Conlanger - Wkład użytkownika [pl]

Język wikajski

2020-01-06T12:39:05Z

Hrabonszcz:

{{język
|nazwa=wikajski
|nazwa własna=vicae
|conlanger1=vic
|conlanger3=pri.vic.tqr
|rok=2006, 2012
|twórca=[[User:tqr|tqr]]
|alfabet=[[cothi-vicae]], łacinka
|typologia=SVO, SOV
|tekst=

''formalny''

ro-ailuni caemaoa potho fianoi onthomeni hi fianoi lotheni di demêhte hi di curilêhri athēie eninteno pothenāi

maei videce eninteno ti aelothō hi curilō eninteno gomithe maei fetho yoao caipene laene ro-ailunêhri eninteno

''potoczny''

ro-ailuni em'potho f'onthomene hi'fi'lothene demêhte'di hi'curilêhri'di athēie

ma'videce aelothō'ti hi'curilō ma'fetho'ya'go caipene ro-ailunêhri'lae
}}
{{słownik}}

'''Język wikajski''' (''vicae'', dosł. mowa) - język stworzony dla conworldu około 2006 roku, w 2012 odkurzony i dość mocno poprawiony, już jako niezależny język. Podstawową cechą wyróżniającą ten język jest używanie języka formalnego, potocznego i kilku pośrednich stopni w różnych sytuacjach jako mowy grzecznościowej.

=Język formalny i język potoczny=

Zasadniczo istnieją dwie wersje tego języka, różniące się gramatyką i wymową, prawie nie różniące się natomiast słownictwem.
Różnice między oboma językami spowodowane są sztucznym stworzeniem języka formalnego, aby "udostojnić" brzmienie poprzednich języków. Język potoczny jest językiem powstałym na bazie języka formalnego, z wpływami starego języka (przedformalnego).

=Fonologia i zapis języka=

Trzeba rozróżnić fonologię języka formalnego od fonologii języka potocznego. Ta druga zmienia się bardzo pomiędzy różnymi dialektami, jak i nawet pomiędzy osobami. Zapis łacinką nie używa wielkich liter.

==Samogłoski==

{| class="wikitable"
|+Samogłoski języka formalnego i odpowiadające im dźwięki języka potocznego
|-
! Zapis
! IPA - język formalny
! IPA - język potoczny
! Przykład
|-
| align="center" | '''a'''
| align="center" | /a/
| align="center" | /a/
| '''''a'''l'''a'''im'' ("władca")
|-
| align="center" | '''ā'''
| align="center" | /a:/
| align="center" | /a:/
|
|-
| align="center" | '''e'''
| align="center" | /ɛ/
| align="center" | /e/
| '''''e'''ilos'' ("lud, zgromadzenie")
|-
| align="center" | '''e''' (koniec wyrazu)
| align="center" | /ɛ/
| align="center" | /ɐ/
| ''lath'''e''''' ("ląd")
|-
| align="center" | '''ē'''
| align="center" | /ɛ:/
| align="center" | /e:/
|
|-
| align="center" | '''u'''
| align="center" | /u/
| align="center" | /ou/
| ''vil'''u'''ne'' ("dach")
|-
| align="center" | '''ū'''
| align="center" | /u:/
| align="center" | /u:/
|
|-
| align="center" | '''o'''
| align="center" | /ɔ/
| align="center" | /au/
| ''vi'''o'''n'' ("błysk")
|-
| align="center" | '''ō'''
| align="center" | /ɔ:/
| align="center" | /ɔ:/
|
|-
| align="center" | '''ae'''
| align="center" | /æ/
| align="center" | /aje/
| '''''ae'''lo'' ("światło")
|-
| align="center" | '''i'''
| align="center" | /i/
| align="center" | /i/
| ''n'''i'''lune'' ("śmierć")
|-
| align="center" | '''i''' (w ''hi'')
| align="center" | /œ/
| align="center" | /i/
| ''h'''i''''' ("i")
|-
| align="center" | '''oa'''
| align="center" | /œ/
| align="center" | /oja/
| ''inth'''oa''''' ("nurt")
|-
| align="center" | '''ê'''
| align="center" | /ə/
| align="center" | /ə/
|
|}

==Spółgłoski==

{| class="wikitable"
|+Spółgłoski języka formalnego i odpowiadające im dźwięki języka potocznego
|-
! Zapis
! IPA - język formalny
! IPA - język potoczny
! Przykład
|-
| align="center" | '''y''' na początku wyrazu
| align="center" | /j/
| align="center" | /j/
| '''''y'''onge'' ("dym")
|-
| align="center" | '''y''' w środku wyrazu
| align="center" | /-/
| align="center" | /-/
|
|-
| align="center" | '''ý'''
| align="center" | /j/
| align="center" | /j/
|
|-
| align="center" | '''z'''
| align="center" | /z/
| align="center" | /z/
| ''nai'''z'''ovie'' ("gwiazda")
|-
| align="center" | '''b'''
| align="center" | /b/
| align="center" | /β/
| '''''b'''ocae'' ("podwójny")
|-
| align="center" | '''n'''
| align="center" | /n/
| align="center" | /n/
| ''da'''n'''athe'' ("długo")
|-
| align="center" | '''n''' w "on"
| align="center" | /n/
| align="center" | /ɲ/
| ''o'''n''''' ("kraj")
|-
| align="center" | '''n''' w końcówkach "ene"
| align="center" | /n/
| align="center" | /nʲ/
| ''zirvie'''n'''e'' ("niebieski")
|-
| align="center" | '''d'''
| align="center" | /d/
| align="center" | /d/
| '''''d'''ene'' ("tutaj")
|-
| align="center" | '''l'''
| align="center" | /ɫ/
| align="center" | /ɫ/
| ''be'''l'''d'' ("syn")
|-
| align="center" | '''l''' w ''xl''
| align="center" | /l/
| align="center" | /l/
|
|-
| align="center" | '''p'''
| align="center" | /p/
| align="center" | /p/
| '''''p'''amitho'' ("nazywać")
|-
| align="center" | '''c'''
| align="center" | /k/
| align="center" | /k/
| '''''c'''othe'' ("znak")
|-
| align="center" | '''m'''
| align="center" | /m/
| align="center" | /m/
| ''vi'''m'''athe'' ("noga")
|-
| align="center" | '''k'''
| align="center" | /gʰ/
| align="center" | /ɣ/
| '''''k'''ian/l'''k'''ian'' ("piana")
|-
| align="center" | '''f'''
| align="center" | /pʰ/
| align="center" | /f/
| '''''f'''othore'' ("wodospad")
|-
| align="center" | '''t'''
| align="center" | /t/
| align="center" | /t/
| ''a'''t'''imo'' ("ciąć")
|-
| align="center" | '''v'''
| align="center" | /v/
| align="center" | /w/
| '''''v'''ico'' ("mówić")
|-
| align="center" | '''r'''
| align="center" | /ɹ/
| align="center" | /r/
| ''ma'''r'''o'' ("śnieg")
|-
| align="center" | '''s'''
| align="center" | /s/
| align="center" | /s/
| ''othi'''s''''' ("słynny")
|-
| align="center" | '''s''' na początku wyrazu
| align="center" | /s/
| align="center" | /ʃ/
| '''''s'''oaca'' ("dziewięć")
|-
| align="center" | '''h'''
| align="center" | /ɣ/
| align="center" | /ɣ/
| '''''h'''em'' ("port")
|-
| align="center" | '''g'''
| align="center" | /g/
| align="center" | /g/
| '''''g'''abene'' ("czarny")
|-
| align="center" | '''dh'''
| align="center" | /dʰ/
| align="center" | /d/
| ''a'''dh''''' ("gniazdo")
|-
| align="center" | '''th'''
| align="center" | /tʰ/
| align="center" | /t/
| '''''th'''un'' ("woda")
|-
| align="center" | '''x'''
| align="center" | /x/
| align="center" | /x/
|
|-
| align="center" | '''dd'''
| align="center" | /ð/
| align="center" | /ð/
|
|-
| align="center" | '''tt'''
| align="center" | /θ/
| align="center" | /θ/
|
|-
| align="center" | '''hl'''
| align="center" | /ʎ/
| align="center" | /l/
|
|-
| align="center" | '''hw'''
| align="center" | /w/
| align="center" | /w/
|
|-
| align="center" | '''hr'''
| align="center" | /ʀ/
| align="center" | /r/
|
|-
| align="center" | '''ht'''
| align="center" | /ts/
| align="center" | /ts/
|
|-
| align="center" | '''hz'''
| align="center" | /ʒ/
| align="center" | /ʒ/
|
|-
| align="center" | '''ss'''
| align="center" | /ʃ/
| align="center" | /ʃ/
|
|-
| align="center" | '''qu'''
| align="center" | /kʰw/
| align="center" | /xw/
| ''le'''qu'''athe'' ("pas")
|-
| align="center" | '''qe'''
| align="center" | /kʰie/
| align="center" | /xije/
| ''lu'''qe'''bethe'' ("krew")
|}

Zbitki samogłosek w mowie formalnej zawsze wymawiane są bez protezy, w potocznej z protezą krótkiego /j/. Proteza występuje także czasem na początku wyrazu, jeśli jego pierwsza litera to samogłoska, a ostatnia litera poprzedniego wyrazu też jest samogłoską.

Praktycznie zawsze w mowie potocznej występują: proteza /j/ między samogłoskami (przynajmniej niektórymi), /x/, /f/, /ɣ/, /t/, /d/ zamiast /kʰ/, /pʰ/, /gʰ/, /tʰ/, /dʰ/, oraz formy /ɔɲ/ i /enʲe/.

==Akcent==

W języku formalnym akcent główny na 3 sylabę od końca, poboczny na ostatnią. Akcent toniczny. W przypadku dwusylabowego słowa akcent na 1 sylabę, jednosylabowe słowa bez akcentu

W języku potocznym 'doklejki' akcentowane tonicznie co drugą 'doklejkę'. Słowo rdzenne akcentowane dynamicznie na pierwszą sylabę, oraz jeśli są przynajmniej trzy sylaby, akcentem pobocznym, na ostatnią. W przypadku słów bez doklejek, akcentowane tak samo jak w języku formalnym, tyle, że dynamicznie.

=Gramatyka=

Gramatyka w wikajskim jest bardzo prosta. Istnieją trzy czasy, tryb rozkazujący, oraz strona bierna. Obowiązuje szyk SVO, ale w formie potocznej można użyć w niektórych przypadkach szyku SOV.

W przypadku określania jednego czasownika przez drugi np. chcę jeść czasownik jeść jest traktowany jako podstawowy, i do niego odnoszą się wszystkie modyfikacje (oprócz stopniowania, które może odnosić się do obydwu czasowników), natomiast czasownik 'chcieć' występuje zaraz po nim (i jeśli isnieje jego skrót, może się w mowie potocznej doczepić do czasownika podstawowego).

==Czasowniki==
Czasowniki w wikajskim zawsze zakończone są na literę '-o'. Praktycznie nieodmienne, z wyjątkiem czasowników ''eninteno'' - być i ''camao'' - mieć; oraz formy trybu rozkazującego.

===Czas przeszły===

Tworzony jest przez czasownik anantena (forma przeszła od eninteno - być). Czasownik ten w języku formalnym jest zawsze na końcu zdania, w potocznym dokleja się na początku czasownika w skróconej formie an'. W języku potocznym występują skrócenia, sposób ich używania będzie wyjaśniony w odpowiednim punkcie.

====Język formalny====
athei aemeo viti anantena - On jechał naprzód

====Język potoczny====
ath'an'aemeo viti - On jechał naprzód

===Czas teraźniejszy===
Tworzony przez czasownik eninteno (być) w sposób podobny do czasu przeszłego. W języku potocznym czasownik ten jest opuszczany, nawet jeśli w zdaniu nie występuje żaden inny czasownik.

====Język formalny====
athei aemeo viti eninteno - On jedzie naprzód

====Język potoczny====
ath'aemeo viti - On jedzie naprzód

===Czas przyszły===
Tworzony przez czasownik anantenoa (przyszła forma eninteno - być). W języku potocznym czasownik ten skraca się do ano'.

====Język formalny====
athei aemeo viti anantenoa - On będzie jechał naprzód

====Język potoczny====
ath'ano'aemeo viti - On będzie jechał naprzód

===Tryb rozkazujący===
Tworzony przez dodanie końcówki 'e' do czasownika. W przypadku drugiej osoby liczby pojedynczej można opuścić zaimek. Występuje tylko w czasie teraźniejszym i wobec tego nie używa się czasownika eninteno.

====Język formalny====
aemeoe viti - Jedź naprzód!

====Język potoczny====
aemeoe viti - Jedź naprzód!

===Strona bierna===
Tworzony przez dodanie caemaoa (forma czasownika "być", w języku potocznym skrócone do em') przed czasownikiem. Po czasowniku eninteno (lub jego formach) występuje wykonawca czynności, z dodaną końcówką '-a' lub '-ai' w przypadku liczby mnogiej.

====Język formalny====
Ilune dramo monle eninteno- Człowiek gotuje jedzenie.
monle caemaoa dramo eninteno ilunea - Jedzenie jest gotowane przez człowieka.

====Język potoczny====
Ilune dramo monle - Człowiek gotuje jedzenie.
monle em'dramo (ilunea) - Jedzenie jest gotowane (przez człowieka).

W przypadku języka potocznego można opuścić wykonawcę czynności, w języku formalnym musi on zawsze występować.

==Rzeczowniki==

W wikajskim rzeczowniki odmieniają się przez przypadki. Są trzy przypadki - mianownik, dopełniacz i biernik. Liczba mnoga tworzona jest poprzez zmianę końcówki '-e' na '-i'. Jeśli końcówka to '-ie', wtedy do niej dodaje się '-hi'. Jeśli rzeczownik kończy się na spółgłoskę, dodaje się '-e' lub '-i' na końcu. Jest całkiem sporo wyjątków.

Przykłady:
''nime'' – ''nimi'' (ubranie), ''mavie'' – ''maviehi'' (ręka), ''ilaun'' – ''ilauni'' (mężczyzna) - ale ''ilaune'' – ''ilaunei'' (kobieta), ''alaim'' – ''alaime'' (władca).

Dopełniacz tworzy się zawsze poprzez dodanie prefiksu ''ehlē-''. Biernik tworzy się natomiast na kilka sposobów.

{| class="wikitable"
|+Deklinacja
|-
! Deklinacja
! Końcówki biernika
|-
| align="center" | '''I'''
| align="center" | ''-e, -a, -ae, -o''
|-
| align="center" | '''II'''
| align="center" | ''-ie, ire, -im, -in, -ithe, -idhe, -ir''
|-
| align="center" | '''III'''
| align="center" | ''-on, -om, -os''
|-
| align="center" | '''IV'''
| align="center" | ''-i, -ui, -aer''
|-
| align="center" | '''V'''
| align="center" | ''-dh, -th''
|}

{| class="wikitable"
|+I deklinacja
|-
! Końcówki mianownika
! Końcówki biernika
|-
| align="center" | ''-e''
| align="center" | ''-hte''
|-
| align="center" | ''-a''
| align="center" | ''-hta''
|-
| align="center" | ''-ae''
| align="center" | ''-htae''
|-
| align="center" | ''-o''
| align="center" | ''-hto''
|}

{| class="wikitable"
|+II deklinacja
|-
! Końcówki mianownika
! Końcówki biernika
|-
| align="center" | ''-ie''
| align="center" | ''-iūe''
|-
| align="center" | ''-ire''
| align="center" | ''-iūhre''
|-
| align="center" | ''-im''
| align="center" | ''-iūme''
|-
| align="center" | ''-in''
| align="center" | ''-iūne''
|-
| align="center" | ''-ithe''
| align="center" | ''-iūtte''
|-
| align="center" | ''-idhe''
| align="center" | ''-iūdde''
|-
| align="center" | ''-ir''
| align="center" | ''-iuhre''
|}

{| class="wikitable"
|+III deklinacja
|-
! Końcówki mianownika
! Końcówki biernika
|-
| align="center" | ''-on''
| align="center" | ''-ōhte''
|-
| align="center" | ''-om''
| align="center" | ''-ōmêhte''
|-
| align="center" | ''-os''
| align="center" | ''-ōsse''
|}

{| class="wikitable"
|+IV deklinacja
|-
! Końcówki mianownika
! Końcówki biernika
|-
| align="center" | ''-i''
| align="center" | ''-hri''
|-
| align="center" | ''-ui''
| align="center" | ''-ūhri''
|-
| align="center" | ''-aer''
| align="center" | ''-aehro''
|}

{| class="wikitable"
|+V deklinacja
|-
! Końcówki mianownika
! Końcówki biernika
|-
| align="center" | ''-dh''
| align="center" | ''-dd''
|-
| align="center" | ''-th''
| align="center" | ''-tt''
|}

Rzeczowniki posiadają liczbę wielokrotną. Stosuje się ją wtedy, gdy obiektów jest dużo. Nie ma stałej granicy między liczbą mnogą a wielokrotną, wszystko zależy od użytkownika, jak i obiektów (przykładowo, 1000 monet groszowych będzie raczej opisana przy użyciu liczby mnogiej, 1000 monet pięciozłotowych już będzie opisana za pomocą liczby wielokrotnej).

Liczbę wielokrotną w rzeczownikach tworzy się poprzed dodanie prefiksu ''vitt-'' do rzeczownika w liczbie mnogiej. Wyjątkiem są rzeczowniki odnoszące się do kobiet, gdzie używany jest prefiks ''vidd-''.

==Przymiotniki==

Przymiotniki odrzeczowne zakończone są na "-ene" (l. poj) lub "-eni" (l. mn). Liczby wielokrotnej nie posiadają. Przymiotniki nie odmieniają się, uzgadniają się natomiast liczbą z rzeczownikiem.

==Przysłówki==
Są nieodmienne. Często powstają od przymiotników poprzed dodanie prefiksu 'yiū-'

==Liczebniki==

{| class="wikitable"
|+Liczebniki zwykłe i porządkowe
|-
! Liczba
! Liczebnik zwykły
! Liczebnik porządkowy
|-
| align="center" | 1
| align="center" | aca
| align="center" | eieaca
|-
| align="center" | 2
| align="center" | boca
| align="center" | eieboca
|-
| align="center" | 3
| align="center" | memca
| align="center" | eiememca
|-
| align="center" | 4
| align="center" | athaca
| align="center" | eieathaca
|-
| align="center" | 5
| align="center" | vinthaca
| align="center" | eiehvintaca
|-
| align="center" | 6
| align="center" | uthaca
| align="center" | eieothaca
|-
| align="center" | 7
| align="center" | lacca
| align="center" | eielacca
|-
| align="center" | 8
| align="center" | hoaca
| align="center" | eiehoaca
|-
| align="center" | 9
| align="center" | soaca
| align="center" | eiesoaca
|-
| align="center" | 10
| align="center" | fimaca
| align="center" | eiefimaca
|-
| align="center" | 11
| align="center" | thataca
| align="center" | eietataca
|-
| align="center" | 12
| align="center" | nathaca
| align="center" | eienathaca
|}

W języku wikajskim stosowany jest skomplikowany system dwunastkowo - siódemkowy.

Przykładowo:
90 to ''athaca hi boca-vathone hi uthaca-rath''
czyli 4 + 2*7 + 6*12

==Zaimki==
Jako jedyne części mowy odmieniają się przez przypadki. W wikajskim są trzy przypadki: mianownik, dopełniacz i biernik.
Dopełniacz ma formę przymiotnika i jako taki się zachowuje. Mianownik jest używany tylko jako podmiot w zdaniu. W innych przypadkach zaimek jest w bierniku.

{| class="wikitable"
|+Zaimki
|-
! Przypadek
! 1 osoba l.poj.
! 2 osoba l.poj.
! 3 osoba l.poj.
! 1 osoba l.mn.
! 2 osoba l.mn.
! 3 osoba l.mn.
! 1 osoba l.wiel.
! 2 osoba l.wiel.
! 3 osoba l.wiel.
! zaimek zastępczy
! zaimek przedm. l. poj.
! zaimek przedm. l. wiel.
|-
| mianownik
| align="center" | azoei
| align="center" | lumei
| align="center" | athei athoei
| align="center" | bei
| align="center" | cei
| align="center" | maei
| align="center" | hvei
| align="center" | quei
| align="center" | qei
| align="center" | fianoi
| align="center" | thanoi
| align="center" | vittēthanoi
|-
| dopełniacz
| align="center" | azoene
| align="center" | lumene
| align="center" | athene athoene
| align="center" | bene
| align="center" | cene
| align="center" | maene
| align="center" | hvene
| align="center" | quene
| align="center" | qene
| align="center" | fianoene
| align="center" | thanoene
| align="center" | vittēthanoene
|-
| biernik
| align="center" | azoyēie
| align="center" | lumēie
| align="center" | athēie athoyēie
| align="center" | bēie
| align="center" | cēie
| align="center" | mayēie
| align="center" | hvēie
| align="center" | quēie
| align="center" | qeyōie
| align="center" | fianōie
| align="center" | thanōie
| align="center" | vittēthanōie
|}

Podział na rodzaj męski i żeński występuje tylko u ludzi (lub w przypadku istot żywych posiadających płeć, dla podkreślenia tej płci). Inne istoty żywe są rodzaju męskiego.
Zaimek przedmiotowy używany jest tylko do przedmiotów, nie posiada liczby mnogiej, używana jest tylko liczba wielokrotna.

Podmiot jest zazwyczaj wymagany do każdego określenia przymiotnikiem, wtedy używany jest ''fianoi''. Może też być używany w przypadku, gdy użycie któregoś z innych zaimków może powodować problem z określeniem, którą nazwę zastępuje.

==Stopniowanie==

W wikajskim stopniuje się nie tylko przymiotniki i przysłówki, ale także rzeczowniki, czasowniki i zaimki. Stopniowanie następuje w dwie strony - np "szybki" stopniuje się "w górę" - "szybszy" (st. 1), "najszybszy" (st. 2), albo w dół "mniej szybki" (st. -1), "najmniej szybki" (st. -2). "Wolniejszy" używa się dopiero wtedy, gdy dana osoba porusza się (subiektywnie dla użytkownika języka, nie dla opisywanej osoby) wolno.

{| class="wikitable"
|+Stopniowanie rzeczowników dla najczęstszych końcówek
|-
! Końcówka
! align="center" | '''-2'''
! align="center" | '''-1'''
! align="center" | '''0'''
! align="center" | '''1'''
! align="center" | '''2'''
|-
| align="center" | '''-e'''
| align="center" | ''-hvē''
| align="center" | ''-hve''
| align="center" | ''-e''
| align="center" | ''-xe''
| align="center" | ''-xē''
|-
| align="center" | '''-i'''
| align="center" | ''-hviū''
| align="center" | ''-hvi''
| align="center" | ''-i''
| align="center" | ''-xi''
| align="center" | ''-xiū''
|}

{| class="wikitable"
|+Stopniowanie przymiotników dla najczęstszych końcówek
|-
! Końcówka
! align="center" | '''-2'''
! align="center" | '''-1'''
! align="center" | '''0'''
! align="center" | '''1'''
! align="center" | '''2'''
|-
| align="center" | '''-ene, -en'''
| align="center" | ''-āhvē''
| align="center" | ''-āhve''
| align="center" | ''-ene''
| align="center" | ''-āhle''
| align="center" | ''-āhlē''
|-
| align="center" | '''-eni'''
| align="center" | ''-āhviū''
| align="center" | ''-āhvi''
| align="center" | ''-eni''
| align="center" | ''-āhli''
| align="center" | ''-āhliū''
|}

{| class="wikitable"
|+Stopniowanie czasowników
|-
! Końcówka
! align="center" | '''-2'''
! align="center" | '''-1'''
! align="center" | '''0'''
! align="center" | '''1'''
! align="center" | '''2'''
|-
| align="center" | '''-o'''
| align="center" | ''-hvō''
| align="center" | ''-hvo''
| align="center" | ''-o''
| align="center" | ''-xo''
| align="center" | ''-xō''
|}

=Słowotwórstwo=

a) przymiotniki od rzeczowników - dodaje się sufiks '-ne'

b) czasowniki od rzeczowników - zmienia się ostatnią samogłoskę na '-o', jeśli ostatnia litera jest spółgłoską, dodaje się '-o'

c) rzeczowniki od czasowników - zmienia się '-o' na '-e'

Czasowniki zawsze zakończone są na '-o', np: qumeo - żyć, dramo - gotować, alaimo - rozkazywać, avieo - czytać.
Rzeczowniki powstałe przez zmianę '-o' na '-e' zazwyczaj określają czynność: drame - gotowanie, avie - czytanie.
Alaimo w drodze wyjątku tworzy rzeczownik alaie - rozkaz.

d) rzeczowniki od przymiotników - jeśli przymiotnik nie ma końcówki '-ne', dodawany jest prefiks 'yē-'

e) przysłówki od przymiotników - dodaje się prefiks 'yiū-'

='Doklejki' w języku potocznym=
W języku potocznym zdanie skracane jest poprzez doklejanie niektórych wyrazów do innych.

==Kolejność przyczepiania==
===początek wyrazu (od tego wyrazu w lewo)===
- an' (en') ano' od anantena eninteno anantenoa, en' wypadło z użycia

- am' em' od camao i caemaoa - 2 formy mieć.

- liczebniki

- reszta przedrostków, w kolejności występowania w zdaniu

===koniec wyrazu (od tego wyrazu w prawo)===
- 'yo, 'ya - i inne od czasowników określających - od yono - musieć i yoao

- reszta sufiksów sprzed wyrazu

- ewentualne sufiksy zza wyrazu

==Modyfikacje==
Liczebniki tracą końcówkę '-ca' i przyczepiane są na początku wyrazu, który określają.
Spójniki przyczepiane są na końcu następującego wyrazu, z wyjątkiem ''hi'', które doklejane jest na początku.

{{Uzupełnić}}

=Stopniowanie według formalności i potoczności=
Bardzo istotną cechą języka są stopnie pośrednie między mową formalną a potoczną.

{| class="wikitable"
|+Stopniowanie według formalności
|-
! Stopień formalności
! Opis
|-
| align="center" | 0
| Najbardziej formalna forma. Używana tylko w najważniejszych dokumentach państwowych i inskrypcjach.
|-
| align="center" | 1
| Bardzo ormalna forma. Stosowana w oficjalnych pismach i do osób dużo wyżej postawionych.
|-
| align="center" | 2, 2b
| Formalna forma. Stosowana do bezpośrednich zwierzchników oraz jako grzeczniejsza forma 3.
|-
| align="center" | 3, 3b
| Dość formalna forma. Używana do nieznajomych i niżej postawionych.
|-
| align="center" | 4, 4b
| Dość potoczna forma. Używana w kontaktach równorzędnych do osób znanych, ale nie bliżej.
|-
| align="center" | 5, 5b
| Potoczna forma. Używana podobnie do 6, ale przy mniejszym stopniu zażyłości.
|-
| align="center" | 6
| Potoczna forma. Używana w kontaktach równorzędnych i przyjacielskich.
|}

Formy b odnoszą się do możliwości pominięcia czasownika "być", jeśli byłby on w takiej samej formie, w jakiej był użyty poprzednim razem. Dotyczy to tylko użycia jako operator, w zdaniu "on jest człowiekiem" w dalszym ciągu musi być użyty czasownik "być".

[[Kategoria:Użytkownik:tqr]]
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]
[[Kategoria:Nooblangi]]

Język wikajski

2020-01-06T12:37:16Z

Hrabonszcz:

Język protogamajski

2020-01-06T12:36:00Z

Hrabonszcz:

{{AM}}
'''Język protogamajski''' (''Raħ ghammasas iighaur'' [{{IPA|'raħ ɣa'm:asas i:'ɣawr}}]) to prajęzyk, będący przodkiem wszystkich innych [[Języki gamajskie|języków gamajskich]], rodziny językowej rozwijanej w ramach wspólnego forumowego projektu. Jest to język aglutynacyjny, o szyku SVO, charakteryzujący się sporą liczbą głosek szczelinowych, w tym charakterystycznej dla języka spółgłoski [{{IPA|ɣ}}].
==Fonologia==
===Samogłoski===
{| class=wikitable
! rowspan=1|
! colspan=1|Przednie
! colspan=1|Tylne
|-
|-align=center class=small
|-align=center
!Przymknięte
|{{IPA|i}} {{IPA|i:}}||{{IPA|u}} {{IPA|u:}}
|-align=center
!Otwarte
| colspan=2 align=center |{{IPA|a}} {{IPA|a:}}
|}

===Dyftongi===
Występują jedynie dwa dyftongi: [{{IPA|aj}}] oraz [{{IPA|aw}}].

===Spółgłoski===
{| class="wikitable" style=text-align:center
! colspan="2" |
!Wargowe
!Zębowo-dziąsłowe
!Podniebienne
!Welarne
!Języczkowe
!Gardłowe
|- align="center"
! colspan="2" | Nosowe
|{{IPA|m}}
|{{IPA|n}}
|
|
|
|
|- align="center"
! rowspan="2" |Zwarte
!bezdźwięczne
|{{IPA|p}}
|{{IPA|t}}
|
|{{IPA|k}}
|{{IPA|q}}
|
|-
!dźwięczne
|{{IPA|b}}
|{{IPA|d}}
|
|{{IPA|g}}
|
|
|- align="center"
! rowspan="2" | Szczelinowe
!bezdźwięczne
|{{IPA|f}}
|{{IPA|θ}} {{IPA|s}}
|
|
|
|{{IPA|h}} {{IPA|ħ}}
|-
!dźwięczne
|
|{{IPA|ð}} {{IPA|z}}
|
|{{IPA|ɣ}}
|
|
|- align="center"
! colspan="2" | Drżące
|
|{{IPA|r}}
|
|
|
|
|-
! colspan="2" | Aproksymanty
|
|{{IPA|l}}
|{{IPA|j}}
|{{IPA|w}}
|
|
|}

===Geminaty===
W protogamajskim występowała znaczna liczba geminatów: [{{IPA|n:}}] [{{IPA|m:}}] [{{IPA|r:}}] [{{IPA|l:}}] [{{IPA|j:}}] oraz [{{IPA|w:}}].
===Akcent===
Akcent pada zwykle na pierwszą sylabę, chociaż pojawiają się wyjątki od tej zasady.
===Struktura sylaby===
Struktura sylaby to '''(C)V(C)''', gdzie V może być samogłoską/dyftongiem, a C spółgłoską/geminatą.
==Zapis łaciński==
Język protogamajski nie posiadał własnego pisma, używany był przez społeczność niepiśmienną. Dla ułatwienia stosuje się jednak zapis łaciński.
<div style="column-count:5;-moz-column-count:5;-webkit-column-count:2">
{| cellspacing="5" style="text-align: center;"
|- style="font-size: 2.0em;"
| i || ii || u || uu || a || aa || au || ay
|-
| [{{IPA|i}}] || [{{IPA|iː}}] || [{{IPA|u}}] || [{{IPA|u:}}] || [{{IPA|a}}] || [{{IPA|a:}}] || [{{IPA|aw}}] || [{{IPA|aj}}]
|- style="font-size: 2.0em;"
| m || n || p || t || k || q || b || d
|-
| [{{IPA|m}}] || [{{IPA|n}}] || [{{IPA|p}}] || [{{IPA|t}}] || [{{IPA|k}}] || [{{IPA|q}}] || [{{IPA|b}}] || [{{IPA|d}}]
|- style="font-size: 2.0em;"
| g || f || ph || s || h || ħ || dh || z
|-
| [{{IPA|g}}] || [{{IPA|f}}] || [{{IPA|θ}}] || [{{IPA|s}}] || [{{IPA|h}}] || [{{IPA|ħ}}] || [{{IPA|ð}}] || [{{IPA|z}}]
|- style="font-size: 2.0em;"
| gh || r || l || y || w
|-
| [{{IPA|ɣ}}] || [{{IPA|r}}] || [{{IPA|l}}] || [{{IPA|j}}] || [{{IPA|w}}]
|}
</div>
==Gramatyka==
===Harmonia samogłoskowa===
W protogamajskim występuje harmonia progresywna samogłosek. Samogłoska pierwszej sylaby sufiksów dołączanych do słowa musi zgadzać się z samogłoską ostatniej sylaby podstawowego słowa.
<pre>
Ostatnia samogłoska słowa <---> Pierwsza samogłoska sufiksu
i ii <---> i ii
u uu <---> u uu
a aa ay au <---> a aa
</pre>
:Np. 
:''faqiih'' "sen" -> ''faqiih'''risa''''' "sny" 
:''pirrun'' "drzewo" -> ''pirrun'''rusa''''' "drzewa" 
:''iighaur'' "język" -> ''iighaur'''rasa''''' "języki"

===Czasowniki===
====Osoby i odmiana czasowników przez osoby====
{| class="wikitable"
|-
! osoba
! końcówka
! aurim - siedzieć
! tudur - iść
! zaww - robić
|-
| align="center" | ja
----
'''ghau'''
| align="center" | '''-_²d_'''
| align="center" | aurim'''iid''' - siedzę
| align="center" | tudur'''uud''' - idę
| align="center" | zaww'''aad''' - robię
|-
| align="center" | ty
----
'''lii'''
| align="center" | '''-_ph'''
| align="center" | aurim'''iph''' - siedzisz
| align="center" | tudur'''uph''' - idziesz
| align="center" | zaww'''aph''' - robisz
|-
| align="center" | ty (grzecznościowe)
----
'''dhilii'''
| align="center" | '''-_²ph'''
| align="center" | aurim'''iiph''' - siedzisz
| align="center" | tudur'''uuph''' - idziesz
| align="center" | zaww'''aaph''' - robisz
|-
| align="center" | on/ona/ono
----
'''pay'''
| align="center" | '''-_say'''
| align="center" | aurim'''isay''' - siedzi
| align="center" | tudur'''usay''' - idzie
| align="center" | zaww'''asay''' - robi
|-
| align="center" | on/ona/ono (grzecznościowe)
----
'''dhipay'''
| align="center" | '''-_²say'''
| align="center" | aurim'''iisay''' - siedzi
| align="center" | tudur'''uusay''' - idzie
| align="center" | zaww'''aasay''' - robi
|-
| align="center" | my / my dwaj
----
'''zifa''' / '''zifayya'''
| align="center" | '''-_'''
| align="center" | aurim'''i''' - siedzimy
| align="center" | tudur'''u''' - idziemy
| align="center" | zaww'''a''' - robimy
|-
| align="center" | wy / wy dwaj
----
'''uur''' / '''uuruyya'''
| align="center" | '''-_gh'''
| align="center" | aurim'''igh''' - siedzicie
| align="center" | tudur'''ugh''' - idziecie
| align="center" | zaww'''agh''' - robicie
|-
| align="center" | wy (grzecznościowe)
----
'''dhinuur'''
| align="center" | '''-_²gh'''
| align="center" | aurim'''iigh''' - siedzicie
| align="center" | tudur'''uugh''' - idziecie
| align="center" | zaww'''aagh''' - robicie
|-
| align="center" | oni
----
'''qa'''
| align="center" | '''-_ħ'''
| align="center" | aurim'''iħ''' - siedzą
| align="center" | tudur'''uħ''' - idą
| align="center" | zaww'''aħ''' - robią
|-
| align="center" | oni (grzecznościowe)
----
'''dhiqa'''
| align="center" | '''-_ħ'''
| align="center" | aurim'''iħ''' - siedzą
| align="center" | tudur'''uħ''' - idą
| align="center" | zaww'''aħ''' - robią
|}
* Oznaczenie _ wskazuje na samogłoskę pasującą do systemu harmonii.
* Oznaczenie '''_²''' wskazuje na długi wariant harmonizowanej samogłoski.

Jedynymi wyjątkami są czasowniki '''być''' (''kandas'') oraz '''mieć''' (''ħauhtas'').
{| class="wikitable"
|-
! osoba
! końcówka
! kandas - być
! ħauhtas - mieć
|-
| align="center" | '''ghau'''
| align="center" | ̶a̶s̶ + '''-aa'''
| align="center" | kand'''aa''' - jestem
| align="center" | ħauht'''aa''' - mam
|-
| align="center" | '''lii/dhilii'''
| align="center" | a̶s̶ + '''-af'''
| align="center" | kand'''af''' - jesteś
| align="center" | ħauht'''af''' - masz
|-
| align="center" | '''pay/dhipay'''
| align="center" | a̶s̶ + '''-ay'''
| align="center" | kand'''ay''' - jest
| align="center" | ħauht'''ay''' - ma
|-
| align="center" | '''zifa'''
| align="center" | a̶s̶
| align="center" | kand - jesteśmy
| align="center" | ħauht - mamy
|-
| align="center" | '''zifayya'''
| align="center" | a̶s̶ + '''ayya'''
| align="center" | kandayya - (my dwaj) jesteśmy
| align="center" | ħauhtayya - (my dwaj) mamy
|-
| align="center" | '''uur/dhinuur'''
| align="center" | '''-as'''
| align="center" | kandas'''as''' - jesteście
| align="center" | ħauhtas'''as''' - macie
|-
| align="center" | '''uuruyya'''
| align="center" | '''-ayya'''
| align="center" | kandas'''ayya''' - (wy dwaj) jesteście
| align="center" | ħauhtas'''ayya''' - (wy dwaj) macie
|-
| align="center" | '''qa/dhiqa'''
| align="center" | '''-ayt'''
| align="center" | kandas'''ayt''' - są
| align="center" | ħauhtas'''ayt''' - mają
|}
===="Chcieć"====
Nie występuje samodzielny czasownik "chcieć". Zastępuje się go poprzez formę pragnącą, w przypadku gdy ktoś chce wykonać jakąś czynność (ja chcę jeść, ona chce wyjść, wy chcecie mieć etc). W przypadku jednak gdy mówiący chce, by ktoś coś zrobił, lub gdy mówiący pragnie jakiegoś przedmiotu, na początku zdania wstawia się '''iisuug''' (dosłownie "żądanie, rozkaz"). Np:
:''iisuug ghahana'' (chcę syna)
:''iisuug butuduruphuul'' (chcę, byś poszedł)
:''iisuuq ghauku gaazaww?'' (czego ode mnie chcesz?)*
*czasownik robić (zaww) użyty dla oddania czynności, dosłownie ~ "czego ode mnie chcesz, żebym uczynił"

====Trybo-aspekty====
W protogamajskim różnica między aspektem a trybem zaciera się. Dzieli się je na trybo-aspekty stanu oraz intencji. Do trybo-aspektów stanu należą: dokonany, niedokonany oraz teliktyczny, natomiast do trybo-aspektów intencji pragnący, życzący, oraz pytający. Forma niedokonana jest podstawową formą czasownika.
=====Stanu=====
Aby od formy niedokonanej utworzyć '''formę trybo-aspektu dokonanego''' należy dodać do czasownika prefiks -'''b(_)'''. Forma dokonana wskazuje na zakończenie, dokonanie się czynności, nie wskazuje jednak na jej wynik i rezultat.

:Np: 
:''aurimi'' (siadamy) --> '''''b'''aurimi'' (siedzimy) 
:''tuduru'' (idziemy) --> '''''bu'''tuduru'' (dochodzimy) 
:''zawwa'' (robimy) --> '''''ba'''zawwa'' (zrobimy)

Rozwinięciem formy dokonanej jest '''forma teliktyczna'''. Wskazuje na to, że czynność została zakończona, odniosła sukces, domyślny cel został wykonany. Może również oznaczać, że mimo trudności jej wykonanie oraz sukces jest już pewny, mimo że jeszcze do niedawna nie musiał być. Tworzy się ją dodając do czasownika prefiks '''m(_)-'''.

:Np: 
:''suwaraad'' (poluję) --> '''''ma'''suwaraad'' (upolowałem) - czynność polowania została zakończona sukcesem, ofiara została upolowana i zabita 
:''ghimiid'' (biegam) --> '''''mi'''ghimiid'' (dobiegam) - czynność polowania zostaje zakończona sukcesem, mimo trudności uda się dobiec do celu 
:''unzuruud'' (walczę) --> '''''m'''unzuruud'' (zwalczam) - czynność walki zostaje zakończona sukcesem, udaje się zwyciężyć i pokonać przeciwnika.
=====Intencji=====
'''Forma pragnąca''' wyraża pragnienie mówiącego co do wykonania danej czynności. Tworzy się ją dodając do czasownika prefiks '''h_(r)-'''.

:Np: 
:''aurimi'' (siadamy) --> '''''har'''aurimi'' (chcemy usiąść) 
:''tuduru'' (idziemy) --> '''''hu'''tuduru'' (chcemy iść) 
:''zawwa'' (robimy) --> '''''ha'''zawwa'' (chcemy robić)

Forma pragnąca może też służyć jako forma trybu rozkazującego, tak zwana '''forma rozkazująca słaba'''. Poprzedzona słowem ''inur'', używana jest w stosunku do osób o wyższej lub równej pozycji społecznej, lub gdy mówiący chce o coś prosić lub kogoś przekonać. Np:
:''inur hurduuruph, ghahanaqaa'' (słuchaj, synu)

'''Forma życząca''' wyraża życzenie mówiącego. Można ją oddać za pomocą polskiej partykuły ''oby''. Tworzy się ją poprzez dodanie prefiksu '''y_²(z)-'''.

:Np: 
:''suwaraph'' (polujesz) --> '''''yaa'''suwaraph'' (obyś polował) 
:''ghimiph'' (biegasz) --> '''''yii'''ghimiph'' (obyć biegał) 
:''unzuruph'' (walczysz) --> '''''yuuz'''unzuruph'' (obyć walczył)

Forma życząca może też służyć jako forma trybu rozkazującego, tak zwana '''forma rozkazująca mocna'''. Niepoprzedzona żadną konkretną partykułą, używana jest w stosunku do osób o niższej pozycji społecznej, gdy rozmówca wymaga czegoś, rozkazuje, żąda lub wręcz przeciwnie - błaga, wyraża pragnienie niezwykle silnie nacechowane emocjami. Np:
:''yuuzaduruuph ghauyas, Raawwiyaqaa'' (usłysz mnie, Boże!)

'''Forma pytająca''' odpowiada za tworzenie pytań. Tworzy się ją dodając prefiks '''g_²(m)-'''.

:Np: 
:''suwaraph'' (polujesz) --> '''''gaa'''suwaraph?'' (czy polujesz?) 
:''ghimiph'' (biegasz) --> '''''gii'''ghimiph?'' (czy biegasz?) 
:''unzuruph'' (walczysz) --> '''''guum'''unzuruph?'' (czy walczysz?)

=====Łączenie trybo-aspektów=====
Trybo-aspekty stanu oraz intencji można łączyć ze sobą. W takim wypadku na pierwszym miejscu stać będzie prefiks formy intencji, następnie prefiks formy stanu, a na końcu odmieniony czasownik. Formy intencji można łączyć między sobą, formy stanu - nie.

:Np: 
:Forma życząca + forma teliktyczna + czasownik --> '''''yaama'''suwaraph'' (obyś upolował, miał polowanie zakończone sukcesem) 
:Forma pytająca + forma pragnąca + czasownik --> '''''giihi'''ghimi'' (czy chcecie biegać?) 
:Forma pragnąca + forma dokonana --> '''''hab'''aurimiid'' (chcę usiąść)

Etc.
====Czasy====
Występują 3 czasy: teraźniejszy, przeszły oraz przyszły. 
Aby dodatkowo podkreślić, że czynność odbyła się w przeszłości, do odmienionego czasownika dodaje się sufiks '''-(t)_n'''. 
:Np: ''unzuruph'' (walczysz) --> ''unzuruph'''un''''' (walczyłeś)

Aby utworzyć czas przyszły, od czasownika należy dodać sufiks '''-(t)_²l'''. 
:Np: ''unzuruph'' (walczysz) --> ''unzuruph'''uul''''' (będziesz walczył)

=====Łączenie czasów i trypo-aspektów=====
Czasy oraz trybo-aspekty łączą się ze sobą.

:Np:
:'''''gaama'''suwaraph'''uul?''''' (czy upolujesz <coś> kiedyś, czy twoje polowanie odniesie kiedyś sukces?) 
:'''''giihi'''ghimi'''tin''''' (czy chcieliście biegać?) 
:'''''hab'''aurimiid'''iil''''' (będę chciał usiąść)

Etc

===Rzeczowniki===
====Liczba====
Występują 4 liczby: zerowa, pojedyncza, podwójna i mnoga.
Liczba zerowa jest tworzona poprzez dodanie sufiksu '''-n_m''', liczba pojedyncza posiada końcówkę zerową, liczba podwójna '''-_yya''', natomiast liczba mnoga '''-r_sa'''. Liczba podwójna stosowana jest głównie do naturalnych par, np: oczy, ręce, nogi, buty etc.

{| class="wikitable"
|-
! Liczba zerowa
! Liczba pojedyncza
! Liczba podwójna
! Liczba mnoga
|-
| align="center" | iighaur'''nam'''
(żaden język)
| align="center" | iighaur
(język)
| align="center" | iighaur'''ayya'''
(dwa języki)
| align="center" | iighaur'''rasa'''
(języki)
|-
| align="center" | faqiih'''nim'''
(żaden sen)
| align="center" | faqiih
(sen)
| align="center" | faqiih'''iyya'''
(dwa sny)
| align="center" | faqiih'''risa'''
(sny)
|-
| align="center" | pirrun'''num'''
(żadne drzewo)
| align="center" | pirrun
(drzewo)
| align="center" | pirrun'''uyya'''
(dwa drzewa)
| align="center" | pirrun'''rusa'''
(drzewa)
|}
====Przypadki====
Protogamajski posiadał 12 przypadków.
{| class="wikitable"
|-
!
! Przypadek
! Pytanie
|-
| I.
| Mianownik
| kto?, co?
|-
| II.
| Dopełniacz
| kogo?, czego?
|-
| III.
| Celownik
| komu?, czemu?
|-
| IV.
| Biernik
| kogo?, co?
|-
| V.
| Narzędnik
| (z) kim?, (z) czym?
|-
| VI.
| Miejscownik
| o kim?, o czym?
|-
| VII.
| Ablatyw
| skąd?, od kogo?, od czego?
|-
| VIII.
| Allatyw
| dokąd?, do kogo?, do czego?
|-
| IX.
| Innesyw
| w kim?, w czym?
|-
| X.
| Prolatyw
| stosunek względem ruchu, określenie sposobu
|-
| XI.
| Ekwatyw
| taki, jak porównania
|-
| XII.
| Wołacz
| -
|}
====Odmiana przez przypadki====
{| class="wikitable"
|-
! Przypadek
! Sufiks
! ghamma - człowiek
! liitauni - drewno
! waqadun - koń
|-
| I.
| -Ø
| ghamma
| liitauni
| waqadun
|-
| II.
| -(w)_
| ghamma'''wa'''
| liitauni'''wi'''
| waqadun'''u'''
|-
| III.
| -(w)_l
| ghamma'''wal'''
| liitauni'''wil'''
| waqadun'''ul'''
|-
| IV.
| -(y)_s
| ghamma'''yas'''
| liitauni'''yis'''
| waqadun'''us'''
|-
| V.
| -(y)_r
| ghamma'''yar'''
| liitauni'''yir'''
| waqadun'''ur'''
|-
| VI.
| -h_
| ghamma'''ha'''
| liitauni'''hi'''
| waqadun'''hu'''
|-
| VII.
| -(_)ku
| ghamma'''ku'''
| liitauni'''ku'''
| waqadun'''uku'''
|-
| VIII.
| -(_)ksu
| ghamma'''ksu'''
| liitauni'''ksu'''
| waqadun'''uksu'''
|-
| IX.
| -s_
| ghamma'''sa'''
| liitauni'''si'''
| waqadun'''su'''
|-
| X.
| -(w)_dh
| ghamma'''wadh'''
| liitauni'''widh'''
| waqadun'''udh'''
|-
| XI.
| -(_)llu
| ghamma'''llu'''
| liitauni'''llu'''
| waqadun'''ullu'''
|-
| XII.
| -(_)q_²
| ghamma'''qaa'''
| liitauni'''qii'''
| waqadun'''uquu'''
|}

Końcówki liczb wchodzą przed końcówkami przypadków. Np: 
:iighaur-''ayya''-'''sa''' - w dwóch językach 
:faqiih-''nim''-'''illu''' - taki jak żaden sen 
:waqadun-''rusa''-'''wudh''' - końmi, za pomocą koni 
:ghamma-''rasa''-'''ha''' - o ludziach

Etc.

====Określoność====
Określoność wyraża się poprzez poprzedzenie wyrazu partykułą '''raħ''' oraz zmianą akcentu określanych wyrazów z pierwszej na drugą.
:''iighaur'' ['i:ɣawr] - język --> '''''raħ''' iighaur'' ['raħ i:'ɣawr] - język, ten konkretny --> '''''raħ''' ghammasas iighaur'' ['raħ ɣa'mma.sas i:'ɣawr] (Język Ludzki).

===Przymiotniki===
Przymiotniki posiadają końcówkę '''-s_s'''. W przeciwieństwie do rzeczowników, nie odmieniają się przez przypadki. Praktycznie zawsze stają przed rzeczownikiem, do którego się odnoszą.
 
Dodając do rzeczownika końcówkę '''-(_)llu''' tworzy się przymiotnik, wyrażający brak danej rzeczy.
Np
:''pautu'' (dziecko) + '''llu''' > ''pautullu'' (bezdzietny)

===Przysłówki===
Przysłówki tworzy się zwykle od przymiotników, zamieniając końcówkę -s_s na '''-s_h'''. Tak ja przymiotniki, pozostają nieodmienne. Np:
:''nuhsus'' (płaski) ---> ''nuh'''suh''''' (płasko)
:''illisis'' (ciężki) ---> ''illi'''sih''''' (ciężko)
:''sayyasas'' (szybki) ---> ''sayya'''sah''''' (szybko)

===Zaimki===
====Zaimki osobowe====
====Zaimki osobowe====
Zaimki osobowe, jako jedyne, traktowane są de facto jak rzeczowniki, podlegając odmianie przez przypadki. Jest ona jednak nieco nieregularna.
{| class="wikitable"
|-
! Przypadek
! ja
! ty
! Ty
! on/ona/ono
! On/Ona/Ono
! wy
! wy dwoje
! wy
! Wy
! wy dwoje
! oni
! Oni
|-
| I.
| ghau
| lii
| dhilii
| pay
| dhipay
| zifa
| zifayya
| uur
| dhinuur
| uuruyya
| qa
| dhiqa
|-
| II.
| ghawwa
| liiway
| dhiliiway
| pawwa
| dhipawwa
| zifaw
| zifayyaw
| uurau
| dhinuurau
| uuruyyau
| qaw
| dhiqaw
|-
| III.
| ghaul
| liwil
| dhiliwil
| pawil
| dhipawil
| zifal
| zifayyal
| uurul
| dhinuurul
| uuruyyal
| qal
| dhiqal
|-
| IV.
| ghaus
| liis
| dhiliis
| payyas
| dhipayyas
| zifis
| zifayyis
| siir
| dhisiir
| uuruyyis
| qis
| dhiqis
|-
| V.
| ghauyar
| liir
| dhiliir
| payyar
| dhipayyar
| zifar
| zifayyar
| ruur
| dhiruur
| uuruyyar
| qar
| dhiqar
|-
| VI.
| ghauh
| liih
| dhiliih
| payah
| dhipayah
| zifah
| zifayyah
| huur
| dhihuur
| uuruyyah
| qah
| dhiqah
|-
| VII.
| ghauku
| payaku
| dhipayaku
| paliku
| dhipaliku
| zifaku
| zifayyaku
| uuruku
| dhinuuruku
| uuruyyaku
| qaku
| dhiqaku
|-
| VIII.
| ghauksu
| payaksu
| dhipayaksu
| paliksu
| dhipaliksu
| zifaksu
| zifayyaksu
| uuruksu
| dhinuuruksu
| uuruyyaksu
| qaksu
| dhiqaksu
|-
| IX.
| ghaus
| liis
| dhiliis
| payas
| dhipayas
| zifas
| zifayyas
| suur
| dhisuur
| uuruyyas
| qas
| dhiqas
|-
| X.
| ghaudh
| liidh
| dhiliidh
| pawadh
| dhipawadh
| zifadh
| zifayyadh
| uurudh
| dhinuurau
| uuruyyadh
| qadh
| dhiqadh
|-
| XI.
| ghaullu
| liillu
| dhiliillu
| payallu
| dhipayallu
| zifallu
| zifayyallu
| uurullu
| dhilluuru
| uuruyyallu
| qallu
| dhiqallu
|-
| XII.
| ghauq
| liiq
| dhiliiq
| payaq
| dhipayaq
| zifaq
| zifayyaq
| uuruqu
| dhiquuru
| uuruyyaq
| qaq
| dhiqaq
|}
====Zaimki dzierżawcze====
Zaimki dzierżawcze doklejane są do rzeczowników, w formie prefiksów.
{| class="wikitable"
|-
! osoba
! prefiks
! faqiih - sen
! unuzar - walka
! radhmaa - śmierć
|-
| align="center" | ghau
| align="center" | '''agh-'''
| align="center" | '''agh'''faqiih
(mój sen)
| align="center" | '''agh'''unuzar
(moja walka)
| align="center" | '''agh'''radhmaa
(moja śmierć)
|-
| align="center" | lii
| align="center" | '''lay-'''
| align="center" | '''lay'''faqiih
(twój sen)
| align="center" | '''lay'''unuzar
(twoja walka)
| align="center" | '''lay'''radhmaa
(twoja śmierć)
|-
| align="center" | dhilii
| align="center" | '''ilaay-'''
| align="center" | '''ilaay'''faqiih
(Twój sen)
| align="center" | '''ilaay'''unuzar
(Twoja walka)
| align="center" | '''ilaay'''radhmaa
(Twoja śmierć)
|-
| align="center" | pay
| align="center" | '''sar-'''
| align="center" | '''sar'''faqiih
(jego/jej sen)
| align="center" | '''sar'''unuzar
(jego/jej walka)
| align="center" | '''sar'''radhmaa
(jego/jej śmierć)
|-
| align="center" | dhipay
| align="center" | '''saar-'''
| align="center" | '''saar'''faqiih
(Jego/Jej sen)
| align="center" | '''saar'''unuzar
(Jego/Jej walka)
| align="center" | '''saar'''radhmaa
(Jego/Jej śmierć)
|-
| align="center" | zifa
| align="center" | '''zi-'''
| align="center" | '''zi'''faqiih
(nasz sen)
| align="center" | '''ziy'''unuzar
(nasza walka)
| align="center" | '''zi'''radhmaa
(nasza śmierć)
|-
| align="center" | zifayya
| align="center" | '''yaz-'''
| align="center" | '''yazi'''faqiih
(nasz <l.podwójna> sen)
| align="center" | '''yaz'''unuzar
(nasza <l.podwójna> walka)
| align="center" | '''yaz'''radhmaa
(nasza <l.podwójna> śmierć)
|-
| align="center" | uur
| align="center" | '''hau-'''
| align="center" | '''hau'''faqiih
(wasz sen)
| align="center" | '''ha'''unuzar
(wasza walka)
| align="center" | '''hau'''radhmaa
(wasza śmierć)
|-
| align="center" | dhinuur
| align="center" | '''dhau-'''
| align="center" | '''dhau'''faqiih
(Wasz sen)
| align="center" | '''dha'''unuzar
(Wasza walka)
| align="center" | '''dhau'''radhmaa
(Wasza śmierć)
|-
| align="center" | uuruyya
| align="center" | '''hayy-'''
| align="center" | '''hayy'''faqiih
(wasza <l.podwójna> sen)
| align="center" | '''hayy'''unuzar
(wasza <l.podwójna> walka)
| align="center" | '''hayy'''radhmaa
(wasza <l.podwójna> śmierć)
|-
| align="center" | qa/dhiqa
| align="center" | '''qun-'''
| align="center" | '''qun'''faqiih
(ich sen)
| align="center" | '''qun'''unuzar
(ich walka)
| align="center" | '''qun'''radhmaa
(ich śmierć)
|}
====Zaimki zwrotne====
Zaimki zwrotne tworzy się dodając do zaimka osobowego cząstkę '''-tuum''', która dosłownie znaczy "dusza". Można je tłumaczyć z grubsza podobnie do "mnie samego", "ja sam"<ref>Analogicznie do angielskiego ''myself'', ''yourself'' i tak dalej</ref> etc
:ghau --> ghau'''tuum'''
:lii --> lii'''tuum'''
:dhilii --> dhilii'''tuum'''
:pay --> pat'''tuum'''
:dhipay --> dhipay'''tuum'''
:zifa --> zifa'''tuum'''
:zifayya --> zifayya'''tuum'''
:uur --> uur'''tuum'''
:dhinuur --> dhinuur'''tuum'''
:uuruyya --> uurayya'''tuum'''
:qa --> qa'''tuum'''
:dhiqa --> dhiqa'''tuum'''

===Liczebniki===
<pre>
1 - hazru
2 - pharu
3 - dhinnu
4 - aasau
5 - kargha
6 - niirra
7 - saugh
8 - wayr
9 - baalla
10 - abaagh
</pre>
'''Liczebniki porządkowe''' tworzy się dodając do liczebnika głównego sufiks '''-(a)n'''. Liczebniki porządkowe są nieodmienne.
<pre>
1 - hazrun
2 - pharun
3 - dhinnun
4 - aasaun
5 - karghan
6 - niirran
7 - saughan
8 - wayran
9 - baallan
10 - abaaghan
</pre>

==Teksty==
===Owca i konie===
'''Owca i konie'''

Na wzgórzu owca, która nie miała wełny, zobaczyła konie; jeden ciągnął ciężki wóz, drugi dźwigał wielki ładunek, a trzeci wiózł szybko człowieka. Owca rzekła do koni: „Serce mnie boli, widząc, co człowiek nakazuje robić koniom”. Konie odpowiedziały: „Słuchaj, owco, serca nas bolą, kiedy widzimy, jak człowiek, pan, zabiera twoją wełnę na płaszcz dla samego siebie. I owca nie ma wełny”. Usłyszawszy to, owca pobiegła przez równinę.

----

'''Raħ Phauru fi raħ Waqadunrusa'''

Zur saaquhu, phauru isi waan ħauhtaytan qaħtiwi binnakasaytan waqadunrusayus. Raħ hazrun tawwasaytan iliisis awwasaryas, raħ pharun liirisaytin ħahtasas dilliyis fi raħ dhinnun sayyasah yaghawwarasaytan ghammayas. Raħ phauru biighisaytin waqadunrusaksu: "Aghqiwaħ ammasay, kaar innakaad asi ghamma ghayrasay zaww waqadunrusawul". Raħ waqadunrusa makawanaħan: "Inur hurduuruph, phauruquu, ziqiwaħrasa ammaħ, kaar innaka apa ghamma, raħ paabun, mahaptiniisay layqaħtiyis bausas ghabaraksu pir paytuum. Fi raħ phauru waan ħauhtaytan qaħtiwi". Kaar suuk badurusaytun, raħ phauru gipisaytin nuhaabadh.

===Król i bóg===
'''Król i bóg'''

Był sobie król. Był bezdzietny. Chciał mieć syna. Poprosił kapłana: „spraw, by urodził mi się syn!”. Kapłan powiedział do króla: „módl się do boga Werunosa”. Król podszedł do boga Werunosa, by pomodlić się do niego. „Usłysz mnie, ojcze Werunosie!”. Bóg Werunos zstąpił z nieba. „Czego chcesz ode mnie?”. „Chcę mieć syna”. „Niech więc się stanie”, powiedział promienny bóg Werunos. Żona króla urodziła syna.

----

'''Raħ Qabrii fi raħ Raawwiya'''

Kandaytan aukar qabrii. Kandaytan pautullu. Ghahanas harħauhtaytan. Busubuusaytun saarhitlaayas: "Yaaparrasay ghaul ghahan!". Raħ hitlaa biighisaytin raħ qabriiwil: "Inur hardauraaph raħ Raawwiyaksu Qiiħaghuyaghaksu". Raħ qabrii butudurun raħ Raawwiyaksu Qiiħaghuyaghaksu, tugi daur dhipayaksu. "Yuuzaduruuph ghauyas, Taghiiqii Qiiħaghuyaghaqaa!". Raħ Raawwiya Qiiħaghuyagh butudurun amfa phannifiku. "Iisuuq ghauku gaazaww?". "Iisuug ghahana". "Kammi kandaytaal", biighisaytin raħ wallarsas Raawwiya Qiiħaghuyagh. Limmi qabriiwi maparrasaytan ghahanas.

==Słowniczek==
*'''a, i''' - fi
*'''aby, żeby''' - tugi
*'''biec, biegać''' - gip
*'''bieg''' - gipir
*'''boleć''' - amm
*'''ból''' - ammar
*'''brać''' - haptin
*'''blask, oślepiające światło''' - taghar
*'''błyszczeć, jaśnieć, promienieć''' - tagh
*'''chcieć''' - ah (tylko w
*'''ciągnąć''' - taww
*'''ciepły''' - bausas
*'''ciężki''' - illisis
*'''co''' - asi
*'''córka''' - iiyuzu
*'''człowiek''' - ghamma
*'''dla''' - pir
*'''dół''' - amfa
*'''dusza''' - tuum
*'''dziecko''' - pautu
*'''dźwigać''' - liir
*'''gdy''' - kaar
*'''góra, na górze''' - kirdu
*'''góra''' - kiridu
*'''jak''' - apa
*'''jaki, który''' - isi
*'''kapłan, szaman''' - hitlaa
*'''kazać, nakazywać, rozkazywać''' - ghayr
*'''kiedyś, niegdyś, dawniej''' - aukar
*'''koń''' - waqadun
*'''król''' - qabrii
*'''ładunek''' - dilli
*'''mieć, posiadać''' - ħauhtas
*'''modlić się''' - daur
*'''modlitwa''' - daurar
*'''mówić, rzec''' - iigh
*'''na''' - zur
*'''nie''' - waan
*'''niebo''' - phannif
*'''niechaj''' - kammi
*'''odpowiadać''' - kawan
*'''ogień''' - faatraa
*'''ojciec''' - taghii
*'''owca''' - phauru
*'''pan''' - paabun
*'''płaski''' - nuhsus
*'''płaszcz''' - ghabar
*'''prośba''' - inur
*'''pytać, prosić''' - usub
*'''robić''' - zaww
*'''rodzić''' - paut
*'''równina''' - nuhaab
*'''serce''' - qiwaħ
*'''słuchać''' - duur
*'''słyszeć''' - adur
*'''sprawiać, czynić''' - raub
*'''syn''' - ghahan
*'''szybki''' - sayyasas
*'''szybko''' - sayyasah
*'''światło''' - wallar
*'''świetlisty, jasny''' - wallarsas
*'''to''' - sauk
*'''tamto''' - asuuk
*'''urodzić się, przyjść na świat''' - parr
*'''wełna''' - qaħti
*'''widzieć''' - innak
*'''wielki''' - ħahtasas
*'''wozić, transportować''' - yaghawwar
*'''wóz''' - awwasar
*'''wzgórze''' - saaqu
*'''ziemia, kraina''' - aab
*'''żądanie, rozkaz''' - iisuuq
*'''żona''' - limmi

==Przypisy==
<references/>
[[Kategoria:Użytkownik:Borlach]]
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]
[[Kategoria:Języki gamajskie|Protogamajski]]

Język protogamajski

2020-01-06T12:35:47Z

Hrabonszcz: