö–
|teN–
|ti–
|te–
|tefs–
|tehs–
|teñs–
|temi–
|-
!'''I.mn.in'''
|bö–
|beN–
|bi–
|be–
|befs–
|behs–
|beñs–
|bemi–
|-
!'''I.mn.eks'''
|hö–
|heN–
|hi–
|he–
|hefs–
|hehs–
|heñs–
|hemi–
|-
!'''II.mn'''
|ñö–
|ñeN–
|ñyi–
|ñe–
|ñefs–
|ñehs–
|ñeñs–
|ñemi–
|-
!'''III.mn'''
|zö–
|zeN–
|zi–
|ze–
|zefs–
|zehs–
|zeñs–
|zemi–
|}
W powyższych tabelach „N“ oznacza spółgłoskę nosową o tym samym miejscu artykulacji co następująca spółgłoska.

Prefiksy osobowe zakończone na spółgłoskę wywołują alternację następującej po nich bezdźwięcznej głoski szczelinowej:

f → p

h → k

s → t (nie dotyczy zbitek spółgłoskowych poza zbitką „sl“)

š → č

Tripersonalną odmianę tworzy się w następujący sposób:
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie dalsze'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''prefiks bipersonalny'''
'''(z twardej koniugacji)'''
!'''(...)ö–'''
|(...)ölu–
|(...)önu–
|(...)ömel–
|(...)ötel–
|(...)öfs–
|(...)öhs–
|(...)öñs–
|(...)ömi–
|-
!'''(...)eN–'''
|(...)enlu–
|(...)ennu–
|(...)emel–
|(...)entel–
|(...)embes–
|(...)eñkes–
|(...)eññes–
|(...)emmi–
|-
!'''(...)i–'''
|(...)ilu–
|(...)inu–
|(...)imel–
|(...)itel–
|(...)ifs–
|(...)ihs–
|(...)iñs–
|(...)imi–
|-

!'''(...)yi–'''
|(...)yilu–
|(...)yinu–
|(...)yimel–
|(...)yitel–
|(...)yifs–
|(...)yihs–
|(...)yiñs–
|(...)yimi–
|-
!'''(...)e–'''
|(...)elu–
|(...)enu–
|(...)emel–
|(...)etel–
|(...)efs–
|(...)ehs–
|(...)eñs–
|(...)emi–
|-
!'''(...)Cs–'''
|(...)Cslu–
|(...)Csnu–
|(...)Csmel–
|(...)Cstel–
|(...)Csbes–
|(...)Cskes–
|(...)Csñes–
|(...)Csmi–
|-
!'''(...)mi–'''
|(...)milu–
|(...)minu–
|(...)mimel–
|(...)mitel–
|(...)mifs–
|(...)mihs–
|(...)miñs–
|(...)mimi–
|-
!'''∅–'''
|lu–
|nu–
|mel–
|tel–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie dalsze'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''prefiks bipersonalny'''
'''(z twardej koniugacji)'''
!'''(...)ö–'''
|(...)ölyi–
|(...)önyi–
|(...)ömel–
|(...)ötel–
|(...)öfs–
|(...)öhs–
|(...)öñs–
|(...)ömi–
|-
!'''(...)eN–'''
|(...)enlyi–
|(...)ennyi–
|(...)emel–
|(...)entel–
|(...)embes–
|(...)eñkes–
|(...)eññes–
|(...)emmi–
|-
!'''(...)i–'''
|(...)ilyi–
|(...)inyi–
|(...)imel–
|(...)itel–
|(...)ifs–
|(...)ihs–
|(...)iñs–
|(...)imi–
|-

!'''(...)yi–'''
|(...)yilyi–
|(...)yinyi–
|(...)yimel–
|(...)yitel–
|(...)yifs–
|(...)yihs–
|(...)yiñs–
|(...)yimi–
|-
!'''(...)e–'''
|(...)elyi–
|(...)enyi–
|(...)emel–
|(...)etel–
|(...)efs–
|(...)ehs–
|(...)eñs–
|(...)emi–
|-
!'''(...)Cs–'''
|(...)Cslyi–
|(...)Csnyi–
|(...)Csmel–
|(...)Cstel–
|(...)Csbes–
|(...)Cskes–
|(...)Csñes–
|(...)Csmi–
|-
!'''(...)mi–'''
|(...)milyi–
|(...)minyi–
|(...)mimel–
|(...)mitel–
|(...)mifs–
|(...)mihs–
|(...)miñs–
|(...)mimi–
|-
!'''∅–'''
|lyi–
|nyi–
|mel–
|tel–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|}
==== Koniugacja sufiksowa ====
{| class="wikitable"
!
!'''Prog.'''
!'''Dok.'''
!'''Niedok.'''
!'''Zaprz.'''
!'''Habit.'''
!'''Przysz.'''
!'''Irreal.'''
!'''Admon.'''
!'''Optat.'''
!'''Dezyd.'''
|-
! '''e-koniugacja'''
|–s
|V̈–el
|–ef
|–esel
|–y
|–epen
|V̈–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''a-koniugacja'''
|–s
|V̈–el
|–ef
|–esel
|–e
|–epen
|V̈–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''i-konigacja'''
|Ȼ–s
| Ȼ–el
|–ef
|–esel
|–y
|–epen
|Ȼ–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''l-koniugacja'''
|–eLs
|–yLel
|–eLef
|–eLtel
|–yL
|Ȼ–Lepen
|Ȼ–Lels
|–eLt
|Ȼ–eL
|–eLk
|-
!'''s-koniugacja'''
|–es
|–yzel
|–ezef
|–estel
|–ys
|Ȼ–zepen
|Ȼ–zels
|–est
|Ȼ–s
|–esk
|}
„L“ oznacza „l“ lub „n“.

Ȼ oznacza utratę miękkości poprzedzającej spółgłoski:

č → k

š → h

ž → g (w przypadku sufiksu „–s“ i „–∅“ zachodzi tutaj regularna lenicja z ubezdźwięcznieniem do „h“)

V̈ oznacza przegłos poprzedniej samogłoski. Nie zachodzi, jeśli sufiks i tę samogłoskę dzieli więcej niż jedna spółgłoska.

ai, a → e

o, ö → ü

e, i → i

y → y, yi

u, yi → yi

==== Sufiksy zmieniające walencję ====
Do czasownika można dodać sufiksy, które mogą dodać lub odjąć ilość dozwolonych argumentów czasownika. Te sufiksy są dodawane bezpośrednio po temacie czasownika.

# strona bierna — sufiks „–as/ejas“
# strona kauzatywna — sufiks „–esöt/–töt“
# strona aplikatywna — sufiks „–min“

{| class="wikitable"
!
!'''forma optatywu'''
!'''bierna'''
!'''kauzatywna'''
!'''aplikatywna'''
|-
! '''e-koniugacja'''
|–∅
|–ejas
|–esöt
|–min
|-
!'''a-koniugacja'''
|–∅
|–ejas
|–esöt
|–min
|-
!'''i-konigacja'''
|–∅
|–ejas
| –esöt
|–min
|-
!'''l-koniugacja'''
|Ȼ–eL
|–yLas
|Ȼ–eLtöt
|Ȼ–eLmin
|-
!'''s-koniugacja'''
|Ȼ–s
|–yzas
|Ȼ–stöt
|Ȼ–smin
|}
=== Rzeczownik ===
Każdy rzeczownik ma trzy formy: niespecyficzną, będącą podstawową formą rzeczownika, specyficzną pojedynczą i specyficzną mnogą. Rzeczowniki mają siedem odmian:

* e-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę,
* y-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę,
* s-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę + „s“,
* n-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone na „en“,
* l-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone na „el“,
* j-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone samogłoskami „e“ i „y“,
* w-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone samogłoskami „o“ i „y“.
Poza tym rzeczowniki poprzez dodanie odpowiednich prefiksów do formy niespecyficznej można utworzyć rzeczowniki posesywne o znaczeniu: [podmiot] jest [posiadacza] X np. ''li–dap'' „on jest moim lasem“.

==== Odmiana rzeczowników sufiksowa ====
Rzeczowniki odmienia się w następujący sposób:
{| class="wikitable"
!
!'''forma niespecyficzna'''
!'''forma specyficzna pojedyncza'''
!'''forma specyficzna mnoga'''
|-
! '''e-odmiana'''
|–∅
|–e
|Ȼ–en
|-
!'''y-odmiana'''
|–∅
|–y / V̈–y
|Ȼ–en
|-
!'''s-odmiana'''
|Ȼ–s
| –ys
|–ezen
|-
!'''n-odmiana'''
|Ȼ–en
|–yn
|–enen
|-
!'''l-odmiana'''
|Ȼ–el
|–yl
|–eln
|-
!'''j-odmiana'''
|–V
|–i
|–in
|-
!'''w-odmiana'''
|–V
|–yu
|–yun
|}
Powyższą odmianę można zaaplikować do czasowników, aby utworzyć rzeczowniki odczasownikowe:

''–hab–'' „jeść“

''heñskafs —'' „my was zjadamy“

''heñskabys —'' „zjadanie was przez nas“

''heñskabel —'' „my was zjedliśmy“

''heñskabyl —'' „zjedzenie was przez nas“

''heñskabeh —'' „my chcemy was zjeść“

''heñskafke —'' „nasze pragnienie zjedzenia was“

Jak można zauważyć w ostatnim przykładzie dodanie końcówki formy określonej powoduje zanik samogłoski „e“ w przedostatniej sylabie niektórych sufiksów czasownika. Jako inny przykład można podać:

''heñskabef —'' „my was jeszcze nie dojedliśmy“

''heñskafpe —'' „niedojedzenie was przez nas“

==== Odmiana rzeczowników prefiksowa ====
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''RZECZOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''posiadacz'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|leli–
|lyny–
|ly–
|lytu–
|lef(e)N–
|leh(e)N–
|leñ(e)N–
|lem(e)N–
|-
!'''II.poj.'''
|meli–
|myny–
|my–
|mytu–
|mef(e)N–
|meh(e)N–
|meñ(e)N–
|mem(e)N–
|-
!'''III.poj'''
|li–
|ny–
|∅–
|tu–
|beN–
|heN–
|ñeN–
|meN–
|-
!'''III.obw'''
|teli–
|tyny–
|ty–
|tytu–
|tef(e)N–
|teh(e)N–
|teñ(e)N–
|tem(e)N
|-
!'''I.mn.in'''
|beli–
|byny–
|by–
|bytu–
|bef(e)N–
|beh(e)N–
|beñ(e)N–
|bem(e)N–
|-
!'''I.mn.eks'''
|heli–
|hyny–
|hy–
|hytu–
|hef(e)N–
|heh(e)N–
|heñ(e)N–
|hem(e)N–
|-
!'''II.mn'''
|ñeli–
|ñyny–
|ñy–
|ñytu–
|ñef(e)N–
|ñeh(e)N–
|ñeñ(e)N–
|ñem(e)N–
|-
!'''III.mn'''
|zeli–
|zyny–
|zy–
|zytu–
|zef(e)N–
|zeh(e)N–
|zeñ(e)N–
|zem(e)N–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''RZECZOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''posiadacz'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|leli–
|lyN–
|le–
|lytu–
|lef(e)N–
|leh(e)N–
|leñ(e)N–
|lem(e)N–
|-
!'''II.poj.'''
|meli–
|myN–
|me–
|mytu–
|mef(e)N–
|meh(e)N–
|meñ(e)N–
|mem(e)N–
|-
!'''III.poj'''
|li–
|ne–
|∅–
|tu–
|beN–
|heN–
|ñeN–
|meN–
|-
!'''III.obw'''
|teli–
|tyN–
|te–
|tytu–
|tef(e)N–
|teh(e)N–
|teñ(e)N–
|tem(e)N–
|-
!'''I.mn.in'''
|beli–
|byN–
|be–
|bytu–
|bef(e)N–
|beh(e)N–
|beñ(e)N–
|bem(e)N–
|-
!'''I.mn.eks'''
|heli–
|hyN–
|he–
|hytu–
|hef(e)N–
|heh(e)N–
|heñ(e)N–
|hem(e)N–
|-
!'''II.mn'''
|ñeli–
|ñyN–
|ñe–
|ñytu–
|ñef(e)N–
|ñeh(e)N–
|ñeñ(e)N–
|ñem(e)N–
|-
!'''III.mn'''
|zeli–
|zyN–
|ze–
|zytu–
|zef(e)N–
|zeh(e)N–
|zeñ(e)N–
|zem(e)N–
|}
W powyższych tabelkach „(e)“ oznacza samogłoskę "e" przed tematami zaczynającymi się na spółgłoskę i brak samogłoski przed tematami samogłoskowymi.

=== Zdania podrzędne ===
W języku dapelskim zdania podrzędne tworzy się poprzez ich nominalizację sufiksem specyficzności. W przeciwieństwie do języka polskiego zdanie podrzędne musi zawierać głowę np:

''Eluse hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka.“

''Eluse hihabys taks. —'' „Erutańczyk, którego zjadamy, jest smaczny.“

Czasowniki statyczne (odpowiedniki przymiotników) nie są nominalizowane:

''Eluse taks.'' — „Erutańczyk jest smaczny.“

''Eluse taks hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka, który jest smaczny.“

==== Mowa niezależna ====
W dapelskim nie występuje mowa zależna. Zdania podrzędne w zdaniach z czasownikami takimi jak „myśleć“ i „mówić“ są wypowiadane z tą samą osobą, z którą zostały pomyślane i wypowiedziane, nie potrzebują także sufiksu nominalizacyjnego:

''Eluse hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka.“

''Eluse hihafs zylaiks.'' — „Pomyśleli, że zjadają Erutańczyka.“

=== Słowotwórstwo ===
Są dwa sposoby tworzenia nowych słów w dapelskim: modyfikacja rzeczowników poprzez dodanie afiksów i tworzenie złożeń, oraz modyfikacja czasowników w sposób identyczny do tworzenia zdań podrzędnych.

==== Modyfikacja czasowników ====
Część zdań podrzędnych staje się utartymi zwrotami używanymi jak rzeczowniki. Jest to bardzo produktywna metoda tworzenia rzeczowników w dapelskim.

===== Czasowniki w aspekcie habitualnym =====
Poprzez użycie znominalizowanej formy czasownika w aspekcie habitualnym można utworzyć rzeczowniki o znaczeniu „ktoś kto często X” np.

''syzyny'' — „wojownik” od ''syzyn'' „często walczy”

===== Czasowniki w aspekcie irrealnym =====
Znominalizowany czasownik w aspekcie irrealnym oznacza „skłonny do X”.

''tabyneslys'' — „łamliwy” od ''tabynesels'' „ma się złamać”

===== Czasowniki w aspekcie dokonanym =====
Rzeczowniki można utworzyć również od zdań z czasownikami dokonanymi. Takie rzeczowniki oznaczają wykonwacę czynności:

''hyihen miminamynyl'' — „zarządca” od ''hyihen miminamynel'' „wydał im rozkazy”

==== Modyfikacja rzeczowników ====
Istnieje kilka afiksów, którymi można modyfikować rzeczowniki.

===== Prefiks „man–” =====
Prefiks „man–” tworzy słowa o znaczeniu melioratywnym. Pochodzi od słowa „man” oznaczającego złoto.

===== Sufiks „–sas” =====
Sufiks „–sas” lub „–tas” oznacza „miejsce/przedmiot, w którym jest

== Przykładowe teksty ==
{| class="wikitable"
! width="500px" style="text-align: center;" |Tekst dapelski (łacinka)
! width="500px" style="text-align: center;" |Tekst polski
! width="500px" style="text-align: center;" |Glossy
|-
| '''''Nyhe sofeln zyjas'''''Lane my nyhe müs tejelys, sofeln mičiññenel. IIe ka sofyl sogelys higes, oge ka sofyl tysyigys tymyips zyis, any ka sofyl žysy dytlyn ka hitylpys. Nyhe sofeln misehnel žys sofeln milesi lyčinys ka litet ibes. Sofeln nyhe zemelkusehnel nyhe fi, hentet zyjibes ka žys eš nyhe tumüs sis handany telbudözmini lyčiny, lane müs tejely. Nyhe fijyl ly tyžynys tufeh jüññanel.
| '''''Owca i konie'''''Na wzgórzu owca, która nie miała wełny, zobaczyła konie; jeden ciągnął ciężki wóz, drugi dźwigał wielki ładunek, a trzeci wiózł szybko człowieka. Owca rzekła do koni: „Serce mnie boli, widząc, co człowiek nakazuje robić koniom”. Konie odpowiedziały: „Słuchaj, owco, serca nas bolą, kiedy widzimy, jak człowiek, pan, zabiera twoją wełnę na płaszcz dla samego siebie. I owca nie ma wełny”. Usłyszawszy to, owca pobiegła przez równinę.
| Owca koń-PL 3PL-zeWzgórze-SPEC 3SG-na owca-SPEC 3SG-wełna 4SG-nieistnieć-PROG-SPEC, koń-PL 3SG-3PL-widzieć-INIC-DOK. Jeden-SPEC 3SG-wnętrze koń-SPEC wóz-SPEC 3SG-4SG–horyzontalnie-ciągnąć-PROG, dwa-SPEC 3SG-wnętrze koń-SPEC 4SG-ciężki-PROG-SPEC 4SG-wielki-PROG 3SG-4SG-nieść-prog, trzy-SPEC 3SG-wnętrze koń-SPEC człowiek-SPEC 3SG-szybki-SPEC 3SG-wnętrze 3SG-4SG-horyzontalnie-wieźć-PROG. owca-SPEC koń-PL 3SG-4SG-3PL-powiedzieć-DOK człowiek koń-PL 3SG-4SG-3PL-rozkazywać-HABIT-SPEC 1SG-4SG-widzieć-PROG-SPEC 3SG-wnętrze 1SG-serce 3SG-bolesne-PROG. Koń-PL owca-SPEC 3PL-4SG-3SG-przeciwnie-powiedzieć-DOK owca 3SG-4SG-słuchać-OPT, 1PL-serce 3PL-bolesne-PROG 3SG-wnętrze człowiek pan owca-SPEC 4SG-wełna 3SG-płaszcz 3SG-4SG-4SG-nazewnątrz-brać-APL-HABIT-SPEC 1SG-4SG-widzieć-SPEC; owca-SPEC 3SG-wełna 4SG-nieistnieć-HABIT. owca-SPEC słyszeć-DOK-SPEC 3SG-po 4SG-płaski-PROG-SPEC 4SG-przez biegnąć-INIC-DOK.
|}

==Przypisy==
<references/>
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]
[[Kategoria:Medengia]]
[[Kategoria:Języki Tiablajskie]]
[[Kategoria:Użytkownik:Grímkel]]

XIII Ogólnokonlangerski Żylak

2025-10-26T21:24:34Z

Grímkel:

{{PCR}}

[[XIII Ogólnokonlangerski Żylak]] —

= Wyniki =

{| class="wikitable" style="text-align:center"
!Autor i język
!Tekst polski
!Tekst w conlangu
|-
![[Użytkownik:Emilando|Emil]] [[Język maszyjski|maszyjski]]
|
|
|-
!Kazimierz kv
|
|
|-
![[Użytkownik:Grímkel|Grzymkieł]] [[Język dapelski|dapelski]]
|
|
|-
![[Użytkownik:Borlach|Borlach]] [[Język ajniadzki|ajniadzki klasyczny]]
|
|
|-
!Mikosvader [[Język asoradzki|assoradzki]]
|
|
|-
!CivilixXXX [[Język karpacki|karpacki]]
|
|
|-
![[Użytkownik:Raceg|Raceg]] [[Język salladorski|salladorski]]
|
|
|-
![[Użytkownik:Henryk Pruthenia|Henryk Pruthenia]] [[Język phelijski|phelijski]]
|
|
|-
![[Użytkownik:Tqr|Todsmer]] pratruskotaugryjski
|
|
|-
![[Użytkownik:F1req|Wirczę]] [[Język prawarski|prawarski]]
|
|
|-
|}

==Tekst końcowy==

[[Kategoria:Conlang relay|*]]

Użytkownik:Grímkel

2025-10-17T01:11:19Z

Grímkel:

{| align="center" style="1px silver; background: #f9f9f9; border: 0px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" border="0" cellpadding="2" cellspacing="0"
| colspan="50" bgcolor="black" width="100%" |
|-
| colspan="50" style="text-align:center;" |'''Grzymkieł, Grímkel'''
|-
| colspan="50" bgcolor="#787878" |
|-
| valign="top" |{{userboxc|#6ef7a7|#c5fcdc|'''PL'''|Ten użytkownik jest polskim rodzimomówcą.}}
| valign="top" |{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''EN-3'''|Ten użytkownik niestety zna angielski na dosyć zaawansowanym poziomie.}}
| valign="top" |{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''ES-1'''|Ten użytkownik uczył się hiszpańskiego przez kilka lat, ale niezbyt się do tego przykładał.}}
| valign="top" |{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''ZH-0'''|Ten użytkownik zaczął się intensywnie uczyć języka chińskiego.}}
| valign="top" |{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''FR-0'''|Ten użytkownik uczy się francuskiego.}}
|-
|}
{| style="float: right; 1px silver;"
| align="center" |'''Wieża Lingwistyczna:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|ahidíʼníilchééh|Ten użytkownik lubi języki '''polisyntetyczne'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|nahuatl|Ten użytkownik interesuje się językami '''indiańskimi'''}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|文言|Ten użytkownik chciałby się nauczyć '''klasycznego chińskiego'''.}}
|-
| align="center" |'''Wieża Pism:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|ꄸ 漢 𓅀|Ten użytkownik uwielbia pisma '''logograficzne'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|漢字|Ten użytkownik zna około sto '''chińskich znaków''' i ma w planach poznanie kilku tysięcy.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Αα|Ten użytkownik zna '''alfabet grecki'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|азъ бѹкъі вѣдѣ|Ten użytkownik zna '''cyrylicę'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|かな|Ten użytkownik uczył się kilka razy '''kany'''.}}
|-
| align="center" |'''Wieża Poglądów i Wyznań:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|†, ☦|Ten użytkownik lubi i szanuje '''Kościół Katolicki''', a także '''Prawosławny'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|<s>Budda</s>|Ten użytkownik gardzi '''buddyzmem''' i '''dzinizmem'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|<s>Ateizm</s>|Ten użytkownik nie szanuje '''ateizmu''' i tym bardziej '''naturalizmu'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|ॐ|Ten użytkownik szanuje niektóre odłamy '''hinduizmu'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|☯|Ten użytkownik lubi i szanuje '''taoizm'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Teizm|Ten użytkownik '''wierzy w Boga''', ale nie może się zdecydować na konkretne wyznanie.}}
|-
| align="center" |'''Wieża Konlangów:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|[[Język dapelski]]|Ten użytkownik tworzy i wciąż rozwija język '''dapelski'''.}}
|}

Użytkownik:Grímkel

2025-10-17T01:03:24Z

Grímkel:

{| align="center" style="1px silver; background: #f9f9f9; border: 0px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" border="0" cellpadding="2" cellspacing="0"
| colspan="50" bgcolor="black" width="100%" |
|-
| colspan="50" style="text-align:center;" |'''Grzymkieł, Grímkel'''
|-
| colspan="50" bgcolor="#787878" |
|-
| valign="top" |{{userboxc|#6ef7a7|#c5fcdc|'''PL'''|Ten użytkownik jest polskim rodzimomówcą.}}
| valign="top" |{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''EN-3'''|Ten użytkownik niestety zna angielski na dosyć zaawansowanym poziomie.}}
| valign="top" |{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''ES-1'''|Ten użytkownik uczył się hiszpańskiego przez kilka lat, ale niezbyt się do tego przykładał.}}
| valign="top" |{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''ZH-0'''|Ten użytkownik zaczął się intensywnie uczyć języka chińskiego.}}
| valign="top" |{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''FR-0'''|Ten użytkownik uczy się francuskiego.}}
|-
|}
{| style="float: right; 1px silver;"
| align="center" |'''Wieża Lingwistyczna:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|ahidíʼníilchééh|Ten użytkownik lubi języki '''polisyntetyczne'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|nahuatl|Ten użytkownik interesuje się językami '''Indiańskimi'''}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|文言|Ten użytkownik chciałby się nauczyć '''klasycznego chińskiego'''.}}
|-
| align="center" |'''Wieża Pism:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|ꄸ 漢 𓅀|Ten użytkownik uwielbia pisma '''logograficzne'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|漢字|Ten użytkownik zna około sto '''chińskich znaków''' i ma w planach poznanie kilku tysięcy.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Αα|Ten użytkownik zna '''alfabet grecki'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|азъ бѹкъі вѣдѣ|Ten użytkownik zna '''cyrylicę'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|かな|Ten użytkownik uczył się kilka razy '''kany'''.}}
|-
| align="center" |'''Wieża Poglądów i Wyznań:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|†, ☦|Ten użytkownik lubi i szanuje '''Kościół Katolicki''', a także '''Prawosławny'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|<s>Budda</s>|Ten użytkownik gardzi '''buddyzmem''' i '''dzinizmem'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|<s>Ateizm</s>|Ten użytkownik nie szanuje '''ateizmu''' i tym bardziej '''naturalizmu'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|ॐ|Ten użytkownik szanuje niektóre odłamy '''hinduizmu'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|☯|Ten użytkownik lubi i szanuje '''taoizm'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Teizm|Ten użytkownik '''wierzy w Boga''', ale nie może się zdecydować na konkretne wyznanie.}}
|-
| align="center" |'''Wieża Konlangów:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|[[Język dapelski]]|Ten użytkownik tworzy i wciąż rozwija język '''dapelski'''.}}
|}

Królestwo Daplów

2025-09-29T14:35:32Z

Grímkel:

{{Cpaństwo|czasy litera=R3|tło tekstu=#000000|czasy kolor otoczki litery=#cc0000|czasy kolor tła tekstu=#cc0000|czasy kolor tekstu=white|poziom tekst kolor=white|poziom tekst=Państwo conworldu [[Kyon|KYON]]|czasy kolor otoczki cyfry=#B34700|czasy kolor tła tekstu cyfry=#B34700|poziom rozwoju kolor tekstu=white|poziom rozwoju cyfra=4|rok=8973 EK|lokalizacja= [[Plik:Daplia.png|350px]] Daplia na mapie Kyonu |głowa państwa=Najwyższy zakonnik|ustrój=Monarchia Teokratyczna|języki urzędowe=[[język dapelski]]|języki=[[język dapelski]], [[język piri]]|siła wyższa=Drzewo, panteon Mantański|inne religie=Religia Piri|klimat=klimat równikowy|nazwa własna państwa=Dapeln memmampökystas|typ religii=panteistyczna, uniwersalistyczna|religia państwowa=[[Mantan]]|powierzchnia=232 761 km²|regiony=[[Medengia]]|flaga=[[Plik:FlagaDaplii.png|350px]] Flaga Daplii|herb=[[Plik:SymbolDaplów.png|250px]] Symbol Daplów}}
'''Królestwo Daplów, Złote Królestwo Daplów, Daplia''' ([[Język dapelski|dpl.]] ''Dapeln memmampökystas'' [{{IPA|ˈdapɛln ˈmɛmːampœkəstas}}], ''Dapyltas'' [{{IPA|ˈdapəltas}}]) — państwo położone w [[Środkowy Kyon|Kyonie Środkowym]] na [[Półwysep Piri|półwyspie Piri]]. Głównymi grupami etnicznymi w Daplii są [[Daplowie]] i [[Piri]].

== Nazwa państwa ==
Pełna nazwa państwa „Dapeln memmampökystas“ oznacza „mampökystas” Daplów, gdzie „mampökystas” jest złożeniem sufiksu melioratywnego „man–” i „fökystas”, określającego kraj „fökysa” — króla/najwyższego zakonnika. Sam sufiks melioratywny „man–” jest używany do nadania pozytywnego znaczenia rzeczownikowi, do którego jest dołączany i pochodzi on od słowa „man” oznaczającego złoto, dlatego też nazwa kraju jest często tłumaczona jako „Złote Królestwo Daplów”.

==Nazwa kraju==
===Etymologia===
Nazwa własna kraju jest złożeniem nazwy mieszkańca „Dapyl“ i sufiksu „–sas/–tas“ tworzącego nazwy rzeczowników zawierających w sobie inny rzeczownik. Sama nazwa Daplów pochodzi pratiablajskiego słowa „thiabla”, będącego derywatem słowa „thiaba“ znaczącego „las”, wskazując las deszczowy na pierwotne miejsce zamieszkania Dapli i innych użytkowników Tiablajskich.

===Nazwy w innych językach===
{| class=wikitable border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|-
!język
!nazwa państwa
!pełna nazwa państwa
!nazwa mieszkańca
|-
!colspan=4|języki ziemskie
|-
|polski
|Daplia
|Królestwo Daplów
|Dapel
|-
! colspan="4" |języki Daplii
|-
|[[Język dapelski|dapelski]]
|Dapyltas
[{{IPA|ˈdapəltas}}]
|Dapeln memmampökystas
[{{IPA|ˈdapɛln ˈmɛmːampœkəstas}}]
|Dapyl
[{{IPA|ˈdapəl}}]
|-
|[[Język piri|piri]]
|
|
|
|-
!colspan=4|inne języki kyońskie
|-
|[[Język ajdyniriański|ajdyniriański]]
| <big>{{Unicode|Tābhayinir|Ragul}}</big> ''Tābhayinir'' [{{IPA|ta:bʰaji'ɲir}}]
| <big>{{Unicode|Rozhvan Tābhayinirani|Ragul}}</big> ''Rozhvan Tābhayinirani'' [{{IPA|rɔʐ'van ta:bʰajiɲi'rʲaɲi}}]
| <big>{{Unicode|Tābhayôs|Ragul}}</big> ''Tābhayôs'' [{{IPA|ta:bʰa'jɤs}}]
|-
|[[Język Ayu|ayu]]
|{{Ayu|Ταπαινι|100}} ''Tapaini'' [{{IPA|ˈtʰapaɪ̆ni}}]
|{{Ayu|Ταπαινι Χαγιανορι|100}} ''Tapaini Hayanori'' [{{IPA|ˈtʰapaɪ̆ni ˈhajanoɾi}}]
|{{Ayu|Ταπαινιρὰι|100}} ''Tapainirài'' [{{IPA|ˈtʰapaɪ̆niˌraɪ̆}}]
|-
|[[Język ërütat|ërütat]]
|
|
|
|-
|[[Język surandralski|surandralski]]
| वतबोळ्ई ''Taboľi'' [{{IPA|ˈtabɔʎi}}]
| मेेर्त्मौल् वतबोळ्ई ''Mejtmól Taboľi'' [{{IPA|ˈmɛjmol ˈtabɔʎi}}]
| वतबोळ्ईहु ''Taboľië'' [{{IPA|ˈtabɔʎiə}}]
|-
|[[Język habecki|habecki]]
| తబాల్త ''Tâbõlta'' [{{IPA|ˈtɑ́bɤ̀ltɑ̀}}]
| తబాల్తఖీ సాయ్ర ''Tâbõltaxi Sõira'' [{{IPA|ˈtɑ́bɤ̀ltɑ̀xʲì ˈsɤ̀ɪ̯rà}}]
| తబాల్తమర్ ''Tâbõltamâr'' [{{IPA|ˈtɑ̀bɤ̀ltɑ̀mɑ́r}}]
|-
|[[Język nowosechtoński|nowosechtoński]]
| {{Unicode|ܬܲܒܵܝܢ݂ܪ|Sero}} ''Tābaynir'' [{{IPA|taːbajˈnir}}]
| {{Unicode|ܬܲܒܵܝܢ݂ܪ ܫ݆ܪܪܝ݂ܟ|Serto}} ''Tābaynir Šurrik'' [{{IPA|taːbajˈnir ʃurˈrik}}]
| {{Unicode|ܬܲܒܵܝܢ݂ܪ|Sero}} ''Tābaynir'' [{{IPA|taːbajˈnir}}]
|-
|[[Język średniowertyński|wertyński]]
|Taphoľie [{{IPA|tɑˈpʰɔ.ʎie̯}}]
|Taphoľie-Wōľullo [{{IPA|tɑˈpʰɔ.ʎie̯ wʉːˈʎʉ.ɬo}}]
|Taphoľce [{{IPA|tɑˈpʰɔʎ.t͡ʃe}}]
|}

Egzonim prawdopodobnie ewoluował wg łańcucha:
: 1: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > qin > truski
: 2: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > ajdyniriański > nowosechtoński > (ayu >) neszyjski
: 3: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > ajdyniriański > nowosechtoński > ayu > buański > enencki & pulserimski > aksajoński > yuketon
: 4: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > kejreński > olseński

==Kynografia==

=== Opis obszarów ===
Teren Daplii pokrywa się w większości z [[Półwysep Piri|półwyspem Piri]]. Leży ona w regionie historycznym zwanym [[Medengia|Medengią]], będącym częścią [[Środkowy Kyon|Kyonu Środkowego]]. Jej wschodnie wybrzeże znajduje się nad Wszechoceanem, a zachodnie nad [[Morze Judżaskie|Morzem Judżaskim]]. Graniczy ona z [[Jedässör|Jedassorem]] na południu i z [[Erutia|Erutią]] na południowym wschodzie. Po środku półwyspu wznoszą się wysokie (osiągające nawet 8000m) góry, które w pobliżu głównego lądu rozdzielają się na dwa pasma z Doliną Piryjską pomiędzy nimi. W Dolinie Piryjskiej znajdują się trzy główne jeziora, poza którymi nie ma większych jezior w Daplii. Wszystkie Dapelskie rzeki są krótkie i wpływają, albo do mórz, albo do jezior w dolinie. Największa rzeka nazywa się XYZ i wpływa do jeziora XYZ, z którego kontunuuje potem drogę do Wszechoceanu.

====Wybrzeża====
Wybrzeża są pokryte lasem równikowym.

====Góry====

==== Dolina Piryjska ====

====Gleby====

==Przyroda==
===Klimat===
===Flora===
===Fauna===
==Demografia==
=== Miasta ===
====Największe miasta w roku wspólnym====

=== Klasy społeczne ===

====Król====
====Mnisi====
====Mieszczanie====
====Chłopi====
====Niewolnicy====
===Narody===
==Podział administracyjny==
==Historia==
==Polityka==
===Polityka wewnętrzna===
===Polityka zagraniczna===
== Siły zbrojne ==
== Gospodarka ==
===Surowce mineralne===
===Transport===
==Symbole narodowe==
==Przypisy==
<references/>

{{Państwa Kyonu}}

[[Kategoria:Surandral]] [[Kategoria:Góry Żelazne]] [[Kategoria:Kyon]] [[Kategoria:Państwa Kyonu]]

Plik:SymbolDaplów.png

2025-09-29T14:32:24Z

Grímkel:

Symbol Daplów

Królestwo Daplów

2025-09-29T14:08:04Z

Grímkel:

{{Cpaństwo|czasy litera=R3|tło tekstu=#000000|czasy kolor otoczki litery=#cc0000|czasy kolor tła tekstu=#cc0000|czasy kolor tekstu=white|poziom tekst kolor=white|poziom tekst=Państwo conworldu [[Kyon|KYON]]|czasy kolor otoczki cyfry=#B34700|czasy kolor tła tekstu cyfry=#B34700|poziom rozwoju kolor tekstu=white|poziom rozwoju cyfra=4|rok=8973 EK|lokalizacja= [[Plik:Daplia.png|350px]] Daplia na mapie Kyonu |głowa państwa=Najwyższy zakonnik|ustrój=Monarchia Teokratyczna|języki urzędowe=[[język dapelski]]|języki=[[język dapelski]], [[język piri]]|siła wyższa=Drzewo, panteon Mantański|inne religie=Religia Piri|klimat=klimat równikowy|nazwa własna państwa=Dapeln memmampökystas|typ religii=panteistyczna, uniwersalistyczna|religia państwowa=[[Mantan]]|powierzchnia=232 761 km²|regiony=[[Medengia]]|flaga=[[Plik:FlagaDaplii.png|350px]] Flaga Daplii}}
'''Królestwo Daplów, Złote Królestwo Daplów, Daplia''' ([[Język dapelski|dpl.]] ''Dapeln memmampökystas'' [{{IPA|ˈdapɛln ˈmɛmːampœkəstas}}], ''Dapyltas'' [{{IPA|ˈdapəltas}}]) — państwo położone w [[Środkowy Kyon|Kyonie Środkowym]] na [[Półwysep Piri|półwyspie Piri]]. Głównymi grupami etnicznymi w Daplii są [[Daplowie]] i [[Piri]].

== Nazwa państwa ==
Pełna nazwa państwa „Dapeln memmampökystas“ oznacza „mampökystas” Daplów, gdzie „mampökystas” jest złożeniem sufiksu melioratywnego „man–” i „fökystas”, określającego kraj „fökysa” — króla/najwyższego zakonnika. Sam sufiks melioratywny „man–” jest używany do nadania pozytywnego znaczenia rzeczownikowi, do którego jest dołączany i pochodzi on od słowa „man” oznaczającego złoto, dlatego też nazwa kraju jest często tłumaczona jako „Złote Królestwo Daplów”.

==Nazwa kraju==
===Etymologia===
Nazwa własna kraju jest złożeniem nazwy mieszkańca „Dapyl“ i sufiksu „–sas/–tas“ tworzącego nazwy rzeczowników zawierających w sobie inny rzeczownik. Sama nazwa Daplów pochodzi pratiablajskiego słowa „thiabla”, będącego derywatem słowa „thiaba“ znaczącego „las”, wskazując las deszczowy na pierwotne miejsce zamieszkania Dapli i innych użytkowników Tiablajskich.

===Nazwy w innych językach===
{| class=wikitable border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|-
!język
!nazwa państwa
!pełna nazwa państwa
!nazwa mieszkańca
|-
!colspan=4|języki ziemskie
|-
|polski
|Daplia
|Królestwo Daplów
|Dapel
|-
! colspan="4" |języki Daplii
|-
|[[Język dapelski|dapelski]]
|Dapyltas
[{{IPA|ˈdapəltas}}]
|Dapeln memmampökystas
[{{IPA|ˈdapɛln ˈmɛmːampœkəstas}}]
|Dapyl
[{{IPA|ˈdapəl}}]
|-
|[[Język piri|piri]]
|
|
|
|-
!colspan=4|inne języki kyońskie
|-
|[[Język ajdyniriański|ajdyniriański]]
| <big>{{Unicode|Tābhayinir|Ragul}}</big> ''Tābhayinir'' [{{IPA|ta:bʰaji'ɲir}}]
| <big>{{Unicode|Rozhvan Tābhayinirani|Ragul}}</big> ''Rozhvan Tābhayinirani'' [{{IPA|rɔʐ'van ta:bʰajiɲi'rʲaɲi}}]
| <big>{{Unicode|Tābhayôs|Ragul}}</big> ''Tābhayôs'' [{{IPA|ta:bʰa'jɤs}}]
|-
|[[Język Ayu|ayu]]
|{{Ayu|Ταπαινι|100}} ''Tapaini'' [{{IPA|ˈtʰapaɪ̆ni}}]
|{{Ayu|Ταπαινι Χαγιανορι|100}} ''Tapaini Hayanori'' [{{IPA|ˈtʰapaɪ̆ni ˈhajanoɾi}}]
|{{Ayu|Ταπαινιρὰι|100}} ''Tapainirài'' [{{IPA|ˈtʰapaɪ̆niˌraɪ̆}}]
|-
|[[Język ërütat|ërütat]]
|
|
|
|-
|[[Język surandralski|surandralski]]
| वतबोळ्ई ''Taboľi'' [{{IPA|ˈtabɔʎi}}]
| मेेर्त्मौल् वतबोळ्ई ''Mejtmól Taboľi'' [{{IPA|ˈmɛjmol ˈtabɔʎi}}]
| वतबोळ्ईहु ''Taboľië'' [{{IPA|ˈtabɔʎiə}}]
|-
|[[Język habecki|habecki]]
| తబాల్త ''Tâbõlta'' [{{IPA|ˈtɑ́bɤ̀ltɑ̀}}]
| తబాల్తఖీ సాయ్ర ''Tâbõltaxi Sõira'' [{{IPA|ˈtɑ́bɤ̀ltɑ̀xʲì ˈsɤ̀ɪ̯rà}}]
| తబాల్తమర్ ''Tâbõltamâr'' [{{IPA|ˈtɑ̀bɤ̀ltɑ̀mɑ́r}}]
|-
|[[Język nowosechtoński|nowosechtoński]]
| {{Unicode|ܬܲܒܵܝܢ݂ܪ|Sero}} ''Tābaynir'' [{{IPA|taːbajˈnir}}]
| {{Unicode|ܬܲܒܵܝܢ݂ܪ ܫ݆ܪܪܝ݂ܟ|Serto}} ''Tābaynir Šurrik'' [{{IPA|taːbajˈnir ʃurˈrik}}]
| {{Unicode|ܬܲܒܵܝܢ݂ܪ|Sero}} ''Tābaynir'' [{{IPA|taːbajˈnir}}]
|-
|[[Język średniowertyński|wertyński]]
|Taphoľie [{{IPA|tɑˈpʰɔ.ʎie̯}}]
|Taphoľie-Wōľullo [{{IPA|tɑˈpʰɔ.ʎie̯ wʉːˈʎʉ.ɬo}}]
|Taphoľce [{{IPA|tɑˈpʰɔʎ.t͡ʃe}}]
|}

Egzonim prawdopodobnie ewoluował wg łańcucha:
: 1: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > qin > truski
: 2: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > ajdyniriański > nowosechtoński > (ayu >) neszyjski
: 3: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > ajdyniriański > nowosechtoński > ayu > buański > enencki & pulserimski > aksajoński > yuketon
: 4: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > kejreński > olseński

==Kynografia==

=== Opis obszarów ===
Teren Daplii pokrywa się w większości z [[Półwysep Piri|półwyspem Piri]]. Leży ona w regionie historycznym zwanym [[Medengia|Medengią]], będącym częścią [[Środkowy Kyon|Kyonu Środkowego]]. Jej wschodnie wybrzeże znajduje się nad Wszechoceanem, a zachodnie nad [[Morze Judżaskie|Morzem Judżaskim]]. Graniczy ona z [[Jedässör|Jedassorem]] na południu i z [[Erutia|Erutią]] na południowym wschodzie. Po środku półwyspu wznoszą się wysokie (osiągające nawet 8000m) góry, które w pobliżu głównego lądu rozdzielają się na dwa pasma z Doliną Piryjską pomiędzy nimi. W Dolinie Piryjskiej znajdują się trzy główne jeziora, poza którymi nie ma większych jezior w Daplii. Wszystkie Dapelskie rzeki są krótkie i wpływają, albo do mórz, albo do jezior w dolinie. Największa rzeka nazywa się XYZ i wpływa do jeziora XYZ, z którego kontunuuje potem drogę do Wszechoceanu.

====Wybrzeża====
Wybrzeża są pokryte lasem równikowym.

====Góry====

==== Dolina Piryjska ====

====Gleby====

==Przyroda==
===Klimat===
===Flora===
===Fauna===
==Demografia==
=== Miasta ===
====Największe miasta w roku wspólnym====

=== Klasy społeczne ===

====Król====
====Mnisi====
====Mieszczanie====
====Chłopi====
====Niewolnicy====
===Narody===
==Podział administracyjny==
==Historia==
==Polityka==
===Polityka wewnętrzna===
===Polityka zagraniczna===
== Siły zbrojne ==
== Gospodarka ==
===Surowce mineralne===
===Transport===
==Symbole narodowe==
==Przypisy==
<references/>

{{Państwa Kyonu}}

[[Kategoria:Surandral]] [[Kategoria:Góry Żelazne]] [[Kategoria:Kyon]] [[Kategoria:Państwa Kyonu]]

Plik:FlagaDaplii.png

2025-09-29T14:01:47Z

Grímkel:

Flaga Królestwa Daplów

Język dapelski

2025-09-28T13:00:35Z

Grímkel:

{{język
| kolor = #006633
| nazwa = Język dapelski
| nazwa własna = Dapeln mentehs
| twórca = [[User:Grímkel|Grímkel]] w 2025
| nazwa conworldu = [[Kyon]]
| państwa = [[Królestwo Daplów|Daplia]] (urzędowy)
| regiony = [[Półwysep Piri]]
| alfabet = pismo dapelskie, alfabet łaciński
| typologia = fleksyjny, polisyntetyczny SOV
| klasyfikacja =
[[Języki tiablajskie]]
: '''Język dapelski'''
}}
{{słownik}}
'''Język dapelski''' (dpl. ''Dapeln mentehs'' [{{IPA|ˈdäpɛln 'mɛntɛxs}}]) — język stworzony przez [[Użytkownik:Grímkel|Grzymkła]] dla [[Projekt Kyon|projektu Kyon]]. Jest to język fleksyjny i polisynentyczny, inspirowany językami germańskimi i mezoamerykańskimi.

Wewnątrz [[Kyon|konworldu]] jest językiem urzędowym [[Królestwo Daplów|królestwa Daplów]] na [[Półwysep Piri|półwyspie Piri]]. Jest to także język mniejszości [[Daplowie Południowi|południowodapelskiej]] w [[Erutia|Erutii]].
==Fonologia==
===Samogłoski===
{|class=wikitable style="text-align:center"
|-
!
!Przednie
!Centralne
!Tylne
|-
!Przymknięte
|{{IPA|i}} ''<nowiki></nowiki>'' • {{IPA|y}} ''<ü>''
|
|{{IPA|u}} ''<nowiki></nowiki>''
|-
!Środkowe
|{{IPA|ɛ}} ''<e>'' • {{IPA|œ}} ''<ö>''
|{{IPA|ə}} ''<y>''
|{{IPA|ɔ}} ''<o>''
|-
!Otwarte
|
|{{IPA|ä}} ''<a>''
|
|}

===Dyftongi===
W języku dapelskim występują 3 dyftongi:

* '''ai''' — [{{IPA|äi}}]
* '''yi''' — [{{IPA|əi}}]
* '''yu''' — [{{IPA|əu}}]

===Spółgłoski===
{| class="wikitable" style=text-align:center width="40%" min-width="350px"
|-
! colspan="2" |
!Wargowe
!Zębowe
!Dziąsłowe
!Miękkopod.
! Twardopodniebienne
|-
! colspan="2" align="center" | Nosowe
| align="center" | {{IPA|m}} ''<m>''
|
| align="center" | {{IPA|n}} ''<n>''
| align="center" | {{IPA|ɲ}} ''<ň>''
|{{IPA|ŋ}} ''<ñ>''
|-
! rowspan="2" style="text-align:left" |'''Zwarte'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align="center" | {{IPA|p}} ''<nowiki></nowiki>''
| align="center" | {{IPA|t}} ''<n>''
|
|
| align="center" | {{IPA|k}} ''<k>''
|-
! style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
| align="center" | {{IPA|b}} ''<nowiki></nowiki>''
| align="center" | {{IPA|d}} ''<d>''
|
|
| align="center" | {{IPA|g}} ''<g>''
|-
! style="text-align:left" |'''Afrykaty'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
|
|
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|t͡ɕ}} ''<č>''
|
|-
! rowspan="2" style="text-align:left" |'''Szczelinowe'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align="center" | {{IPA|f}} ''<f>''
|{{IPA|s}} ''<nowiki><s></nowiki>''
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|ɕ}} ''<š>''
| align="center" | {{IPA|x}} ''<h>''
|-
! style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
| align="center" | {{IPA|v}} ''<v>''
|{{IPA|z}} ''<z>''
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|ʑ}} ''<ž>''
|
|-
! colspan="2" align="center" | Aproksymanty
|
| align="center" |
|{{IPA|l}} ''<l>''
| align="center" | {{IPA|j}} ''<j>''
| align="center" |
|}
Spółgłoski dźwięczne są ubezdźwięczniane na końcu wyrazu i przed spółgłoską bezdźwięczną. Spółgłoski [b], [d] i [g] są poddane lenicji do szczelinowych na końcu wyrazu i przed spółgłoską:

labe → laf (ubezdźwięcznienie i lenicja)

===Struktura sylaby===
W dapelskim dopuszczalny model sylaby to (s)(C)(L)V(L)(C)(s), gdzie „L“ oznacza /{{IPA|n}}/ lub /{{IPA|l}}/.

===Zmiany fonologiczne===
Zmiany fonologiczne z pratiablajskiego do dapelskiego:
:m̥ l̥ n̥ ŋ̥ → m l n ŋ
:Vːj Vːw → Vj Vw
:wew → wow
:joj → jej
:juj → ij
:wiw → uw
:aw → ɔː
:ew → jɔː
:ow → uː
:ej → iː
:oj → wɛː
:aj → ɛː
:Cj → Cj
:Ci → Cji
:V(-i)Cj →V(-i)jCj
:(...)

==Pismo==
Do zapisu języka dapelskiego używa się rodzimego pisma dapelskiego, które jest pismem logograficznym i jest podstawową formą zapisu języka w konworldzie. Poza konworldem używany jest również zapis alfabetem łacińskim.
==Gramatyka==

=== Czasownik ===
W języku dapelskim czasowniki odmieniają się przez liczby, osoby i tryboaspekty. Osobę i liczbę oznacza się prefiksami, a aspekty sufiksami.

==== Tryboaspekty ====
W języku dapelskim istnieje dziesięć tryboaspektów:

* Progresywny — używany do określania czynności, która była w trakcie wykonywania w czasie punktu odniesienia;
* Dokonany — używany do określania czynności, która była już wykonana w czasie punktu odniesienia;
* Niedokonany — używany do określania czynności, która jest niedokończona w czasie punktu odniesienia, można dosłownie go tłumaczyć „mam jeszcze nie zrobione”;
* Zaprzeszły — używany do określania czynności, której efekt nie jest już widoczny w czasie punktu odniesienia — przykładem zdania używającego tego tryboaspektu jest „Ten las '''spłonął''' (ale już odrósł).”;
* Habitualny — używany do określania czynności, która wydarza się co jakiś czas.
* Przyszły — używany do określenia czynności przyszłej w stosunku do czasu odniesienia.
* Irrealny — używany do określenia czynności która miała się wydarzyć w czasie punktu odniesienia np. „Przyjechali, zanim '''ugotowaliśmy''' obiad. (Zostało to nam przerwane)”;
* Admonitywny — używany do ostrzeżenia przed wykonaniem czynności np. „'''Strzeż się wchodzić''' do lasu.”;
* Optatywny — używany do określania życzeń i rozkazów rozmówcy np. „'''Obyś szedł'''”.
* Dezyderatywny — używany do określania pragnień podmiotu np. „'''Chce iść'''”.

==== Koniugacja prefiksowa ====
Czasowniki odmieniają się bipersonalnie, a nawet tripersonalnie.
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|lü–
|leny–
|li–
|ly–
|lefs–
|lehs–
|leñs–
|lemi–
|-
!'''II.poj.'''
|mü–
|meny–
|myi–
|my–
|mefs–
|mehs–
|meñs–
|memi–
|-
!'''III.poj'''
|ü–
|eny–
|e–
|∅–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|-
!'''III.obw'''
|tü–
|teny–
|ti–
|ty–
|tefs–
|tehs–
|teñs–
|temi–
|-
!'''I.mn.in'''
|bü–
|beny–
|bi–
|by–
|befs–
|behs–
|beñs–
|bemi–
|-
!'''I.mn.eks'''
|hü–
|heny–
|hi–
|hy–
|hefs–
|hehs–
|heñs–
|hemi–
|-
!'''II.mn'''
|ñü–
|ñeny–
|ñyi–
|ñy–
|ñefs–
|ñehs–
|ñeñs–
|ñemi–
|-
!'''III.mn'''
|zü–
|zeny–
|zi–
|zy–
|zefs–
|zehs–
|zeñs–
|zemi–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|lö–
|leN–
|li–
|le–
|lefs–
|lehs–
|leñs–
|lemi–
|-
!'''II.poj.'''
|mö–
|meN–
|myi–
|me–
|mefs–
|mehs–
|meñs–
|memi–
|-
!'''III.poj'''
|ö–
|eN–
|e–
|∅–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|-

!'''III.obw'''
|tö–
|teN–
|ti–
|te–
|tefs–
|tehs–
|teñs–
|temi–
|-
!'''I.mn.in'''
|bö–
|beN–
|bi–
|be–
|befs–
|behs–
|beñs–
|bemi–
|-
!'''I.mn.eks'''
|hö–
|heN–
|hi–
|he–
|hefs–
|hehs–
|heñs–
|hemi–
|-
!'''II.mn'''
|ñö–
|ñeN–
|ñyi–
|ñe–
|ñefs–
|ñehs–
|ñeñs–
|ñemi–
|-
!'''III.mn'''
|zö–
|zeN–
|zi–
|ze–
|zefs–
|zehs–
|zeñs–
|zemi–
|}
W powyższych tabelach „N“ oznacza spółgłoskę nosową o tym samym miejscu artykulacji co następująca spółgłoska.

Prefiksy osobowe zakończone na spółgłoskę wywołują alternację następującej po nich bezdźwięcznej głoski szczelinowej:

f → p

h → k

s → t (nie dotyczy zbitek spółgłoskowych poza zbitką „sl“)

š → č

Tripersonalną odmianę tworzy się w następujący sposób:
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie dalsze'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''prefiks bipersonalny'''
'''(z twardej koniugacji)'''
!'''(...)ö–'''
|(...)ölu–
|(...)önu–
|(...)ömel–
|(...)ötel–
|(...)öfs–
|(...)öhs–
|(...)öñs–
|(...)ömi–
|-
!'''(...)eN–'''
|(...)enlu–
|(...)ennu–
|(...)emel–
|(...)entel–
|(...)embes–
|(...)eñkes–
|(...)eññes–
|(...)emmi–
|-
!'''(...)i–'''
|(...)ilu–
|(...)inu–
|(...)imel–
|(...)itel–
|(...)ifs–
|(...)ihs–
|(...)iñs–
|(...)imi–
|-

!'''(...)yi–'''
|(...)yilu–
|(...)yinu–
|(...)yimel–
|(...)yitel–
|(...)yifs–
|(...)yihs–
|(...)yiñs–
|(...)yimi–
|-
!'''(...)e–'''
|(...)elu–
|(...)enu–
|(...)emel–
|(...)etel–
|(...)efs–
|(...)ehs–
|(...)eñs–
|(...)emi–
|-
!'''(...)Cs–'''
|(...)Cslu–
|(...)Csnu–
|(...)Csmel–
|(...)Cstel–
|(...)Csbes–
|(...)Cskes–
|(...)Csñes–
|(...)Csmi–
|-
!'''(...)mi–'''
|(...)milu–
|(...)minu–
|(...)mimel–
|(...)mitel–
|(...)mifs–
|(...)mihs–
|(...)miñs–
|(...)mimi–
|-
!'''∅–'''
|lu–
|nu–
|mel–
|tel–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie dalsze'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''prefiks bipersonalny'''
'''(z twardej koniugacji)'''
!'''(...)ö–'''
|(...)ölyi–
|(...)önyi–
|(...)ömel–
|(...)ötel–
|(...)öfs–
|(...)öhs–
|(...)öñs–
|(...)ömi–
|-
!'''(...)eN–'''
|(...)enlyi–
|(...)ennyi–
|(...)emel–
|(...)entel–
|(...)embes–
|(...)eñkes–
|(...)eññes–
|(...)emmi–
|-
!'''(...)i–'''
|(...)ilyi–
|(...)inyi–
|(...)imel–
|(...)itel–
|(...)ifs–
|(...)ihs–
|(...)iñs–
|(...)imi–
|-

!'''(...)yi–'''
|(...)yilyi–
|(...)yinyi–
|(...)yimel–
|(...)yitel–
|(...)yifs–
|(...)yihs–
|(...)yiñs–
|(...)yimi–
|-
!'''(...)e–'''
|(...)elyi–
|(...)enyi–
|(...)emel–
|(...)etel–
|(...)efs–
|(...)ehs–
|(...)eñs–
|(...)emi–
|-
!'''(...)Cs–'''
|(...)Cslyi–
|(...)Csnyi–
|(...)Csmel–
|(...)Cstel–
|(...)Csbes–
|(...)Cskes–
|(...)Csñes–
|(...)Csmi–
|-
!'''(...)mi–'''
|(...)milyi–
|(...)minyi–
|(...)mimel–
|(...)mitel–
|(...)mifs–
|(...)mihs–
|(...)miñs–
|(...)mimi–
|-
!'''∅–'''
|lyi–
|nyi–
|mel–
|tel–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|}
==== Koniugacja sufiksowa ====
{| class="wikitable"
!
!'''Prog.'''
!'''Dok.'''
!'''Niedok.'''
!'''Zaprz.'''
!'''Habit.'''
!'''Przysz.'''
!'''Irreal.'''
!'''Admon.'''
!'''Optat.'''
!'''Dezyd.'''
|-
! '''e-koniugacja'''
|–s
|V̈–el
|–ef
|–esel
|–y
|–epen
|V̈–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''a-koniugacja'''
|–s
|V̈–el
|–ef
|–esel
|–e
|–epen
|V̈–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''i-konigacja'''
|Ȼ–s
| Ȼ–el
|–ef
|–esel
|–y
|–epen
|Ȼ–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''l-koniugacja'''
|–eLs
|–yLel
|–eLef
|–eLtel
|–yL
|Ȼ–Lepen
|Ȼ–Lels
|–eLt
|Ȼ–eL
|–eLk
|-
!'''s-koniugacja'''
|–es
|–yzel
|–ezef
|–estel
|–ys
|Ȼ–zepen
|Ȼ–zels
|–est
|Ȼ–s
|–esk
|}
„L“ oznacza „l“ lub „n“.

Ȼ oznacza utratę miękkości poprzedzającej spółgłoski:

č → k

š → h

ž → g (w przypadku sufiksu „–s“ i „–∅“ zachodzi tutaj regularna lenicja z ubezdźwięcznieniem do „h“)

V̈ oznacza przegłos poprzedniej samogłoski. Nie zachodzi, jeśli sufiks i tę samogłoskę dzieli więcej niż jedna spółgłoska.

ai, a → e

o, ö → ü

e, i → i

y → y, yi

u, yi → yi

==== Sufiksy zmieniające walencję ====
Do czasownika można dodać sufiksy, które mogą dodać lub odjąć ilość dozwolonych argumentów czasownika. Te sufiksy są dodawane bezpośrednio po temacie czasownika.

# strona bierna — sufiks „–as/ejas“
# strona kauzatywna — sufiks „–esöt/–töt“
# strona aplikatywna — sufiks „–min“

{| class="wikitable"
!
!'''forma optatywu'''
!'''bierna'''
!'''kauzatywna'''
!'''aplikatywna'''
|-
! '''e-koniugacja'''
|–∅
|–ejas
|–esöt
|–min
|-
!'''a-koniugacja'''
|–∅
|–ejas
|–esöt
|–min
|-
!'''i-konigacja'''
|–∅
|–ejas
| –esöt
|–min
|-
!'''l-koniugacja'''
|Ȼ–eL
|–yLas
|Ȼ–eLtöt
|Ȼ–eLmin
|-
!'''s-koniugacja'''
|Ȼ–s
|–yzas
|Ȼ–stöt
|Ȼ–smin
|}
=== Rzeczownik ===
Każdy rzeczownik ma trzy formy: niespecyficzną, będącą podstawową formą rzeczownika, specyficzną pojedynczą i specyficzną mnogą. Rzeczowniki mają siedem odmian:

* e-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę,
* y-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę,
* s-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę + „s“,
* n-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone na „en“,
* l-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone na „el“,
* j-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone samogłoskami „e“ i „y“,
* w-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone samogłoskami „o“ i „y“.
Poza tym rzeczowniki poprzez dodanie odpowiednich prefiksów do formy niespecyficznej można utworzyć rzeczowniki posesywne o znaczeniu: [podmiot] jest [posiadacza] X np. ''li–dap'' „on jest moim lasem“.

==== Odmiana rzeczowników sufiksowa ====
Rzeczowniki odmienia się w następujący sposób:
{| class="wikitable"
!
!'''forma niespecyficzna'''
!'''forma specyficzna pojedyncza'''
!'''forma specyficzna mnoga'''
|-
! '''e-odmiana'''
|–∅
|–e
|Ȼ–en
|-
!'''y-odmiana'''
|–∅
|–y / V̈–y
|Ȼ–en
|-
!'''s-odmiana'''
|Ȼ–s
| –ys
|–ezen
|-
!'''n-odmiana'''
|Ȼ–en
|–yn
|–enen
|-
!'''l-odmiana'''
|Ȼ–el
|–yl
|–eln
|-
!'''j-odmiana'''
|–V
|–i
|–in
|-
!'''w-odmiana'''
|–V
|–yu
|–yun
|}
Powyższą odmianę można zaaplikować do czasowników, aby utworzyć rzeczowniki odczasownikowe:

''–hab–'' „jeść“

''heñskafs —'' „my was zjadamy“

''heñskabys —'' „zjadanie was przez nas“

''heñskabel —'' „my was zjedliśmy“

''heñskabyl —'' „zjedzenie was przez nas“

''heñskabeh —'' „my chcemy was zjeść“

''heñskafke —'' „nasze pragnienie zjedzenia was“

Jak można zauważyć w ostatnim przykładzie dodanie końcówki formy określonej powoduje zanik samogłoski „e“ w przedostatniej sylabie niektórych sufiksów czasownika. Jako inny przykład można podać:

''heñskabef —'' „my was jeszcze nie dojedliśmy“

''heñskafpe —'' „niedojedzenie was przez nas“

==== Odmiana rzeczowników prefiksowa ====
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''RZECZOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''posiadacz'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|leli–
|lyny–
|ly–
|lytu–
|lef(e)N–
|leh(e)N–
|leñ(e)N–
|lem(e)N–
|-
!'''II.poj.'''
|meli–
|myny–
|my–
|mytu–
|mef(e)N–
|meh(e)N–
|meñ(e)N–
|mem(e)N–
|-
!'''III.poj'''
|li–
|ny–
|∅–
|tu–
|beN–
|heN–
|ñeN–
|meN–
|-
!'''III.obw'''
|teli–
|tyny–
|ty–
|tytu–
|tef(e)N–
|teh(e)N–
|teñ(e)N–
|tem(e)N
|-
!'''I.mn.in'''
|beli–
|byny–
|by–
|bytu–
|bef(e)N–
|beh(e)N–
|beñ(e)N–
|bem(e)N–
|-
!'''I.mn.eks'''
|heli–
|hyny–
|hy–
|hytu–
|hef(e)N–
|heh(e)N–
|heñ(e)N–
|hem(e)N–
|-
!'''II.mn'''
|ñeli–
|ñyny–
|ñy–
|ñytu–
|ñef(e)N–
|ñeh(e)N–
|ñeñ(e)N–
|ñem(e)N–
|-
!'''III.mn'''
|zeli–
|zyny–
|zy–
|zytu–
|zef(e)N–
|zeh(e)N–
|zeñ(e)N–
|zem(e)N–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''RZECZOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''posiadacz'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|leli–
|lyN–
|le–
|lytu–
|lef(e)N–
|leh(e)N–
|leñ(e)N–
|lem(e)N–
|-
!'''II.poj.'''
|meli–
|myN–
|me–
|mytu–
|mef(e)N–
|meh(e)N–
|meñ(e)N–
|mem(e)N–
|-
!'''III.poj'''
|li–
|ne–
|∅–
|tu–
|beN–
|heN–
|ñeN–
|meN–
|-
!'''III.obw'''
|teli–
|tyN–
|te–
|tytu–
|tef(e)N–
|teh(e)N–
|teñ(e)N–
|tem(e)N–
|-
!'''I.mn.in'''
|beli–
|byN–
|be–
|bytu–
|bef(e)N–
|beh(e)N–
|beñ(e)N–
|bem(e)N–
|-
!'''I.mn.eks'''
|heli–
|hyN–
|he–
|hytu–
|hef(e)N–
|heh(e)N–
|heñ(e)N–
|hem(e)N–
|-
!'''II.mn'''
|ñeli–
|ñyN–
|ñe–
|ñytu–
|ñef(e)N–
|ñeh(e)N–
|ñeñ(e)N–
|ñem(e)N–
|-
!'''III.mn'''
|zeli–
|zyN–
|ze–
|zytu–
|zef(e)N–
|zeh(e)N–
|zeñ(e)N–
|zem(e)N–
|}
W powyższych tabelkach „(e)“ oznacza samogłoskę "e" przed tematami zaczynającymi się na spółgłoskę i brak samogłoski przed tematami samogłoskowymi.

=== Zdania podrzędne ===
W języku dapelskim zdania podrzędne tworzy się poprzez ich nominalizację sufiksem specyficzności. W przeciwieństwie do języka polskiego zdanie podrzędne musi zawierać głowę np:

''Eluse hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka.“

''Eluse hihabys taks. —'' „Erutańczyk, którego zjadamy, jest smaczny.“

Czasowniki statyczne (odpowiedniki przymiotników) nie są nominalizowane:

''Eluse taks.'' — „Erutańczyk jest smaczny.“

''Eluse taks hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka, który jest smaczny.“

==== Mowa niezależna ====
W dapelskim nie występuje mowa zależna. Zdania podrzędne w zdaniach z czasownikami takimi jak „myśleć“ i „mówić“ są wypowiadane z tą samą osobą, z którą zostały pomyślane i wypowiedziane, nie potrzebują także sufiksu nominalizacyjnego:

''Eluse hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka.“

''Eluse hihafs zylaiks.'' — „Pomyśleli, że zjadają Erutańczyka.“

=== Słowotwórstwo ===
Są dwa sposoby tworzenia nowych słów w dapelskim: modyfikacja rzeczowników poprzez dodanie afiksów i tworzenie złożeń, oraz modyfikacja czasowników w sposób identyczny do tworzenia zdań podrzędnych.

==== Modyfikacja czasowników ====
Część zdań podrzędnych staje się utartymi zwrotami używanymi jak rzeczowniki. Jest to bardzo produktywna metoda tworzenia rzeczowników w dapelskim.

===== Czasowniki w aspekcie habitualnym =====
Poprzez użycie znominalizowanej formy czasownika w aspekcie habitualnym można utworzyć rzeczowniki o znaczeniu „ktoś kto często X” np.

''syzyny'' — „wojownik” od ''syzyn'' „często walczy”

===== Czasowniki w aspekcie irrealnym =====
Znominalizowany czasownik w aspekcie irrealnym oznacza „skłonny do X”.

''tabyneslys'' — „łamliwy” od ''tabynesels'' „ma się złamać”

===== Czasowniki w aspekcie dokonanym =====
Rzeczowniki można utworzyć również od zdań z czasownikami dokonanymi. Takie rzeczowniki oznaczają wykonwacę czynności:

''hyihen miminamynyl'' — „zarządca” od ''hyihen miminamynel'' „wydał im rozkazy”

==== Modyfikacja rzeczowników ====
Istnieje kilka afiksów, którymi można modyfikować rzeczowniki.

===== Prefiks „man–” =====
Prefiks „man–” tworzy słowa o znaczeniu melioratywnym. Pochodzi od słowa „man” oznaczającego złoto.

===== Sufiks „–sas” =====
Sufiks „–sas” lub „–tas” oznacza „miejsce/przedmiot, w którym jest

== Przykładowe teksty ==
{| class="wikitable"
! width="500px" style="text-align: center;" |Tekst dapelski (łacinka)
! width="500px" style="text-align: center;" |Tekst polski
! width="500px" style="text-align: center;" |Glossy
|-
| '''''Nyhe sofeln zyjas'''''Lane my nyhe müs tejelys, sofeln mičiññenel. IIe ka sofyl sogelys higes, oge ka sofyl tysyigys tymyips zyis, any ka sofyl žysy dytlyn ka hitylpys. Nyhe sofeln misehnel žys sofeln milesi lyčinys ka litet ibes. Sofeln nyhe zemelkusehnel nyhe fi, hentet zyjibes ka žys eš nyhe tumüs sis handany telbudözmini lyčiny, lane müs tejely. Nyhe fijyl ly tyžynys tufeh jüññanel.
| '''''Owca i konie'''''Na wzgórzu owca, która nie miała wełny, zobaczyła konie; jeden ciągnął ciężki wóz, drugi dźwigał wielki ładunek, a trzeci wiózł szybko człowieka. Owca rzekła do koni: „Serce mnie boli, widząc, co człowiek nakazuje robić koniom”. Konie odpowiedziały: „Słuchaj, owco, serca nas bolą, kiedy widzimy, jak człowiek, pan, zabiera twoją wełnę na płaszcz dla samego siebie. I owca nie ma wełny”. Usłyszawszy to, owca pobiegła przez równinę.
| Owca koń-PL 3PL-zeWzgórze-SPEC 3SG-na owca-SPEC 3SG-wełna 4SG-nieistnieć-PROG-SPEC, koń-PL 3SG-3PL-widzieć-INIC-DOK. Jeden-SPEC 3SG-wnętrze koń-SPEC wóz-SPEC 3SG-4SG–horyzontalnie-ciągnąć-PROG, dwa-SPEC 3SG-wnętrze koń-SPEC 4SG-ciężki-PROG-SPEC 4SG-wielki-PROG 3SG-4SG-nieść-prog, trzy-SPEC 3SG-wnętrze koń-SPEC człowiek-SPEC 3SG-szybki-SPEC 3SG-wnętrze 3SG-4SG-horyzontalnie-wieźć-PROG. owca-SPEC koń-PL 3SG-4SG-3PL-powiedzieć-DOK człowiek koń-PL 3SG-4SG-3PL-rozkazywać-HABIT-SPEC 1SG-4SG-widzieć-PROG-SPEC 3SG-wnętrze 1SG-serce 3SG-bolesne-PROG. Koń-PL owca-SPEC 3PL-4SG-3SG-przeciwnie-powiedzieć-DOK owca 3SG-4SG-słuchać-OPT, 1PL-serce 3PL-bolesne-PROG 3SG-wnętrze człowiek pan owca-SPEC 4SG-wełna 3SG-płaszcz 3SG-4SG-4SG-nazewnątrz-brać-APL-HABIT-SPEC 1SG-4SG-widzieć-SPEC; owca-SPEC 3SG-wełna 4SG-nieistnieć-HABIT. owca-SPEC słyszeć-DOK-SPEC 3SG-po 4SG-płaski-PROG-SPEC 4SG-przez biegnąć-INIC-DOK.
|}

==Przypisy==
<references/>
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]
[[Kategoria:Medengia]]
[[Kategoria:Języki Tiablajskie]]
[[Kategoria:Użytkownik:Grímkel]]

Język dapelski

2025-09-28T12:59:34Z

Grímkel:

{{język
| kolor = #006633
| nazwa = Język dapelski
| nazwa własna = Dapeln mentehs
| twórca = [[User:Grímkel|Grímkel]] w 2025
| nazwa conworldu = [[Kyon]]
| państwa = [[Królestwo Daplów|Daplia]] (urzędowy)
| regiony = [[Półwysep Piri]]
| alfabet = pismo dapelskie, alfabet łaciński
| typologia = fleksyjny, polisyntetyczny SOV
| klasyfikacja =
[[Języki tiablajskie]]
: '''Język dapelski'''
}}
{{słownik}}
'''Język dapelski''' (dpl. ''Dapeln mentehs'' [{{IPA|ˈdäpɛln 'mɛntɛxs}}]) — język stworzony przez [[Użytkownik:Grímkel|Grzymkła]] dla [[Projekt Kyon|projektu Kyon]]. Jest to język fleksyjny i polisynentyczny, inspirowany językami germańskimi i mezoamerykańskimi.

Wewnątrz [[Kyon|konworldu]] jest językiem urzędowym [[Królestwo Daplów|królestwa Daplów]] na [[Półwysep Piri|półwyspie Piri]]. Jest to także język mniejszości [[Daplowie Południowi|południowodapelskiej]] w [[Erutia|Erutii]].
==Fonologia==
===Samogłoski===
{|class=wikitable style="text-align:center"
|-
!
!Przednie
!Centralne
!Tylne
|-
!Przymknięte
|{{IPA|i}} ''<nowiki></nowiki>'' • {{IPA|y}} ''<ü>''
|
|{{IPA|u}} ''<nowiki></nowiki>''
|-
!Środkowe
|{{IPA|ɛ}} ''<e>'' • {{IPA|œ}} ''<ö>''
|{{IPA|ə}} ''<y>''
|{{IPA|ɔ}} ''<o>''
|-
!Otwarte
|
|{{IPA|ä}} ''<a>''
|
|}

===Dyftongi===
W języku dapelskim występują 3 dyftongi:

* '''ai''' — [{{IPA|äi}}]
* '''yi''' — [{{IPA|əi}}]
* '''yu''' — [{{IPA|əu}}]

===Spółgłoski===
{| class="wikitable" style=text-align:center width="40%" min-width="350px"
|-
! colspan="2" |
!Wargowe
!Zębowe
!Dziąsłowe
!Miękkopod.
! Twardopodniebienne
|-
! colspan="2" align="center" | Nosowe
| align="center" | {{IPA|m}} ''<m>''
|
| align="center" | {{IPA|n}} ''<n>''
| align="center" | {{IPA|ɲ}} ''<ň>''
|{{IPA|ŋ}} ''<ñ>''
|-
! rowspan="2" style="text-align:left" |'''Zwarte'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align="center" | {{IPA|p}} ''<nowiki></nowiki>''
| align="center" | {{IPA|t}} ''<n>''
|
|
| align="center" | {{IPA|k}} ''<k>''
|-
! style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
| align="center" | {{IPA|b}} ''<nowiki></nowiki>''
| align="center" | {{IPA|d}} ''<d>''
|
|
| align="center" | {{IPA|g}} ''<g>''
|-
! style="text-align:left" |'''Afrykaty'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
|
|
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|t͡ɕ}} ''<č>''
|
|-
! rowspan="2" style="text-align:left" |'''Szczelinowe'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align="center" | {{IPA|f}} ''<f>''
|{{IPA|s}} ''<nowiki><s></nowiki>''
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|ɕ}} ''<š>''
| align="center" | {{IPA|x}} ''<h>''
|-
! style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
| align="center" | {{IPA|v}} ''<v>''
|{{IPA|z}} ''<z>''
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|ʑ}} ''<ž>''
|
|-
! colspan="2" align="center" | Aproksymanty
|
| align="center" |
|{{IPA|l}} ''<l>''
| align="center" | {{IPA|j}} ''<j>''
| align="center" |
|}
Spółgłoski dźwięczne są ubezdźwięczniane na końcu wyrazu i przed spółgłoską bezdźwięczną. Spółgłoski [b], [d] i [g] są poddane lenicji do szczelinowych na końcu wyrazu i przed spółgłoską:

labe → laf (ubezdźwięcznienie i lenicja)

===Struktura sylaby===
W dapelskim dopuszczalny model sylaby to (s)(C)(L)V(L)(C)(s), gdzie „L“ oznacza /{{IPA|n}}/ lub /{{IPA|l}}/.

===Zmiany fonologiczne===
Zmiany fonologiczne z pratiablajskiego do dapelskiego:
:m̥ l̥ n̥ ŋ̥ → m l n ŋ
:Vːj Vːw → Vj Vw
:wew → wow
:joj → jej
:juj → ij
:wiw → uw
:aw → ɔː
:ew → jɔː
:ow → uː
:ej → iː
:oj → wɛː
:aj → ɛː
:Cj → Cj
:Ci → Cji
:V(-i)Cj →V(-i)jCj
:(...)

==Pismo==
Do zapisu języka dapelskiego używa się rodzimego pisma dapelskiego, które jest pismem logograficznym i jest podstawową formą zapisu języka w konworldzie. Poza konworldem używany jest również zapis alfabetem łacińskim.
==Gramatyka==

=== Czasownik ===
W języku dapelskim czasowniki odmieniają się przez liczby, osoby i tryboaspekty. Osobę i liczbę oznacza się prefiksami, a aspekty sufiksami.

==== Tryboaspekty ====
W języku dapelskim istnieje dziesięć tryboaspektów:

* Progresywny — używany do określania czynności, która była w trakcie wykonywania w czasie punktu odniesienia;
* Dokonany — używany do określania czynności, która była już wykonana w czasie punktu odniesienia;
* Niedokonany — używany do określania czynności, która jest niedokończona w czasie punktu odniesienia, można dosłownie go tłumaczyć „mam jeszcze nie zrobione”;
* Zaprzeszły — używany do określania czynności, której efekt nie jest już widoczny w czasie punktu odniesienia — przykładem zdania używającego tego tryboaspektu jest „Ten las '''spłonął''' (ale już odrósł).”;
* Habitualny — używany do określania czynności, która wydarza się co jakiś czas.
* Przyszły — używany do określenia czynności przyszłej w stosunku do czasu odniesienia.
* Irrealny — używany do określenia czynności która miała się wydarzyć w czasie punktu odniesienia np. „Przyjechali, zanim '''ugotowaliśmy''' obiad. (Zostało to nam przerwane)”;
* Admonitywny — używany do ostrzeżenia przed wykonaniem czynności np. „'''Strzeż się wchodzić''' do lasu.”;
* Optatywny — używany do określania życzeń i rozkazów rozmówcy np. „'''Obyś szedł'''”.
* Dezyderatywny — używany do określania pragnień podmiotu np. „'''Chce iść'''”.

==== Koniugacja prefiksowa ====
Czasowniki odmieniają się bipersonalnie, a nawet tripersonalnie.
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|lü–
|leny–
|li–
|ly–
|lefs–
|lehs–
|leñs–
|lemi–
|-
!'''II.poj.'''
|mü–
|meny–
|myi–
|my–
|mefs–
|mehs–
|meñs–
|memi–
|-
!'''III.poj'''
|ü–
|eny–
|e–
|∅–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|-
!'''III.obw'''
|tü–
|teny–
|ti–
|ty–
|tefs–
|tehs–
|teñs–
|temi–
|-
!'''I.mn.in'''
|bü–
|beny–
|bi–
|by–
|befs–
|behs–
|beñs–
|bemi–
|-
!'''I.mn.eks'''
|hü–
|heny–
|hi–
|hy–
|hefs–
|hehs–
|heñs–
|hemi–
|-
!'''II.mn'''
|ñü–
|ñeny–
|ñyi–
|ñy–
|ñefs–
|ñehs–
|ñeñs–
|ñemi–
|-
!'''III.mn'''
|zü–
|zeny–
|zi–
|zy–
|zefs–
|zehs–
|zeñs–
|zemi–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|lö–
|leN–
|li–
|le–
|lefs–
|lehs–
|leñs–
|lemi–
|-
!'''II.poj.'''
|mö–
|meN–
|myi–
|me–
|mefs–
|mehs–
|meñs–
|memi–
|-
!'''III.poj'''
|ö–
|eN–
|e–
|∅–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|-

!'''III.obw'''
|tö–
|teN–
|ti–
|te–
|tefs–
|tehs–
|teñs–
|temi–
|-
!'''I.mn.in'''
|bö–
|beN–
|bi–
|be–
|befs–
|behs–
|beñs–
|bemi–
|-
!'''I.mn.eks'''
|hö–
|heN–
|hi–
|he–
|hefs–
|hehs–
|heñs–
|hemi–
|-
!'''II.mn'''
|ñö–
|ñeN–
|ñyi–
|ñe–
|ñefs–
|ñehs–
|ñeñs–
|ñemi–
|-
!'''III.mn'''
|zö–
|zeN–
|zi–
|ze–
|zefs–
|zehs–
|zeñs–
|zemi–
|}
W powyższych tabelach „N“ oznacza spółgłoskę nosową o tym samym miejscu artykulacji co następująca spółgłoska.

Prefiksy osobowe zakończone na spółgłoskę wywołują alternację następującej po nich bezdźwięcznej głoski szczelinowej:

f → p

h → k

s → t (nie dotyczy zbitek spółgłoskowych poza zbitką „sl“)

š → č

Tripersonalną odmianę tworzy się w następujący sposób:
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie dalsze'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''prefiks bipersonalny'''
'''(z twardej koniugacji)'''
!'''(...)ö–'''
|(...)ölu–
|(...)önu–
|(...)ömel–
|(...)ötel–
|(...)öfs–
|(...)öhs–
|(...)öñs–
|(...)ömi–
|-
!'''(...)eN–'''
|(...)enlu–
|(...)ennu–
|(...)emel–
|(...)entel–
|(...)embes–
|(...)eñkes–
|(...)eññes–
|(...)emmi–
|-
!'''(...)i–'''
|(...)ilu–
|(...)inu–
|(...)imel–
|(...)itel–
|(...)ifs–
|(...)ihs–
|(...)iñs–
|(...)imi–
|-

!'''(...)yi–'''
|(...)yilu–
|(...)yinu–
|(...)yimel–
|(...)yitel–
|(...)yifs–
|(...)yihs–
|(...)yiñs–
|(...)yimi–
|-
!'''(...)e–'''
|(...)elu–
|(...)enu–
|(...)emel–
|(...)etel–
|(...)efs–
|(...)ehs–
|(...)eñs–
|(...)emi–
|-
!'''(...)Cs–'''
|(...)Cslu–
|(...)Csnu–
|(...)Csmel–
|(...)Cstel–
|(...)Csbes–
|(...)Cskes–
|(...)Csñes–
|(...)Csmi–
|-
!'''(...)mi–'''
|(...)milu–
|(...)minu–
|(...)mimel–
|(...)mitel–
|(...)mifs–
|(...)mihs–
|(...)miñs–
|(...)mimi–
|-
!'''∅–'''
|lu–
|nu–
|mel–
|tel–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie dalsze'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''prefiks bipersonalny'''
'''(z twardej koniugacji)'''
!'''(...)ö–'''
|(...)ölyi–
|(...)önyi–
|(...)ömel–
|(...)ötel–
|(...)öfs–
|(...)öhs–
|(...)öñs–
|(...)ömi–
|-
!'''(...)eN–'''
|(...)enlyi–
|(...)ennyi–
|(...)emel–
|(...)entel–
|(...)embes–
|(...)eñkes–
|(...)eññes–
|(...)emmi–
|-
!'''(...)i–'''
|(...)ilyi–
|(...)inyi–
|(...)imel–
|(...)itel–
|(...)ifs–
|(...)ihs–
|(...)iñs–
|(...)imi–
|-

!'''(...)yi–'''
|(...)yilyi–
|(...)yinyi–
|(...)yimel–
|(...)yitel–
|(...)yifs–
|(...)yihs–
|(...)yiñs–
|(...)yimi–
|-
!'''(...)e–'''
|(...)elyi–
|(...)enyi–
|(...)emel–
|(...)etel–
|(...)efs–
|(...)ehs–
|(...)eñs–
|(...)emi–
|-
!'''(...)Cs–'''
|(...)Cslyi–
|(...)Csnyi–
|(...)Csmel–
|(...)Cstel–
|(...)Csbes–
|(...)Cskes–
|(...)Csñes–
|(...)Csmi–
|-
!'''(...)mi–'''
|(...)milyi–
|(...)minyi–
|(...)mimel–
|(...)mitel–
|(...)mifs–
|(...)mihs–
|(...)miñs–
|(...)mimi–
|-
!'''∅–'''
|lyi–
|nyi–
|mel–
|tel–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|}
==== Koniugacja sufiksowa ====
{| class="wikitable"
!
!'''Prog.'''
!'''Dok.'''
!'''Niedok.'''
!'''Zaprz.'''
!'''Habit.'''
!'''Przysz.'''
!'''Irreal.'''
!'''Admon.'''
!'''Optat.'''
!'''Dezyd.'''
|-
! '''e-koniugacja'''
|–s
|V̈–el
|–ef
|–esel
|–y
|–epen
|V̈–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''a-koniugacja'''
|–s
|V̈–el
|–ef
|–esel
|–e
|–epen
|V̈–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''i-konigacja'''
|Ȼ–s
| Ȼ–el
|–ef
|–esel
|–y
|–epen
|Ȼ–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''l-koniugacja'''
|–eLs
|–yLel
|–eLef
|–eLtel
|–yL
|Ȼ–Lepen
|Ȼ–Lels
|–eLt
|Ȼ–eL
|–eLk
|-
!'''s-koniugacja'''
|–es
|–yzel
|–ezef
|–estel
|–ys
|Ȼ–zepen
|Ȼ–zels
|–est
|Ȼ–s
|–esk
|}
„L“ oznacza „l“ lub „n“.

Ȼ oznacza utratę miękkości poprzedzającej spółgłoski:

č → k

š → h

ž → g (w przypadku sufiksu „–s“ i „–∅“ zachodzi tutaj regularna lenicja z ubezdźwięcznieniem do „h“)

V̈ oznacza przegłos poprzedniej samogłoski. Nie zachodzi, jeśli sufiks i tę samogłoskę dzieli więcej niż jedna spółgłoska.

ai, a → e

o, ö → ü

e, i → i

y → y, yi

u, yi → yi

==== Sufiksy zmieniające walencję ====
Do czasownika można dodać sufiksy, które mogą dodać lub odjąć ilość dozwolonych argumentów czasownika. Te sufiksy są dodawane bezpośrednio po temacie czasownika.

# strona bierna — sufiks „–as/ejas“
# strona kauzatywna — sufiks „–esöt/–töt“
# strona aplikatywna — sufiks „–min“

{| class="wikitable"
!
!'''forma optatywu'''
!'''bierna'''
!'''kauzatywna'''
!'''aplikatywna'''
|-
! '''e-koniugacja'''
|–∅
|–ejas
|–esöt
|–min
|-
!'''a-koniugacja'''
|–∅
|–ejas
|–esöt
|–min
|-
!'''i-konigacja'''
|–∅
|–ejas
| –esöt
|–min
|-
!'''l-koniugacja'''
|Ȼ–eL
|–yLas
|Ȼ–eLtöt
|Ȼ–eLmin
|-
!'''s-koniugacja'''
|Ȼ–s
|–yzas
|Ȼ–stöt
|Ȼ–smin
|}
=== Rzeczownik ===
Każdy rzeczownik ma trzy formy: niespecyficzną, będącą podstawową formą rzeczownika, specyficzną pojedynczą i specyficzną mnogą. Rzeczowniki mają siedem odmian:

* e-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę,
* y-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę,
* s-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę + „s“,
* n-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone na „en“,
* l-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone na „el“,
* j-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone samogłoskami „e“ i „y“,
* w-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone samogłoskami „o“ i „y“.
Poza tym rzeczowniki poprzez dodanie odpowiednich prefiksów do formy niespecyficznej można utworzyć rzeczowniki posesywne o znaczeniu: [podmiot] jest [posiadacza] X np. ''li–dap'' „on jest moim lasem“.

==== Odmiana rzeczowników sufiksowa ====
Rzeczowniki odmienia się w następujący sposób:
{| class="wikitable"
!
!'''forma niespecyficzna'''
!'''forma specyficzna pojedyncza'''
!'''forma specyficzna mnoga'''
|-
! '''e-odmiana'''
|–∅
|–e
|Ȼ–en
|-
!'''y-odmiana'''
|–∅
|–y / V̈–y
|Ȼ–en
|-
!'''s-odmiana'''
|Ȼ–s
| –ys
|–ezen
|-
!'''n-odmiana'''
|Ȼ–en
|–yn
|–enen
|-
!'''l-odmiana'''
|Ȼ–el
|–yl
|–eln
|-
!'''j-odmiana'''
|–V
|–i
|–in
|-
!'''w-odmiana'''
|–V
|–yu
|–yun
|}
Powyższą odmianę można zaaplikować do czasowników, aby utworzyć rzeczowniki odczasownikowe:

''–hab–'' „jeść“

''heñskafs —'' „my was zjadamy“

''heñskabys —'' „zjadanie was przez nas“

''heñskabel —'' „my was zjedliśmy“

''heñskabyl —'' „zjedzenie was przez nas“

''heñskabeh —'' „my chcemy was zjeść“

''heñskafke —'' „nasze pragnienie zjedzenia was“

Jak można zauważyć w ostatnim przykładzie dodanie końcówki formy określonej powoduje zanik samogłoski „e“ w przedostatniej sylabie niektórych sufiksów czasownika. Jako inny przykład można podać:

''heñskabef —'' „my was jeszcze nie dojedliśmy“

''heñskafpe —'' „niedojedzenie was przez nas“

==== Odmiana rzeczowników prefiksowa ====
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''RZECZOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''posiadacz'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|leli–
|lyny–
|ly–
|lytu–
|lef(e)N–
|leh(e)N–
|leñ(e)N–
|lem(e)N–
|-
!'''II.poj.'''
|meli–
|myny–
|my–
|mytu–
|mef(e)N–
|meh(e)N–
|meñ(e)N–
|mem(e)N–
|-
!'''III.poj'''
|li–
|ny–
|∅–
|tu–
|beN–
|heN–
|ñeN–
|meN–
|-
!'''III.obw'''
|teli–
|tyny–
|ty–
|tytu–
|tef(e)N–
|teh(e)N–
|teñ(e)N–
|tem(e)N
|-
!'''I.mn.in'''
|beli–
|byny–
|by–
|bytu–
|bef(e)N–
|beh(e)N–
|beñ(e)N–
|bem(e)N–
|-
!'''I.mn.eks'''
|heli–
|hyny–
|hy–
|hytu–
|hef(e)N–
|heh(e)N–
|heñ(e)N–
|hem(e)N–
|-
!'''II.mn'''
|ñeli–
|ñyny–
|ñy–
|ñytu–
|ñef(e)N–
|ñeh(e)N–
|ñeñ(e)N–
|ñem(e)N–
|-
!'''III.mn'''
|zeli–
|zyny–
|zy–
|zytu–
|zef(e)N–
|zeh(e)N–
|zeñ(e)N–
|zem(e)N–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''RZECZOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''posiadacz'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|leli–
|lyN–
|le–
|lytu–
|lef(e)N–
|leh(e)N–
|leñ(e)N–
|lem(e)N–
|-
!'''II.poj.'''
|meli–
|myN–
|me–
|mytu–
|mef(e)N–
|meh(e)N–
|meñ(e)N–
|mem(e)N–
|-
!'''III.poj'''
|li–
|ne–
|∅–
|tu–
|beN–
|heN–
|ñeN–
|meN–
|-
!'''III.obw'''
|teli–
|tyN–
|te–
|tytu–
|tef(e)N–
|teh(e)N–
|teñ(e)N–
|tem(e)N–
|-
!'''I.mn.in'''
|beli–
|byN–
|be–
|bytu–
|bef(e)N–
|beh(e)N–
|beñ(e)N–
|bem(e)N–
|-
!'''I.mn.eks'''
|heli–
|hyN–
|he–
|hytu–
|hef(e)N–
|heh(e)N–
|heñ(e)N–
|hem(e)N–
|-
!'''II.mn'''
|ñeli–
|ñyN–
|ñe–
|ñytu–
|ñef(e)N–
|ñeh(e)N–
|ñeñ(e)N–
|ñem(e)N–
|-
!'''III.mn'''
|zeli–
|zyN–
|ze–
|zytu–
|zef(e)N–
|zeh(e)N–
|zeñ(e)N–
|zem(e)N–
|}
W powyższych tabelkach „(e)“ oznacza samogłoskę "e" przed tematami zaczynającymi się na spółgłoskę i brak samogłoski przed tematami samogłoskowymi.

=== Zdania podrzędne ===
W języku dapelskim zdania podrzędne tworzy się poprzez ich nominalizację sufiksem specyficzności. W przeciwieństwie do języka polskiego zdanie podrzędne musi zawierać głowę np:

''Eluse hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka.“

''Eluse hihabys taks. —'' „Erutańczyk, którego zjadamy, jest smaczny.“

Czasowniki statyczne (odpowiedniki przymiotników) nie są nominalizowane:

''Eluse taks.'' — „Erutańczyk jest smaczny.“

''Eluse taks hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka, który jest smaczny.“

==== Mowa niezależna ====
W dapelskim nie występuje mowa zależna. Zdania podrzędne w zdaniach z czasownikami takimi jak „myśleć“ i „mówić“ są wypowiadane z tą samą osobą, z którą zostały pomyślane i wypowiedziane, nie potrzebują także sufiksu nominalizacyjnego:

''Eluse hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka.“

''Eluse hihafs zylaiks.'' — „Pomyśleli, że zjadają Erutańczyka.“

=== Słowotwórstwo ===
Są dwa sposoby tworzenia nowych słów w dapelskim: modyfikacja rzeczowników poprzez dodanie afiksów i tworzenie złożeń, oraz modyfikacja czasowników w sposób identyczny do tworzenia zdań podrzędnych.

==== Modyfikacja czasowników ====
Część zdań podrzędnych staje się utartymi zwrotami używanymi jak rzeczowniki. Jest to bardzo produktywna metoda tworzenia rzeczowników w dapelskim.

===== Czasowniki w aspekcie habitualnym =====
Poprzez użycie znominalizowanej formy czasownika w aspekcie habitualnym można utworzyć rzeczowniki o znaczeniu „ktoś kto często X” np.

''syzyny'' — „wojownik” od ''syzyn'' „często walczy”

===== Czasowniki w aspekcie irrealnym =====
Znominalizowany czasownik w aspekcie irrealnym oznacza „skłonny do X”.

''tabyneslys'' — „łamliwy” od ''tabynesels'' „ma się złamać”

===== Czasowniki w aspekcie dokonanym =====
Rzeczowniki można utworzyć również od zdań z czasownikami dokonanymi. Takie rzeczowniki oznaczają wykonwacę czynności:

''hyihen miminamynyl'' — „zarządca” od ''hyihen miminamynel'' „wydał im rozkazy”

==== Modyfikacja rzeczowników ====
Istnieje kilka afiksów, którymi można modyfikować rzeczowniki.

===== Prefiks „man–” =====
Prefiks „man–” tworzy słowa o znaczeniu melioratywnym. Pochodzi od słowa „man” oznaczającego złoto.

===== Sufiks „–sas” =====
Sufiks „–sas” lub „–tas” oznacza „miejsce/przedmiot, w którym jest

== Przykładowe teksty ==
{| class="wikitable"
! width="500px" style="text-align: center;" |Tekst dapelski (łacinka)
! width="500px" style="text-align: center;" |Tekst polski
! width="500px" style="text-align: center;" |Glossy
|-
| '''''Nyhe sofeln zyjas'''''Lane my nyhe müs tejelys, sofeln mičiññenel. IIe ka sofyl sogelys higes, oge ka sofyl tysyigys tymyips zyis, any ka sofyl žysy dytlyn ka hitylpys. Nyhe sofeln misehnel žysy sofeln milesi lyčinys ka litet ibes. Sofeln nyhe zemelkusehnel nyhe fi, hentet zyjibes ka žys eš nyhe tumüs sis handany telbudözmini lyčiny, lane müs tejely. Nyhe fijyl ly tyžynys tufeh jüññanel.
| '''''Owca i konie'''''Na wzgórzu owca, która nie miała wełny, zobaczyła konie; jeden ciągnął ciężki wóz, drugi dźwigał wielki ładunek, a trzeci wiózł szybko człowieka. Owca rzekła do koni: „Serce mnie boli, widząc, co człowiek nakazuje robić koniom”. Konie odpowiedziały: „Słuchaj, owco, serca nas bolą, kiedy widzimy, jak człowiek, pan, zabiera twoją wełnę na płaszcz dla samego siebie. I owca nie ma wełny”. Usłyszawszy to, owca pobiegła przez równinę.
| Owca koń-PL 3PL-zeWzgórze-SPEC 3SG-na owca-SPEC 3SG-wełna 4SG-nieistnieć-PROG-SPEC, koń-PL 3SG-3PL-widzieć-INIC-DOK. Jeden-SPEC 3SG-wnętrze koń-SPEC wóz-SPEC 3SG-4SG–horyzontalnie-ciągnąć-PROG, dwa-SPEC 3SG-wnętrze koń-SPEC 4SG-ciężki-PROG-SPEC 4SG-wielki-PROG 3SG-4SG-nieść-prog, trzy-SPEC 3SG-wnętrze koń-SPEC człowiek-SPEC 3SG-szybki-SPEC 3SG-wnętrze 3SG-4SG-horyzontalnie-wieźć-PROG. owca-SPEC koń-PL 3SG-4SG-3PL-powiedzieć-DOK człowiek-SPEC koń-PL 3SG-4SG-3PL-rozkazywać-HABIT-SPEC 1SG-4SG-widzieć-PROG-SPEC 3SG-wnętrze 1SG-serce 3SG-bolesne-PROG. Koń-PL owca-SPEC 3PL-4SG-3SG-przeciwnie-powiedzieć-DOK owca 3SG-4SG-słuchać-OPT, 1PL-serce 3PL-bolesne-PROG 3SG-wnętrze człowiek-SPEC pan-SPEC owca-SPEC 4SG-wełna 3SG-płaszcz 3SG-4SG-4SG-nazewnątrz-brać-APL-HABIT-SPEC 1SG-4SG-widzieć-SPEC; owca-SPEC 3SG-wełna 4SG-nieistnieć-HABIT. owca-SPEC słyszeć-DOK-SPEC 3SG-po 4SG-płaski-PROG-SPEC 4SG-przez biegnąć-INIC-DOK.
|}

==Przypisy==
<references/>
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]
[[Kategoria:Medengia]]
[[Kategoria:Języki Tiablajskie]]
[[Kategoria:Użytkownik:Grímkel]]

Język dapelski

2025-09-28T06:27:39Z

Grímkel:

{{język
| kolor = #006633
| nazwa = Język dapelski
| nazwa własna = Dapeln mentehs
| twórca = [[User:Grímkel|Grímkel]] w 2025
| nazwa conworldu = [[Kyon]]
| państwa = [[Królestwo Daplów|Daplia]] (urzędowy)
| regiony = [[Półwysep Piri]]
| alfabet = pismo dapelskie, alfabet łaciński
| typologia = fleksyjny, polisyntetyczny SOV
| klasyfikacja =
[[Języki tiablajskie]]
: '''Język dapelski'''
}}
{{słownik}}
'''Język dapelski''' (dpl. ''Dapeln mentehs'' [{{IPA|ˈdäpɛln 'mɛntɛxs}}]) — język stworzony przez [[Użytkownik:Grímkel|Grzymkła]] dla [[Projekt Kyon|projektu Kyon]]. Jest to język fleksyjny i polisynentyczny, inspirowany językami germańskimi i mezoamerykańskimi.

Wewnątrz [[Kyon|konworldu]] jest językiem urzędowym [[Królestwo Daplów|królestwa Daplów]] na [[Półwysep Piri|półwyspie Piri]]. Jest to także język mniejszości [[Daplowie Południowi|południowodapelskiej]] w [[Erutia|Erutii]].
==Fonologia==
===Samogłoski===
{|class=wikitable style="text-align:center"
|-
!
!Przednie
!Centralne
!Tylne
|-
!Przymknięte
|{{IPA|i}} ''<nowiki></nowiki>'' • {{IPA|y}} ''<ü>''
|
|{{IPA|u}} ''<nowiki></nowiki>''
|-
!Środkowe
|{{IPA|ɛ}} ''<e>'' • {{IPA|œ}} ''<ö>''
|{{IPA|ə}} ''<y>''
|{{IPA|ɔ}} ''<o>''
|-
!Otwarte
|
|{{IPA|ä}} ''<a>''
|
|}

===Dyftongi===
W języku dapelskim występują 3 dyftongi:

* '''ai''' — [{{IPA|äi}}]
* '''yi''' — [{{IPA|əi}}]
* '''yu''' — [{{IPA|əu}}]

===Spółgłoski===
{| class="wikitable" style=text-align:center width="40%" min-width="350px"
|-
! colspan="2" |
!Wargowe
!Zębowe
!Dziąsłowe
!Miękkopod.
! Twardopodniebienne
|-
! colspan="2" align="center" | Nosowe
| align="center" | {{IPA|m}} ''<m>''
|
| align="center" | {{IPA|n}} ''<n>''
| align="center" | {{IPA|ɲ}} ''<ň>''
|{{IPA|ŋ}} ''<ñ>''
|-
! rowspan="2" style="text-align:left" |'''Zwarte'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align="center" | {{IPA|p}} ''<nowiki></nowiki>''
| align="center" | {{IPA|t}} ''<n>''
|
|
| align="center" | {{IPA|k}} ''<k>''
|-
! style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
| align="center" | {{IPA|b}} ''<nowiki></nowiki>''
| align="center" | {{IPA|d}} ''<d>''
|
|
| align="center" | {{IPA|g}} ''<g>''
|-
! style="text-align:left" |'''Afrykaty'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
|
|
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|t͡ɕ}} ''<č>''
|
|-
! rowspan="2" style="text-align:left" |'''Szczelinowe'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align="center" | {{IPA|f}} ''<f>''
|{{IPA|s}} ''<nowiki><s></nowiki>''
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|ɕ}} ''<š>''
| align="center" | {{IPA|x}} ''<h>''
|-
! style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
| align="center" | {{IPA|v}} ''<v>''
|{{IPA|z}} ''<z>''
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|ʑ}} ''<ž>''
|
|-
! colspan="2" align="center" | Aproksymanty
|
| align="center" |
|{{IPA|l}} ''<l>''
| align="center" | {{IPA|j}} ''<j>''
| align="center" |
|}
Spółgłoski dźwięczne są ubezdźwięczniane na końcu wyrazu i przed spółgłoską bezdźwięczną. Spółgłoski [b], [d] i [g] są poddane lenicji do szczelinowych na końcu wyrazu i przed spółgłoską:

labe → laf (ubezdźwięcznienie i lenicja)

===Struktura sylaby===
W dapelskim dopuszczalny model sylaby to (s)(C)(L)V(L)(C)(s), gdzie „L“ oznacza /{{IPA|n}}/ lub /{{IPA|l}}/.

===Zmiany fonologiczne===
Zmiany fonologiczne z pratiablajskiego do dapelskiego:
:m̥ l̥ n̥ ŋ̥ → m l n ŋ
:Vːj Vːw → Vj Vw
:wew → wow
:joj → jej
:juj → ij
:wiw → uw
:aw → ɔː
:ew → jɔː
:ow → uː
:ej → iː
:oj → wɛː
:aj → ɛː
:Cj → Cj
:Ci → Cji
:V(-i)Cj →V(-i)jCj
:(...)

==Pismo==
Do zapisu języka dapelskiego używa się rodzimego pisma dapelskiego, które jest pismem logograficznym i jest podstawową formą zapisu języka w konworldzie. Poza konworldem używany jest również zapis alfabetem łacińskim.
==Gramatyka==

=== Czasownik ===
W języku dapelskim czasowniki odmieniają się przez liczby, osoby i tryboaspekty. Osobę i liczbę oznacza się prefiksami, a aspekty sufiksami.

==== Tryboaspekty ====
W języku dapelskim istnieje dziesięć tryboaspektów:

* Progresywny — używany do określania czynności, która była w trakcie wykonywania w czasie punktu odniesienia;
* Dokonany — używany do określania czynności, która była już wykonana w czasie punktu odniesienia;
* Niedokonany — używany do określania czynności, która jest niedokończona w czasie punktu odniesienia, można dosłownie go tłumaczyć „mam jeszcze nie zrobione”;
* Zaprzeszły — używany do określania czynności, której efekt nie jest już widoczny w czasie punktu odniesienia — przykładem zdania używającego tego tryboaspektu jest „Ten las '''spłonął''' (ale już odrósł).”;
* Habitualny — używany do określania czynności, która wydarza się co jakiś czas.
* Przyszły — używany do określenia czynności przyszłej w stosunku do czasu odniesienia.
* Irrealny — używany do określenia czynności która miała się wydarzyć w czasie punktu odniesienia np. „Przyjechali, zanim '''ugotowaliśmy''' obiad. (Zostało to nam przerwane)”;
* Admonitywny — używany do ostrzeżenia przed wykonaniem czynności np. „'''Strzeż się wchodzić''' do lasu.”;
* Optatywny — używany do określania życzeń i rozkazów rozmówcy np. „'''Obyś szedł'''”.
* Dezyderatywny — używany do określania pragnień podmiotu np. „'''Chce iść'''”.

==== Koniugacja prefiksowa ====
Czasowniki odmieniają się bipersonalnie, a nawet tripersonalnie.
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|lü–
|leny–
|li–
|ly–
|lefs–
|lehs–
|leñs–
|lemi–
|-
!'''II.poj.'''
|mü–
|meny–
|myi–
|my–
|mefs–
|mehs–
|meñs–
|memi–
|-
!'''III.poj'''
|ü–
|eny–
|e–
|∅–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|-
!'''III.obw'''
|tü–
|teny–
|ti–
|ty–
|tefs–
|tehs–
|teñs–
|temi–
|-
!'''I.mn.in'''
|bü–
|beny–
|bi–
|by–
|befs–
|behs–
|beñs–
|bemi–
|-
!'''I.mn.eks'''
|hü–
|heny–
|hi–
|hy–
|hefs–
|hehs–
|heñs–
|hemi–
|-
!'''II.mn'''
|ñü–
|ñeny–
|ñyi–
|ñy–
|ñefs–
|ñehs–
|ñeñs–
|ñemi–
|-
!'''III.mn'''
|zü–
|zeny–
|zi–
|zy–
|zefs–
|zehs–
|zeñs–
|zemi–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|lö–
|leN–
|li–
|le–
|lefs–
|lehs–
|leñs–
|lemi–
|-
!'''II.poj.'''
|mö–
|meN–
|myi–
|me–
|mefs–
|mehs–
|meñs–
|memi–
|-
!'''III.poj'''
|ö–
|eN–
|e–
|∅–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|-

!'''III.obw'''
|tö–
|teN–
|ti–
|te–
|tefs–
|tehs–
|teñs–
|temi–
|-
!'''I.mn.in'''
|bö–
|beN–
|bi–
|be–
|befs–
|behs–
|beñs–
|bemi–
|-
!'''I.mn.eks'''
|hö–
|heN–
|hi–
|he–
|hefs–
|hehs–
|heñs–
|hemi–
|-
!'''II.mn'''
|ñö–
|ñeN–
|ñyi–
|ñe–
|ñefs–
|ñehs–
|ñeñs–
|ñemi–
|-
!'''III.mn'''
|zö–
|zeN–
|zi–
|ze–
|zefs–
|zehs–
|zeñs–
|zemi–
|}
W powyższych tabelach „N“ oznacza spółgłoskę nosową o tym samym miejscu artykulacji co następująca spółgłoska.

Prefiksy osobowe zakończone na spółgłoskę wywołują alternację następującej po nich bezdźwięcznej głoski szczelinowej:

f → p

h → k

s → t (nie dotyczy zbitek spółgłoskowych poza zbitką „sl“)

š → č

Tripersonalną odmianę tworzy się w następujący sposób:
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie dalsze'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''prefiks bipersonalny'''
'''(z twardej koniugacji)'''
!'''(...)ö–'''
|(...)ölu–
|(...)önu–
|(...)ömel–
|(...)ötel–
|(...)öfs–
|(...)öhs–
|(...)öñs–
|(...)ömi–
|-
!'''(...)eN–'''
|(...)enlu–
|(...)ennu–
|(...)emel–
|(...)entel–
|(...)embes–
|(...)eñkes–
|(...)eññes–
|(...)emmi–
|-
!'''(...)i–'''
|(...)ilu–
|(...)inu–
|(...)imel–
|(...)itel–
|(...)ifs–
|(...)ihs–
|(...)iñs–
|(...)imi–
|-

!'''(...)yi–'''
|(...)yilu–
|(...)yinu–
|(...)yimel–
|(...)yitel–
|(...)yifs–
|(...)yihs–
|(...)yiñs–
|(...)yimi–
|-
!'''(...)e–'''
|(...)elu–
|(...)enu–
|(...)emel–
|(...)etel–
|(...)efs–
|(...)ehs–
|(...)eñs–
|(...)emi–
|-
!'''(...)Cs–'''
|(...)Cslu–
|(...)Csnu–
|(...)Csmel–
|(...)Cstel–
|(...)Csbes–
|(...)Cskes–
|(...)Csñes–
|(...)Csmi–
|-
!'''(...)mi–'''
|(...)milu–
|(...)minu–
|(...)mimel–
|(...)mitel–
|(...)mifs–
|(...)mihs–
|(...)miñs–
|(...)mimi–
|-
!'''∅–'''
|lu–
|nu–
|mel–
|tel–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie dalsze'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''prefiks bipersonalny'''
'''(z twardej koniugacji)'''
!'''(...)ö–'''
|(...)ölyi–
|(...)önyi–
|(...)ömel–
|(...)ötel–
|(...)öfs–
|(...)öhs–
|(...)öñs–
|(...)ömi–
|-
!'''(...)eN–'''
|(...)enlyi–
|(...)ennyi–
|(...)emel–
|(...)entel–
|(...)embes–
|(...)eñkes–
|(...)eññes–
|(...)emmi–
|-
!'''(...)i–'''
|(...)ilyi–
|(...)inyi–
|(...)imel–
|(...)itel–
|(...)ifs–
|(...)ihs–
|(...)iñs–
|(...)imi–
|-

!'''(...)yi–'''
|(...)yilyi–
|(...)yinyi–
|(...)yimel–
|(...)yitel–
|(...)yifs–
|(...)yihs–
|(...)yiñs–
|(...)yimi–
|-
!'''(...)e–'''
|(...)elyi–
|(...)enyi–
|(...)emel–
|(...)etel–
|(...)efs–
|(...)ehs–
|(...)eñs–
|(...)emi–
|-
!'''(...)Cs–'''
|(...)Cslyi–
|(...)Csnyi–
|(...)Csmel–
|(...)Cstel–
|(...)Csbes–
|(...)Cskes–
|(...)Csñes–
|(...)Csmi–
|-
!'''(...)mi–'''
|(...)milyi–
|(...)minyi–
|(...)mimel–
|(...)mitel–
|(...)mifs–
|(...)mihs–
|(...)miñs–
|(...)mimi–
|-
!'''∅–'''
|lyi–
|nyi–
|mel–
|tel–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|}
==== Koniugacja sufiksowa ====
{| class="wikitable"
!
!'''Prog.'''
!'''Dok.'''
!'''Niedok.'''
!'''Zaprz.'''
!'''Habit.'''
!'''Przysz.'''
!'''Irreal.'''
!'''Admon.'''
!'''Optat.'''
!'''Dezyd.'''
|-
! '''e-koniugacja'''
|–s
|V̈–el
|–ef
|–esel
|–y
|–epen
|V̈–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''a-koniugacja'''
|–s
|V̈–el
|–ef
|–esel
|–e
|–epen
|V̈–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''i-konigacja'''
|Ȼ–s
| Ȼ–el
|–ef
|–esel
|–y
|–epen
|Ȼ–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''l-koniugacja'''
|–eLs
|–yLel
|–eLef
|–eLtel
|–yL
|Ȼ–Lepen
|Ȼ–Lels
|–eLt
|Ȼ–eL
|–eLk
|-
!'''s-koniugacja'''
|–es
|–yzel
|–ezef
|–estel
|–ys
|Ȼ–zepen
|Ȼ–zels
|–est
|Ȼ–s
|–esk
|}
„L“ oznacza „l“ lub „n“.

Ȼ oznacza utratę miękkości poprzedzającej spółgłoski:

č → k

š → h

ž → g (w przypadku sufiksu „–s“ i „–∅“ zachodzi tutaj regularna lenicja z ubezdźwięcznieniem do „h“)

V̈ oznacza przegłos poprzedniej samogłoski. Nie zachodzi, jeśli sufiks i tę samogłoskę dzieli więcej niż jedna spółgłoska.

ai, a → e

o, ö → ü

e, i → i

y → y, yi

u, yi → yi

==== Sufiksy zmieniające walencję ====
Do czasownika można dodać sufiksy, które mogą dodać lub odjąć ilość dozwolonych argumentów czasownika. Te sufiksy są dodawane bezpośrednio po temacie czasownika.

# strona bierna — sufiks „–as/ejas“
# strona kauzatywna — sufiks „–esöt/–töt“
# strona aplikatywna — sufiks „–min“

{| class="wikitable"
!
!'''forma optatywu'''
!'''bierna'''
!'''kauzatywna'''
!'''aplikatywna'''
|-
! '''e-koniugacja'''
|–∅
|–ejas
|–esöt
|–min
|-
!'''a-koniugacja'''
|–∅
|–ejas
|–esöt
|–min
|-
!'''i-konigacja'''
|–∅
|–ejas
| –esöt
|–min
|-
!'''l-koniugacja'''
|Ȼ–eL
|–yLas
|Ȼ–eLtöt
|Ȼ–eLmin
|-
!'''s-koniugacja'''
|Ȼ–s
|–yzas
|Ȼ–stöt
|Ȼ–smin
|}
=== Rzeczownik ===
Każdy rzeczownik ma trzy formy: niespecyficzną, będącą podstawową formą rzeczownika, specyficzną pojedynczą i specyficzną mnogą. Rzeczowniki mają siedem odmian:

* e-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę,
* y-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę,
* s-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę + „s“,
* n-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone na „en“,
* l-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone na „el“,
* j-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone samogłoskami „e“ i „y“,
* w-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone samogłoskami „o“ i „y“.
Poza tym rzeczowniki poprzez dodanie odpowiednich prefiksów do formy niespecyficznej można utworzyć rzeczowniki posesywne o znaczeniu: [podmiot] jest [posiadacza] X np. ''li–dap'' „on jest moim lasem“.

==== Odmiana rzeczowników sufiksowa ====
Rzeczowniki odmienia się w następujący sposób:
{| class="wikitable"
!
!'''forma niespecyficzna'''
!'''forma specyficzna pojedyncza'''
!'''forma specyficzna mnoga'''
|-
! '''e-odmiana'''
|–∅
|–e
|Ȼ–en
|-
!'''y-odmiana'''
|–∅
|–y / V̈–y
|Ȼ–en
|-
!'''s-odmiana'''
|Ȼ–s
| –ys
|–ezen
|-
!'''n-odmiana'''
|Ȼ–en
|–yn
|–enen
|-
!'''l-odmiana'''
|Ȼ–el
|–yl
|–eln
|-
!'''j-odmiana'''
|–V
|–i
|–in
|-
!'''w-odmiana'''
|–V
|–yu
|–yun
|}
Powyższą odmianę można zaaplikować do czasowników, aby utworzyć rzeczowniki odczasownikowe:

''–hab–'' „jeść“

''heñskafs —'' „my was zjadamy“

''heñskabys —'' „zjadanie was przez nas“

''heñskabel —'' „my was zjedliśmy“

''heñskabyl —'' „zjedzenie was przez nas“

''heñskabeh —'' „my chcemy was zjeść“

''heñskafke —'' „nasze pragnienie zjedzenia was“

Jak można zauważyć w ostatnim przykładzie dodanie końcówki formy określonej powoduje zanik samogłoski „e“ w przedostatniej sylabie niektórych sufiksów czasownika. Jako inny przykład można podać:

''heñskabef —'' „my was jeszcze nie dojedliśmy“

''heñskafpe —'' „niedojedzenie was przez nas“

==== Odmiana rzeczowników prefiksowa ====
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''RZECZOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''posiadacz'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|leli–
|lyny–
|ly–
|lytu–
|lef(e)N–
|leh(e)N–
|leñ(e)N–
|lem(e)N–
|-
!'''II.poj.'''
|meli–
|myny–
|my–
|mytu–
|mef(e)N–
|meh(e)N–
|meñ(e)N–
|mem(e)N–
|-
!'''III.poj'''
|li–
|ny–
|∅–
|tu–
|beN–
|heN–
|ñeN–
|meN–
|-
!'''III.obw'''
|teli–
|tyny–
|ty–
|tytu–
|tef(e)N–
|teh(e)N–
|teñ(e)N–
|tem(e)N
|-
!'''I.mn.in'''
|beli–
|byny–
|by–
|bytu–
|bef(e)N–
|beh(e)N–
|beñ(e)N–
|bem(e)N–
|-
!'''I.mn.eks'''
|heli–
|hyny–
|hy–
|hytu–
|hef(e)N–
|heh(e)N–
|heñ(e)N–
|hem(e)N–
|-
!'''II.mn'''
|ñeli–
|ñyny–
|ñy–
|ñytu–
|ñef(e)N–
|ñeh(e)N–
|ñeñ(e)N–
|ñem(e)N–
|-
!'''III.mn'''
|zeli–
|zyny–
|zy–
|zytu–
|zef(e)N–
|zeh(e)N–
|zeñ(e)N–
|zem(e)N–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''RZECZOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''posiadacz'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|leli–
|lyN–
|le–
|lytu–
|lef(e)N–
|leh(e)N–
|leñ(e)N–
|lem(e)N–
|-
!'''II.poj.'''
|meli–
|myN–
|me–
|mytu–
|mef(e)N–
|meh(e)N–
|meñ(e)N–
|mem(e)N–
|-
!'''III.poj'''
|li–
|ne–
|∅–
|tu–
|beN–
|heN–
|ñeN–
|meN–
|-
!'''III.obw'''
|teli–
|tyN–
|te–
|tytu–
|tef(e)N–
|teh(e)N–
|teñ(e)N–
|tem(e)N–
|-
!'''I.mn.in'''
|beli–
|byN–
|be–
|bytu–
|bef(e)N–
|beh(e)N–
|beñ(e)N–
|bem(e)N–
|-
!'''I.mn.eks'''
|heli–
|hyN–
|he–
|hytu–
|hef(e)N–
|heh(e)N–
|heñ(e)N–
|hem(e)N–
|-
!'''II.mn'''
|ñeli–
|ñyN–
|ñe–
|ñytu–
|ñef(e)N–
|ñeh(e)N–
|ñeñ(e)N–
|ñem(e)N–
|-
!'''III.mn'''
|zeli–
|zyN–
|ze–
|zytu–
|zef(e)N–
|zeh(e)N–
|zeñ(e)N–
|zem(e)N–
|}
W powyższych tabelkach „(e)“ oznacza samogłoskę "e" przed tematami zaczynającymi się na spółgłoskę i brak samogłoski przed tematami samogłoskowymi.

=== Zdania podrzędne ===
W języku dapelskim zdania podrzędne tworzy się poprzez ich nominalizację sufiksem specyficzności. W przeciwieństwie do języka polskiego zdanie podrzędne musi zawierać głowę np:

''Eluse hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka.“

''Eluse hihabys taks. —'' „Erutańczyk, którego zjadamy, jest smaczny.“

Czasowniki statyczne (odpowiedniki przymiotników) nie są nominalizowane:

''Eluse taks.'' — „Erutańczyk jest smaczny.“

''Eluse taks hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka, który jest smaczny.“

==== Mowa niezależna ====
W dapelskim nie występuje mowa zależna. Zdania podrzędne w zdaniach z czasownikami takimi jak „myśleć“ i „mówić“ są wypowiadane z tą samą osobą, z którą zostały pomyślane i wypowiedziane, nie potrzebują także sufiksu nominalizacyjnego:

''Eluse hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka.“

''Eluse hihafs zylaiks.'' — „Pomyśleli, że zjadają Erutańczyka.“

=== Słowotwórstwo ===
Są dwa sposoby tworzenia nowych słów w dapelskim: modyfikacja rzeczowników poprzez dodanie afiksów i tworzenie złożeń, oraz modyfikacja czasowników w sposób identyczny do tworzenia zdań podrzędnych.

==== Modyfikacja czasowników ====
Część zdań podrzędnych staje się utartymi zwrotami używanymi jak rzeczowniki. Jest to bardzo produktywna metoda tworzenia rzeczowników w dapelskim.

===== Czasowniki w aspekcie habitualnym =====
Poprzez użycie znominalizowanej formy czasownika w aspekcie habitualnym można utworzyć rzeczowniki o znaczeniu „ktoś kto często X” np.

''syzyny'' — „wojownik” od ''syzyn'' „często walczy”

===== Czasowniki w aspekcie irrealnym =====
Znominalizowany czasownik w aspekcie irrealnym oznacza „skłonny do X”.

''tabyneslys'' — „łamliwy” od ''tabynesels'' „ma się złamać”

===== Czasowniki w aspekcie dokonanym =====
Rzeczowniki można utworzyć również od zdań z czasownikami dokonanymi. Takie rzeczowniki oznaczają wykonwacę czynności:

''hyihen miminamynyl'' — „zarządca” od ''hyihen miminamynel'' „wydał im rozkazy”

==== Modyfikacja rzeczowników ====
Istnieje kilka afiksów, którymi można modyfikować rzeczowniki.

===== Prefiks „man–” =====
Prefiks „man–” tworzy słowa o znaczeniu melioratywnym. Pochodzi od słowa „man” oznaczającego złoto.

===== Sufiks „–sas” =====
Sufiks „–sas” lub „–tas” oznacza „miejsce/przedmiot, w którym jest

== Przykładowe teksty ==
{| class="wikitable"
! width="500px" style="text-align: center;" |Tekst dapelski (łacinka)
! width="500px" style="text-align: center;" |Tekst polski
! width="500px" style="text-align: center;" |Glossy
|-
| '''''Nyhe sofeln zyjas'''''Lane my nyhe müs tejelys, sofeln mičiññenel. IIe ka sofyl sogelys higes, oge ka sofyl tysyigys tymyips zyis, any ka sofyl žysy dytlyn ka hitylpys. Nyhe sofeln misehnel žysy sofeln milesi lyčinys ka litet ifes. Sofeln nyhe zemelkusehnel nyhe fi, hentet zyjifes ka žysy ešy nyhe tumüs sis handany telbudösmini lyčiny, lane müs tejely. Nyhe fijyl ly tyžynys tufeh jüññanel.
| '''''Owca i konie'''''Na wzgórzu owca, która nie miała wełny, zobaczyła konie; jeden ciągnął ciężki wóz, drugi dźwigał wielki ładunek, a trzeci wiózł szybko człowieka. Owca rzekła do koni: „Serce mnie boli, widząc, co człowiek nakazuje robić koniom”. Konie odpowiedziały: „Słuchaj, owco, serca nas bolą, kiedy widzimy, jak człowiek, pan, zabiera twoją wełnę na płaszcz dla samego siebie. I owca nie ma wełny”. Usłyszawszy to, owca pobiegła przez równinę.
| Owca koń-PL 3PL-zeWzgórze-SPEC 3SG-na owca-SPEC 3SG-wełna 4SG-nieistnieć-PROG-SPEC, koń-PL 3SG-3PL-widzieć-INIC-DOK. Jeden-SPEC 3SG-wnętrze koń-SPEC wóz-SPEC 3SG-4SG–horyzontalnie-ciągnąć-PROG, dwa-SPEC 3SG-wnętrze koń-SPEC 4SG-ciężki-PROG-SPEC 4SG-wielki-PROG 3SG-4SG-nieść-prog, trzy-SPEC 3SG-wnętrze koń-SPEC człowiek-SPEC 3SG-szybki-SPEC 3SG-wnętrze 3SG-4SG-horyzontalnie-wieźć-PROG. owca-SPEC koń-PL 3SG-4SG-3PL-powiedzieć-DOK człowiek-SPEC koń-PL 3SG-4SG-3PL-rozkazywać-HABIT-SPEC 1SG-4SG-widzieć-PROG-SPEC 3SG-wnętrze 1SG-serce 3SG-bolesne-PROG. Koń-PL owca-SPEC 3PL-4SG-3SG-przeciwnie-powiedzieć-DOK owca 3SG-4SG-słuchać-OPT, 1PL-serce 3PL-bolesne-PROG 3SG-wnętrze człowiek-SPEC pan-SPEC owca-SPEC 4SG-wełna 3SG-płaszcz 3SG-4SG-4SG-nazewnątrz-brać-APL-HABIT-SPEC 1SG-4SG-widzieć-SPEC; owca-SPEC 3SG-wełna 4SG-nieistnieć-HABIT. owca-SPEC słyszeć-DOK-SPEC 3SG-po 4SG-płaski-PROG-SPEC 4SG-przez biegnąć-INIC-DOK.
|}

==Przypisy==
<references/>
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]
[[Kategoria:Medengia]]
[[Kategoria:Języki Tiablajskie]]
[[Kategoria:Użytkownik:Grímkel]]

Język dapelski

2025-09-27T19:49:37Z

Grímkel:

{{język
| kolor = #006633
| nazwa = Język dapelski
| nazwa własna = Dapeln mentehs
| twórca = [[User:Grímkel|Grímkel]] w 2025
| nazwa conworldu = [[Kyon]]
| państwa = [[Królestwo Daplów|Daplia]] (urzędowy)
| regiony = [[Półwysep Piri]]
| alfabet = pismo dapelskie, alfabet łaciński
| typologia = fleksyjny, polisyntetyczny SOV
| klasyfikacja =
[[Języki tiablajskie]]
: '''Język dapelski'''
}}
{{słownik}}
'''Język dapelski''' (dpl. ''Dapeln mentehs'' [{{IPA|ˈdäpɛln 'mɛntɛxs}}]) — język stworzony przez [[Użytkownik:Grímkel|Grzymkła]] dla [[Projekt Kyon|projektu Kyon]]. Jest to język fleksyjny i polisynentyczny, inspirowany językami germańskimi i mezoamerykańskimi.

Wewnątrz [[Kyon|konworldu]] jest językiem urzędowym [[Królestwo Daplów|królestwa Daplów]] na [[Półwysep Piri|półwyspie Piri]]. Jest to także język mniejszości [[Daplowie Południowi|południowodapelskiej]] w [[Erutia|Erutii]].
==Fonologia==
===Samogłoski===
{|class=wikitable style="text-align:center"
|-
!
!Przednie
!Centralne
!Tylne
|-
!Przymknięte
|{{IPA|i}} ''<nowiki></nowiki>'' • {{IPA|y}} ''<ü>''
|
|{{IPA|u}} ''<nowiki></nowiki>''
|-
!Środkowe
|{{IPA|ɛ}} ''<e>'' • {{IPA|œ}} ''<ö>''
|{{IPA|ə}} ''<y>''
|{{IPA|ɔ}} ''<o>''
|-
!Otwarte
|
|{{IPA|ä}} ''<a>''
|
|}

===Dyftongi===
W języku dapelskim występują 3 dyftongi:

* '''ai''' — [{{IPA|äi}}]
* '''yi''' — [{{IPA|əi}}]
* '''yu''' — [{{IPA|əu}}]

===Spółgłoski===
{| class="wikitable" style=text-align:center width="40%" min-width="350px"
|-
! colspan="2" |
!Wargowe
!Zębowe
!Dziąsłowe
!Miękkopod.
! Twardopodniebienne
|-
! colspan="2" align="center" | Nosowe
| align="center" | {{IPA|m}} ''<m>''
|
| align="center" | {{IPA|n}} ''<n>''
| align="center" | {{IPA|ɲ}} ''<ň>''
|{{IPA|ŋ}} ''<ñ>''
|-
! rowspan="2" style="text-align:left" |'''Zwarte'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align="center" | {{IPA|p}} ''<nowiki></nowiki>''
| align="center" | {{IPA|t}} ''<n>''
|
|
| align="center" | {{IPA|k}} ''<k>''
|-
! style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
| align="center" | {{IPA|b}} ''<nowiki></nowiki>''
| align="center" | {{IPA|d}} ''<d>''
|
|
| align="center" | {{IPA|g}} ''<g>''
|-
! style="text-align:left" |'''Afrykaty'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
|
|
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|t͡ɕ}} ''<č>''
|
|-
! rowspan="2" style="text-align:left" |'''Szczelinowe'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align="center" | {{IPA|f}} ''<f>''
|{{IPA|s}} ''<nowiki><s></nowiki>''
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|ɕ}} ''<š>''
| align="center" | {{IPA|x}} ''<h>''
|-
! style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
| align="center" | {{IPA|v}} ''<v>''
|{{IPA|z}} ''<z>''
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|ʑ}} ''<ž>''
|
|-
! colspan="2" align="center" | Aproksymanty
|
| align="center" |
|{{IPA|l}} ''<l>''
| align="center" | {{IPA|j}} ''<j>''
| align="center" |
|}
Spółgłoski dźwięczne są ubezdźwięczniane na końcu wyrazu i przed spółgłoską bezdźwięczną. Spółgłoski [b], [d] i [g] są poddane lenicji do szczelinowych na końcu wyrazu i przed spółgłoską:

labe → laf (ubezdźwięcznienie i lenicja)

===Struktura sylaby===
W dapelskim dopuszczalny model sylaby to (s)(C)(L)V(L)(C)(s), gdzie „L“ oznacza /{{IPA|n}}/ lub /{{IPA|l}}/.

===Zmiany fonologiczne===
Zmiany fonologiczne z pratiablajskiego do dapelskiego:
:m̥ l̥ n̥ ŋ̥ → m l n ŋ
:Vːj Vːw → Vj Vw
:wew → wow
:joj → jej
:juj → ij
:wiw → uw
:aw → ɔː
:ew → jɔː
:ow → uː
:ej → iː
:oj → wɛː
:aj → ɛː
:Cj → Cj
:Ci → Cji
:V(-i)Cj →V(-i)jCj
:(...)

==Pismo==
Do zapisu języka dapelskiego używa się rodzimego pisma dapelskiego, które jest pismem logograficznym i jest podstawową formą zapisu języka w konworldzie. Poza konworldem używany jest również zapis alfabetem łacińskim.
==Gramatyka==

=== Czasownik ===
W języku dapelskim czasowniki odmieniają się przez liczby, osoby i tryboaspekty. Osobę i liczbę oznacza się prefiksami, a aspekty sufiksami.

==== Tryboaspekty ====
W języku dapelskim istnieje dziesięć tryboaspektów:

* Progresywny — używany do określania czynności, która była w trakcie wykonywania w czasie punktu odniesienia;
* Dokonany — używany do określania czynności, która była już wykonana w czasie punktu odniesienia;
* Niedokonany — używany do określania czynności, która jest niedokończona w czasie punktu odniesienia, można dosłownie go tłumaczyć „mam jeszcze nie zrobione”;
* Zaprzeszły — używany do określania czynności, której efekt nie jest już widoczny w czasie punktu odniesienia — przykładem zdania używającego tego tryboaspektu jest „Ten las '''spłonął''' (ale już odrósł).”;
* Habitualny — używany do określania czynności, która wydarza się co jakiś czas.
* Przyszły — używany do określenia czynności przyszłej w stosunku do czasu odniesienia.
* Irrealny — używany do określenia czynności która miała się wydarzyć w czasie punktu odniesienia np. „Przyjechali, zanim '''ugotowaliśmy''' obiad. (Zostało to nam przerwane)”;
* Admonitywny — używany do ostrzeżenia przed wykonaniem czynności np. „'''Strzeż się wchodzić''' do lasu.”;
* Optatywny — używany do określania życzeń i rozkazów rozmówcy np. „'''Obyś szedł'''”.
* Dezyderatywny — używany do określania pragnień podmiotu np. „'''Chce iść'''”.

==== Koniugacja prefiksowa ====
Czasowniki odmieniają się bipersonalnie, a nawet tripersonalnie.
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|lü–
|leny–
|li–
|ly–
|lefs–
|lehs–
|leñs–
|lemi–
|-
!'''II.poj.'''
|mü–
|meny–
|myi–
|my–
|mefs–
|mehs–
|meñs–
|memi–
|-
!'''III.poj'''
|ü–
|eny–
|e–
|∅–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|-
!'''III.obw'''
|tü–
|teny–
|ti–
|ty–
|tefs–
|tehs–
|teñs–
|temi–
|-
!'''I.mn.in'''
|bü–
|beny–
|bi–
|by–
|befs–
|behs–
|beñs–
|bemi–
|-
!'''I.mn.eks'''
|hü–
|heny–
|hi–
|hy–
|hefs–
|hehs–
|heñs–
|hemi–
|-
!'''II.mn'''
|ñü–
|ñeny–
|ñyi–
|ñy–
|ñefs–
|ñehs–
|ñeñs–
|ñemi–
|-
!'''III.mn'''
|zü–
|zeny–
|zi–
|zy–
|zefs–
|zehs–
|zeñs–
|zemi–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|lö–
|leN–
|li–
|le–
|lefs–
|lehs–
|leñs–
|lemi–
|-
!'''II.poj.'''
|mö–
|meN–
|myi–
|me–
|mefs–
|mehs–
|meñs–
|memi–
|-
!'''III.poj'''
|ö–
|eN–
|e–
|∅–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|-

!'''III.obw'''
|tö–
|teN–
|ti–
|te–
|tefs–
|tehs–
|teñs–
|temi–
|-
!'''I.mn.in'''
|bö–
|beN–
|bi–
|be–
|befs–
|behs–
|beñs–
|bemi–
|-
!'''I.mn.eks'''
|hö–
|heN–
|hi–
|he–
|hefs–
|hehs–
|heñs–
|hemi–
|-
!'''II.mn'''
|ñö–
|ñeN–
|ñyi–
|ñe–
|ñefs–
|ñehs–
|ñeñs–
|ñemi–
|-
!'''III.mn'''
|zö–
|zeN–
|zi–
|ze–
|zefs–
|zehs–
|zeñs–
|zemi–
|}
W powyższych tabelach „N“ oznacza spółgłoskę nosową o tym samym miejscu artykulacji co następująca spółgłoska.

Prefiksy osobowe zakończone na spółgłoskę wywołują alternację następującej po nich bezdźwięcznej głoski szczelinowej:

f → p

h → k

s → t (nie dotyczy zbitek spółgłoskowych poza zbitką „sl“)

š → č

Tripersonalną odmianę tworzy się w następujący sposób:
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie dalsze'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''prefiks bipersonalny'''
'''(z twardej koniugacji)'''
!'''(...)ö–'''
|(...)ölu–
|(...)önu–
|(...)ömel–
|(...)ötel–
|(...)öfs–
|(...)öhs–
|(...)öñs–
|(...)ömi–
|-
!'''(...)eN–'''
|(...)enlu–
|(...)ennu–
|(...)emel–
|(...)entel–
|(...)embes–
|(...)eñkes–
|(...)eññes–
|(...)emmi–
|-
!'''(...)i–'''
|(...)ilu–
|(...)inu–
|(...)imel–
|(...)itel–
|(...)ifs–
|(...)ihs–
|(...)iñs–
|(...)imi–
|-

!'''(...)yi–'''
|(...)yilu–
|(...)yinu–
|(...)yimel–
|(...)yitel–
|(...)yifs–
|(...)yihs–
|(...)yiñs–
|(...)yimi–
|-
!'''(...)e–'''
|(...)elu–
|(...)enu–
|(...)emel–
|(...)etel–
|(...)efs–
|(...)ehs–
|(...)eñs–
|(...)emi–
|-
!'''(...)Cs–'''
|(...)Cslu–
|(...)Csnu–
|(...)Csmel–
|(...)Cstel–
|(...)Csbes–
|(...)Cskes–
|(...)Csñes–
|(...)Csmi–
|-
!'''(...)mi–'''
|(...)milu–
|(...)minu–
|(...)mimel–
|(...)mitel–
|(...)mifs–
|(...)mihs–
|(...)miñs–
|(...)mimi–
|-
!'''∅–'''
|lu–
|nu–
|mel–
|tel–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie dalsze'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''prefiks bipersonalny'''
'''(z twardej koniugacji)'''
!'''(...)ö–'''
|(...)ölyi–
|(...)önyi–
|(...)ömel–
|(...)ötel–
|(...)öfs–
|(...)öhs–
|(...)öñs–
|(...)ömi–
|-
!'''(...)eN–'''
|(...)enlyi–
|(...)ennyi–
|(...)emel–
|(...)entel–
|(...)embes–
|(...)eñkes–
|(...)eññes–
|(...)emmi–
|-
!'''(...)i–'''
|(...)ilyi–
|(...)inyi–
|(...)imel–
|(...)itel–
|(...)ifs–
|(...)ihs–
|(...)iñs–
|(...)imi–
|-

!'''(...)yi–'''
|(...)yilyi–
|(...)yinyi–
|(...)yimel–
|(...)yitel–
|(...)yifs–
|(...)yihs–
|(...)yiñs–
|(...)yimi–
|-
!'''(...)e–'''
|(...)elyi–
|(...)enyi–
|(...)emel–
|(...)etel–
|(...)efs–
|(...)ehs–
|(...)eñs–
|(...)emi–
|-
!'''(...)Cs–'''
|(...)Cslyi–
|(...)Csnyi–
|(...)Csmel–
|(...)Cstel–
|(...)Csbes–
|(...)Cskes–
|(...)Csñes–
|(...)Csmi–
|-
!'''(...)mi–'''
|(...)milyi–
|(...)minyi–
|(...)mimel–
|(...)mitel–
|(...)mifs–
|(...)mihs–
|(...)miñs–
|(...)mimi–
|-
!'''∅–'''
|lyi–
|nyi–
|mel–
|tel–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|}
==== Koniugacja sufiksowa ====
{| class="wikitable"
!
!'''Prog.'''
!'''Dok.'''
!'''Niedok.'''
!'''Zaprz.'''
!'''Habit.'''
!'''Przysz.'''
!'''Irreal.'''
!'''Admon.'''
!'''Optat.'''
!'''Dezyd.'''
|-
! '''e-koniugacja'''
|–s
|V̈–el
|–ef
|–esel
|–y
|–epen
|V̈–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''a-koniugacja'''
|–s
|V̈–el
|–ef
|–esel
|–e
|–epen
|V̈–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''i-konigacja'''
|Ȼ–s
| Ȼ–el
|–ef
|–esel
|–y
|–epen
|Ȼ–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''l-koniugacja'''
|–eLs
|–yLel
|–eLef
|–eLtel
|–yL
|Ȼ–Lepen
|Ȼ–Lels
|–eLt
|Ȼ–eL
|–eLk
|-
!'''s-koniugacja'''
|–es
|–yzel
|–ezef
|–estel
|–ys
|Ȼ–zepen
|Ȼ–zels
|–est
|Ȼ–s
|–esk
|}
„L“ oznacza „l“ lub „n“.

Ȼ oznacza utratę miękkości poprzedzającej spółgłoski:

č → k

š → h

ž → g (w przypadku sufiksu „–s“ i „–∅“ zachodzi tutaj regularna lenicja z ubezdźwięcznieniem do „h“)

V̈ oznacza przegłos poprzedniej samogłoski. Nie zachodzi, jeśli sufiks i tę samogłoskę dzieli więcej niż jedna spółgłoska.

ai, a → e

o, ö → ü

e, i → i

y → y, yi

u, yi → yi

==== Sufiksy zmieniające walencję ====
Do czasownika można dodać sufiksy, które mogą dodać lub odjąć ilość dozwolonych argumentów czasownika. Te sufiksy są dodawane bezpośrednio po temacie czasownika.

# strona bierna — sufiks „–as/ejas“
# strona kauzatywna — sufiks „–esöt/–töt“
# strona aplikatywna — sufiks „–min“

{| class="wikitable"
!
!'''forma optatywu'''
!'''bierna'''
!'''kauzatywna'''
!'''aplikatywna'''
|-
! '''e-koniugacja'''
|–∅
|–ejas
|–esöt
|–min
|-
!'''a-koniugacja'''
|–∅
|–ejas
|–esöt
|–min
|-
!'''i-konigacja'''
|–∅
|–ejas
| –esöt
|–min
|-
!'''l-koniugacja'''
|Ȼ–eL
|–yLas
|Ȼ–eLtöt
|Ȼ–eLmin
|-
!'''s-koniugacja'''
|Ȼ–s
|–yzas
|Ȼ–stöt
|Ȼ–smin
|}
=== Rzeczownik ===
Każdy rzeczownik ma trzy formy: niespecyficzną, będącą podstawową formą rzeczownika, specyficzną pojedynczą i specyficzną mnogą. Rzeczowniki mają siedem odmian:

* e-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę,
* y-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę,
* s-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę + „s“,
* n-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone na „en“,
* l-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone na „el“,
* j-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone samogłoskami „e“ i „y“,
* w-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone samogłoskami „o“ i „y“.
Poza tym rzeczowniki poprzez dodanie odpowiednich prefiksów do formy niespecyficznej można utworzyć rzeczowniki posesywne o znaczeniu: [podmiot] jest [posiadacza] X np. ''li–dap'' „on jest moim lasem“.

==== Odmiana rzeczowników sufiksowa ====
Rzeczowniki odmienia się w następujący sposób:
{| class="wikitable"
!
!'''forma niespecyficzna'''
!'''forma specyficzna pojedyncza'''
!'''forma specyficzna mnoga'''
|-
! '''e-odmiana'''
|–∅
|–e
|Ȼ–en
|-
!'''y-odmiana'''
|–∅
|–y / V̈–y
|Ȼ–en
|-
!'''s-odmiana'''
|Ȼ–s
| –ys
|–ezen
|-
!'''n-odmiana'''
|Ȼ–en
|–yn
|–enen
|-
!'''l-odmiana'''
|Ȼ–el
|–yl
|–eln
|-
!'''j-odmiana'''
|–V
|–i
|–in
|-
!'''w-odmiana'''
|–V
|–yu
|–yun
|}
Powyższą odmianę można zaaplikować do czasowników, aby utworzyć rzeczowniki odczasownikowe:

''–hab–'' „jeść“

''heñskafs —'' „my was zjadamy“

''heñskabys —'' „zjadanie was przez nas“

''heñskabel —'' „my was zjedliśmy“

''heñskabyl —'' „zjedzenie was przez nas“

''heñskabeh —'' „my chcemy was zjeść“

''heñskafke —'' „nasze pragnienie zjedzenia was“

Jak można zauważyć w ostatnim przykładzie dodanie końcówki formy określonej powoduje zanik samogłoski „e“ w przedostatniej sylabie niektórych sufiksów czasownika. Jako inny przykład można podać:

''heñskabef —'' „my was jeszcze nie dojedliśmy“

''heñskafpe —'' „niedojedzenie was przez nas“

==== Odmiana rzeczowników prefiksowa ====
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''RZECZOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''posiadacz'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|leli–
|lyny–
|ly–
|lytu–
|lef(e)N–
|leh(e)N–
|leñ(e)N–
|lem(e)N–
|-
!'''II.poj.'''
|meli–
|myny–
|my–
|mytu–
|mef(e)N–
|meh(e)N–
|meñ(e)N–
|mem(e)N–
|-
!'''III.poj'''
|li–
|ny–
|∅–
|tu–
|beN–
|heN–
|ñeN–
|meN–
|-
!'''III.obw'''
|teli–
|tyny–
|ty–
|tytu–
|tef(e)N–
|teh(e)N–
|teñ(e)N–
|tem(e)N
|-
!'''I.mn.in'''
|beli–
|byny–
|by–
|bytu–
|bef(e)N–
|beh(e)N–
|beñ(e)N–
|bem(e)N–
|-
!'''I.mn.eks'''
|heli–
|hyny–
|hy–
|hytu–
|hef(e)N–
|heh(e)N–
|heñ(e)N–
|hem(e)N–
|-
!'''II.mn'''
|ñeli–
|ñyny–
|ñy–
|ñytu–
|ñef(e)N–
|ñeh(e)N–
|ñeñ(e)N–
|ñem(e)N–
|-
!'''III.mn'''
|zeli–
|zyny–
|zy–
|zytu–
|zef(e)N–
|zeh(e)N–
|zeñ(e)N–
|zem(e)N–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''RZECZOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''posiadacz'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|leli–
|lyN–
|le–
|lytu–
|lef(e)N–
|leh(e)N–
|leñ(e)N–
|lem(e)N–
|-
!'''II.poj.'''
|meli–
|myN–
|me–
|mytu–
|mef(e)N–
|meh(e)N–
|meñ(e)N–
|mem(e)N–
|-
!'''III.poj'''
|li–
|ne–
|∅–
|tu–
|beN–
|heN–
|ñeN–
|meN–
|-
!'''III.obw'''
|teli–
|tyN–
|te–
|tytu–
|tef(e)N–
|teh(e)N–
|teñ(e)N–
|tem(e)N–
|-
!'''I.mn.in'''
|beli–
|byN–
|be–
|bytu–
|bef(e)N–
|beh(e)N–
|beñ(e)N–
|bem(e)N–
|-
!'''I.mn.eks'''
|heli–
|hyN–
|he–
|hytu–
|hef(e)N–
|heh(e)N–
|heñ(e)N–
|hem(e)N–
|-
!'''II.mn'''
|ñeli–
|ñyN–
|ñe–
|ñytu–
|ñef(e)N–
|ñeh(e)N–
|ñeñ(e)N–
|ñem(e)N–
|-
!'''III.mn'''
|zeli–
|zyN–
|ze–
|zytu–
|zef(e)N–
|zeh(e)N–
|zeñ(e)N–
|zem(e)N–
|}
W powyższych tabelkach „(e)“ oznacza samogłoskę "e" przed tematami zaczynającymi się na spółgłoskę i brak samogłoski przed tematami samogłoskowymi.

=== Zdania podrzędne ===
W języku dapelskim zdania podrzędne tworzy się poprzez ich nominalizację sufiksem specyficzności. W przeciwieństwie do języka polskiego zdanie podrzędne musi zawierać głowę np:

''Eluse hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka.“

''Eluse hihabys taks. —'' „Erutańczyk, którego zjadamy, jest smaczny.“

Czasowniki statyczne (odpowiedniki przymiotników) nie są nominalizowane:

''Eluse taks.'' — „Erutańczyk jest smaczny.“

''Eluse taks hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka, który jest smaczny.“

==== Mowa niezależna ====
W dapelskim nie występuje mowa zależna. Zdania podrzędne w zdaniach z czasownikami takimi jak „myśleć“ i „mówić“ są wypowiadane z tą samą osobą, z którą zostały pomyślane i wypowiedziane, nie potrzebują także sufiksu nominalizacyjnego:

''Eluse hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka.“

''Eluse hihafs zylaiks.'' — „Pomyśleli, że zjadają Erutańczyka.“

=== Słowotwórstwo ===
Są dwa sposoby tworzenia nowych słów w dapelskim: modyfikacja rzeczowników poprzez dodanie afiksów i tworzenie złożeń, oraz modyfikacja czasowników w sposób identyczny do tworzenia zdań podrzędnych.

==== Modyfikacja czasowników ====
Część zdań podrzędnych staje się utartymi zwrotami używanymi jak rzeczowniki. Jest to bardzo produktywna metoda tworzenia rzeczowników w dapelskim.

===== Czasowniki w aspekcie habitualnym =====
Poprzez użycie znominalizowanej formy czasownika w aspekcie habitualnym można utworzyć rzeczowniki o znaczeniu „ktoś kto często X” np.

''syzyny'' — „wojownik” od ''syzyn'' „często walczy”

===== Czasowniki w aspekcie irrealnym =====
Znominalizowany czasownik w aspekcie irrealnym oznacza „skłonny do X”.

''tabyneslys'' — „łamliwy” od ''tabynesels'' „ma się złamać”

===== Czasowniki w aspekcie dokonanym =====
Rzeczowniki można utworzyć również od zdań z czasownikami dokonanymi. Takie rzeczowniki oznaczają wykonwacę czynności:

''hyihen miminamynyl'' — „zarządca” od ''hyihen miminamynel'' „wydał im rozkazy”

==== Modyfikacja rzeczowników ====
Istnieje kilka afiksów, którymi można modyfikować rzeczowniki.

===== Prefiks „man–” =====
Prefiks „man–” tworzy słowa o znaczeniu melioratywnym. Pochodzi od słowa „man” oznaczającego złoto.

===== Sufiks „–sas” =====
Sufiks „–sas” lub „–tas” oznacza „miejsce/przedmiot, w którym jest

== Przykładowe teksty ==
{| class="wikitable"
! width="500px" style="text-align: center;" |Tekst dapelski (łacinka)
! width="500px" style="text-align: center;" |Tekst polski
! width="500px" style="text-align: center;" |Glossy
|-
| '''''Nyhe sofeln zyjas'''''Nyhe my lane müs tejelys, sofeln mičiññenel. IIe ka sofyl sogelys higes, oge ka sofyl tysyigys tymyips zyis, any ka sofyl žysy dytlyn ka hitylpys. Nyhe sofeln misehnel žysy sofeln milesi lyčinys ka litet ifes. Sofeln nyhe zemelkusehnel nyhe fi, hentet zyjifes ka žysy ešy nyhe tumüs sis handany telbudösmini lyčiny, lane müs tejely. Nyhe fijyl ly tyžynys tufeh jüññanel.
| '''''Owca i konie'''''Na wzgórzu owca, która nie miała wełny, zobaczyła konie; jeden ciągnął ciężki wóz, drugi dźwigał wielki ładunek, a trzeci wiózł szybko człowieka. Owca rzekła do koni: „Serce mnie boli, widząc, co człowiek nakazuje robić koniom”. Konie odpowiedziały: „Słuchaj, owco, serca nas bolą, kiedy widzimy, jak człowiek, pan, zabiera twoją wełnę na płaszcz dla samego siebie. I owca nie ma wełny”. Usłyszawszy to, owca pobiegła przez równinę.
| Owca koń-PL 3PL-zeWzgórze-SPEC 3SG-na owca-SPEC 3SG-wełna 4SG-nieistnieć-PROG-SPEC, koń-PL 3SG-3PL-widzieć-INIC-DOK. Jeden-SPEC 3SG-wnętrze koń-SPEC wóz-SPEC 3SG-4SG–horyzontalnie-ciągnąć-PROG, dwa-SPEC 3SG-wnętrze koń-SPEC 4SG-ciężki-PROG-SPEC 4SG-wielki-PROG 3SG-4SG-nieść-prog, trzy-SPEC 3SG-wnętrze koń-SPEC człowiek-SPEC 3SG-szybki-SPEC 3SG-wnętrze 3SG-4SG-horyzontalnie-wieźć-PROG. owca-SPEC koń-PL 3SG-4SG-3PL-powiedzieć-DOK człowiek-SPEC koń-PL 3SG-4SG-3PL-rozkazywać-HABIT-SPEC 1SG-4SG-widzieć-PROG-SPEC 3SG-wnętrze 1SG-serce 3SG-bolesne-PROG. Koń-PL owca-SPEC 3PL-4SG-3SG-przeciwnie-powiedzieć-DOK owca 3SG-4SG-słuchać-OPT, 1PL-serce 3PL-bolesne-PROG 3SG-wnętrze człowiek-SPEC pan-SPEC owca-SPEC 4SG-wełna 3SG-płaszcz 3SG-4SG-4SG-nazewnątrz-brać-APL-HABIT-SPEC 1SG-4SG-widzieć-SPEC; owca-SPEC 3SG-wełna 4SG-nieistnieć-HABIT. owca-SPEC słyszeć-DOK-SPEC 3SG-po 4SG-płaski-PROG-SPEC 4SG-przez biegnąć-INIC-DOK.
|}

==Przypisy==
<references/>
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]
[[Kategoria:Medengia]]
[[Kategoria:Języki Tiablajskie]]
[[Kategoria:Użytkownik:Grímkel]]

Język dapelski

2025-09-27T08:49:55Z

Grímkel:

{{język
| kolor = #006633
| nazwa = Język dapelski
| nazwa własna = Dapeln mentehs
| twórca = [[User:Grímkel|Grímkel]] w 2025
| nazwa conworldu = [[Kyon]]
| państwa = [[Królestwo Daplów|Daplia]] (urzędowy)
| regiony = [[Półwysep Piri]]
| alfabet = pismo dapelskie, alfabet łaciński
| typologia = fleksyjny, polisyntetyczny SOV
| klasyfikacja =
[[Języki tiablajskie]]
: '''Język dapelski'''
}}
{{słownik}}
'''Język dapelski''' (dpl. ''Dapeln mentehs'' [{{IPA|ˈdäpɛln 'mɛntɛxs}}]) — język stworzony przez [[Użytkownik:Grímkel|Grzymkła]] dla [[Projekt Kyon|projektu Kyon]]. Jest to język fleksyjny i polisynentyczny, inspirowany językami germańskimi i mezoamerykańskimi.

Wewnątrz [[Kyon|konworldu]] jest językiem urzędowym [[Królestwo Daplów|królestwa Daplów]] na [[Półwysep Piri|półwyspie Piri]]. Jest to także język mniejszości [[Daplowie Południowi|południowodapelskiej]] w [[Erutia|Erutii]].
==Fonologia==
===Samogłoski===
{|class=wikitable style="text-align:center"
|-
!
!Przednie
!Centralne
!Tylne
|-
!Przymknięte
|{{IPA|i}} ''<nowiki></nowiki>'' • {{IPA|y}} ''<ü>''
|
|{{IPA|u}} ''<nowiki></nowiki>''
|-
!Środkowe
|{{IPA|ɛ}} ''<e>'' • {{IPA|œ}} ''<ö>''
|{{IPA|ə}} ''<y>''
|{{IPA|ɔ}} ''<o>''
|-
!Otwarte
|
|{{IPA|ä}} ''<a>''
|
|}

===Dyftongi===
W języku dapelskim występują 3 dyftongi:

* '''ai''' — [{{IPA|äi}}]
* '''yi''' — [{{IPA|əi}}]
* '''yu''' — [{{IPA|əu}}]

===Spółgłoski===
{| class="wikitable" style=text-align:center width="40%" min-width="350px"
|-
! colspan="2" |
!Wargowe
!Zębowe
!Dziąsłowe
!Miękkopod.
! Twardopodniebienne
|-
! colspan="2" align="center" | Nosowe
| align="center" | {{IPA|m}} ''<m>''
|
| align="center" | {{IPA|n}} ''<n>''
| align="center" | {{IPA|ɲ}} ''<ň>''
|{{IPA|ŋ}} ''<ñ>''
|-
! rowspan="2" style="text-align:left" |'''Zwarte'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align="center" | {{IPA|p}} ''<nowiki></nowiki>''
| align="center" | {{IPA|t}} ''<n>''
|
|
| align="center" | {{IPA|k}} ''<k>''
|-
! style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
| align="center" | {{IPA|b}} ''<nowiki></nowiki>''
| align="center" | {{IPA|d}} ''<d>''
|
|
| align="center" | {{IPA|g}} ''<g>''
|-
! style="text-align:left" |'''Afrykaty'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
|
|
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|t͡ɕ}} ''<č>''
|
|-
! rowspan="2" style="text-align:left" |'''Szczelinowe'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align="center" | {{IPA|f}} ''<f>''
|{{IPA|s}} ''<nowiki><s></nowiki>''
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|ɕ}} ''<š>''
| align="center" | {{IPA|x}} ''<h>''
|-
! style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
| align="center" | {{IPA|v}} ''<v>''
|{{IPA|z}} ''<z>''
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|ʑ}} ''<ž>''
|
|-
! colspan="2" align="center" | Aproksymanty
|
| align="center" |
|{{IPA|l}} ''<l>''
| align="center" | {{IPA|j}} ''<j>''
| align="center" |
|}
Spółgłoski dźwięczne są ubezdźwięczniane na końcu wyrazu i przed spółgłoską bezdźwięczną. Spółgłoski [b], [d] i [g] są poddane lenicji do szczelinowych na końcu wyrazu i przed spółgłoską:

labe → laf (ubezdźwięcznienie i lenicja)

===Struktura sylaby===
W dapelskim dopuszczalny model sylaby to (s)(C)(L)V(L)(C)(s), gdzie „L“ oznacza /{{IPA|n}}/ lub /{{IPA|l}}/.

===Zmiany fonologiczne===
Zmiany fonologiczne z pratiablajskiego do dapelskiego:
:m̥ l̥ n̥ ŋ̥ → m l n ŋ
:Vːj Vːw → Vj Vw
:wew → wow
:joj → jej
:juj → ij
:wiw → uw
:aw → ɔː
:ew → jɔː
:ow → uː
:ej → iː
:oj → wɛː
:aj → ɛː
:Cj → Cj
:Ci → Cji
:V(-i)Cj →V(-i)jCj
:(...)

==Pismo==
Do zapisu języka dapelskiego używa się rodzimego pisma dapelskiego, które jest pismem logograficznym i jest podstawową formą zapisu języka w konworldzie. Poza konworldem używany jest również zapis alfabetem łacińskim.
==Gramatyka==

=== Czasownik ===
W języku dapelskim czasowniki odmieniają się przez liczby, osoby i tryboaspekty. Osobę i liczbę oznacza się prefiksami, a aspekty sufiksami.

==== Tryboaspekty ====
W języku dapelskim istnieje dziesięć tryboaspektów:

* Progresywny — używany do określania czynności, która była w trakcie wykonywania w czasie punktu odniesienia;
* Dokonany — używany do określania czynności, która była już wykonana w czasie punktu odniesienia;
* Niedokonany — używany do określania czynności, która jest niedokończona w czasie punktu odniesienia, można dosłownie go tłumaczyć „mam jeszcze nie zrobione”;
* Zaprzeszły — używany do określania czynności, której efekt nie jest już widoczny w czasie punktu odniesienia — przykładem zdania używającego tego tryboaspektu jest „Ten las '''spłonął''' (ale już odrósł).”;
* Habitualny — używany do określania czynności, która wydarza się co jakiś czas.
* Przyszły — używany do określenia czynności przyszłej w stosunku do czasu odniesienia.
* Irrealny — używany do określenia czynności która miała się wydarzyć w czasie punktu odniesienia np. „Przyjechali, zanim '''ugotowaliśmy''' obiad. (Zostało to nam przerwane)”;
* Admonitywny — używany do ostrzeżenia przed wykonaniem czynności np. „'''Strzeż się wchodzić''' do lasu.”;
* Optatywny — używany do określania życzeń i rozkazów rozmówcy np. „'''Obyś szedł'''”.
* Dezyderatywny — używany do określania pragnień podmiotu np. „'''Chce iść'''”.

==== Koniugacja prefiksowa ====
Czasowniki odmieniają się bipersonalnie, a nawet tripersonalnie.
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|lü–
|leny–
|li–
|ly–
|lefs–
|lehs–
|leñs–
|lemi–
|-
!'''II.poj.'''
|mü–
|meny–
|myi–
|my–
|mefs–
|mehs–
|meñs–
|memi–
|-
!'''III.poj'''
|ü–
|eny–
|e–
|∅–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|-
!'''III.obw'''
|tü–
|teny–
|ti–
|ty–
|tefs–
|tehs–
|teñs–
|temi–
|-
!'''I.mn.in'''
|bü–
|beny–
|bi–
|by–
|befs–
|behs–
|beñs–
|bemi–
|-
!'''I.mn.eks'''
|hü–
|heny–
|hi–
|hy–
|hefs–
|hehs–
|heñs–
|hemi–
|-
!'''II.mn'''
|ñü–
|ñeny–
|ñyi–
|ñy–
|ñefs–
|ñehs–
|ñeñs–
|ñemi–
|-
!'''III.mn'''
|zü–
|zeny–
|zi–
|zy–
|zefs–
|zehs–
|zeñs–
|zemi–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|lö–
|leN–
|li–
|le–
|lefs–
|lehs–
|leñs–
|lemi–
|-
!'''II.poj.'''
|mö–
|meN–
|myi–
|me–
|mefs–
|mehs–
|meñs–
|memi–
|-
!'''III.poj'''
|ö–
|eN–
|e–
|∅–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|-

!'''III.obw'''
|tö–
|teN–
|ti–
|te–
|tefs–
|tehs–
|teñs–
|temi–
|-
!'''I.mn.in'''
|bö–
|beN–
|bi–
|be–
|befs–
|behs–
|beñs–
|bemi–
|-
!'''I.mn.eks'''
|hö–
|heN–
|hi–
|he–
|hefs–
|hehs–
|heñs–
|hemi–
|-
!'''II.mn'''
|ñö–
|ñeN–
|ñyi–
|ñe–
|ñefs–
|ñehs–
|ñeñs–
|ñemi–
|-
!'''III.mn'''
|zö–
|zeN–
|zi–
|ze–
|zefs–
|zehs–
|zeñs–
|zemi–
|}
W powyższych tabelach „N“ oznacza spółgłoskę nosową o tym samym miejscu artykulacji co następująca spółgłoska.

Prefiksy osobowe zakończone na spółgłoskę wywołują alternację następującej po nich bezdźwięcznej głoski szczelinowej:

f → p

h → k

s → t (nie dotyczy zbitek spółgłoskowych poza zbitką „sl“)

š → č

Tripersonalną odmianę tworzy się w następujący sposób:
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie dalsze'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''prefiks bipersonalny'''
'''(z twardej koniugacji)'''
!'''(...)ö–'''
|(...)ölu–
|(...)önu–
|(...)ömel–
|(...)ötel–
|(...)öfs–
|(...)öhs–
|(...)öñs–
|(...)ömi–
|-
!'''(...)eN–'''
|(...)enlu–
|(...)ennu–
|(...)emel–
|(...)entel–
|(...)embes–
|(...)eñkes–
|(...)eññes–
|(...)emmi–
|-
!'''(...)i–'''
|(...)ilu–
|(...)inu–
|(...)imel–
|(...)itel–
|(...)ifs–
|(...)ihs–
|(...)iñs–
|(...)imi–
|-

!'''(...)yi–'''
|(...)yilu–
|(...)yinu–
|(...)yimel–
|(...)yitel–
|(...)yifs–
|(...)yihs–
|(...)yiñs–
|(...)yimi–
|-
!'''(...)e–'''
|(...)elu–
|(...)enu–
|(...)emel–
|(...)etel–
|(...)efs–
|(...)ehs–
|(...)eñs–
|(...)emi–
|-
!'''(...)Cs–'''
|(...)Cslu–
|(...)Csnu–
|(...)Csmel–
|(...)Cstel–
|(...)Csbes–
|(...)Cskes–
|(...)Csñes–
|(...)Csmi–
|-
!'''(...)mi–'''
|(...)milu–
|(...)minu–
|(...)mimel–
|(...)mitel–
|(...)mifs–
|(...)mihs–
|(...)miñs–
|(...)mimi–
|-
!'''∅–'''
|lu–
|nu–
|mel–
|tel–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie dalsze'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''prefiks bipersonalny'''
'''(z twardej koniugacji)'''
!'''(...)ö–'''
|(...)ölyi–
|(...)önyi–
|(...)ömel–
|(...)ötel–
|(...)öfs–
|(...)öhs–
|(...)öñs–
|(...)ömi–
|-
!'''(...)eN–'''
|(...)enlyi–
|(...)ennyi–
|(...)emel–
|(...)entel–
|(...)embes–
|(...)eñkes–
|(...)eññes–
|(...)emmi–
|-
!'''(...)i–'''
|(...)ilyi–
|(...)inyi–
|(...)imel–
|(...)itel–
|(...)ifs–
|(...)ihs–
|(...)iñs–
|(...)imi–
|-

!'''(...)yi–'''
|(...)yilyi–
|(...)yinyi–
|(...)yimel–
|(...)yitel–
|(...)yifs–
|(...)yihs–
|(...)yiñs–
|(...)yimi–
|-
!'''(...)e–'''
|(...)elyi–
|(...)enyi–
|(...)emel–
|(...)etel–
|(...)efs–
|(...)ehs–
|(...)eñs–
|(...)emi–
|-
!'''(...)Cs–'''
|(...)Cslyi–
|(...)Csnyi–
|(...)Csmel–
|(...)Cstel–
|(...)Csbes–
|(...)Cskes–
|(...)Csñes–
|(...)Csmi–
|-
!'''(...)mi–'''
|(...)milyi–
|(...)minyi–
|(...)mimel–
|(...)mitel–
|(...)mifs–
|(...)mihs–
|(...)miñs–
|(...)mimi–
|-
!'''∅–'''
|lyi–
|nyi–
|mel–
|tel–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|}
==== Koniugacja sufiksowa ====
{| class="wikitable"
!
!'''Prog.'''
!'''Dok.'''
!'''Niedok.'''
!'''Zaprz.'''
!'''Habit.'''
!'''Przysz.'''
!'''Irreal.'''
!'''Admon.'''
!'''Optat.'''
!'''Dezyd.'''
|-
! '''e-koniugacja'''
|–s
|V̈–el
|–ef
|–esel
|–y
|–epen
|V̈–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''a-koniugacja'''
|–s
|V̈–el
|–ef
|–esel
|–e
|–epen
|V̈–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''i-konigacja'''
|Ȼ–s
| Ȼ–el
|–ef
|–esel
|–y
|–epen
|Ȼ–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''l-koniugacja'''
|–eLs
|–yLel
|–eLef
|–eLtel
|–yL
|Ȼ–Lepen
|Ȼ–Lels
|–eLt
|Ȼ–eL
|–eLk
|-
!'''s-koniugacja'''
|–es
|–yzel
|–ezef
|–estel
|–ys
|Ȼ–zepen
|Ȼ–zels
|–est
|Ȼ–s
|–esk
|}
„L“ oznacza „l“ lub „n“.

Ȼ oznacza utratę miękkości poprzedzającej spółgłoski:

č → k

š → h

ž → g (w przypadku sufiksu „–s“ i „–∅“ zachodzi tutaj regularna lenicja z ubezdźwięcznieniem do „h“)

V̈ oznacza przegłos poprzedniej samogłoski. Nie zachodzi, jeśli sufiks i tę samogłoskę dzieli więcej niż jedna spółgłoska.

ai, a → e

o, ö → ü

e, i → i

y → y, yi

u, yi → yi

==== Sufiksy zmieniające walencję ====
Do czasownika można dodać sufiksy, które mogą dodać lub odjąć ilość dozwolonych argumentów czasownika. Te sufiksy są dodawane bezpośrednio po temacie czasownika.

# strona bierna — sufiks „–as/ejas“
# strona kauzatywna — sufiks „–esöt/–töt“
# strona aplikatywna — sufiks „–min“

{| class="wikitable"
!
!'''forma optatywu'''
!'''bierna'''
!'''kauzatywna'''
!'''aplikatywna'''
|-
! '''e-koniugacja'''
|–∅
|–ejas
|–esöt
|–min
|-
!'''a-koniugacja'''
|–∅
|–ejas
|–esöt
|–min
|-
!'''i-konigacja'''
|–∅
|–ejas
| –esöt
|–min
|-
!'''l-koniugacja'''
|Ȼ–eL
|–yLas
|Ȼ–eLtöt
|Ȼ–eLmin
|-
!'''s-koniugacja'''
|Ȼ–s
|–yzas
|Ȼ–stöt
|Ȼ–smin
|}
=== Rzeczownik ===
Każdy rzeczownik ma trzy formy: niespecyficzną, będącą podstawową formą rzeczownika, specyficzną pojedynczą i specyficzną mnogą. Rzeczowniki mają siedem odmian:

* e-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę,
* y-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę,
* s-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę + „s“,
* n-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone na „en“,
* l-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone na „el“,
* j-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone samogłoskami „e“ i „y“,
* w-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone samogłoskami „o“ i „y“.
Poza tym rzeczowniki poprzez dodanie odpowiednich prefiksów do formy niespecyficznej można utworzyć rzeczowniki posesywne o znaczeniu: [podmiot] jest [posiadacza] X np. ''li–dap'' „on jest moim lasem“.

==== Odmiana rzeczowników sufiksowa ====
Rzeczowniki odmienia się w następujący sposób:
{| class="wikitable"
!
!'''forma niespecyficzna'''
!'''forma specyficzna pojedyncza'''
!'''forma specyficzna mnoga'''
|-
! '''e-odmiana'''
|–∅
|–e
|Ȼ–en
|-
!'''y-odmiana'''
|–∅
|–y / V̈–y
|Ȼ–en
|-
!'''s-odmiana'''
|Ȼ–s
| –ys
|–ezen
|-
!'''n-odmiana'''
|Ȼ–en
|–yn
|–enen
|-
!'''l-odmiana'''
|Ȼ–el
|–yl
|–eln
|-
!'''j-odmiana'''
|–V
|–i
|–in
|-
!'''w-odmiana'''
|–V
|–yu
|–yun
|}
Powyższą odmianę można zaaplikować do czasowników, aby utworzyć rzeczowniki odczasownikowe:

''–hab–'' „jeść“

''heñskafs —'' „my was zjadamy“

''heñskabys —'' „zjadanie was przez nas“

''heñskabel —'' „my was zjedliśmy“

''heñskabyl —'' „zjedzenie was przez nas“

''heñskabeh —'' „my chcemy was zjeść“

''heñskafke —'' „nasze pragnienie zjedzenia was“

Jak można zauważyć w ostatnim przykładzie dodanie końcówki formy określonej powoduje zanik samogłoski „e“ w przedostatniej sylabie niektórych sufiksów czasownika. Jako inny przykład można podać:

''heñskabef —'' „my was jeszcze nie dojedliśmy“

''heñskafpe —'' „niedojedzenie was przez nas“

==== Odmiana rzeczowników prefiksowa ====
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''RZECZOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''posiadacz'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|leli–
|lyny–
|ly–
|lytu–
|lef(e)N–
|leh(e)N–
|leñ(e)N–
|lem(e)N–
|-
!'''II.poj.'''
|meli–
|myny–
|my–
|mytu–
|mef(e)N–
|meh(e)N–
|meñ(e)N–
|mem(e)N–
|-
!'''III.poj'''
|li–
|ny–
|∅–
|tu–
|beN–
|heN–
|ñeN–
|meN–
|-
!'''III.obw'''
|teli–
|tyny–
|ty–
|tytu–
|tef(e)N–
|teh(e)N–
|teñ(e)N–
|tem(e)N
|-
!'''I.mn.in'''
|beli–
|byny–
|by–
|bytu–
|bef(e)N–
|beh(e)N–
|beñ(e)N–
|bem(e)N–
|-
!'''I.mn.eks'''
|heli–
|hyny–
|hy–
|hytu–
|hef(e)N–
|heh(e)N–
|heñ(e)N–
|hem(e)N–
|-
!'''II.mn'''
|ñeli–
|ñyny–
|ñy–
|ñytu–
|ñef(e)N–
|ñeh(e)N–
|ñeñ(e)N–
|ñem(e)N–
|-
!'''III.mn'''
|zeli–
|zyny–
|zy–
|zytu–
|zef(e)N–
|zeh(e)N–
|zeñ(e)N–
|zem(e)N–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''RZECZOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''posiadacz'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|leli–
|lyN–
|le–
|lytu–
|lef(e)N–
|leh(e)N–
|leñ(e)N–
|lem(e)N–
|-
!'''II.poj.'''
|meli–
|myN–
|me–
|mytu–
|mef(e)N–
|meh(e)N–
|meñ(e)N–
|mem(e)N–
|-
!'''III.poj'''
|li–
|ne–
|∅–
|tu–
|beN–
|heN–
|ñeN–
|meN–
|-
!'''III.obw'''
|teli–
|tyN–
|te–
|tytu–
|tef(e)N–
|teh(e)N–
|teñ(e)N–
|tem(e)N–
|-
!'''I.mn.in'''
|beli–
|byN–
|be–
|bytu–
|bef(e)N–
|beh(e)N–
|beñ(e)N–
|bem(e)N–
|-
!'''I.mn.eks'''
|heli–
|hyN–
|he–
|hytu–
|hef(e)N–
|heh(e)N–
|heñ(e)N–
|hem(e)N–
|-
!'''II.mn'''
|ñeli–
|ñyN–
|ñe–
|ñytu–
|ñef(e)N–
|ñeh(e)N–
|ñeñ(e)N–
|ñem(e)N–
|-
!'''III.mn'''
|zeli–
|zyN–
|ze–
|zytu–
|zef(e)N–
|zeh(e)N–
|zeñ(e)N–
|zem(e)N–
|}
W powyższych tabelkach „(e)“ oznacza samogłoskę "e" przed tematami zaczynającymi się na spółgłoskę i brak samogłoski przed tematami samogłoskowymi.

=== Zdania podrzędne ===
W języku dapelskim zdania podrzędne tworzy się poprzez ich nominalizację sufiksem specyficzności. W przeciwieństwie do języka polskiego zdanie podrzędne musi zawierać głowę np:

''Eluse hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka.“

''Eluse hihabys taks. —'' „Erutańczyk, którego zjadamy, jest smaczny.“

Czasowniki statyczne (odpowiedniki przymiotników) nie są nominalizowane:

''Eluse taks.'' — „Erutańczyk jest smaczny.“

''Eluse taks hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka, który jest smaczny.“

==== Mowa niezależna ====
W dapelskim nie występuje mowa zależna. Zdania podrzędne w zdaniach z czasownikami takimi jak „myśleć“ i „mówić“ są wypowiadane z tą samą osobą, z którą zostały pomyślane i wypowiedziane, nie potrzebują także sufiksu nominalizacyjnego:

''Eluse hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka.“

''Eluse hihafs zylaiks.'' — „Pomyśleli, że zjadają Erutańczyka.“

=== Słowotwórstwo ===
Są dwa sposoby tworzenia nowych słów w dapelskim: modyfikacja rzeczowników poprzez dodanie afiksów i tworzenie złożeń, oraz modyfikacja czasowników w sposób identyczny do tworzenia zdań podrzędnych.

==== Modyfikacja czasowników ====
Część zdań podrzędnych staje się utartymi zwrotami używanymi jak rzeczowniki. Jest to bardzo produktywna metoda tworzenia rzeczowników w dapelskim.

===== Czasowniki w aspekcie habitualnym =====
Poprzez użycie znominalizowanej formy czasownika w aspekcie habitualnym można utworzyć rzeczowniki o znaczeniu „ktoś kto często X” np.

''syzyny'' — „wojownik” od ''syzyn'' „często walczy”

===== Czasowniki w aspekcie irrealnym =====
Znominalizowany czasownik w aspekcie irrealnym oznacza „skłonny do X”.

''tabyneslys'' — „łamliwy” od ''tabynesels'' „ma się złamać”

===== Czasowniki w aspekcie dokonanym =====
Rzeczowniki można utworzyć również od zdań z czasownikami dokonanymi. Takie rzeczowniki oznaczają wykonwacę czynności:

''hyihen miminamynyl'' — „zarządca” od ''hyihen miminamynel'' „wydał im rozkazy”

==== Modyfikacja rzeczowników ====
Istnieje kilka afiksów, którymi można modyfikować rzeczowniki.

===== Prefiks „man–” =====
Prefiks „man–” tworzy słowa o znaczeniu melioratywnym. Pochodzi od słowa „man” oznaczającego złoto.

===== Sufiks „–sas” =====
Sufiks „–sas” lub „–tas” oznacza „miejsce/przedmiot, w którym jest

== Przykładowe teksty ==
{| class="wikitable"
! width="500px" style="text-align: center;" |Tekst dapelski (łacinka)
! width="500px" style="text-align: center;" |Tekst polski
|-
|
|
|}

==Przypisy==
<references/>
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]
[[Kategoria:Medengia]]
[[Kategoria:Języki Tiablajskie]]
[[Kategoria:Użytkownik:Grímkel]]

Królestwo Daplów

2025-09-26T17:56:20Z

Grímkel:

{{Cpaństwo|czasy litera=R3|tło tekstu=#000000|czasy kolor otoczki litery=#cc0000|czasy kolor tła tekstu=#cc0000|czasy kolor tekstu=white|poziom tekst kolor=white|poziom tekst=Państwo conworldu [[Kyon|KYON]]|czasy kolor otoczki cyfry=#B34700|czasy kolor tła tekstu cyfry=#B34700|poziom rozwoju kolor tekstu=white|poziom rozwoju cyfra=4|rok=8973 EK|lokalizacja= [[Plik:Daplia.png|350px]] Daplia na mapie Kyonu |głowa państwa=Najwyższy zakonnik|ustrój=Monarchia Teokratyczna|języki urzędowe=[[język dapelski]]|języki=[[język dapelski]], [[język piri]]|siła wyższa=Drzewo, panteon Mantański|inne religie=Religia Piri|klimat=klimat równikowy|nazwa własna państwa=Dapeln memmampökystas|typ religii=panteistyczna, uniwersalistyczna|religia państwowa=[[Mantan]]|powierzchnia=232 761 km²|regiony=[[Medengia]]}}
'''Królestwo Daplów, Złote Królestwo Daplów, Daplia''' ([[Język dapelski|dpl.]] ''Dapeln memmampökystas'' [{{IPA|ˈdapɛln ˈmɛmːampœkəstas}}], ''Dapyltas'' [{{IPA|ˈdapəltas}}]) — państwo położone w [[Środkowy Kyon|Kyonie Środkowym]] na [[Półwysep Piri|półwyspie Piri]]. Głównymi grupami etnicznymi w Daplii są [[Daplowie]] i [[Piri]].

== Nazwa państwa ==
Pełna nazwa państwa „Dapeln memmampökystas“ oznacza „mampökystas” Daplów, gdzie „mampökystas” jest złożeniem sufiksu melioratywnego „man–” i „fökystas”, określającego kraj „fökysa” — króla/najwyższego zakonnika. Sam sufiks melioratywny „man–” jest używany do nadania pozytywnego znaczenia rzeczownikowi, do którego jest dołączany i pochodzi on od słowa „man” oznaczającego złoto, dlatego też nazwa kraju jest często tłumaczona jako „Złote Królestwo Daplów”.

==Nazwa kraju==
===Etymologia===
Nazwa własna kraju jest złożeniem nazwy mieszkańca „Dapyl“ i sufiksu „–sas/–tas“ tworzącego nazwy rzeczowników zawierających w sobie inny rzeczownik. Sama nazwa Daplów pochodzi pratiablajskiego słowa „thiabla”, będącego derywatem słowa „thiaba“ znaczącego „las”, wskazując las deszczowy na pierwotne miejsce zamieszkania Dapli i innych użytkowników Tiablajskich.

===Nazwy w innych językach===
{| class=wikitable border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|-
!język
!nazwa państwa
!pełna nazwa państwa
!nazwa mieszkańca
|-
!colspan=4|języki ziemskie
|-
|polski
|Daplia
|Królestwo Daplów
|Dapel
|-
! colspan="4" |języki Daplii
|-
|[[Język dapelski|dapelski]]
|Dapyltas
[{{IPA|ˈdapəltas}}]
|Dapeln memmampökystas
[{{IPA|ˈdapɛln ˈmɛmːampœkəstas}}]
|Dapyl
[{{IPA|ˈdapəl}}]
|-
|[[Język piri|piri]]
|
|
|
|-
!colspan=4|inne języki kyońskie
|-
|[[Język ajdyniriański|ajdyniriański]]
| <big>{{Unicode|Tābhayinir|Ragul}}</big> ''Tābhayinir'' [{{IPA|ta:bʰaji'ɲir}}]
| <big>{{Unicode|Rozhvan Tābhayinirani|Ragul}}</big> ''Rozhvan Tābhayinirani'' [{{IPA|rɔʐ'van ta:bʰajiɲi'rʲaɲi}}]
| <big>{{Unicode|Tābhayôs|Ragul}}</big> ''Tābhayôs'' [{{IPA|ta:bʰa'jɤs}}]
|-
|[[Język Ayu|ayu]]
|{{Ayu|Ταπαινι|100}} ''Tapaini'' [{{IPA|ˈtʰapaɪ̆ni}}]
|{{Ayu|Ταπαινι Χαγιανορι|100}} ''Tapaini Hayanori'' [{{IPA|ˈtʰapaɪ̆ni ˈhajanoɾi}}]
|{{Ayu|Ταπαινιρὰι|100}} ''Tapainirài'' [{{IPA|ˈtʰapaɪ̆niˌraɪ̆}}]
|-
|[[Język ërütat|ërütat]]
|
|
|
|-
|[[Język surandralski|surandralski]]
| वतबोळ्ई ''Taboľi'' [{{IPA|ˈtabɔʎi}}]
| मेेर्त्मौल् वतबोळ्ई ''Mejtmól Taboľi'' [{{IPA|ˈmɛjmol ˈtabɔʎi}}]
| वतबोळ्ईहु ''Taboľië'' [{{IPA|ˈtabɔʎiə}}]
|-
|[[Język habecki|habecki]]
| తబాల్త ''Tabõlta'' [{{IPA|ˈtɑ̀bɤ̀ltɑ̀}}]
| తబాల్తఖీ సాయ్ర ''Tabõltaxi Sõira'' [{{IPA|ˈtɑ̀bɤ̀ltɑ̀xʲì ˈsɤ̀ɪ̯rà}}]
| తబాల్తమర్ ''Tabõltamâr'' [{{IPA|ˈtɑ̀bɤ̀ltɑ̀mɑ́r}}]
|-
|[[Język nowosechtoński|nowosechtoński]]
| {{Unicode|ܬܲܒܵܝܢ݂ܪ|Sero}} ''Tābaynir'' [{{IPA|taːbajˈnir}}]
| {{Unicode|ܬܲܒܵܝܢ݂ܪ ܫ݆ܪܪܝ݂ܟ|Serto}} ''Tābaynir Šurrik'' [{{IPA|taːbajˈnir ʃurˈrik}}]
| {{Unicode|ܬܲܒܵܝܢ݂ܪ|Sero}} ''Tābaynir'' [{{IPA|taːbajˈnir}}]
|-
|[[Język średniowertyński|wertyński]]
|Taphoľie [{{IPA|tɑˈpʰɔ.ʎie̯}}]
|Taphoľie-Wōľullo [{{IPA|tɑˈpʰɔ.ʎie̯ wʉːˈʎʉ.ɬo}}]
|Taphoľce [{{IPA|tɑˈpʰɔʎ.t͡ʃe}}]
|}

Egzonim prawdopodobnie ewoluował wg łańcucha:
: 1: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > qin > truski
: 2: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > ajdyniriański > nowosechtoński > (ayu >) neszyjski
: 3: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > ajdyniriański > nowosechtoński > ayu > buański > enencki & pulserimski > aksajoński > yuketon
: 4: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > kejreński > olseński

==Kynografia==

=== Opis obszarów ===
Teren Daplii pokrywa się w większości z [[Półwysep Piri|półwyspem Piri]]. Leży ona w regionie historycznym zwanym [[Medengia|Medengią]], będącym częścią [[Środkowy Kyon|Kyonu Środkowego]]. Jej wschodnie wybrzeże znajduje się nad Wszechoceanem, a zachodnie nad [[Morze Judżaskie|Morzem Judżaskim]]. Graniczy ona z [[Jedässör|Jedassorem]] na południu i z [[Erutia|Erutią]] na południowym wschodzie. Po środku półwyspu wznoszą się wysokie (osiągające nawet 8000m) góry, które w pobliżu głównego lądu rozdzielają się na dwa pasma z Doliną Piryjską pomiędzy nimi. W Dolinie Piryjskiej znajdują się trzy główne jeziora, poza którymi nie ma większych jezior w Daplii. Wszystkie Dapelskie rzeki są krótkie i wpływają, albo do mórz, albo do jezior w dolinie. Największa rzeka nazywa się XYZ i wpływa do jeziora XYZ, z którego kontunuuje potem drogę do Wszechoceanu.

====Wybrzeża====
Wybrzeża są pokryte lasem równikowym.

====Góry====

==== Dolina Piryjska ====

====Gleby====

==Przyroda==
===Klimat===
===Flora===
===Fauna===
==Demografia==
=== Miasta ===
====Największe miasta w roku wspólnym====

=== Klasy społeczne ===

====Król====
====Mnisi====
====Mieszczanie====
====Chłopi====
====Niewolnicy====
===Narody===
==Podział administracyjny==
==Historia==
==Polityka==
===Polityka wewnętrzna===
===Polityka zagraniczna===
== Siły zbrojne ==
== Gospodarka ==
===Surowce mineralne===
===Transport===
==Symbole narodowe==
==Przypisy==
<references/>

{{Państwa Kyonu}}

[[Kategoria:Surandral]] [[Kategoria:Góry Żelazne]] [[Kategoria:Kyon]] [[Kategoria:Państwa Kyonu]]

Królestwo Daplów

2025-09-26T17:54:20Z

Grímkel:

{{Cpaństwo|czasy litera=R3|tło tekstu=#000000|czasy kolor otoczki litery=#cc0000|czasy kolor tła tekstu=#cc0000|czasy kolor tekstu=white|poziom tekst kolor=white|poziom tekst=Państwo conworldu [[Kyon|KYON]]|czasy kolor otoczki cyfry=#B34700|czasy kolor tła tekstu cyfry=#B34700|poziom rozwoju kolor tekstu=white|poziom rozwoju cyfra=4|rok=8973 EK|lokalizacja= [[Plik:Daplia.png|350px]] Daplia na mapie Kyonu |głowa państwa=Najwyższy zakonnik|ustrój=Monarchia Teokratyczna|języki urzędowe=[[język dapelski]]|języki=[[język dapelski]], [[język piri]]|siła wyższa=Drzewo, panteon Mantański|inne religie=Religia Piri|klimat=klimat równikowy|nazwa własna państwa=Dapeln memmampökystas|typ religii=panteistyczna, uniwersalistyczna|religia państwowa=[[Mantan]]|powierzchnia=XXX|regiony=[[Medengia]]}}
'''Królestwo Daplów, Złote Królestwo Daplów, Daplia''' ([[Język dapelski|dpl.]] ''Dapeln memmampökystas'' [{{IPA|ˈdapɛln ˈmɛmːampœkəstas}}], ''Dapyltas'' [{{IPA|ˈdapəltas}}]) — państwo położone w [[Środkowy Kyon|Kyonie Środkowym]] na [[Półwysep Piri|półwyspie Piri]]. Głównymi grupami etnicznymi w Daplii są [[Daplowie]] i [[Piri]].

== Nazwa państwa ==
Pełna nazwa państwa „Dapeln memmampökystas“ oznacza „mampökystas” Daplów, gdzie „mampökystas” jest złożeniem sufiksu melioratywnego „man–” i „fökystas”, określającego kraj „fökysa” — króla/najwyższego zakonnika. Sam sufiks melioratywny „man–” jest używany do nadania pozytywnego znaczenia rzeczownikowi, do którego jest dołączany i pochodzi on od słowa „man” oznaczającego złoto, dlatego też nazwa kraju jest często tłumaczona jako „Złote Królestwo Daplów”.

==Nazwa kraju==
===Etymologia===
Nazwa własna kraju jest złożeniem nazwy mieszkańca „Dapyl“ i sufiksu „–sas/–tas“ tworzącego nazwy rzeczowników zawierających w sobie inny rzeczownik. Sama nazwa Daplów pochodzi pratiablajskiego słowa „thiabla”, będącego derywatem słowa „thiaba“ znaczącego „las”, wskazując las deszczowy na pierwotne miejsce zamieszkania Dapli i innych użytkowników Tiablajskich.

===Nazwy w innych językach===
{| class=wikitable border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|-
!język
!nazwa państwa
!pełna nazwa państwa
!nazwa mieszkańca
|-
!colspan=4|języki ziemskie
|-
|polski
|Daplia
|Królestwo Daplów
|Dapel
|-
! colspan="4" |języki Daplii
|-
|[[Język dapelski|dapelski]]
|Dapyltas
[{{IPA|ˈdapəltas}}]
|Dapeln memmampökystas
[{{IPA|ˈdapɛln ˈmɛmːampœkəstas}}]
|Dapyl
[{{IPA|ˈdapəl}}]
|-
|[[Język piri|piri]]
|
|
|
|-
!colspan=4|inne języki kyońskie
|-
|[[Język ajdyniriański|ajdyniriański]]
| <big>{{Unicode|Tābhayinir|Ragul}}</big> ''Tābhayinir'' [{{IPA|ta:bʰaji'ɲir}}]
| <big>{{Unicode|Rozhvan Tābhayinirani|Ragul}}</big> ''Rozhvan Tābhayinirani'' [{{IPA|rɔʐ'van ta:bʰajiɲi'rʲaɲi}}]
| <big>{{Unicode|Tābhayôs|Ragul}}</big> ''Tābhayôs'' [{{IPA|ta:bʰa'jɤs}}]
|-
|[[Język Ayu|ayu]]
|{{Ayu|Ταπαινι|100}} ''Tapaini'' [{{IPA|ˈtʰapaɪ̆ni}}]
|{{Ayu|Ταπαινι Χαγιανορι|100}} ''Tapaini Hayanori'' [{{IPA|ˈtʰapaɪ̆ni ˈhajanoɾi}}]
|{{Ayu|Ταπαινιρὰι|100}} ''Tapainirài'' [{{IPA|ˈtʰapaɪ̆niˌraɪ̆}}]
|-
|[[Język ërütat|ërütat]]
|
|
|
|-
|[[Język surandralski|surandralski]]
| वतबोळ्ई ''Taboľi'' [{{IPA|ˈtabɔʎi}}]
| मेेर्त्मौल् वतबोळ्ई ''Mejtmól Taboľi'' [{{IPA|ˈmɛjmol ˈtabɔʎi}}]
| वतबोळ्ईहु ''Taboľië'' [{{IPA|ˈtabɔʎiə}}]
|-
|[[Język habecki|habecki]]
| తబాల్త ''Tabõlta'' [{{IPA|ˈtɑ̀bɤ̀ltɑ̀}}]
| తబాల్తఖీ సాయ్ర ''Tabõltaxi Sõira'' [{{IPA|ˈtɑ̀bɤ̀ltɑ̀xʲì ˈsɤ̀ɪ̯rà}}]
| తబాల్తమర్ ''Tabõltamâr'' [{{IPA|ˈtɑ̀bɤ̀ltɑ̀mɑ́r}}]
|-
|[[Język nowosechtoński|nowosechtoński]]
| {{Unicode|ܬܲܒܵܝܢ݂ܪ|Sero}} ''Tābaynir'' [{{IPA|taːbajˈnir}}]
| {{Unicode|ܬܲܒܵܝܢ݂ܪ ܫ݆ܪܪܝ݂ܟ|Serto}} ''Tābaynir Šurrik'' [{{IPA|taːbajˈnir ʃurˈrik}}]
| {{Unicode|ܬܲܒܵܝܢ݂ܪ|Sero}} ''Tābaynir'' [{{IPA|taːbajˈnir}}]
|-
|[[Język średniowertyński|wertyński]]
|Taphoľie [{{IPA|tɑˈpʰɔ.ʎie̯}}]
|Taphoľie-Wōľullo [{{IPA|tɑˈpʰɔ.ʎie̯ wʉːˈʎʉ.ɬo}}]
|Taphoľce [{{IPA|tɑˈpʰɔʎ.t͡ʃe}}]
|}

Egzonim prawdopodobnie ewoluował wg łańcucha:
: 1: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > qin > truski
: 2: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > ajdyniriański > nowosechtoński > (ayu >) neszyjski
: 3: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > ajdyniriański > nowosechtoński > ayu > buański > enencki & pulserimski > aksajoński > yuketon
: 4: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > kejreński > olseński

==Kynografia==

=== Opis obszarów ===
Teren Daplii pokrywa się w większości z [[Półwysep Piri|półwyspem Piri]]. Leży ona w regionie historycznym zwanym [[Medengia|Medengią]], będącym częścią [[Środkowy Kyon|Kyonu Środkowego]]. Jej wschodnie wybrzeże znajduje się nad Wszechoceanem, a zachodnie nad [[Morze Judżaskie|Morzem Judżaskim]]. Graniczy ona z [[Jedässör|Jedassorem]] na południu i z [[Erutia|Erutią]] na południowym wschodzie. Po środku półwyspu wznoszą się wysokie (osiągające nawet 8000m) góry, które w pobliżu głównego lądu rozdzielają się na dwa pasma z Doliną Piryjską pomiędzy nimi. W Dolinie Piryjskiej znajdują się trzy główne jeziora, poza którymi nie ma większych jezior w Daplii. Wszystkie Dapelskie rzeki są krótkie i wpływają, albo do mórz, albo do jezior w dolinie. Największa rzeka nazywa się XYZ i wpływa do jeziora XYZ, z którego kontunuuje potem drogę do Wszechoceanu.

====Wybrzeża====
Wybrzeża są pokryte lasem równikowym.

====Góry====

==== Dolina Piryjska ====

====Gleby====

==Przyroda==
===Klimat===
===Flora===
===Fauna===
==Demografia==
=== Miasta ===
====Największe miasta w roku wspólnym====

=== Klasy społeczne ===

====Król====
====Mnisi====
====Mieszczanie====
====Chłopi====
====Niewolnicy====
===Narody===
==Podział administracyjny==
==Historia==
==Polityka==
===Polityka wewnętrzna===
===Polityka zagraniczna===
== Siły zbrojne ==
== Gospodarka ==
===Surowce mineralne===
===Transport===
==Symbole narodowe==
==Przypisy==
<references/>

{{Państwa Kyonu}}

[[Kategoria:Surandral]] [[Kategoria:Góry Żelazne]] [[Kategoria:Kyon]] [[Kategoria:Państwa Kyonu]]

Plik:Daplia.png

2025-09-26T17:49:28Z

Grímkel:

Królestwo Daplów na mapie

Królestwo Daplów

2025-09-26T16:55:52Z

Grímkel:

{{Cpaństwo|czasy litera=R3|tło tekstu=#000000|czasy kolor otoczki litery=#cc0000|czasy kolor tła tekstu=#cc0000|czasy kolor tekstu=white|poziom tekst kolor=white|poziom tekst=Państwo conworldu [[Kyon|KYON]]|czasy kolor otoczki cyfry=#B34700|czasy kolor tła tekstu cyfry=#B34700|poziom rozwoju kolor tekstu=white|poziom rozwoju cyfra=4|rok=8973 EK|lokalizacja=[[Półwysep Piri]]|głowa państwa=Najwyższy zakonnik|ustrój=Monarchia Teokratyczna|języki urzędowe=[[język dapelski]]|języki=[[język dapelski]], [[język piri]]|siła wyższa=Drzewo, panteon Mantański|inne religie=Religia Piri|klimat=klimat równikowy|nazwa własna państwa=Dapeln memmampökystas|typ religii=panteistyczna, uniwersalistyczna|religia państwowa=[[Mantan]]|powierzchnia=XXX|regiony=[[Medengia]]}}

'''Królestwo Daplów, Złote Królestwo Daplów, Daplia''' ([[Język dapelski|dpl.]] ''Dapeln memmampökystas'' [{{IPA|ˈdapɛln ˈmɛmːampœkəstas}}], ''Dapyltas'' [{{IPA|ˈdapəltas}}]) — państwo położone w [[Środkowy Kyon|Kyonie Środkowym]] na [[Półwysep Piri|półwyspie Piri]]. Głównymi grupami etnicznymi w Daplii są [[Daplowie]] i [[Piri]].

== Nazwa państwa ==
Pełna nazwa państwa „Dapeln memmampökystas“ oznacza „mampökystas” Daplów, gdzie „mampökystas” jest złożeniem sufiksu melioratywnego „man–” i „fökystas”, określającego kraj „fökysa” — króla/najwyższego zakonnika. Sam sufiks melioratywny „man–” jest używany do nadania pozytywnego znaczenia rzeczownikowi, do którego jest dołączany i pochodzi on od słowa „man” oznaczającego złoto, dlatego też nazwa kraju jest często tłumaczona jako „Złote Królestwo Daplów”.

==Nazwa kraju==
===Etymologia===
Nazwa własna kraju jest złożeniem nazwy mieszkańca „Dapyl“ i sufiksu „–sas/–tas“ tworzącego nazwy rzeczowników zawierających w sobie inny rzeczownik. Sama nazwa Daplów pochodzi pratiablajskiego słowa „thiabla”, będącego derywatem słowa „thiaba“ znaczącego „las”, wskazując las deszczowy na pierwotne miejsce zamieszkania Dapli i innych użytkowników Tiablajskich.

===Nazwy w innych językach===
{| class=wikitable border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|-
!język
!nazwa państwa
!pełna nazwa państwa
!nazwa mieszkańca
|-
!colspan=4|języki ziemskie
|-
|polski
|Daplia
|Królestwo Daplów
|Dapel
|-
! colspan="4" |języki Daplii
|-
|[[Język dapelski|dapelski]]
|Dapyltas
[{{IPA|ˈdapəltas}}]
|Dapeln memmampökystas
[{{IPA|ˈdapɛln ˈmɛmːampœkəstas}}]
|Dapyl
[{{IPA|ˈdapəl}}]
|-
|[[Język piri|piri]]
|
|
|
|-
!colspan=4|inne języki kyońskie
|-
|[[Język ajdyniriański|ajdyniriański]]
| <big>{{Unicode|Tābhayinir|Ragul}}</big> ''Tābhayinir'' [{{IPA|ta:bʰaji'ɲir}}]
| <big>{{Unicode|Rozhvan Tābhayinirani|Ragul}}</big> ''Rozhvan Tābhayinirani'' [{{IPA|rɔʐ'van ta:bʰajiɲi'rʲaɲi}}]
| <big>{{Unicode|Tābhayôs|Ragul}}</big> ''Tābhayôs'' [{{IPA|ta:bʰa'jɤs}}]
|-
|[[Język Ayu|ayu]]
|{{Ayu|Ταπαινι|100}} ''Tapaini'' [{{IPA|ˈtʰapaɪ̆ni}}]
|{{Ayu|Ταπαινι Χαγιανορι|100}} ''Tapaini Hayanori'' [{{IPA|ˈtʰapaɪ̆ni ˈhajanoɾi}}]
|{{Ayu|Ταπαινιρὰι|100}} ''Tapainirài'' [{{IPA|ˈtʰapaɪ̆niˌraɪ̆}}]
|-
|[[Język ërütat|ërütat]]
|
|
|
|-
|[[Język surandralski|surandralski]]
| वतबोळ्ई ''Taboľi'' [{{IPA|ˈtabɔʎi}}]
| मेेर्त्मौल् वतबोळ्ई ''Mejtmól Taboľi'' [{{IPA|ˈmɛjmol ˈtabɔʎi}}]
| वतबोळ्ईहु ''Taboľië'' [{{IPA|ˈtabɔʎiə}}]
|-
|[[Język habecki|habecki]]
| తబాల్త ''Tabõlta'' [{{IPA|ˈtɑ̀bɤ̀ltɑ̀}}]
| తబాల్తఖీ సాయ్ర ''Tabõltaxi Sõira'' [{{IPA|ˈtɑ̀bɤ̀ltɑ̀xʲì ˈsɤ̀ɪ̯rà}}]
| తబాల్తమర్ ''Tabõltamâr'' [{{IPA|ˈtɑ̀bɤ̀ltɑ̀mɑ́r}}]
|-
|[[Język nowosechtoński|nowosechtoński]]
| {{Unicode|ܬܲܒܵܝܢ݂ܪ|Sero}} ''Tābaynir'' [{{IPA|taːbajˈnir}}]
| {{Unicode|ܬܲܒܵܝܢ݂ܪ ܫ݆ܪܪܝ݂ܟ|Serto}} ''Tābaynir Šurrik'' [{{IPA|taːbajˈnir ʃurˈrik}}]
| {{Unicode|ܬܲܒܵܝܢ݂ܪ|Sero}} ''Tābaynir'' [{{IPA|taːbajˈnir}}]
|-
|[[Język średniowertyński|wertyński]]
|Taphoľie [{{IPA|tɑˈpʰɔ.ʎie̯}}]
|Taphoľie-Wōľullo [{{IPA|tɑˈpʰɔ.ʎie̯ wʉːˈʎʉ.ɬo}}]
|Taphoľce [{{IPA|tɑˈpʰɔʎ.t͡ʃe}}]
|}

Egzonim prawdopodobnie ewoluował wg łańcucha:
: 1: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > qin > truski
: 2: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > ajdyniriański > nowosechtoński > (ayu >) neszyjski
: 3: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > ajdyniriański > nowosechtoński > ayu > buański > enencki & pulserimski > aksajoński > yuketon
: 4: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > kejreński > olseński

==Kynografia==

=== Opis obszarów ===
Teren Daplii pokrywa się w większości z [[Półwysep Piri|półwyspem Piri]]. Leży ona w regionie historycznym zwanym [[Medengia|Medengią]], będącym częścią [[Środkowy Kyon|Kyonu Środkowego]]. Jej wschodnie wybrzeże znajduje się nad Wszechoceanem, a zachodnie nad [[Morze Judżaskie|Morzem Judżaskim]]. Graniczy ona z [[Jedässör|Jedassorem]] na południu i z [[Erutia|Erutią]] na południowym wschodzie. Po środku półwyspu wznoszą się wysokie (osiągające nawet 8000m) góry, które w pobliżu głównego lądu rozdzielają się na dwa pasma z Doliną Piryjską pomiędzy nimi. W Dolinie Piryjskiej znajdują się trzy główne jeziora, poza którymi nie ma większych jezior w Daplii. Wszystkie Dapelskie rzeki są krótkie i wpływają, albo do mórz, albo do jezior w dolinie. Największa rzeka nazywa się XYZ i wpływa do jeziora XYZ, z którego kontunuuje potem drogę do Wszechoceanu.

====Wybrzeża====
Wybrzeża są pokryte lasem równikowym.

====Góry====

==== Dolina Piryjska ====

====Gleby====

==Przyroda==
===Klimat===
===Flora===
===Fauna===
==Demografia==
=== Miasta ===
====Największe miasta w roku wspólnym====

=== Klasy społeczne ===

====Król====
====Mnisi====
====Mieszczanie====
====Chłopi====
====Niewolnicy====
===Narody===
==Podział administracyjny==
==Historia==
==Polityka==
===Polityka wewnętrzna===
===Polityka zagraniczna===
== Siły zbrojne ==
== Gospodarka ==
===Surowce mineralne===
===Transport===
==Symbole narodowe==
==Przypisy==
<references/>

{{Państwa Kyonu}}

[[Kategoria:Surandral]] [[Kategoria:Góry Żelazne]] [[Kategoria:Kyon]] [[Kategoria:Państwa Kyonu]]

Królestwo Daplów

2025-09-26T16:55:29Z

Grímkel:

{{Cpaństwo|czasy litera=R3|tło tekstu=#000000|czasy kolor otoczki litery=#cc0000|czasy kolor tła tekstu=#cc0000|czasy kolor tekstu=white|poziom tekst kolor=white|poziom tekst=Państwo conworldu [[Kyon|KYON]]|czasy kolor otoczki cyfry=#B34700|czasy kolor tła tekstu cyfry=#B34700|poziom rozwoju kolor tekstu=white|poziom rozwoju cyfra=4|rok=8973 EK|lokalizacja=[[Półwysep Piri]]|głowa państwa=Najwyższy zakonnik|ustrój=Monarchia Teokratyczna|języki urzędowe=[[język dapelski]]|języki=[[język dapelski]], [[język piri]]|siła wyższa=Drzewo, panteon Mantański|inne religie=Religia Piri|klimat=równikowy|nazwa własna państwa=Dapeln memmampökystas|typ religii=panteistyczna, uniwersalistyczna|religia państwowa=[[Mantan]]|powierzchnia=XXX|regiony=[[Medengia]]}}

'''Królestwo Daplów, Złote Królestwo Daplów, Daplia''' ([[Język dapelski|dpl.]] ''Dapeln memmampökystas'' [{{IPA|ˈdapɛln ˈmɛmːampœkəstas}}], ''Dapyltas'' [{{IPA|ˈdapəltas}}]) — państwo położone w [[Środkowy Kyon|Kyonie Środkowym]] na [[Półwysep Piri|półwyspie Piri]]. Głównymi grupami etnicznymi w Daplii są [[Daplowie]] i [[Piri]].

== Nazwa państwa ==
Pełna nazwa państwa „Dapeln memmampökystas“ oznacza „mampökystas” Daplów, gdzie „mampökystas” jest złożeniem sufiksu melioratywnego „man–” i „fökystas”, określającego kraj „fökysa” — króla/najwyższego zakonnika. Sam sufiks melioratywny „man–” jest używany do nadania pozytywnego znaczenia rzeczownikowi, do którego jest dołączany i pochodzi on od słowa „man” oznaczającego złoto, dlatego też nazwa kraju jest często tłumaczona jako „Złote Królestwo Daplów”.

==Nazwa kraju==
===Etymologia===
Nazwa własna kraju jest złożeniem nazwy mieszkańca „Dapyl“ i sufiksu „–sas/–tas“ tworzącego nazwy rzeczowników zawierających w sobie inny rzeczownik. Sama nazwa Daplów pochodzi pratiablajskiego słowa „thiabla”, będącego derywatem słowa „thiaba“ znaczącego „las”, wskazując las deszczowy na pierwotne miejsce zamieszkania Dapli i innych użytkowników Tiablajskich.

===Nazwy w innych językach===
{| class=wikitable border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|-
!język
!nazwa państwa
!pełna nazwa państwa
!nazwa mieszkańca
|-
!colspan=4|języki ziemskie
|-
|polski
|Daplia
|Królestwo Daplów
|Dapel
|-
! colspan="4" |języki Daplii
|-
|[[Język dapelski|dapelski]]
|Dapyltas
[{{IPA|ˈdapəltas}}]
|Dapeln memmampökystas
[{{IPA|ˈdapɛln ˈmɛmːampœkəstas}}]
|Dapyl
[{{IPA|ˈdapəl}}]
|-
|[[Język piri|piri]]
|
|
|
|-
!colspan=4|inne języki kyońskie
|-
|[[Język ajdyniriański|ajdyniriański]]
| <big>{{Unicode|Tābhayinir|Ragul}}</big> ''Tābhayinir'' [{{IPA|ta:bʰaji'ɲir}}]
| <big>{{Unicode|Rozhvan Tābhayinirani|Ragul}}</big> ''Rozhvan Tābhayinirani'' [{{IPA|rɔʐ'van ta:bʰajiɲi'rʲaɲi}}]
| <big>{{Unicode|Tābhayôs|Ragul}}</big> ''Tābhayôs'' [{{IPA|ta:bʰa'jɤs}}]
|-
|[[Język Ayu|ayu]]
|{{Ayu|Ταπαινι|100}} ''Tapaini'' [{{IPA|ˈtʰapaɪ̆ni}}]
|{{Ayu|Ταπαινι Χαγιανορι|100}} ''Tapaini Hayanori'' [{{IPA|ˈtʰapaɪ̆ni ˈhajanoɾi}}]
|{{Ayu|Ταπαινιρὰι|100}} ''Tapainirài'' [{{IPA|ˈtʰapaɪ̆niˌraɪ̆}}]
|-
|[[Język ërütat|ërütat]]
|
|
|
|-
|[[Język surandralski|surandralski]]
| वतबोळ्ई ''Taboľi'' [{{IPA|ˈtabɔʎi}}]
| मेेर्त्मौल् वतबोळ्ई ''Mejtmól Taboľi'' [{{IPA|ˈmɛjmol ˈtabɔʎi}}]
| वतबोळ्ईहु ''Taboľië'' [{{IPA|ˈtabɔʎiə}}]
|-
|[[Język habecki|habecki]]
| తబాల్త ''Tabõlta'' [{{IPA|ˈtɑ̀bɤ̀ltɑ̀}}]
| తబాల్తఖీ సాయ్ర ''Tabõltaxi Sõira'' [{{IPA|ˈtɑ̀bɤ̀ltɑ̀xʲì ˈsɤ̀ɪ̯rà}}]
| తబాల్తమర్ ''Tabõltamâr'' [{{IPA|ˈtɑ̀bɤ̀ltɑ̀mɑ́r}}]
|-
|[[Język nowosechtoński|nowosechtoński]]
| {{Unicode|ܬܲܒܵܝܢ݂ܪ|Sero}} ''Tābaynir'' [{{IPA|taːbajˈnir}}]
| {{Unicode|ܬܲܒܵܝܢ݂ܪ ܫ݆ܪܪܝ݂ܟ|Serto}} ''Tābaynir Šurrik'' [{{IPA|taːbajˈnir ʃurˈrik}}]
| {{Unicode|ܬܲܒܵܝܢ݂ܪ|Sero}} ''Tābaynir'' [{{IPA|taːbajˈnir}}]
|-
|[[Język średniowertyński|wertyński]]
|Taphoľie [{{IPA|tɑˈpʰɔ.ʎie̯}}]
|Taphoľie-Wōľullo [{{IPA|tɑˈpʰɔ.ʎie̯ wʉːˈʎʉ.ɬo}}]
|Taphoľce [{{IPA|tɑˈpʰɔʎ.t͡ʃe}}]
|}

Egzonim prawdopodobnie ewoluował wg łańcucha:
: 1: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > qin > truski
: 2: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > ajdyniriański > nowosechtoński > (ayu >) neszyjski
: 3: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > ajdyniriański > nowosechtoński > ayu > buański > enencki & pulserimski > aksajoński > yuketon
: 4: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > kejreński > olseński

==Kynografia==

=== Opis obszarów ===
Teren Daplii pokrywa się w większości z [[Półwysep Piri|półwyspem Piri]]. Leży ona w regionie historycznym zwanym [[Medengia|Medengią]], będącym częścią [[Środkowy Kyon|Kyonu Środkowego]]. Jej wschodnie wybrzeże znajduje się nad Wszechoceanem, a zachodnie nad [[Morze Judżaskie|Morzem Judżaskim]]. Graniczy ona z [[Jedässör|Jedassorem]] na południu i z [[Erutia|Erutią]] na południowym wschodzie. Po środku półwyspu wznoszą się wysokie (osiągające nawet 8000m) góry, które w pobliżu głównego lądu rozdzielają się na dwa pasma z Doliną Piryjską pomiędzy nimi. W Dolinie Piryjskiej znajdują się trzy główne jeziora, poza którymi nie ma większych jezior w Daplii. Wszystkie Dapelskie rzeki są krótkie i wpływają, albo do mórz, albo do jezior w dolinie. Największa rzeka nazywa się XYZ i wpływa do jeziora XYZ, z którego kontunuuje potem drogę do Wszechoceanu.

====Wybrzeża====
Wybrzeża są pokryte lasem równikowym.

====Góry====

==== Dolina Piryjska ====

====Gleby====

==Przyroda==
===Klimat===
===Flora===
===Fauna===
==Demografia==
=== Miasta ===
====Największe miasta w roku wspólnym====

=== Klasy społeczne ===

====Król====
====Mnisi====
====Mieszczanie====
====Chłopi====
====Niewolnicy====
===Narody===
==Podział administracyjny==
==Historia==
==Polityka==
===Polityka wewnętrzna===
===Polityka zagraniczna===
== Siły zbrojne ==
== Gospodarka ==
===Surowce mineralne===
===Transport===
==Symbole narodowe==
==Przypisy==
<references/>

{{Państwa Kyonu}}

[[Kategoria:Surandral]] [[Kategoria:Góry Żelazne]] [[Kategoria:Kyon]] [[Kategoria:Państwa Kyonu]]

Królestwo Daplów

2025-09-26T16:54:36Z

Grímkel:

{{Cpaństwo|czasy litera=R3|tło tekstu=#000000|czasy kolor otoczki litery=#cc0000|czasy kolor tła tekstu=#cc0000|czasy kolor tekstu=white|poziom tekst kolor=white|poziom tekst=Państwo conworldu [[Kyon|KYON]]|czasy kolor otoczki cyfry=#B34700|czasy kolor tła tekstu cyfry=#B34700|poziom rozwoju kolor tekstu=white|poziom rozwoju cyfra=4|rok=8973 EK|lokalizacja=[[Półwysep Piri]]|głowa państwa=Najwyższy zakonnik|ustrój=Monarchia Teokratyczna|języki urzędowe=[[język dapelski]]|języki=[[język dapelski]], [[język piri]]|siła wyższa=Drzewo, panteon Mantański|inne religie=Religia Piri|klimat=równikowy|nazwa własna państwa=Dapeln memmampökystas|typ religii=panteistyczna, uniwersalistyczna|religia państwowa=[[Mantan]]}}

'''Królestwo Daplów, Złote Królestwo Daplów, Daplia''' ([[Język dapelski|dpl.]] ''Dapeln memmampökystas'' [{{IPA|ˈdapɛln ˈmɛmːampœkəstas}}], ''Dapyltas'' [{{IPA|ˈdapəltas}}]) — państwo położone w [[Środkowy Kyon|Kyonie Środkowym]] na [[Półwysep Piri|półwyspie Piri]]. Głównymi grupami etnicznymi w Daplii są [[Daplowie]] i [[Piri]].

== Nazwa państwa ==
Pełna nazwa państwa „Dapeln memmampökystas“ oznacza „mampökystas” Daplów, gdzie „mampökystas” jest złożeniem sufiksu melioratywnego „man–” i „fökystas”, określającego kraj „fökysa” — króla/najwyższego zakonnika. Sam sufiks melioratywny „man–” jest używany do nadania pozytywnego znaczenia rzeczownikowi, do którego jest dołączany i pochodzi on od słowa „man” oznaczającego złoto, dlatego też nazwa kraju jest często tłumaczona jako „Złote Królestwo Daplów”.

==Nazwa kraju==
===Etymologia===
Nazwa własna kraju jest złożeniem nazwy mieszkańca „Dapyl“ i sufiksu „–sas/–tas“ tworzącego nazwy rzeczowników zawierających w sobie inny rzeczownik. Sama nazwa Daplów pochodzi pratiablajskiego słowa „thiabla”, będącego derywatem słowa „thiaba“ znaczącego „las”, wskazując las deszczowy na pierwotne miejsce zamieszkania Dapli i innych użytkowników Tiablajskich.

===Nazwy w innych językach===
{| class=wikitable border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|-
!język
!nazwa państwa
!pełna nazwa państwa
!nazwa mieszkańca
|-
!colspan=4|języki ziemskie
|-
|polski
|Daplia
|Królestwo Daplów
|Dapel
|-
! colspan="4" |języki Daplii
|-
|[[Język dapelski|dapelski]]
|Dapyltas
[{{IPA|ˈdapəltas}}]
|Dapeln memmampökystas
[{{IPA|ˈdapɛln ˈmɛmːampœkəstas}}]
|Dapyl
[{{IPA|ˈdapəl}}]
|-
|[[Język piri|piri]]
|
|
|
|-
!colspan=4|inne języki kyońskie
|-
|[[Język ajdyniriański|ajdyniriański]]
| <big>{{Unicode|Tābhayinir|Ragul}}</big> ''Tābhayinir'' [{{IPA|ta:bʰaji'ɲir}}]
| <big>{{Unicode|Rozhvan Tābhayinirani|Ragul}}</big> ''Rozhvan Tābhayinirani'' [{{IPA|rɔʐ'van ta:bʰajiɲi'rʲaɲi}}]
| <big>{{Unicode|Tābhayôs|Ragul}}</big> ''Tābhayôs'' [{{IPA|ta:bʰa'jɤs}}]
|-
|[[Język Ayu|ayu]]
|{{Ayu|Ταπαινι|100}} ''Tapaini'' [{{IPA|ˈtʰapaɪ̆ni}}]
|{{Ayu|Ταπαινι Χαγιανορι|100}} ''Tapaini Hayanori'' [{{IPA|ˈtʰapaɪ̆ni ˈhajanoɾi}}]
|{{Ayu|Ταπαινιρὰι|100}} ''Tapainirài'' [{{IPA|ˈtʰapaɪ̆niˌraɪ̆}}]
|-
|[[Język ërütat|ërütat]]
|
|
|
|-
|[[Język surandralski|surandralski]]
| वतबोळ्ई ''Taboľi'' [{{IPA|ˈtabɔʎi}}]
| मेेर्त्मौल् वतबोळ्ई ''Mejtmól Taboľi'' [{{IPA|ˈmɛjmol ˈtabɔʎi}}]
| वतबोळ्ईहु ''Taboľië'' [{{IPA|ˈtabɔʎiə}}]
|-
|[[Język habecki|habecki]]
| తబాల్త ''Tabõlta'' [{{IPA|ˈtɑ̀bɤ̀ltɑ̀}}]
| తబాల్తఖీ సాయ్ర ''Tabõltaxi Sõira'' [{{IPA|ˈtɑ̀bɤ̀ltɑ̀xʲì ˈsɤ̀ɪ̯rà}}]
| తబాల్తమర్ ''Tabõltamâr'' [{{IPA|ˈtɑ̀bɤ̀ltɑ̀mɑ́r}}]
|-
|[[Język nowosechtoński|nowosechtoński]]
| {{Unicode|ܬܲܒܵܝܢ݂ܪ|Sero}} ''Tābaynir'' [{{IPA|taːbajˈnir}}]
| {{Unicode|ܬܲܒܵܝܢ݂ܪ ܫ݆ܪܪܝ݂ܟ|Serto}} ''Tābaynir Šurrik'' [{{IPA|taːbajˈnir ʃurˈrik}}]
| {{Unicode|ܬܲܒܵܝܢ݂ܪ|Sero}} ''Tābaynir'' [{{IPA|taːbajˈnir}}]
|-
|[[Język średniowertyński|wertyński]]
|Taphoľie [{{IPA|tɑˈpʰɔ.ʎie̯}}]
|Taphoľie-Wōľullo [{{IPA|tɑˈpʰɔ.ʎie̯ wʉːˈʎʉ.ɬo}}]
|Taphoľce [{{IPA|tɑˈpʰɔʎ.t͡ʃe}}]
|}

Egzonim prawdopodobnie ewoluował wg łańcucha:
: 1: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > qin > truski
: 2: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > ajdyniriański > nowosechtoński > (ayu >) neszyjski
: 3: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > ajdyniriański > nowosechtoński > ayu > buański > enencki & pulserimski > aksajoński > yuketon
: 4: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > kejreński > olseński

==Kynografia==

=== Opis obszarów ===
Teren Daplii pokrywa się w większości z [[Półwysep Piri|półwyspem Piri]]. Leży ona w regionie historycznym zwanym [[Medengia|Medengią]], będącym częścią [[Środkowy Kyon|Kyonu Środkowego]]. Jej wschodnie wybrzeże znajduje się nad Wszechoceanem, a zachodnie nad [[Morze Judżaskie|Morzem Judżaskim]]. Graniczy ona z [[Jedässör|Jedassorem]] na południu i z [[Erutia|Erutią]] na południowym wschodzie. Po środku półwyspu wznoszą się wysokie (osiągające nawet 8000m) góry, które w pobliżu głównego lądu rozdzielają się na dwa pasma z Doliną Piryjską pomiędzy nimi. W Dolinie Piryjskiej znajdują się trzy główne jeziora, poza którymi nie ma większych jezior w Daplii. Wszystkie Dapelskie rzeki są krótkie i wpływają, albo do mórz, albo do jezior w dolinie. Największa rzeka nazywa się XYZ i wpływa do jeziora XYZ, z którego kontunuuje potem drogę do Wszechoceanu.

====Wybrzeża====
Wybrzeża są pokryte lasem równikowym.

====Góry====

==== Dolina Piryjska ====

====Gleby====

==Przyroda==
===Klimat===
===Flora===
===Fauna===
==Demografia==
=== Miasta ===
====Największe miasta w roku wspólnym====

=== Klasy społeczne ===

====Król====
====Mnisi====
====Mieszczanie====
====Chłopi====
====Niewolnicy====
===Narody===
==Podział administracyjny==
==Historia==
==Polityka==
===Polityka wewnętrzna===
===Polityka zagraniczna===
== Siły zbrojne ==
== Gospodarka ==
===Surowce mineralne===
===Transport===
==Symbole narodowe==
==Przypisy==
<references/>

{{Państwa Kyonu}}

[[Kategoria:Surandral]] [[Kategoria:Góry Żelazne]] [[Kategoria:Kyon]] [[Kategoria:Państwa Kyonu]]

Królestwo Daplów

2025-09-25T21:34:55Z

Grímkel:

{{Cpaństwo|czasy litera=R3|tło tekstu=#000000|czasy kolor otoczki litery=#cc0000|czasy kolor tła tekstu=#cc0000|czasy kolor tekstu=white|poziom tekst kolor=white|poziom tekst=Państwo conworldu [[Kyon|KYON]]|czasy kolor otoczki cyfry=#B34700|czasy kolor tła tekstu cyfry=#B34700|poziom rozwoju kolor tekstu=white|poziom rozwoju cyfra=4|rok=8973 EK|lokalizacja=[[Półwysep Piri]]|głowa państwa=Najwyższy zakonnik|ustrój=Monarchia Teokratyczna|języki urzędowe=[[język dapelski]]|języki=[[język dapelski]], [[język piri]]|siła wyższa=Drzewo, panteon Mantański|inne religie=Religia Piri|klimat=równikowy|nazwa własna państwa=Dapeln memmampökystas}}

'''Królestwo Daplów, Złote Królestwo Daplów, Daplia''' ([[Język dapelski|dpl.]] ''Dapeln memmampökystas'' [{{IPA|ˈdapɛln ˈmɛmːampœkəstas}}], ''Dapyltas'' [{{IPA|ˈdapəltas}}]) — państwo położone w [[Środkowy Kyon|Kyonie Środkowym]] na [[Półwysep Piri|półwyspie Piri]]. Głównymi grupami etnicznymi w Daplii są [[Daplowie]] i [[Piri]].

== Nazwa państwa ==
Pełna nazwa państwa „Dapeln memmampökystas“ oznacza „mampökystas” Daplów, gdzie „mampökystas” jest złożeniem sufiksu melioratywnego „man–” i „fökystas”, określającego kraj „fökysa” — króla/najwyższego zakonnika. Sam sufiks melioratywny „man–” jest używany do nadania pozytywnego znaczenia rzeczownikowi, do którego jest dołączany i pochodzi on od słowa „man” oznaczającego złoto, dlatego też nazwa kraju jest często tłumaczona jako „Złote Królestwo Daplów”.

==Nazwa kraju==
===Etymologia===
Nazwa własna kraju jest złożeniem nazwy mieszkańca „Dapyl“ i sufiksu „–sas/–tas“ tworzącego nazwy rzeczowników zawierających w sobie inny rzeczownik. Sama nazwa Daplów pochodzi pratiablajskiego słowa „thiabla”, będącego derywatem słowa „thiaba“ znaczącego „las”, wskazując las deszczowy na pierwotne miejsce zamieszkania Dapli i innych użytkowników Tiablajskich.

===Nazwy w innych językach===
{| class=wikitable border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|-
!język
!nazwa państwa
!pełna nazwa państwa
!nazwa mieszkańca
|-
!colspan=4|języki ziemskie
|-
|polski
|Daplia
|Królestwo Daplów
|Dapel
|-
! colspan="4" |języki Daplii
|-
|[[Język dapelski|dapelski]]
|Dapyltas
[{{IPA|ˈdapəltas}}]
|Dapeln memmampökystas
[{{IPA|ˈdapɛln ˈmɛmːampœkəstas}}]
|Dapyl
[{{IPA|ˈdapəl}}]
|-
|[[Język piri|piri]]
|
|
|
|-
!colspan=4|inne języki kyońskie
|-
|[[Język ajdyniriański|ajdyniriański]]
| <big>{{Unicode|Tābhayinir|Ragul}}</big> ''Tābhayinir'' [{{IPA|ta:bʰaji'ɲir}}]
| <big>{{Unicode|Rozhvan Tābhayinirani|Ragul}}</big> ''Rozhvan Tābhayinirani'' [{{IPA|rɔʐ'van ta:bʰajiɲi'rʲaɲi}}]
| <big>{{Unicode|Tābhayôs|Ragul}}</big> ''Tābhayôs'' [{{IPA|ta:bʰa'jɤs}}]
|-
|[[Język Ayu|ayu]]
|{{Ayu|Ταπαινι|100}} ''Tapaini'' [{{IPA|ˈtʰapaɪ̆ni}}]
|{{Ayu|Ταπαινι Χαγιανορι|100}} ''Tapaini Hayanori'' [{{IPA|ˈtʰapaɪ̆ni ˈhajanoɾi}}]
|{{Ayu|Ταπαινιρὰι|100}} ''Tapainirài'' [{{IPA|ˈtʰapaɪ̆niˌraɪ̆}}]
|-
|[[Język ërütat|ërütat]]
|
|
|
|-
|[[Język surandralski|surandralski]]
| वतबोळ्ई ''Taboľi'' [{{IPA|ˈtabɔʎi}}]
| मेेर्त्मौल् वतबोळ्ई ''Mejtmól Taboľi'' [{{IPA|ˈmɛjmol ˈtabɔʎi}}]
| वतबोळ्ईहु ''Taboľië'' [{{IPA|ˈtabɔʎiə}}]
|-
|[[Język habecki|habecki]]
| తబాల్త ''Tabõlta'' [{{IPA|ˈtɑ̀bɤ̀ltɑ̀}}]
| తబాల్తఖీ సాయ్ర ''Tabõltaxi Sõira'' [{{IPA|ˈtɑ̀bɤ̀ltɑ̀xʲì ˈsɤ̀ɪ̯rà}}]
| తబాల్తమర్ ''Tabõltamâr'' [{{IPA|ˈtɑ̀bɤ̀ltɑ̀mɑ́r}}]
|-
|[[Język nowosechtoński|nowosechtoński]]
| {{Unicode|ܬܲܒܵܝܢ݂ܪ|Sero}} ''Tābaynir'' [{{IPA|taːbajˈnir}}]
| {{Unicode|ܬܲܒܵܝܢ݂ܪ ܫ݆ܪܪܝ݂ܟ|Serto}} ''Tābaynir Šurrik'' [{{IPA|taːbajˈnir ʃurˈrik}}]
| {{Unicode|ܬܲܒܵܝܢ݂ܪ|Sero}} ''Tābaynir'' [{{IPA|taːbajˈnir}}]
|-
|[[Język średniowertyński|wertyński]]
|Taphoľie [{{IPA|tɑˈpʰɔ.ʎie̯}}]
|Taphoľie-Wōľullo [{{IPA|tɑˈpʰɔ.ʎie̯ wʉːˈʎʉ.ɬo}}]
|Taphoľce [{{IPA|tɑˈpʰɔʎ.t͡ʃe}}]
|}

Egzonim prawdopodobnie ewoluował wg łańcucha:
: 1: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > qin > truski
: 2: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > ajdyniriański > nowosechtoński > (ayu >) neszyjski
: 3: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > ajdyniriański > nowosechtoński > ayu > buański > enencki & pulserimski > aksajoński > yuketon
: 4: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > kejreński > olseński

==Kynografia==

=== Opis obszarów ===
Teren Daplii pokrywa się w większości z [[Półwysep Piri|półwyspem Piri]]. Leży ona w regionie historycznym zwanym [[Medengia|Medengią]], będącym częścią [[Środkowy Kyon|Kyonu Środkowego]]. Jej wschodnie wybrzeże znajduje się nad Wszechoceanem, a zachodnie nad [[Morze Judżaskie|Morzem Judżaskim]]. Graniczy ona z [[Jedässör|Jedassorem]] na południu i z [[Erutia|Erutią]] na południowym wschodzie. Po środku półwyspu wznoszą się wysokie (osiągające nawet 8000m) góry, które w pobliżu głównego lądu rozdzielają się na dwa pasma z Doliną Piryjską pomiędzy nimi. W Dolinie Piryjskiej znajdują się trzy główne jeziora, poza którymi nie ma większych jezior w Daplii. Wszystkie Dapelskie rzeki są krótkie i wpływają, albo do mórz, albo do jezior w dolinie. Największa rzeka nazywa się XYZ i wpływa do jeziora XYZ, z którego kontunuuje potem drogę do Wszechoceanu.

====Wybrzeża====
Wybrzeża są pokryte lasem równikowym.

====Góry====

==== Dolina Piryjska ====

====Gleby====

==Przyroda==
===Klimat===
===Flora===
===Fauna===
==Demografia==
=== Miasta ===
====Największe miasta w roku wspólnym====

=== Klasy społeczne ===

====Król====
====Mnisi====
====Mieszczanie====
====Chłopi====
====Niewolnicy====
===Narody===
==Podział administracyjny==
==Historia==
==Polityka==
===Polityka wewnętrzna===
===Polityka zagraniczna===
== Siły zbrojne ==
== Gospodarka ==
===Surowce mineralne===
===Transport===
==Symbole narodowe==
==Przypisy==
<references/>

{{Państwa Kyonu}}

[[Kategoria:Surandral]] [[Kategoria:Góry Żelazne]] [[Kategoria:Kyon]] [[Kategoria:Państwa Kyonu]]

Język dapelski

2025-09-25T21:32:14Z

Grímkel:

{{język
| kolor = #006633
| nazwa = Język dapelski
| nazwa własna = Dapeln mentehs
| twórca = [[User:Grímkel|Grímkel]] w 2025
| nazwa conworldu = [[Kyon]]
| państwa = [[Królestwo Daplów|Daplia]] (urzędowy)
| regiony = [[Półwysep Piri]]
| alfabet = pismo dapelskie, alfabet łaciński
| typologia = fleksyjny, polisyntetyczny SOV
| klasyfikacja =
[[Języki tiablajskie]]
: '''Język dapelski'''
}}
{{słownik}}
'''Język dapelski''' (dpl. ''Dapeln mentehs'' [{{IPA|ˈdäpɛln 'mɛntɛxs}}]) — język stworzony przez [[Użytkownik:Grímkel|Grzymkła]] dla [[Projekt Kyon|projektu Kyon]]. Jest to język fleksyjny i polisynentyczny, inspirowany językami germańskimi i mezoamerykańskimi.

Wewnątrz [[Kyon|konworldu]] jest językiem urzędowym [[Królestwo Daplów|królestwa Daplów]] na [[Półwysep Piri|półwyspie Piri]]. Jest to także język mniejszości [[Daplowie Południowi|południowodapelskiej]] w [[Erutia|Erutii]].
==Fonologia==
===Samogłoski===
{|class=wikitable style="text-align:center"
|-
!
!Przednie
!Centralne
!Tylne
|-
!Przymknięte
|{{IPA|i}} ''<nowiki></nowiki>'' • {{IPA|y}} ''<ü>''
|
|{{IPA|u}} ''<nowiki></nowiki>''
|-
!Środkowe
|{{IPA|ɛ}} ''<e>'' • {{IPA|œ}} ''<ö>''
|{{IPA|ə}} ''<y>''
|{{IPA|ɔ}} ''<o>''
|-
!Otwarte
|
|{{IPA|ä}} ''<a>''
|
|}

===Dyftongi===
W języku dapelskim występują 3 dyftongi:

* '''ai''' — [{{IPA|äi}}]
* '''yi''' — [{{IPA|əi}}]
* '''yu''' — [{{IPA|əu}}]

===Spółgłoski===
{| class="wikitable" style=text-align:center width="40%" min-width="350px"
|-
! colspan="2" |
!Wargowe
!Zębowe
!Dziąsłowe
!Miękkopod.
! Twardopodniebienne
|-
! colspan="2" align="center" | Nosowe
| align="center" | {{IPA|m}} ''<m>''
|
| align="center" | {{IPA|n}} ''<n>''
| align="center" | {{IPA|ɲ}} ''<ň>''
|{{IPA|ŋ}} ''<ñ>''
|-
! rowspan="2" style="text-align:left" |'''Zwarte'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align="center" | {{IPA|p}} ''<nowiki></nowiki>''
| align="center" | {{IPA|t}} ''<n>''
|
|
| align="center" | {{IPA|k}} ''<k>''
|-
! style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
| align="center" | {{IPA|b}} ''<nowiki></nowiki>''
| align="center" | {{IPA|d}} ''<d>''
|
|
| align="center" | {{IPA|g}} ''<g>''
|-
! style="text-align:left" |'''Afrykaty'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
|
|
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|t͡ɕ}} ''<č>''
|
|-
! rowspan="2" style="text-align:left" |'''Szczelinowe'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align="center" | {{IPA|f}} ''<f>''
|{{IPA|s}} ''<nowiki><s></nowiki>''
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|ɕ}} ''<š>''
| align="center" | {{IPA|x}} ''<h>''
|-
! style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
| align="center" | {{IPA|v}} ''<v>''
|{{IPA|z}} ''<z>''
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|ʑ}} ''<ž>''
|
|-
! colspan="2" align="center" | Aproksymanty
|
| align="center" |
|{{IPA|l}} ''<l>''
| align="center" | {{IPA|j}} ''<j>''
| align="center" |
|}
Spółgłoski dźwięczne są ubezdźwięczniane na końcu wyrazu i przed spółgłoską bezdźwięczną. Spółgłoski [b], [d] i [g] są poddane lenicji do szczelinowych na końcu wyrazu i przed spółgłoską:

labe → laf (ubezdźwięcznienie i lenicja)

===Struktura sylaby===
W dapelskim dopuszczalny model sylaby to (s)(C)(L)V(L)(C)(s), gdzie „L“ oznacza /{{IPA|n}}/ lub /{{IPA|l}}/.

===Zmiany fonologiczne===
Zmiany fonologiczne z pratiablajskiego do dapelskiego:
:m̥ l̥ n̥ ŋ̥ → m l n ŋ
:Vːj Vːw → Vj Vw
:wew → wow
:joj → jej
:juj → ij
:wiw → uw
:aw → ɔː
:ew → jɔː
:ow → uː
:ej → iː
:oj → wɛː
:aj → ɛː
:Cj → Cj
:Ci → Cji
:V(-i)Cj →V(-i)jCj
:(...)

==Pismo==
Do zapisu języka dapelskiego używa się rodzimego pisma dapelskiego, które jest pismem logograficznym i jest podstawową formą zapisu języka w konworldzie. Poza konworldem używany jest również zapis alfabetem łacińskim.
==Gramatyka==

=== Czasownik ===
W języku dapelskim czasowniki odmieniają się przez liczby, osoby i tryboaspekty. Osobę i liczbę oznacza się prefiksami, a aspekty sufiksami.

==== Tryboaspekty ====
W języku dapelskim istnieje dziesięć tryboaspektów:

* Progresywny — używany do określania czynności, która była w trakcie wykonywania w czasie punktu odniesienia;
* Dokonany — używany do określania czynności, która była już wykonana w czasie punktu odniesienia;
* Niedokonany — używany do określania czynności, która jest niedokończona w czasie punktu odniesienia, można dosłownie go tłumaczyć „mam jeszcze nie zrobione”;
* Zaprzeszły — używany do określania czynności, której efekt nie jest już widoczny w czasie punktu odniesienia — przykładem zdania używającego tego tryboaspektu jest „Ten las '''spłonął''' (ale już odrósł).”;
* Habitualny — używany do określania czynności, która wydarza się co jakiś czas.
* Przyszły — używany do określenia czynności przyszłej w stosunku do czasu odniesienia.
* Irrealny — używany do określenia czynności która miała się wydarzyć w czasie punktu odniesienia np. „Przyjechali, zanim '''ugotowaliśmy''' obiad. (Zostało to nam przerwane)”;
* Admonitywny — używany do ostrzeżenia przed wykonaniem czynności np. „'''Strzeż się wchodzić''' do lasu.”;
* Optatywny — używany do określania życzeń i rozkazów rozmówcy np. „'''Obyś szedł'''”.
* Dezyderatywny — używany do określania pragnień podmiotu np. „'''Chce iść'''”.

==== Koniugacja prefiksowa ====
Czasowniki odmieniają się bipersonalnie, a nawet tripersonalnie.
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|lü–
|leny–
|li–
|ly–
|lefs–
|lehs–
|leñs–
|lemi–
|-
!'''II.poj.'''
|mü–
|meny–
|myi–
|my–
|mefs–
|mehs–
|meñs–
|memi–
|-
!'''III.poj'''
|ü–
|eny–
|e–
|∅–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|-
!'''III.obw'''
|tü–
|teny–
|ti–
|ty–
|tefs–
|tehs–
|teñs–
|temi–
|-
!'''I.mn.in'''
|bü–
|beny–
|bi–
|by–
|befs–
|behs–
|beñs–
|bemi–
|-
!'''I.mn.eks'''
|hü–
|heny–
|hi–
|hy–
|hefs–
|hehs–
|heñs–
|hemi–
|-
!'''II.mn'''
|ñü–
|ñeny–
|ñyi–
|ñy–
|ñefs–
|ñehs–
|ñeñs–
|ñemi–
|-
!'''III.mn'''
|zü–
|zeny–
|zi–
|zy–
|zefs–
|zehs–
|zeñs–
|zemi–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|lö–
|leN–
|li–
|le–
|lefs–
|lehs–
|leñs–
|lemi–
|-
!'''II.poj.'''
|mö–
|meN–
|myi–
|me–
|mefs–
|mehs–
|meñs–
|memi–
|-
!'''III.poj'''
|ö–
|eN–
|e–
|∅–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|-

!'''III.obw'''
|tö–
|teN–
|ti–
|te–
|tefs–
|tehs–
|teñs–
|temi–
|-
!'''I.mn.in'''
|bö–
|beN–
|bi–
|be–
|befs–
|behs–
|beñs–
|bemi–
|-
!'''I.mn.eks'''
|hö–
|heN–
|hi–
|he–
|hefs–
|hehs–
|heñs–
|hemi–
|-
!'''II.mn'''
|ñö–
|ñeN–
|ñyi–
|ñe–
|ñefs–
|ñehs–
|ñeñs–
|ñemi–
|-
!'''III.mn'''
|zö–
|zeN–
|zi–
|ze–
|zefs–
|zehs–
|zeñs–
|zemi–
|}
W powyższych tabelach „N“ oznacza spółgłoskę nosową o tym samym miejscu artykulacji co następująca spółgłoska.

Prefiksy osobowe zakończone na spółgłoskę wywołują alternację następującej po nich bezdźwięcznej głoski szczelinowej:

f → p

h → k

s → t (nie dotyczy zbitek spółgłoskowych poza zbitką „sl“)

š → č

Tripersonalną odmianę tworzy się w następujący sposób:
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie dalsze'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''prefiks bipersonalny'''
'''(z twardej koniugacji)'''
!'''(...)ö–'''
|(...)ölu–
|(...)önu–
|(...)ömel–
|(...)ötel–
|(...)öfs–
|(...)öhs–
|(...)öñs–
|(...)ömi–
|-
!'''(...)eN–'''
|(...)enlu–
|(...)ennu–
|(...)emel–
|(...)entel–
|(...)embes–
|(...)eñkes–
|(...)eññes–
|(...)emmi–
|-
!'''(...)i–'''
|(...)ilu–
|(...)inu–
|(...)imel–
|(...)itel–
|(...)ifs–
|(...)ihs–
|(...)iñs–
|(...)imi–
|-

!'''(...)yi–'''
|(...)yilu–
|(...)yinu–
|(...)yimel–
|(...)yitel–
|(...)yifs–
|(...)yihs–
|(...)yiñs–
|(...)yimi–
|-
!'''(...)e–'''
|(...)elu–
|(...)enu–
|(...)emel–
|(...)etel–
|(...)efs–
|(...)ehs–
|(...)eñs–
|(...)emi–
|-
!'''(...)Cs–'''
|(...)Cslu–
|(...)Csnu–
|(...)Csmel–
|(...)Cstel–
|(...)Csbes–
|(...)Cskes–
|(...)Csñes–
|(...)Csmi–
|-
!'''(...)mi–'''
|(...)milu–
|(...)minu–
|(...)mimel–
|(...)mitel–
|(...)mifs–
|(...)mihs–
|(...)miñs–
|(...)mimi–
|-
!'''∅–'''
|lu–
|nu–
|mel–
|tel–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie dalsze'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''prefiks bipersonalny'''
'''(z twardej koniugacji)'''
!'''(...)ö–'''
|(...)ölyi–
|(...)önyi–
|(...)ömel–
|(...)ötel–
|(...)öfs–
|(...)öhs–
|(...)öñs–
|(...)ömi–
|-
!'''(...)eN–'''
|(...)enlyi–
|(...)ennyi–
|(...)emel–
|(...)entel–
|(...)embes–
|(...)eñkes–
|(...)eññes–
|(...)emmi–
|-
!'''(...)i–'''
|(...)ilyi–
|(...)inyi–
|(...)imel–
|(...)itel–
|(...)ifs–
|(...)ihs–
|(...)iñs–
|(...)imi–
|-

!'''(...)yi–'''
|(...)yilyi–
|(...)yinyi–
|(...)yimel–
|(...)yitel–
|(...)yifs–
|(...)yihs–
|(...)yiñs–
|(...)yimi–
|-
!'''(...)e–'''
|(...)elyi–
|(...)enyi–
|(...)emel–
|(...)etel–
|(...)efs–
|(...)ehs–
|(...)eñs–
|(...)emi–
|-
!'''(...)Cs–'''
|(...)Cslyi–
|(...)Csnyi–
|(...)Csmel–
|(...)Cstel–
|(...)Csbes–
|(...)Cskes–
|(...)Csñes–
|(...)Csmi–
|-
!'''(...)mi–'''
|(...)milyi–
|(...)minyi–
|(...)mimel–
|(...)mitel–
|(...)mifs–
|(...)mihs–
|(...)miñs–
|(...)mimi–
|-
!'''∅–'''
|lyi–
|nyi–
|mel–
|tel–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|}
==== Koniugacja sufiksowa ====
{| class="wikitable"
!
!'''Prog.'''
!'''Dok.'''
!'''Niedok.'''
!'''Zaprz.'''
!'''Habit.'''
!'''Przysz.'''
!'''Irreal.'''
!'''Admon.'''
!'''Optat.'''
!'''Dezyd.'''
|-
! '''e-koniugacja'''
|–s
|V̈–el
|–ef
|–esel
|–y
|–epen
|V̈–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''a-koniugacja'''
|–s
|V̈–el
|–ef
|–esel
|–e
|–epen
|V̈–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''i-konigacja'''
|Ȼ–s
| Ȼ–el
|–ef
|–esel
|–y
|–epen
|Ȼ–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''l-koniugacja'''
|–eLs
|–yLel
|–eLef
|–eLtel
|–yL
|Ȼ–Lepen
|Ȼ–Lels
|–eLt
|Ȼ–eL
|–eLk
|-
!'''s-koniugacja'''
|–es
|–yzel
|–ezef
|–estel
|–ys
|Ȼ–zepen
|Ȼ–zels
|–est
|Ȼ–s
|–esk
|}
„L“ oznacza „l“ lub „n“.

Ȼ oznacza utratę miękkości poprzedzającej spółgłoski:

č → k

š → h

ž → g (w przypadku sufiksu „–s“ i „–∅“ zachodzi tutaj regularna lenicja z ubezdźwięcznieniem do „h“)

V̈ oznacza przegłos poprzedniej samogłoski. Nie zachodzi, jeśli sufiks i tę samogłoskę dzieli więcej niż jedna spółgłoska.

ai, a → e

o, ö → ü

e, i → i

y → y, yi

u, yi → yi

==== Sufiksy zmieniające walencję ====
Do czasownika można dodać sufiksy, które mogą dodać lub odjąć ilość dozwolonych argumentów czasownika. Te sufiksy są dodawane bezpośrednio po temacie czasownika.

# strona bierna — sufiks „–as/ejas“
# strona kauzatywna — sufiks „–esöt/–töt“
# strona aplikatywna — sufiks „–min“

{| class="wikitable"
!
!'''forma optatywu'''
!'''bierna'''
!'''kauzatywna'''
!'''aplikatywna'''
|-
! '''e-koniugacja'''
|–∅
|–ejas
|–esöt
|–min
|-
!'''a-koniugacja'''
|–∅
|–ejas
|–esöt
|–min
|-
!'''i-konigacja'''
|–∅
|–ejas
| –esöt
|–min
|-
!'''l-koniugacja'''
|Ȼ–eL
|–yLas
|Ȼ–eLtöt
|Ȼ–eLmin
|-
!'''s-koniugacja'''
|Ȼ–s
|–yzas
|Ȼ–stöt
|Ȼ–smin
|}
=== Rzeczownik ===
Każdy rzeczownik ma trzy formy: niespecyficzną, będącą podstawową formą rzeczownika, specyficzną pojedynczą i specyficzną mnogą. Rzeczowniki mają siedem odmian:

* e-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę,
* y-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę,
* s-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę + „s“,
* n-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone na „en“,
* l-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone na „el“,
* j-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone samogłoskami „e“ i „y“,
* w-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone samogłoskami „o“ i „y“.
Poza tym rzeczowniki poprzez dodanie odpowiednich prefiksów do formy niespecyficznej można utworzyć rzeczowniki posesywne o znaczeniu: [podmiot] jest [posiadacza] X np. ''li–dap'' „on jest moim lasem“.

==== Odmiana rzeczowników sufiksowa ====
Rzeczowniki odmienia się w następujący sposób:
{| class="wikitable"
!
!'''forma niespecyficzna'''
!'''forma specyficzna pojedyncza'''
!'''forma specyficzna mnoga'''
|-
! '''e-odmiana'''
|–∅
|–e
|Ȼ–en
|-
!'''y-odmiana'''
|–∅
|–y / V̈–y
|Ȼ–en
|-
!'''s-odmiana'''
|Ȼ–s
| –ys
|–ezen
|-
!'''n-odmiana'''
|Ȼ–en
|–yn
|–enen
|-
!'''l-odmiana'''
|Ȼ–el
|–yl
|–eln
|-
!'''j-odmiana'''
|–V
|–i
|–in
|-
!'''w-odmiana'''
|–V
|–yu
|–yun
|}
Powyższą odmianę można zaaplikować do czasowników, aby utworzyć rzeczowniki odczasownikowe:

''–hab–'' „jeść“

''heñskafs —'' „my was zjadamy“

''heñskabys —'' „zjadanie was przez nas“

''heñskabel —'' „my was zjedliśmy“

''heñskabyl —'' „zjedzenie was przez nas“

''heñskabeh —'' „my chcemy was zjeść“

''heñskafke —'' „nasze pragnienie zjedzenia was“

Jak można zauważyć w ostatnim przykładzie dodanie końcówki formy określonej powoduje zanik samogłoski „e“ w przedostatniej sylabie niektórych sufiksów czasownika. Jako inny przykład można podać:

''heñskabef —'' „my was jeszcze nie dojedliśmy“

''heñskafpe —'' „niedojedzenie was przez nas“

==== Odmiana rzeczowników prefiksowa ====
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''RZECZOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''posiadacz'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|leli–
|lyny–
|ly–
|lytu–
|lef(e)N–
|leh(e)N–
|leñ(e)N–
|lem(e)N–
|-
!'''II.poj.'''
|meli–
|myny–
|my–
|mytu–
|mef(e)N–
|meh(e)N–
|meñ(e)N–
|mem(e)N–
|-
!'''III.poj'''
|li–
|ny–
|∅–
|tu–
|beN–
|heN–
|ñeN–
|meN–
|-
!'''III.obw'''
|teli–
|tyny–
|ty–
|tytu–
|tef(e)N–
|teh(e)N–
|teñ(e)N–
|tem(e)N
|-
!'''I.mn.in'''
|beli–
|byny–
|by–
|bytu–
|bef(e)N–
|beh(e)N–
|beñ(e)N–
|bem(e)N–
|-
!'''I.mn.eks'''
|heli–
|hyny–
|hy–
|hytu–
|hef(e)N–
|heh(e)N–
|heñ(e)N–
|hem(e)N–
|-
!'''II.mn'''
|ñeli–
|ñyny–
|ñy–
|ñytu–
|ñef(e)N–
|ñeh(e)N–
|ñeñ(e)N–
|ñem(e)N–
|-
!'''III.mn'''
|zeli–
|zyny–
|zy–
|zytu–
|zef(e)N–
|zeh(e)N–
|zeñ(e)N–
|zem(e)N–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''RZECZOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''posiadacz'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|leli–
|lyN–
|le–
|lytu–
|lef(e)N–
|leh(e)N–
|leñ(e)N–
|lem(e)N–
|-
!'''II.poj.'''
|meli–
|myN–
|me–
|mytu–
|mef(e)N–
|meh(e)N–
|meñ(e)N–
|mem(e)N–
|-
!'''III.poj'''
|li–
|ne–
|∅–
|tu–
|beN–
|heN–
|ñeN–
|meN–
|-
!'''III.obw'''
|teli–
|tyN–
|te–
|tytu–
|tef(e)N–
|teh(e)N–
|teñ(e)N–
|tem(e)N–
|-
!'''I.mn.in'''
|beli–
|byN–
|be–
|bytu–
|bef(e)N–
|beh(e)N–
|beñ(e)N–
|bem(e)N–
|-
!'''I.mn.eks'''
|heli–
|hyN–
|he–
|hytu–
|hef(e)N–
|heh(e)N–
|heñ(e)N–
|hem(e)N–
|-
!'''II.mn'''
|ñeli–
|ñyN–
|ñe–
|ñytu–
|ñef(e)N–
|ñeh(e)N–
|ñeñ(e)N–
|ñem(e)N–
|-
!'''III.mn'''
|zeli–
|zyN–
|ze–
|zytu–
|zef(e)N–
|zeh(e)N–
|zeñ(e)N–
|zem(e)N–
|}
W powyższych tabelkach „(e)“ oznacza samogłoskę "e" przed tematami zaczynającymi się na spółgłoskę i brak samogłoski przed tematami samogłoskowymi.

=== Zdania podrzędne ===
W języku dapelskim zdania podrzędne tworzy się poprzez ich nominalizację sufiksem specyficzności. W przeciwieństwie do języka polskiego zdanie podrzędne musi zawierać głowę np:

''Eluse hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka.“

''Eluse hihabys taks. —'' „Erutańczyk, którego zjadamy, jest smaczny.“

Czasowniki statyczne (odpowiedniki przymiotników) nie są nominalizowane:

''Eluse taks.'' — „Erutańczyk jest smaczny.“

''Eluse taks hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka, który jest smaczny.“

==== Mowa niezależna ====
W dapelskim nie występuje mowa zależna. Zdania podrzędne w zdaniach z czasownikami takimi jak „myśleć“ i „mówić“ są wypowiadane z tą samą osobą, z którą zostały pomyślane i wypowiedziane, nie potrzebują także sufiksu nominalizacyjnego:

''Eluse hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka.“

''Eluse hihafs zylaiks.'' — „Pomyśleli, że zjadają Erutańczyka.“

=== Słowotwórstwo ===
Są dwa sposoby tworzenia nowych słów w dapelskim: modyfikacja rzeczowników poprzez dodanie afiksów i tworzenie złożeń, oraz modyfikacja czasowników w sposób identyczny do tworzenia zdań podrzędnych.

==== Modyfikacja czasowników ====
Część zdań podrzędnych staje się utartymi zwrotami używanymi jak rzeczowniki. Jest to bardzo produktywna metoda tworzenia rzeczowników w dapelskim.

===== Czasowniki w aspekcie habitualnym =====
Poprzez użycie znominalizowanej formy czasownika w aspekcie habitualnym można utworzyć rzeczowniki o znaczeniu „ktoś kto często X” np.

''syzyny'' — „wojownik” od ''syzyn'' „często walczy”

===== Czasowniki w aspekcie irrealnym =====
Znominalizowany czasownik w aspekcie irrealnym oznacza „skłonny do X”.

''tabyneslys'' — „łamliwy” od ''tabynesels'' „ma się złamać”

===== Czasowniki w aspekcie dokonanym =====
Rzeczowniki można utworzyć również od zdań z czasownikami dokonanymi. Takie rzeczowniki oznaczają wykonwacę czynności:

''hyihen miminamynyl'' — „zarządca” od ''hyihen miminamynel'' „wydał im rozkazy”

==== Modyfikacja rzeczowników ====
Istnieje kilka afiksów, którymi można modyfikować rzeczowniki.

===== Prefiks „man–” =====
Prefiks „man–” tworzy słowa o znaczeniu melioratywnym. Pochodzi od słowa „man” oznaczającego złoto.

===== Sufiks „–sas” =====
Sufiks „–sas” lub „–tas” oznacza „miejsce/przedmiot, w którym jest X”.

==Przypisy==
<references/>
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]
[[Kategoria:Medengia]]
[[Kategoria:Języki Tiablajskie]]
[[Kategoria:Użytkownik:Grímkel]]

Język dapelski

2025-09-25T21:25:08Z

Grímkel:

{{język
| kolor = #006633
| nazwa = Język dapelski
| nazwa własna = Dapeln mentehs
| twórca = [[User:Grímkel|Grímkel]] w 2025
| nazwa conworldu = [[Kyon]]
| państwa = [[Królestwo Daplów|Daplia]] (urzędowy)
| regiony = [[Półwysep Piri]]
| alfabet = pismo dapelskie, alfabet łaciński
| typologia = fleksyjny, polisyntetyczny SOV
| klasyfikacja =
[[Języki tiablajskie]]
: '''Język dapelski'''
}}
{{słownik}}
'''Język dapelski''' (dpl. ''Dapeln mentehs'' [{{IPA|ˈdäpɛln 'mɛntɛxs}}]) — język stworzony przez [[Użytkownik:Grímkel|Grzymkła]] dla [[Projekt Kyon|projektu Kyon]]. Jest to język fleksyjny i polisynentyczny, inspirowany językami germańskimi i mezoamerykańskimi.

Wewnątrz [[Kyon|konworldu]] jest językiem urzędowym [[Królestwo Daplów|królestwa Daplów]] na [[Półwysep Piri|półwyspie Piri]]. Jest to także język mniejszości [[Daplowie Południowi|południowodapelskiej]] w [[Erutia|Erutii]].
==Fonologia==
===Samogłoski===
{|class=wikitable style="text-align:center"
|-
!
!Przednie
!Centralne
!Tylne
|-
!Przymknięte
|{{IPA|i}} ''<nowiki></nowiki>'' • {{IPA|y}} ''<ü>''
|
|{{IPA|u}} ''<nowiki></nowiki>''
|-
!Środkowe
|{{IPA|ɛ}} ''<e>'' • {{IPA|œ}} ''<ö>''
|{{IPA|ə}} ''<y>''
|{{IPA|ɔ}} ''<o>''
|-
!Otwarte
|
|{{IPA|ä}} ''<a>''
|
|}

===Dyftongi===
W języku dapelskim występują 3 dyftongi:

* '''ai''' — [{{IPA|äi}}]
* '''yi''' — [{{IPA|əi}}]
* '''yu''' — [{{IPA|əu}}]

===Spółgłoski===
{| class="wikitable" style=text-align:center width="40%" min-width="350px"
|-
! colspan="2" |
!Wargowe
!Zębowe
!Dziąsłowe
!Miękkopod.
! Twardopodniebienne
|-
! colspan="2" align="center" | Nosowe
| align="center" | {{IPA|m}} ''<m>''
|
| align="center" | {{IPA|n}} ''<n>''
| align="center" | {{IPA|ɲ}} ''<ň>''
|{{IPA|ŋ}} ''<ñ>''
|-
! rowspan="2" style="text-align:left" |'''Zwarte'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align="center" | {{IPA|p}} ''<nowiki></nowiki>''
| align="center" | {{IPA|t}} ''<n>''
|
|
| align="center" | {{IPA|k}} ''<k>''
|-
! style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
| align="center" | {{IPA|b}} ''<nowiki></nowiki>''
| align="center" | {{IPA|d}} ''<d>''
|
|
| align="center" | {{IPA|g}} ''<g>''
|-
! style="text-align:left" |'''Afrykaty'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
|
|
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|t͡ɕ}} ''<č>''
|
|-
! rowspan="2" style="text-align:left" |'''Szczelinowe'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align="center" | {{IPA|f}} ''<f>''
|{{IPA|s}} ''<nowiki><s></nowiki>''
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|ɕ}} ''<š>''
| align="center" | {{IPA|x}} ''<h>''
|-
! style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
| align="center" | {{IPA|v}} ''<v>''
|{{IPA|z}} ''<z>''
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|ʑ}} ''<ž>''
|
|-
! colspan="2" align="center" | Aproksymanty
|
| align="center" |
|{{IPA|l}} ''<l>''
| align="center" | {{IPA|j}} ''<j>''
| align="center" |
|}
Spółgłoski dźwięczne są ubezdźwięczniane na końcu wyrazu i przed spółgłoską bezdźwięczną. Spółgłoski [b], [d] i [g] są poddane lenicji do szczelinowych na końcu wyrazu i przed spółgłoską:

labe → laf (ubezdźwięcznienie i lenicja)

===Struktura sylaby===
W dapelskim dopuszczalny model sylaby to (s)(C)(L)V(L)(C)(s), gdzie „L“ oznacza /{{IPA|n}}/ lub /{{IPA|l}}/.

===Zmiany fonologiczne===
Zmiany fonologiczne z pratiablajskiego do dapelskiego:
:m̥ l̥ n̥ ŋ̥ → m l n ŋ
:Vːj Vːw → Vj Vw
:wew → wow
:joj → jej
:juj → ij
:wiw → uw
:aw → ɔː
:ew → jɔː
:ow → uː
:ej → iː
:oj → wɛː
:aj → ɛː
:Cj → Cj
:Ci → Cji
:V(-i)Cj →V(-i)jCj
:(...)

==Pismo==
Do zapisu języka dapelskiego używa się rodzimego pisma dapelskiego, które jest pismem logograficznym i jest podstawową formą zapisu języka w konworldzie. Poza konworldem używany jest również zapis alfabetem łacińskim.
==Gramatyka==

=== Czasownik ===
W języku dapelskim czasowniki odmieniają się przez liczby, osoby i tryboaspekty. Osobę i liczbę oznacza się prefiksami, a aspekty sufiksami.

==== Tryboaspekty ====
W języku dapelskim istnieje dziesięć tryboaspektów:

* Progresywny — używany do określania czynności, która była w trakcie wykonywania w czasie punktu odniesienia;
* Dokonany — używany do określania czynności, która była już wykonana w czasie punktu odniesienia;
* Niedokonany — używany do określania czynności, która jest niedokończona w czasie punktu odniesienia, można dosłownie go tłumaczyć „mam jeszcze nie zrobione”;
* Zaprzeszły — używany do określania czynności, której efekt nie jest już widoczny w czasie punktu odniesienia — przykładem zdania używającego tego tryboaspektu jest „Ten las '''spłonął''' (ale już odrósł).”;
* Habitualny — używany do określania czynności, która wydarza się co jakiś czas.
* Przyszły — używany do określenia czynności przyszłej w stosunku do czasu odniesienia.
* Irrealny — używany do określenia czynności która miała się wydarzyć w czasie punktu odniesienia np. „Przyjechali, zanim '''ugotowaliśmy''' obiad. (Zostało to nam przerwane)”;
* Admonitywny — używany do ostrzeżenia przed wykonaniem czynności np. „'''Strzeż się wchodzić''' do lasu.”;
* Optatywny — używany do określania życzeń i rozkazów rozmówcy np. „'''Obyś szedł'''”.
* Dezyderatywny — używany do określania pragnień podmiotu np. „'''Chce iść'''”.

==== Koniugacja prefiksowa ====
Czasowniki odmieniają się bipersonalnie, a nawet tripersonalnie.
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|lü–
|leny–
|li–
|ly–
|lefs–
|lehs–
|leñs–
|lemi–
|-
!'''II.poj.'''
|mü–
|meny–
|myi–
|my–
|mefs–
|mehs–
|meñs–
|memi–
|-
!'''III.poj'''
|ü–
|eny–
|e–
|∅–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|-
!'''III.obw'''
|tü–
|teny–
|ti–
|ty–
|tefs–
|tehs–
|teñs–
|temi–
|-
!'''I.mn.in'''
|bü–
|beny–
|bi–
|by–
|befs–
|behs–
|beñs–
|bemi–
|-
!'''I.mn.eks'''
|hü–
|heny–
|hi–
|hy–
|hefs–
|hehs–
|heñs–
|hemi–
|-
!'''II.mn'''
|ñü–
|ñeny–
|ñyi–
|ñy–
|ñefs–
|ñehs–
|ñeñs–
|ñemi–
|-
!'''III.mn'''
|zü–
|zeny–
|zi–
|zy–
|zefs–
|zehs–
|zeñs–
|zemi–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|lö–
|leN–
|li–
|le–
|lefs–
|lehs–
|leñs–
|lemi–
|-
!'''II.poj.'''
|mö–
|meN–
|myi–
|me–
|mefs–
|mehs–
|meñs–
|memi–
|-
!'''III.poj'''
|ö–
|eN–
|e–
|∅–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|-

!'''III.obw'''
|tö–
|teN–
|ti–
|te–
|tefs–
|tehs–
|teñs–
|temi–
|-
!'''I.mn.in'''
|bö–
|beN–
|bi–
|be–
|befs–
|behs–
|beñs–
|bemi–
|-
!'''I.mn.eks'''
|hö–
|heN–
|hi–
|he–
|hefs–
|hehs–
|heñs–
|hemi–
|-
!'''II.mn'''
|ñö–
|ñeN–
|ñyi–
|ñe–
|ñefs–
|ñehs–
|ñeñs–
|ñemi–
|-
!'''III.mn'''
|zö–
|zeN–
|zi–
|ze–
|zefs–
|zehs–
|zeñs–
|zemi–
|}
W powyższych tabelach „N“ oznacza spółgłoskę nosową o tym samym miejscu artykulacji co następująca spółgłoska.

Prefiksy osobowe zakończone na spółgłoskę wywołują alternację następującej po nich bezdźwięcznej głoski szczelinowej:

f → p

h → k

s → t (nie dotyczy zbitek spółgłoskowych poza zbitką „sl“)

š → č

Tripersonalną odmianę tworzy się w następujący sposób:
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie dalsze'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''prefiks bipersonalny'''
'''(z twardej koniugacji)'''
!'''(...)ö–'''
|(...)ölu–
|(...)önu–
|(...)ömel–
|(...)ötel–
|(...)öfs–
|(...)öhs–
|(...)öñs–
|(...)ömi–
|-
!'''(...)eN–'''
|(...)enlu–
|(...)ennu–
|(...)emel–
|(...)entel–
|(...)embes–
|(...)eñkes–
|(...)eññes–
|(...)emmi–
|-
!'''(...)i–'''
|(...)ilu–
|(...)inu–
|(...)imel–
|(...)itel–
|(...)ifs–
|(...)ihs–
|(...)iñs–
|(...)imi–
|-

!'''(...)yi–'''
|(...)yilu–
|(...)yinu–
|(...)yimel–
|(...)yitel–
|(...)yifs–
|(...)yihs–
|(...)yiñs–
|(...)yimi–
|-
!'''(...)e–'''
|(...)elu–
|(...)enu–
|(...)emel–
|(...)etel–
|(...)efs–
|(...)ehs–
|(...)eñs–
|(...)emi–
|-
!'''(...)Cs–'''
|(...)Cslu–
|(...)Csnu–
|(...)Csmel–
|(...)Cstel–
|(...)Csbes–
|(...)Cskes–
|(...)Csñes–
|(...)Csmi–
|-
!'''(...)mi–'''
|(...)milu–
|(...)minu–
|(...)mimel–
|(...)mitel–
|(...)mifs–
|(...)mihs–
|(...)miñs–
|(...)mimi–
|-
!'''∅–'''
|lu–
|nu–
|mel–
|tel–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie dalsze'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''prefiks bipersonalny'''
'''(z twardej koniugacji)'''
!'''(...)ö–'''
|(...)ölyi–
|(...)önyi–
|(...)ömel–
|(...)ötel–
|(...)öfs–
|(...)öhs–
|(...)öñs–
|(...)ömi–
|-
!'''(...)eN–'''
|(...)enlyi–
|(...)ennyi–
|(...)emel–
|(...)entel–
|(...)embes–
|(...)eñkes–
|(...)eññes–
|(...)emmi–
|-
!'''(...)i–'''
|(...)ilyi–
|(...)inyi–
|(...)imel–
|(...)itel–
|(...)ifs–
|(...)ihs–
|(...)iñs–
|(...)imi–
|-

!'''(...)yi–'''
|(...)yilyi–
|(...)yinyi–
|(...)yimel–
|(...)yitel–
|(...)yifs–
|(...)yihs–
|(...)yiñs–
|(...)yimi–
|-
!'''(...)e–'''
|(...)elyi–
|(...)enyi–
|(...)emel–
|(...)etel–
|(...)efs–
|(...)ehs–
|(...)eñs–
|(...)emi–
|-
!'''(...)Cs–'''
|(...)Cslyi–
|(...)Csnyi–
|(...)Csmel–
|(...)Cstel–
|(...)Csbes–
|(...)Cskes–
|(...)Csñes–
|(...)Csmi–
|-
!'''(...)mi–'''
|(...)milyi–
|(...)minyi–
|(...)mimel–
|(...)mitel–
|(...)mifs–
|(...)mihs–
|(...)miñs–
|(...)mimi–
|-
!'''∅–'''
|lyi–
|nyi–
|mel–
|tel–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|}
==== Koniugacja sufiksowa ====
{| class="wikitable"
!
!'''Prog.'''
!'''Dok.'''
!'''Niedok.'''
!'''Zaprz.'''
!'''Habit.'''
!'''Przysz.'''
!'''Irreal.'''
!'''Admon.'''
!'''Optat.'''
!'''Dezyd.'''
|-
! '''e-koniugacja'''
|–s
|V̈–el
|–ef
|–esel
|–y
|–epen
|V̈–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''a-koniugacja'''
|–s
|V̈–el
|–ef
|–esel
|–e
|–epen
|V̈–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''i-konigacja'''
|Ȼ–s
| Ȼ–el
|–ef
|–esel
|–y
|–epen
|Ȼ–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''l-koniugacja'''
|–eLs
|–yLel
|–eLef
|–eLtel
|–yL
|Ȼ–Lepen
|Ȼ–Lels
|–eLt
|Ȼ–eL
|–eLk
|-
!'''s-koniugacja'''
|–es
|–yzel
|–ezef
|–estel
|–ys
|Ȼ–zepen
|Ȼ–zels
|–est
|Ȼ–s
|–esk
|}
„L“ oznacza „l“ lub „n“.

Ȼ oznacza utratę miękkości poprzedzającej spółgłoski:

č → k

š → h

ž → g (w przypadku sufiksu „–s“ i „–∅“ zachodzi tutaj regularna lenicja z ubezdźwięcznieniem do „h“)

V̈ oznacza przegłos poprzedniej samogłoski. Nie zachodzi, jeśli sufiks i tę samogłoskę dzieli więcej niż jedna spółgłoska.

ai, a → e

o, ö → ü

e, i → i

y → y, yi

u, yi → yi

==== Sufiksy zmieniające walencję ====
Do czasownika można dodać sufiksy, które mogą dodać lub odjąć ilość dozwolonych argumentów czasownika. Te sufiksy są dodawane bezpośrednio po temacie czasownika.

# strona bierna — sufiks „–as/ejas“
# strona kauzatywna — sufiks „–esöt/–töt“
# strona aplikatywna — sufiks „–min“

{| class="wikitable"
!
!'''forma optatywu'''
!'''bierna'''
!'''kauzatywna'''
!'''aplikatywna'''
|-
! '''e-koniugacja'''
|–∅
|–ejas
|–esöt
|–min
|-
!'''a-koniugacja'''
|–∅
|–ejas
|–esöt
|–min
|-
!'''i-konigacja'''
|–∅
|–ejas
| –esöt
|–min
|-
!'''l-koniugacja'''
|Ȼ–eL
|–yLas
|Ȼ–eLtöt
|Ȼ–eLmin
|-
!'''s-koniugacja'''
|Ȼ–s
|–yzas
|Ȼ–stöt
|Ȼ–smin
|}
=== Rzeczownik ===
Każdy rzeczownik ma trzy formy: niespecyficzną, będącą podstawową formą rzeczownika, specyficzną pojedynczą i specyficzną mnogą. Rzeczowniki mają siedem odmian:

* e-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę,
* y-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę,
* s-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę + „s“,
* n-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone na „en“,
* l-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone na „el“,
* j-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone samogłoskami „e“ i „y“,
* w-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone samogłoskami „o“ i „y“.
Poza tym rzeczowniki poprzez dodanie odpowiednich prefiksów do formy niespecyficznej można utworzyć rzeczowniki posesywne o znaczeniu: [podmiot] jest [posiadacza] X np. ''li–dap'' „on jest moim lasem“.

==== Odmiana rzeczowników sufiksowa ====
Rzeczowniki odmienia się w następujący sposób:
{| class="wikitable"
!
!'''forma niespecyficzna'''
!'''forma specyficzna pojedyncza'''
!'''forma specyficzna mnoga'''
|-
! '''e-odmiana'''
|–∅
|–e
|Ȼ–en
|-
!'''y-odmiana'''
|–∅
|–y / V̈–y
|Ȼ–en
|-
!'''s-odmiana'''
|Ȼ–s
| –ys
|–ezen
|-
!'''n-odmiana'''
|Ȼ–en
|–yn
|–enen
|-
!'''l-odmiana'''
|Ȼ–el
|–yl
|–eln
|-
!'''j-odmiana'''
|–V
|–i
|–in
|-
!'''w-odmiana'''
|–V
|–yu
|–yun
|}
Powyższą odmianę można zaaplikować do czasowników, aby utworzyć rzeczowniki odczasownikowe:

''–hab–'' „jeść“

''heñskafs —'' „my was zjadamy“

''heñskabys —'' „zjadanie was przez nas“

''heñskabel —'' „my was zjedliśmy“

''heñskabyl —'' „zjedzenie was przez nas“

''heñskabeh —'' „my chcemy was zjeść“

''heñskafke —'' „nasze pragnienie zjedzenia was“

Jak można zauważyć w ostatnim przykładzie dodanie końcówki formy określonej powoduje zanik samogłoski „e“ w przedostatniej sylabie niektórych sufiksów czasownika. Jako inny przykład można podać:

''heñskabef —'' „my was jeszcze nie dojedliśmy“

''heñskafpe —'' „niedojedzenie was przez nas“

==== Odmiana rzeczowników prefiksowa ====
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''RZECZOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''posiadacz'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|leli–
|lyny–
|ly–
|lytu–
|lef(e)N–
|leh(e)N–
|leñ(e)N–
|lem(e)N–
|-
!'''II.poj.'''
|meli–
|myny–
|my–
|mytu–
|mef(e)N–
|meh(e)N–
|meñ(e)N–
|mem(e)N–
|-
!'''III.poj'''
|li–
|ny–
|∅–
|tu–
|beN–
|heN–
|ñeN–
|meN–
|-
!'''III.obw'''
|teli–
|tyny–
|ty–
|tytu–
|tef(e)N–
|teh(e)N–
|teñ(e)N–
|tem(e)N
|-
!'''I.mn.in'''
|beli–
|byny–
|by–
|bytu–
|bef(e)N–
|beh(e)N–
|beñ(e)N–
|bem(e)N–
|-
!'''I.mn.eks'''
|heli–
|hyny–
|hy–
|hytu–
|hef(e)N–
|heh(e)N–
|heñ(e)N–
|hem(e)N–
|-
!'''II.mn'''
|ñeli–
|ñyny–
|ñy–
|ñytu–
|ñef(e)N–
|ñeh(e)N–
|ñeñ(e)N–
|ñem(e)N–
|-
!'''III.mn'''
|zeli–
|zyny–
|zy–
|zytu–
|zef(e)N–
|zeh(e)N–
|zeñ(e)N–
|zem(e)N–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''RZECZOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''posiadacz'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|leli–
|lyN–
|le–
|lytu–
|lef(e)N–
|leh(e)N–
|leñ(e)N–
|lem(e)N–
|-
!'''II.poj.'''
|meli–
|myN–
|me–
|mytu–
|mef(e)N–
|meh(e)N–
|meñ(e)N–
|mem(e)N–
|-
!'''III.poj'''
|li–
|ne–
|∅–
|tu–
|beN–
|heN–
|ñeN–
|meN–
|-
!'''III.obw'''
|teli–
|tyN–
|te–
|tytu–
|tef(e)N–
|teh(e)N–
|teñ(e)N–
|tem(e)N–
|-
!'''I.mn.in'''
|beli–
|byN–
|be–
|bytu–
|bef(e)N–
|beh(e)N–
|beñ(e)N–
|bem(e)N–
|-
!'''I.mn.eks'''
|heli–
|hyN–
|he–
|hytu–
|hef(e)N–
|heh(e)N–
|heñ(e)N–
|hem(e)N–
|-
!'''II.mn'''
|ñeli–
|ñyN–
|ñe–
|ñytu–
|ñef(e)N–
|ñeh(e)N–
|ñeñ(e)N–
|ñem(e)N–
|-
!'''III.mn'''
|zeli–
|zyN–
|ze–
|zytu–
|zef(e)N–
|zeh(e)N–
|zeñ(e)N–
|zem(e)N–
|}
W powyższych tabelkach „(e)“ oznacza samogłoskę "e" przed tematami zaczynającymi się na spółgłoskę i brak samogłoski przed tematami samogłoskowymi.

=== Zdania podrzędne ===
W języku dapelskim zdania podrzędne tworzy się poprzez ich nominalizację sufiksem specyficzności. W przeciwieństwie do języka polskiego zdanie podrzędne musi zawierać głowę np:

''Eluse hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka.“

''Eluse hihabys taks. —'' „Erutańczyk, którego zjadamy, jest smaczny.“

Czasowniki statyczne (odpowiedniki przymiotników) nie są nominalizowane:

''Eluse taks.'' — „Erutańczyk jest smaczny.“

''Eluse taks hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka, który jest smaczny.“

==== Mowa niezależna ====
W dapelskim nie występuje mowa zależna. Zdania podrzędne w zdaniach z czasownikami takimi jak „myśleć“ i „mówić“ są wypowiadane z tą samą osobą, z którą zostały pomyślane i wypowiedziane, nie potrzebują także sufiksu nominalizacyjnego:

''Eluse hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka.“

''Eluse hihafs zylaiks.'' — „Pomyśleli, że zjadają Erutańczyka.“

=== Słowotwórstwo ===
Są dwa sposoby tworzenia nowych słów w dapelskim: modyfikacja rzeczowników poprzez dodanie afiksów i tworzenie złożeń, oraz modyfikacja czasowników w sposób identyczny do tworzenia zdań podrzędnych.

==== Modyfikacja czasowników ====
Część zdań podrzędnych staje się utartymi zwrotami używanymi jak rzeczowniki. Jest to bardzo produktywna metoda tworzenia rzeczowników w dapelskim.

===== Czasowniki w aspekcie habitualnym =====
Poprzez użycie znominalizowanej formy czasownika w aspekcie habitualnym można utworzyć rzeczowniki o znaczeniu „ktoś kto często X” np.

''syzyny'' — „wojownik” od ''syzyn'' „często walczy”

===== Czasowniki w aspekcie irrealnym =====
Znominalizowany czasownik w aspekcie irrealnym oznacza „skłonny do X”.

''tabyneslys'' — „łamliwy” od ''tabynesels'' „ma się złamać”

===== Czasowniki w aspekcie dokonanym =====
Rzeczowniki można utworzyć również od zdań z czasownikami dokonanymi. Takie rzeczowniki oznaczają wykonwacę czynności:

''hyihen miminamynyl'' — „zarządca” od ''hyihen miminamynel'' „wydał im rozkazy”

==Przypisy==
<references/>
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]
[[Kategoria:Medengia]]
[[Kategoria:Języki Tiablajskie]]
[[Kategoria:Użytkownik:Grímkel]]

Język dapelski

2025-09-25T21:21:57Z

Grímkel:

{{język
| kolor = #006633
| nazwa = Język dapelski
| nazwa własna = Dapeln mentehs
| twórca = [[User:Grímkel|Grímkel]] w 2025
| nazwa conworldu = [[Kyon]]
| państwa = [[Królestwo Daplów|Daplia]] (urzędowy)
| regiony = [[Półwysep Piri]]
| alfabet = pismo dapelskie, alfabet łaciński
| typologia = fleksyjny, polisyntetyczny SOV
| klasyfikacja =
[[Języki tiablajskie]]
: '''Język dapelski'''
}}
{{słownik}}
'''Język dapelski''' (dpl. ''Dapeln mentehs'' [{{IPA|ˈdäpɛln 'mɛntɛxs}}]) — język stworzony przez [[Użytkownik:Grímkel|Grzymkła]] dla [[Projekt Kyon|projektu Kyon]]. Jest to język fleksyjny i polisynentyczny, inspirowany językami germańskimi i mezoamerykańskimi.

Wewnątrz [[Kyon|konworldu]] jest językiem urzędowym [[Królestwo Daplów|królestwa Daplów]] na [[Półwysep Piri|półwyspie Piri]]. Jest to także język mniejszości [[Daplowie Południowi|południowodapelskiej]] w [[Erutia|Erutii]].
==Fonologia==
===Samogłoski===
{|class=wikitable style="text-align:center"
|-
!
!Przednie
!Centralne
!Tylne
|-
!Przymknięte
|{{IPA|i}} ''<nowiki></nowiki>'' • {{IPA|y}} ''<ü>''
|
|{{IPA|u}} ''<nowiki></nowiki>''
|-
!Środkowe
|{{IPA|ɛ}} ''<e>'' • {{IPA|œ}} ''<ö>''
|{{IPA|ə}} ''<y>''
|{{IPA|ɔ}} ''<o>''
|-
!Otwarte
|
|{{IPA|ä}} ''<a>''
|
|}

===Dyftongi===
W języku dapelskim występują 3 dyftongi:

* '''ai''' — [{{IPA|äi}}]
* '''yi''' — [{{IPA|əi}}]
* '''yu''' — [{{IPA|əu}}]

===Spółgłoski===
{| class="wikitable" style=text-align:center width="40%" min-width="350px"
|-
! colspan="2" |
!Wargowe
!Zębowe
!Dziąsłowe
!Miękkopod.
! Twardopodniebienne
|-
! colspan="2" align="center" | Nosowe
| align="center" | {{IPA|m}} ''<m>''
|
| align="center" | {{IPA|n}} ''<n>''
| align="center" | {{IPA|ɲ}} ''<ň>''
|{{IPA|ŋ}} ''<ñ>''
|-
! rowspan="2" style="text-align:left" |'''Zwarte'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align="center" | {{IPA|p}} ''<nowiki></nowiki>''
| align="center" | {{IPA|t}} ''<n>''
|
|
| align="center" | {{IPA|k}} ''<k>''
|-
! style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
| align="center" | {{IPA|b}} ''<nowiki></nowiki>''
| align="center" | {{IPA|d}} ''<d>''
|
|
| align="center" | {{IPA|g}} ''<g>''
|-
! style="text-align:left" |'''Afrykaty'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
|
|
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|t͡ɕ}} ''<č>''
|
|-
! rowspan="2" style="text-align:left" |'''Szczelinowe'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align="center" | {{IPA|f}} ''<f>''
|{{IPA|s}} ''<nowiki><s></nowiki>''
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|ɕ}} ''<š>''
| align="center" | {{IPA|x}} ''<h>''
|-
! style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
| align="center" | {{IPA|v}} ''<v>''
|{{IPA|z}} ''<z>''
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|ʑ}} ''<ž>''
|
|-
! colspan="2" align="center" | Aproksymanty
|
| align="center" |
|{{IPA|l}} ''<l>''
| align="center" | {{IPA|j}} ''<j>''
| align="center" |
|}
Spółgłoski dźwięczne są ubezdźwięczniane na końcu wyrazu i przed spółgłoską bezdźwięczną. Spółgłoski [b], [d] i [g] są poddane lenicji do szczelinowych na końcu wyrazu i przed spółgłoską:

labe → laf (ubezdźwięcznienie i lenicja)

===Struktura sylaby===
W dapelskim dopuszczalny model sylaby to (s)(C)(L)V(L)(C)(s), gdzie „L“ oznacza /{{IPA|n}}/ lub /{{IPA|l}}/.

===Zmiany fonologiczne===
Zmiany fonologiczne z pratiablajskiego do dapelskiego:
:m̥ l̥ n̥ ŋ̥ → m l n ŋ
:Vːj Vːw → Vj Vw
:wew → wow
:joj → jej
:juj → ij
:wiw → uw
:aw → ɔː
:ew → jɔː
:ow → uː
:ej → iː
:oj → wɛː
:aj → ɛː
:Cj → Cj
:Ci → Cji
:V(-i)Cj →V(-i)jCj
:(...)

==Pismo==
Do zapisu języka dapelskiego używa się rodzimego pisma dapelskiego, które jest pismem logograficznym i jest podstawową formą zapisu języka w konworldzie. Poza konworldem używany jest również zapis alfabetem łacińskim.
==Gramatyka==

=== Czasownik ===
W języku dapelskim czasowniki odmieniają się przez liczby, osoby i tryboaspekty. Osobę i liczbę oznacza się prefiksami, a aspekty sufiksami.

==== Tryboaspekty ====
W języku dapelskim istnieje dziesięć tryboaspektów:

* Progresywny — używany do określania czynności, która była w trakcie wykonywania w czasie punktu odniesienia;
* Dokonany — używany do określania czynności, która była już wykonana w czasie punktu odniesienia;
* Niedokonany — używany do określania czynności, która jest niedokończona w czasie punktu odniesienia, można dosłownie go tłumaczyć „mam jeszcze nie zrobione”;
* Zaprzeszły — używany do określania czynności, której efekt nie jest już widoczny w czasie punktu odniesienia — przykładem zdania używającego tego tryboaspektu jest „Ten las '''spłonął''' (ale już odrósł).”;
* Habitualny — używany do określania czynności, która wydarza się co jakiś czas.
* Przyszły — używany do określenia czynności przyszłej w stosunku do czasu odniesienia.
* Irrealny — używany do określenia czynności która miała się wydarzyć w czasie punktu odniesienia np. „Przyjechali, zanim '''ugotowaliśmy''' obiad. (Zostało to nam przerwane)”;
* Admonitywny — używany do ostrzeżenia przed wykonaniem czynności np. „'''Strzeż się wchodzić''' do lasu.”;
* Optatywny — używany do określania życzeń i rozkazów rozmówcy np. „'''Obyś szedł'''”.
* Dezyderatywny — używany do określania pragnień podmiotu np. „'''Chce iść'''”.

==== Koniugacja prefiksowa ====
Czasowniki odmieniają się bipersonalnie, a nawet tripersonalnie.
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|lü–
|leny–
|li–
|ly–
|lefs–
|lehs–
|leñs–
|lemi–
|-
!'''II.poj.'''
|mü–
|meny–
|myi–
|my–
|mefs–
|mehs–
|meñs–
|memi–
|-
!'''III.poj'''
|ü–
|eny–
|e–
|∅–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|-
!'''III.obw'''
|tü–
|teny–
|ti–
|ty–
|tefs–
|tehs–
|teñs–
|temi–
|-
!'''I.mn.in'''
|bü–
|beny–
|bi–
|by–
|befs–
|behs–
|beñs–
|bemi–
|-
!'''I.mn.eks'''
|hü–
|heny–
|hi–
|hy–
|hefs–
|hehs–
|heñs–
|hemi–
|-
!'''II.mn'''
|ñü–
|ñeny–
|ñyi–
|ñy–
|ñefs–
|ñehs–
|ñeñs–
|ñemi–
|-
!'''III.mn'''
|zü–
|zeny–
|zi–
|zy–
|zefs–
|zehs–
|zeñs–
|zemi–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|lö–
|leN–
|li–
|le–
|lefs–
|lehs–
|leñs–
|lemi–
|-
!'''II.poj.'''
|mö–
|meN–
|myi–
|me–
|mefs–
|mehs–
|meñs–
|memi–
|-
!'''III.poj'''
|ö–
|eN–
|e–
|∅–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|-

!'''III.obw'''
|tö–
|teN–
|ti–
|te–
|tefs–
|tehs–
|teñs–
|temi–
|-
!'''I.mn.in'''
|bö–
|beN–
|bi–
|be–
|befs–
|behs–
|beñs–
|bemi–
|-
!'''I.mn.eks'''
|hö–
|heN–
|hi–
|he–
|hefs–
|hehs–
|heñs–
|hemi–
|-
!'''II.mn'''
|ñö–
|ñeN–
|ñyi–
|ñe–
|ñefs–
|ñehs–
|ñeñs–
|ñemi–
|-
!'''III.mn'''
|zö–
|zeN–
|zi–
|ze–
|zefs–
|zehs–
|zeñs–
|zemi–
|}
W powyższych tabelach „N“ oznacza spółgłoskę nosową o tym samym miejscu artykulacji co następująca spółgłoska.

Prefiksy osobowe zakończone na spółgłoskę wywołują alternację następującej po nich bezdźwięcznej głoski szczelinowej:

f → p

h → k

s → t (nie dotyczy zbitek spółgłoskowych poza zbitką „sl“)

š → č

Tripersonalną odmianę tworzy się w następujący sposób:
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie dalsze'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''prefiks bipersonalny'''
'''(z twardej koniugacji)'''
!'''(...)ö–'''
|(...)ölu–
|(...)önu–
|(...)ömel–
|(...)ötel–
|(...)öfs–
|(...)öhs–
|(...)öñs–
|(...)ömi–
|-
!'''(...)eN–'''
|(...)enlu–
|(...)ennu–
|(...)emel–
|(...)entel–
|(...)embes–
|(...)eñkes–
|(...)eññes–
|(...)emmi–
|-
!'''(...)i–'''
|(...)ilu–
|(...)inu–
|(...)imel–
|(...)itel–
|(...)ifs–
|(...)ihs–
|(...)iñs–
|(...)imi–
|-

!'''(...)yi–'''
|(...)yilu–
|(...)yinu–
|(...)yimel–
|(...)yitel–
|(...)yifs–
|(...)yihs–
|(...)yiñs–
|(...)yimi–
|-
!'''(...)e–'''
|(...)elu–
|(...)enu–
|(...)emel–
|(...)etel–
|(...)efs–
|(...)ehs–
|(...)eñs–
|(...)emi–
|-
!'''(...)Cs–'''
|(...)Cslu–
|(...)Csnu–
|(...)Csmel–
|(...)Cstel–
|(...)Csbes–
|(...)Cskes–
|(...)Csñes–
|(...)Csmi–
|-
!'''(...)mi–'''
|(...)milu–
|(...)minu–
|(...)mimel–
|(...)mitel–
|(...)mifs–
|(...)mihs–
|(...)miñs–
|(...)mimi–
|-
!'''∅–'''
|lu–
|nu–
|mel–
|tel–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie dalsze'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''prefiks bipersonalny'''
'''(z twardej koniugacji)'''
!'''(...)ö–'''
|(...)ölyi–
|(...)önyi–
|(...)ömel–
|(...)ötel–
|(...)öfs–
|(...)öhs–
|(...)öñs–
|(...)ömi–
|-
!'''(...)eN–'''
|(...)enlyi–
|(...)ennyi–
|(...)emel–
|(...)entel–
|(...)embes–
|(...)eñkes–
|(...)eññes–
|(...)emmi–
|-
!'''(...)i–'''
|(...)ilyi–
|(...)inyi–
|(...)imel–
|(...)itel–
|(...)ifs–
|(...)ihs–
|(...)iñs–
|(...)imi–
|-

!'''(...)yi–'''
|(...)yilyi–
|(...)yinyi–
|(...)yimel–
|(...)yitel–
|(...)yifs–
|(...)yihs–
|(...)yiñs–
|(...)yimi–
|-
!'''(...)e–'''
|(...)elyi–
|(...)enyi–
|(...)emel–
|(...)etel–
|(...)efs–
|(...)ehs–
|(...)eñs–
|(...)emi–
|-
!'''(...)Cs–'''
|(...)Cslyi–
|(...)Csnyi–
|(...)Csmel–
|(...)Cstel–
|(...)Csbes–
|(...)Cskes–
|(...)Csñes–
|(...)Csmi–
|-
!'''(...)mi–'''
|(...)milyi–
|(...)minyi–
|(...)mimel–
|(...)mitel–
|(...)mifs–
|(...)mihs–
|(...)miñs–
|(...)mimi–
|-
!'''∅–'''
|lyi–
|nyi–
|mel–
|tel–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|}
==== Koniugacja sufiksowa ====
{| class="wikitable"
!
!'''Prog.'''
!'''Dok.'''
!'''Niedok.'''
!'''Zaprz.'''
!'''Habit.'''
!'''Przysz.'''
!'''Irreal.'''
!'''Admon.'''
!'''Optat.'''
!'''Dezyd.'''
|-
! '''e-koniugacja'''
|–s
|V̈–el
|–ef
|–esel
|–y
|–epen
|V̈–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''a-koniugacja'''
|–s
|V̈–el
|–ef
|–esel
|–e
|–epen
|V̈–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''i-konigacja'''
|Ȼ–s
| Ȼ–el
|–ef
|–esel
|–y
|–epen
|Ȼ–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''l-koniugacja'''
|–eLs
|–yLel
|–eLef
|–eLtel
|–yL
|Ȼ–Lepen
|Ȼ–Lels
|–eLt
|Ȼ–eL
|–eLk
|-
!'''s-koniugacja'''
|–es
|–yzel
|–ezef
|–estel
|–ys
|Ȼ–zepen
|Ȼ–zels
|–est
|Ȼ–s
|–esk
|}
„L“ oznacza „l“ lub „n“.

Ȼ oznacza utratę miękkości poprzedzającej spółgłoski:

č → k

š → h

ž → g (w przypadku sufiksu „–s“ i „–∅“ zachodzi tutaj regularna lenicja z ubezdźwięcznieniem do „h“)

V̈ oznacza przegłos poprzedniej samogłoski. Nie zachodzi, jeśli sufiks i tę samogłoskę dzieli więcej niż jedna spółgłoska.

ai, a → e

o, ö → ü

e, i → i

y → y, yi

u, yi → yi

==== Sufiksy zmieniające walencję ====
Do czasownika można dodać sufiksy, które mogą dodać lub odjąć ilość dozwolonych argumentów czasownika. Te sufiksy są dodawane bezpośrednio po temacie czasownika.

# strona bierna — sufiks „–as/ejas“
# strona kauzatywna — sufiks „–esöt/–töt“
# strona aplikatywna — sufiks „–min“

{| class="wikitable"
!
!'''forma optatywu'''
!'''bierna'''
!'''kauzatywna'''
!'''aplikatywna'''
|-
! '''e-koniugacja'''
|–∅
|–ejas
|–esöt
|–min
|-
!'''a-koniugacja'''
|–∅
|–ejas
|–esöt
|–min
|-
!'''i-konigacja'''
|–∅
|–ejas
| –esöt
|–min
|-
!'''l-koniugacja'''
|Ȼ–eL
|–yLas
|Ȼ–eLtöt
|Ȼ–eLmin
|-
!'''s-koniugacja'''
|Ȼ–s
|–yzas
|Ȼ–stöt
|Ȼ–smin
|}
=== Rzeczownik ===
Każdy rzeczownik ma trzy formy: niespecyficzną, będącą podstawową formą rzeczownika, specyficzną pojedynczą i specyficzną mnogą. Rzeczowniki mają siedem odmian:

* e-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę,
* y-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę,
* s-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę + „s“,
* n-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone na „en“,
* l-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone na „el“,
* j-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone samogłoskami „e“ i „y“,
* w-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone samogłoskami „o“ i „y“.
Poza tym rzeczowniki poprzez dodanie odpowiednich prefiksów do formy niespecyficznej można utworzyć rzeczowniki posesywne o znaczeniu: [podmiot] jest [posiadacza] X np. ''li–dap'' „on jest moim lasem“.

==== Odmiana rzeczowników sufiksowa ====
Rzeczowniki odmienia się w następujący sposób:
{| class="wikitable"
!
!'''forma niespecyficzna'''
!'''forma specyficzna pojedyncza'''
!'''forma specyficzna mnoga'''
|-
! '''e-odmiana'''
|–∅
|–e
|Ȼ–en
|-
!'''y-odmiana'''
|–∅
|–y / V̈–y
|Ȼ–en
|-
!'''s-odmiana'''
|Ȼ–s
| –ys
|–ezen
|-
!'''n-odmiana'''
|Ȼ–en
|–yn
|–enen
|-
!'''l-odmiana'''
|Ȼ–el
|–yl
|–eln
|-
!'''j-odmiana'''
|–V
|–i
|–in
|-
!'''w-odmiana'''
|–V
|–yu
|–yun
|}
Powyższą odmianę można zaaplikować do czasowników, aby utworzyć rzeczowniki odczasownikowe:

''–hab–'' „jeść“

''heñskafs —'' „my was zjadamy“

''heñskabys —'' „zjadanie was przez nas“

''heñskabel —'' „my was zjedliśmy“

''heñskabyl —'' „zjedzenie was przez nas“

''heñskabeh —'' „my chcemy was zjeść“

''heñskafke —'' „nasze pragnienie zjedzenia was“

Jak można zauważyć w ostatnim przykładzie dodanie końcówki formy określonej powoduje zanik samogłoski „e“ w przedostatniej sylabie niektórych sufiksów czasownika. Jako inny przykład można podać:

''heñskabef —'' „my was jeszcze nie dojedliśmy“

''heñskafpe —'' „niedojedzenie was przez nas“

==== Odmiana rzeczowników prefiksowa ====
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''RZECZOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''posiadacz'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|leli–
|lyny–
|ly–
|lytu–
|lef(e)N–
|leh(e)N–
|leñ(e)N–
|lem(e)N–
|-
!'''II.poj.'''
|meli–
|myny–
|my–
|mytu–
|mef(e)N–
|meh(e)N–
|meñ(e)N–
|mem(e)N–
|-
!'''III.poj'''
|li–
|ny–
|∅–
|tu–
|beN–
|heN–
|ñeN–
|meN–
|-
!'''III.obw'''
|teli–
|tyny–
|ty–
|tytu–
|tef(e)N–
|teh(e)N–
|teñ(e)N–
|tem(e)N
|-
!'''I.mn.in'''
|beli–
|byny–
|by–
|bytu–
|bef(e)N–
|beh(e)N–
|beñ(e)N–
|bem(e)N–
|-
!'''I.mn.eks'''
|heli–
|hyny–
|hy–
|hytu–
|hef(e)N–
|heh(e)N–
|heñ(e)N–
|hem(e)N–
|-
!'''II.mn'''
|ñeli–
|ñyny–
|ñy–
|ñytu–
|ñef(e)N–
|ñeh(e)N–
|ñeñ(e)N–
|ñem(e)N–
|-
!'''III.mn'''
|zeli–
|zyny–
|zy–
|zytu–
|zef(e)N–
|zeh(e)N–
|zeñ(e)N–
|zem(e)N–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''RZECZOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''posiadacz'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|leli–
|lyN–
|le–
|lytu–
|lef(e)N–
|leh(e)N–
|leñ(e)N–
|lem(e)N–
|-
!'''II.poj.'''
|meli–
|myN–
|me–
|mytu–
|mef(e)N–
|meh(e)N–
|meñ(e)N–
|mem(e)N–
|-
!'''III.poj'''
|li–
|ne–
|∅–
|tu–
|beN–
|heN–
|ñeN–
|meN–
|-
!'''III.obw'''
|teli–
|tyN–
|te–
|tytu–
|tef(e)N–
|teh(e)N–
|teñ(e)N–
|tem(e)N–
|-
!'''I.mn.in'''
|beli–
|byN–
|be–
|bytu–
|bef(e)N–
|beh(e)N–
|beñ(e)N–
|bem(e)N–
|-
!'''I.mn.eks'''
|heli–
|hyN–
|he–
|hytu–
|hef(e)N–
|heh(e)N–
|heñ(e)N–
|hem(e)N–
|-
!'''II.mn'''
|ñeli–
|ñyN–
|ñe–
|ñytu–
|ñef(e)N–
|ñeh(e)N–
|ñeñ(e)N–
|ñem(e)N–
|-
!'''III.mn'''
|zeli–
|zyN–
|ze–
|zytu–
|zef(e)N–
|zeh(e)N–
|zeñ(e)N–
|zem(e)N–
|}
W powyższych tabelkach „(e)“ oznacza samogłoskę "e" przed tematami zaczynającymi się na spółgłoskę i brak samogłoski przed tematami samogłoskowymi.

=== Zdania podrzędne ===
W języku dapelskim zdania podrzędne tworzy się poprzez ich nominalizację sufiksem specyficzności. W przeciwieństwie do języka polskiego zdanie podrzędne musi zawierać głowę np:

''Eluse hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka.“

''Eluse hihabys taks. —'' „Erutańczyk, którego zjadamy, jest smaczny.“

Czasowniki statyczne (odpowiedniki przymiotników) nie są nominalizowane:

''Eluse taks.'' — „Erutańczyk jest smaczny.“

''Eluse taks hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka, który jest smaczny.“

==== Mowa niezależna ====
W dapelskim nie występuje mowa zależna. Zdania podrzędne w zdaniach z czasownikami takimi jak „myśleć“ i „mówić“ są wypowiadane z tą samą osobą, z którą zostały pomyślane i wypowiedziane, nie potrzebują także sufiksu nominalizacyjnego:

''Eluse hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka.“

''Eluse hihafs zylaiks.'' — „Pomyśleli, że zjadają Erutańczyka.“

=== Słowotwórstwo ===
Są dwa sposoby tworzenia nowych słów w dapelskim: modyfikacja rzeczowników poprzez dodanie afiksów i tworzenie złożeń, oraz modyfikacja czasowników w sposób identyczny do tworzenia zdań podrzędnych.

==== Modyfikacja czasowników ====
Część zdań podrzędnych staje się utartymi zwrotami używanymi jak rzeczowniki. Jest to bardzo produktywna metoda tworzenia rzeczowników w dapelskim.

===== Czasowniki w aspekcie habitualnym =====
Poprzez użycie znominalizowanej formy czasownika w aspekcie habitualnym można utworzyć rzeczowniki o znaczeniu „ktoś kto często X” np.

''syzyny'' — „wojownik” od ''syzyn'' „często walczy”

===== Czasowniki w aspekcie irrealnym =====
Znominalizowany czasownik w aspekcie irrealnym oznacza „skłonny do X”.

''tabyneslys'' — „łamliwy” od ''tabynesels'' „ma się złamać”

===== Czasowniki w aspekcie dokonanym =====
Rzeczowniki można utworzyć również od zdań z czasownikami dokonanymi. Takie rzeczowniki oznaczają wykonwacę czynności:

''hyihen miminamynyl'' — „zarządca” od ''hyihen namynel'' „wydał im rozkazy”

==Przypisy==
<references/>
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]
[[Kategoria:Medengia]]
[[Kategoria:Języki Tiablajskie]]
[[Kategoria:Użytkownik:Grímkel]]

Język dapelski

2025-09-25T16:08:30Z

Grímkel:

{{język
| kolor = #006633
| nazwa = Język dapelski
| nazwa własna = Dapeln mentehs
| twórca = [[User:Grímkel|Grímkel]] w 2025
| nazwa conworldu = [[Kyon]]
| państwa = [[Królestwo Daplów|Daplia]] (urzędowy)
| regiony = [[Półwysep Piri]]
| alfabet = pismo dapelskie, alfabet łaciński
| typologia = fleksyjny, polisyntetyczny SOV
| klasyfikacja =
[[Języki tiablajskie]]
: '''Język dapelski'''
}}
{{słownik}}
'''Język dapelski''' (dpl. ''Dapeln mentehs'' [{{IPA|ˈdäpɛln 'mɛntɛxs}}]) — język stworzony przez [[Użytkownik:Grímkel|Grzymkła]] dla [[Projekt Kyon|projektu Kyon]]. Jest to język fleksyjny i polisynentyczny, inspirowany językami germańskimi i mezoamerykańskimi.

Wewnątrz [[Kyon|konworldu]] jest językiem urzędowym [[Królestwo Daplów|królestwa Daplów]] na [[Półwysep Piri|półwyspie Piri]]. Jest to także język mniejszości [[Daplowie Południowi|południowodapelskiej]] w [[Erutia|Erutii]].
==Fonologia==
===Samogłoski===
{|class=wikitable style="text-align:center"
|-
!
!Przednie
!Centralne
!Tylne
|-
!Przymknięte
|{{IPA|i}} ''<nowiki></nowiki>'' • {{IPA|y}} ''<ü>''
|
|{{IPA|u}} ''<nowiki></nowiki>''
|-
!Środkowe
|{{IPA|ɛ}} ''<e>'' • {{IPA|œ}} ''<ö>''
|{{IPA|ə}} ''<y>''
|{{IPA|ɔ}} ''<o>''
|-
!Otwarte
|
|{{IPA|ä}} ''<a>''
|
|}

===Dyftongi===
W języku dapelskim występują 3 dyftongi:

* '''ai''' — [{{IPA|äi}}]
* '''yi''' — [{{IPA|əi}}]
* '''yu''' — [{{IPA|əu}}]

===Spółgłoski===
{| class="wikitable" style=text-align:center width="40%" min-width="350px"
|-
! colspan="2" |
!Wargowe
!Zębowe
!Dziąsłowe
!Miękkopod.
! Twardopodniebienne
|-
! colspan="2" align="center" | Nosowe
| align="center" | {{IPA|m}} ''<m>''
|
| align="center" | {{IPA|n}} ''<n>''
| align="center" | {{IPA|ɲ}} ''<ň>''
|{{IPA|ŋ}} ''<ñ>''
|-
! rowspan="2" style="text-align:left" |'''Zwarte'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align="center" | {{IPA|p}} ''<nowiki></nowiki>''
| align="center" | {{IPA|t}} ''<n>''
|
|
| align="center" | {{IPA|k}} ''<k>''
|-
! style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
| align="center" | {{IPA|b}} ''<nowiki></nowiki>''
| align="center" | {{IPA|d}} ''<d>''
|
|
| align="center" | {{IPA|g}} ''<g>''
|-
! style="text-align:left" |'''Afrykaty'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
|
|
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|t͡ɕ}} ''<č>''
|
|-
! rowspan="2" style="text-align:left" |'''Szczelinowe'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align="center" | {{IPA|f}} ''<f>''
|{{IPA|s}} ''<nowiki><s></nowiki>''
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|ɕ}} ''<š>''
| align="center" | {{IPA|x}} ''<h>''
|-
! style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
| align="center" | {{IPA|v}} ''<v>''
|{{IPA|z}} ''<z>''
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|ʑ}} ''<ž>''
|
|-
! colspan="2" align="center" | Aproksymanty
|
| align="center" |
|{{IPA|l}} ''<l>''
| align="center" | {{IPA|j}} ''<j>''
| align="center" |
|}
Spółgłoski dźwięczne są ubezdźwięczniane na końcu wyrazu i przed spółgłoską bezdźwięczną. Spółgłoski [b], [d] i [g] są poddane lenicji do szczelinowych na końcu wyrazu i przed spółgłoską:

labe → laf (ubezdźwięcznienie i lenicja)

===Struktura sylaby===
W dapelskim dopuszczalny model sylaby to (s)(C)(L)V(L)(C)(s), gdzie „L“ oznacza /{{IPA|n}}/ lub /{{IPA|l}}/.

===Zmiany fonologiczne===
Zmiany fonologiczne z pratiablajskiego do dapelskiego:
:m̥ l̥ n̥ ŋ̥ → m l n ŋ
:Vːj Vːw → Vj Vw
:wew → wow
:joj → jej
:juj → ij
:wiw → uw
:aw → ɔː
:ew → jɔː
:ow → uː
:ej → iː
:oj → wɛː
:aj → ɛː
:Cj → Cj
:Ci → Cji
:V(-i)Cj →V(-i)jCj
:(...)

==Pismo==
Do zapisu języka dapelskiego używa się rodzimego pisma dapelskiego, które jest pismem logograficznym i jest podstawową formą zapisu języka w konworldzie. Poza konworldem używany jest również zapis alfabetem łacińskim.
==Gramatyka==

=== Czasownik ===
W języku dapelskim czasowniki odmieniają się przez liczby, osoby i tryboaspekty. Osobę i liczbę oznacza się prefiksami, a aspekty sufiksami.

==== Tryboaspekty ====
W języku dapelskim istnieje dziesięć tryboaspektów:

* Progresywny — używany do określania czynności, która była w trakcie wykonywania w czasie punktu odniesienia;
* Dokonany — używany do określania czynności, która była już wykonana w czasie punktu odniesienia;
* Niedokonany — używany do określania czynności, która jest niedokończona w czasie punktu odniesienia, można dosłownie go tłumaczyć „mam jeszcze nie zrobione”;
* Zaprzeszły — używany do określania czynności, której efekt nie jest już widoczny w czasie punktu odniesienia — przykładem zdania używającego tego tryboaspektu jest „Ten las '''spłonął''' (ale już odrósł).”;
* Habitualny — używany do określania czynności, która wydarza się co jakiś czas.
* Przyszły — używany do określenia czynności przyszłej w stosunku do czasu odniesienia.
* Irrealny — używany do określenia czynności która miała się wydarzyć w czasie punktu odniesienia np. „Przyjechali, zanim '''ugotowaliśmy''' obiad. (Zostało to nam przerwane)”;
* Admonitywny — używany do ostrzeżenia przed wykonaniem czynności np. „'''Strzeż się wchodzić''' do lasu.”;
* Optatywny — używany do określania życzeń i rozkazów rozmówcy np. „'''Obyś szedł'''”.
* Dezyderatywny — używany do określania pragnień podmiotu np. „'''Chce iść'''”.

==== Koniugacja prefiksowa ====
Czasowniki odmieniają się bipersonalnie, a nawet tripersonalnie.
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|lü–
|leny–
|li–
|ly–
|lefs–
|lehs–
|leñs–
|lemi–
|-
!'''II.poj.'''
|mü–
|meny–
|myi–
|my–
|mefs–
|mehs–
|meñs–
|memi–
|-
!'''III.poj'''
|ü–
|eny–
|e–
|∅–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|-
!'''III.obw'''
|tü–
|teny–
|ti–
|ty–
|tefs–
|tehs–
|teñs–
|temi–
|-
!'''I.mn.in'''
|bü–
|beny–
|bi–
|by–
|befs–
|behs–
|beñs–
|bemi–
|-
!'''I.mn.eks'''
|hü–
|heny–
|hi–
|hy–
|hefs–
|hehs–
|heñs–
|hemi–
|-
!'''II.mn'''
|ñü–
|ñeny–
|ñyi–
|ñy–
|ñefs–
|ñehs–
|ñeñs–
|ñemi–
|-
!'''III.mn'''
|zü–
|zeny–
|zi–
|zy–
|zefs–
|zehs–
|zeñs–
|zemi–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|lö–
|leN–
|li–
|le–
|lefs–
|lehs–
|leñs–
|lemi–
|-
!'''II.poj.'''
|mö–
|meN–
|myi–
|me–
|mefs–
|mehs–
|meñs–
|memi–
|-
!'''III.poj'''
|ö–
|eN–
|e–
|∅–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|-

!'''III.obw'''
|tö–
|teN–
|ti–
|te–
|tefs–
|tehs–
|teñs–
|temi–
|-
!'''I.mn.in'''
|bö–
|beN–
|bi–
|be–
|befs–
|behs–
|beñs–
|bemi–
|-
!'''I.mn.eks'''
|hö–
|heN–
|hi–
|he–
|hefs–
|hehs–
|heñs–
|hemi–
|-
!'''II.mn'''
|ñö–
|ñeN–
|ñyi–
|ñe–
|ñefs–
|ñehs–
|ñeñs–
|ñemi–
|-
!'''III.mn'''
|zö–
|zeN–
|zi–
|ze–
|zefs–
|zehs–
|zeñs–
|zemi–
|}
W powyższych tabelach „N“ oznacza spółgłoskę nosową o tym samym miejscu artykulacji co następująca spółgłoska.

Prefiksy osobowe zakończone na spółgłoskę wywołują alternację następującej po nich bezdźwięcznej głoski szczelinowej:

f → p

h → k

s → t (nie dotyczy zbitek spółgłoskowych poza zbitką „sl“)

š → č

Tripersonalną odmianę tworzy się w następujący sposób:
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie dalsze'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''prefiks bipersonalny'''
'''(z twardej koniugacji)'''
!'''(...)ö–'''
|(...)ölu–
|(...)önu–
|(...)ömel–
|(...)ötel–
|(...)öfs–
|(...)öhs–
|(...)öñs–
|(...)ömi–
|-
!'''(...)eN–'''
|(...)enlu–
|(...)ennu–
|(...)emel–
|(...)entel–
|(...)embes–
|(...)eñkes–
|(...)eññes–
|(...)emmi–
|-
!'''(...)i–'''
|(...)ilu–
|(...)inu–
|(...)imel–
|(...)itel–
|(...)ifs–
|(...)ihs–
|(...)iñs–
|(...)imi–
|-

!'''(...)yi–'''
|(...)yilu–
|(...)yinu–
|(...)yimel–
|(...)yitel–
|(...)yifs–
|(...)yihs–
|(...)yiñs–
|(...)yimi–
|-
!'''(...)e–'''
|(...)elu–
|(...)enu–
|(...)emel–
|(...)etel–
|(...)efs–
|(...)ehs–
|(...)eñs–
|(...)emi–
|-
!'''(...)Cs–'''
|(...)Cslu–
|(...)Csnu–
|(...)Csmel–
|(...)Cstel–
|(...)Csbes–
|(...)Cskes–
|(...)Csñes–
|(...)Csmi–
|-
!'''(...)mi–'''
|(...)milu–
|(...)minu–
|(...)mimel–
|(...)mitel–
|(...)mifs–
|(...)mihs–
|(...)miñs–
|(...)mimi–
|-
!'''∅–'''
|lu–
|nu–
|mel–
|tel–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie dalsze'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''prefiks bipersonalny'''
'''(z twardej koniugacji)'''
!'''(...)ö–'''
|(...)ölyi–
|(...)önyi–
|(...)ömel–
|(...)ötel–
|(...)öfs–
|(...)öhs–
|(...)öñs–
|(...)ömi–
|-
!'''(...)eN–'''
|(...)enlyi–
|(...)ennyi–
|(...)emel–
|(...)entel–
|(...)embes–
|(...)eñkes–
|(...)eññes–
|(...)emmi–
|-
!'''(...)i–'''
|(...)ilyi–
|(...)inyi–
|(...)imel–
|(...)itel–
|(...)ifs–
|(...)ihs–
|(...)iñs–
|(...)imi–
|-

!'''(...)yi–'''
|(...)yilyi–
|(...)yinyi–
|(...)yimel–
|(...)yitel–
|(...)yifs–
|(...)yihs–
|(...)yiñs–
|(...)yimi–
|-
!'''(...)e–'''
|(...)elyi–
|(...)enyi–
|(...)emel–
|(...)etel–
|(...)efs–
|(...)ehs–
|(...)eñs–
|(...)emi–
|-
!'''(...)Cs–'''
|(...)Cslyi–
|(...)Csnyi–
|(...)Csmel–
|(...)Cstel–
|(...)Csbes–
|(...)Cskes–
|(...)Csñes–
|(...)Csmi–
|-
!'''(...)mi–'''
|(...)milyi–
|(...)minyi–
|(...)mimel–
|(...)mitel–
|(...)mifs–
|(...)mihs–
|(...)miñs–
|(...)mimi–
|-
!'''∅–'''
|lyi–
|nyi–
|mel–
|tel–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|}
==== Koniugacja sufiksowa ====
{| class="wikitable"
!
!'''Prog.'''
!'''Dok.'''
!'''Niedok.'''
!'''Zaprz.'''
!'''Habit.'''
!'''Przysz.'''
!'''Irreal.'''
!'''Admon.'''
!'''Optat.'''
!'''Dezyd.'''
|-
! '''e-koniugacja'''
|–s
|V̈–el
|–ef
|–esel
|–y
|–epen
|V̈–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''a-koniugacja'''
|–s
|V̈–el
|–ef
|–esel
|–e
|–epen
|V̈–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''i-konigacja'''
|Ȼ–s
| Ȼ–el
|–ef
|–esel
|–y
|–epen
|Ȼ–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''l-koniugacja'''
|–eLs
|–yLel
|–eLef
|–eLtel
|–yL
|Ȼ–Lepen
|Ȼ–Lels
|–eLt
|Ȼ–eL
|–eLk
|-
!'''s-koniugacja'''
|–es
|–yzel
|–ezef
|–estel
|–ys
|Ȼ–zepen
|Ȼ–zels
|–est
|Ȼ–s
|–esk
|}
„L“ oznacza „l“ lub „n“.

Ȼ oznacza utratę miękkości poprzedzającej spółgłoski:

č → k

š → h

ž → g (w przypadku sufiksu „–s“ i „–∅“ zachodzi tutaj regularna lenicja z ubezdźwięcznieniem do „h“)

V̈ oznacza przegłos poprzedniej samogłoski. Nie zachodzi, jeśli sufiks i tę samogłoskę dzieli więcej niż jedna spółgłoska.

ai, a → e

o, ö → ü

e, i → i

y → y, yi

u, yi → yi

==== Sufiksy zmieniające walencję ====
Do czasownika można dodać sufiksy, które mogą dodać lub odjąć ilość dozwolonych argumentów czasownika. Te sufiksy są dodawane bezpośrednio po temacie czasownika.

# strona bierna — sufiks „–as/ejas“
# strona kauzatywna — sufiks „–esöt/–töt“
# strona aplikatywna — sufiks „–min“

{| class="wikitable"
!
!'''forma optatywu'''
!'''bierna'''
!'''kauzatywna'''
!'''aplikatywna'''
|-
! '''e-koniugacja'''
|–∅
|–ejas
|–esöt
|–min
|-
!'''a-koniugacja'''
|–∅
|–ejas
|–esöt
|–min
|-
!'''i-konigacja'''
|–∅
|–ejas
| –esöt
|–min
|-
!'''l-koniugacja'''
|Ȼ–eL
|–yLas
|Ȼ–eLtöt
|Ȼ–eLmin
|-
!'''s-koniugacja'''
|Ȼ–s
|–yzas
|Ȼ–stöt
|Ȼ–smin
|}
=== Rzeczownik ===
Każdy rzeczownik ma trzy formy: niespecyficzną, będącą podstawową formą rzeczownika, specyficzną pojedynczą i specyficzną mnogą. Rzeczowniki mają siedem odmian:

* e-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę,
* y-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę,
* s-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę + „s“,
* n-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone na „en“,
* l-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone na „el“,
* j-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone samogłoskami „e“ i „y“,
* w-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone samogłoskami „o“ i „y“.
Poza tym rzeczowniki poprzez dodanie odpowiednich prefiksów do formy niespecyficznej można utworzyć rzeczowniki posesywne o znaczeniu: [podmiot] jest [posiadacza] X np. ''li–dap'' „on jest moim lasem“.

==== Odmiana rzeczowników sufiksowa ====
Rzeczowniki odmienia się w następujący sposób:
{| class="wikitable"
!
!'''forma niespecyficzna'''
!'''forma specyficzna pojedyncza'''
!'''forma specyficzna mnoga'''
|-
! '''e-odmiana'''
|–∅
|–e
|Ȼ–en
|-
!'''y-odmiana'''
|–∅
|–y / V̈–y
|Ȼ–en
|-
!'''s-odmiana'''
|Ȼ–s
| –ys
|–ezen
|-
!'''n-odmiana'''
|Ȼ–en
|–yn
|–enen
|-
!'''l-odmiana'''
|Ȼ–el
|–yl
|–eln
|-
!'''j-odmiana'''
|–V
|–i
|–in
|-
!'''w-odmiana'''
|–V
|–yu
|–yun
|}
Powyższą odmianę można zaaplikować do czasowników, aby utworzyć rzeczowniki odczasownikowe:

''–hab–'' „jeść“

''heñskafs —'' „my was zjadamy“

''heñskabys —'' „zjadanie was przez nas“

''heñskabel —'' „my was zjedliśmy“

''heñskabyl —'' „zjedzenie was przez nas“

''heñskabeh —'' „my chcemy was zjeść“

''heñskafke —'' „nasze pragnienie zjedzenia was“

Jak można zauważyć w ostatnim przykładzie dodanie końcówki formy określonej powoduje zanik samogłoski „e“ w przedostatniej sylabie niektórych sufiksów czasownika. Jako inny przykład można podać:

''heñskabef —'' „my was jeszcze nie dojedliśmy“

''heñskafpe —'' „niedojedzenie was przez nas“

==== Odmiana rzeczowników prefiksowa ====
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''RZECZOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''posiadacz'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|leli–
|lyny–
|ly–
|lytu–
|lef(e)N–
|leh(e)N–
|leñ(e)N–
|lem(e)N–
|-
!'''II.poj.'''
|meli–
|myny–
|my–
|mytu–
|mef(e)N–
|meh(e)N–
|meñ(e)N–
|mem(e)N–
|-
!'''III.poj'''
|li–
|ny–
|∅–
|tu–
|beN–
|heN–
|ñeN–
|meN–
|-
!'''III.obw'''
|teli–
|tyny–
|ty–
|tytu–
|tef(e)N–
|teh(e)N–
|teñ(e)N–
|tem(e)N
|-
!'''I.mn.in'''
|beli–
|byny–
|by–
|bytu–
|bef(e)N–
|beh(e)N–
|beñ(e)N–
|bem(e)N–
|-
!'''I.mn.eks'''
|heli–
|hyny–
|hy–
|hytu–
|hef(e)N–
|heh(e)N–
|heñ(e)N–
|hem(e)N–
|-
!'''II.mn'''
|ñeli–
|ñyny–
|ñy–
|ñytu–
|ñef(e)N–
|ñeh(e)N–
|ñeñ(e)N–
|ñem(e)N–
|-
!'''III.mn'''
|zeli–
|zyny–
|zy–
|zytu–
|zef(e)N–
|zeh(e)N–
|zeñ(e)N–
|zem(e)N–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''RZECZOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''posiadacz'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|leli–
|lyN–
|le–
|lytu–
|lef(e)N–
|leh(e)N–
|leñ(e)N–
|lem(e)N–
|-
!'''II.poj.'''
|meli–
|myN–
|me–
|mytu–
|mef(e)N–
|meh(e)N–
|meñ(e)N–
|mem(e)N–
|-
!'''III.poj'''
|li–
|ne–
|∅–
|tu–
|beN–
|heN–
|ñeN–
|meN–
|-
!'''III.obw'''
|teli–
|tyN–
|te–
|tytu–
|tef(e)N–
|teh(e)N–
|teñ(e)N–
|tem(e)N–
|-
!'''I.mn.in'''
|beli–
|byN–
|be–
|bytu–
|bef(e)N–
|beh(e)N–
|beñ(e)N–
|bem(e)N–
|-
!'''I.mn.eks'''
|heli–
|hyN–
|he–
|hytu–
|hef(e)N–
|heh(e)N–
|heñ(e)N–
|hem(e)N–
|-
!'''II.mn'''
|ñeli–
|ñyN–
|ñe–
|ñytu–
|ñef(e)N–
|ñeh(e)N–
|ñeñ(e)N–
|ñem(e)N–
|-
!'''III.mn'''
|zeli–
|zyN–
|ze–
|zytu–
|zef(e)N–
|zeh(e)N–
|zeñ(e)N–
|zem(e)N–
|}
W powyższych tabelkach „(e)“ oznacza samogłoskę "e" przed tematami zaczynającymi się na spółgłoskę i brak samogłoski przed tematami samogłoskowymi.

=== Zdania podrzędne ===
W języku dapelskim zdania podrzędne tworzy się poprzez ich nominalizację sufiksem specyficzności. W przeciwieństwie do języka polskiego zdanie podrzędne musi zawierać głowę np:

''Eluse hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka.“

''Eluse hihabys taks. —'' „Erutańczyk, którego zjadamy, jest smaczny.“

Czasowniki statyczne (odpowiedniki przymiotników) nie są nominalizowane:

''Eluse taks.'' — „Erutańczyk jest smaczny.“

''Eluse taks hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka, który jest smaczny.“

==== Mowa niezależna ====
W dapelskim nie występuje mowa zależna. Zdania podrzędne w zdaniach z czasownikami takimi jak „myśleć“ i „mówić“ są wypowiadane z tą samą osobą, z którą zostały pomyślane i wypowiedziane, nie potrzebują także sufiksu nominalizacyjnego:

''Eluse hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka.“

''Eluse hihafs zylaiks.'' — „Pomyśleli, że zjadają Erutańczyka.“

=== Słowotwórstwo ===
Są dwa sposoby tworzenia nowych słów w dapelskim: modyfikacja rzeczowników poprzez dodanie afiksów i tworzenie złożeń, oraz modyfikacja czasowników w sposób identyczny do tworzenia zdań podrzędnych.

==== Modyfikacja czasowników ====
Część zdań podrzędnych staje się utartymi zwrotami używanymi jak rzeczowniki. Jest to bardzo produktywna metoda tworzenia rzeczowników w dapelskim.

===== Czasowniki w aspekcie habitualnym =====
Poprzez użycie znomializowanej formy czasownika w aspekcie habitualnym można utworzyć rzeczowniki o znaczeniu „ktoś kto często X” np.

''syzyny'' — „wojownik” od ''syzyn'' „często walczy”

==Przypisy==
<references/>
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]
[[Kategoria:Medengia]]
[[Kategoria:Języki Tiablajskie]]
[[Kategoria:Użytkownik:Grímkel]]

Język dapelski

2025-09-25T15:39:09Z

Grímkel:

{{język
| kolor = #006633
| nazwa = Język dapelski
| nazwa własna = Dapeln mentehs
| twórca = [[User:Grímkel|Grímkel]] w 2025
| nazwa conworldu = [[Kyon]]
| państwa = [[Królestwo Daplów|Daplia]] (urzędowy)
| regiony = [[Półwysep Piri]]
| alfabet = pismo dapelskie, alfabet łaciński
| typologia = fleksyjny, polisyntetyczny SOV
| klasyfikacja =
[[Języki tiablajskie]]
: '''Język dapelski'''
}}
{{słownik}}
'''Język dapelski''' (dpl. ''Dapeln mentehs'' [{{IPA|ˈdäpɛln 'mɛntɛxs}}]) — język stworzony przez [[Użytkownik:Grímkel|Grzymkła]] dla [[Projekt Kyon|projektu Kyon]]. Jest to język fleksyjny i polisynentyczny, inspirowany językami germańskimi i mezoamerykańskimi.

Wewnątrz [[Kyon|konworldu]] jest językiem urzędowym [[Królestwo Daplów|królestwa Daplów]] na [[Półwysep Piri|półwyspie Piri]]. Jest to także język mniejszości [[Daplowie Południowi|południowodapelskiej]] w [[Erutia|Erutii]].
==Fonologia==
===Samogłoski===
{|class=wikitable style="text-align:center"
|-
!
!Przednie
!Centralne
!Tylne
|-
!Przymknięte
|{{IPA|i}} ''<nowiki></nowiki>'' • {{IPA|y}} ''<ü>''
|
|{{IPA|u}} ''<nowiki></nowiki>''
|-
!Środkowe
|{{IPA|ɛ}} ''<e>'' • {{IPA|œ}} ''<ö>''
|{{IPA|ə}} ''<y>''
|{{IPA|ɔ}} ''<o>''
|-
!Otwarte
|
|{{IPA|ä}} ''<a>''
|
|}

===Dyftongi===
W języku dapelskim występują 3 dyftongi:

* '''ai''' — [{{IPA|äi}}]
* '''yi''' — [{{IPA|əi}}]
* '''yu''' — [{{IPA|əu}}]

===Spółgłoski===
{| class="wikitable" style=text-align:center width="40%" min-width="350px"
|-
! colspan="2" |
!Wargowe
!Zębowe
!Dziąsłowe
!Miękkopod.
! Twardopodniebienne
|-
! colspan="2" align="center" | Nosowe
| align="center" | {{IPA|m}} ''<m>''
|
| align="center" | {{IPA|n}} ''<n>''
| align="center" | {{IPA|ɲ}} ''<ň>''
|{{IPA|ŋ}} ''<ñ>''
|-
! rowspan="2" style="text-align:left" |'''Zwarte'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align="center" | {{IPA|p}} ''<nowiki></nowiki>''
| align="center" | {{IPA|t}} ''<n>''
|
|
| align="center" | {{IPA|k}} ''<k>''
|-
! style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
| align="center" | {{IPA|b}} ''<nowiki></nowiki>''
| align="center" | {{IPA|d}} ''<d>''
|
|
| align="center" | {{IPA|g}} ''<g>''
|-
! style="text-align:left" |'''Afrykaty'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
|
|
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|t͡ɕ}} ''<č>''
|
|-
! rowspan="2" style="text-align:left" |'''Szczelinowe'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align="center" | {{IPA|f}} ''<f>''
|{{IPA|s}} ''<nowiki><s></nowiki>''
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|ɕ}} ''<š>''
| align="center" | {{IPA|x}} ''<h>''
|-
! style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
| align="center" | {{IPA|v}} ''<v>''
|{{IPA|z}} ''<z>''
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|ʑ}} ''<ž>''
|
|-
! colspan="2" align="center" | Aproksymanty
|
| align="center" |
|{{IPA|l}} ''<l>''
| align="center" | {{IPA|j}} ''<j>''
| align="center" |
|}
Spółgłoski dźwięczne są ubezdźwięczniane na końcu wyrazu i przed spółgłoską bezdźwięczną. Spółgłoski [b], [d] i [g] są poddane lenicji do szczelinowych na końcu wyrazu i przed spółgłoską:

labe → laf (ubezdźwięcznienie i lenicja)

===Struktura sylaby===
W dapelskim dopuszczalny model sylaby to (s)(C)(L)V(L)(C)(s), gdzie „L“ oznacza /{{IPA|n}}/ lub /{{IPA|l}}/.

===Zmiany fonologiczne===
Zmiany fonologiczne z pratiablajskiego do dapelskiego:
:m̥ l̥ n̥ ŋ̥ → m l n ŋ
:Vːj Vːw → Vj Vw
:wew → wow
:joj → jej
:juj → ij
:wiw → uw
:aw → ɔː
:ew → jɔː
:ow → uː
:ej → iː
:oj → wɛː
:aj → ɛː
:Cj → Cj
:Ci → Cji
:V(-i)Cj →V(-i)jCj
:(...)

==Pismo==
Do zapisu języka dapelskiego używa się rodzimego pisma dapelskiego, które jest pismem logograficznym i jest podstawową formą zapisu języka w konworldzie. Poza konworldem używany jest również zapis alfabetem łacińskim.
==Gramatyka==

=== Czasownik ===
W języku dapelskim czasowniki odmieniają się przez liczby, osoby i tryboaspekty. Osobę i liczbę oznacza się prefiksami, a aspekty sufiksami.

==== Tryboaspekty ====
W języku dapelskim istnieje dziesięć tryboaspektów:

* Progresywny — używany do określania czynności, która była w trakcie wykonywania w czasie punktu odniesienia;
* Dokonany — używany do określania czynności, która była już wykonana w czasie punktu odniesienia;
* Niedokonany — używany do określania czynności, która jest niedokończona w czasie punktu odniesienia, można dosłownie go tłumaczyć „mam jeszcze nie zrobione”;
* Zaprzeszły — używany do określania czynności, której efekt nie jest już widoczny w czasie punktu odniesienia — przykładem zdania używającego tego tryboaspektu jest „Ten las '''spłonął''' (ale już odrósł).”;
* Habitualny — używany do określania czynności, która wydarza się co jakiś czas.
* Przyszły — używany do określenia czynności przyszłej w stosunku do czasu odniesienia.
* Irrealny — używany do określenia czynności która miała się wydarzyć w czasie punktu odniesienia np. „Przyjechali, zanim '''ugotowaliśmy''' obiad. (Zostało to nam przerwane)”;
* Admonitywny — używany do ostrzeżenia przed wykonaniem czynności np. „'''Strzeż się wchodzić''' do lasu.”;
* Optatywny — używany do określania życzeń i rozkazów rozmówcy np. „'''Obyś szedł'''”.
* Dezyderatywny — używany do określania pragnień podmiotu np. „'''Chce iść'''”.

==== Koniugacja prefiksowa ====
Czasowniki odmieniają się bipersonalnie, a nawet tripersonalnie.
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|lü–
|leny–
|li–
|ly–
|lefs–
|lehs–
|leñs–
|lemi–
|-
!'''II.poj.'''
|mü–
|meny–
|myi–
|my–
|mefs–
|mehs–
|meñs–
|memi–
|-
!'''III.poj'''
|ü–
|eny–
|e–
|∅–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|-
!'''III.obw'''
|tü–
|teny–
|ti–
|ty–
|tefs–
|tehs–
|teñs–
|temi–
|-
!'''I.mn.in'''
|bü–
|beny–
|bi–
|by–
|befs–
|behs–
|beñs–
|bemi–
|-
!'''I.mn.eks'''
|hü–
|heny–
|hi–
|hy–
|hefs–
|hehs–
|heñs–
|hemi–
|-
!'''II.mn'''
|ñü–
|ñeny–
|ñyi–
|ñy–
|ñefs–
|ñehs–
|ñeñs–
|ñemi–
|-
!'''III.mn'''
|zü–
|zeny–
|zi–
|zy–
|zefs–
|zehs–
|zeñs–
|zemi–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|lö–
|leN–
|li–
|le–
|lefs–
|lehs–
|leñs–
|lemi–
|-
!'''II.poj.'''
|mö–
|meN–
|myi–
|me–
|mefs–
|mehs–
|meñs–
|memi–
|-
!'''III.poj'''
|ö–
|eN–
|e–
|∅–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|-

!'''III.obw'''
|tö–
|teN–
|ti–
|te–
|tefs–
|tehs–
|teñs–
|temi–
|-
!'''I.mn.in'''
|bö–
|beN–
|bi–
|be–
|befs–
|behs–
|beñs–
|bemi–
|-
!'''I.mn.eks'''
|hö–
|heN–
|hi–
|he–
|hefs–
|hehs–
|heñs–
|hemi–
|-
!'''II.mn'''
|ñö–
|ñeN–
|ñyi–
|ñe–
|ñefs–
|ñehs–
|ñeñs–
|ñemi–
|-
!'''III.mn'''
|zö–
|zeN–
|zi–
|ze–
|zefs–
|zehs–
|zeñs–
|zemi–
|}
W powyższych tabelach „N“ oznacza spółgłoskę nosową o tym samym miejscu artykulacji co następująca spółgłoska.

Prefiksy osobowe zakończone na spółgłoskę wywołują alternację następującej po nich bezdźwięcznej głoski szczelinowej:

f → p

h → k

s → t (nie dotyczy zbitek spółgłoskowych poza zbitką „sl“)

š → č

Tripersonalną odmianę tworzy się w następujący sposób:
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie dalsze'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''prefiks bipersonalny'''
'''(z twardej koniugacji)'''
!'''(...)ö–'''
|(...)ölu–
|(...)önu–
|(...)ömel–
|(...)ötel–
|(...)öfs–
|(...)öhs–
|(...)öñs–
|(...)ömi–
|-
!'''(...)eN–'''
|(...)enlu–
|(...)ennu–
|(...)emel–
|(...)entel–
|(...)embes–
|(...)eñkes–
|(...)eññes–
|(...)emmi–
|-
!'''(...)i–'''
|(...)ilu–
|(...)inu–
|(...)imel–
|(...)itel–
|(...)ifs–
|(...)ihs–
|(...)iñs–
|(...)imi–
|-

!'''(...)yi–'''
|(...)yilu–
|(...)yinu–
|(...)yimel–
|(...)yitel–
|(...)yifs–
|(...)yihs–
|(...)yiñs–
|(...)yimi–
|-
!'''(...)e–'''
|(...)elu–
|(...)enu–
|(...)emel–
|(...)etel–
|(...)efs–
|(...)ehs–
|(...)eñs–
|(...)emi–
|-
!'''(...)Cs–'''
|(...)Cslu–
|(...)Csnu–
|(...)Csmel–
|(...)Cstel–
|(...)Csbes–
|(...)Cskes–
|(...)Csñes–
|(...)Csmi–
|-
!'''(...)mi–'''
|(...)milu–
|(...)minu–
|(...)mimel–
|(...)mitel–
|(...)mifs–
|(...)mihs–
|(...)miñs–
|(...)mimi–
|-
!'''∅–'''
|lu–
|nu–
|mel–
|tel–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie dalsze'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''prefiks bipersonalny'''
'''(z twardej koniugacji)'''
!'''(...)ö–'''
|(...)ölyi–
|(...)önyi–
|(...)ömel–
|(...)ötel–
|(...)öfs–
|(...)öhs–
|(...)öñs–
|(...)ömi–
|-
!'''(...)eN–'''
|(...)enlyi–
|(...)ennyi–
|(...)emel–
|(...)entel–
|(...)embes–
|(...)eñkes–
|(...)eññes–
|(...)emmi–
|-
!'''(...)i–'''
|(...)ilyi–
|(...)inyi–
|(...)imel–
|(...)itel–
|(...)ifs–
|(...)ihs–
|(...)iñs–
|(...)imi–
|-

!'''(...)yi–'''
|(...)yilyi–
|(...)yinyi–
|(...)yimel–
|(...)yitel–
|(...)yifs–
|(...)yihs–
|(...)yiñs–
|(...)yimi–
|-
!'''(...)e–'''
|(...)elyi–
|(...)enyi–
|(...)emel–
|(...)etel–
|(...)efs–
|(...)ehs–
|(...)eñs–
|(...)emi–
|-
!'''(...)Cs–'''
|(...)Cslyi–
|(...)Csnyi–
|(...)Csmel–
|(...)Cstel–
|(...)Csbes–
|(...)Cskes–
|(...)Csñes–
|(...)Csmi–
|-
!'''(...)mi–'''
|(...)milyi–
|(...)minyi–
|(...)mimel–
|(...)mitel–
|(...)mifs–
|(...)mihs–
|(...)miñs–
|(...)mimi–
|-
!'''∅–'''
|lyi–
|nyi–
|mel–
|tel–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|}
==== Koniugacja sufiksowa ====
{| class="wikitable"
!
!'''Prog.'''
!'''Dok.'''
!'''Niedok.'''
!'''Zaprz.'''
!'''Habit.'''
!'''Przysz.'''
!'''Irreal.'''
!'''Admon.'''
!'''Optat.'''
!'''Dezyd.'''
|-
! '''e-koniugacja'''
|–s
|V̈–el
|–ef
|–esel
|–y
|–epen
|V̈–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''a-koniugacja'''
|–s
|V̈–el
|–ef
|–esel
|–e
|–epen
|V̈–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''i-konigacja'''
|Ȼ–s
| Ȼ–el
|–ef
|–esel
|–y
|–epen
|Ȼ–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''l-koniugacja'''
|–eLs
|–yLel
|–eLef
|–eLtel
|–yL
|Ȼ–Lepen
|Ȼ–Lels
|–eLt
|Ȼ–eL
|–eLk
|-
!'''s-koniugacja'''
|–es
|–yzel
|–ezef
|–estel
|–ys
|Ȼ–zepen
|Ȼ–zels
|–est
|Ȼ–s
|–esk
|}
„L“ oznacza „l“ lub „n“.

Ȼ oznacza utratę miękkości poprzedzającej spółgłoski:

č → k

š → h

ž → g (w przypadku sufiksu „–s“ i „–∅“ zachodzi tutaj regularna lenicja z ubezdźwięcznieniem do „h“)

V̈ oznacza przegłos poprzedniej samogłoski. Nie zachodzi, jeśli sufiks i tę samogłoskę dzieli więcej niż jedna spółgłoska.

ai, a → e

o, ö → ü

e, i → i

y → y, yi

u, yi → yi

==== Sufiksy zmieniające walencję ====
Do czasownika można dodać sufiksy, które mogą dodać lub odjąć ilość dozwolonych argumentów czasownika. Te sufiksy są dodawane bezpośrednio po temacie czasownika.

# strona bierna — sufiks „–as/ejas“
# strona kauzatywna — sufiks „–esöt/–töt“
# strona aplikatywna — sufiks „–min“

{| class="wikitable"
!
!'''forma optatywu'''
!'''bierna'''
!'''kauzatywna'''
!'''aplikatywna'''
|-
! '''e-koniugacja'''
|–∅
|–ejas
|–esöt
|–min
|-
!'''a-koniugacja'''
|–∅
|–ejas
|–esöt
|–min
|-
!'''i-konigacja'''
|–∅
|–ejas
| –esöt
|–min
|-
!'''l-koniugacja'''
|Ȼ–eL
|–yLas
|Ȼ–eLtöt
|Ȼ–eLmin
|-
!'''s-koniugacja'''
|Ȼ–s
|–yzas
|Ȼ–stöt
|Ȼ–smin
|}
=== Rzeczownik ===
Każdy rzeczownik ma trzy formy: niespecyficzną, będącą podstawową formą rzeczownika, specyficzną pojedynczą i specyficzną mnogą. Rzeczowniki mają siedem odmian:

* e-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę,
* y-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę,
* s-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę + „s“,
* n-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone na „en“,
* l-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone na „el“,
* j-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone samogłoskami „e“ i „y“,
* w-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone samogłoskami „o“ i „y“.
Poza tym rzeczowniki poprzez dodanie odpowiednich prefiksów do formy niespecyficznej można utworzyć rzeczowniki posesywne o znaczeniu: [podmiot] jest [posiadacza] X np. ''li–dap'' „on jest moim lasem“.

==== Odmiana rzeczowników sufiksowa ====
Rzeczowniki odmienia się w następujący sposób:
{| class="wikitable"
!
!'''forma niespecyficzna'''
!'''forma specyficzna pojedyncza'''
!'''forma specyficzna mnoga'''
|-
! '''e-odmiana'''
|–∅
|–e
|Ȼ–en
|-
!'''y-odmiana'''
|–∅
|–y / V̈–y
|Ȼ–en
|-
!'''s-odmiana'''
|Ȼ–s
| –ys
|–ezen
|-
!'''n-odmiana'''
|Ȼ–en
|–yn
|–enen
|-
!'''l-odmiana'''
|Ȼ–el
|–yl
|–eln
|-
!'''j-odmiana'''
|–V
|–i
|–in
|-
!'''w-odmiana'''
|–V
|–yu
|–yun
|}
Powyższą odmianę można zaaplikować do czasowników, aby utworzyć rzeczowniki odczasownikowe:

''–hab–'' „jeść“

''heñskafs —'' „my was zjadamy“

''heñskabys —'' „zjadanie was przez nas“

''heñskabel —'' „my was zjedliśmy“

''heñskabyl —'' „zjedzenie was przez nas“

''heñskabeh —'' „my chcemy was zjeść“

''heñskafke —'' „nasze pragnienie zjedzenia was“

Jak można zauważyć w ostatnim przykładzie dodanie końcówki formy określonej powoduje zanik samogłoski „e“ w przedostatniej sylabie niektórych sufiksów czasownika. Jako inny przykład można podać:

''heñskabef —'' „my was jeszcze nie dojedliśmy“

''heñskafpe —'' „niedojedzenie was przez nas“

==== Odmiana rzeczowników prefiksowa ====
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''RZECZOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''posiadacz'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|leli–
|lyny–
|ly–
|lytu–
|lef(e)N–
|leh(e)N–
|leñ(e)N–
|lem(e)N–
|-
!'''II.poj.'''
|meli–
|myny–
|my–
|mytu–
|mef(e)N–
|meh(e)N–
|meñ(e)N–
|mem(e)N–
|-
!'''III.poj'''
|li–
|ny–
|∅–
|tu–
|beN–
|heN–
|ñeN–
|meN–
|-
!'''III.obw'''
|teli–
|tyny–
|ty–
|tytu–
|tef(e)N–
|teh(e)N–
|teñ(e)N–
|tem(e)N
|-
!'''I.mn.in'''
|beli–
|byny–
|by–
|bytu–
|bef(e)N–
|beh(e)N–
|beñ(e)N–
|bem(e)N–
|-
!'''I.mn.eks'''
|heli–
|hyny–
|hy–
|hytu–
|hef(e)N–
|heh(e)N–
|heñ(e)N–
|hem(e)N–
|-
!'''II.mn'''
|ñeli–
|ñyny–
|ñy–
|ñytu–
|ñef(e)N–
|ñeh(e)N–
|ñeñ(e)N–
|ñem(e)N–
|-
!'''III.mn'''
|zeli–
|zyny–
|zy–
|zytu–
|zef(e)N–
|zeh(e)N–
|zeñ(e)N–
|zem(e)N–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''RZECZOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''posiadacz'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|leli–
|lyN–
|le–
|lytu–
|lef(e)N–
|leh(e)N–
|leñ(e)N–
|lem(e)N–
|-
!'''II.poj.'''
|meli–
|myN–
|me–
|mytu–
|mef(e)N–
|meh(e)N–
|meñ(e)N–
|mem(e)N–
|-
!'''III.poj'''
|li–
|ne–
|∅–
|tu–
|beN–
|heN–
|ñeN–
|meN–
|-
!'''III.obw'''
|teli–
|tyN–
|te–
|tytu–
|tef(e)N–
|teh(e)N–
|teñ(e)N–
|tem(e)N–
|-
!'''I.mn.in'''
|beli–
|byN–
|be–
|bytu–
|bef(e)N–
|beh(e)N–
|beñ(e)N–
|bem(e)N–
|-
!'''I.mn.eks'''
|heli–
|hyN–
|he–
|hytu–
|hef(e)N–
|heh(e)N–
|heñ(e)N–
|hem(e)N–
|-
!'''II.mn'''
|ñeli–
|ñyN–
|ñe–
|ñytu–
|ñef(e)N–
|ñeh(e)N–
|ñeñ(e)N–
|ñem(e)N–
|-
!'''III.mn'''
|zeli–
|zyN–
|ze–
|zytu–
|zef(e)N–
|zeh(e)N–
|zeñ(e)N–
|zem(e)N–
|}
W powyższych tabelkach „(e)“ oznacza samogłoskę "e" przed tematami zaczynającymi się na spółgłoskę i brak samogłoski przed tematami samogłoskowymi.

=== Zdania podrzędne ===
W języku dapelskim zdania podrzędne tworzy się poprzez ich nominalizację sufiksem specyficzności. W przeciwieństwie do języka polskiego zdanie podrzędne musi zawierać głowę np:

''Eluse hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka.“

''Eluse hihabys taks. —'' „Erutańczyk, którego zjadamy, jest smaczny.“

Czasowniki statyczne (odpowiedniki przymiotników) nie są nominalizowane:

''Eluse taks.'' — „Erutańczyk jest smaczny.“

''Eluse taks hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka, który jest smaczny.“

==== Mowa niezależna ====
W dapelskim nie występuje mowa zależna. Zdania podrzędne w zdaniach z czasownikami takimi jak „myśleć“ i „mówić“ są wypowiadane z tą samą osobą, z którą zostały pomyślane i wypowiedziane, nie potrzebują także sufiksu nominalizacyjnego:

''Eluse hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka.“

''Eluse hihafs zylaiks.'' — „Pomyśleli, że zjadają Erutańczyka.“

=== Słowotwórstwo ===

==Przypisy==
<references/>
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]
[[Kategoria:Medengia]]
[[Kategoria:Języki Tiablajskie]]
[[Kategoria:Użytkownik:Grímkel]]

Język piri

2025-09-25T15:06:10Z

Grímkel:

{{język
| kolor = lightgreen
| nazwa = Język piri
| nazwa własna = Ngu piri
| twórca = Spiritus
| rok = 2017 (przejęty w 2025 przez [[User:Grímkel|Grzymkła]])
| nazwa conworldu = Kyon
| regiony = [[Półwysep Piri]]
| mówiący = ''do ustalenia''
| typologia = izolujący, V2
| klasyfikacja = języki wschodniego wybrzeża
*języki murskie
**język piri
}}
'''Język piri''' (pir. Ngu piri [{{IPA|ŋu ˈpiɾi}}]) - język używany na Półwyspie Piri. Klasyfikuje się go razem z językiem murskim do grupy murskiej wewnątrz rodziny języków wschodniego wybrzeża.
==Fonologia==
===Spógłoski===
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
|-
!colspan=2|
!Wargowe
!Dziąsłowe
!Retrofleksyjne
!Podniebienne
!Miękko- podniebienne
!Krtaniowe
|-
!colspan=2|Nosowe
|{{IPA|m}} ''<m>''
|{{IPA|n}} ''<n>''
|{{IPA|ɳ}} ''<rn>''
|
|{{IPA|ŋ}} ''<ng>''
|
|-
!rowspan=2|Zwarte
!dźwięczne
|{{IPA|b}} ''<nowiki></nowiki>''
|{{IPA|d}} ''<d>''
|{{IPA|ɖ}} ''<rd>''
|
|{{IPA|g}} ''<g>''
|
|-
!bezdźwięczne
|{{IPA|p}} ''<nowiki></nowiki>''
|{{IPA|t}} ''<t>''
|{{IPA|ʈ}} ''<nowiki><rt></nowiki>''
|
|{{IPA|k}} ''<k>''
|
|-
!colspan=2|Szczelinowe
|{{IPA|f}} ''<f>''
|{{IPA|s}} ''<nowiki><s></nowiki>''
|{{IPA|ʂ}} ''<rs>''
|
|colspan=2|{{IPA|h~x}} ''<h>''
|-
!colspan=2|Uderzeniowe
|
|{{IPA|ɾ}} ''<r>''
|{{IPA|ɽ}} ''<rr>''
|
|
|
|-
!colspan=2|Aproksymanty
|
|{{IPA|l}} ''<l>''
|{{IPA|ɭ}} ''<rl>''
|{{IPA|j}} ''<j>''
|{{IPA|w}} ''<w>''
|
|}
===Samogłoski===
Język piri dysponuje standardowym zestawem pięciu samogłosek.
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
|-
!
!Przednie
!Centralne
!Tylne
|-
!Przymknięte
|{{IPA|i}} ''<nowiki></nowiki>''
|
|{{IPA|u}} ''<nowiki></nowiki>''
|-
!Środkowe
|{{IPA|ɛ}} ''<e>''
|
|{{IPA|ɔ}} ''<o>''
|-
!Otwarte
|
|{{IPA|a}} ''<a>''
|
|}

=== Akcent ===
Akcent pada na przedostatnią morę słowa.

=== Fonotaktyka ===
W języku piri występują sylaby CV i V. Może występować rozziew nawet kilku samogłosek, przy czym samogłoska niekacentowana występująca po samogłosce akcentowanej jest wymawiana niesylabicznie, tworząc dyftong. Istnieją samogłoski długie, które są traktowane fonologicznie jako dwie takie same samogłoski obok siebie.

== Gramatyka ==
Język Piri jest językiem izolującym — do określenia roli słowa w zdaniu służą partykuły i szyk wyrazowy.

==Przypisy==
<references/>

{{Języki Kyonu}}
[[Kategoria:Języki Kyonu|Piri]]

Język piri

2025-09-25T14:35:16Z

Grímkel:

{{język
| kolor = lightgreen
| nazwa = Język piri
| nazwa własna = Ngu piri
| twórca = Spiritus
| rok = 2017 (przejęty w 2025 przez [[User:Grímkel|Grzymkła]])
| nazwa conworldu = Kyon
| regiony = [[Półwysep Piri]]
| mówiący = ''do ustalenia''
| typologia = izolujący, V2
| klasyfikacja = języki wschodniego wybrzeża
*języki murskie
**język piri
}}
'''Język piri''' (pir. Ngu piri [{{IPA|ŋu ˈpiɾi}}]) - język używany na Półwyspie Piri. Klasyfikuje się go razem z językiem murskim do grupy murskiej wewnątrz rodziny języków wschodniego wybrzeża.
==Fonologia==
===Spógłoski===
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
|-
!colspan=2|
!Wargowe
!Dziąsłowe
!Retrofleksyjne
!Podniebienne
!Miękko- podniebienne
!Krtaniowe
|-
!colspan=2|Nosowe
|{{IPA|m}} ''<m>''
|{{IPA|n}} ''<n>''
|{{IPA|ɳ}} ''<rn>''
|
|{{IPA|ŋ}} ''<ng>''
|
|-
!rowspan=2|Zwarte
!dźwięczne
|{{IPA|b}} ''<nowiki></nowiki>''
|{{IPA|d}} ''<d>''
|{{IPA|ɖ}} ''<rd>''
|
|{{IPA|g}} ''<g>''
|
|-
!bezdźwięczne
|{{IPA|p}} ''<nowiki></nowiki>''
|{{IPA|t}} ''<t>''
|{{IPA|ʈ}} ''<nowiki><rt></nowiki>''
|
|{{IPA|k}} ''<k>''
|
|-
!colspan=2|Szczelinowe
|{{IPA|f}} ''<f>''
|{{IPA|s}} ''<nowiki><s></nowiki>''
|{{IPA|ʂ}} ''<rs>''
|
|colspan=2|{{IPA|h~x}} ''<h>''
|-
!colspan=2|Uderzeniowe
|
|{{IPA|ɾ}} ''<r>''
|{{IPA|ɽ}} ''<rr>''
|
|
|
|-
!colspan=2|Aproksymanty
|
|{{IPA|l}} ''<l>''
|{{IPA|ɭ}} ''<rl>''
|{{IPA|j}} ''<j>''
|{{IPA|w}} ''<w>''
|
|}
===Samogłoski===
Język piri dysponuje standardowym zestawem pięciu samogłosek.
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
|-
!
!Przednie
!Centralne
!Tylne
|-
!Przymknięte
|{{IPA|i}} ''<nowiki></nowiki>''
|
|{{IPA|u}} ''<nowiki></nowiki>''
|-
!Środkowe
|{{IPA|ɛ}} ''<e>''
|
|{{IPA|ɔ}} ''<o>''
|-
!Otwarte
|
|{{IPA|a}} ''<a>''
|
|}

=== Akcent ===
Akcent pada na przedostatnią morę słowa.

=== Fonotaktyka ===
W języku piri występują sylaby CV i V. Może występować rozziew nawet kilku samogłosek, przy czym samogłoska niekacentowana występująca po samogłosce akcentowanej jest wymawiana niesylabicznie, tworząc dyftong. Istnieją samogłoski długie, które są traktowane fonologicznie jako dwie takie same samogłoski obok siebie.

== Gramatyka ==

==Przypisy==
<references/>

{{Języki Kyonu}}
[[Kategoria:Języki Kyonu|Piri]]

Język piri

2025-09-25T14:31:29Z

Grímkel:

{{język
| kolor = lightgreen
| nazwa = Język piri
| nazwa własna = Ngu piri
| twórca = Spiritus
| rok = 2017 (przejęty w 2025 przez [[User:Grímkel|Grzymkła]])
| nazwa conworldu = Kyon
| regiony = [[Półwysep Piri]]
| mówiący = ''do ustalenia''
| typologia = izolujący, V2
| klasyfikacja = języki wschodniego wybrzeża
*języki murskie
**język piri
}}
'''Język piri''' (pir. Ngu piri [{{IPA|ŋu ˈpiɾi}}]) - język używany na Półwyspie Piri. Klasyfikuje się go razem z językiem murskim do grupy murskiej wewnątrz rodziny języków wschodniego wybrzeża.
==Fonologia==
===Spógłoski===
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
|-
!colspan=2|
!Wargowe
!Dziąsłowe
!Retrofleksyjne
!Podniebienne
!Miękko- podniebienne
!Krtaniowe
|-
!colspan=2|Nosowe
|{{IPA|m}} ''<m>''
|{{IPA|n}} ''<n>''
|{{IPA|ɳ}} ''<rn>''
|
|{{IPA|ŋ}} ''<ng>''
|
|-
!rowspan=2|Zwarte
!dźwięczne
|{{IPA|b}} ''<nowiki></nowiki>''
|{{IPA|d}} ''<d>''
|{{IPA|ɖ}} ''<rd>''
|
|{{IPA|g}} ''<g>''
|
|-
!bezdźwięczne
|{{IPA|p}} ''<nowiki></nowiki>''
|{{IPA|t}} ''<t>''
|{{IPA|ʈ}} ''<nowiki><rt></nowiki>''
|
|{{IPA|k}} ''<k>''
|
|-
!colspan=2|Szczelinowe
|{{IPA|f}} ''<f>''
|{{IPA|s}} ''<s><nowiki><s></nowiki>''
|{{IPA|ʂ}} ''<rs>''
|
|colspan=2|{{IPA|h~x}} ''<h>''
|-
!colspan=2|Uderzeniowe
|
|{{IPA|ɾ}} ''<r>''
|{{IPA|ɽ}} ''<rr>''
|
|
|
|-
!colspan=2|Aproksymanty
|
|{{IPA|l}} ''<l>''
|{{IPA|ɭ}} ''<rl>''
|{{IPA|j}} ''<j>''
|{{IPA|w}} ''<w>''
|
|}
===Samogłoski===
Język piri dysponuje standardowym zestawem pięciu samogłosek.
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
|-
!
!Przednie
!Centralne
!Tylne
|-
!Przymknięte
|{{IPA|i}} ''<nowiki></nowiki>''
|
|{{IPA|u}} ''<nowiki></nowiki>''
|-
!Środkowe
|{{IPA|ɛ}} ''<e>''
|
|{{IPA|ɔ}} ''<o>''
|-
!Otwarte
|
|{{IPA|a}} ''<a>''
|
|}

=== Akcent ===
Akcent pada na przedostatnią morę słowa.

=== Fonotaktyka ===
W języku piri występują sylaby CV i V. Może występować rozziew nawet kilku samogłosek, przy czym samogłoska niekacentowana występująca po samogłosce akcentowanej jest wymawiana niesylabicznie, tworząc dyftong. Istnieją samogłoski długie, które są traktowane fonologicznie jako dwie takie same samogłoski obok siebie.

== Gramatyka ==

==Przypisy==
<references/>

{{Języki Kyonu}}
[[Kategoria:Języki Kyonu|Piri]]

Język piri

2025-09-25T14:06:05Z

Grímkel:

{{język
| kolor = lightgreen
| nazwa = Język piri
| nazwa własna = Ngu piri
| twórca = Spiritus
| rok = 2017 (przejęty w 2025 przez [[User:Grímkel|Grzymkła]])
| nazwa conworldu = Kyon
| regiony = [[Półwysep Piri]]
| mówiący = ''do ustalenia''
| typologia = izolujący, V2
| klasyfikacja = języki wschodniego wybrzeża
*języki murskie
**język piri
}}
'''Język piri''' (pir. Ngu piri [ŋu ˈpiɾi]) - język używany na Półwyspie Piri. Klasyfikuje się go razem z językiem murskim do grupy murskiej wewnątrz rodziny języków wschodniego wybrzeża.
==Fonologia==
===Spógłoski===
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
|-
!colspan=2|
!Wargowe
!Dziąsłowe
!Retrofleksyjne
!Podniebienne
!Miękko- podniebienne
!Krtaniowe
|-
!colspan=2|Nosowe
|{{IPA|m}} ''<m>''
|{{IPA|n}} ''<n>''
|{{IPA|ɳ}} ''<rn>''
|
|{{IPA|ŋ}} ''<ng>''
|
|-
!rowspan=2|Zwarte
!dźwięczne
|{{IPA|b}} ''<nowiki></nowiki>''
|{{IPA|d}} ''<d>''
|{{IPA|ɖ}} ''<rd>''
|
|{{IPA|g}} ''<g>''
|
|-
!bezdźwięczne
|{{IPA|p}} ''<nowiki></nowiki>''
|{{IPA|t}} ''<t>''
|{{IPA|ʈ}} ''<nowiki><rt></nowiki>''
|
|{{IPA|k}} ''<k>''
|
|-
!colspan=2|Szczelinowe
|{{IPA|f}} ''<f>''
|{{IPA|s}} ''<s><nowiki><s></nowiki>''
|{{IPA|ʂ}} ''<rs>''
|
|colspan=2|{{IPA|h~x}} ''<h>''
|-
!colspan=2|Uderzeniowe
|
|{{IPA|ɾ}} ''<r>''
|{{IPA|ɽ}} ''<rr>''
|
|
|
|-
!colspan=2|Aproksymanty
|
|{{IPA|l}} ''<l>''
|{{IPA|ɭ}} ''<rl>''
|{{IPA|j}} ''<j>''
|{{IPA|w}} ''<w>''
|
|}
===Samogłoski===
Język piri dysponuje standardowym zestawem pięciu samogłosek.
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
|-
!
!Przednie
!Centralne
!Tylne
|-
!Przymknięte
|{{IPA|i}} ''<nowiki></nowiki>''
|
|{{IPA|u}} ''<nowiki></nowiki>''
|-
!Środkowe
|{{IPA|ɛ}} ''<e>''
|
|{{IPA|ɔ}} ''<o>''
|-
!Otwarte
|
|{{IPA|a}} ''<a>''
|
|}

== Gramatyka ==

==Przypisy==
<references/>

{{Języki Kyonu}}
[[Kategoria:Języki Kyonu|Piri]]

Język piri

2025-09-25T14:05:52Z

Grímkel:

{{język
| kolor = lightgreen
| nazwa = Język piri
| nazwa własna = Ngu piri
| twórca = Spiritus
| rok = 2017 (przejęty w 2025 przez [[User:Grímkel|Grzymkła]])
| nazwa conworldu = Kyon
| regiony = [[Półwysep Piri]]
| mówiący = ''do ustalenia''
| typologia = izolujący, V2
| klasyfikacja = języki wschodniego wybrzeża
*języki murskie
**język piri
}}
'''Język piri''' (pir. Ngu piri [ŋu ˈpiɾi]) - język używany na Półwyspie Piri. Klasyfikuje się go razem z językiem murskim do grupy murskiej wewnątrz rodziny języków wschodniego wybrzeża.
==Fonologia==
===Spógłoski===
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
|-
!colspan=2|
!Wargowe
!Dziąsłowe
!Retrofleksyjne
!Podniebienne
!Miękko- podniebienne
!Krtaniowe
|-
!colspan=2|Nosowe
|{{IPA|m}} ''<m>''
|{{IPA|n}} ''<n>''
|{{IPA|ɳ}} ''<rn>''
|
|{{IPA|ŋ}} ''<ng>''
|
|-
!rowspan=2|Zwarte
!dźwięczne
|{{IPA|b}} ''<nowiki></nowiki>''
|{{IPA|d}} ''<d>''
|{{IPA|ɖ}} ''<rd>''
|
|{{IPA|g}} ''<g>''
|
|-
!bezdźwięczne
|{{IPA|p}} ''<nowiki></nowiki>''
|{{IPA|t}} ''<t>''
|{{IPA|ʈ}} ''<nowiki><rt></nowiki>''
|
|{{IPA|k}} ''<k>''
|
|-
!colspan=2|Szczelinowe
|{{IPA|f}} ''<f>''
|{{IPA|s}} ''<s><nowiki><s></nowiki>''
|{{IPA|ʂ}} ''<rs>''
|
|colspan=2|{{IPA|h~x}} ''<h>''
|-
!colspan=2|Uderzeniowe
|
|{{IPA|ɾ}} ''<r>''
|{{IPA|ɽ}} ''<rr>''
|
|
|
|-
!colspan=2|Aproksymanty
|
|{{IPA|l}} ''<l>''
|{{IPA|ɭ}} ''<rl>''
|{{IPA|j}} ''<j>''
|{{IPA|w}} ''<w>''
|
|}
===Samogłoski===
Język piri dysponuje standardowym zestawem pięciu samogłosek.
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
|-
!
!Przednie
!Centralne
!Tylne
|-
!Przymknięte
|{{IPA|i}} ''<nowiki></nowiki>''
|
|{{IPA|u}} ''<nowiki></nowiki>''
|-
!Środkowe
|{{IPA|ɛ}} ''<e>''
|
|{{IPA|ɔ}} ''<o>''
|-
!Otwarte
|
|{{IPA|a}} ''<a>''
|
|}

== Gramatyka ==

==Przypisy==
<references/>

{{Języki Kyonu}}
[[Kategoria:Języki Kyonu|Piri]]

Królestwo Daplów

2025-09-24T10:45:13Z

Grímkel: /* Wybrzeża */

{{Cpaństwo|czasy litera=R3|tło tekstu=#000000|czasy kolor otoczki litery=#cc0000|czasy kolor tła tekstu=#cc0000|czasy kolor tekstu=white|poziom tekst kolor=white|poziom tekst=Państwo conworldu [[Kyon|KYON]]|czasy kolor otoczki cyfry=#B34700|czasy kolor tła tekstu cyfry=#B34700|poziom rozwoju kolor tekstu=white|poziom rozwoju cyfra=4|rok=8973 EK|lokalizacja=[[Półwysep Piri]]|głowa państwa=Najwyższy zakonnik|ustrój=Monarchia Teokratyczna|języki urzędowe=[[język dapelski]]|języki=[[język dapelski]], [[język piri]]|siła wyższa=Drzewo, panteon Mantański|inne religie=Religia Piri|klimat=równikowy|nazwa własna państwa=Dapeln memmampökystas}}

'''Królestwo Daplów, Złote Królestwo Daplów, Daplia''' ([[Język dapelski|dpl.]] ''Dapeln memmampökystas'' [{{IPA|ˈdapɛln ˈmɛmːampœkəstas}}], ''Dapyltas'' [{{IPA|ˈdapəltas}}]) — państwo położone w [[Środkowy Kyon|Kyonie Środkowym]] na [[Półwysep Piri|półwyspie Piri]]. Głównymi grupami etnicznymi w Daplii są [[Daplowie]] i [[Piri]].

== Nazwa państwa ==
Pełna nazwa państwa „Dapeln memmampökystas“ oznacza „mampökystas” Daplów, gdzie „mampökystas” jest złożeniem sufiksu melioratywnego „man–” i „fökystas”, określającego kraj „fökysa” — króla/najwyższego zakonnika. Sam sufiks melioratywny „man–” jest używany do nadania pozytywnego znaczenia rzeczownikowi, do którego jest dołączany i pochodzi on od słowa „man” oznaczającego złoto, dlatego też nazwa kraju jest często tłumaczona jako „Złote Królestwo Daplów”.

==Nazwa kraju==
===Etymologia===
Nazwa własna kraju jest złożeniem nazwy mieszkańca „Dapyl“ i sufiksu „–sas/–tas“ tworzącego nazwy rzeczowników zawierających w sobie inny rzeczownik. Sama nazwa Daplów pochodzi pratiablajskiego słowa „thiabla”, będącego derywatem słowa „thiaba“ znaczącego „las”, wskazując las deszczowy na pierwotne miejsce zamieszkania Dapli i innych użytkowników Tiablajskich.

===Nazwy w innych językach===
{| class=wikitable border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|-
!język
!nazwa państwa
!pełna nazwa państwa
!nazwa mieszkańca
|-
!colspan=4|języki ziemskie
|-
|polski
|Daplia
|Królestwo Daplów
|Dapel
|-
! colspan="4" |języki Daplii
|-
|[[Język dapelski|dapelski]]
|Dapyltas
[{{IPA|ˈdapəltas}}]
|Dapeln memmampökystas
[{{IPA|ˈdapɛln ˈmɛmːampœkəstas}}]
|Dapyl
[{{IPA|ˈdapəl}}]
|-
|[[Język piri|piri]]
|
|
|
|-
!colspan=4|inne języki kyońskie
|-
|[[Język ajdyniriański|ajdyniriański]]
| <big>{{Unicode|Tābhayinir|Ragul}}</big> ''Tābhayinir'' [{{IPA|ta:bʰaji'ɲir}}]
| <big>{{Unicode|Rozhvan Tābhayinirani|Ragul}}</big> ''Rozhvan Tābhayinirani'' [{{IPA|rɔʐ'van ta:bʰajiɲi'rʲaɲi}}]
| <big>{{Unicode|Tābhayôs|Ragul}}</big> ''Tābhayôs'' [{{IPA|ta:bʰa'jɤs}}]
|-
|[[Język Ayu|ayu]]
|{{Ayu|Ταπαινι|100}} ''Tapaini'' [{{IPA|ˈtʰapaɪ̆ni}}]
|{{Ayu|Ταπαινι Χαγιανορι|100}} ''Tapaini Hayanori'' [{{IPA|ˈtʰapaɪ̆ni ˈhajanoɾi}}]
|{{Ayu|Ταπαινιρὰι|100}} ''Tapainirài'' [{{IPA|ˈtʰapaɪ̆niˌraɪ̆}}]
|-
|[[Język ërütat|ërütat]]
|
|
|
|-
|[[Język surandralski|surandralski]]
| वतबोळ्ई ''Taboľi'' [{{IPA|ˈtabɔʎi}}]
| मेेर्त्मौल् वतबोळ्ई ''Mejtmól Taboľi'' [{{IPA|ˈmɛjmol ˈtabɔʎi}}]
| वतबोळ्ईहु ''Taboľië'' [{{IPA|ˈtabɔʎiə}}]
|-
|[[Język habecki|habecki]]
| తబాల్త ''Tabõlta'' [{{IPA|ˈtɑ̀bɤ̀ltɑ̀}}]
| తబాల్తఖీ సాయ్ర ''Tabõltaxi Sõira'' [{{IPA|ˈtɑ̀bɤ̀ltɑ̀xʲì ˈsɤ̀ɪ̯rà}}]
| తబాల్తమర్ ''Tabõltamâr'' [{{IPA|ˈtɑ̀bɤ̀ltɑ̀mɑ́r}}]
|-
|[[Język nowosechtoński|nowosechtoński]]
| {{Unicode|ܬܲܒܵܝܢ݂ܪ|Sero}} ''Tābaynir'' [{{IPA|taːbajˈnir}}]
| {{Unicode|ܬܲܒܵܝܢ݂ܪ ܫ݆ܪܪܝ݂ܟ|Serto}} ''Tābaynir Šurrik'' [{{IPA|taːbajˈnir ʃurˈrik}}]
| {{Unicode|ܬܲܒܵܝܢ݂ܪ|Sero}} ''Tābaynir'' [{{IPA|taːbajˈnir}}]
|-
|[[Język średniowertyński|wertyński]]
|Taphoľie [{{IPA|tɑˈpʰɔ.ʎie̯}}]
|Taphoľie-Wōľullo [{{IPA|tɑˈpʰɔ.ʎie̯ wʉːˈʎʉ.ɬo}}]
|Taphoľce [{{IPA|tɑˈpʰɔʎ.t͡ʃe}}]
|}

Egzonim prawdopodobnie ewoluował wg łańcucha:
: 1: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > qin > truski
: 2: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > ajdyniriański > nowosechtoński > (ayu >) neszyjski
: 3: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > ajdyniriański > nowosechtoński > ayu > buański > enencki & pulserimski > aksajoński > yuketon
: 4: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > kejreński > olseński

==Kynografia==

=== Opis obszarów ===
Teren Daplii pokrywa się w większości z [[Półwysep Piri|półwyspem Piri]]. Leży ona w regionie historycznym zwanym [[Medengia|Medengią]], będącym częścią [[Środkowy Kyon|Kyonu Środkowego]]. Jej wschodnie wybrzeże znajduje się nad Wszechoceanem, a zachodnie nad [[Morze Judżaskie|Morzem Judżaskim]]. Graniczy ona z [[Jedässör|Jedassorem]] na południu i z [[Erutia|Erutią]] na południowym wschodzie. Po środku półwyspu wznoszą się wysokie (osiągające nawet 8000m) góry, które w pobliżu głównego lądu rozdzielają się na dwa pasma z Doliną Piryjską pomiędzy nimi. W Dolinie Piryjskiej znajdują się trzy główne jeziora, poza którymi nie ma większych jezior w Daplii. Wszystkie Dapelskie rzeki są krótkie i wpływają, albo do mórz, albo do jezior w dolinie. Największa rzeka nazywa się XYZ i wpływa do jeziora XYZ, z którego kontunuuje potem drogę do Wszechoceanu.

====Wybrzeża====
Południowozachodnie wybrzeże jest pokryte lasem równikowym.

====Góry====

==== Dolina Piryjska ====

====Gleby====

==Przyroda==
===Klimat===
===Flora===
===Fauna===
==Demografia==
=== Miasta ===
====Największe miasta w roku wspólnym====

=== Klasy społeczne ===

====Król====
====Mnisi====
====Mieszczanie====
====Chłopi====
====Niewolnicy====
===Narody===
==Podział administracyjny==
==Historia==
==Polityka==
===Polityka wewnętrzna===
===Polityka zagraniczna===
== Siły zbrojne ==
== Gospodarka ==
===Surowce mineralne===
===Transport===
==Symbole narodowe==
==Przypisy==
<references/>

{{Państwa Kyonu}}

[[Kategoria:Surandral]] [[Kategoria:Góry Żelazne]] [[Kategoria:Kyon]] [[Kategoria:Państwa Kyonu]]

Królestwo Daplów

2025-09-24T05:43:44Z

Grímkel:

{{Cpaństwo|czasy litera=R3|tło tekstu=#000000|czasy kolor otoczki litery=#cc0000|czasy kolor tła tekstu=#cc0000|czasy kolor tekstu=white|poziom tekst kolor=white|poziom tekst=Państwo conworldu [[Kyon|KYON]]|czasy kolor otoczki cyfry=#B34700|czasy kolor tła tekstu cyfry=#B34700|poziom rozwoju kolor tekstu=white|poziom rozwoju cyfra=4|rok=8973 EK|lokalizacja=[[Półwysep Piri]]|głowa państwa=Najwyższy zakonnik|ustrój=Monarchia Teokratyczna|języki urzędowe=[[język dapelski]]|języki=[[język dapelski]], [[język piri]]|siła wyższa=Drzewo, panteon Mantański|inne religie=Religia Piri|klimat=równikowy|nazwa własna państwa=Dapeln memmampökystas}}

'''Królestwo Daplów, Złote Królestwo Daplów, Daplia''' ([[Język dapelski|dpl.]] ''Dapeln memmampökystas'' [{{IPA|ˈdapɛln ˈmɛmːampœkəstas}}], ''Dapyltas'' [{{IPA|ˈdapəltas}}]) — państwo położone w [[Środkowy Kyon|Kyonie Środkowym]] na [[Półwysep Piri|półwyspie Piri]]. Głównymi grupami etnicznymi w Daplii są [[Daplowie]] i [[Piri]].

== Nazwa państwa ==
Pełna nazwa państwa „Dapeln memmampökystas“ oznacza „mampökystas” Daplów, gdzie „mampökystas” jest złożeniem sufiksu melioratywnego „man–” i „fökystas”, określającego kraj „fökysa” — króla/najwyższego zakonnika. Sam sufiks melioratywny „man–” jest używany do nadania pozytywnego znaczenia rzeczownikowi, do którego jest dołączany i pochodzi on od słowa „man” oznaczającego złoto, dlatego też nazwa kraju jest często tłumaczona jako „Złote Królestwo Daplów”.

==Nazwa kraju==
===Etymologia===
Nazwa własna kraju jest złożeniem nazwy mieszkańca „Dapyl“ i sufiksu „–sas/–tas“ tworzącego nazwy rzeczowników zawierających w sobie inny rzeczownik. Sama nazwa Daplów pochodzi pratiablajskiego słowa „thiabla”, będącego derywatem słowa „thiaba“ znaczącego „las”, wskazując las deszczowy na pierwotne miejsce zamieszkania Dapli i innych użytkowników Tiablajskich.

===Nazwy w innych językach===
{| class=wikitable border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|-
!język
!nazwa państwa
!pełna nazwa państwa
!nazwa mieszkańca
|-
!colspan=4|języki ziemskie
|-
|polski
|Daplia
|Królestwo Daplów
|Dapel
|-
! colspan="4" |języki Daplii
|-
|[[Język dapelski|dapelski]]
|Dapyltas
[{{IPA|ˈdapəltas}}]
|Dapeln memmampökystas
[{{IPA|ˈdapɛln ˈmɛmːampœkəstas}}]
|Dapyl
[{{IPA|ˈdapəl}}]
|-
|[[Język piri|piri]]
|
|
|
|-
!colspan=4|inne języki kyońskie
|-
|[[Język ajdyniriański|ajdyniriański]]
| <big>{{Unicode|Tābhayinir|Ragul}}</big> ''Tābhayinir'' [{{IPA|ta:bʰaji'ɲir}}]
| <big>{{Unicode|Rozhvan Tābhayinirani|Ragul}}</big> ''Rozhvan Tābhayinirani'' [{{IPA|rɔʐ'van ta:bʰajiɲi'rʲaɲi}}]
| <big>{{Unicode|Tābhayôs|Ragul}}</big> ''Tābhayôs'' [{{IPA|ta:bʰa'jɤs}}]
|-
|[[Język Ayu|ayu]]
|{{Ayu|Ταπαινι|100}} ''Tapaini'' [{{IPA|ˈtʰapaɪ̆ni}}]
|{{Ayu|Ταπαινι Χαγιανορι|100}} ''Tapaini Hayanori'' [{{IPA|ˈtʰapaɪ̆ni ˈhajanoɾi}}]
|{{Ayu|Ταπαινιρὰι|100}} ''Tapainirài'' [{{IPA|ˈtʰapaɪ̆niˌraɪ̆}}]
|-
|[[Język ërütat|ërütat]]
|
|
|
|-
|[[Język surandralski|surandralski]]
| वतबोळ्ई ''Taboľi'' [{{IPA|ˈtabɔʎi}}]
| मेेर्त्मौल् वतबोळ्ई ''Mejtmól Taboľi'' [{{IPA|ˈmɛjmol ˈtabɔʎi}}]
| वतबोळ्ईहु ''Taboľië'' [{{IPA|ˈtabɔʎiə}}]
|-
|[[Język habecki|habecki]]
| తబాల్త ''Tabõlta'' [{{IPA|ˈtɑ̀bɤ̀ltɑ̀}}]
| తబాల్తఖీ సాయ్ర ''Tabõltaxi Sõira'' [{{IPA|ˈtɑ̀bɤ̀ltɑ̀xʲì ˈsɤ̀ɪ̯rà}}]
| తబాల్తమర్ ''Tabõltamâr'' [{{IPA|ˈtɑ̀bɤ̀ltɑ̀mɑ́r}}]
|-
|[[Język nowosechtoński|nowosechtoński]]
| {{Unicode|ܬܲܒܵܝܢ݂ܪ|Sero}} ''Tābaynir'' [{{IPA|taːbajˈnir}}]
| {{Unicode|ܬܲܒܵܝܢ݂ܪ ܫ݆ܪܪܝ݂ܟ|Serto}} ''Tābaynir Šurrik'' [{{IPA|taːbajˈnir ʃurˈrik}}]
| {{Unicode|ܬܲܒܵܝܢ݂ܪ|Sero}} ''Tābaynir'' [{{IPA|taːbajˈnir}}]
|-
|[[Język średniowertyński|wertyński]]
|Taphoľie [{{IPA|tɑˈpʰɔ.ʎie̯}}]
|Taphoľie-Wōľullo [{{IPA|tɑˈpʰɔ.ʎie̯ wʉːˈʎʉ.ɬo}}]
|Taphoľce [{{IPA|tɑˈpʰɔʎ.t͡ʃe}}]
|}

Egzonim prawdopodobnie ewoluował wg łańcucha:
: 1: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > qin > truski
: 2: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > ajdyniriański > nowosechtoński > (ayu >) neszyjski
: 3: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > ajdyniriański > nowosechtoński > ayu > buański > enencki & pulserimski > aksajoński > yuketon
: 4: dapelski > habecki > surandralski > wertyński > kejreński > olseński

==Kynografia==

=== Opis obszarów ===
Teren Daplii pokrywa się w większości z [[Półwysep Piri|półwyspem Piri]]. Leży ona w regionie historycznym zwanym [[Medengia|Medengią]], będącym częścią [[Środkowy Kyon|Kyonu Środkowego]]. Jej wschodnie wybrzeże znajduje się nad Wszechoceanem, a zachodnie nad [[Morze Judżaskie|Morzem Judżaskim]]. Graniczy ona z [[Jedässör|Jedassorem]] na południu i z [[Erutia|Erutią]] na południowym wschodzie. Po środku półwyspu wznoszą się wysokie (osiągające nawet 8000m) góry, które w pobliżu głównego lądu rozdzielają się na dwa pasma z Doliną Piryjską pomiędzy nimi. W Dolinie Piryjskiej znajdują się trzy główne jeziora, poza którymi nie ma większych jezior w Daplii. Wszystkie Dapelskie rzeki są krótkie i wpływają, albo do mórz, albo do jezior w dolinie. Największa rzeka nazywa się XYZ i wpływa do jeziora XYZ, z którego kontunuuje potem drogę do Wszechoceanu.

====Wybrzeża====
====Góry====

==== Dolina Piryjska ====

====Gleby====

==Przyroda==
===Klimat===
===Flora===
===Fauna===
==Demografia==
=== Miasta ===
====Największe miasta w roku wspólnym====

=== Klasy społeczne ===

====Król====
====Mnisi====
====Mieszczanie====
====Chłopi====
====Niewolnicy====
===Narody===
==Podział administracyjny==
==Historia==
==Polityka==
===Polityka wewnętrzna===
===Polityka zagraniczna===
== Siły zbrojne ==
== Gospodarka ==
===Surowce mineralne===
===Transport===
==Symbole narodowe==
==Przypisy==
<references/>

{{Państwa Kyonu}}

[[Kategoria:Surandral]] [[Kategoria:Góry Żelazne]] [[Kategoria:Kyon]] [[Kategoria:Państwa Kyonu]]

Królestwo Daplów

2025-09-23T16:19:30Z

Grímkel:

{{Cpaństwo|czasy litera=R3|tło tekstu=#000000|czasy kolor otoczki litery=#cc0000|czasy kolor tła tekstu=#cc0000|czasy kolor tekstu=white|poziom tekst kolor=white|poziom tekst=Państwo conworldu [[Kyon|KYON]]|czasy kolor otoczki cyfry=#B34700|czasy kolor tła tekstu cyfry=#B34700|poziom rozwoju kolor tekstu=white|poziom rozwoju cyfra=4|rok=8973 EK|lokalizacja=[[Półwysep Piri]]|głowa państwa=Najwyższy zakonnik|ustrój=Monarchia Teokratyczna|języki urzędowe=[[język dapelski]]|języki=[[język dapelski]], [[język piri]]|siła wyższa=Drzewo, panteon Mantański|inne religie=Religia Piri|klimat=równikowy|nazwa własna państwa=Dapeln memmampökystas}}

'''Królestwo Daplów, Złote Królestwo Daplów, Daplia''' ([[Język dapelski|dpl.]] ''Dapeln memmampökystas'' [{{IPA|ˈdapɛln ˈmɛmːampœkəstas}}], ''Dapyltas'' [{{IPA|ˈdapəltas}}]) — państwo położone w [[Środkowy Kyon|Kyonie Środkowym]] na [[Półwysep Piri|półwyspie Piri]]. Głównymi grupami etnicznymi w Daplii są [[Daplowie]] i [[Piri]].

== Nazwa państwa ==
Pełna nazwa państwa „Dapeln memmampökystas“ oznacza „mampökystas” Daplów, gdzie „mampökystas” jest złożeniem sufiksu melioratywnego „man–” i „fökystas”, określającego kraj „fökysa” — króla/najwyższego zakonnika. Sam sufiks melioratywny „man–” jest używany do nadania pozytywnego znaczenia rzeczownikowi, do którego jest dołączany i pochodzi on od słowa „man” oznaczającego złoto, dlatego też nazwa kraju jest często tłumaczona jako „Złote Królestwo Daplów”.

==Nazwa kraju==
===Etymologia===
Nazwa własna kraju jest złożeniem nazwy mieszkańca „Dapyl“ i sufiksu „–sas/–tas“ tworzącego nazwy rzeczowników zawierających w sobie inny rzeczownik. Sama nazwa Daplów pochodzi pratiablajskiego słowa „thiabla”, będącego derywatem słowa „thiaba“ znaczącego „las”, wskazując las deszczowy na pierwotne miejsce zamieszkania Dapli i innych użytkowników Tiablajskich.

===Nazwy w innych językach===
{| class=wikitable border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|-
!język
!nazwa państwa
!pełna nazwa państwa
!nazwa mieszkańca
|-
!colspan=4|języki ziemskie
|-
|polski
|Daplia
|Królestwo Daplów
|Dapel
|-
! colspan="4" |języki Daplii
|-
|[[Język dapelski|dapelski]]
|Dapyltas
[{{IPA|ˈdapəltas}}]
|Dapeln memmampökystas
[{{IPA|ˈdapɛln ˈmɛmːampœkəstas}}]
|Dapyl
[{{IPA|ˈdapəl}}]
|-
|[[Język piri|piri]]
|
|
|
|-
!colspan=4|inne języki kyońskie
|-
|[[Język ajdyniriański|ajdyniriański]]
|
|
|
|-
|[[Język Ayu|ayu]]
|
|
|
|-
|[[Język ërütat|ërütat]]
|
|
|
|-
|[[Język surandralski|surandralski]]
| वतबोळ्ई ''Taboľi'' [{{IPA|ˈtabɔʎi}}]
| मेेर्त्मौल् वतबोळ्ई ''Mejtmól Taboľi'' [{{IPA|ˈmɛjmol ˈtabɔʎi}}]
| वतबोळ्ईहु ''Taboľië'' [{{IPA|ˈtabɔʎiə}}]
|-
|[[Język habecki|habecki]]
| తబాల్త ''Tabõlta'' [{{IPA|ˈtɑ̀bɤ̀ltɑ̀}}]
| తబాల్తఖీ సాయ్ర ''Tabõltaxi Sõira'' [{{IPA|ˈtɑ̀bɤ̀ltɑ̀xʲì ˈsɤ̀ɪ̯rà}}]
| తబాల్తమర్ ''Tabõltamâr'' [{{IPA|ˈtɑ̀bɤ̀ltɑ̀mɑ́r}}]
|-
|[[Język wertyński|wertyński]]
|
|
|
|}

==Kynografia==

=== Opis obszarów ===
Teren Daplii pokrywa się w większości z [[Półwysep Piri|półwyspem Piri]]. Leży ona w regionie historycznym zwanym [[Medengia|Medengią]], będącym częścią [[Środkowy Kyon|Kyonu Środkowego]]. Jej wschodnie wybrzeże znajduje się nad Wszechoceanem, a zachodnie nad [[Morze Jujaskie|Morzem Jujaskim]]. Graniczy ona z [[Jedessor|Jedessorem]] na południu i z [[Erutia|Erutią]] na południowym wschodzie. Po środku półwyspu wznoszą się względnie niewysokie góry, które w pobliżu głównego lądu rozdzielają się na dwa pasma z Doliną Piryjską pomiędzy nimi. W Dolinie Piryjskiej znajdują się trzy główne jeziora, poza którymi nie ma większych jezior w Daplii. Wszystkie Dapelskie rzeki są krótkie i wpływają, albo do mórz, albo do jezior w dolinie. Największa rzeka nazywa się XYZ i wpływa do jeziora XYZ, z którego kontunuuje potem drogę do Wszechoceanu.

====Wybrzeża====
====Góry====

==== Dolina Piryjska ====

====Gleby====
==Przyroda==
===Klimat===
===Flora===
===Fauna===
==Demografia==
=== Miasta ===
====Największe miasta w roku wspólnym====

=== Klasy społeczne ===

====Król====
====Mnisi====
====Mieszczanie====
====Chłopi====
====Niewolnicy====
===Narody===
==Podział administracyjny==
==Historia==
==Polityka==
===Polityka wewnętrzna===
===Polityka zagraniczna===
== Siły zbrojne ==
== Gospodarka ==
===Surowce mineralne===
===Transport===
==Symbole narodowe==
==Przypisy==
<references/>

{{Państwa Kyonu}}

[[Kategoria:Surandral]] [[Kategoria:Góry Żelazne]] [[Kategoria:Kyon]] [[Kategoria:Państwa Kyonu]]

Królestwo Daplów

2025-09-23T15:40:08Z

Grímkel:

Królestwo Daplów

2025-09-23T15:39:30Z

Grímkel:

Królestwo Daplów

2025-09-23T15:19:37Z

Grímkel:

Dapelski

2025-09-23T15:11:56Z

Grímkel: Przekierowanie do Język dapelski

#PATRZ [[Język dapelski]]

Daplia

2025-09-23T15:10:34Z

Grímkel: Przekierowanie do Królestwo Daplów

#PATRZ [[Królestwo Daplów]]

Surandral

2025-09-23T13:22:33Z

Grímkel:

{{Kyon aktywny}}

{{Surandral Intro}}

{{Szablon:Surandralpaństwo}}

'''Surandral''' (sur. '''वेटौ षोहोङ्''' ''Wecó Šooñ'' [ˈvɛt͡soʃɔːŋ], kej. '''Սօռևնդռալ''' ''Surándral'' [suˈɾɑːndɾɑl), pełna nazwa '''Mejtak Surandralu''' (sur. '''मेर्ठक् वेटौषोहोङ्''' ''Mejthak Wecóšooñ'' [ˈmɛjtʰaʔ ˈvɛt͡soʃɔːŋ]), czasem '''Królestwo Surandralu'''<ref>Zasadniczo, w surandralskim istnieje rozróżnienie pomiędzy ''mejtmól'' a ''mejthak''. To pierwsze oznacza typową monarchię, porównywalną do królestwa, natomiast to drugie oznacza bardziej egzotyczny system, w którym monarcha wywodzi się z warstwy religijnej. Rozróżnienia tego nie ma w większości języków, stąd chociażby niemieckie tłumaczenie ''Königreich Surandralien''. Do polskiego to rozróżnienie zostało przeniesione za pomocą słów ''królestwo'' oraz ''mejtak'', jednak można też je zignorować i w obu przypadkach używać słowa ''królestwo''.</ref> — górskie państwo w Kyonie, położone w jego [[Kyon Wschodni|wschodniej części]] w [[Góry Żelazne|Górach Żelaznych]] (''Jál Ňokhën'').

Jego stolicą jest miasto '''Náwa Thal''', położone na jeziorze ''Thal Luék''. W roku wspólnym sąsiaduje od wschodu z [[Erutia|Erutią]] (sur. '''छेहोल्''' ''Čheol''), od południa z [[Kaalpas|Kaalpasem]] (sur. '''काल्ई''' ''Káli''), z zachodu zaś z [[Wertynia|Wertynią]] (sur. '''वौव्तूल्खौद्''' ''Wówtulkhód''), [[Âng Qo'or]] (sur. '''हाङ्कोहोल्ई''' ''Háñkooli'') oraz [[Kejren|Kejrenem]] (sur. '''पदैई''' ''Padéi''). Po północnej stronie znajduje się też region związanych z sobą miast-państw, [[Habecja]] (sur. '''हबैक्ई''' ''Habéki'').

Surandral jest jednym z najstarszych państw w rejonie i posiada długą historię, a także bogactwo kulturowe. Jednocześnie, z powodu ponad tysiącletniego panowania kejreńskiego Surandral należy do flagowych państw kejrenistycznych — widoczne są nadal liczne wpływy, a do teraz język kejreński uchodzi za najbardziej prestiżowy język w kraju w sferze pozareligijnej.

==Nazwa kraju==
===Etymologia===
Rodzima nazwa Surandralu, czyli '''वेटौ षोहोङ्''' ''Wecó Šooñ'' (spolszczając ''Wecoszon''), ma pochodzenie religijne i pochodzi od starosurandralskiego '''वत्॒ यौ षोहोङ्ख्''' ''Wät-tyōh Syohoñkh'' „kraj boga Šooña, kraj boga wody“. Ponieważ starosurandralski był językiem bardzo izolującym, do dziś można rozdzielić ją na człony '''वत्''' ''wat'' „kraj“, '''यौ''' ''jó'' „bóg“ oraz '''षोहोङ्''' ''Šooñ'', jednak procesy które zaszły w przeciągu tych lat doprowadziły do zaniku jej przejrzystości (współczesny surandralski ma dużo cech języka aglutynacyjnego). Nazwa ta jest także używana przez inne lokalne języki, między innymi ołłuch. Pierwotnie odnosiła się ona do znacznie mniejszego obszaru, a tereny podległe władzy surandralskiej nazywano '''थैक् वेटौषोहोङ्''' ''Thék Wecóšooñ'', czyli „tereny surandralskie“, dopiero później doszło do zwiększenia obszaru znaczenia tej nazwy pod wpływem kalkowania kejreńskiej nazwy ''Surandral''.

W poezji i mitologii istnieje także inna, bardziej poetycka, nazwa kraju, '''केहासीहाई''' ''Keásiái''. Pochodzi ona od [[Símyl Rejgag|umitologizowanej historii miłości]] Padeja (sur. '''पदै''' ''Padé'') oraz Kerasji (sur. '''केहासीहा''' ''Keásiá''), co jest motywem popularnym w krajach kejrenistycznych. W pewnym momencie doszło nawet do uosobienia kochanków z krajem pochodzenia, stąd między innymi w Surandralu pojawiły się nazwy ''Keásiái'' (kraj Kerasji, Surandral) oraz '''पदैई''' ''Padéi'' (kraj Padeja, Kejren). Obie stały się popularne, a ta druga nawet wyparła wcześniejsze określenie.

Zagraniczne określenie ''Surandral'' pochodzi zaś od rejencji '''सूहान् द्रल्''' ''Suán Djal'', której nazwa też jest pochodzenia starosurandralskiego — '''सुह् रान् द्रल्''' ''Suh Rān Dral'', „Południowa Przełęcz”. Podobnie, można to rozdzielić na '''सु''' ''su'' „brama“, '''राल्''' ''jál'' „góra“ i '''द्रल्''' ''djal'' „południe“. Nazwa ta trafiła jako określenie całego kraju wpierw do Kejrenu, a następnie też do Ajdyniru, stąd się rozprzestrzeniła na niemal cały Kyon.

Ciekawym przypadkiem jest nazwa habecka, której forma '''కైరెని''' ''Keîrênä'' oznacza dosłownie „Kejren“. Jest to pozostałość Imperium Kejreńskiego i Północnokejreńskiego oraz ich nieudanych prób podboju [[Habecja|Habecji]]. Po rezygnacji z tych prób doszło do kilkusetletniego okresu przerwania kontaktów Habecji z sercem Gór Żelaznych, a nazwa ''Keîrênä'' utrwaliła się w przekazywanych historiach i relacjach. Dlatego, pomimo wznowienia kontaktów i zmian politycznych, w świadomości habeckiej Surandral pozostał Kejrenem. Sam Kejren w habeckim ma określenie pochodzenia surandralskiego — '''పదెయ్కొర్''' ''Pädêjkor''.

Rozróżnienie nazw ''Wecoszon'' i ''Surandral'' jest problemem w Surandralu, ze względu na to że ''Wecoszon'' był pierwotnie pojęciem węższym, a z czasem zaczął też kalkować kejreńskie znaczenie słowa ''Surandral''. Stąd kwiatki w polskim typu nazwanie [[Język surandralski|języka surandralskim]], dwa możliwe znaczenia słowa „Surandralczyk“ czy określenia „surandralski“. W razie konieczności odróżnienia tego, ''surandralski znaczenia węższego'' może być zastąpiony pojęciem ''wecoszoński'', można odróżnić Wecoszonów (jeden z ludów w Surandralu) oraz Surandralczyków (poddani organizmu państwowego). Inne narody Kyonu, a nawet część innych ludów Surandralu odróżnia ten problem w prostu sposób: nazwy ludowe lub oparte na formie ''Wecoszon'' oznaczają lud, kulturę, zaś bazujące na międzynarodowej nazwie ''Surandral'' oznaczają kraj i rzeczy z tym związane<ref>Jednak czasem, zwłaszcza w ludach Gór Żelaznych, to rozróżnienie polega na użyciu nazwy ludowej dla ludu, kultury, zaś oparte na ''Wecoszon'' oznaczają kraj. Przykładem tego jest [[Język lecajski|język lecajski]], gdzie ''spoghutco'' oznacza „wecoszoński”, zaś ''wecušoñca'' „surandralski“.</ref>. Największy problem to stanowi w samym surandralskim, gdzie te formy praktycznie nie są odróżniane.

===Nazwy w innych językach===
{| class=wikitable border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|-
!język
!nazwa państwa
!pełna nazwa państwa
!nazwa mieszkańca
|-
!colspan=4|języki ziemskie
|-
|polski
|Surandral
|Mejtak Surandralu
|Surandralczyk
|-
|angielski
|Surandralia
|Surandralian Kingdom
|Surandralian
|-
|niemiecki
|Surandralien
|Königreich Surandralien
|Surandralier
|-
|norweski
| Sorandralia
| Kongeriket Sorandralia
| Sorandraliar
|-
!colspan=4|języki Surandralu
|-
|[[Język surandralski|surandralski]]
| वेटौ षोहोञ् ''Wecó Šooñ'' [{{IPA|ˈvɛt͡soʃɔːŋ}}]
| मेर्ठक् वेटौषोहोञ् ''Mejthak Wecóšooñ'' [{{IPA|ˈmɛjtʰaʔ ˈvɛt͡soʃɔːŋ}}]
| वेटौषोहोञ्खु ''Wecóšooñkhë'' [{{IPA|ˈvɛt͡soʃɔːŋkʰə}}]
|-
|[[Język kejreński|kejreński]]
|
|
|
|-
|[[Język âng qo'or|âng qo'or]]
| व॒टौषोह्ञ् ''Wäcôšōng'' [{{IPA|ˈwæt͡soːʃɔːŋ}}]
| मेर्थह् डोह्घ्व॒टौषोह्ञ् ''Merthā Zōhwäcôšōng'' [{{IPA|ˈmɛɹtʰɑː zɔːˈɣwæt͡soːʃɔːŋ}}]
| डाल्व॒टौषोह्ञ् ''Zâlwäcôšōng'' [{{IPA|ˈzɔːlwæt͡soːʃɔːŋ}}]
|-
|[[Język banzyjski|banzyjski]]
| सुरन्द्रल् ''Syrandral'' [{{IPA|syˈrandral}}]
| गोर्ञिन सुरन्द्रलय्स् ''Gorņina Syrandralais'' [{{IPA|gɔrˈɲina syranˈdralaɪ̯s}}]
| सुरन्द्रलौत् ''Syrandralut'' [{{IPA|syranˈdralut}}]
|-
|[[Język czouski|czouski]]
| वटोसोख्इ ''Wäcosokh'' [{{IPA|ˈvæt͡sosokʰ}}]
| मेर्तक् वटोसोख्इ ''Mertak Wäcosokh'' [{{IPA|ˈmertʰɑk ˈvæt͡sosokʰ}}]
| डाम्वटोसोख्इ ''Dzomwäcosokh'' [{{IPA|ˈd͡zomvæt͡sosokʰ}}]
|-
|[[Język lecajski|lecajski]]
| वेटौषोङ् ''Wecušoñ'' [{{IPA|ˈwɛt͡sʰuʃɔŋ}}]
| लत्रे वेटौषोङ्ट ''Łatre Wecušoñca'' [{{IPA|ˈɫatrɛ ˈwɛt͡sʰuʃɔŋt͡sʰa}}]
| डोम्वेटौषोङ् ''Dzomwecušoñ'' [{{IPA|ˈt͡sɔmwɛt͡sʰuʃɔŋ}}] lub डाल्व॒टौषोह्ञ् ''Wecušoñca'' [{{IPA|ˈwɛt͡sʰuʃɔŋt͡sʰa}}]
|-
|[[Język ołłuch|ołłuch]]
| ''Wäcošȯhȯn'' [{{IPA|ˈwæt͡soʃuhun}}]
| ''Wäcošȯhȯncȯc Tapłłêc'' [{{IPA|ˈwæt͡soʃuhunt͡sut͡s ˈtapɮɛt͡s}}]
| ''Wäcošȯhȯna'' [{{IPA|ˈwæt͡soʃuhuna}}]
|-
!colspan=4|inne języki kyońskie
|-
|[[Język ajdyniriański|ajdyniriański]]
| <big>{{Unicode|Surandral|Ragul}}</big> ''Surandral'' [{{IPA|suɾan'dral}}]
| <big>{{Unicode|Rozhvan Surandralazhi|Ragul}}</big> ''Rozhvan Surandralazhi'' [{{IPA|rɔʐ'van suɾan.drala'ʐi}}]
| <big>{{Unicode|Surandralôs|Ragul}}</big> ''Surandralôs'' [{{IPA|suɾandra'lɤs}}]
|-
|[[Język Ayu|ayu]]
| {{Ayu|Συραντοράλ|115}} ''Surantoral'' [{{IPA|hyɾantoˈraɫ}}]
| {{Ayu|Χαγιανο ῡ Συραντοράλ|115}} ''Hayano yu Surantoral'' [{{IPA|ˈhajano ɥy hyɾantoˈraɫ}}]
| {{Ayu|Συραντοράραι|115}}</big> ''Surantorarai'' [{{IPA|hyɾantoˈraɾaɪ}}]
|-
|[[Język ërütat|ërütat]]
| —
| —
| —
|-
|[[Język habecki|habecki]]
| కైరెని ''Keîrênä'' [{{IPA|ˈkʲéɪ̯rénæ̀}}]
| కైరెనిఖీ సాయ్ర ''Keîrênäxi Sõira'' [{{IPA|ˈkʲéɪ̯rénæ̀xʲì ˈsɤ̀ɪ̯rà}}]
| కైరెనిమిర్ ''Keîrênämä̂r'' [{{IPA|ˈkʲéɪ̯rénæ̀mǽr}}]
|-
|[[Język dapelski]]
|''Vašözönesas'' [{{IPA|ˈvaɕœzœnɛsas}}]
|''Vašözönen mempökystas'' [{{IPA|ˈvaɕœzœnɛn ˈmɛmpœkəstas}}]
|''Vašözöne'' [{{IPA|ˈvaɕœzœnɛ}}]
|-
|[[Język wertyński|wertyński]]
|
|
|
|-
|}

==Kynografia==
[[Plik:Surandralmapageo.png|mały|prawo|Kyonograficzna mapa Surandralu]]

Surandral znajduje się w samym środku [[Góry Żelazne|Gór Żelaznych]], które otaczają go z wszystkich stron. Z tego też powodu nie posiada dostępu do morza (od niego oddziela go wąski pas Habecji, po drugiej stronie gór). Zamiast tego, na terytorium znajduje się wiele jezior, z największymi ''Thal Luék'' oraz ''Thal Djal''. Najważniejszymi rzekami są ''Khut, Leat, Ihá'' oraz ''Čiem'', które wpadają do tutejszych jezior. Inne ważne rzeki, które rozpoczynają bieg na granicach kraju i wypływają zeń do mórz, to ''Xoul'' i ''Lézõ''. Powierzchnia kraju wynosi 1 020 481 km².

Surandral jest położony na wysokich wysokościach bezwględnych. Poza zachodnią [[Ferdia|Ferdią]] wysokości bezwzględne bardzo rzadko spadają poniżej 2500 m n.p.m. Najbardziej płaskie obszary znajdują się na pasie Tomkod-Mewat-Žoini, gdzie wysokości średnio znajdują się na na 3000 m n.p.m. Kontrastuje to z bardzo wysokimi górami na wszystkich granicach kraju prócz północy (tam ich maksymalna wysokość bezwzględna to ''zaledwie'' ~5000 m n.p.m.).

===Opis obszarów===
====Tereny płaskie====
[[Plik:Mevat.jpg|mały|prawo|Krajobraz Mevatu]]
Góry stanowią swego rodzaju "wianuszek", który otacza główne regiony o charakterze bardziej płaskim: ''Thomkhód'', ''Mevat'' oraz ''Žoini'', będące centralnym terytorium życia państwa.

''Thomkhód'' to duży, płaski obszar, położony wokół ''Thal Luék'' i jego dopływów. Jest to wyjątkowo płaski i żyzny jak na resztę kraju obszar, gdzie rozwija się rolnictwo i cywilizacja (trzy z sześciu dużych miast kraju znajdują się właśnie tu). Z tego powodu, jest uważany za serce Surandralu (samo słowo ''thom'' w surandralskim to po prostu "serce"). Średnia wysokość to 2700-3000 m n.p.m.

''Mevat'' to drugi płaski region, położony po prawej stronie rzeki ''Leat'' i ciągnący się sporo na południe. Znajduje się na wysokościach od ~2900 do ~3300 m n.p.m. i jest porośnięty lasem iglastym — znajduje się tu największy kompleks leśny w kraju. Rolnictwo jest jednak dużo skromniejsze, na wybranych obszarach i często blisko zbiorników wodnych. Terytorium to bardzo przypomina tajgę.

''Žoini'' to najcieplejszy z płaskich obszarów, a jednocześnie najniższy, bo średnia wysokość to ~2500 m n.p.m.. Ze względu na łatwiejszy dostęp do ciepłego powietrza z północy przez ''Bramę Habecką'' może tu się rozwijać las liściasty lub mieszany. Jednocześnie gleby są dość dobrej jakości, co sprawia, że stanowi dość ważne zaplecze gospodarcze kraju. Jednak sam obszar nie jest specjalnie ludny ze względu na to, że zamieszkują go głównie Ołłuchowie, a władza surandralska nie ma tam takiej kontroli jak chociażby w Tomkodzie.

O korzystnej sytuacji tych regionów może świadczyć fakt, że są one najmniej zróżnicowane narodowościowo w całym państwie.

====Doliny rzek====
Drugim miejscem geograficznym zdatnym do życia są doliny wielkich rzek, takich jak ''Ihá'' i ''Lézõ''. Rzeki pozwalają tam na skromny rozwój rolnictwa i niewielkie obszary leśne, co sprawia, że jest to dość akceptowalne miejsce do życia. Doliny te są jednak dużo mniej przyjazne niż tereny centralne.

====Góry====
[[Plik:Siurandralgory.jpg|mały|prawo|Góry na południowych obrzeżach Surandralu]]
Ostatnim terytorium są góry, które występują przede wszystkim na południu i wzdłuż granic kraju. Wyższe partie są całkowicie niezamieszkiwane z powodu ekstremalnych warunków (szczyty potrafią mieć wysokość nawet do 10 kilometrów). Niższe fragmenty są niekiedy zamieszkiwane przez różne ludy tubylcze, które często zajmują się polowaniem i zmieniają swe miejsca pobytu.

Warto zaznaczyć, że nie wszędzie w kraju góry są tak wysokie. Na północy, wzdłuż granicy z Habecją szczyty są dużo niższe, najwyższe mają ok. 4500 metrów, podczas gdy na południowym zachodzie jest nawet kilka jedenastotysięczników.

Do górskiego terenu tradycyjnie zalicza się też lokalne półpustynie, nienadające się do dłuższej egzystencji poza okolicznymi rzekami.

===Aktywność wulkaniczna===
[[Plik:Geyser exploding 4 large.jpg|mały|prawo|Wybuch gejzera Miskjev]]
w Surandralu obecna jest znaczna aktywność wulkaniczna. Po niemal całym kraju usiane są wulkany, jednak ich największa koncentracja znajduje się na wschodzie kraju, w obszarze zwanym '''तोठि''' ''Tóchë''. Z kolei największy wulkan znajduje się na zachodzie kraju. Mający 11148 m n.p.m. wulkan '''गीळ्गिळ्''' ''Giľgëľ'', położony na granicy rejencji Suán Djal i Watháñkool stanowi najwyższy wulkan Kyonu. Więcej od wulkanów Surandral posiada jednak gejzerów – ich średnia gęstość jest zadziwiająco wysoka, a w samym kraju istnieje ok. 250 gejzerów, stanowiąc jedno z największych, jeżeli nie największym ich skupiskiem na planecie. Najwięcej ich znajduje się na terenie zwanym jako '''थैगेर''' ''Thégea'' oraz już na wspomnianym Tóchë.

=== Gleby ===
Surandral jest terytorium o bardzo dużym zróżnicowaniu gleb. Co najmniej 1/3 powierzchni kraju zajmują gleby bardzo słabe, o niskiej przydatności dla rolnictwa. Zalesiony drzewami iglastymi Mewat także ma ograniczą przydatność rolniczą, gdyż tam dominuje bielica. Z powodów jednak koniecznych uprawia się tu przede wszystkim jęczmień.

Z drugiej strony, doliny rzek takich jak Iha, Čiem oraz Khut, a także obszar wokół wielkich jezior (jak Taldial i Taluwek) obfituje w żyzne mady, które pozwalają na silny rozwój rolnictwa. To właśnie dzięki nim mogła się rozwinąć kultura wecoszońska. Uprawia tu się wiele różnych roślin, zapewniając pożywienie dla całego kraju. Równie żyzne są gleby blisko wulkanów, jednak uprawa ich jest ryzykowna.

Obszar rejonu Žoini oraz północnego Kaalpasu jest dość urodzajny, te obszary charakteryzują się dużą mozaiką gleb brunatnych, płowych oraz rędzin. Na terenie Kaalpasu gleby są gorszej jakości niż w Žoini ze względu na większą erozję terenu.

==Przyroda==
===Klimat===
Położenie blisko równika, ale po jego południowej stronie, wraz z górskim charakterem państwa mocno wpływa na klimat państwa.

Góry stanowią skuteczną ochronę przed wiatrami, co sprawia, że do Surandralu nie dociera większość ciepłych wiatrów. Sprawia to, że klimat tego kraju jest dość chłodny, jednak nie na tyle, by uniemożliwić rolnictwo w dolinach rzek i nad jeziorami. Dodatkowo na klimat ma wpływ duża liczba gejzerów na terenie Surandralu, których wybuchy przyczyniają się do ocieplania atmosfery i zwiększania wilgoci.

Klimat w czasie fazy wielbłąda i rekina prawdopodobnie niezbyt się różni (do sprawdzenia).

===Flora===
[[Plik:kesaa.jpg|thumb|right|300px|''Kesá'']]
Surandral jest domem wielu roślin o charakterze górskim takie jak ''kesá'', charakterystyczny niebieski kwiat, oraz ''péñg'', nazywany też ''skalnicą surandralską''. Szczególnie ten pierwszy jest niezwykle ważny w Surandralu, uważany jest za kwiat otrzymany od bogów i używa się go do tworzenia wyjątkowego niebieskiego barwnika. Prócz tego Surandral porastają różne trawy (''jedž'') i rośliny zielne. Największe zróżnicowanie oczywiście znajduje się na terenie żyznego Thomkhódu.

Mevat charakteryzuje się większą różnorodnością i jest porośnięty przez przede wszystkim drzewa iglaste, głównie świerki (''lhóm'') oraz sosny (''bië''). Niższe warstwy górskiej tajgi porastają paprocie (''čejze'') i mchy (''tjó'').

===Fauna===
Surandral charakteryzuje się dużą różnorodnością zwierzyny. Udomowione zostały tu przede wszystkim konie (na północy) oraz koty górożelazne, z dzikich gatunków typowych dla Surandralu należy wymienić jaki, owce, cziru oraz kozy.

==Demografia==
W roku wspólnym Surandral zamieszkuje 947 198 mieszkańców. Przy powierzchni 1 020 481 km² daje to średnią gęstość zaludnienia 0,93 osoby na km², co jest wynikiem znacznie niższym od większość państw Kyonu (np. Tangia 17,38 osoby na km², Ajdynir 3,86 osoby na km²). Oczywistym powodem jest to, że znaczną część kraju pokrywają góry, nienadające się do zamieszkiwania.

Ludność Surandralu układa się przez to nierównomiernie. Zdecydowana większość ludności zamieszkuje ''Thomkhód'' oraz doliny wielkich rzek ''Ihá'' i ''Lézõ'' na południu. Dość zaludnione są też Mewat oraz Žoini. Pozostałe rejony są zaludnione bardzo skromnie, często to są różne ludy tubylcze, nierzadko niespokrewnione z Surandralczykami.

=== Rasy ===
W Surandralu dominuje rasa zyneacka (sur. '''गूहु''' ''guë''), niemniej nie stanowi jedynej.

* ok. 80% stanowią ludzie rasy zyneackiej — '''गूहु''' ''guë''. Cechy charakterystyczne: skośne oczy, dość niski wzrost, czerwony odcień skóry. Jest to rasa rodzima;
* ok. 3% stanowią przedstawiciele rasy seframańskiej — '''गूहहै''' ''guaé''. Jest ona typowa dla większości szlachty w tym kraju, a także u niektórych kupców;
* ok. 16% stanowi ludność mieszana zyneacko-seframańska, ''Zamtydzy'' (sur. '''डाम्थीघि''' ''zámthihë''). Cechy charakterystyczne: proste midgałowe oczy, średnio-niski wzrost, specyficzny odcień skróty, który waha się od typowego dla ''guë'' czerwonego do specyficznego śniadego odcieniu (zazwyczaj coś pomiędzy). Występuje przede wszystkim u ludu Kejkë, wyspowo w wielu obszarach Tomkodu i Mewatu, a także u części szlachty, mnichów i kupców. Pojedyncze przypadki są do spotkania w całym kraju poza północnym Kaalpasem.

=== Miasta ===
W Surandralu istnieje około 200 miast. Bardzo dużo miast obejmuje także znaczne obszary sąsiednich obszarów wiejskich, co zawyża ich ludność.

====Największe miasta w roku wspólnym====
W tej liście umieszczono 25 największych miast Surandralu. Jednocześnie wszystkie te miasta stanowią wszystkie 25 miast o ludności powyżej 5 tys. Pogrubiono stolice rejencyj.

{| class="wikitable sortable" style="margin-left:auto;margin-right:auto;text-align: right"
! data-sort-type="number" | l.p
! Herb miasta
! Nazwa surandralska
! Transkrypcja
! Nazwa polska
! Rejencja
! Liczba ludności
|-
| 1.
|
| '''[[Náwa Thal|नाव थल्]]'''
| '''''[[Náwa Thal]]'''''
| '''Nawatal'''
| [[Thom Luék (rejencja Mejtaku Surandralu)|Thom Luék]]
| 61421
|-
| 2.
|
| '''[[Talš Kaván|तल्ष् कभान्]]'''
| '''''[[Talš Kaván]]'''''
| '''Talszkawan'''
| [[Thom Djal (rejencja Mejtaku Surandralu)|Thom Djal]]
| 53812
|-
| 3.
|
| '''[[Bendžën|बेन्जिन्]]'''
| '''''[[Bendžën]]'''''
| '''Bendžën'''
| [[Káli (rejencja Mejtaku Surandralu)|Káli]]
| 31182
|-
| 4.
|
| '''[[Meã|मेहं]]'''
| '''''[[Meã]]'''''
| '''Meã'''
| [[Meãi (rejencja Mejtaku Surandralu)|Meãi]]
| 27239
|-
| 5.
|
| '''[[Piñkhut|पीङ्खूत्]]'''
| '''''[[Piñkhut]]'''''
| '''Pinkut'''
| [[Dõ Leat (rejencja Mejtaku Surandralu)|Dõ Leat]]
| 25381
|-
| 6.
|
| '''[[Náčá Mevat|छङ् दास्]]'''
| '''''[[Náčá Mevat]]'''''
| '''Náčá Mevat'''
| [[Mevat (rejencja Mejtaku Surandralu)|Mevat]]
| 22823
|-
| 7.
|
| [[Čhañ Dás|छङ् दास्]]
| ''[[Čhañ Dás]]''
| Čhañ Dás
| [[Meãi (rejencja Mejtaku Surandralu)|Meãi]]
| 21372
|-
| 8.
|
| '''[[Val Ihá|भल् ईघा]]'''
| '''''[[Val Ihá]]'''''
| '''Val Ihá'''
| [[Suán Djal (rejencja Mejtaku Surandralu)|Suán Djal]]
| 21037
|-
| 9.
|
| [[Ilmek|भल् ईघा]]
| ''[[Ilmek]]''
| Ilmek
| [[Thom Luék (rejencja Mejtaku Surandralu)|Thom Luék]]
| 19184
|-
| 10.
|
| [[Haã|घहं]]
| ''[[Haã]]''
| Haã
| [[Thom Djal (rejencja Mejtaku Surandralu)|Thom Djal]]
| 15127
|-
| 11.
|
| [[Hopëtójakë|हपुतौयकु]]
| ''[[Hopëtójakë]]''
| Optojak
| [[Meãi (rejencja Mejtaku Surandralu)|Meãi]]
| 14227
|-
| 12.
|
| '''[[Žoin|झोहीन्]]'''
| '''''[[Žoin]]'''''
| '''Žoin'''
| [[Žoini (rejencja Mejtaku Surandralu)|Žoini]]
| 13839
|-
| 13.
|
| '''[[Dõ Lon|दों लोन्]]'''
| '''''[[Dõ Lon]]'''''
| '''Dõ Lon'''
| [[Wacihá (rejencja Mejtaku Surandralu)|Wacihá]]
| 13291
|-
| 14.
|
| [[Mëdlov|मिद्लोभ्]]
| ''[[Mëdlov]]''
| Mëdlov
| [[Mevat (rejencja Mejtaku Surandralu)|Mevat]]
| 12392
|-
| 15.
|
| [[Séľmajd|सैळ्मर्द्]]
| ''[[Séľmajd]]''
| Séľmajd
| [[Dõ Leat (rejencja Mejtaku Surandralu)|Dõ Leat]]
| 11945
|-
| 16.
|
| [[Bardó|बर्दौ]]
| ''[[Bardó]]''
| Bardó
| [[Žoini (rejencja Mejtaku Surandralu)|Žoini]]
| 11673
|-
| 17.
|
| '''[[Náwa Lhoes|नाव ल़ोहेस्]]'''
| '''''[[Náwa Lhoes]]'''''
| '''Náwa Lhoes'''
| [[Taľdži (rejencja Mejtaku Surandralu)|Taľdži]]
| 11482
|-
| 18.
|
| [[Mësozgë|मिसोड्गु]]
| ''[[Mësozgë]]''
| Mësozgë
| [[Dõ Leat (rejencja Mejtaku Surandralu)|Dõ Leat]]
| 10847
|-
| 19.
|
| '''[[Tejgowë|तेर्गोवि]]'''
| '''''[[Tejgowë]]'''''
| '''Tejgowë'''
| [[Watpẽsam (rejencja Mejtaku Surandralu)|Watpẽsam]]
| 10201
|-
| 20.
|
| [[Ñenis|ङेनीस्]]
| ''[[Ñenis]]''
| Ñenis
| [[Thom Djal (rejencja Mejtaku Surandralu)|Thom Djal]]
| 9147
|-
| 21.
|
| '''[[Hóľask|हौळस्क्]]'''
| '''''[[Hóľask]]'''''
| '''Hóľask'''
| [[Watháñkool (rejencja Mejtaku Surandralu)|Watháñkool]]
| 8820
|-
| 22.
|
| [[Zoái|डोहाई]]
| ''[[Zoái]]''
| Zoái
| [[Thom Luék (rejencja Mejtaku Surandralu)|Thom Luék]]
| 7273
|-
| 23.
|
| [[Haésmajd|हैस्मर्द्]]
| ''[[Haésmajd]]''
| Haésmajd
| [[Dõ Leat (rejencja Mejtaku Surandralu)|Dõ Leat]]
| 6693
|-
| 24.
|
| '''[[Lhaak|ल़हक्]]'''
| '''''[[Lhaak]]'''''
| '''Lhaak'''
| [[Suán Luék (rejencja Mejtaku Surandralu)|Suán Luék]]
| 6026
|-
| 25.
|
| [[Jalvaé|यल्वहै]]
| ''[[Jalvaé]]''
| Jalvaé
| [[Thom Luék (rejencja Mejtaku Surandralu)|Thom Luék]]
| 5012
|-
|}

====Powierzchnia miast====
Bardzo charakterystyczną cechą Surandralu jest to, że wiele miast obejmuje nie tylko miasto ''de facto'', ale także okoliczne wsie i traktuje je jako swego rodzaju dzielnice (atynencje). Powoduje to znaczną powierzchnię miast oraz zawyżenie wskaźników urbanizacji oraz liczby mieszkańców. Nie dotyczyło to jednak wszystkich miast, np.: Nawatal, Zoái, Tizgë czy Khelaki mają dość adekwatne granice. Ten rozrost był spowodowany istniejącymi w czasach II Państwa Gjõów prawami gwarantujące większe podatki od mieszczan, niźli ludności wiejskiej. Obecnie to prawo jednak już nie występuje poza konkretnymi przypadkami. W okresie Cesarstwa zaprzestano sztucznego pompowania terytorium miast, ale parcelacja tych dotychczasowych miała miejsce dopiero w czasie rewolucji przemysłowej.

Z powodu tego zjawiska, w Surandralu powstało wiele określeń na miejscowości:
*'''पीङ्''' ''piñ'' — ogólne określenie miasta;
*'''ब्रेघ्''' ''bjeh'' — ogólne określenie wsi;
*'''पेर्डौत्''' ''pejzót'' — wieś, która obejmuje tylko wieś i ewentualnie wybudowania;
*'''पेर्कीङ्''' ''pejkiñ''— wieś obejmująca de facto kilka, kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt wsi;
*'''पीङ्डौत्''' ''piñzót'' — miasto będące złożone tylko z miasta;
*'''ह़ौता''' ''xótá'' — miasto posiadające atynencje w niewielkich ilościach (do kilku wsi);
*'''कात्रे''' ''kátje'' — miasto posiadające dużą liczbę atynencji;
*'''मर्द्''' ''majd'' — miasto założone za Imperium Kejreńskiego.

===Klasy społeczne===
W Surandralu występuje tradycyjny podział na klasy społeczne, wywodzący się od pradawnych czasów.

* '''mnisi''' ('''ग्रों''' ''gjõ'') oraz '''Hak''' ('''हक्''' ''hak'');
* '''szlachta''' ('''गर्दा''' ''gardá''<ref>Mimo że /r/ nie występuje w rodzimej fonologii surandralskiej, szlachta lubi podkreślać swą odrębność oraz w większości pochodzenie kejreńskie poprzez wymowę [r] w tym wyrazie. Samo słowo ma pochodzenie kejreńskie</ref>) — klasa wywodząca się z rodów kejreńskich, dawnych strażników i właścicieli dużych dóbr. Tradycyjnie zaliczało się także do nich żołnierzy, broniących kraju, jednak od czasu I wojny o Szlak Gór żołnierze są częściej identyfikowani z klasą pochodzenia, przez to nie mają tak wysokiej pozycji. Należy podkreślić fakt, że ta warstwa nie miała aż tak wysokiej pozycji co w Europie;
** powstanie tej warstwy to wpływ kejreński, wcześniej nie występowała, za to było większe zróżnicowanie chłopów;
* '''rzemieślnicy''' ('''दाम्पत्''' ''zámpat'') i '''chłopi''' ('''धं''' ''lã'') — klasa średnia, uważana w Surandralu za ''podstawę stabilności kraju'', przez to nie jest tak "wykorzystywana". Nawet jeśli chłop nie ma ziemi i musi pracować na ziemi szlachty, to dzieje to się na odpowiednich zasadach w formie pracy zarobkowej;
* '''kupcy''' ('''दाम्भें''' ''zámvẽ'') — ponieważ według tradycyjnego pojmowania kupcy zarabiają na cudzej pracy są uważani w Surandralu za ''gorszych'';
* '''niewolnicy'' ('''सीम्प्''' ''simp'') — najniższa klasa, pozbawiona jakichkolwiek praw. Jednak niewolnictwo było bardzo rzadkie, niemal zawsze to byli jeńcy wojenni, którzy z czasem mogli odzyskać wolność.
====Hak====
Hak ('''हक्''' ''hak'') jest najważniejszą osobą w państwie jako ''pierwszy mnich''. Stanowi jeden z dwu filarów władzy obok Cénë i stoi na równi z nim, podejmując z nim wszelkie decyzje. Wyjątkowym uprawnieniem jego jest zarządzanie wojskiem krajowym.

Tytuł ''hak'' pierwotnie oznaczał ''pan życia i religii'', z czasem stał się określeniem najważniejszego mnicha w kraju. Taką logiką kierował się Kolë ogłaszając się nim.

Tradycyjnie hak pochodził z warstwy mniszej i większość haków nimi była. Jednak od tego zdarzały się wyjątki, gdy jakiś z członków dynastii Kolëós zrezygnował w wstąpienia w klasztor. Po objęciu tronu przez szlachecką dynastię Bozáós tytuł ''haka'' stracił religijny charakter i stał się w zasadzie synominem króla (takie znaczenie utrzymało się w nowosurandralskim, daleko po roku wspólnym).
====Mnisi====
Mnisi ('''ग्रों''' ''gjõ'') to warstwa społeczna będąca czołową w kraju i mającą wpływ na wiele dziedzin. Bycie mnichem z reguły jest dziedziczne, ale w każdej chwili można dołączyć (po spełnieniu warunków) lub wystąpić z tej warstwy. Wystąpienie z warstwy mniszej jest rzadkie, gdyż z reguły powoduje spadek znaczenia człowieka w hierarchii. Mnichów nie obowiązuje celibat.

Niezależnie od pochodzenia mnicha – czy wynika to z dziedzictwa, czy z dołączenia z innej warstwy, człowiek musi przejść długi proces kształcenia, zaczynający się w wieku 21 kyońskich lat (ok. 8 ziemskich). Uczone jest pismo surandralskie oraz język starosurandralski, dokładne zasady ngelizmu, sztuka i kultura, towarzyszy temu także nauka rolnictwa czy walki. Sprawia to, że gjõowie są ludźmi wykształconymi w wielu dziedzinach. U gjõów tworzy się trzystopniowa hierarchia ważności w zależności od zasług oraz wieku, ale faktyczne różnice nie są znaczące (dotyczą głównie pierwszeństwa czy rozwiązywania sporów), a wszystkich obowiązuje równy poziom szacunku.

Z reguły mnisi mają pochodzenie rodzime, jednak niekoniecznie wecoszońskie (obecnie mnichami jest chociażby wielu Lecajów czy mieszkańców Phejdë). Ich klasztory i świątynie stanowią centrum zarządzania krajem, stanowią dużą równowagę do działań Haka i szlachty, decydują o tym, co jest moralnie dopuszczalne w kraju. To tam toczy się centrum życia religijnego, naukowego oraz medycznego. Gjõowie często wybierani na członków Cénë. Warstwa mnisza jest samowystarczalna dzięki posiadaniu ziemi, ośrodków rzemieślniczych oraz służby. To powoduje nierzadko konflikty z szlachtą i powoduje rywalizację o wpływy między tymi dwiema warstwami społecznymi.

Mnichowie noszą szatę zwaną '''ळेश्''' ''ľeš'' – gruby strój do ziemi, zbudowany z koloru zielonego (dominującego) oraz niebieskiego.

====Szlachta====
Szlachta ('''गर्दा''' ''gardá'') stanowi po mnichach drugą najważniejszą warstwę społeczną w Surandralu. Zdecydowana większość niej ma korzenie kejreńskie, i chociaż już niewiele rodów identyfikuje się z tą kulturą, to ci zsurandralizowani nadal wyróżniają się na tle reszty ludności swoimi obyczajami czy wyglądem. Na skutek uznania statusu kogoś lub z nadania z czasem pojawiały się też rody rodzime.

Najbardziej znane rody szlacheckie:
* '''तादीहा''' ''Tádiá'';
* '''लोडा''' ''Lozá'';
* '''फूतक्''' ''Phutak'';
* '''ञून्''' ''Ñun'' — z niego wywodzi się późniejsza dynastia ''Bozáós'';
* '''ग्रेळ्दे''' ''Gjeľde'';
* '''चक्ल़म्''' ''Čaklham'' — ród rodzimy.

Szlachta stanowi po duchowieństwie najbardziej wykształconą warstwę społeczną kraju. Szlachcice często posiadają spore majątki ziemskie, w znaczym stopniu wpływając na gospodarkę kraju. Wiele osób z tej warstwy, jeżeli w przydziale rodzinnym otrzymali za mało ziemi lub wogóle, często wybiera drogę w administracji lub wojsku. Niekiedy zakładane są także prywatne armie, które uzupełniają wojska krajowe. Sprawia to, że arystokracja ma znaczy wpływ na politykę i wojskowość kraju. Znaczna część szlachciców ma prawo wybierać członków Cénë — parlamentu surandralskiego.

Ich siedzibami są, niekiedy wielkie, pałace, budowane na wzniesieniach górujących nad okolicami. Są one nazywane '''थौदा''' ''thódá'' i stanowią centrum życia szlachty, gdzie dochodzi do różnych spotkań czy wydawania decyzji. Zdobione są wieloma rzeźbami, zazwyczaj ukazujące rodowe symbole oraz przodków.

Ze względu na ich pozycje często rywalizują z gjõami o wpływy, ale są i przypadki współpracy, takie jak fundowanie klasztorów i świątyń na nowych terenach. Częściej jednak dochodzi do konfliktów, które obecnie rozwiązuje Cénë.

Charakterystyczne dla niej są bogato zdobione ubrania o stylu typowo kejreńskim. W okresie ciepłych dni (okolice miesiąca '''येहक्''' ''jeak'') niekiedy odsłaniają nogi poniżej kolan, w kontraście do wszystkich warstw — geneza dość specyficznego zwyczaju w tym rejonie nie jest znana. Ulubionymi zajęciami są polowania, podróżowanie, spędzanie czasu z innymi szlachcicami oraz w mniejszym stopniu ucztowanie.

====Rzemieślnicy====
Rzemieślnicy ('''दाम्पत्''' ''zámpat'') stanowią warstwę pośrednią. Zamieszkują miasta (stąd często także nazywa się ich ''mieszczanami''), a prócz rzemieślnictwa ich zajęciem jest także administracja miastami (prócz miast prywatnych – szlacheckich).

Różne profesje (kowale, tkacze, cieśle etc.) mają swoją autonomię wewnątrz miast, co stawia ich w dobrej pozycji w hierarchii społecznej. Profesje zakładają gildie rzemieślnicze ('''छौघु''' ''čhóhë'') odpowiadające zawodom, na których czele wybiera się, na okres dziesięcioletni, mistrza gildii ('''ङेस्छौघु''' ''ñesčhóhë''), zajmujący się przekazywaniem darów dla świątyń i klasztorów, organizacją zbioru podatków, zbierał składki etc.). W zamian członkowie gildii mogli korzystać z dóbr ogólnomiejskich oraz wpływać na decyzje mnichów.

Co jakiś czas wykonują razem z chłopami prace wspólne, takie jak budowa dróg. Za rzemieślników uznaje się także, z tradycji, górników w surandralskich kopalniach.

Praca ich jest bardzo szanowana, gdyż pozwala na łatwiejsze prowadzenie rolnictwa, wojen etc., powoduje to z automatu duży szacunek w społeczeństwie.

====Chłopi====
Chłopi ('''धं''' ''lã'') cieszą się ogólną swobodą i szacunkiem, a sama warstwa jest dość zróżnicowana. Większość chłopów zamieszkuje małe wsie, jednak chłopów można spotkać i w miastach, co związane jest z ich nienaturalnymi granicami.

Niektóre z tych wsi są państwowe lub mnisze. Ich cechą jest tworzenie klanów rolniczych ('''बेद्''' ''bed''), pełniących podobne funkcje co ''čhóhë'' oraz skupionych wobec konkretnych roślin. Charakterystyczne jest to, że ziemia nie jest własnością prywatną chłopów, a stanowi część wspólną, którą w danym roku zajmuje się określony ''bed''. To pozwala na chociażby łatwe dzielenie się plonami czy zwierzętami oraz zacieśnianie więzów społeczności wiejskiej. Każdy ''bed'' jest zobowiązany do zapłaceniu państwu 1/8 swych plonów pracy, kolejna 1/8 trafia do lokalnych parafii ngelistycznych, więc dla chłopów zostaje tylko 3/4 całych dóbr.

Inna sytuacja jest na wsiach szlacheckich. Tam ziemia należy dla szlachty, a chłopi pracują na niej w formie pracy zarobkowej. Szlachta i jej aparat przejmuje większość funkcji ''bedów'' – określa gdzie co będzie rosło, ile osób będzie przypisanych do pola etc. Z reguły chłopi pracujący u szlachty dostają mniej wynagrodzenia, niż by otrzymali zboża pracując jako część ''bedu'', ale za to mogą liczyć na chociażby protekcję przed zagrożeniami i wsparcie w czasie trudnej sytuacji.

Za część chłopów uznaje się tradycyjnie także takie profesje jak rybacy oraz myśliwi – te także tworzą specyficzne ''bedy'' na swoich obszarach działalności i jako takie mają podobne obowiązki co te zwykłe. Tworzenie takich ''bedów'' jest typowe dla regionów nierolniczych, ale rozwiniętych typu region Banzë, wiele fragmentów Mewatu, tereny postankorskie czy okolice Balgi.

Co jakiś czas, razem z mieszczanami, uczestniczą w pracach wspólnych.

Pola, które znajdują się w rejonie Tomkodu, północnego Kaalpasu i doliny Ihy najczęściej mają formę tarasową. W Mewacie nie praktykuje się tarasowania przez fakt, że tarasowanie by pogorszyło i tak już kiepskie plony na glebach bielicowych. Niejasna sytuacja jest w Žoini, gdzie tarasowanie jest regionalne i zależy od lokalnych warunków.

====Kupcy====
Kupcy ('''दाम्भें''' ''zámvẽ'') są pogardzaną warstwą społeczną, ale pełnią bardzo ważną rolę w utrzymaniu cywilizacji w tym rejonie. Wywodzą się z reguły ze środowisk miejskich, czasem wiejskich, ale porzucili dotychczasową warstwę społeczną, by trudnić się handlem. Rzadko kupcami stają się upadli szlachcice. Degradacja ze wcześniejszej warstwy jest jednym z powodów, dlaczego w Surandralu kupcy cieszą się niesławą. Inny czynnik, uważany za ważniejszy, to fakt, że kupcy zarabiają na cudzej pracy, która stanowi ważne dobro w społeczeństwie, co przyczynia się do ich gorszego traktowania.

Mimo to, obecność kupców jest niezbędna, by państwo funkcjonowało. To oni obsługują tutejszy odcinek [[Szlak Gór|Szlaku Gór]] i jego strategicznych odnóg do Medengii, Habecji oraz Kaalpasu. Obrót towarami jest dla aparatu państwowego kluczowy, by móc w pełni funkcjonować jako państwo i być znaczącą przeciwwagą dla sąsiedniej Erutii. Przewożą takie towary jak obsydian, marmury, piaskowce, zboża, sylfion.

Kupcy najczęściej swe siedziby mają w dużych miastach typu Talszkawan lub Žoin. W trasę nigdy nie wyruszają sami – zawsze tworzą karawaniarski konwój z innymi kupcami, którzy udają się w tym kierunku. Zwiększa to bezpieczeństwo na szlakach oraz szanse przetrwania. W roku wspólnym kupcy surandralscy docierają do tak odległych miejsc jak chociażby [[Djyazhoar]] w Ajdynirze czy [[Jál]] w Szyszenii.

====Niewolnicy====
Niewolnicy ('''सीम्प्''' ''simp'') w Surandralu stanowią bardzo nieliczną warstwę społeczną. Praktycznie wszystkie przypadki niewolnictwa w kraju to jeńcy wojenni. Surandral nigdy ich nie zwraca, co nierzadko powoduje konflikty z państwami, z którymi wojował. Zamiast tego, zasilają okresową warstwę niewolników.

Niewolnicy są posyłani do prac wspólnych lub do kopalń, kamieniołomów czy tartaków. Warunki ich są bardzo złe, nie posiadają żadnych praw ani opieki, w teorii można ich wykorzystywać do woli. Co ważne, niewolnictwo nie jest dziedziczne – dzieci niewolników rodzą się wolne. Sami niewolnicy z reguły uzyskują wolność po dwudziestu latach lub jako efekt bardzo wydajnej pracy.

===Narody===
W kraju panuje ogromne zróżnicowanie kulturowe i językowe.

<gallery mode="packed" heights=550px>
Surandraljezyki.png|''Mapa językowa Surandralu. Z wyjątkiem ludu Kejkë każdy większy naród ma swój język.''
</gallery>

Wecoszonowie (Surandralczycy właściwi) stanowią większość w zasadzie tylko w rejonie ''Thomkhód'', w innych miejscach są ludnością napływową. Na zachód od Thomkhódu znajdują się resztki bliskiego ludu Âng Qo'or, którego większość została wygnana. Tutejsi przyjęli ngelizm, co umożliwiło im przetrwanie. Posługują się dialektem wschodnim ichniego języka. Na północ zaś znajdują się inne spokrewnione ludy, Čouz (Czouzowie) i Lecajowie. Cała czwórka używa osobnych języków, które są jednak wobec siebie w znacznym stopniu zrozumiałe.

Dolina Ihy to lud [[Kejkë]] — historyczna mieszanka Wecoszonów, Kejreńczyków i ludów tutejszych. Obecnie znacznie zasymilowany z Wecoszonami, mówią po surandralsku etc. Mimo to, genetycznie, nadal w odróżnieniu od reszty ludności są bliżsi rasie seframańskiej, podczas gdy pozostała ludność to rasa żółta (indiańska).

Dolinę Leatu zamieszkuje zaś lud Ołłuch, posługujący się [[język ołłuch|językiem ołłuch]]. Sama nazwa oznacza tyle, co ''tutejszy'' i nie są powiązani z innymi ludami, wyznają własną religię, która jednak jest akceptowana powszechnie w kraju.

Północny wschód jest zamieszkiwany przez wiele ludów mówiących [[Języki jalniockie II|językami jalniockimi II]], tradycyjnie uważanych za związanych z Wecoszonami czy Lecajami. Stanowią oni różnorodną grupę, jednak mają wiele wspólnych cech i zwyczai.

Na północnym zachodzie mieszkają ludy ngorskie, będące spokrewnione z Habecjanami po drugiej stronie gór.

Na południu zaś znajduje się niewielka część [[Kaalpas|Kaalpasu]] (sur. ''Káli''), który pozostał przy Surandralu. Zamieszkiwany przez Kaalów często stanowi problem dla Surandralu, zwłaszcza, że nierzadko Kaalowie są podjudzani do oporu przez Kaalpas i Erutię.

Pozostałe ludy są dużo mniejsze, często ograniczone do kilku wiosek, i nie odgrywają znaczącej roli w państwie.

==Podział administracyjny==
Surandral w roku wspólnym jest podzielony na duże rejencje (sur. ''ľhi''). Mają jeszcze dość duże uprawnienia, takie tak pobieranie podatków, zarządzanie własnością państwową, pośrednictwo w korespondencji z ''Cénë'', wydawanie lokalnych banicji, są też podstawą podziału sądownictwa w kraju. Jest ich 16: 7 parlamentarnych, 8 hakowskich i jedna prowincja specjalna, o charakterze stricte militarnym.
<gallery mode="packed" heights=550px>
Plik:Surandralpodzial.png
</gallery>
Rejencje nieparlamentarne są zaznaczone pogrubieniem:

{| class="wikitable sortable" style="text-align:center;"
! Rejencja
! Stolica
! Ludność
! Uwagi
|-
| '''[[Banzë (rejencja Mejtaku Surandralu)|Banzë]]'''
| Val Čã
| 27184
|
|-
| [[Dõ Leat (rejencja Mejtaku Surandralu)|Dõ Leat]]
| Piñkhut
| 81191
|
|-
| '''[[Káli (rejencja Mejtaku Surandralu)|Káli]]'''
| Bendžën
| 61912
|
|-
| [[Meãi (rejencja Mejtaku Surandralu)|Meãi]]
| Meã
| 102174
|
|-
| [[Mevat (rejencja Mejtaku Surandralu)|Mevat]]
| Náčá Mevat
| 71384
|
|-
| '''[[Suán Djal (rejencja Mejtaku Surandralu)|Suán Djal]]'''
| Val Ihá
| 43223
| Od nazwy tej rejencji pochodzi określenie ''Surandral''
|-
| '''[[Suán Luék (rejencja Mejtaku Surandralu)|Suán Luék]]'''
| Lhaak
| 27182
|
|-
| '''[[Taľdži (rejencja Mejtaku Surandralu)|Taľdži]]'''
| Náwa Lhoes
| 31283
| Rejencja wojskowa
|-
| [[Thom Djal (rejencja Mejtaku Surandralu)|Thom Djal]]
| Talš Kaván
| 122129
|
|-
| [[Thom Luék (rejencja Mejtaku Surandralu)|Thom Luék]]
| '''Náwa Thal'''
| 153221
| Znajduje tu się stolica państwa
|-
| '''[[Wacihá (rejencja Mejtaku Surandralu)|Wacihá]]'''
| Dõ Lon
| 52934
|
|-
| [[Wakéj (rejencja Mejtaku Surandralu)|Wakéj]]
| Džës
| 17283
|
|-
| [[Waňaem (rejencja Mejtaku Surandralu)|Waňaem]]
| Pëzaj
| 23728
|
|-
| '''[[Watpẽsam (rejencja Mejtaku Surandralu)|Watpẽsam]]'''
| Tejgowë
| 23912
|
|-
| '''[[Watháñkool (rejencja Mejtaku Surandralu)|Watháñkool]]'''
| Hóľask
| 24281
|
|-
| '''[[Žoini (rejencja Mejtaku Surandralu)|Žoini]]'''
| Žoin
| 48293
|
|-
|}
Ciekawostką jest to, że w trzech najmniejszych rejencjach (''Thom Luék'' i ''Djal'' oraz ''Meãi'') mieszka ponad 1/3 ludności państwa, dokładnie 377 524 osoby.

Nie istnieją dalsze jednostki administracyjne – do rejencji przynależą bezpośrednio wsie i miasta. Jednak należy pamiętać, że z reguły ''wieś'' i ''miasto'' to w tym podziale terminy obejmujące duże obszary terenów i jednostek osadniczych.

===Historia podziału===
Idea tego podziału pochodzi jeszcze z czasu Imperium Kejreńskiego. Istniały ówczas jednostki odpowiadające późniejszym rejencjom: ''Banzë, Dõleat, Káli Djal, Káli Puá, Káli Luék, Kãs'' (obecnie w granicach Erutii), ''Suán Djal, Suán Luék, Thomkhód, Wacihá, Waňaem, Watpẽsam, Watháñkool'' oraz ''Žoini''. Po powstaniu monarchii północnokejreńskiej i z czasem Surandralu utrzymano ideę podziału, natomiast doszło do stopniowego utworzenia kilku nowych rejencji, z kolei ''Kãs'' po Wojnie Wschodniej praktycznie przestało istnieć.

Ostatnia zmiana podziału miała miejsce w 3175 ES, powstała wtedy rejencja ''Taľdži'' oraz powiększono ''Káli'' i ''Mevat'' kosztem ''Suán Djal'' i ''Dõleat''.

Wraz z pokojem w [[Advur|Adwurze]] {{RokEryKyonu|9046}} reaktywowano rejencję Kãs. Z kolei po podbiciu Habecji na północy pojawiło się 11 nowych, małych rejencji, których granice pokrywały się z dawnymi strefami wpływów habeckich miast.

Po powstaniu Cesarstwa zmieniono podział administracyjny, powstało wtedy aż 77 małych rejencji (nie ruszono rejencji habeckich), które nie miały większych uprawnień. Zniesiono też podział na parlamentarne i hakowskie, wszystkie trafiły pod władzę monarchy. Miało to na celu wzmocnienie władzy Haka. Z drugiej strony spowodowało to rozwój niektórych miast, które do tej pory nie miały funkcji administracyjnych. Szybko zostały przemianowane na ''prowincje'' (sur. ''džám'').

==Historia==
{{Główny artykuł|Historia Surandralu}}

===Kalendarium===
* 5432 EK / 1 ES — '''Powstaje I Państwo Gjõów''';
* 6294 EK / 862 ES — '''Surandral zostaje podbity przez Arewa Wielkiego. Kultura surandralska zostaje wyparta do klasztorów i wiosek, rozpoczynają się prawie tysiącletnie wpływy kejreńskie;'''
* 6305 EK / 873 ES — najazd Erutańczyków na tereny Surandralu;
* 6512 EK / 1080 ES — '''spór dynastyczny w Kejrenie:''' w wyniku podziału w Surandralu i Kaalpasie powstaje monarchia północnokejreńska. Zachodzi powolna resurandralizacja państwa;
* ok. 6600 EK / 1168 ES — powstaje współczesny ngelizm;
* 7241 EK / 1809 ES — '''obalenie dynastii kejreńskiej:''' w wyniku powstania ludowego król zostaje zdetronizowany, a rząd przejmuje Związek Gjõów (bardzo podobna forma rządu jak przed podbojem kejreńskim). Odrodzone Państwo Gjõów nadal obejmuje Kaalpas;
* 7866 EK / 2434 ES — wojna wschodnia z Erutią;
* 7881 EK / 2449 ES — klęska w wojnie wschodniej;
* 7949 EK / 2517 ES — spór religijny w ngeliźmie przeradza się w wojnę domową;
* 7980 EK / 2548 ES — koniec wojny domowej;
* 8102 EK / 2670 ES — Erutia zajmuje Kaalpas;
* 8111 EK / 2679 ES — '''początek wojny stuletniej''';
* 8178 EK / 2746 ES — koniec wojny stuletniej z Erutią, dochodzi do podziału Kaalpasu (Surandral utrzymuje mniejszą część z miastem ''Bendžën'');
* 8214 EK / 2782 ES:
** — Âng Qo'or rozpoczyna wojnę domową, wiele rejonów południowo-zachodnich zostaje złupionych, a ludność brutalnie potraktowana. Stolica ''Talš Kaván'' zostaje znacznie zniszczona;
** — Erutia wykorzystując to rozpoczyna drugą wojnę o Kaalpas;
* 8215 EK / 2783 ES — '''z powodu krytycznego stanu państwa jeden z mnichów — Kolë — ogłasza się "tymczasowym" dyktatorem, a następnie dziedzicznym Hakiem.''' Związek Gjõów zostaje z czasem zredukowany do funkcji doradczej, zanim zostaje całkowicie rozwiązany. Od imienia nowego władcy wywodzi się nazwa dynastii Kolëós, rządzącej kolejne 763 kyońskie lata (267 ziemskich);
* 8217 EK / 2785 ES — pokonanie Âng Qo'or nad rzeką Besi i wygnanie ich na west;
* 8221 EK / 2789 ES — rozpoczęcie budowy na jeziorze miasta-twierdzy ''[[Náwa Thal]]'' na środku jeziora ''Thal Luék'';
* 8237 EK / 2805 ES — koniec drugiej wojny o Kaalpas, nieznaczne korzyści dla Surandralu;
* 8318 EK / 2886 ES — stolica zostaje ostatecznie przeniesiona z ''Talš Kaván'' do ''Náwa Thal'';
* 8341 EK / 2909 ES — ugoda rosnących wpływów ''Haka'' i szlachty: powstaje ''Cénë'', państwo staje się nietypową diarchią;
* 8566 EK / 3134 ES — początek pierwszej wojny o szlak gór z inicjatywy Surandralu;
* 8572 EK / 3140 ES — koniec owej wojny, brak zmian terytorialnych;
* 8677 EK / 3145 ES — powstaje zasadnicza rezerwa wojskowa;
* 8831 EK / 3399 ES — ''Cénë'' przenosi się z ''Talš Kaván'' do ''Náwa Thal'';
* '''8973 EK / 3541 ES — rok wspólny''';
* 8978 EK / 3546 ES — koniec dynastii Kolëós z powodu bezpotomnej śmierci Zamphola II. Na mocy ustaleń dynastycznych rządy obejmuje szwagier, wywodzący się z arystrokracji Bozá I, rozpoczynając panowanie dynastii Bozáós;
* 8989 EK / 3557 ES — '''[[Przewrót 14 jeaka 3557|przewrót 14 jeaka 3557]]''': Hak Bozá I w czasie obrad parlamentu zmusza go do odwołania dotychczasowego ''Hacénë'' i wybrania jego samego. ''De facto'' wtedy upadła diarchia surandralski, rozpoczyna się absolutyzacja władzy;
* 8993 EK / 3561 ES — czująca się zagrożoną przez wzmocnienie władzy Haka Erutia rozpoczyna drugą wojnę o szlak gór;
* 9046 EK / 3614 ES — koniec II wojny o szlak gór, druzgocząca klęska Ertutii. Surandral odzyskuje terenu stracone w wojnie wschodniej i przejmuje część nowych. Kaalpas ustanowiony jako państwo neutralne, Surandral i Erutia rezygnują z prób jego zagarnięcia;
* 9070 EK / 3638 ES — [[Surandralski podbój Habecji]];
* 9077 EK / 3645 ES — zakończenie podboju Habecji;
* 9081 EK / 3649 ES — '''Hak Kelzã II Haé koronuje się na cesarza (''haé''), określając się ''następcą Arewa''. Powstaje Cesarstwo Surandralskie (''mejthaé Wecóšooñca'');'''

==Polityka==
===Polityka wewnętrzna===
Surandral w roku wspólnym charakteryzuje się specyficznym ustrojem, który można określić jako ''diarchia monarchy-mnicha (Haka) i parlamentu''.

''Hak'' jest oficjalną głową państwa, ''pierwszym mnichem'', jego tron jest dziedziczony, a władzę sprawuje dożywotnio. Parlament zaś (sur. ''Cénë''), złożony z 45 ''Žiinów'' jest wybierany okresowo przez szlachtę, chociaż sam ''Žiin'' nie musi być szlachciem. 1/3 parlamentu jest wymieniana co kilka lat. Na czele ''Cénë'' stoi wybierany ''Hacénë'', będący reprezentantem jego decyzji. Zarówno siedziba pałacu Haka, jak i siedziba parlamentu współcześnie znajduje się w ''Náwa Thal'', chociaż jeszcze niedawno ten drugi obradował w ''Talš Kaván'', dawnej stolicy państwa, i do dziś stolicy kulturowej i religijnej.

Diarchia objawia się na wiele sposobów: wspólne podejmowanie decyzji o wojnie, ustalanie podatków, wydawanie wspólnych decyzji związanych z polityką zagraniczną. Zarówno ''Hak'', jak i ''Cénë'' mają swoje prowincje, którym wyznaczają administratorów, przy czym parlament ma prowincje bardziej centralne, spokojniejsze, podczas gdy dla władcy należą prowincje przygraniczne, na których ciągle wymagana jest obecność wojsk. ''Hak'' jest najwyższym przywódcą wojsk, co sprawia, że ''de facto'' stoi wyżej nad ''Cénem''.

System ten powstał jako forma kompromisowa między zwolennikami Haka, wywodzącego się z warstwy mniszej, a szlachtą dążącą do przejęcia władzy. Jakiś czas po roku wspólnym doszło do przewrotu, w wyniku którego władca zmusił ''Cénë'' do ogłoszenia go ''Hacénë'', co rozpoczęło proces absolutyzacji władzy.

===Polityka zagraniczna===
====Erutia====
Erutia jest największym rywalem Surandralu. Pierwsze konflikty miały już miejsce w czasach kejreńskich, związanych z wędrówką Erutańczyków. I chociaż ich najazd odparto, doszło do zniszczenia wielu klasztorów i świątyń.

Za przełomowy rok w relacjach uznaje się jednak '''7866 EK''', kiedy to Erutia zaatakowała zupełnie nieprzygotowany Surandral. W wyniku tego kraj mnichów utracił wiele terenów na wschodzie i rozpoczęła się chęć odwetu. Skutek to długi cykl wojen, za największą uznaje się '''wojnę stuletnią 2678-2746'''. Początkowo obiektem walk był Kaalpas, a następnie tereny wzdłuż szlaku gór. Od czasu '''drugiej wojny o Kaalpas''' szala przewagi przeniosła się nieco na stronę Surandralu, jednak w roku wspólnym jeszcze nie doszło do rozstrzygnięcia tej kwestii.

Oba kraje nakładają na siebie embarga, które sprawiają, że wobec siebie mogą być jedynie krajami tranzytowymi. Przekroczenie granicy również jest bardzo utrudnione, nawet przez zagranicznych kupców.

====Habecja====
W roku wspólnym relacje Surandralu z miastami Habecji nadal są oficjalnie neutralne, dzieli je spora bariera geograficzna i kulturowa. Jednak państwo Haka coraz bardziej interesuje się portami tego rejonu, które by otwarło państwo na szersze wody, przez co relacje w rzeczywistości są bardzo napięte.

== Siły zbrojne ==
W roku wspólnym Surandral dysponuje tylko siłami lądowymi — potencjalna flota na jeziorach jest nieopłacalna, nie ma też dostępu do morza.

Stała armia liczy około 35 tys. osób, co przekłada się na 4% ludności kraju. Jednak liczba ta w trudnych przypadkach może się zwiększyć nawet do 30% ze względu na istnienie tzw. ''zasadniczej rezerwy wojskowej'', która powoduje, że większość obywateli Surandralu ma przypisaną rolę wojskową i miejsce, gdzie musi się stawić w wypadku wojny. System ten został wypróbowany polowo podczas I wojny o szlak gór, a po niej wprowadzono go oficjalnie ze względu na to, że pozwolił ostatecznie zwyciężyć tą wojnę.

Siły lądowe dzielą się na wojskie piesze, szkoleniowców armii, strategów i dowódców.

== Gospodarka ==
Filarem gospodarki surandralskiej jest rolnictwo (oraz leśnictwo w Mewacie). Ogromną rolę odgrywa też handel, kraj stanowi bowiem znaczący przystanek na [[Szlak Gór|Szlaku Gór]]. Talszkawan stanowi bardzo ważny węzeł handlowy, gdyż od głównego przebiegu Szlaku Gór odchodzą w nim północna odnoga (prowadząca do Medengii oraz Habecji) oraz mniej ważny międzynarodowo szlak do Monarchii Arlejskiej przez Kaalpas.

Kraj tradycyjnie podzielony został na trzy główne obszary, o różnym poziomie rozwoju gospodarczego:
* I: Tomkod, Mewat, Žoini, Kaalpas północny oraz dolina Ihy — najbardziej rozwinięte obszary, o dobrze proseprującym rolnictwie i z rozwiniętą infrastruktrą. Stanowią główne zaplecze gospodarcze i demograficzne Surandralu;
* II: Bamgan, Banzë oraz fragmenty Suán Luék oraz Suán Djal — obszary, które rozwinęły się rolniczo, jednak infrastruktura jest ograniczona, albo żyjące głównie z handlu;
* III: Pozostałe obszary — słabo rozwinięte obszary, z powodu słabych gleb lub braku jakichkolwiek ważnych szlaków handlowych.

===Surowce mineralne===
W Surandralu występuje wiele skał wulkanicznych, z czego największe złoża należą do bazaltu, andezytu oraz obsydianu. Ten ostatni jest szczególnie ceniony w Surandralu ze względu na jego ostrość oraz przydatność rzeźbiarską. Słynna kopalnia obsydianu znajduje się w miasteczku Thujsá, od którego niektóre języki wywodzą nazwę tej skały. Inne bardzo ważne kopalnie skał wulkanicznych można spotkać w Talszkawanie, Tekmajdzie, Siontamie oraz blisko Bardó. Ze skał pozawulkanicznych o znacznych zasobach w Surandralu należy wymienić przede wszystkim piaskowiec, który wydobywany jest głównie w miejscowościach Jalvaé, Kholgõ, Telhë, Tuľos oraz Vuská.

Bardzo ważnym surowcem jest żelazo, powszechnie występującym na obrzeżach kraju. Ważnymi punktami jego wydobycia są przede wszystkim miasta Val Ihá, Džës, Tiantó, Pëzaj, Bad Kuse oraz Ňokmajd, a także wsie Tõi, Bad Surándral, Menkan, Bad Tiantó oraz Kutla.

===Transport===
Największe znaczenie w transporcie surandralskim ma żegluga. Rzeki takie jak Čiem, Khut, Ihá, Leat w kraju oraz wypływające z niego Lézõ, Meziá, Pižës oraz Xoul stanowią bardzo ważne trasy wodne, ważną rolę odgrywają także jeziora. Surandralska żegluga charakteryzowała spora jednokierunkowość — przechył niektórych rzek był tak silny, że załoga nie była w stanie samodzielnie wrócić pod prąd. Powstały więc dodatkowe łodzie pociągowe — '''ल़ें''' ''lhẽ'' — do których podpinano statki handlowe, w celu zwiększenia siły wiosłowania.

Rozwinięty był także transport lądowy. Najważniejsze drogi zostały wybrukowane, co przy rzeźbie Surandralu stanowiło niemałe osiągnięcie. Mniej ważne szlaki były często odpowiednio przerobione na drogi gruntowe, które przez wiele dni znacznie ułatwiały poruszanie się. Nawet na najmniej ważnych traktach regulowano przebieg trasy poprzez stawianie w odpowiednich odległościach słupków z przebiegiem. Drogi były wykorzystywane zarówno przez piechurów, jak i przez karawaniarzy, którzy przewozili rzeczy tam, gdzie nie było dobrych szlaków wodnych. Karawaniarstwo handlowe w Surandralu stoi na dość wysokim poziomie i organizacji.

==Kultura==
Surandralskie zwyczaje mają charakter tubylczy i można je wiązać z innymi ludami zamieszkującymi Surandral, a także z ludem Âng Qo'or. Jednocześnie jako państwo kejrenistyczne, wykazuje wiele cech wspólnych z krajami dawniej podbitymi przez Kejren.

===Człowiek a społeczeństwo oraz status kobiet===
Kultura surandralska opiera się na zasadzie, że człowiek jest częścią społeczeństwa. Niesie to wiele powiązanych zjawisk jak związanie z rodziną, dążenie do jedności wobec ludzi oraz dążenie do społecznej pożyteczności czynów.

Z tego powodu istnieje też hierarchia w rodzinie. Dzieci są podporządkowane rodzicom, a żona po ślubie — mężowi, wtedy też mężczyzna zyskuje niezależność. Jednak w odróżnieniu od zwłaszcza sąsiedniej Habecji, gdzie kobieta jest zrównana w zasadzie z niewolnikiem, kobiety surandralskie posiadają pełnię przysługujących praw człowiekowi. Kobieta ma prawo nawet dziedziczyć majątek po rodzicach oraz pełnić funkcje publiczne (chociaż tradycyjnie nie praktykuje się umieszczania ich jako przywódcę państwa). Wiele surandralskich kobiet zasłynęło z bycia generałami wojsk, osiągnięć państwowych czy świetnego planowania infrastruktury.

===Obrzęd przejścia===
W wieku 31 lat (11 ziemskich) odbywają się obrzędy przejścia młodych chłopców i dziewczyn, ich celem jest nadanie statusu dorosłych. Polegają one na zasłonięciu oczów i wprowadzeniu do klasztoru, gdzie mnisi odprawiają modły wobec nowych dorosłych. Jednocześnie mężczyznom goli się wtedy pierwszą w życiu brodę. Następnie są wyprowadzani i odsłania im się oczy, sprawiając, że są już od tego momentu traktowani jako dorośli i mają pewną niezależność od rodziny. Rodzina jednak będzie kontrolować w pewnym stopniu swe dzieci aż do małżeństwa.

Typowy obrzęd przejścia nie występuje u członków klasztorów, gdyż zamiast tego tam człowiek jest stopniowo wtajemniczany, a uzyskanie statusu ''młodego mnicha'' (sur. '''ग्रों दि''' ''gjõ dë'') w wieku 33 lat (12 ziemskich) jest traktowane jako odbycie obrzędu przejścia.

===Związki małżeńskie===
Współcześnie występują głównie związki monogamiczne, niemniej poligamia nie jest zakazana i można ją spotkać w niektórych grupach, głównie u szlachty oraz u Lecajów. Wejście w związek małżeński ma charakter sakralny, odbywa się pod okiem mnicha i jest nierozerwalny, można jednak wstąpić w kolejny związek małżeński (aczkolwiek kobieta może mieć tylko jednego męża).

Małżeństwa w większości są aranżowane. Rodzice wybierają partnera dla swojego dziecka, często kierując się kwestiami typowo ekonomicznymi czy wpływowymi. Możliwe jednak jest odrzucenie tej propozycji, głównie gdy osoby, które mają wejść w związek szczerze się nie lubią. Kobieta ma prawo też odrzucić propozycję, gdy pojawiła się w czasie dzieciństwa, a jest już po rytuale przejścia. Kiedy jednak nie żyją rodzice, lub są w nieznanym miejscu, to sama zainteresowana osoba wybiera partnera — wtedy często na pierwszy plan wchodzą czynniki uczuciowe. Z tego powodu, powstała cała kultura ''šãs ľivë'', czyli ucieczki zakochanych z dala od domu. Z drugiej strony, córka może być adoptowana przez dalszą rodzinę, co sprawia, że nadal nie może podejmować decyzji o swoim przyszłym partnerze. Ponadto, jeżeli rodzice umrą, to aranżowane zaręczyny mogą zostać zerwane.

====Kazirodztwo====
W Surandralu ta cecha jest dość powszechna, w porównaniu z innymi krajami i wydaje się, że wynika z obowiązku małżeństwa z ngeliźmie. Inna wersja zakłada, że to zwyczaj przeniesiony z wcześniejszych kultur nad Thal Luék.

Niezależenie od tego, w czasie I Państwa Gjõów było to zjawisko bardzo powszechne, było natomiast karane w czasach panowania Arewa czy monarchii północnokejreńskiej. Nie znikło jednak całkowicie, niemniej jest w roku wspólnym dużo rzadsze i spotyka się głównie w następujących przypadkach:
* potomstwo nie może znaleźć partnera;
* w celu zachowania ''czystej krwi'' (występuje głównie u szlachty, paradoksalnie w większości pochodzenia kejreńskiego).
Od czasu przejęcia władzy przez dynastię Bozáós, pochodzenia arystokratycznego, zjawisko to w rodzinie monarszej było bardzo powszechne, co skończyło się ostatecznie całkowitym upośledzeniem fizycznym i psychicznym ostatniego władcy z tej dynastii, Khelesa III.

===Pogrzeb===
Praktykowaną od wielu lat formą pochówku u większości ludów jest ciałopalenie. Robi to się poprzez wzięcie ciała zmarłego na wzniesienie lub górę, gdzie po odprawieniu modłów dokonuje się kremacji. Najczęściej jako podłoże wykorzystuje się drewno sosny, łatwe do zdobycia w Mewacie, jednak często z braku laku erzacem może pełnić dowolne inne drewno. Według ngelizmu, po śmierci osoba szczęśliwa udaje się do bóstw, jeżeli zaś była im nieprzychylna zostaje skazana na reikarnację.

Dawniej osobę kremowano zaraz po śmierci, ale od ok. 8400 EK wszedł nakaz Haka, by pogrzeb odbył się dopiero dwa dni po śmierci. Miało to uniknąć powszechnych dawniej wpadek palenia żywcem osób, które uznano za zmarłych, ale były tylko zemdlałe czy po prostu zasnęły w dziwnych okolicznościach.

Godnym uwagi wyjątkiem w tradycji pochówku jest położony na północy kraju lud Ołłuch, który praktykuje od dawna jedynie grzebanie ludzi w kurhanach. Jest to zupełnie niecodzienne zjawisko w tych regionach (wszystkie sąsiednie ludy, nawet Habecjanie, ciałopalą w większym lub mniejszym stopniu). Niewiadomo dużo o początkach tego zwyczaju, gdyż sam lud ma dość nową historię i wiele lat nie był opisany. Niektórzy łączą to z kontrowersyjną teorią pochodzenia Ołłuchów z [[Arewia|Arewii]].

===Kary===
W Surandralu kary, ich rodzaje i wysokość bazują na tradycji kejreńskiej oraz zwyczajach religijnych, aczkolwiek bardziej obecnie tylko na tym pierwszym, gdyż ngelizm rezygnuje z większości konkretnych kar za przewinienia.

===Sztuka===
====Rzeźbiarstwo i malarstwo====
Surandral słynie z rzeźbiarstwa ('''मौस्तु दैन्''' ''móstë dén''), jego tradycje pochodzą od pradawnych czasów. Rzeźby ozdabiają wiele budynków, świątyń, są też elementami centrów miast. Ich wykonanie stoi na wysokim poziomie, co sprawia, że tworzone są rzeźby na obce życzenia, często wysyłane potem na eksport. Ulubionymi materiałami do wykonywania rzeźb są obsydian oraz piaskowiec, a także sprowadzany w dużej mierze zza granicy marmur.

Rzadko spotyka się malarstwo ('''मौस्तु खीब्''' ''móstë khib'') i nie ma dłuższych tradycji. W dużej mierze to wynika z klimatu na terenie Surandralu, który nie sprzyja długiemu żywotowi obrazom, w kontrze do rzeźb. Pewną rolę ma jednak malowanie różnych symboli.
====Muzyka====
Najpopularniejszymi instrumentami używanymi są carnyx , bębny, misy oraz rogi. Razem tworzą one zespół narzędzi do tworzenia typowo surandralskiej melodii, która na ogół charakteryzowała się dość powolnym brzmieniem, który miał skłaniać do refleksji. Taka muzyka wywodzi się z dawnej tradycji religijnej. Najczęściej nazywane są one '''णहीस् बीक्''' ''ňais bik'' „wolna melodia”. Z drugiej strony, melodię tworzone dla warstwy arystokratycznej są dużo bardziej żywe i takowe mają pochodzenie kejreńskie. Zwane są ogółowo '''णहीस् ऴं''' ''ňais ľhã'' „szybka melodia”.

====Literatura====
Zasadniczo literaturę surandralską można podzielić na dwa rodzaje:
* religijną — pisaną po starosurandralsku, związaną ściśle z religią i przyległymi tematami;
* pozareligijną — tu rozwija się obecny surandralski, który wypiera z tej funkcji język kejreński, opisuje tematy państwowe, społeczne, a także coraz prężniej rozwijającą się, chociaż nadal nieliczną, literaturę piękną.
Do niedawna znajomość pisma była ograniczona tylko dla mnichów (piszących w wegetującym starosurandralskim) oraz administracji państwowej (która najczęściej korzystała z obcego języka kejreńskiego). Obecny rozwój surandralskiego sprawił, że znaczna część szlachty i część mieszczan oraz kupców także zaczęło nabywać tą zdolność, jako praktyczną.

===Nastawienie do obcokrajowców===
Surandralczycy są dość nieprzychylni wobec obcym narodom, na co zapewne wpłynęły wojny z Erutią i Kaalpasem oraz długa okupacja kejreńska.

Zasadniczno, nie-mieszkańcy Surandralu mają ograniczony zasięg poruszania się po kraju. W ich zasięgu znajdują się tylko szlaki handlowe i okoliczne miasta. Wiele miast przez to jest zupełnie obcych dla obcokrajowców. Do niedostępnych miejsc należą też niektóre obiekty w miastach dostępnych, chociażby wielka świątynia w Talszkawanie. Za złamanie tych zasad grozi banicja dożywotnia.

Sytuacja ta zmieniła się w czasach Cesarstwa, kiedy to otworzono kraj dla obcych, co spowodowało przybycie imigrantów oraz wzrost rozwoju państwa.

==Symbole narodowe==
Oba symbole kraju — flaga i herb — mają długą historię.

Trójkolorowa flaga (sur. ''ñelkeë'') lub ''flaga mnisza'' (sur. ''zésgjõ'') zawdzięcza swój obecny wygląd symbolice religijnej. Niebieski oznacza boga ''Šooña'', boga wody, uważanej za świętość. Zielony symbolizuje boga życia ''Tẽpina'', zaś żółty, w tradycji surandralskiej kolor kobiety, nawiązuje do bogini płodności ''Nundazë''. Są to najważniejsi bogowie w panteonie i te kolory od wieków są powszechne w ngeliźmie, jako wyróżnik ''prawdziwej wiary''.

Umieszczanie ich na płótnie w formie trzech równoległych pasów nastąpiło w celu lepszej identyfikacji klasztorów (stąd nazwa ''zésgjõ''), później też ją zaczęto adaptować jako symbol całej warstwy mniszej, a na koniec awansowała na flagę całego organizmu państwowego. Umieszczanie trzech kolorów w poziomych pasach nie było rzadkie ówczas w tych okolicach, podobny układ ma chociażby flaga [[Erutia|Erutii]].

Herb prawdopodobnie jest jeszcze starszy i prawdopodobnie wywodzi się z dawnych sześciokątnej pieczęci. Jest jednak sporne, skąd pochodzi: czy jest rodzima i też związana z ngelizmem, czy przywędrowała z Kejrenu, pojawia się bowiem od czasów północnokejreńskich. Niezależnie od tego, oryginalna czerwono-żółta pieczęć też otrzymała (być może wtórnie) charakter religijny, a przez to narodowy — żółty tak jak na fladze oznacza płodność i boginię ''Nundazë'', czerwony zaś oznaczał boga wojny ''Jóšã'' (który współcześnie nie należy do najwyższej warstwy bóstw). Z czasem dodano też kolory dwóch najważniejszych bogów, a sam symbol stał się ośmiokątem.

==Religia==
{{Główny artykuł|Ngelizm}}
Religia Surandralu, Ngelizm (od ''ñel'' "trzy", związane z trójką najważniejszych bóstw), jest politeistyczna i charakteryzuje się dużym panteonem bóstw. Najważniejszymi są: ''Tẽpin'' — bóg życia, ''Šooñ'' — bóg wody, ''Nësej'' — bóg harmonii oraz ''Nundazë'' — bogini płodności. Panteon ten jest jednak dużo większy.

Według wierzeń, człowiek musiał uczynić kilka rzeczy dla bóstw. Były to: pielgrzymka do Talš Kaván, gdzie znajduje się największa świątynia ngelizmu, wejście w związek małżeński (niekiedy kazirodczy, ofiara z żywności dla bogów (gdyż według tych wierzeń, bogowie potrzebowali jedzenia od ludzi) oraz oczyszczenie. Oczyszczenie duszy składało się z przede wszystkim rytualnych myć, dbania o swe słowa, rezygnowania z niepotrzebnych rzeczy. Dawniej istniało wiele innych czynów dla bóstw, jednak wraz z rozwojem kulturalnym wiele z nich już zanikło.

Nad realizacją tych czynów oraz wyjaśnianiem zasad czuwają mnisi (sur. ''Gjõ''), zamieszkujący klasztory, które nierzadko posiadają też obok świątynię. Mnich ngelistyczny jest w tradycji surandralskiej najwyższą osobą w hierarchii społecznej. Istnieje kilka stopni wtajemniczenia mnicha, im bardziej jest wtajemniczony, tym bardziej jest uważany za czystszego i bliższego bogom. Dawniej to oni rządzili Surandralem na zgromadzeniach, jednak obecnie zaszły zmiany polityczne, które wyparły ten sposób sprawowania władzy. Mimo to, ''Gjõowie'' nadal są kluczową warstwą w polityce, są często wybierani na ''Žiinów''.

Wiarę reguluje także trójksiąg zwany jako ''gelnë'' "słowa boskie", który opisuje historię bogów oraz wyprawę boga Tẽpina przez świat.

Ngelizm wyraźnie tępi monoteizm, niemniej jednak, nie z powodu stricte religijnych. Wynika to z obrzydzenia bliskim, ale monoteistycznym ludem ''Âng Qo'or'' (sur. ''Háñ Kool''), znanego z wielu okrucieństw, jak wyrywanie serc żywcem czy stopniowe usuwanie mięśni żywym osobom. Wśród Surandralczyków narosło więc przekonanie, że morderca, okrutnik oraz monoteista to jest w zasadzie to samo<ref>Analogicznie wpż. np. połączenie komunizmu i Żydów w międzywojennych Niemczech</ref>. Prócz [[Ajdynir|Ajdyniru]] to prawdopodobnie jedyny tak silny antymonoteizm na całej planecie.

Historycznie, prócz ngelizmu w Surandralu istniała też inna rodzima, animistyczna religia — ''pharhi''. Dawniej powszechna na terenie Mevatu, w roku wspólnym mocno jednak już podupadła i wyznawana jest przez nieliczne grupy. Niewątpliwie jednak ''Pharhi'' mocno odcisnęło piętno na ngeliźmie, włączając niektóre bóstwa do panteonu (już uczłowieczeni) czy przyjmując różne mity — o boskim stworzeniu lasów mevackich, o krainiach ''Tilkháënë'' (lhe. ''Tiłohorino'', slhe. ''Tilokhārino'') oraz ''Džasmã'' (lhe. ''Džasman''), a także porzucono oryginalą wizję końca życia na tą bardziej pharhistyczną.

===Budownictwo sakralne===
Spotyka się dwa główne rodzaje budynków — klasztor i świątynie. Rzadko stosowaną konstrukcją jest piramida, będąca niekiedy postawą świątyni.

==Zliczanie czasu==
Surandral posiada własny kalendarz, zwany gionowskim lub surandralskim, powstały już w czasie I Państwa Gjõów (pierwszej historycznej państwowości Surandralczyków).

Lata są zliczane od czasu powstania I Państwa Gjõów, co oznacza, że 5432 EK = 1 ES (nie uwzględnia się roku zerowego, więc 5431 EK = -1 ES). Zasadniczo, 1 EK = 1 ES, ale nie istnieje osoby rok przestępny z 78 dniami — co 3000 lat jest 77 dni, co sprawia, że kalendarz surandralski z czasem się spóźnia<ref>w roku wspólnym spóźnienie to wynosi jeden dzień</ref>. Od czasów kejreńskich lata przestępne wypadają w tym samym czasie, co w [[Vezdāŝaular|vezdāŝaularze]] (i w kalendarzu wspólnym).

Rok zaczyna się w przesilenie letnie i dzieli się na trzy miesiące: ''ñuwë'', ''jeak'' oraz ''phámak''. Każdy z nich ma 25 dni w zwykłym roku. Co 5 lat do miesiąca ''phamak'' dodaje się 26. dzień, co 150 lat 26 dni mają ''jeak'' i ''phamak''.

Lata z rokiem przestępnym mającym 77 dni: (...) 3116, 3268, 3418, 3568 (9000 EK), 3718, 3858 etc.
==Triwia==
* Surandral za swojego arcynemezis uznaje [[Erutia|Erutię]];
* Względny egalitaryzm płci w Surandralu (przynajmniej u Surandralczyków i Lecajów) zupełnie kontrastuje z matriarchatami i patriarchatami występującymi na północ i zachód od kraju;
* Surandral ma bardzo nierównomiernie rozłożoną ludność. Koncentruje się w Tomkodzie oraz w mniejszym stopniu dolinie Ihy oraz Žoini, zaś im dalej od nich, tym mniejsza gęstość zaludnienia.

==Przypisy==
<references/>

{{Państwa Kyonu}}

[[Kategoria:Surandral]] [[Kategoria:Góry Żelazne]] [[Kategoria:Kyon]] [[Kategoria:Państwa Kyonu]]

Język dapelski

2025-09-23T10:03:20Z

Grímkel:

{{język
| kolor = #006633
| nazwa = Język dapelski
| nazwa własna = Dapeln mentehs
| twórca = [[User:Grímkel|Grímkel]] w 2025
| nazwa conworldu = [[Kyon]]
| państwa = [[Królestwo Daplów|Daplia]] (urzędowy)
| regiony = [[Półwysep Piri]]
| alfabet = pismo dapelskie, alfabet łaciński
| typologia = fleksyjny, polisyntetyczny SOV
| klasyfikacja =
[[Języki tiablajskie]]
: '''Język dapelski'''
}}
{{słownik}}
'''Język dapelski''' (dpl. ''Dapeln mentehs'' [{{IPA|ˈdäpɛln 'mɛntɛxs}}]) — język stworzony przez [[Użytkownik:Grímkel|Grzymkła]] dla [[Projekt Kyon|projektu Kyon]]. Jest to język fleksyjny i polisynentyczny, inspirowany językami germańskimi i mezoamerykańskimi.

Wewnątrz [[Kyon|konworldu]] jest językiem urzędowym [[Królestwo Daplów|królestwa Daplów]] na [[Półwysep Piri|półwyspie Piri]]. Jest to także język mniejszości [[Daplowie Południowi|południowodapelskiej]] w [[Erutia|Erutii]].
==Fonologia==
===Samogłoski===
{|class=wikitable style="text-align:center"
|-
!
!Przednie
!Centralne
!Tylne
|-
!Przymknięte
|{{IPA|i}} ''<nowiki></nowiki>'' • {{IPA|y}} ''<ü>''
|
|{{IPA|u}} ''<nowiki></nowiki>''
|-
!Środkowe
|{{IPA|ɛ}} ''<e>'' • {{IPA|œ}} ''<ö>''
|{{IPA|ə}} ''<y>''
|{{IPA|ɔ}} ''<o>''
|-
!Otwarte
|
|{{IPA|ä}} ''<a>''
|
|}

===Dyftongi===
W języku dapelskim występują 3 dyftongi:

* '''ai''' — [{{IPA|äi}}]
* '''yi''' — [{{IPA|əi}}]
* '''yu''' — [{{IPA|əu}}]

===Spółgłoski===
{| class="wikitable" style=text-align:center width="40%" min-width="350px"
|-
! colspan="2" |
!Wargowe
!Zębowe
!Dziąsłowe
!Miękkopod.
! Twardopodniebienne
|-
! colspan="2" align="center" | Nosowe
| align="center" | {{IPA|m}} ''<m>''
|
| align="center" | {{IPA|n}} ''<n>''
| align="center" | {{IPA|ɲ}} ''<ň>''
|{{IPA|ŋ}} ''<ñ>''
|-
! rowspan="2" style="text-align:left" |'''Zwarte'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align="center" | {{IPA|p}} ''<nowiki></nowiki>''
| align="center" | {{IPA|t}} ''<n>''
|
|
| align="center" | {{IPA|k}} ''<k>''
|-
! style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
| align="center" | {{IPA|b}} ''<nowiki></nowiki>''
| align="center" | {{IPA|d}} ''<d>''
|
|
| align="center" | {{IPA|g}} ''<g>''
|-
! style="text-align:left" |'''Afrykaty'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
|
|
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|t͡ɕ}} ''<č>''
|
|-
! rowspan="2" style="text-align:left" |'''Szczelinowe'''
! style="text-align:left" |bezdźwięczne
| align="center" | {{IPA|f}} ''<f>''
|{{IPA|s}} ''<nowiki><s></nowiki>''
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|ɕ}} ''<š>''
| align="center" | {{IPA|x}} ''<h>''
|-
! style="text-align:left" |'''dźwięczne'''
| align="center" | {{IPA|v}} ''<v>''
|{{IPA|z}} ''<z>''
| align="center" |
| align="center" | {{IPA|ʑ}} ''<ž>''
|
|-
! colspan="2" align="center" | Aproksymanty
|
| align="center" |
|{{IPA|l}} ''<l>''
| align="center" | {{IPA|j}} ''<j>''
| align="center" |
|}
Spółgłoski dźwięczne są ubezdźwięczniane na końcu wyrazu i przed spółgłoską bezdźwięczną. Spółgłoski [b], [d] i [g] są poddane lenicji do szczelinowych na końcu wyrazu i przed spółgłoską:

labe → laf (ubezdźwięcznienie i lenicja)

===Struktura sylaby===
W dapelskim dopuszczalny model sylaby to (s)(C)(L)V(L)(C)(s), gdzie „L“ oznacza /{{IPA|n}}/ lub /{{IPA|l}}/.

===Zmiany fonologiczne===
Zmiany fonologiczne z pratiablajskiego do dapelskiego:
:m̥ l̥ n̥ ŋ̥ → m l n ŋ
:Vːj Vːw → Vj Vw
:wew → wow
:joj → jej
:juj → ij
:wiw → uw
:aw → ɔː
:ew → jɔː
:ow → uː
:ej → iː
:oj → wɛː
:aj → ɛː
:Cj → Cj
:Ci → Cji
:V(-i)Cj →V(-i)jCj
:(...)

==Pismo==
Do zapisu języka dapelskiego używa się rodzimego pisma dapelskiego, które jest pismem logograficznym i jest podstawową formą zapisu języka w konworldzie. Poza konworldem używany jest również zapis alfabetem łacińskim.
==Gramatyka==

=== Czasownik ===
W języku dapelskim czasowniki odmieniają się przez liczby, osoby i tryboaspekty. Osobę i liczbę oznacza się prefiksami, a aspekty sufiksami.

==== Tryboaspekty ====
W języku dapelskim istnieje dziesięć tryboaspektów:

* Progresywny — używany do określania czynności, która była w trakcie wykonywania w czasie punktu odniesienia;
* Dokonany — używany do określania czynności, która była już wykonana w czasie punktu odniesienia;
* Niedokonany — używany do określania czynności, która jest niedokończona w czasie punktu odniesienia, można dosłownie go tłumaczyć „mam jeszcze nie zrobione”;
* Zaprzeszły — używany do określania czynności, której efekt nie jest już widoczny w czasie punktu odniesienia — przykładem zdania używającego tego tryboaspektu jest „Ten las '''spłonął''' (ale już odrósł).”;
* Habitualny — używany do określania czynności, która wydarza się co jakiś czas.
* Przyszły — używany do określenia czynności przyszłej w stosunku do czasu odniesienia.
* Irrealny — używany do określenia czynności która miała się wydarzyć w czasie punktu odniesienia np. „Przyjechali, zanim '''ugotowaliśmy''' obiad. (Zostało to nam przerwane)”;
* Admonitywny — używany do ostrzeżenia przed wykonaniem czynności np. „'''Strzeż się wchodzić''' do lasu.”;
* Optatywny — używany do określania życzeń i rozkazów rozmówcy np. „'''Obyś szedł'''”.
* Dezyderatywny — używany do określania pragnień podmiotu np. „'''Chce iść'''”.

==== Koniugacja prefiksowa ====
Czasowniki odmieniają się bipersonalnie, a nawet tripersonalnie.
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|lü–
|leny–
|li–
|ly–
|lefs–
|lehs–
|leñs–
|lemi–
|-
!'''II.poj.'''
|mü–
|meny–
|myi–
|my–
|mefs–
|mehs–
|meñs–
|memi–
|-
!'''III.poj'''
|ü–
|eny–
|e–
|∅–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|-
!'''III.obw'''
|tü–
|teny–
|ti–
|ty–
|tefs–
|tehs–
|teñs–
|temi–
|-
!'''I.mn.in'''
|bü–
|beny–
|bi–
|by–
|befs–
|behs–
|beñs–
|bemi–
|-
!'''I.mn.eks'''
|hü–
|heny–
|hi–
|hy–
|hefs–
|hehs–
|heñs–
|hemi–
|-
!'''II.mn'''
|ñü–
|ñeny–
|ñyi–
|ñy–
|ñefs–
|ñehs–
|ñeñs–
|ñemi–
|-
!'''III.mn'''
|zü–
|zeny–
|zi–
|zy–
|zefs–
|zehs–
|zeñs–
|zemi–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|lö–
|leN–
|li–
|le–
|lefs–
|lehs–
|leñs–
|lemi–
|-
!'''II.poj.'''
|mö–
|meN–
|myi–
|me–
|mefs–
|mehs–
|meñs–
|memi–
|-
!'''III.poj'''
|ö–
|eN–
|e–
|∅–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|-

!'''III.obw'''
|tö–
|teN–
|ti–
|te–
|tefs–
|tehs–
|teñs–
|temi–
|-
!'''I.mn.in'''
|bö–
|beN–
|bi–
|be–
|befs–
|behs–
|beñs–
|bemi–
|-
!'''I.mn.eks'''
|hö–
|heN–
|hi–
|he–
|hefs–
|hehs–
|heñs–
|hemi–
|-
!'''II.mn'''
|ñö–
|ñeN–
|ñyi–
|ñe–
|ñefs–
|ñehs–
|ñeñs–
|ñemi–
|-
!'''III.mn'''
|zö–
|zeN–
|zi–
|ze–
|zefs–
|zehs–
|zeñs–
|zemi–
|}
W powyższych tabelach „N“ oznacza spółgłoskę nosową o tym samym miejscu artykulacji co następująca spółgłoska.

Prefiksy osobowe zakończone na spółgłoskę wywołują alternację następującej po nich bezdźwięcznej głoski szczelinowej:

f → p

h → k

s → t (nie dotyczy zbitek spółgłoskowych poza zbitką „sl“)

š → č

Tripersonalną odmianę tworzy się w następujący sposób:
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie dalsze'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''prefiks bipersonalny'''
'''(z twardej koniugacji)'''
!'''(...)ö–'''
|(...)ölu–
|(...)önu–
|(...)ömel–
|(...)ötel–
|(...)öfs–
|(...)öhs–
|(...)öñs–
|(...)ömi–
|-
!'''(...)eN–'''
|(...)enlu–
|(...)ennu–
|(...)emel–
|(...)entel–
|(...)embes–
|(...)eñkes–
|(...)eññes–
|(...)emmi–
|-
!'''(...)i–'''
|(...)ilu–
|(...)inu–
|(...)imel–
|(...)itel–
|(...)ifs–
|(...)ihs–
|(...)iñs–
|(...)imi–
|-

!'''(...)yi–'''
|(...)yilu–
|(...)yinu–
|(...)yimel–
|(...)yitel–
|(...)yifs–
|(...)yihs–
|(...)yiñs–
|(...)yimi–
|-
!'''(...)e–'''
|(...)elu–
|(...)enu–
|(...)emel–
|(...)etel–
|(...)efs–
|(...)ehs–
|(...)eñs–
|(...)emi–
|-
!'''(...)Cs–'''
|(...)Cslu–
|(...)Csnu–
|(...)Csmel–
|(...)Cstel–
|(...)Csbes–
|(...)Cskes–
|(...)Csñes–
|(...)Csmi–
|-
!'''(...)mi–'''
|(...)milu–
|(...)minu–
|(...)mimel–
|(...)mitel–
|(...)mifs–
|(...)mihs–
|(...)miñs–
|(...)mimi–
|-
!'''∅–'''
|lu–
|nu–
|mel–
|tel–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''CZASOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''dopełnienie dalsze'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''prefiks bipersonalny'''
'''(z twardej koniugacji)'''
!'''(...)ö–'''
|(...)ölyi–
|(...)önyi–
|(...)ömel–
|(...)ötel–
|(...)öfs–
|(...)öhs–
|(...)öñs–
|(...)ömi–
|-
!'''(...)eN–'''
|(...)enlyi–
|(...)ennyi–
|(...)emel–
|(...)entel–
|(...)embes–
|(...)eñkes–
|(...)eññes–
|(...)emmi–
|-
!'''(...)i–'''
|(...)ilyi–
|(...)inyi–
|(...)imel–
|(...)itel–
|(...)ifs–
|(...)ihs–
|(...)iñs–
|(...)imi–
|-

!'''(...)yi–'''
|(...)yilyi–
|(...)yinyi–
|(...)yimel–
|(...)yitel–
|(...)yifs–
|(...)yihs–
|(...)yiñs–
|(...)yimi–
|-
!'''(...)e–'''
|(...)elyi–
|(...)enyi–
|(...)emel–
|(...)etel–
|(...)efs–
|(...)ehs–
|(...)eñs–
|(...)emi–
|-
!'''(...)Cs–'''
|(...)Cslyi–
|(...)Csnyi–
|(...)Csmel–
|(...)Cstel–
|(...)Csbes–
|(...)Cskes–
|(...)Csñes–
|(...)Csmi–
|-
!'''(...)mi–'''
|(...)milyi–
|(...)minyi–
|(...)mimel–
|(...)mitel–
|(...)mifs–
|(...)mihs–
|(...)miñs–
|(...)mimi–
|-
!'''∅–'''
|lyi–
|nyi–
|mel–
|tel–
|bes–
|hes–
|ñes–
|mi–
|}
==== Koniugacja sufiksowa ====
{| class="wikitable"
!
!'''Prog.'''
!'''Dok.'''
!'''Niedok.'''
!'''Zaprz.'''
!'''Habit.'''
!'''Przysz.'''
!'''Irreal.'''
!'''Admon.'''
!'''Optat.'''
!'''Dezyd.'''
|-
! '''e-koniugacja'''
|–s
|V̈–el
|–ef
|–esel
|–y
|–epen
|V̈–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''a-koniugacja'''
|–s
|V̈–el
|–ef
|–esel
|–e
|–epen
|V̈–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''i-konigacja'''
|Ȼ–s
| Ȼ–el
|–ef
|–esel
|–y
|–epen
|Ȼ–els
|–et
|–∅
|–eh
|-
!'''l-koniugacja'''
|–eLs
|–yLel
|–eLef
|–eLtel
|–yL
|Ȼ–Lepen
|Ȼ–Lels
|–eLt
|Ȼ–eL
|–eLk
|-
!'''s-koniugacja'''
|–es
|–yzel
|–ezef
|–estel
|–ys
|Ȼ–zepen
|Ȼ–zels
|–est
|Ȼ–s
|–esk
|}
„L“ oznacza „l“ lub „n“.

Ȼ oznacza utratę miękkości poprzedzającej spółgłoski:

č → k

š → h

ž → g (w przypadku sufiksu „–s“ i „–∅“ zachodzi tutaj regularna lenicja z ubezdźwięcznieniem do „h“)

V̈ oznacza przegłos poprzedniej samogłoski. Nie zachodzi, jeśli sufiks i tę samogłoskę dzieli więcej niż jedna spółgłoska.

ai, a → e

o, ö → ü

e, i → i

y → y, yi

u, yi → yi

==== Sufiksy zmieniające walencję ====
Do czasownika można dodać sufiksy, które mogą dodać lub odjąć ilość dozwolonych argumentów czasownika. Te sufiksy są dodawane bezpośrednio po temacie czasownika.

# strona bierna — sufiks „–as/ejas“
# strona kauzatywna — sufiks „–esöt/–töt“
# strona aplikatywna — sufiks „–min“

{| class="wikitable"
!
!'''forma optatywu'''
!'''bierna'''
!'''kauzatywna'''
!'''aplikatywna'''
|-
! '''e-koniugacja'''
|–∅
|–ejas
|–esöt
|–min
|-
!'''a-koniugacja'''
|–∅
|–ejas
|–esöt
|–min
|-
!'''i-konigacja'''
|–∅
|–ejas
| –esöt
|–min
|-
!'''l-koniugacja'''
|Ȼ–eL
|–yLas
|Ȼ–eLtöt
|Ȼ–eLmin
|-
!'''s-koniugacja'''
|Ȼ–s
|–yzas
|Ȼ–stöt
|Ȼ–smin
|}
=== Rzeczownik ===
Każdy rzeczownik ma trzy formy: niespecyficzną, będącą podstawową formą rzeczownika, specyficzną pojedynczą i specyficzną mnogą. Rzeczowniki mają siedem odmian:

* e-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę,
* y-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę,
* s-odmiana — rzeczowniki zakończone na spółgłoskę + „s“,
* n-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone na „en“,
* l-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone na „el“,
* j-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone samogłoskami „e“ i „y“,
* w-odmiana — rzeczowniki dwusylabowe zakończone samogłoskami „o“ i „y“.
Poza tym rzeczowniki poprzez dodanie odpowiednich prefiksów do formy niespecyficznej można utworzyć rzeczowniki posesywne o znaczeniu: [podmiot] jest [posiadacza] X np. ''li–dap'' „on jest moim lasem“.

==== Odmiana rzeczowników sufiksowa ====
Rzeczowniki odmienia się w następujący sposób:
{| class="wikitable"
!
!'''forma niespecyficzna'''
!'''forma specyficzna pojedyncza'''
!'''forma specyficzna mnoga'''
|-
! '''e-odmiana'''
|–∅
|–e
|Ȼ–en
|-
!'''y-odmiana'''
|–∅
|–y / V̈–y
|Ȼ–en
|-
!'''s-odmiana'''
|Ȼ–s
| –ys
|–ezen
|-
!'''n-odmiana'''
|Ȼ–en
|–yn
|–enen
|-
!'''l-odmiana'''
|Ȼ–el
|–yl
|–eln
|-
!'''j-odmiana'''
|–V
|–i
|–in
|-
!'''w-odmiana'''
|–V
|–yu
|–yun
|}
Powyższą odmianę można zaaplikować do czasowników, aby utworzyć rzeczowniki odczasownikowe:

''–hab–'' „jeść“

''heñskafs —'' „my was zjadamy“

''heñskabys —'' „zjadanie was przez nas“

''heñskabel —'' „my was zjedliśmy“

''heñskabyl —'' „zjedzenie was przez nas“

''heñskabeh —'' „my chcemy was zjeść“

''heñskafke —'' „nasze pragnienie zjedzenia was“

Jak można zauważyć w ostatnim przykładzie dodanie końcówki formy określonej powoduje zanik samogłoski „e“ w przedostatniej sylabie niektórych sufiksów czasownika. Jako inny przykład można podać:

''heñskabef —'' „my was jeszcze nie dojedliśmy“

''heñskafpe —'' „niedojedzenie was przez nas“

==== Odmiana rzeczowników prefiksowa ====
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''RZECZOWNIKI REGULARNE'''
'''MIĘKKIE'''
! colspan="8" |'''posiadacz'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|leli–
|lyny–
|ly–
|lytu–
|lef(e)N–
|leh(e)N–
|leñ(e)N–
|lem(e)N–
|-
!'''II.poj.'''
|meli–
|myny–
|my–
|mytu–
|mef(e)N–
|meh(e)N–
|meñ(e)N–
|mem(e)N–
|-
!'''III.poj'''
|li–
|ny–
|∅–
|tu–
|beN–
|heN–
|ñeN–
|meN–
|-
!'''III.obw'''
|teli–
|tyny–
|ty–
|tytu–
|tef(e)N–
|teh(e)N–
|teñ(e)N–
|tem(e)N
|-
!'''I.mn.in'''
|beli–
|byny–
|by–
|bytu–
|bef(e)N–
|beh(e)N–
|beñ(e)N–
|bem(e)N–
|-
!'''I.mn.eks'''
|heli–
|hyny–
|hy–
|hytu–
|hef(e)N–
|heh(e)N–
|heñ(e)N–
|hem(e)N–
|-
!'''II.mn'''
|ñeli–
|ñyny–
|ñy–
|ñytu–
|ñef(e)N–
|ñeh(e)N–
|ñeñ(e)N–
|ñem(e)N–
|-
!'''III.mn'''
|zeli–
|zyny–
|zy–
|zytu–
|zef(e)N–
|zeh(e)N–
|zeñ(e)N–
|zem(e)N–
|}
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |'''RZECZOWNIKI REGULARNE'''
'''TWARDE'''
! colspan="8" |'''posiadacz'''
|-
!'''I.poj.'''
!'''II.poj.'''
!'''III.poj'''
!'''III.obw'''
!'''I.mn.in'''
!'''I.mn.eks'''
!'''II.mn'''
!'''III.mn'''
|-
! rowspan="8" |'''podmiot'''
!'''I.poj.'''
|leli–
|lyN–
|le–
|lytu–
|lef(e)N–
|leh(e)N–
|leñ(e)N–
|lem(e)N–
|-
!'''II.poj.'''
|meli–
|myN–
|me–
|mytu–
|mef(e)N–
|meh(e)N–
|meñ(e)N–
|mem(e)N–
|-
!'''III.poj'''
|li–
|ne–
|∅–
|tu–
|beN–
|heN–
|ñeN–
|meN–
|-
!'''III.obw'''
|teli–
|tyN–
|te–
|tytu–
|tef(e)N–
|teh(e)N–
|teñ(e)N–
|tem(e)N–
|-
!'''I.mn.in'''
|beli–
|byN–
|be–
|bytu–
|bef(e)N–
|beh(e)N–
|beñ(e)N–
|bem(e)N–
|-
!'''I.mn.eks'''
|heli–
|hyN–
|he–
|hytu–
|hef(e)N–
|heh(e)N–
|heñ(e)N–
|hem(e)N–
|-
!'''II.mn'''
|ñeli–
|ñyN–
|ñe–
|ñytu–
|ñef(e)N–
|ñeh(e)N–
|ñeñ(e)N–
|ñem(e)N–
|-
!'''III.mn'''
|zeli–
|zyN–
|ze–
|zytu–
|zef(e)N–
|zeh(e)N–
|zeñ(e)N–
|zem(e)N–
|}
W powyższych tabelkach „(e)“ oznacza samogłoskę "e" przed tematami zaczynającymi się na spółgłoskę i brak samogłoski przed tematami samogłoskowymi.

=== Zdania podrzędne ===
W języku dapelskim zdania podrzędne tworzy się poprzez ich nominalizację sufiksem specyficzności. W przeciwieństwie do języka polskiego zdanie podrzędne musi zawierać głowę np:

''Eluse hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka.“

''Eluse hihabys taks. —'' „Erutańczyk, którego zjadamy, jest smaczny.“

Czasowniki statyczne (odpowiedniki przymiotników) nie są nominalizowane:

''Eluse taks.'' — „Erutańczyk jest smaczny.“

''Eluse taks hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka, który jest smaczny.“

==== Mowa niezależna ====
W dapelskim nie występuje mowa zależna. Zdania podrzędne w zdaniach z czasownikami takimi jak „myśleć“ i „mówić“ są wypowiadane z tą samą osobą, z którą zostały pomyślane i wypowiedziane, nie potrzebują także sufiksu nominalizacyjnego:

''Eluse hihafs.'' — „Zjadamy Erutańczyka.“

''Eluse hihafs zylaiks.'' — „Pomyśleli, że zjadają Erutańczyka.“

==Przypisy==
<references/>
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]
[[Kategoria:Medengia]]
[[Kategoria:Języki Tiablajskie]]
[[Kategoria:Użytkownik:Grímkel]]

Królestwo Daplów

2025-09-23T08:06:53Z

Grímkel:

Słownik:Język dapelski

2025-09-22T19:42:16Z

Grímkel: Utworzono nową stronę "*'''ail''' – leczyć; z pratiablajskiego "aalhe" *'''an''' – woda; z pratiablajskiego "ane" *'''baf''' – mięso; z pratiablajskiego "fape" *'''befel''' – słoń; z pratiablajskiego "fepli" *'''besk''' – pastwisko; z pratiablajskiego "fesha" *'''byins''' – ręka; z pratiablajskiego "fiinsu" *'''böp''' – syn; z pratiablajskiego "foobu" *'''dap''' – las; z pratiablajskiego "thiaba" *'''del''' – plecy; z pratiablajskiego "thali" *'''desy''' – burza…"

*'''ail''' – leczyć; z pratiablajskiego "aalhe"
*'''an''' – woda; z pratiablajskiego "ane"
*'''baf''' – mięso; z pratiablajskiego "fape"
*'''befel''' – słoń; z pratiablajskiego "fepli"
*'''besk''' – pastwisko; z pratiablajskiego "fesha"
*'''byins''' – ręka; z pratiablajskiego "fiinsu"
*'''böp''' – syn; z pratiablajskiego "foobu"
*'''dap''' – las; z pratiablajskiego "thiaba"
*'''del''' – plecy; z pratiablajskiego "thali"
*'''desy''' – burza; z pratiablajskiego "thjatej"
*'''deš''' – powietrze; z pratiablajskiego "thahja"
*'''din''' – krzesiwo; z pratiablajskiego "thajnha"
*'''dyl''' – fala; z pratiablajskiego "thilhe"
*'''ele''' – jagnię; z pratiablajskiego "elhoj"
*'''eln''' – trup; z pratiablajskiego "elno"
*'''en''' – ciało; z pratiablajskiego "anja"
*'''esel''' – łysy; z pratiablajskiego "etle"
*'''faih''' – insekt; z pratiablajskiego "paaho"
*'''fent''' – pole; z pratiablajskiego "pendi"
*'''flekel''' – wolność; z pratiablajskiego "plegla"
*'''fliň''' – spać; z pratiablajskiego "pleñje"
*'''flys''' – baran; z pratiablajskiego "plite"
*'''fohe''' – góra; z pratiablajskiego "pokaj"
*'''fom''' – krowa; z pratiablajskiego "pomo"
*'''fos''' – ród, rodzina; z pratiablajskiego "fose"
*'''fyi''' – brat; z pratiablajskiego "pejo"
*'''fyk''' – krewniak; z pratiablajskiego "piga"
*'''föks''' – król; z pratiablajskiego "poogas"
*'''gan''' – dłoń; z pratiablajskiego "hane"
*'''glel''' – cielę; z pratiablajskiego "hlela"
*'''gli''' – błoto; z pratiablajskiego "hlaje"
*'''glüs''' – deszcz; z pratiablajskiego "hloti"
*'''goh''' – stajnia; z pratiablajskiego "hoha"
*'''gok''' – ciemny; z pratiablajskiego "hoge"
*'''gol''' – wnuk; z pratiablajskiego "holhal"
*'''hah''' – konkubina; z pratiablajskiego "kaho"
*'''hail''' – ojciec żony; z pratiablajskiego "kaale"
*'''hlaif''' – prawda; z pratiablajskiego "klaafa"
*'''hlaih''' – byk; z pratiablajskiego "klaaha"
*'''hlyi''' – studnia, źródełko; z pratiablajskiego "klijo"
*'''hlyš''' – noga; z pratiablajskiego "klihi"
*'''hneh''' – żona syna; z pratiablajskiego "kneka"
*'''it''' – osa, pszczoła; z pratiablajskiego "aajdo"
*'''jah''' – samica; z pratiablajskiego "jahe"
*'''jais''' – poukładać, uporządkować; z pratiablajskiego "jaato"
*'''jais''' – rodzic; z pratiablajskiego "jaasu"
*'''jaskel''' – rzeka, strumień, potok; z pratiablajskiego "jaskli"
*'''jat''' – dziecko; z pratiablajskiego "jadu"
*'''jet''' – łokieć; z pratiablajskiego "jedu"
*'''jiš''' – jezioro; z pratiablajskiego "jeehi"
*'''jogel''' – ojciec męża; z pratiablajskiego "johle"
*'''jyu''' – mgła, para wodna; z pratiablajskiego "ewo"
*'''kipel''' – niedźwiedź; z pratiablajskiego "gojbli"
*'''lain''' – jaskinia; z pratiablajskiego "laanwi"
*'''lal''' – pierś; z pratiablajskiego "lalo"
*'''lef''' – broda; z pratiablajskiego "lafi"
*'''leh''' – ślad; z pratiablajskiego "leha"
*'''lelt''' – syn siostry; z pratiablajskiego "lelde"
*'''len''' – ojciec; z pratiablajskiego "lhen"
*'''len''' – ucho; z pratiablajskiego "lene"
*'''les''' – proch; z pratiablajskiego "leso"
*'''lil''' – siostra matki; z pratiablajskiego "lelje"
*'''limp''' – grób; z pratiablajskiego "lheenba"
*'''lin''' – syn brata; z pratiablajskiego "leena"
*'''lint''' – córka brata; z pratiablajskiego "leendi"
*'''lint''' – piękny; z pratiablajskiego "leenda"
*'''lis''' – dziecko (syn lub córka); z pratiablajskiego "leeti"
*'''lon''' – brat ojca; z pratiablajskiego "lono"
*'''londel''' – córka; z pratiablajskiego "lonthlo"
*'''lyf''' – mężczyzna; z pratiablajskiego "lipe"
*'''lyhel''' – ogień, płomień; z pratiablajskiego "liklo"
*'''lyi''' – gęś; z pratiablajskiego "lejo"
*'''lyl''' – ryba; z pratiablajskiego "lilo"
*'''lyn''' – kość; z pratiablajskiego "lini"
*'''lys''' – świnia; z pratiablajskiego "lisa"
*'''lysp''' – kamień; z pratiablajskiego "lisbe"
*'''lyt''' – spłodzić; z pratiablajskiego "lidi"
*'''lyt''' – zaganiać zwierzęta; z pratiablajskiego "luda"
*'''man-''' – sufiks melioratywny; z pratiablajskiego ""
*'''mem''' – matka; z pratiablajskiego "mami"
*'''mil''' – kot; z pratiablajskiego "meelo"
*'''moh''' – koźlę; z pratiablajskiego "moke"
*'''mon''' – dziewczynka; z pratiablajskiego "mona"
*'''myf''' – palec; z pratiablajskiego "mife"
*'''myigel''' – łajno; z pratiablajskiego "miihal"
*'''myis''' – gwiazda; z pratiablajskiego "muutjo"
*'''myn''' – dym; z pratiablajskiego "mino"
*'''myt''' – twarz; z pratiablajskiego "midi"
*'''nail''' – jasny, światło; z pratiablajskiego "naalli"
*'''nais''' – oddychać; z pratiablajskiego "naathe"
*'''nan''' – szczęście; z pratiablajskiego "nan"
*'''nas''' – siostra matki; z pratiablajskiego "nate"
*'''naspel''' – skrzydło; z pratiablajskiego "nasble"
*'''nasty''' – lis; z pratiablajskiego "nwastej"
*'''neh''' – piorun; z pratiablajskiego "nehwa"
*'''nem''' – zatoka; z pratiablajskiego "nema"
*'''nes''' – ziemia, gleba, kraj; z pratiablajskiego "njathi"
*'''neš''' – osioł; z pratiablajskiego "nhaahi"
*'''nil''' – wąż; z pratiablajskiego "nelhjo"
*'''nil-''' – nowy, neo-; z pratiablajskiego "nila"
*'''nosel''' – wół; z pratiablajskiego "notlo"
*'''not''' – lód, śnieg; z pratiablajskiego "node"
*'''nyfs''' – pseudo-; z pratiablajskiego "nipjas"
*'''nyi''' – zwierzę; z pratiablajskiego "nhejo"
*'''nyihel''' – choroba roślin; z pratiablajskiego "nukil"
*'''nyily''' – prostytutka; z pratiablajskiego "nhiilej"
*'''nyl''' – koza; z pratiablajskiego "nilhi"
*'''nyn''' – matka męża; z pratiablajskiego "nhini"
*'''nys''' – mysz; z pratiablajskiego "niti"
*'''nytel''' – piasek; z pratiablajskiego "nhwidal"
*'''nyš''' – cień; z pratiablajskiego "niki"
*'''nüs''' – oko; z pratiablajskiego "notja"
*'''op''' – pies; z pratiablajskiego "obe"
*'''ozeň''' – kaczka; z pratiablajskiego "osñhi"
*'''pemel''' – córka siostry; z pratiablajskiego "bjamhjal"
*'''pen''' – zapalić; z pratiablajskiego "baanhi"
*'''penfs''' – potomek; z pratiablajskiego "bjenfis"
*'''pyzen''' – warchlak; z pratiablajskiego "bison"
*'''san''' – droga; z pratiablajskiego "tana"
*'''sat''' – robak; z pratiablajskiego "tado"
*'''selč''' – kozioł; z pratiablajskiego "telki"
*'''sem''' – kaszleć; z pratiablajskiego "tamje"
*'''sen''' – wdowa; z pratiablajskiego "tene"
*'''ses''' – podbródek, szczęka; z pratiablajskiego "tati"
*'''set''' – siostra; z pratiablajskiego "tedo"
*'''sif''' – dym; z pratiablajskiego "tepi"
*'''slyh''' – góra; z pratiablajskiego "tlihu"
*'''slyizel''' – wieprz; z pratiablajskiego "tliisli"
*'''sont''' – ożenić się, wyjść za mąż; z pratiablajskiego "tonde"
*'''sos''' – pogrzebać; z pratiablajskiego "tose"
*'''sot''' – świat; z pratiablajskiego "toda"
*'''su''' – przodek; z pratiablajskiego "tiwo"
*'''sun''' – ugryźć; z pratiablajskiego "tuunnje"
*'''syf''' – ptak; z pratiablajskiego "tipi"
*'''syi''' – mąż córki; z pratiablajskiego "tijo"
*'''syis''' – samiec; z pratiablajskiego "tusi"
*'''syp''' – księżyc; z pratiablajskiego "tiba"
*'''syt''' – chłopiec; z pratiablajskiego "tida"
*'''syzen''' – walczyć; z pratiablajskiego "tisen"
*'''sön''' – wilk; z pratiablajskiego "tjoona"
*'''tah''' – umrzeć; z pratiablajskiego "dake"
*'''taln''' – krew; z pratiablajskiego "dalhan"
*'''tene''' – kura; z pratiablajskiego "djenwoj"
*'''tyn''' – siostra ojca; z pratiablajskiego "dine"
*'''tynt''' – wiatr; z pratiablajskiego "dinde"
*'''tüm''' – stopa; z pratiablajskiego "domhi"
*'''vyi''' – wyspa; z pratiablajskiego "wije"
*'''vyt''' – jeleń; z pratiablajskiego "wida"
*'''yih''' – pył; z pratiablajskiego "ejhu"
*'''yis''' – ręka; z pratiablajskiego "iiti"
*'''yl''' – słońce; z pratiablajskiego "ilhe"
*'''yn''' – brat matki; z pratiablajskiego "ino"
*'''zaink''' – wybrzeże; z pratiablajskiego "saankwe"
*'''zal''' – siostra ojca; z pratiablajskiego "salo"
*'''zefel''' – niebo, pogoda; z pratiablajskiego "sepli"
*'''zek''' – kichać; z pratiablajskiego "sega"
*'''zot''' – drzewo; z pratiablajskiego "sode"
*'''zyi''' – klatka piersiowa; z pratiablajskiego "sejo"
*'''zyt''' – matka żony; z pratiablajskiego "sidja"
*'''ñil''' – kobieta; z pratiablajskiego "ñeli"
*'''üš''' – wnuczka; z pratiablajskiego "ohjo"
*'''ňyi''' – palić; z pratiablajskiego "ñheja"
*'''šes''' – sierota; z pratiablajskiego "kjetha"
*'''šyl''' – dolina; z pratiablajskiego "kila"
*'''šyns''' – okolica; z pratiablajskiego "kinsi"
*'''žof''' – morze; z pratiablajskiego "hjopo"
*'''žyi''' – mózg; z pratiablajskiego "hija"

Wertynia

2025-09-22T16:40:24Z

Grímkel:

{{Kyon aktywny| Autorem jest [[Użytkownik:F1req|F1req]].}}
{{Wertynia Intro}}
{{Werpaństwo}}

'''Wertynia''' ([[Język średniowertyński|sdw]]. '''Xxxxxxxxx''' ''Wōltukhōt'' [ˈwoːl.tʉ.kʰoːt]), urzędowo '''Królestwo Wertyńskie''' ([[Język średniowertyński|sdw]]. '''Xxxxxxxxx Xxxxxxxxx''' ''Ciothkhōt-Wōltukhōt'' [ˈt͡ʃiɔ̯tʰ.kʰoːt‿woːl.tʉ.kʰoːt]), często nazywana po prostu '''Królestwem''' ([[Język średniowertyński|sdw]]. '''Xxxxxxxxx''' ''Ciothkhōt'' [ˈt͡ʃiɔ̯tʰ.kʰoːt]) — państwo położone na [[Środkowy Kyon|Kyonie Środkowym]] w dorzeczu potężnej rzeki [[Ferōlko]], przecinającej kraj na pół.

==Nazwa państwa==

===Źródłosłów===
<hr>

===Nazwy w różnych językach===
<hr>
{| class=wikitable border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|-
!Język
!Nazwa państwa
!Pełna nazwa państwa
!Nazwa mieszkańca
|-
!colspan=4|Języki ziemskie
|-
!polski
|Wertynia
|Królestwo Wertyńskie
|Wertyńczyk
|-
!angielski
|Vertinia
|Kingdom of Vertinia
|Vertinian
|-
|-
!niemiecki
|Wertinien
|Königreich Wertinien
|Wertinier
|-
!colspan=4|Języki królestwa
|-
![[Język średniowertyński|wertyński]]
|Wōltukhōt [{{IPA|ˈwoːl.tʉ.kʰoːt}}]
|Ciothkhōt-Wōltukhōt [{{IPA|ˈt͡ʃiɔ̯tʰ.kʰoːt‿woːl.tʉ.kʰoːt}}]
|Wōlce [{{IPA|ˈwoːl.t͡ʃe}}]
|-
![[Język taryński|taryński]]
|
|
|
|-
![[Język waracki|waracki]]
|
|
|
|-
!colspan=4|Inne języki kyońskie
|-
![[Język ajdyniriański|ajdyniriański]]
|Daurābīfrand [{{IPA|dauɾa:bɨ'frand}}]
|Rozhvan Daurābīfrandaz [{{IPA|rɔʐ'van dauɾa:bɨfrand'az}}]
|Daurābīfrandôs [{{IPA|dauɾa:bɨfran'dɤs}}]
|-
![[Język âng qo'or|ankorski]]
| वौल्तोखौद् ''Wôltokhôd'' [ˈwoːltɔkʰoːd]
| मेर्द्मौल् वौल्तोखौद् ''Merdmôl Wôltokhôd'' [ˈmɛɹdmoːl ˈwoːltɔkʰoːd]
| डाल्वौल्तोखौद् ''Zâlwôltokhôd'' [ˈzɔːlwoːltɔkʰoːd]
|-
![[Język ahtialański pulserimski|pulserimski]]
|{{pls|𐑑𐑴𐑮𐑱𐑐𐑦|100}} ''‹Torepi›'' [{{IPA|ˈtɔrɛˌpi}}]
|{{pls|𐑑𐑴𐑮𐑱𐑐𐑦𐑮𐑳𐑯𐑑 𐑥𐑿𐑮𐑕𐑫|100}} ''‹Torepirant mìrsu›'' [{{IPA|tɔrɛpiˈrãɰ̃ ˈmɨrsu}}]
|{{pls|𐑑𐑴𐑮𐑱𐑐𐑦·𐑮𐑴𐑛|100}} ''‹Torepi·rod›'' [{{IPA|ˈtɔrɛpiˈrod}}]
|-
![[Język mhasalski|mhasalski]]
|𐦶𐦾𐦠𐦡 Dāurab [{{IPA|dɒ:ˈrab}}]
|𐦪𐦶𐦾𐦠𐦡 𐦥𐦪𐦤𐦵𐦾 Ruchawahet Dāurabah [{{IPA|rut͡ʃʰawaˈhet dɒ:raˈbah}}]
|𐦴𐦶𐦾𐦠𐦡 Dāurabaj [{{IPA|dɒ:raˈbad͡ʒ}}]
|-
![[Język nowosechtoński|nowosechtoński]]
|{{Unicode|ܬܵܘܪܐܲܒܝ݂|Serto}} ''‹Tawrābi›'' [{{IPA|tawˈraːbi}}]
|{{Unicode|ܬܵܘܪܐܲܒܝ݂ ܫ݆ܪܪܝ݂ܟ|Serto}} ''‹Tawrābi Šurrik›'' [{{IPA|tawˈraːbi ʃurˈrik}}]
|{{Unicode|ܬܵܘܪܐܲܒܝ݂ܪ|Serto}} ''‹Tawrābir›'' [{{IPA|tawˈraːbir}}]
|-
![[Język surandralski|surandralski]]
| वौव्तूल्खौद् ''Wówtulkhód'' [ˈvovtulkʰoʔ]
| मेेर्त्मौल् वौव्तूल्खौद् ''Mejtmól Wówtulkhód'' [ˈmɛjmol ˈvovtulkʰoʔ]
| डाम्तळ्गेन् ''Zámtaľgen'' [ˈzɐmtaʎgɛn]
|-
![[Język ayu|tangijski]]
|{{Ayu|Ταυραπί|100}} ''‹Taurapí›'' [{{IPA|tœːɾə'pʰi}}]
|{{Ayu|Ταυραπί Χαγιανορι|100}} ''‹Taurapí Hayanori›'' [{{IPA|tœːɾə'pʰi 'hajanoɾi}}]
|{{Ayu|Ταυραπίραι|100}} ''‹Taurapírai›'' [{{IPA|tœːɾə'pʰiˌraj}}]
|-
![[Język truski|truski]]
|Táraìpir [{{IPA|ta˩˥.raɪ̯˧˥˩.pir˧}}] ''a.'' Taúraìpir ''(starsza forma)'' [{{IPA|taʊ̯˧˩˥.raɪ̯˧˥˩.pir˧}}]
|—
|Táraìpir laùgr [{{IPA|ta˩˥.raɪ̯˧˥˩.pir˧ lau̯gr˧˦˨}}]
|-
![[Język dapelski|dapelski]]
|Talgentas
[{{IPA|'talgɛntas}}]
|Talgen mempökystas
[{{IPA|'talgɛn 'mɛmpœkəstas}}]
|Talgen
[{{IPA|'talgɛn}}]
|-
|}

==Podział państwa==

==Społeczeństwo==

[[Kategoria:Wertynia]]