https://jezykotw.webd.pl/w/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Igor1998 2026-04-18T15:12:52Z Wkład użytkownika MediaWiki 1.45.1 https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Higania&diff=27311 2019-03-21T00:37:36Z

<p>Igor1998: /* Demografia */</p> <hr /> <div>'''Higania''' (hig.- '''Higān hēkkì- Cesarstwo Higanii''')- państwo położone w południowej części Esakaru, na wybrzeżu Morza Szmaragdowego. Powierzchnia państwa wynosi 493 000 km². Higania jest monarchią parlamentarną i demokracją.<br /> <br /> <br /> <br /> == Położenie ==<br /> <br /> <br /> Kraj leży nad Morzem Szmaragdowym (Maoji- samú), wybrzeże higanijskie jest poprzecinane licznymi kanałami stworzonymi przez człowieka, jak i naturalnymi fiordami, występuje też wybrzeże klifowe i szkierowe. Z powodu licznych zatok wcinających się w wybrzeże i żłobiących skały przez tysiące lat, Higania może poszczycić się liczbą ponad 700 wysp. Państwo jest położone niemal w 1/3 na wyspach. Największe z nich to: Cheinok-sók, Ai-sók, Ashu-sók i Gāhi-sók. Na wyspie Shikiôk-sók znajduje się stolica cesarstwa- Kūchyì. Liczne wyspy, częstokroć słabo zaludnione, zwłaszcza na zachodzie, są bogate w grzyby i leśne owoce, istnieje też różnorodna fauna reprezentująca ssaki, gady, ptaki i płazy. Słynne są higańskie klify na zachodnim wybrzeżu, zwłaszcza w prowincji Hēgyū.<br /> Na północ od wybrzeża znajduje się pas Nizin (suwaudaitó/ suwausām), na których w przeszłości popularna byłą uprawa zbóż i wypas bydła. Obecnie, w dobie rozwoju nowoczesnego przemysłu, z racji na dogodne warunki, powstaje tu najwięcej w całej Higanii nowoczesnych zakładów np. high-tech. To ten teren na przestrzeni dziejów stanowił zawsze obszar najbardziej zaciekłych walk wielkich rodów. Na północy kraju znajdują się wyżyny (hadaitó/ hasām) z dużą ilością lasów i jezior, np. sztucznie poszerzone kanałami jezioro Náciu, gdzie uprawia się powszechnie żeglarstwo, czy windsurfing. Na północnym zachodzie, w prowincjach Sūdoì i Hēzó, przy granicy z Królestwem Taozamii, leży płaskowyż Kaó. Liczne są tam jeziorka wytopiskowe i morenowe i lasy mieszane z przewagą brzóz i wiązów.<br /> '''<br /> == Ustrój polityczny ==<br /> '''<br /> <br /> <br /> Higania to monarchia parlamentarna, z rządem wybieranym w powszechnych wyborach parlamentarnych co 5 lat. Na czele rządu stoi kanclerz powoływany przez cesarza. Cesarz będący symbolem państwowości oraz strzegący jedności i suwerenności kraju, pozostaje bezspornym symbolem jednoczącym wszystkich Higańczyków.<br /> <br /> Parlament (Hōssadó) składa się z dwóch izb: wyższej, czyli Hanaróh (tłumaczonej przeważnie jako Izba Parów lub Lordów), w której skład wchodzą przedstawiciele arystokracji- wyższej (esèhhi) oraz średniej (kóhi) i drobnej szlachty (saióhi), a także przedstawicieli duchowieństwa, gubernatorów cesarskich (ds. terytoriów specjalnych- hētaikimó/ saicyihētaikimo) i kanclerzy dziedzicznych księstw koronnych( táhayakósó) : Sawaó, Kaiwaó, Bakici i Abāshii; oraz izby niższej (Gaiciróh), gdzie zasiadają posłowie (yubá) demokratycznie wybrani przez społeczeństwo. W izbie wyższej zasiada 300 deputowanych, zaś w niższej 240, co daje łączną ilość 540 parlamentarzystów. Pierwsze obrady parlamentu po wyborach zwołuje cesarz. Powoływany jest na nich gabinet (gaochin), w wypadku zaś niesformowania gabinetu monarcha daje kanclerzowi czas na jego sformowanie przez 3 tygodnie. Jeśli do tego czasu szef rządu nie utworzy gabinetu, cesarz zarządza nowe wybory.<br /> <br /> '''<br /> == Scena polityczna ==<br /> ''' <br /> Od czasów starożytnych władze na terenie państewek higańskich (mahó) sprawowali hórai, toczący między sobą nieustanne walki i próbujący powiększyć swe posiadłości. W wyniku reform rodu Lāsó, a potem wzrostu wpływu mieszczaństwa i kolejnych powstań chłopów wspieranych częstokroć przez obszarników, ustabilizował się na lata system polityczny Higanii. Ten ład zburzył dopiero najazd konfederacji ludów laughijskiich (Lâughi, hig. Lóhìi) w IX w. n.e. oraz imperium rewahijskiego (Raewwah, hig. Rewū) w II poł X w. na ziemie całego południowego Esakaru i podporządkowanie się nowym porządkom części możnych. Po licznych buntach ludowych i w wyniku rozkładu wewnętrznego imperium straciło kontrolę nad cesarstwem i upadło. Kolejne wieki to system powrotu do neofeudalnych metod rządzenia państwem oraz zapaść gospodarcza po krótkim okresie rozwoju, spowodowana dyskryminacją kupiectwa i ogólnie rzecz ujmując, mieszczaństwa. Na początku XVII w. narodził się ruch Wа̄nen (w wolnym tłumaczeniu &quot; (cesarscy) słudzy światła&quot;, czy też &quot;ludzie Cesarskiego Majestatu&quot;. Młoda elita drobnych i średnich rodów szlacheckich ponownie dała znać o sobie i chciała przejąć władzę w swe ręce. Wystąpili oni z programem ambitnych reform, w tym np. przywrócenia funkcjonowania kraju na podstawie m.in. Statutu z Waegì. Kolejne lata to trudne wdrażanie i umacnianie się systemu parlamentarnego opartego na oligarchii, a od XX w. w wyniku nowych, antyfeudalnych idei i nieudanych zamachów stanu, które skompromitowały murszejącą arystokrację, następuje przebudowa kraju w myśl idei wolnościowych i demokratycznych.<br /> Obecnie partie polityczne (seulá) funkcjonują wg ustawy z dnia 7 maja 1949 r. , która głosi &quot;wolność zakładania partii i ugrupowań politycznych o dowolnej orientacji politycznej, chyba, że postulaty przez nie głoszone, symbole je reprezentujące, czy zasady członkowstwa, są niezgodne z prawem&quot;. Te ograniczenia reguluje dalsza treść ustawy.<br /> Higańskie partie polityczne: Edytuj<br /> w Parlamencie Higanii (oficj. Higān-Sāwākkì- hishi/ pot. Higān-hōssadó)<br /> Partia rządząca: Ośrodek Ludowy (Sāwāi Kìbān)- Hanaróh- 131 parów i 10 przedstawicieli cesarskich i kanclerzy księstw koronnych , Gaiciróh- 115 posłów;<br /> Partie koalicyjne: Akcja Ludowo-Demokratyczna (Bói-sakyo-unā)- Hanaróh- brak, Gaiciróh- 5 posłów;<br /> Unia Mieszczańsko-Rolnicza (Kìnhó-huáódā)- Hanaróh- 1 par; Gaiciróh-brak<br /> Opozycja:<br /> Rada Wolności i Demokracji (Sará lei Mecāi-hó)- Hanaróh- 59 parów 1 przedstawiciel cesarski, Gaiciróh- 51 posłów;<br /> Wspólnota Dobra i Sprawiedliwości (Sōmu-cyiē-odó)- Hanaróh- 31 parów, Gaiciróh- 24 posłów<br /> Liga Niebiańska (Pāseigó)- Hanaróh-15 parów, Gaiciróh- 15 posłów<br /> Zrzeszenie Regionalno-Demokratyczne (Lēwu-menzó-rē)- Hanaróh- 7 parów, Gaiciróh-11 posłów<br /> Partia Socjalna (Dēnkaì)- Hanaróh- 3 parów, Gaiciróh- 10 posłów<br /> Kongres Lewicy Higanii (Higān-rēpu-kyásō)- Hanaróh- brak, Gaiciróh- 5 posłów<br /> Posłowie niezrzeszeni: Hanaróh- 23 (43 łącznie z duchownymi), Gaiciróh- 4 posłów<br /> Partie i ugrupowania pozaparlamentarne (Hōssadó-kamu/ Hōssadó-komikai):<br /> <br /> <br /> <br /> == Demografia ==<br /> <br /> <br /> '''Język'''<br /> <br /> Na terenie Higanii dominuje język higański (''Higān jēta''), jest to język urzędowy kraju. Według Narodowego Spisu Powszechnego (Sāsāwāi Kómdùh) z 2014 w tym języku mówi ok. 94% mieszkańców kraju. Często jednak w spisach lokalnych wlicza się użytkowników języków sulī i kāgmi oraz grupę języków wēyu z wysp Wēyu-jiúsók, które z reguły są uznawane za dialekty higańskiego, choć istnieją miedzy nimi, a higańskim znaczące różnice, przypuszcza sie nawet, ze w przypadku języków sulī i kāgmi, to one mogą być bliższe prahigańskiemu niż zmieniona, głównie przez wkład języków mianijskich, kontynentalna wersja higańskiego. W kraju mieszkają także użytkownicy tzw. językó (maó)kómi- pierwszych mieszkańców. Ludność autochtoniczna północnych obszarów kraju do dziś posługuje się językami mianijskimi, a także, na wschodnim wybrzeżu, seē, gau i ripī. Ponadto mieszka niewielka populacja użytkowników osō (j.hig.- wuzó), kilungijskiego i tamnijskich. Łączny procent języków nie-higańskich (wyjąwszy należące do higańskiej grupy językowej) łacznie wynosi, zależnie od szacunku, od 5 do 2,5%<br /> Język higański może się poszczycić historią liczącą blisko 3500 lat, to wtedy zaczęły kształtować sie pierwsze dialekty higańskie, głównie na Centralnym Wybrzeżu i części Wyżyn. Jednoczenie ziem higańskich pod władzą cesarza sprzyjało unifikacji językowej- nowa mowa szybko wypierała dawne dialekty, głównie w stolicach, gdzie w urzędach tolerowano tylko język urzędowy, oparty na dialekcie z okolic dawnej stolicy, Ladōi, a więc dialektu sagō.<br /> Tworzona od zamierzchłych czasów bogata literatura higańska sprzyjała promocji języka urzędowego, choć wiele tzw. wierszy nánaka- krótkich utworów opisujących przyrodę i życie na wsi, układanych przez lokalnych, niezależnych twórców, było tworzonych w regionalnych dialektach. Często czerpały one z języków maókómi, czyli w głębi kraju i na wschodzie głównie mianijskich, a na wybrzeżu wypartych najwcześniej języków ripei (ripī) i tzw. Morza Południowego. Ponadto wiele terminów w zachodnich prowincjach, zwłaszcza na określenie narzędzi, zawodów, czy nazw osad, zapożyczano słowa pochodzenia tamnijskiego, a od ok. V w. n.e. także i osońskiego, więc głównie kilungijskiego, z racji handlu i kontaktów z osadnikami osońskimi i tamnijskimi autochtonami.<br /> Z racji swego homofonicznego charakteru pismo higańskie, oparte na znakach klinowych, rozwiązało ów problem poprzez graficzne przedstawienie danego pojęcia, myśli, czy przedmiotu w postaci obrazka. W podobny sposób możemy prześledzić dzieje znaków chińskich, egipskich hieroglifów, czy sumeryjskiego pisma klinowego. Na przestrzeni dziejów oraz dzieki licznym reformom pisma, jak w III w. n.e, VII i XII, znaki stawały się łatwiej rozróżnialne. Znaki w gruncie rzeczy składają się z połączenia bardzo licznej, choć określonej liczby kresek (dói), na których oparty jest każdy znak i które łatwo można zapisać rylcem, pędzlem, czy dziś, długopisem. Niektóre znaki symbolizujące złożone pojęcia, czy procesy, powstały przez połączenie dwóch znaków, wkompowania jednego lub kilku w jeden, możliwe jest też połaczenie ich za pomocą poziomej kreski, tzw. łącznika (wánai). <br /> <br /> '''Religia''' <br /> <br /> Narodową, rdzenną religią wyznawaną przez Higańczyków jest kácya, zwana też risē (zależnie od czytania), w którą wierzy obecnie niespełna 15-25 % mieszkańców Higanii, ale w ostatnim spisie powszechnym z 2014 r. wiarę zadeklarowało 74 % obywateli. Kácya się na uznawaniu za bóstwa (ūbi) otaczającej nas natury, przedmiotów, czy konkretnych osób i władców, co ma odzwierciedlenie w higańskim kultu cesarza jako potomka bogów. Według kacjanistów wszystko nosi w sobie pierwiastek boski (zaô) i dzięki niemu może z błogosławieństwem bóstw tworzyć wspólnie świat duchowy (kān), będący odbiciem Niebios na ziemi. Higańczycy czczą ciała niebieskie- Słońce, księżyc, gwiazdy i komety, uważając je za boskich posłańców, rośliny, zwierzęta, wodę i ziemię. To echa dawnej, szamanistycznej formy wierzeń. Powszechnym kultem czci się także duchy przodków, w tym przodków cesarzy (wābó) i rodziny (sekobó/sekomuà). Popularna jest wiara w demony (óchimi) i duchy lasu (muióchi), czy strażników domu (dêóchimi/juná). Najważniejszymi świątyniami są: stołeczne Amoke i Kisó, a także mniejsza Hâsó oraz Dódo w prowincji Akìru w mieście Nìgai , Sei w Sagō i Chyúmin'ê w Amajó w prow. Shúk.<br /> Drugą co do popularności religią jest chrześcijaństwo (hig. Shihânwāyó/ Gaóliwāyó, dosł. &quot;wielki, niebiański chram&quot;), które wyznaje 21 % społeczeństwa, więc ok. 19,7 mln osób. Przybyło tu najprawdopodobniej w I poł. VI w. za sprawą misjonarzy orokijskich i pustelników tamnijskich. Najważniejsze odłamy to Wielki Kościół Ducha Higanii (Higān-kemó Hân Shiwāyó), rzymskokatolicyzm i luteranizm, wyznaje się tu też pentekostalizm, kalwinizm, prawosławie, chrześcijaństwo orokijskie, tammijskie i lokalne odłamy. Największą w świątynią chrześcjańską w kraju jest katedra Minrì Kuē Kānshihânwāyó w Kūchyì należąca do Wielkiego Kościoła Ducha Higanii, ponadto istnieją liczne sanktuaria i obiekty kultu będące miejscem licznych pielgrzymek higańskich i zagranicznych chrześcijan.<br /> W Higanii inne wyznania, jak szamanizm ( isèn- 87 000 wiernych), skupiający zarówno Higańczyków i mniejszości narodowe, czy religie morza popularne na całym płd. wybrzeżu Esakaru (65 430 wiernych) oraz inne kulty lokalne, asaō z Królestwa Chan' ō,hinduizm, buddyzm i islam (łącznie 28 000), są już raczej niszowe i nie odgrywają znaczącej roli w życiu religijnym kraju. Wszystkie jednak są objęte opieką rządowe wg ustaw gwarantujących wolność religijną z 1897, 1915 i 1967 r. Obecnie rola religii w życiu publicznym spada, sama kácya jest jednak wciąż religią narodową i kultywowaną przez dom cesarski, wielu urzędników i prominentnych działaczy i łączy Higańczyków, dając im poczucie narodowej jedności i dumy.<br /> <br /> '''Społeczeństwo''' <br /> <br /> Higańczycy są z natury narodem pokojowym, związanym z lokalną przyrodą i tradycją, wierni ideałom antycznych filozofii i swej religii- kácyi. Zachowuje się wiele z tradycji rodzimej religii, nawet jeśli się jest wyznania chrześcijańskiego, czy niewierzącym- zwłaszcza rytuał zaślubin i obrzędy pogrzebowe. Społeczeństwo higańskie oparło się w większości, nie licząc rzecz jasna wielkich metropolii, a zwłaszcza Kūchyì, trendom globalizacji i konsumpcjonizmu. Popularne są w kraju rodzinne wycieczki na wieś i do okolicznych lasów, zwłaszcza na północ kraju, która od początku XXI w. przeżywa swoisty renesans turystyczny. Żywy jest szacunek do historii, słowa pisanego, narodowych poematów i kronik. Higańczyk to jednostka służąca narodowi, nigdy odwrotnie i u wielu ludzi żadne antyczne i współczesnie idee nie zmieniły takiego myślenia. Oczywiście, świetnie zauważalny jest także kult panującego cesarza, a także przodków Domu Cesarskiego oraz wielkich reformatorów, uczonych, kanclerzy i filozofów. Całe higańskie społeczeństwo powiązane jest ze sobą nieformalną siecią powiązań, wywodzącą się jeszcze z czasów feudalnych, zwaną tódami- dosł. &quot;system pokłonów&quot; od gestu czynionego przez wasali wobec seniorów. Przejawia się to np. w do dziś trwającej nieufności środowisk finansjery, w średniej wielkości miejscowościach wciąż wywodzącej się z dawnej elity mieszczańskiej, do tradycyjnych środowisk robotniczych i małomieszczańskich. Strukturę społeczną kraju zmienia obecnie, choć niewielka, to regularna imigracja mieszkańców krajów uboższych płd. Esakaru, jak Sanagamii, czy płd. Kandanii, a także napływ inwestorów z krajów osońskich- Kilungii, Karenii, Laudonii i Osonii oraz Rodanii, Haobanii, Orokii, Chan'ō, Taozanii i Amuzonii. Trwa także migracja wielu młodych Higańczyków , np. do Amuzonii, oferującej tańsze studia i równie dobrze co w Higanii płatną pracę, np. w zakładach high-tech, elektrowniach wodnych, czy przy renowacji zabytków tamtejszej kultury. Jednocześnie kolejne rządy starają się zachęcić Higańczyków do pozostania w kraju i zwiększenia się przyrostu naturalnego, powoli w ostatnich latach malejącego.<br /> <br /> '''Narodowości''' <br /> <br /> Większość ludności Higanii stanowią Higańczycy (96%), w tym mieszkańcy wysp Kāgany i Surêi oraz Wēyu-jiúsók, blisko spokrewnieni z kontynentalnymi mieszkańcami kraju, należący do tej samej rodziny językowej. Narodowość tytularna to przedstawiciele rasy mongoloidalnej. W wyniku wielowiekowej koegzystencji z ludami mianijskimi, na wschodzie i północy kraju wielu ludzi posiada nieco ciemniejszy odcień skóry, zaś na zachodzie w wyniku wpływu ludów tamnijskich i osonijskich nieco mniej rozwiniętą tzw. fałdę mongolską, a czasem jej brak oraz nierzadko falowane lub kręcone włosy. Mniejszości etniczne to stanowiące 2,2 % (2014 r.) &quot;ludy Morza Szmaragdowego&quot;: Koe, Mī i Ripijczycy. 1,2 % to narodowa mniejszość taozamijska i pomniejsze ludy i narodowości pochodzenia tamnijskiego, 0, 3% stanowią obecne w Higanii narodowości Osō, głównie Kilungijczycy (0,2 %), Osonijczycy (0,08%), Kareńczycy (0,01%) i inni (0,01%, głównie Laudończycy i Niputyjczycy). Reszta, 0,3 % to przeważnie ludy mianijskie, a także mniejszości z sąsiednich krajów leżących nad Morzem Szmaragdowym, jak ludy Kimmā (hig. Gaibó) oraz Mé (Nou) i Kege pochodzenia naukenijskiego. Ponadto w kraju mieszka wzrastająca już ilość nielegalnie zatrudnionych imigrantów, jak Kandanijczycy, kandanijskie mniejszości narodowe i Sanagamijczycy z płd. wsch. Esakaru, a także Lubijczycy, Kerejczycy, Kurumijczycy i Dahenijczycy. Administracja skutecznie walczy ze zjawiskiem powstawania gett na przedmieściach stolic, lecz brak rejestracji i zakwaterowania oraz wysoka przestępczość wpływają na złą opinię tych imigrantów ekonomicznych wśród higańskiego społeczeństwa. Wszystkie mniejszości narodowe i etniczne mają zagwarantowaną swobodę rozwoju i kultywowania tradycji, języka i wiary na podstawie kilku artykułów Konstytucji i dokumentów wydanych na przestrzeni wieków.<br /> <br /> == Podział administracyjny ==<br /> <br /> <br /> Higania jest podzielona na prowincje (''gaì''), te z kolei podzielone są na powiaty (''sām''), w prowincjach Sâfu i Cibān tradycyjnie określane jako lewu, zaś w Yōsógō, Lóhi i Kiricyā- reu lub gau. Urzędnikiem reprezentującym rząd w prowincji jest gubernator/prefekt (''kirahzán'', daw. ''gaohóshihō'', ''gaogāngaìi''/''gaogāngaìzán''. Na czele powiatu stoi zaś starosta, zwany kusāmhō. Odpowiedzialny jest on za sprawy podatkowe, utrzymywanie formacji powiatowych, tj. policji, straży miejskiej, drogowej i służb ratowniczych, za przeznaczanie funduszy na utrzymanie środków komunikacji miejskiej i zabytków. Odpowiedzialność za policję, fundusze przeznaczone na turystykę, służbę zdrowia i funkcjonowanie urzędów spoczywa na prefekturze (prefekcie i jego urzędnikach) odpowiadających przed rządem centralnym. Prócz zwykłych prowincji, istnieje także Specjalny Region Administracyjny Wysp Kāgana i Surêi (hig. ''Kāgana we Surêi Lóchúshó''), kāgmi (''Kāk(u)mi é Súri Bucoishì''), sulī (''Kākāma bu Sulī Rucaisí''). Na czele Terytorium nie stoi gubernator prowincji, lecz specjalny wysłannik cesarza - gubernator cesarski (hig. kāwāshihō), j. kāgmi -(gābúzēbu), j.sulī - (kābusíbu), tj. dosłownie &quot;wysłannik/komisarz Jego Cesarskiej Mości. Obie wyspy posiadają autonomiczne parlamenty regionalne. Natomiast na wyspach Wēyu-jiúsók istnieje urząd komisarza ds. Wysp (jiúsók-kómimzán), reprezentujący w zgromadzeniu prowincjonalnym prowincji Sâfu interesy mieszkańców Wysp. Na większości wysp Wēyu powiaty noszą tradycyjną nazwę, wywodzącą się jeszcze z czasów królestw feudalnych, ánu/umu/ómu lub, na wyspie Kôso, sŏ (por. hig. sām). Na samym archipelagu 13 maja 2018 r. odbyło się referendum, w którym mieszkańcy mieli się opowiedzieć za tym, czy chcą,by archipelag był dalej częścią prowincji Sâfu, czy też oddzielną prowincją. Wedle wstępnych wyników z wieczora tegoż dnia i popołudnia 14 maja 61% mieszkańców zagłosowało za pozostaniem w prowincji Sâfu. Jeśli większość zdecydowałaby o wybraniu tej drugiej,nowa prowincja powstałaby do wiosny 2020 r. 17 maja ogłoszono oficjalne wyniki, zgodnie z którymi za pozostaniem wysp w składzie Sâfu głosowało 60,7% uczestników referendum.<br /> <br /> Miejscowości dzieli się na pięć podstawowych rodzajów : stołeczne (gānkìn)- jedynie Kūchyì, prowincjonalne (stolice prowincji)- gaìkìn/ gaìcó, wśród których wyróżniamy moyó- tzw. &quot;tradycyjne miasta&quot;, administracyjne stolice prowincji pełniące tę rolę od dawna, tj. od XIX wieku i taek'yó- &quot;wybudowane potem&quot;- dość nowe ośrodki, czasem mniejsze od innych miast danej prowincji, jest ich jedynie kilka. Prócz gānkìn, moyó, i taek'yó, wyróżnia się również natâ, miasteczka nieprzekraczające 25 000 mieszkańców, a jest ich 731. Istnieje ponadto 35 205 wsi (stan na lipiec 2018 r.), co wynika z łączenia wielu przyległych wsi w scalone jednostki administracyjne, mimo, że często są one od siebie oddalone. Taką politykę centralizacji ośrodków wiejskich i tworzenia dużych zakładów gospodarczych zaniechano w latach 80. XX w., mimo to, do dziś wiele dawnych jednostek pozabawionych jest praw ośrodka wiejskiego. Najwięcej wsi znajduje się w prowincji Yōsógō, zaś najmniej w Gāngal.<br /> <br /> W kraju wyróżnia się cztery główne pasy osadnictwa (chilimin) skupiające największe metropolie: Wybrzeża, Nizin, Wyżyn Środkowych i Morza Środkowego oraz Ścianę Wschodnią. Najbardziej zurbanizowany jest pas Wybrzeża, zwany potocznie Długą Siecią (Chukmagì) z racji licznych kanałów i zatok.</div>

Igor1998 https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Higania&diff=27310 2019-03-21T00:37:03Z

<p>Igor1998: /* Demografia */</p> <hr /> <div>'''Higania''' (hig.- '''Higān hēkkì- Cesarstwo Higanii''')- państwo położone w południowej części Esakaru, na wybrzeżu Morza Szmaragdowego. Powierzchnia państwa wynosi 493 000 km². Higania jest monarchią parlamentarną i demokracją.<br /> <br /> <br /> <br /> == Położenie ==<br /> <br /> <br /> Kraj leży nad Morzem Szmaragdowym (Maoji- samú), wybrzeże higanijskie jest poprzecinane licznymi kanałami stworzonymi przez człowieka, jak i naturalnymi fiordami, występuje też wybrzeże klifowe i szkierowe. Z powodu licznych zatok wcinających się w wybrzeże i żłobiących skały przez tysiące lat, Higania może poszczycić się liczbą ponad 700 wysp. Państwo jest położone niemal w 1/3 na wyspach. Największe z nich to: Cheinok-sók, Ai-sók, Ashu-sók i Gāhi-sók. Na wyspie Shikiôk-sók znajduje się stolica cesarstwa- Kūchyì. Liczne wyspy, częstokroć słabo zaludnione, zwłaszcza na zachodzie, są bogate w grzyby i leśne owoce, istnieje też różnorodna fauna reprezentująca ssaki, gady, ptaki i płazy. Słynne są higańskie klify na zachodnim wybrzeżu, zwłaszcza w prowincji Hēgyū.<br /> Na północ od wybrzeża znajduje się pas Nizin (suwaudaitó/ suwausām), na których w przeszłości popularna byłą uprawa zbóż i wypas bydła. Obecnie, w dobie rozwoju nowoczesnego przemysłu, z racji na dogodne warunki, powstaje tu najwięcej w całej Higanii nowoczesnych zakładów np. high-tech. To ten teren na przestrzeni dziejów stanowił zawsze obszar najbardziej zaciekłych walk wielkich rodów. Na północy kraju znajdują się wyżyny (hadaitó/ hasām) z dużą ilością lasów i jezior, np. sztucznie poszerzone kanałami jezioro Náciu, gdzie uprawia się powszechnie żeglarstwo, czy windsurfing. Na północnym zachodzie, w prowincjach Sūdoì i Hēzó, przy granicy z Królestwem Taozamii, leży płaskowyż Kaó. Liczne są tam jeziorka wytopiskowe i morenowe i lasy mieszane z przewagą brzóz i wiązów.<br /> '''<br /> == Ustrój polityczny ==<br /> '''<br /> <br /> <br /> Higania to monarchia parlamentarna, z rządem wybieranym w powszechnych wyborach parlamentarnych co 5 lat. Na czele rządu stoi kanclerz powoływany przez cesarza. Cesarz będący symbolem państwowości oraz strzegący jedności i suwerenności kraju, pozostaje bezspornym symbolem jednoczącym wszystkich Higańczyków.<br /> <br /> Parlament (Hōssadó) składa się z dwóch izb: wyższej, czyli Hanaróh (tłumaczonej przeważnie jako Izba Parów lub Lordów), w której skład wchodzą przedstawiciele arystokracji- wyższej (esèhhi) oraz średniej (kóhi) i drobnej szlachty (saióhi), a także przedstawicieli duchowieństwa, gubernatorów cesarskich (ds. terytoriów specjalnych- hētaikimó/ saicyihētaikimo) i kanclerzy dziedzicznych księstw koronnych( táhayakósó) : Sawaó, Kaiwaó, Bakici i Abāshii; oraz izby niższej (Gaiciróh), gdzie zasiadają posłowie (yubá) demokratycznie wybrani przez społeczeństwo. W izbie wyższej zasiada 300 deputowanych, zaś w niższej 240, co daje łączną ilość 540 parlamentarzystów. Pierwsze obrady parlamentu po wyborach zwołuje cesarz. Powoływany jest na nich gabinet (gaochin), w wypadku zaś niesformowania gabinetu monarcha daje kanclerzowi czas na jego sformowanie przez 3 tygodnie. Jeśli do tego czasu szef rządu nie utworzy gabinetu, cesarz zarządza nowe wybory.<br /> <br /> '''<br /> == Scena polityczna ==<br /> ''' <br /> Od czasów starożytnych władze na terenie państewek higańskich (mahó) sprawowali hórai, toczący między sobą nieustanne walki i próbujący powiększyć swe posiadłości. W wyniku reform rodu Lāsó, a potem wzrostu wpływu mieszczaństwa i kolejnych powstań chłopów wspieranych częstokroć przez obszarników, ustabilizował się na lata system polityczny Higanii. Ten ład zburzył dopiero najazd konfederacji ludów laughijskiich (Lâughi, hig. Lóhìi) w IX w. n.e. oraz imperium rewahijskiego (Raewwah, hig. Rewū) w II poł X w. na ziemie całego południowego Esakaru i podporządkowanie się nowym porządkom części możnych. Po licznych buntach ludowych i w wyniku rozkładu wewnętrznego imperium straciło kontrolę nad cesarstwem i upadło. Kolejne wieki to system powrotu do neofeudalnych metod rządzenia państwem oraz zapaść gospodarcza po krótkim okresie rozwoju, spowodowana dyskryminacją kupiectwa i ogólnie rzecz ujmując, mieszczaństwa. Na początku XVII w. narodził się ruch Wа̄nen (w wolnym tłumaczeniu &quot; (cesarscy) słudzy światła&quot;, czy też &quot;ludzie Cesarskiego Majestatu&quot;. Młoda elita drobnych i średnich rodów szlacheckich ponownie dała znać o sobie i chciała przejąć władzę w swe ręce. Wystąpili oni z programem ambitnych reform, w tym np. przywrócenia funkcjonowania kraju na podstawie m.in. Statutu z Waegì. Kolejne lata to trudne wdrażanie i umacnianie się systemu parlamentarnego opartego na oligarchii, a od XX w. w wyniku nowych, antyfeudalnych idei i nieudanych zamachów stanu, które skompromitowały murszejącą arystokrację, następuje przebudowa kraju w myśl idei wolnościowych i demokratycznych.<br /> Obecnie partie polityczne (seulá) funkcjonują wg ustawy z dnia 7 maja 1949 r. , która głosi &quot;wolność zakładania partii i ugrupowań politycznych o dowolnej orientacji politycznej, chyba, że postulaty przez nie głoszone, symbole je reprezentujące, czy zasady członkowstwa, są niezgodne z prawem&quot;. Te ograniczenia reguluje dalsza treść ustawy.<br /> Higańskie partie polityczne: Edytuj<br /> w Parlamencie Higanii (oficj. Higān-Sāwākkì- hishi/ pot. Higān-hōssadó)<br /> Partia rządząca: Ośrodek Ludowy (Sāwāi Kìbān)- Hanaróh- 131 parów i 10 przedstawicieli cesarskich i kanclerzy księstw koronnych , Gaiciróh- 115 posłów;<br /> Partie koalicyjne: Akcja Ludowo-Demokratyczna (Bói-sakyo-unā)- Hanaróh- brak, Gaiciróh- 5 posłów;<br /> Unia Mieszczańsko-Rolnicza (Kìnhó-huáódā)- Hanaróh- 1 par; Gaiciróh-brak<br /> Opozycja:<br /> Rada Wolności i Demokracji (Sará lei Mecāi-hó)- Hanaróh- 59 parów 1 przedstawiciel cesarski, Gaiciróh- 51 posłów;<br /> Wspólnota Dobra i Sprawiedliwości (Sōmu-cyiē-odó)- Hanaróh- 31 parów, Gaiciróh- 24 posłów<br /> Liga Niebiańska (Pāseigó)- Hanaróh-15 parów, Gaiciróh- 15 posłów<br /> Zrzeszenie Regionalno-Demokratyczne (Lēwu-menzó-rē)- Hanaróh- 7 parów, Gaiciróh-11 posłów<br /> Partia Socjalna (Dēnkaì)- Hanaróh- 3 parów, Gaiciróh- 10 posłów<br /> Kongres Lewicy Higanii (Higān-rēpu-kyásō)- Hanaróh- brak, Gaiciróh- 5 posłów<br /> Posłowie niezrzeszeni: Hanaróh- 23 (43 łącznie z duchownymi), Gaiciróh- 4 posłów<br /> Partie i ugrupowania pozaparlamentarne (Hōssadó-kamu/ Hōssadó-komikai):<br /> <br /> <br /> <br /> == Demografia ==<br /> <br /> <br /> '''Język'''<br /> <br /> Na terenie Higanii dominuje język higański (''Higān jēta''), jest to język urzędowy kraju. Według Narodowego Spisu Powszechnego (Sāsāwāi Kómdùh) z 2014 w tym języku mówi ok. 94% mieszkańców kraju. Często jednak w spisach lokalnych wlicza się użytkowników języków sulī i kāgmi oraz grupę języków wēyu z wysp Wēyu-jiúsók, które z reguły są uznawane za dialekty higańskiego, choć istnieją miedzy nimi, a higańskim znaczące różnice, przypuszcza sie nawet, ze w przypadku języków sulī i kāgmi, to one mogą być bliższe prahigańskiemu niż zmieniona, głównie przez wkład języków mianijskich, kontynentalna wersja higańskiego. W kraju mieszkają także użytkownicy tzw. językó (maó)kómi- pierwszych mieszkańców. Ludność autochtoniczna północnych obszarów kraju do dziś posługuje się językami mianijskimi, a także, na wschodnim wybrzeżu, seē, gau i ripī. Ponadto mieszka niewielka populacja użytkowników osō (j.hig.- wuzó), kilungijskiego i tamnijskich. Łączny procent języków nie-higańskich (wyjąwszy należące do higańskiej grupy językowej) łacznie wynosi, zależnie od szacunku, od 5 do 2,5%<br /> Język higański może się poszczycić historią liczącą blisko 3500 lat, to wtedy zaczęły kształtować sie pierwsze dialekty higańskie, głównie na Centralnym Wybrzeżu i części Wyżyn. Jednoczenie ziem higańskich pod władzą cesarza sprzyjało unifikacji językowej- nowa mowa szybko wypierała dawne dialekty, głównie w stolicach, gdzie w urzędach tolerowano tylko język urzędowy, oparty na dialekcie z okolic dawnej stolicy, Ladōi, a więc dialektu sagō.<br /> Tworzona od zamierzchłych czasów bogata literatura higańska sprzyjała promocji języka urzędowego, choć wiele tzw. wierszy nánaka- krótkich utworów opisujących przyrodę i życie na wsi, układanych przez lokalnych, niezależnych twórców, było tworzonych w regionalnych dialektach. Często czerpały one z języków maókómi, czyli w głębi kraju i na wschodzie głównie mianijskich, a na wybrzeżu wypartych najwcześniej języków ripei (ripī) i tzw. Morza Południowego. Ponadto wiele terminów w zachodnich prowincjach, zwłaszcza na określenie narzędzi, zawodów, czy nazw osad, zapożyczano słowa pochodzenia tamnijskiego, a od ok. V w. n.e. także i osońskiego, więc głównie kilungijskiego, z racji handlu i kontaktów z osadnikami osońskimi i tamnijskimi autochtonami.<br /> Z racji swego homofonicznego charakteru pismo higańskie, oparte na znakach klinowych, rozwiązało ów problem poprzez graficzne przedstawienie danego pojęcia, myśli, czy przedmiotu w postaci obrazka. W podobny sposób możemy prześledzić dzieje znaków chińskich, egipskich hieroglifów, czy sumeryjskiego pisma klinowego. Na przestrzeni dziejów oraz dzieki licznym reformom pisma, jak w III w. n.e, VII i XII, znaki stawały się łatwiej rozróżnialne. Znaki w gruncie rzeczy składają się z połączenia bardzo licznej, choć określonej liczby kresek (dói), na których oparty jest każdy znak i które łatwo można zapisać rylcem, pędzlem, czy dziś, długopisem. Niektóre znaki symbolizujące złożone pojęcia, czy procesy, powstały przez połączenie dwóch znaków, wkompowania jednego lub kilku w jeden, możliwe jest też połaczenie ich za pomocą poziomej kreski, tzw. łącznika (wánai). <br /> <br /> '''Religia''' <br /> <br /> Narodową, rdzenną religią wyznawaną przez Higańczyków jest kácya, zwana też risē (zależnie od czytania), w którą wierzy obecnie niespełna 15-25 % mieszkańców Higanii, ale w ostatnim spisie powszechnym z 2014 r. wiarę zadeklarowało 74 % obywateli. Kácya się na uznawaniu za bóstwa (ūbi) otaczającej nas natury, przedmiotów, czy konkretnych osób i władców, co ma odzwierciedlenie w higańskim kultu cesarza jako potomka bogów. Według kacjanistów wszystko nosi w sobie pierwiastek boski (zaô) i dzięki niemu może z błogosławieństwem bóstw tworzyć wspólnie świat duchowy (kān), będący odbiciem Niebios na ziemi. Higańczycy czczą ciała niebieskie- Słońce, księżyc, gwiazdy i komety, uważając je za boskich posłańców, rośliny, zwierzęta, wodę i ziemię. To echa dawnej, szamanistycznej formy wierzeń. Powszechnym kultem czci się także duchy przodków, w tym przodków cesarzy (wābó) i rodziny (sekobó/sekomuà). Popularna jest wiara w demony (óchimi) i duchy lasu (muióchi), czy strażników domu (dêóchimi/juná). Najważniejszymi świątyniami są: stołeczne Amoke i Kisó, a także mniejsza Hâsó oraz Dódo w prowincji Akìru w mieście Nìgai , Sei w Sagō i Chyúmin'ê w Amajó w prow. Shúk.<br /> Drugą co do popularności religią jest chrześcijaństwo (hig. Shihânwāyó/ Gaóliwāyó, dosł. &quot;wielki, niebiański chram&quot;), które wyznaje 21 % społeczeństwa, więc ok. 19,7 mln osób. Przybyło tu najprawdopodobniej w I poł. VI w. za sprawą misjonarzy orokijskich i pustelników tamnijskich. Najważniejsze odłamy to Wielki Kościół Ducha Higanii (Higān-kemó Hân Shiwāyó), rzymskokatolicyzm i luteranizm, wyznaje się tu też pentekostalizm, kalwinizm, prawosławie, chrześcijaństwo orokijskie, tammijskie i lokalne odłamy. Największą w świątynią chrześcjańską w kraju jest katedra Minrì Kuē Kānshihânwāyó w Kūchyì należąca do Wielkiego Kościoła Ducha Higanii, ponadto istnieją liczne sanktuaria i obiekty kultu będące miejscem licznych pielgrzymek higańskich i zagranicznych chrześcijan.<br /> W Higanii inne wyznania, jak szamanizm ( isèn- 87 000 wiernych), skupiający zarówno Higańczyków i mniejszości narodowe, czy religie morza popularne na całym płd. wybrzeżu Esakaru (65 430 wiernych) oraz inne kulty lokalne, asaō z Królestwa Chan' ō,hinduizm, buddyzm i islam (łącznie 28 000), są już raczej niszowe i nie odgrywają znaczącej roli w życiu religijnym kraju. Wszystkie jednak są objęte opieką rządowe wg ustaw gwarantujących wolność religijną z 1897, 1915 i 1967 r. Obecnie rola religii w życiu publicznym spada, sama kácya jest jednak wciąż religią narodową i kultywowaną przez dom cesarski, wielu urzędników i prominentnych działaczy i łączy Higańczyków, dając im poczucie narodowej jedności i dumy.<br /> <br /> '''Społeczeństwo''' <br /> <br /> Higańczycy są z natury narodem pokojowym, związanym z lokalną przyrodą i tradycją, wierni ideałom antycznych filozofii i swej religii- kácyi. Zachowuje się wiele z tradycji rodzimej religii, nawet jeśli się jest wyznania chrześcijańskiego, czy niewierzącym- zwłaszcza rytuał zaślubin i obrzędy pogrzebowe. Społeczeństwo higańskie oparło się w większości, nie licząc rzecz jasna wielkich metropolii, a zwłaszcza Kūchyì, trendom globalizacji i konsumpcjonizmu. Popularne są w kraju rodzinne wycieczki na wieś i do okolicznych lasów, zwłaszcza na północ kraju, która od początku XXI w. przeżywa swoisty renesans turystyczny. Żywy jest szacunek do historii, słowa pisanego, narodowych poematów i kronik. Higańczyk to jednostka służąca narodowi, nigdy odwrotnie i u wielu ludzi żadne antyczne i współczesnie idee nie zmieniły takiego myślenia. Oczywiście, świetnie zauważalny jest także kult panującego cesarza, a także przodków Domu Cesarskiego oraz wielkich reformatorów, uczonych, kanclerzy i filozofów. Całe higańskie społeczeństwo powiązane jest ze sobą nieformalną siecią powiązań, wywodzącą się jeszcze z czasów feudalnych, zwaną tódami- dosł. &quot;system pokłonów&quot; od gestu czynionego przez wasali wobec seniorów. Przejawia się to np. w do dziś trwającej nieufności środowisk finansjery, w średniej wielkości miejscowościach wciąż wywodzącej się z dawnej elity mieszczańskiej, do tradycyjnych środowisk robotniczych i małomieszczańskich. Strukturę społeczną kraju zmienia obecnie, choć niewielka, to regularna imigracja mieszkańców krajów uboższych płd. Esakaru, jak Senagamii, czy płd. Kandanii, a także napływ inwestorów z krajów osońskich- Kilungii, Karenii, Laudonii i Osonii oraz Rodanii, Haobanii, Orokii, Chan'ō, Taozanii i Amuzonii. Trwa także migracja wielu młodych Higańczyków , np. do Amuzonii, oferującej tańsze studia i równie dobrze co w Higanii płatną pracę, np. w zakładach high-tech, elektrowniach wodnych, czy przy renowacji zabytków tamtejszej kultury. Jednocześnie kolejne rządy starają się zachęcić Higańczyków do pozostania w kraju i zwiększenia się przyrostu naturalnego, powoli w ostatnich latach malejącego.<br /> <br /> '''Narodowości''' <br /> <br /> Większość ludności Higanii stanowią Higańczycy (96%), w tym mieszkańcy wysp Kāgany i Surêi oraz Wēyu-jiúsók, blisko spokrewnieni z kontynentalnymi mieszkańcami kraju, należący do tej samej rodziny językowej. Narodowość tytularna to przedstawiciele rasy mongoloidalnej. W wyniku wielowiekowej koegzystencji z ludami mianijskimi, na wschodzie i północy kraju wielu ludzi posiada nieco ciemniejszy odcień skóry, zaś na zachodzie w wyniku wpływu ludów tamnijskich i osonijskich nieco mniej rozwiniętą tzw. fałdę mongolską, a czasem jej brak oraz nierzadko falowane lub kręcone włosy. Mniejszości etniczne to stanowiące 2,2 % (2014 r.) &quot;ludy Morza Szmaragdowego&quot;: Koe, Mī i Ripijczycy. 1,2 % to narodowa mniejszość taozamijska i pomniejsze ludy i narodowości pochodzenia tamnijskiego, 0, 3% stanowią obecne w Higanii narodowości Osō, głównie Kilungijczycy (0,2 %), Osonijczycy (0,08%), Kareńczycy (0,01%) i inni (0,01%, głównie Laudończycy i Niputyjczycy). Reszta, 0,3 % to przeważnie ludy mianijskie, a także mniejszości z sąsiednich krajów leżących nad Morzem Szmaragdowym, jak ludy Kimmā (hig. Gaibó) oraz Mé (Nou) i Kege pochodzenia naukenijskiego. Ponadto w kraju mieszka wzrastająca już ilość nielegalnie zatrudnionych imigrantów, jak Kandanijczycy, kandanijskie mniejszości narodowe i Sanagamijczycy z płd. wsch. Esakaru, a także Lubijczycy, Kerejczycy, Kurumijczycy i Dahenijczycy. Administracja skutecznie walczy ze zjawiskiem powstawania gett na przedmieściach stolic, lecz brak rejestracji i zakwaterowania oraz wysoka przestępczość wpływają na złą opinię tych imigrantów ekonomicznych wśród higańskiego społeczeństwa. Wszystkie mniejszości narodowe i etniczne mają zagwarantowaną swobodę rozwoju i kultywowania tradycji, języka i wiary na podstawie kilku artykułów Konstytucji i dokumentów wydanych na przestrzeni wieków.<br /> <br /> == Podział administracyjny ==<br /> <br /> <br /> Higania jest podzielona na prowincje (''gaì''), te z kolei podzielone są na powiaty (''sām''), w prowincjach Sâfu i Cibān tradycyjnie określane jako lewu, zaś w Yōsógō, Lóhi i Kiricyā- reu lub gau. Urzędnikiem reprezentującym rząd w prowincji jest gubernator/prefekt (''kirahzán'', daw. ''gaohóshihō'', ''gaogāngaìi''/''gaogāngaìzán''. Na czele powiatu stoi zaś starosta, zwany kusāmhō. Odpowiedzialny jest on za sprawy podatkowe, utrzymywanie formacji powiatowych, tj. policji, straży miejskiej, drogowej i służb ratowniczych, za przeznaczanie funduszy na utrzymanie środków komunikacji miejskiej i zabytków. Odpowiedzialność za policję, fundusze przeznaczone na turystykę, służbę zdrowia i funkcjonowanie urzędów spoczywa na prefekturze (prefekcie i jego urzędnikach) odpowiadających przed rządem centralnym. Prócz zwykłych prowincji, istnieje także Specjalny Region Administracyjny Wysp Kāgana i Surêi (hig. ''Kāgana we Surêi Lóchúshó''), kāgmi (''Kāk(u)mi é Súri Bucoishì''), sulī (''Kākāma bu Sulī Rucaisí''). Na czele Terytorium nie stoi gubernator prowincji, lecz specjalny wysłannik cesarza - gubernator cesarski (hig. kāwāshihō), j. kāgmi -(gābúzēbu), j.sulī - (kābusíbu), tj. dosłownie &quot;wysłannik/komisarz Jego Cesarskiej Mości. Obie wyspy posiadają autonomiczne parlamenty regionalne. Natomiast na wyspach Wēyu-jiúsók istnieje urząd komisarza ds. Wysp (jiúsók-kómimzán), reprezentujący w zgromadzeniu prowincjonalnym prowincji Sâfu interesy mieszkańców Wysp. Na większości wysp Wēyu powiaty noszą tradycyjną nazwę, wywodzącą się jeszcze z czasów królestw feudalnych, ánu/umu/ómu lub, na wyspie Kôso, sŏ (por. hig. sām). Na samym archipelagu 13 maja 2018 r. odbyło się referendum, w którym mieszkańcy mieli się opowiedzieć za tym, czy chcą,by archipelag był dalej częścią prowincji Sâfu, czy też oddzielną prowincją. Wedle wstępnych wyników z wieczora tegoż dnia i popołudnia 14 maja 61% mieszkańców zagłosowało za pozostaniem w prowincji Sâfu. Jeśli większość zdecydowałaby o wybraniu tej drugiej,nowa prowincja powstałaby do wiosny 2020 r. 17 maja ogłoszono oficjalne wyniki, zgodnie z którymi za pozostaniem wysp w składzie Sâfu głosowało 60,7% uczestników referendum.<br /> <br /> Miejscowości dzieli się na pięć podstawowych rodzajów : stołeczne (gānkìn)- jedynie Kūchyì, prowincjonalne (stolice prowincji)- gaìkìn/ gaìcó, wśród których wyróżniamy moyó- tzw. &quot;tradycyjne miasta&quot;, administracyjne stolice prowincji pełniące tę rolę od dawna, tj. od XIX wieku i taek'yó- &quot;wybudowane potem&quot;- dość nowe ośrodki, czasem mniejsze od innych miast danej prowincji, jest ich jedynie kilka. Prócz gānkìn, moyó, i taek'yó, wyróżnia się również natâ, miasteczka nieprzekraczające 25 000 mieszkańców, a jest ich 731. Istnieje ponadto 35 205 wsi (stan na lipiec 2018 r.), co wynika z łączenia wielu przyległych wsi w scalone jednostki administracyjne, mimo, że często są one od siebie oddalone. Taką politykę centralizacji ośrodków wiejskich i tworzenia dużych zakładów gospodarczych zaniechano w latach 80. XX w., mimo to, do dziś wiele dawnych jednostek pozabawionych jest praw ośrodka wiejskiego. Najwięcej wsi znajduje się w prowincji Yōsógō, zaś najmniej w Gāngal.<br /> <br /> W kraju wyróżnia się cztery główne pasy osadnictwa (chilimin) skupiające największe metropolie: Wybrzeża, Nizin, Wyżyn Środkowych i Morza Środkowego oraz Ścianę Wschodnią. Najbardziej zurbanizowany jest pas Wybrzeża, zwany potocznie Długą Siecią (Chukmagì) z racji licznych kanałów i zatok.</div>

Igor1998 https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Higania&diff=27309 2019-03-21T00:35:57Z

<p>Igor1998: </p> <hr /> <div>'''Higania''' (hig.- '''Higān hēkkì- Cesarstwo Higanii''')- państwo położone w południowej części Esakaru, na wybrzeżu Morza Szmaragdowego. Powierzchnia państwa wynosi 493 000 km². Higania jest monarchią parlamentarną i demokracją.<br /> <br /> <br /> <br /> == Położenie ==<br /> <br /> <br /> Kraj leży nad Morzem Szmaragdowym (Maoji- samú), wybrzeże higanijskie jest poprzecinane licznymi kanałami stworzonymi przez człowieka, jak i naturalnymi fiordami, występuje też wybrzeże klifowe i szkierowe. Z powodu licznych zatok wcinających się w wybrzeże i żłobiących skały przez tysiące lat, Higania może poszczycić się liczbą ponad 700 wysp. Państwo jest położone niemal w 1/3 na wyspach. Największe z nich to: Cheinok-sók, Ai-sók, Ashu-sók i Gāhi-sók. Na wyspie Shikiôk-sók znajduje się stolica cesarstwa- Kūchyì. Liczne wyspy, częstokroć słabo zaludnione, zwłaszcza na zachodzie, są bogate w grzyby i leśne owoce, istnieje też różnorodna fauna reprezentująca ssaki, gady, ptaki i płazy. Słynne są higańskie klify na zachodnim wybrzeżu, zwłaszcza w prowincji Hēgyū.<br /> Na północ od wybrzeża znajduje się pas Nizin (suwaudaitó/ suwausām), na których w przeszłości popularna byłą uprawa zbóż i wypas bydła. Obecnie, w dobie rozwoju nowoczesnego przemysłu, z racji na dogodne warunki, powstaje tu najwięcej w całej Higanii nowoczesnych zakładów np. high-tech. To ten teren na przestrzeni dziejów stanowił zawsze obszar najbardziej zaciekłych walk wielkich rodów. Na północy kraju znajdują się wyżyny (hadaitó/ hasām) z dużą ilością lasów i jezior, np. sztucznie poszerzone kanałami jezioro Náciu, gdzie uprawia się powszechnie żeglarstwo, czy windsurfing. Na północnym zachodzie, w prowincjach Sūdoì i Hēzó, przy granicy z Królestwem Taozamii, leży płaskowyż Kaó. Liczne są tam jeziorka wytopiskowe i morenowe i lasy mieszane z przewagą brzóz i wiązów.<br /> '''<br /> == Ustrój polityczny ==<br /> '''<br /> <br /> <br /> Higania to monarchia parlamentarna, z rządem wybieranym w powszechnych wyborach parlamentarnych co 5 lat. Na czele rządu stoi kanclerz powoływany przez cesarza. Cesarz będący symbolem państwowości oraz strzegący jedności i suwerenności kraju, pozostaje bezspornym symbolem jednoczącym wszystkich Higańczyków.<br /> <br /> Parlament (Hōssadó) składa się z dwóch izb: wyższej, czyli Hanaróh (tłumaczonej przeważnie jako Izba Parów lub Lordów), w której skład wchodzą przedstawiciele arystokracji- wyższej (esèhhi) oraz średniej (kóhi) i drobnej szlachty (saióhi), a także przedstawicieli duchowieństwa, gubernatorów cesarskich (ds. terytoriów specjalnych- hētaikimó/ saicyihētaikimo) i kanclerzy dziedzicznych księstw koronnych( táhayakósó) : Sawaó, Kaiwaó, Bakici i Abāshii; oraz izby niższej (Gaiciróh), gdzie zasiadają posłowie (yubá) demokratycznie wybrani przez społeczeństwo. W izbie wyższej zasiada 300 deputowanych, zaś w niższej 240, co daje łączną ilość 540 parlamentarzystów. Pierwsze obrady parlamentu po wyborach zwołuje cesarz. Powoływany jest na nich gabinet (gaochin), w wypadku zaś niesformowania gabinetu monarcha daje kanclerzowi czas na jego sformowanie przez 3 tygodnie. Jeśli do tego czasu szef rządu nie utworzy gabinetu, cesarz zarządza nowe wybory.<br /> <br /> '''<br /> == Scena polityczna ==<br /> ''' <br /> Od czasów starożytnych władze na terenie państewek higańskich (mahó) sprawowali hórai, toczący między sobą nieustanne walki i próbujący powiększyć swe posiadłości. W wyniku reform rodu Lāsó, a potem wzrostu wpływu mieszczaństwa i kolejnych powstań chłopów wspieranych częstokroć przez obszarników, ustabilizował się na lata system polityczny Higanii. Ten ład zburzył dopiero najazd konfederacji ludów laughijskiich (Lâughi, hig. Lóhìi) w IX w. n.e. oraz imperium rewahijskiego (Raewwah, hig. Rewū) w II poł X w. na ziemie całego południowego Esakaru i podporządkowanie się nowym porządkom części możnych. Po licznych buntach ludowych i w wyniku rozkładu wewnętrznego imperium straciło kontrolę nad cesarstwem i upadło. Kolejne wieki to system powrotu do neofeudalnych metod rządzenia państwem oraz zapaść gospodarcza po krótkim okresie rozwoju, spowodowana dyskryminacją kupiectwa i ogólnie rzecz ujmując, mieszczaństwa. Na początku XVII w. narodził się ruch Wа̄nen (w wolnym tłumaczeniu &quot; (cesarscy) słudzy światła&quot;, czy też &quot;ludzie Cesarskiego Majestatu&quot;. Młoda elita drobnych i średnich rodów szlacheckich ponownie dała znać o sobie i chciała przejąć władzę w swe ręce. Wystąpili oni z programem ambitnych reform, w tym np. przywrócenia funkcjonowania kraju na podstawie m.in. Statutu z Waegì. Kolejne lata to trudne wdrażanie i umacnianie się systemu parlamentarnego opartego na oligarchii, a od XX w. w wyniku nowych, antyfeudalnych idei i nieudanych zamachów stanu, które skompromitowały murszejącą arystokrację, następuje przebudowa kraju w myśl idei wolnościowych i demokratycznych.<br /> Obecnie partie polityczne (seulá) funkcjonują wg ustawy z dnia 7 maja 1949 r. , która głosi &quot;wolność zakładania partii i ugrupowań politycznych o dowolnej orientacji politycznej, chyba, że postulaty przez nie głoszone, symbole je reprezentujące, czy zasady członkowstwa, są niezgodne z prawem&quot;. Te ograniczenia reguluje dalsza treść ustawy.<br /> Higańskie partie polityczne: Edytuj<br /> w Parlamencie Higanii (oficj. Higān-Sāwākkì- hishi/ pot. Higān-hōssadó)<br /> Partia rządząca: Ośrodek Ludowy (Sāwāi Kìbān)- Hanaróh- 131 parów i 10 przedstawicieli cesarskich i kanclerzy księstw koronnych , Gaiciróh- 115 posłów;<br /> Partie koalicyjne: Akcja Ludowo-Demokratyczna (Bói-sakyo-unā)- Hanaróh- brak, Gaiciróh- 5 posłów;<br /> Unia Mieszczańsko-Rolnicza (Kìnhó-huáódā)- Hanaróh- 1 par; Gaiciróh-brak<br /> Opozycja:<br /> Rada Wolności i Demokracji (Sará lei Mecāi-hó)- Hanaróh- 59 parów 1 przedstawiciel cesarski, Gaiciróh- 51 posłów;<br /> Wspólnota Dobra i Sprawiedliwości (Sōmu-cyiē-odó)- Hanaróh- 31 parów, Gaiciróh- 24 posłów<br /> Liga Niebiańska (Pāseigó)- Hanaróh-15 parów, Gaiciróh- 15 posłów<br /> Zrzeszenie Regionalno-Demokratyczne (Lēwu-menzó-rē)- Hanaróh- 7 parów, Gaiciróh-11 posłów<br /> Partia Socjalna (Dēnkaì)- Hanaróh- 3 parów, Gaiciróh- 10 posłów<br /> Kongres Lewicy Higanii (Higān-rēpu-kyásō)- Hanaróh- brak, Gaiciróh- 5 posłów<br /> Posłowie niezrzeszeni: Hanaróh- 23 (43 łącznie z duchownymi), Gaiciróh- 4 posłów<br /> Partie i ugrupowania pozaparlamentarne (Hōssadó-kamu/ Hōssadó-komikai):<br /> <br /> <br /> <br /> == Demografia ==<br /> <br /> <br /> '''Język'''<br /> <br /> Na terenie Higanii dominuje język higański (''Higān jēta''), jest to język urzędowy kraju. Według Narodowego Spisu Powszechnego (Sāsāwāi Kómdùh) z 2014 w tym języku mówi ok. 94% mieszkańców kraju. Często jednak w spisach lokalnych wlicza się użytkowników języków sulī i kāgmi oraz grupę języków wēyu z wysp Wēyu-jiúsók, które z reguły są uznawane za dialekty higańskiego, choć istnieją miedzy nimi, a higańskim znaczące różnice, przypuszcza sie nawet, ze w przypadku języków sulī i kāgmi, to one mogą być bliższe prahigańskiemu niż zmieniona, głównie przez wkład języków mianijskich, kontynentalna wersja higańskiego. W kraju mieszkają także użytkownicy tzw. językó (maó)kómi- pierwszych mieszkańców. Ludność autochtoniczna północnych obszarów kraju do dziś posługuje się językami mianijskimi, a także, na wschodnim wybrzeżu, seē, gau i ripī. Ponadto mieszka niewielka populacja użytkowników osō (j.hig.- wuzó), kilungijskiego i tamnijskich. Łączny procent języków nie-higańskich (wyjąwszy należące do higańskiej grupy językowej) łacznie wynosi, zależnie od szacunku, od 5 do 2,5%<br /> Język higański może się poszczycić historią liczącą blisko 3500 lat, to wtedy zaczęły kształtować sie pierwsze dialekty higańskie, głównie na Centralnym Wybrzeżu i części Wyżyn. Jednoczenie ziem higańskich pod władzą cesarza sprzyjało unifikacji językowej- nowa mowa szybko wypierała dawne dialekty, głównie w stolicach, gdzie w urzędach tolerowano tylko język urzędowy, oparty na dialekcie z okolic dawnej stolicy, Ladōi, a więc dialektu sagō.<br /> Tworzona od zamierzchłych czasów bogata literatura higańska sprzyjała promocji języka urzędowego, choć wiele tzw. wierszy nánaka- krótkich utworów opisujących przyrodę i życie na wsi, układanych przez lokalnych, niezależnych twórców, było tworzonych w regionalnych dialektach. Często czerpały one z języków maókómi, czyli w głębi kraju i na wschodzie głównie mianijskich, a na wybrzeżu wypartych najwcześniej języków ripei (ripī) i tzw. Morza Południowego. Ponadto wiele terminów w zachodnich prowincjach, zwłaszcza na określenie narzędzi, zawodów, czy nazw osad, zapożyczano słowa pochodzenia tamnijskiego, a od ok. V w. n.e. także i osońskiego, więc głównie kilungijskiego, z racji handlu i kontaktów z osadnikami osońskimi i tamnijskimi autochtonami.<br /> Z racji swego homofonicznego charakteru pismo higańskie, oparte na znakach klinowych, rozwiązało ów problem poprzez graficzne przedstawienie danego pojęcia, myśli, czy przedmiotu w postaci obrazka. W podobny sposób możemy prześledzić dzieje znaków chińskich, egipskich hieroglifów, czy sumeryjskiego pisma klinowego. Na przestrzeni dziejów oraz dzieki licznym reformom pisma, jak w III w. n.e, VII i XII, znaki stawały się łatwiej rozróżnialne. Znaki w gruncie rzeczy składają się z połączenia bardzo licznej, choć określonej liczby kresek (dói), na których oparty jest każdy znak i które łatwo można zapisać rylcem, pędzlem, czy dziś, długopisem. Niektóre znaki symbolizujące złożone pojęcia, czy procesy, powstały przez połączenie dwóch znaków, wkompowania jednego lub kilku w jeden, możliwe jest też połaczenie ich za pomocą poziomej kreski, tzw. łącznika (wánai). <br /> <br /> '''Religia''' <br /> <br /> Narodową, rdzenną religią wyznawaną przez Higańczyków jest kácya, zwana też risē (zależnie od czytania), w którą wierzy obecnie niespełna 15-25 % mieszkańców Higanii, ale w ostatnim spisie powszechnym z 2014 r. wiarę zadeklarowało 74 % obywateli. Kácya się na uznawaniu za bóstwa (ūbi) otaczającej nas natury, przedmiotów, czy konkretnych osób i władców, co ma odzwierciedlenie w higańskim kultu cesarza jako potomka bogów. Według kacjanistów wszystko nosi w sobie pierwiastek boski (zaô) i dzięki niemu może z błogosławieństwem bóstw tworzyć wspólnie świat duchowy (kān), będący odbiciem Niebios na ziemi. Higańczycy czczą ciała niebieskie- Słońce, księżyc, gwiazdy i komety, uważając je za boskich posłańców, rośliny, zwierzęta, wodę i ziemię. To echa dawnej, szamanistycznej formy wierzeń. Powszechnym kultem czci się także duchy przodków, w tym przodków cesarzy (wābó) i rodziny (sekobó/sekomuà). Popularna jest wiara w demony (óchimi) i duchy lasu (muióchi), czy strażników domu (dêóchimi/juná). Najważniejszymi świątyniami są: stołeczne Amoke i Kisó, a także mniejsza Hâsó oraz Dódo w prowincji Akìru w mieście Nìgai , Sei w Sagō i Chyúmin'ê w Amajó w prow. Shúk.<br /> Drugą co do popularności religią jest chrześcijaństwo (hig. Shihânwāyó/ Gaóliwāyó, dosł. &quot;wielki, niebiański chram&quot;), które wyznaje 21 % społeczeństwa, więc ok. 19,7 mln osób. Przybyło tu najprawdopodobniej w I poł. VI w. za sprawą misjonarzy orokijskich i pustelników tamnijskich. Najważniejsze odłamy to Wielki Kościół Ducha Higanii (Higān-kemó Hân Shiwāyó), rzymskokatolicyzm i luteranizm, wyznaje się tu też pentekostalizm, kalwinizm, prawosławie, chrześcijaństwo orokijskie, tammijskie i lokalne odłamy. Największą w świątynią chrześcjańską w kraju jest katedra Minrì Kuē Kānshihânwāyó w Kūchyì należąca do Wielkiego Kościoła Ducha Higanii, ponadto istnieją liczne sanktuaria i obiekty kultu będące miejscem licznych pielgrzymek higańskich i zagranicznych chrześcijan.<br /> W Higanii inne wyznania, jak szamanizm ( isèn- 87 000 wiernych), skupiający zarówno Higańczyków i mniejszości narodowe, czy religie morza popularne na całym płd. wybrzeżu Esakaru (65 430 wiernych) oraz inne kulty lokalne, asaō z Królestwa Chan' ō,hinduizm, buddyzm i islam (łącznie 28 000), są już raczej niszowe i nie odgrywają znaczącej roli w życiu religijnym kraju. Wszystkie jednak są objęte opieką rządowe wg ustaw gwarantujących wolność religijną z 1897, 1915 i 1967 r. Obecnie rola religii w życiu publicznym spada, sama kácya jest jednak wciąż religią narodową i kultywowaną przez dom cesarski, wielu urzędników i prominentnych działaczy i łączy Higańczyków, dając im poczucie narodowej jedności i dumy.<br /> <br /> '''Społeczeństwo''' <br /> <br /> Higańczycy są z natury narodem pokojowym, związanym z lokalną przyrodą i tradycją, wierni ideałom antycznych filozofii i swej religii- kácyi. Zachowuje się wiele z tradycji rodzimej religii, nawet jeśli się jest wyznania chrześcijańskiego, czy niewierzącym- zwłaszcza rytuał zaślubin i obrzędy pogrzebowe. Społeczeństwo higańskie oparło się w większości, nie licząc rzecz jasna wielkich metropolii, a zwłaszcza Kūchyì, trendom globalizacji i konsumpcjonizmu. Popularne są w kraju rodzinne wycieczki na wieś i do okolicznych lasów, zwłaszcza na północ kraju, która od początku XXI w. przeżywa swoisty renesans turystyczny. Żywy jest szacunek do historii, słowa pisanego, narodowych poematów i kronik. Higańczyk to jednostka służąca narodowi, nigdy odwrotnie i u wielu ludzi żadne antyczne i współczesnie idee nie zmieniły takiego myślenia. Oczywiście, świetnie zauważalny jest także kult panującego cesarza, a także przodków Domu Cesarskiego oraz wielkich reformatorów, uczonych, kanclerzy i filozofów. Całe higańskie społeczeństwo powiązane jest ze sobą nieformalną siecią powiązań, wywodzącą się jeszcze z czasów feudalnych, zwaną tódami- dosł. &quot;system pokłonów&quot; od gestu czynionego przez wasali wobec seniorów. Przejawia się to np. w do dziś trwającej nieufności środowisk finansjery, w średniej wielkości miejscowościach wciąż wywodzącej się z dawnej elity mieszczańskiej, do tradycyjnych środowisk robotniczych i małomieszczańskich. Strukturę społeczną kraju zmienia obecnie, choć niewielka, to regularna imigracja mieszkańców krajów uboższych płd. Esakaru, jak Senagamii, czy płd. Kandanii, a także napływ inwestorów z krajów osońskich- Kilungii, Karenii, Laudonii i Osonii oraz Rodanii, Haobanii, Orokii, Chan'ō, Taozanii i Amuzonii. Trwa także migracja wielu młodych Higańczyków , np. do Amuzonii, oferującej tańsze studia i równie dobrze co w Higanii płatną pracę, np. w zakładach high-tech, elektrowniach wodnych, czy przy renowacji zabytków tamtejszej kultury. Jednocześnie kolejne rządy starają się zachęcić Higańczyków do pozostania w kraju i zwiększenia się przyrostu naturalnego, powoli w ostatnich latach malejącego.<br /> <br /> '''Narodowości''' <br /> <br /> Większość ludności Higanii stanowią Higańczycy (96%), w tym mieszkańcy wysp Kāgany i Surêi oraz Wēyu-jiúsók, blisko spokrewnieni z kontynentalnymi mieszkańcami kraju, należący do tej samej rodziny językowej. Narodowość tytularna to przedstawiciele rasy mongoloidalnej. W wyniku wielowiekowej koegzystencji z ludami mianijskimi, na wschodzie i północy kraju wielu ludzi posiada nieco ciemniejszy odcień skóry, zaś na zachodzie w wyniku wpływu ludów tamnijskich i osonijskich nieco mniej rozwiniętą tzw. fałdę mongolską, a czasem jej brak oraz nierzadko falowane lub kręcone włosy. Mniejszości etniczne to stanowiące 2,2 % (2014 r.) &quot;ludy Morza Szmaragdowego&quot;: Koe, Mī i Ripijczycy. 1,2 % to narodowa mniejszość taozamijska i pomniejsze ludy i narodowości pochodzenia tamnijskiego, 0, 3% stanowią obecne w Higanii narodowości Osō, głównie Kilungijczycy (0,2 %), Osonijczycy (0,08%), Kareńczycy (0,01%) i inni (0,01%, głównie Laudończycy i Niputyjczycy). Reszta, 0,3 % to przeważnie ludy mianijskie, a także mniejszości z sąsiednich krajów leżących nad Morzem Szmaragdowym, jak ludy Kimmā (hig. Gaibó) oraz Mé (Nou) i Kege pochodzenia naukenijskiego. Ponadto w kraju mieszka wzrastająca już ilość nielegalnie zatrudnionych imigrantów, jak Kandanijczycy, kandanijskie mniejszości narodowe i Sanagamijczycy z płd. wsch. Esakaru, a także Lubijczycy, Kerejczycy, Kurumijczycy i Dahenijczycy. Administracja skutecznie walczy ze zjawiskiem powstawania gett na przedmieściach stolic, lecz brak rejestracji i zakwaterowania oraz wysoka przestępczość wpływają na złą opinię tych imigrantów ekonomicznych wśród higańskiego społeczeństwa. Wszystkie mniejszości narodowe i etniczne mają zagwarantowaną swobodę rozwoju i kultywowania tradycji, języka i wiary na podstawie kilku artykułów Konstytucji i dokumentów wydanych na przestrzeni wieków.<br /> <br /> <br /> == Podział administracyjny ==<br /> <br /> <br /> Higania jest podzielona na prowincje (''gaì''), te z kolei podzielone są na powiaty (''sām''), w prowincjach Sâfu i Cibān tradycyjnie określane jako lewu, zaś w Yōsógō, Lóhi i Kiricyā- reu lub gau. Urzędnikiem reprezentującym rząd w prowincji jest gubernator/prefekt (''kirahzán'', daw. ''gaohóshihō'', ''gaogāngaìi''/''gaogāngaìzán''. Na czele powiatu stoi zaś starosta, zwany kusāmhō. Odpowiedzialny jest on za sprawy podatkowe, utrzymywanie formacji powiatowych, tj. policji, straży miejskiej, drogowej i służb ratowniczych, za przeznaczanie funduszy na utrzymanie środków komunikacji miejskiej i zabytków. Odpowiedzialność za policję, fundusze przeznaczone na turystykę, służbę zdrowia i funkcjonowanie urzędów spoczywa na prefekturze (prefekcie i jego urzędnikach) odpowiadających przed rządem centralnym. Prócz zwykłych prowincji, istnieje także Specjalny Region Administracyjny Wysp Kāgana i Surêi (hig. ''Kāgana we Surêi Lóchúshó''), kāgmi (''Kāk(u)mi é Súri Bucoishì''), sulī (''Kākāma bu Sulī Rucaisí''). Na czele Terytorium nie stoi gubernator prowincji, lecz specjalny wysłannik cesarza - gubernator cesarski (hig. kāwāshihō), j. kāgmi -(gābúzēbu), j.sulī - (kābusíbu), tj. dosłownie &quot;wysłannik/komisarz Jego Cesarskiej Mości. Obie wyspy posiadają autonomiczne parlamenty regionalne. Natomiast na wyspach Wēyu-jiúsók istnieje urząd komisarza ds. Wysp (jiúsók-kómimzán), reprezentujący w zgromadzeniu prowincjonalnym prowincji Sâfu interesy mieszkańców Wysp. Na większości wysp Wēyu powiaty noszą tradycyjną nazwę, wywodzącą się jeszcze z czasów królestw feudalnych, ánu/umu/ómu lub, na wyspie Kôso, sŏ (por. hig. sām). Na samym archipelagu 13 maja 2018 r. odbyło się referendum, w którym mieszkańcy mieli się opowiedzieć za tym, czy chcą,by archipelag był dalej częścią prowincji Sâfu, czy też oddzielną prowincją. Wedle wstępnych wyników z wieczora tegoż dnia i popołudnia 14 maja 61% mieszkańców zagłosowało za pozostaniem w prowincji Sâfu. Jeśli większość zdecydowałaby o wybraniu tej drugiej,nowa prowincja powstałaby do wiosny 2020 r. 17 maja ogłoszono oficjalne wyniki, zgodnie z którymi za pozostaniem wysp w składzie Sâfu głosowało 60,7% uczestników referendum.<br /> <br /> Miejscowości dzieli się na pięć podstawowych rodzajów : stołeczne (gānkìn)- jedynie Kūchyì, prowincjonalne (stolice prowincji)- gaìkìn/ gaìcó, wśród których wyróżniamy moyó- tzw. &quot;tradycyjne miasta&quot;, administracyjne stolice prowincji pełniące tę rolę od dawna, tj. od XIX wieku i taek'yó- &quot;wybudowane potem&quot;- dość nowe ośrodki, czasem mniejsze od innych miast danej prowincji, jest ich jedynie kilka. Prócz gānkìn, moyó, i taek'yó, wyróżnia się również natâ, miasteczka nieprzekraczające 25 000 mieszkańców, a jest ich 731. Istnieje ponadto 35 205 wsi (stan na lipiec 2018 r.), co wynika z łączenia wielu przyległych wsi w scalone jednostki administracyjne, mimo, że często są one od siebie oddalone. Taką politykę centralizacji ośrodków wiejskich i tworzenia dużych zakładów gospodarczych zaniechano w latach 80. XX w., mimo to, do dziś wiele dawnych jednostek pozabawionych jest praw ośrodka wiejskiego. Najwięcej wsi znajduje się w prowincji Yōsógō, zaś najmniej w Gāngal.<br /> <br /> W kraju wyróżnia się cztery główne pasy osadnictwa (chilimin) skupiające największe metropolie: Wybrzeża, Nizin, Wyżyn Środkowych i Morza Środkowego oraz Ścianę Wschodnią. Najbardziej zurbanizowany jest pas Wybrzeża, zwany potocznie Długą Siecią (Chukmagì) z racji licznych kanałów i zatok.</div>

Igor1998 https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Higania&diff=27308 2019-03-21T00:35:20Z

<p>Igor1998: </p> <hr /> <div>'''Higania''' (hig.- Higān hēkkì- Cesarstwo Higanii)- państwo położone w południowej części Esakaru, na wybrzeżu Morza Szmaragdowego. Powierzchnia państwa wynosi 493 000 km². Higania jest monarchią parlamentarną i demokracją.<br /> <br /> <br /> <br /> == Położenie ==<br /> <br /> <br /> Kraj leży nad Morzem Szmaragdowym (Maoji- samú), wybrzeże higanijskie jest poprzecinane licznymi kanałami stworzonymi przez człowieka, jak i naturalnymi fiordami, występuje też wybrzeże klifowe i szkierowe. Z powodu licznych zatok wcinających się w wybrzeże i żłobiących skały przez tysiące lat, Higania może poszczycić się liczbą ponad 700 wysp. Państwo jest położone niemal w 1/3 na wyspach. Największe z nich to: Cheinok-sók, Ai-sók, Ashu-sók i Gāhi-sók. Na wyspie Shikiôk-sók znajduje się stolica cesarstwa- Kūchyì. Liczne wyspy, częstokroć słabo zaludnione, zwłaszcza na zachodzie, są bogate w grzyby i leśne owoce, istnieje też różnorodna fauna reprezentująca ssaki, gady, ptaki i płazy. Słynne są higańskie klify na zachodnim wybrzeżu, zwłaszcza w prowincji Hēgyū.<br /> Na północ od wybrzeża znajduje się pas Nizin (suwaudaitó/ suwausām), na których w przeszłości popularna byłą uprawa zbóż i wypas bydła. Obecnie, w dobie rozwoju nowoczesnego przemysłu, z racji na dogodne warunki, powstaje tu najwięcej w całej Higanii nowoczesnych zakładów np. high-tech. To ten teren na przestrzeni dziejów stanowił zawsze obszar najbardziej zaciekłych walk wielkich rodów. Na północy kraju znajdują się wyżyny (hadaitó/ hasām) z dużą ilością lasów i jezior, np. sztucznie poszerzone kanałami jezioro Náciu, gdzie uprawia się powszechnie żeglarstwo, czy windsurfing. Na północnym zachodzie, w prowincjach Sūdoì i Hēzó, przy granicy z Królestwem Taozamii, leży płaskowyż Kaó. Liczne są tam jeziorka wytopiskowe i morenowe i lasy mieszane z przewagą brzóz i wiązów.<br /> '''<br /> == Ustrój polityczny ==<br /> '''<br /> <br /> <br /> Higania to monarchia parlamentarna, z rządem wybieranym w powszechnych wyborach parlamentarnych co 5 lat. Na czele rządu stoi kanclerz powoływany przez cesarza. Cesarz będący symbolem państwowości oraz strzegący jedności i suwerenności kraju, pozostaje bezspornym symbolem jednoczącym wszystkich Higańczyków.<br /> <br /> Parlament (Hōssadó) składa się z dwóch izb: wyższej, czyli Hanaróh (tłumaczonej przeważnie jako Izba Parów lub Lordów), w której skład wchodzą przedstawiciele arystokracji- wyższej (esèhhi) oraz średniej (kóhi) i drobnej szlachty (saióhi), a także przedstawicieli duchowieństwa, gubernatorów cesarskich (ds. terytoriów specjalnych- hētaikimó/ saicyihētaikimo) i kanclerzy dziedzicznych księstw koronnych( táhayakósó) : Sawaó, Kaiwaó, Bakici i Abāshii; oraz izby niższej (Gaiciróh), gdzie zasiadają posłowie (yubá) demokratycznie wybrani przez społeczeństwo. W izbie wyższej zasiada 300 deputowanych, zaś w niższej 240, co daje łączną ilość 540 parlamentarzystów. Pierwsze obrady parlamentu po wyborach zwołuje cesarz. Powoływany jest na nich gabinet (gaochin), w wypadku zaś niesformowania gabinetu monarcha daje kanclerzowi czas na jego sformowanie przez 3 tygodnie. Jeśli do tego czasu szef rządu nie utworzy gabinetu, cesarz zarządza nowe wybory.<br /> <br /> '''<br /> == Scena polityczna ==<br /> ''' <br /> Od czasów starożytnych władze na terenie państewek higańskich (mahó) sprawowali hórai, toczący między sobą nieustanne walki i próbujący powiększyć swe posiadłości. W wyniku reform rodu Lāsó, a potem wzrostu wpływu mieszczaństwa i kolejnych powstań chłopów wspieranych częstokroć przez obszarników, ustabilizował się na lata system polityczny Higanii. Ten ład zburzył dopiero najazd konfederacji ludów laughijskiich (Lâughi, hig. Lóhìi) w IX w. n.e. oraz imperium rewahijskiego (Raewwah, hig. Rewū) w II poł X w. na ziemie całego południowego Esakaru i podporządkowanie się nowym porządkom części możnych. Po licznych buntach ludowych i w wyniku rozkładu wewnętrznego imperium straciło kontrolę nad cesarstwem i upadło. Kolejne wieki to system powrotu do neofeudalnych metod rządzenia państwem oraz zapaść gospodarcza po krótkim okresie rozwoju, spowodowana dyskryminacją kupiectwa i ogólnie rzecz ujmując, mieszczaństwa. Na początku XVII w. narodził się ruch Wа̄nen (w wolnym tłumaczeniu &quot; (cesarscy) słudzy światła&quot;, czy też &quot;ludzie Cesarskiego Majestatu&quot;. Młoda elita drobnych i średnich rodów szlacheckich ponownie dała znać o sobie i chciała przejąć władzę w swe ręce. Wystąpili oni z programem ambitnych reform, w tym np. przywrócenia funkcjonowania kraju na podstawie m.in. Statutu z Waegì. Kolejne lata to trudne wdrażanie i umacnianie się systemu parlamentarnego opartego na oligarchii, a od XX w. w wyniku nowych, antyfeudalnych idei i nieudanych zamachów stanu, które skompromitowały murszejącą arystokrację, następuje przebudowa kraju w myśl idei wolnościowych i demokratycznych.<br /> Obecnie partie polityczne (seulá) funkcjonują wg ustawy z dnia 7 maja 1949 r. , która głosi &quot;wolność zakładania partii i ugrupowań politycznych o dowolnej orientacji politycznej, chyba, że postulaty przez nie głoszone, symbole je reprezentujące, czy zasady członkowstwa, są niezgodne z prawem&quot;. Te ograniczenia reguluje dalsza treść ustawy.<br /> Higańskie partie polityczne: Edytuj<br /> w Parlamencie Higanii (oficj. Higān-Sāwākkì- hishi/ pot. Higān-hōssadó)<br /> Partia rządząca: Ośrodek Ludowy (Sāwāi Kìbān)- Hanaróh- 131 parów i 10 przedstawicieli cesarskich i kanclerzy księstw koronnych , Gaiciróh- 115 posłów;<br /> Partie koalicyjne: Akcja Ludowo-Demokratyczna (Bói-sakyo-unā)- Hanaróh- brak, Gaiciróh- 5 posłów;<br /> Unia Mieszczańsko-Rolnicza (Kìnhó-huáódā)- Hanaróh- 1 par; Gaiciróh-brak<br /> Opozycja:<br /> Rada Wolności i Demokracji (Sará lei Mecāi-hó)- Hanaróh- 59 parów 1 przedstawiciel cesarski, Gaiciróh- 51 posłów;<br /> Wspólnota Dobra i Sprawiedliwości (Sōmu-cyiē-odó)- Hanaróh- 31 parów, Gaiciróh- 24 posłów<br /> Liga Niebiańska (Pāseigó)- Hanaróh-15 parów, Gaiciróh- 15 posłów<br /> Zrzeszenie Regionalno-Demokratyczne (Lēwu-menzó-rē)- Hanaróh- 7 parów, Gaiciróh-11 posłów<br /> Partia Socjalna (Dēnkaì)- Hanaróh- 3 parów, Gaiciróh- 10 posłów<br /> Kongres Lewicy Higanii (Higān-rēpu-kyásō)- Hanaróh- brak, Gaiciróh- 5 posłów<br /> Posłowie niezrzeszeni: Hanaróh- 23 (43 łącznie z duchownymi), Gaiciróh- 4 posłów<br /> Partie i ugrupowania pozaparlamentarne (Hōssadó-kamu/ Hōssadó-komikai):<br /> <br /> <br /> <br /> == Demografia ==<br /> <br /> <br /> '''Język'''<br /> <br /> Na terenie Higanii dominuje język higański (''Higān jēta''), jest to język urzędowy kraju. Według Narodowego Spisu Powszechnego (Sāsāwāi Kómdùh) z 2014 w tym języku mówi ok. 94% mieszkańców kraju. Często jednak w spisach lokalnych wlicza się użytkowników języków sulī i kāgmi oraz grupę języków wēyu z wysp Wēyu-jiúsók, które z reguły są uznawane za dialekty higańskiego, choć istnieją miedzy nimi, a higańskim znaczące różnice, przypuszcza sie nawet, ze w przypadku języków sulī i kāgmi, to one mogą być bliższe prahigańskiemu niż zmieniona, głównie przez wkład języków mianijskich, kontynentalna wersja higańskiego. W kraju mieszkają także użytkownicy tzw. językó (maó)kómi- pierwszych mieszkańców. Ludność autochtoniczna północnych obszarów kraju do dziś posługuje się językami mianijskimi, a także, na wschodnim wybrzeżu, seē, gau i ripī. Ponadto mieszka niewielka populacja użytkowników osō (j.hig.- wuzó), kilungijskiego i tamnijskich. Łączny procent języków nie-higańskich (wyjąwszy należące do higańskiej grupy językowej) łacznie wynosi, zależnie od szacunku, od 5 do 2,5%<br /> Język higański może się poszczycić historią liczącą blisko 3500 lat, to wtedy zaczęły kształtować sie pierwsze dialekty higańskie, głównie na Centralnym Wybrzeżu i części Wyżyn. Jednoczenie ziem higańskich pod władzą cesarza sprzyjało unifikacji językowej- nowa mowa szybko wypierała dawne dialekty, głównie w stolicach, gdzie w urzędach tolerowano tylko język urzędowy, oparty na dialekcie z okolic dawnej stolicy, Ladōi, a więc dialektu sagō.<br /> Tworzona od zamierzchłych czasów bogata literatura higańska sprzyjała promocji języka urzędowego, choć wiele tzw. wierszy nánaka- krótkich utworów opisujących przyrodę i życie na wsi, układanych przez lokalnych, niezależnych twórców, było tworzonych w regionalnych dialektach. Często czerpały one z języków maókómi, czyli w głębi kraju i na wschodzie głównie mianijskich, a na wybrzeżu wypartych najwcześniej języków ripei (ripī) i tzw. Morza Południowego. Ponadto wiele terminów w zachodnich prowincjach, zwłaszcza na określenie narzędzi, zawodów, czy nazw osad, zapożyczano słowa pochodzenia tamnijskiego, a od ok. V w. n.e. także i osońskiego, więc głównie kilungijskiego, z racji handlu i kontaktów z osadnikami osońskimi i tamnijskimi autochtonami.<br /> Z racji swego homofonicznego charakteru pismo higańskie, oparte na znakach klinowych, rozwiązało ów problem poprzez graficzne przedstawienie danego pojęcia, myśli, czy przedmiotu w postaci obrazka. W podobny sposób możemy prześledzić dzieje znaków chińskich, egipskich hieroglifów, czy sumeryjskiego pisma klinowego. Na przestrzeni dziejów oraz dzieki licznym reformom pisma, jak w III w. n.e, VII i XII, znaki stawały się łatwiej rozróżnialne. Znaki w gruncie rzeczy składają się z połączenia bardzo licznej, choć określonej liczby kresek (dói), na których oparty jest każdy znak i które łatwo można zapisać rylcem, pędzlem, czy dziś, długopisem. Niektóre znaki symbolizujące złożone pojęcia, czy procesy, powstały przez połączenie dwóch znaków, wkompowania jednego lub kilku w jeden, możliwe jest też połaczenie ich za pomocą poziomej kreski, tzw. łącznika (wánai). <br /> <br /> '''Religia''' <br /> <br /> Narodową, rdzenną religią wyznawaną przez Higańczyków jest kácya, zwana też risē (zależnie od czytania), w którą wierzy obecnie niespełna 15-25 % mieszkańców Higanii, ale w ostatnim spisie powszechnym z 2014 r. wiarę zadeklarowało 74 % obywateli. Kácya się na uznawaniu za bóstwa (ūbi) otaczającej nas natury, przedmiotów, czy konkretnych osób i władców, co ma odzwierciedlenie w higańskim kultu cesarza jako potomka bogów. Według kacjanistów wszystko nosi w sobie pierwiastek boski (zaô) i dzięki niemu może z błogosławieństwem bóstw tworzyć wspólnie świat duchowy (kān), będący odbiciem Niebios na ziemi. Higańczycy czczą ciała niebieskie- Słońce, księżyc, gwiazdy i komety, uważając je za boskich posłańców, rośliny, zwierzęta, wodę i ziemię. To echa dawnej, szamanistycznej formy wierzeń. Powszechnym kultem czci się także duchy przodków, w tym przodków cesarzy (wābó) i rodziny (sekobó/sekomuà). Popularna jest wiara w demony (óchimi) i duchy lasu (muióchi), czy strażników domu (dêóchimi/juná). Najważniejszymi świątyniami są: stołeczne Amoke i Kisó, a także mniejsza Hâsó oraz Dódo w prowincji Akìru w mieście Nìgai , Sei w Sagō i Chyúmin'ê w Amajó w prow. Shúk.<br /> Drugą co do popularności religią jest chrześcijaństwo (hig. Shihânwāyó/ Gaóliwāyó, dosł. &quot;wielki, niebiański chram&quot;), które wyznaje 21 % społeczeństwa, więc ok. 19,7 mln osób. Przybyło tu najprawdopodobniej w I poł. VI w. za sprawą misjonarzy orokijskich i pustelników tamnijskich. Najważniejsze odłamy to Wielki Kościół Ducha Higanii (Higān-kemó Hân Shiwāyó), rzymskokatolicyzm i luteranizm, wyznaje się tu też pentekostalizm, kalwinizm, prawosławie, chrześcijaństwo orokijskie, tammijskie i lokalne odłamy. Największą w świątynią chrześcjańską w kraju jest katedra Minrì Kuē Kānshihânwāyó w Kūchyì należąca do Wielkiego Kościoła Ducha Higanii, ponadto istnieją liczne sanktuaria i obiekty kultu będące miejscem licznych pielgrzymek higańskich i zagranicznych chrześcijan.<br /> W Higanii inne wyznania, jak szamanizm ( isèn- 87 000 wiernych), skupiający zarówno Higańczyków i mniejszości narodowe, czy religie morza popularne na całym płd. wybrzeżu Esakaru (65 430 wiernych) oraz inne kulty lokalne, asaō z Królestwa Chan' ō,hinduizm, buddyzm i islam (łącznie 28 000), są już raczej niszowe i nie odgrywają znaczącej roli w życiu religijnym kraju. Wszystkie jednak są objęte opieką rządowe wg ustaw gwarantujących wolność religijną z 1897, 1915 i 1967 r. Obecnie rola religii w życiu publicznym spada, sama kácya jest jednak wciąż religią narodową i kultywowaną przez dom cesarski, wielu urzędników i prominentnych działaczy i łączy Higańczyków, dając im poczucie narodowej jedności i dumy.<br /> <br /> '''Społeczeństwo''' <br /> <br /> Higańczycy są z natury narodem pokojowym, związanym z lokalną przyrodą i tradycją, wierni ideałom antycznych filozofii i swej religii- kácyi. Zachowuje się wiele z tradycji rodzimej religii, nawet jeśli się jest wyznania chrześcijańskiego, czy niewierzącym- zwłaszcza rytuał zaślubin i obrzędy pogrzebowe. Społeczeństwo higańskie oparło się w większości, nie licząc rzecz jasna wielkich metropolii, a zwłaszcza Kūchyì, trendom globalizacji i konsumpcjonizmu. Popularne są w kraju rodzinne wycieczki na wieś i do okolicznych lasów, zwłaszcza na północ kraju, która od początku XXI w. przeżywa swoisty renesans turystyczny. Żywy jest szacunek do historii, słowa pisanego, narodowych poematów i kronik. Higańczyk to jednostka służąca narodowi, nigdy odwrotnie i u wielu ludzi żadne antyczne i współczesnie idee nie zmieniły takiego myślenia. Oczywiście, świetnie zauważalny jest także kult panującego cesarza, a także przodków Domu Cesarskiego oraz wielkich reformatorów, uczonych, kanclerzy i filozofów. Całe higańskie społeczeństwo powiązane jest ze sobą nieformalną siecią powiązań, wywodzącą się jeszcze z czasów feudalnych, zwaną tódami- dosł. &quot;system pokłonów&quot; od gestu czynionego przez wasali wobec seniorów. Przejawia się to np. w do dziś trwającej nieufności środowisk finansjery, w średniej wielkości miejscowościach wciąż wywodzącej się z dawnej elity mieszczańskiej, do tradycyjnych środowisk robotniczych i małomieszczańskich. Strukturę społeczną kraju zmienia obecnie, choć niewielka, to regularna imigracja mieszkańców krajów uboższych płd. Esakaru, jak Senagamii, czy płd. Kandanii, a także napływ inwestorów z krajów osońskich- Kilungii, Karenii, Laudonii i Osonii oraz Rodanii, Haobanii, Orokii, Chan'ō, Taozanii i Amuzonii. Trwa także migracja wielu młodych Higańczyków , np. do Amuzonii, oferującej tańsze studia i równie dobrze co w Higanii płatną pracę, np. w zakładach high-tech, elektrowniach wodnych, czy przy renowacji zabytków tamtejszej kultury. Jednocześnie kolejne rządy starają się zachęcić Higańczyków do pozostania w kraju i zwiększenia się przyrostu naturalnego, powoli w ostatnich latach malejącego.<br /> <br /> '''Narodowości''' <br /> <br /> Większość ludności Higanii stanowią Higańczycy (96%), w tym mieszkańcy wysp Kāgany i Surêi oraz Wēyu-jiúsók, blisko spokrewnieni z kontynentalnymi mieszkańcami kraju, należący do tej samej rodziny językowej. Narodowość tytularna to przedstawiciele rasy mongoloidalnej. W wyniku wielowiekowej koegzystencji z ludami mianijskimi, na wschodzie i północy kraju wielu ludzi posiada nieco ciemniejszy odcień skóry, zaś na zachodzie w wyniku wpływu ludów tamnijskich i osonijskich nieco mniej rozwiniętą tzw. fałdę mongolską, a czasem jej brak oraz nierzadko falowane lub kręcone włosy. Mniejszości etniczne to stanowiące 2,2 % (2014 r.) &quot;ludy Morza Szmaragdowego&quot;: Koe, Mī i Ripijczycy. 1,2 % to narodowa mniejszość taozamijska i pomniejsze ludy i narodowości pochodzenia tamnijskiego, 0, 3% stanowią obecne w Higanii narodowości Osō, głównie Kilungijczycy (0,2 %), Osonijczycy (0,08%), Kareńczycy (0,01%) i inni (0,01%, głównie Laudończycy i Niputyjczycy). Reszta, 0,3 % to przeważnie ludy mianijskie, a także mniejszości z sąsiednich krajów leżących nad Morzem Szmaragdowym, jak ludy Kimmā (hig. Gaibó) oraz Mé (Nou) i Kege pochodzenia naukenijskiego. Ponadto w kraju mieszka wzrastająca już ilość nielegalnie zatrudnionych imigrantów, jak Kandanijczycy, kandanijskie mniejszości narodowe i Sanagamijczycy z płd. wsch. Esakaru, a także Lubijczycy, Kerejczycy, Kurumijczycy i Dahenijczycy. Administracja skutecznie walczy ze zjawiskiem powstawania gett na przedmieściach stolic, lecz brak rejestracji i zakwaterowania oraz wysoka przestępczość wpływają na złą opinię tych imigrantów ekonomicznych wśród higańskiego społeczeństwa. Wszystkie mniejszości narodowe i etniczne mają zagwarantowaną swobodę rozwoju i kultywowania tradycji, języka i wiary na podstawie kilku artykułów Konstytucji i dokumentów wydanych na przestrzeni wieków.<br /> <br /> <br /> == Podział administracyjny ==<br /> <br /> <br /> Higania jest podzielona na prowincje (''gaì''), te z kolei podzielone są na powiaty (''sām''), w prowincjach Sâfu i Cibān tradycyjnie określane jako lewu, zaś w Yōsógō, Lóhi i Kiricyā- reu lub gau. Urzędnikiem reprezentującym rząd w prowincji jest gubernator/prefekt (''kirahzán'', daw. ''gaohóshihō'', ''gaogāngaìi''/''gaogāngaìzán''. Na czele powiatu stoi zaś starosta, zwany kusāmhō. Odpowiedzialny jest on za sprawy podatkowe, utrzymywanie formacji powiatowych, tj. policji, straży miejskiej, drogowej i służb ratowniczych, za przeznaczanie funduszy na utrzymanie środków komunikacji miejskiej i zabytków. Odpowiedzialność za policję, fundusze przeznaczone na turystykę, służbę zdrowia i funkcjonowanie urzędów spoczywa na prefekturze (prefekcie i jego urzędnikach) odpowiadających przed rządem centralnym. Prócz zwykłych prowincji, istnieje także Specjalny Region Administracyjny Wysp Kāgana i Surêi (hig. ''Kāgana we Surêi Lóchúshó''), kāgmi (''Kāk(u)mi é Súri Bucoishì''), sulī (''Kākāma bu Sulī Rucaisí''). Na czele Terytorium nie stoi gubernator prowincji, lecz specjalny wysłannik cesarza - gubernator cesarski (hig. kāwāshihō), j. kāgmi -(gābúzēbu), j.sulī - (kābusíbu), tj. dosłownie &quot;wysłannik/komisarz Jego Cesarskiej Mości. Obie wyspy posiadają autonomiczne parlamenty regionalne. Natomiast na wyspach Wēyu-jiúsók istnieje urząd komisarza ds. Wysp (jiúsók-kómimzán), reprezentujący w zgromadzeniu prowincjonalnym prowincji Sâfu interesy mieszkańców Wysp. Na większości wysp Wēyu powiaty noszą tradycyjną nazwę, wywodzącą się jeszcze z czasów królestw feudalnych, ánu/umu/ómu lub, na wyspie Kôso, sŏ (por. hig. sām). Na samym archipelagu 13 maja 2018 r. odbyło się referendum, w którym mieszkańcy mieli się opowiedzieć za tym, czy chcą,by archipelag był dalej częścią prowincji Sâfu, czy też oddzielną prowincją. Wedle wstępnych wyników z wieczora tegoż dnia i popołudnia 14 maja 61% mieszkańców zagłosowało za pozostaniem w prowincji Sâfu. Jeśli większość zdecydowałaby o wybraniu tej drugiej,nowa prowincja powstałaby do wiosny 2020 r. 17 maja ogłoszono oficjalne wyniki, zgodnie z którymi za pozostaniem wysp w składzie Sâfu głosowało 60,7% uczestników referendum.<br /> <br /> Miejscowości dzieli się na pięć podstawowych rodzajów : stołeczne (gānkìn)- jedynie Kūchyì, prowincjonalne (stolice prowincji)- gaìkìn/ gaìcó, wśród których wyróżniamy moyó- tzw. &quot;tradycyjne miasta&quot;, administracyjne stolice prowincji pełniące tę rolę od dawna, tj. od XIX wieku i taek'yó- &quot;wybudowane potem&quot;- dość nowe ośrodki, czasem mniejsze od innych miast danej prowincji, jest ich jedynie kilka. Prócz gānkìn, moyó, i taek'yó, wyróżnia się również natâ, miasteczka nieprzekraczające 25 000 mieszkańców, a jest ich 731. Istnieje ponadto 35 205 wsi (stan na lipiec 2018 r.), co wynika z łączenia wielu przyległych wsi w scalone jednostki administracyjne, mimo, że często są one od siebie oddalone. Taką politykę centralizacji ośrodków wiejskich i tworzenia dużych zakładów gospodarczych zaniechano w latach 80. XX w., mimo to, do dziś wiele dawnych jednostek pozabawionych jest praw ośrodka wiejskiego. Najwięcej wsi znajduje się w prowincji Yōsógō, zaś najmniej w Gāngal.<br /> <br /> W kraju wyróżnia się cztery główne pasy osadnictwa (chilimin) skupiające największe metropolie: Wybrzeża, Nizin, Wyżyn Środkowych i Morza Środkowego oraz Ścianę Wschodnią. Najbardziej zurbanizowany jest pas Wybrzeża, zwany potocznie Długą Siecią (Chukmagì) z racji licznych kanałów i zatok.</div>

Igor1998 https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Higania&diff=27307 2019-03-21T00:32:12Z

<p>Igor1998: /* Podział administracyjny */</p> <hr /> <div>'''Higania''' (hig.- Higān hēkkì- Cesarstwo Higanii)- państwo położone w południowej części Esakaru, na wybrzeżu Morza Szmaragdowego. Powierzchnia państwa wynosi 493 000 km². Higania jest monarchią parlamentarną i demokracją.<br /> Położenie Edytuj<br /> Kraj leży nad Morzem Szmaragdowym (Maoji- samú), wybrzeże higanijskie jest poprzecinane licznymi kanałami stworzonymi przez człowieka, jak i naturalnymi fiordami, występuje też wybrzeże klifowe i szkierowe. Z powodu licznych zatok wcinających się w wybrzeże i żłobiących skały przez tysiące lat, Higania może poszczycić się liczbą ponad 700 wysp. Państwo jest położone niemal w 1/3 na wyspach. Największe z nich to: Cheinok-sók, Ai-sók, Ashu-sók i Gāhi-sók. Na wyspie Shikiôk-sók znajduje się stolica cesarstwa- Kūchyì. Liczne wyspy, częstokroć słabo zaludnione, zwłaszcza na zachodzie, są bogate w grzyby i leśne owoce, istnieje też różnorodna fauna reprezentująca ssaki, gady, ptaki i płazy. Słynne są higańskie klify na zachodnim wybrzeżu, zwłaszcza w prowincji Hēgyū.<br /> Na północ od wybrzeża znajduje się pas Nizin (suwaudaitó/ suwausām), na których w przeszłości popularna byłą uprawa zbóż i wypas bydła. Obecnie, w dobie rozwoju nowoczesnego przemysłu, z racji na dogodne warunki, powstaje tu najwięcej w całej Higanii nowoczesnych zakładów np. high-tech. To ten teren na przestrzeni dziejów stanowił zawsze obszar najbardziej zaciekłych walk wielkich rodów. Na północy kraju znajdują się wyżyny (hadaitó/ hasām) z dużą ilością lasów i jezior, np. sztucznie poszerzone kanałami jezioro Náciu, gdzie uprawia się powszechnie żeglarstwo, czy windsurfing. Na północnym zachodzie, w prowincjach Sūdoì i Hēzó, przy granicy z Królestwem Taozamii, leży płaskowyż Kaó. Liczne są tam jeziorka wytopiskowe i morenowe i lasy mieszane z przewagą brzóz i wiązów.<br /> '''<br /> == Ustrój polityczny ==<br /> '''<br /> <br /> <br /> Higania to monarchia parlamentarna, z rządem wybieranym w powszechnych wyborach parlamentarnych co 5 lat. Na czele rządu stoi kanclerz powoływany przez cesarza. Cesarz będący symbolem państwowości oraz strzegący jedności i suwerenności kraju, pozostaje bezspornym symbolem jednoczącym wszystkich Higańczyków.<br /> <br /> Parlament (Hōssadó) składa się z dwóch izb: wyższej, czyli Hanaróh (tłumaczonej przeważnie jako Izba Parów lub Lordów), w której skład wchodzą przedstawiciele arystokracji- wyższej (esèhhi) oraz średniej (kóhi) i drobnej szlachty (saióhi), a także przedstawicieli duchowieństwa, gubernatorów cesarskich (ds. terytoriów specjalnych- hētaikimó/ saicyihētaikimo) i kanclerzy dziedzicznych księstw koronnych( táhayakósó) : Sawaó, Kaiwaó, Bakici i Abāshii; oraz izby niższej (Gaiciróh), gdzie zasiadają posłowie (yubá) demokratycznie wybrani przez społeczeństwo. W izbie wyższej zasiada 300 deputowanych, zaś w niższej 240, co daje łączną ilość 540 parlamentarzystów. Pierwsze obrady parlamentu po wyborach zwołuje cesarz. Powoływany jest na nich gabinet (gaochin), w wypadku zaś niesformowania gabinetu monarcha daje kanclerzowi czas na jego sformowanie przez 3 tygodnie. Jeśli do tego czasu szef rządu nie utworzy gabinetu, cesarz zarządza nowe wybory.<br /> <br /> '''<br /> == Scena polityczna ==<br /> ''' <br /> Od czasów starożytnych władze na terenie państewek higańskich (mahó) sprawowali hórai, toczący między sobą nieustanne walki i próbujący powiększyć swe posiadłości. W wyniku reform rodu Lāsó, a potem wzrostu wpływu mieszczaństwa i kolejnych powstań chłopów wspieranych częstokroć przez obszarników, ustabilizował się na lata system polityczny Higanii. Ten ład zburzył dopiero najazd konfederacji ludów laughijskiich (Lâughi, hig. Lóhìi) w IX w. n.e. oraz imperium rewahijskiego (Raewwah, hig. Rewū) w II poł X w. na ziemie całego południowego Esakaru i podporządkowanie się nowym porządkom części możnych. Po licznych buntach ludowych i w wyniku rozkładu wewnętrznego imperium straciło kontrolę nad cesarstwem i upadło. Kolejne wieki to system powrotu do neofeudalnych metod rządzenia państwem oraz zapaść gospodarcza po krótkim okresie rozwoju, spowodowana dyskryminacją kupiectwa i ogólnie rzecz ujmując, mieszczaństwa. Na początku XVII w. narodził się ruch Wа̄nen (w wolnym tłumaczeniu &quot; (cesarscy) słudzy światła&quot;, czy też &quot;ludzie Cesarskiego Majestatu&quot;. Młoda elita drobnych i średnich rodów szlacheckich ponownie dała znać o sobie i chciała przejąć władzę w swe ręce. Wystąpili oni z programem ambitnych reform, w tym np. przywrócenia funkcjonowania kraju na podstawie m.in. Statutu z Waegì. Kolejne lata to trudne wdrażanie i umacnianie się systemu parlamentarnego opartego na oligarchii, a od XX w. w wyniku nowych, antyfeudalnych idei i nieudanych zamachów stanu, które skompromitowały murszejącą arystokrację, następuje przebudowa kraju w myśl idei wolnościowych i demokratycznych.<br /> Obecnie partie polityczne (seulá) funkcjonują wg ustawy z dnia 7 maja 1949 r. , która głosi &quot;wolność zakładania partii i ugrupowań politycznych o dowolnej orientacji politycznej, chyba, że postulaty przez nie głoszone, symbole je reprezentujące, czy zasady członkowstwa, są niezgodne z prawem&quot;. Te ograniczenia reguluje dalsza treść ustawy.<br /> Higańskie partie polityczne: Edytuj<br /> w Parlamencie Higanii (oficj. Higān-Sāwākkì- hishi/ pot. Higān-hōssadó)<br /> Partia rządząca: Ośrodek Ludowy (Sāwāi Kìbān)- Hanaróh- 131 parów i 10 przedstawicieli cesarskich i kanclerzy księstw koronnych , Gaiciróh- 115 posłów;<br /> Partie koalicyjne: Akcja Ludowo-Demokratyczna (Bói-sakyo-unā)- Hanaróh- brak, Gaiciróh- 5 posłów;<br /> Unia Mieszczańsko-Rolnicza (Kìnhó-huáódā)- Hanaróh- 1 par; Gaiciróh-brak<br /> Opozycja:<br /> Rada Wolności i Demokracji (Sará lei Mecāi-hó)- Hanaróh- 59 parów 1 przedstawiciel cesarski, Gaiciróh- 51 posłów;<br /> Wspólnota Dobra i Sprawiedliwości (Sōmu-cyiē-odó)- Hanaróh- 31 parów, Gaiciróh- 24 posłów<br /> Liga Niebiańska (Pāseigó)- Hanaróh-15 parów, Gaiciróh- 15 posłów<br /> Zrzeszenie Regionalno-Demokratyczne (Lēwu-menzó-rē)- Hanaróh- 7 parów, Gaiciróh-11 posłów<br /> Partia Socjalna (Dēnkaì)- Hanaróh- 3 parów, Gaiciróh- 10 posłów<br /> Kongres Lewicy Higanii (Higān-rēpu-kyásō)- Hanaróh- brak, Gaiciróh- 5 posłów<br /> Posłowie niezrzeszeni: Hanaróh- 23 (43 łącznie z duchownymi), Gaiciróh- 4 posłów<br /> Partie i ugrupowania pozaparlamentarne (Hōssadó-kamu/ Hōssadó-komikai):<br /> <br /> <br /> <br /> == Demografia ==<br /> <br /> <br /> '''Język'''<br /> <br /> Na terenie Higanii dominuje język higański (''Higān jēta''), jest to język urzędowy kraju. Według Narodowego Spisu Powszechnego (Sāsāwāi Kómdùh) z 2014 w tym języku mówi ok. 94% mieszkańców kraju. Często jednak w spisach lokalnych wlicza się użytkowników języków sulī i kāgmi oraz grupę języków wēyu z wysp Wēyu-jiúsók, które z reguły są uznawane za dialekty higańskiego, choć istnieją miedzy nimi, a higańskim znaczące różnice, przypuszcza sie nawet, ze w przypadku języków sulī i kāgmi, to one mogą być bliższe prahigańskiemu niż zmieniona, głównie przez wkład języków mianijskich, kontynentalna wersja higańskiego. W kraju mieszkają także użytkownicy tzw. językó (maó)kómi- pierwszych mieszkańców. Ludność autochtoniczna północnych obszarów kraju do dziś posługuje się językami mianijskimi, a także, na wschodnim wybrzeżu, seē, gau i ripī. Ponadto mieszka niewielka populacja użytkowników osō (j.hig.- wuzó), kilungijskiego i tamnijskich. Łączny procent języków nie-higańskich (wyjąwszy należące do higańskiej grupy językowej) łacznie wynosi, zależnie od szacunku, od 5 do 2,5%<br /> Język higański może się poszczycić historią liczącą blisko 3500 lat, to wtedy zaczęły kształtować sie pierwsze dialekty higańskie, głównie na Centralnym Wybrzeżu i części Wyżyn. Jednoczenie ziem higańskich pod władzą cesarza sprzyjało unifikacji językowej- nowa mowa szybko wypierała dawne dialekty, głównie w stolicach, gdzie w urzędach tolerowano tylko język urzędowy, oparty na dialekcie z okolic dawnej stolicy, Ladōi, a więc dialektu sagō.<br /> Tworzona od zamierzchłych czasów bogata literatura higańska sprzyjała promocji języka urzędowego, choć wiele tzw. wierszy nánaka- krótkich utworów opisujących przyrodę i życie na wsi, układanych przez lokalnych, niezależnych twórców, było tworzonych w regionalnych dialektach. Często czerpały one z języków maókómi, czyli w głębi kraju i na wschodzie głównie mianijskich, a na wybrzeżu wypartych najwcześniej języków ripei (ripī) i tzw. Morza Południowego. Ponadto wiele terminów w zachodnich prowincjach, zwłaszcza na określenie narzędzi, zawodów, czy nazw osad, zapożyczano słowa pochodzenia tamnijskiego, a od ok. V w. n.e. także i osońskiego, więc głównie kilungijskiego, z racji handlu i kontaktów z osadnikami osońskimi i tamnijskimi autochtonami.<br /> Z racji swego homofonicznego charakteru pismo higańskie, oparte na znakach klinowych, rozwiązało ów problem poprzez graficzne przedstawienie danego pojęcia, myśli, czy przedmiotu w postaci obrazka. W podobny sposób możemy prześledzić dzieje znaków chińskich, egipskich hieroglifów, czy sumeryjskiego pisma klinowego. Na przestrzeni dziejów oraz dzieki licznym reformom pisma, jak w III w. n.e, VII i XII, znaki stawały się łatwiej rozróżnialne. Znaki w gruncie rzeczy składają się z połączenia bardzo licznej, choć określonej liczby kresek (dói), na których oparty jest każdy znak i które łatwo można zapisać rylcem, pędzlem, czy dziś, długopisem. Niektóre znaki symbolizujące złożone pojęcia, czy procesy, powstały przez połączenie dwóch znaków, wkompowania jednego lub kilku w jeden, możliwe jest też połaczenie ich za pomocą poziomej kreski, tzw. łącznika (wánai). <br /> <br /> '''Religia''' <br /> <br /> Narodową, rdzenną religią wyznawaną przez Higańczyków jest kácya, zwana też risē (zależnie od czytania), w którą wierzy obecnie niespełna 15-25 % mieszkańców Higanii, ale w ostatnim spisie powszechnym z 2014 r. wiarę zadeklarowało 74 % obywateli. Kácya się na uznawaniu za bóstwa (ūbi) otaczającej nas natury, przedmiotów, czy konkretnych osób i władców, co ma odzwierciedlenie w higańskim kultu cesarza jako potomka bogów. Według kacjanistów wszystko nosi w sobie pierwiastek boski (zaô) i dzięki niemu może z błogosławieństwem bóstw tworzyć wspólnie świat duchowy (kān), będący odbiciem Niebios na ziemi. Higańczycy czczą ciała niebieskie- Słońce, księżyc, gwiazdy i komety, uważając je za boskich posłańców, rośliny, zwierzęta, wodę i ziemię. To echa dawnej, szamanistycznej formy wierzeń. Powszechnym kultem czci się także duchy przodków, w tym przodków cesarzy (wābó) i rodziny (sekobó/sekomuà). Popularna jest wiara w demony (óchimi) i duchy lasu (muióchi), czy strażników domu (dêóchimi/juná). Najważniejszymi świątyniami są: stołeczne Amoke i Kisó, a także mniejsza Hâsó oraz Dódo w prowincji Akìru w mieście Nìgai , Sei w Sagō i Chyúmin'ê w Amajó w prow. Shúk.<br /> Drugą co do popularności religią jest chrześcijaństwo (hig. Shihânwāyó/ Gaóliwāyó, dosł. &quot;wielki, niebiański chram&quot;), które wyznaje 21 % społeczeństwa, więc ok. 19,7 mln osób. Przybyło tu najprawdopodobniej w I poł. VI w. za sprawą misjonarzy orokijskich i pustelników tamnijskich. Najważniejsze odłamy to Wielki Kościół Ducha Higanii (Higān-kemó Hân Shiwāyó), rzymskokatolicyzm i luteranizm, wyznaje się tu też pentekostalizm, kalwinizm, prawosławie, chrześcijaństwo orokijskie, tammijskie i lokalne odłamy. Największą w świątynią chrześcjańską w kraju jest katedra Minrì Kuē Kānshihânwāyó w Kūchyì należąca do Wielkiego Kościoła Ducha Higanii, ponadto istnieją liczne sanktuaria i obiekty kultu będące miejscem licznych pielgrzymek higańskich i zagranicznych chrześcijan.<br /> W Higanii inne wyznania, jak szamanizm ( isèn- 87 000 wiernych), skupiający zarówno Higańczyków i mniejszości narodowe, czy religie morza popularne na całym płd. wybrzeżu Esakaru (65 430 wiernych) oraz inne kulty lokalne, asaō z Królestwa Chan' ō,hinduizm, buddyzm i islam (łącznie 28 000), są już raczej niszowe i nie odgrywają znaczącej roli w życiu religijnym kraju. Wszystkie jednak są objęte opieką rządowe wg ustaw gwarantujących wolność religijną z 1897, 1915 i 1967 r. Obecnie rola religii w życiu publicznym spada, sama kácya jest jednak wciąż religią narodową i kultywowaną przez dom cesarski, wielu urzędników i prominentnych działaczy i łączy Higańczyków, dając im poczucie narodowej jedności i dumy.<br /> <br /> '''Społeczeństwo''' <br /> <br /> Higańczycy są z natury narodem pokojowym, związanym z lokalną przyrodą i tradycją, wierni ideałom antycznych filozofii i swej religii- kácyi. Zachowuje się wiele z tradycji rodzimej religii, nawet jeśli się jest wyznania chrześcijańskiego, czy niewierzącym- zwłaszcza rytuał zaślubin i obrzędy pogrzebowe. Społeczeństwo higańskie oparło się w większości, nie licząc rzecz jasna wielkich metropolii, a zwłaszcza Kūchyì, trendom globalizacji i konsumpcjonizmu. Popularne są w kraju rodzinne wycieczki na wieś i do okolicznych lasów, zwłaszcza na północ kraju, która od początku XXI w. przeżywa swoisty renesans turystyczny. Żywy jest szacunek do historii, słowa pisanego, narodowych poematów i kronik. Higańczyk to jednostka służąca narodowi, nigdy odwrotnie i u wielu ludzi żadne antyczne i współczesnie idee nie zmieniły takiego myślenia. Oczywiście, świetnie zauważalny jest także kult panującego cesarza, a także przodków Domu Cesarskiego oraz wielkich reformatorów, uczonych, kanclerzy i filozofów. Całe higańskie społeczeństwo powiązane jest ze sobą nieformalną siecią powiązań, wywodzącą się jeszcze z czasów feudalnych, zwaną tódami- dosł. &quot;system pokłonów&quot; od gestu czynionego przez wasali wobec seniorów. Przejawia się to np. w do dziś trwającej nieufności środowisk finansjery, w średniej wielkości miejscowościach wciąż wywodzącej się z dawnej elity mieszczańskiej, do tradycyjnych środowisk robotniczych i małomieszczańskich. Strukturę społeczną kraju zmienia obecnie, choć niewielka, to regularna imigracja mieszkańców krajów uboższych płd. Esakaru, jak Senagamii, czy płd. Kandanii, a także napływ inwestorów z krajów osońskich- Kilungii, Karenii, Laudonii i Osonii oraz Rodanii, Haobanii, Orokii, Chan'ō, Taozanii i Amuzonii. Trwa także migracja wielu młodych Higańczyków , np. do Amuzonii, oferującej tańsze studia i równie dobrze co w Higanii płatną pracę, np. w zakładach high-tech, elektrowniach wodnych, czy przy renowacji zabytków tamtejszej kultury. Jednocześnie kolejne rządy starają się zachęcić Higańczyków do pozostania w kraju i zwiększenia się przyrostu naturalnego, powoli w ostatnich latach malejącego.<br /> <br /> '''Narodowości''' <br /> <br /> Większość ludności Higanii stanowią Higańczycy (96%), w tym mieszkańcy wysp Kāgany i Surêi oraz Wēyu-jiúsók, blisko spokrewnieni z kontynentalnymi mieszkańcami kraju, należący do tej samej rodziny językowej. Narodowość tytularna to przedstawiciele rasy mongoloidalnej. W wyniku wielowiekowej koegzystencji z ludami mianijskimi, na wschodzie i północy kraju wielu ludzi posiada nieco ciemniejszy odcień skóry, zaś na zachodzie w wyniku wpływu ludów tamnijskich i osonijskich nieco mniej rozwiniętą tzw. fałdę mongolską, a czasem jej brak oraz nierzadko falowane lub kręcone włosy. Mniejszości etniczne to stanowiące 2,2 % (2014 r.) &quot;ludy Morza Szmaragdowego&quot;: Koe, Mī i Ripijczycy. 1,2 % to narodowa mniejszość taozamijska i pomniejsze ludy i narodowości pochodzenia tamnijskiego, 0, 3% stanowią obecne w Higanii narodowości Osō, głównie Kilungijczycy (0,2 %), Osonijczycy (0,08%), Kareńczycy (0,01%) i inni (0,01%, głównie Laudończycy i Niputyjczycy). Reszta, 0,3 % to przeważnie ludy mianijskie, a także mniejszości z sąsiednich krajów leżących nad Morzem Szmaragdowym, jak ludy Kimmā (hig. Gaibó) oraz Mé (Nou) i Kege pochodzenia naukenijskiego. Ponadto w kraju mieszka wzrastająca już ilość nielegalnie zatrudnionych imigrantów, jak Kandanijczycy, kandanijskie mniejszości narodowe i Sanagamijczycy z płd. wsch. Esakaru, a także Lubijczycy, Kerejczycy, Kurumijczycy i Dahenijczycy. Administracja skutecznie walczy ze zjawiskiem powstawania gett na przedmieściach stolic, lecz brak rejestracji i zakwaterowania oraz wysoka przestępczość wpływają na złą opinię tych imigrantów ekonomicznych wśród higańskiego społeczeństwa. Wszystkie mniejszości narodowe i etniczne mają zagwarantowaną swobodę rozwoju i kultywowania tradycji, języka i wiary na podstawie kilku artykułów Konstytucji i dokumentów wydanych na przestrzeni wieków.<br /> <br /> <br /> == Podział administracyjny ==<br /> <br /> <br /> Higania jest podzielona na prowincje (''gaì''), te z kolei podzielone są na powiaty (''sām''), w prowincjach Sâfu i Cibān tradycyjnie określane jako lewu, zaś w Yōsógō, Lóhi i Kiricyā- reu lub gau. Urzędnikiem reprezentującym rząd w prowincji jest gubernator/prefekt (''kirahzán'', daw. ''gaohóshihō'', ''gaogāngaìi''/''gaogāngaìzán''. Na czele powiatu stoi zaś starosta, zwany kusāmhō. Odpowiedzialny jest on za sprawy podatkowe, utrzymywanie formacji powiatowych, tj. policji, straży miejskiej, drogowej i służb ratowniczych, za przeznaczanie funduszy na utrzymanie środków komunikacji miejskiej i zabytków. Odpowiedzialność za policję, fundusze przeznaczone na turystykę, służbę zdrowia i funkcjonowanie urzędów spoczywa na prefekturze (prefekcie i jego urzędnikach) odpowiadających przed rządem centralnym. Prócz zwykłych prowincji, istnieje także Specjalny Region Administracyjny Wysp Kāgana i Surêi (hig. ''Kāgana we Surêi Lóchúshó''), kāgmi (''Kāk(u)mi é Súri Bucoishì''), sulī (''Kākāma bu Sulī Rucaisí''). Na czele Terytorium nie stoi gubernator prowincji, lecz specjalny wysłannik cesarza - gubernator cesarski (hig. kāwāshihō), j. kāgmi -(gābúzēbu), j.sulī - (kābusíbu), tj. dosłownie &quot;wysłannik/komisarz Jego Cesarskiej Mości. Obie wyspy posiadają autonomiczne parlamenty regionalne. Natomiast na wyspach Wēyu-jiúsók istnieje urząd komisarza ds. Wysp (jiúsók-kómimzán), reprezentujący w zgromadzeniu prowincjonalnym prowincji Sâfu interesy mieszkańców Wysp. Na większości wysp Wēyu powiaty noszą tradycyjną nazwę, wywodzącą się jeszcze z czasów królestw feudalnych, ánu/umu/ómu lub, na wyspie Kôso, sŏ (por. hig. sām). Na samym archipelagu 13 maja 2018 r. odbyło się referendum, w którym mieszkańcy mieli się opowiedzieć za tym, czy chcą,by archipelag był dalej częścią prowincji Sâfu, czy też oddzielną prowincją. Wedle wstępnych wyników z wieczora tegoż dnia i popołudnia 14 maja 61% mieszkańców zagłosowało za pozostaniem w prowincji Sâfu. Jeśli większość zdecydowałaby o wybraniu tej drugiej,nowa prowincja powstałaby do wiosny 2020 r. 17 maja ogłoszono oficjalne wyniki, zgodnie z którymi za pozostaniem wysp w składzie Sâfu głosowało 60,7% uczestników referendum.<br /> <br /> Miejscowości dzieli się na pięć podstawowych rodzajów : stołeczne (gānkìn)- jedynie Kūchyì, prowincjonalne (stolice prowincji)- gaìkìn/ gaìcó, wśród których wyróżniamy moyó- tzw. &quot;tradycyjne miasta&quot;, administracyjne stolice prowincji pełniące tę rolę od dawna, tj. od XIX wieku i taek'yó- &quot;wybudowane potem&quot;- dość nowe ośrodki, czasem mniejsze od innych miast danej prowincji, jest ich jedynie kilka. Prócz gānkìn, moyó, i taek'yó, wyróżnia się również natâ, miasteczka nieprzekraczające 25 000 mieszkańców, a jest ich 731. Istnieje ponadto 35 205 wsi (stan na lipiec 2018 r.), co wynika z łączenia wielu przyległych wsi w scalone jednostki administracyjne, mimo, że często są one od siebie oddalone. Taką politykę centralizacji ośrodków wiejskich i tworzenia dużych zakładów gospodarczych zaniechano w latach 80. XX w., mimo to, do dziś wiele dawnych jednostek pozabawionych jest praw ośrodka wiejskiego. Najwięcej wsi znajduje się w prowincji Yōsógō, zaś najmniej w Gāngal.<br /> <br /> W kraju wyróżnia się cztery główne pasy osadnictwa (chilimin) skupiające największe metropolie: Wybrzeża, Nizin, Wyżyn Środkowych i Morza Środkowego oraz Ścianę Wschodnią. Najbardziej zurbanizowany jest pas Wybrzeża, zwany potocznie Długą Siecią (Chukmagì) z racji licznych kanałów i zatok.</div>

Igor1998 https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Higania&diff=27306 2019-03-21T00:31:34Z

<p>Igor1998: /* Podział administracyjny */</p> <hr /> <div>'''Higania''' (hig.- Higān hēkkì- Cesarstwo Higanii)- państwo położone w południowej części Esakaru, na wybrzeżu Morza Szmaragdowego. Powierzchnia państwa wynosi 493 000 km². Higania jest monarchią parlamentarną i demokracją.<br /> Położenie Edytuj<br /> Kraj leży nad Morzem Szmaragdowym (Maoji- samú), wybrzeże higanijskie jest poprzecinane licznymi kanałami stworzonymi przez człowieka, jak i naturalnymi fiordami, występuje też wybrzeże klifowe i szkierowe. Z powodu licznych zatok wcinających się w wybrzeże i żłobiących skały przez tysiące lat, Higania może poszczycić się liczbą ponad 700 wysp. Państwo jest położone niemal w 1/3 na wyspach. Największe z nich to: Cheinok-sók, Ai-sók, Ashu-sók i Gāhi-sók. Na wyspie Shikiôk-sók znajduje się stolica cesarstwa- Kūchyì. Liczne wyspy, częstokroć słabo zaludnione, zwłaszcza na zachodzie, są bogate w grzyby i leśne owoce, istnieje też różnorodna fauna reprezentująca ssaki, gady, ptaki i płazy. Słynne są higańskie klify na zachodnim wybrzeżu, zwłaszcza w prowincji Hēgyū.<br /> Na północ od wybrzeża znajduje się pas Nizin (suwaudaitó/ suwausām), na których w przeszłości popularna byłą uprawa zbóż i wypas bydła. Obecnie, w dobie rozwoju nowoczesnego przemysłu, z racji na dogodne warunki, powstaje tu najwięcej w całej Higanii nowoczesnych zakładów np. high-tech. To ten teren na przestrzeni dziejów stanowił zawsze obszar najbardziej zaciekłych walk wielkich rodów. Na północy kraju znajdują się wyżyny (hadaitó/ hasām) z dużą ilością lasów i jezior, np. sztucznie poszerzone kanałami jezioro Náciu, gdzie uprawia się powszechnie żeglarstwo, czy windsurfing. Na północnym zachodzie, w prowincjach Sūdoì i Hēzó, przy granicy z Królestwem Taozamii, leży płaskowyż Kaó. Liczne są tam jeziorka wytopiskowe i morenowe i lasy mieszane z przewagą brzóz i wiązów.<br /> '''<br /> == Ustrój polityczny ==<br /> '''<br /> <br /> <br /> Higania to monarchia parlamentarna, z rządem wybieranym w powszechnych wyborach parlamentarnych co 5 lat. Na czele rządu stoi kanclerz powoływany przez cesarza. Cesarz będący symbolem państwowości oraz strzegący jedności i suwerenności kraju, pozostaje bezspornym symbolem jednoczącym wszystkich Higańczyków.<br /> <br /> Parlament (Hōssadó) składa się z dwóch izb: wyższej, czyli Hanaróh (tłumaczonej przeważnie jako Izba Parów lub Lordów), w której skład wchodzą przedstawiciele arystokracji- wyższej (esèhhi) oraz średniej (kóhi) i drobnej szlachty (saióhi), a także przedstawicieli duchowieństwa, gubernatorów cesarskich (ds. terytoriów specjalnych- hētaikimó/ saicyihētaikimo) i kanclerzy dziedzicznych księstw koronnych( táhayakósó) : Sawaó, Kaiwaó, Bakici i Abāshii; oraz izby niższej (Gaiciróh), gdzie zasiadają posłowie (yubá) demokratycznie wybrani przez społeczeństwo. W izbie wyższej zasiada 300 deputowanych, zaś w niższej 240, co daje łączną ilość 540 parlamentarzystów. Pierwsze obrady parlamentu po wyborach zwołuje cesarz. Powoływany jest na nich gabinet (gaochin), w wypadku zaś niesformowania gabinetu monarcha daje kanclerzowi czas na jego sformowanie przez 3 tygodnie. Jeśli do tego czasu szef rządu nie utworzy gabinetu, cesarz zarządza nowe wybory.<br /> <br /> '''<br /> == Scena polityczna ==<br /> ''' <br /> Od czasów starożytnych władze na terenie państewek higańskich (mahó) sprawowali hórai, toczący między sobą nieustanne walki i próbujący powiększyć swe posiadłości. W wyniku reform rodu Lāsó, a potem wzrostu wpływu mieszczaństwa i kolejnych powstań chłopów wspieranych częstokroć przez obszarników, ustabilizował się na lata system polityczny Higanii. Ten ład zburzył dopiero najazd konfederacji ludów laughijskiich (Lâughi, hig. Lóhìi) w IX w. n.e. oraz imperium rewahijskiego (Raewwah, hig. Rewū) w II poł X w. na ziemie całego południowego Esakaru i podporządkowanie się nowym porządkom części możnych. Po licznych buntach ludowych i w wyniku rozkładu wewnętrznego imperium straciło kontrolę nad cesarstwem i upadło. Kolejne wieki to system powrotu do neofeudalnych metod rządzenia państwem oraz zapaść gospodarcza po krótkim okresie rozwoju, spowodowana dyskryminacją kupiectwa i ogólnie rzecz ujmując, mieszczaństwa. Na początku XVII w. narodził się ruch Wа̄nen (w wolnym tłumaczeniu &quot; (cesarscy) słudzy światła&quot;, czy też &quot;ludzie Cesarskiego Majestatu&quot;. Młoda elita drobnych i średnich rodów szlacheckich ponownie dała znać o sobie i chciała przejąć władzę w swe ręce. Wystąpili oni z programem ambitnych reform, w tym np. przywrócenia funkcjonowania kraju na podstawie m.in. Statutu z Waegì. Kolejne lata to trudne wdrażanie i umacnianie się systemu parlamentarnego opartego na oligarchii, a od XX w. w wyniku nowych, antyfeudalnych idei i nieudanych zamachów stanu, które skompromitowały murszejącą arystokrację, następuje przebudowa kraju w myśl idei wolnościowych i demokratycznych.<br /> Obecnie partie polityczne (seulá) funkcjonują wg ustawy z dnia 7 maja 1949 r. , która głosi &quot;wolność zakładania partii i ugrupowań politycznych o dowolnej orientacji politycznej, chyba, że postulaty przez nie głoszone, symbole je reprezentujące, czy zasady członkowstwa, są niezgodne z prawem&quot;. Te ograniczenia reguluje dalsza treść ustawy.<br /> Higańskie partie polityczne: Edytuj<br /> w Parlamencie Higanii (oficj. Higān-Sāwākkì- hishi/ pot. Higān-hōssadó)<br /> Partia rządząca: Ośrodek Ludowy (Sāwāi Kìbān)- Hanaróh- 131 parów i 10 przedstawicieli cesarskich i kanclerzy księstw koronnych , Gaiciróh- 115 posłów;<br /> Partie koalicyjne: Akcja Ludowo-Demokratyczna (Bói-sakyo-unā)- Hanaróh- brak, Gaiciróh- 5 posłów;<br /> Unia Mieszczańsko-Rolnicza (Kìnhó-huáódā)- Hanaróh- 1 par; Gaiciróh-brak<br /> Opozycja:<br /> Rada Wolności i Demokracji (Sará lei Mecāi-hó)- Hanaróh- 59 parów 1 przedstawiciel cesarski, Gaiciróh- 51 posłów;<br /> Wspólnota Dobra i Sprawiedliwości (Sōmu-cyiē-odó)- Hanaróh- 31 parów, Gaiciróh- 24 posłów<br /> Liga Niebiańska (Pāseigó)- Hanaróh-15 parów, Gaiciróh- 15 posłów<br /> Zrzeszenie Regionalno-Demokratyczne (Lēwu-menzó-rē)- Hanaróh- 7 parów, Gaiciróh-11 posłów<br /> Partia Socjalna (Dēnkaì)- Hanaróh- 3 parów, Gaiciróh- 10 posłów<br /> Kongres Lewicy Higanii (Higān-rēpu-kyásō)- Hanaróh- brak, Gaiciróh- 5 posłów<br /> Posłowie niezrzeszeni: Hanaróh- 23 (43 łącznie z duchownymi), Gaiciróh- 4 posłów<br /> Partie i ugrupowania pozaparlamentarne (Hōssadó-kamu/ Hōssadó-komikai):<br /> <br /> <br /> <br /> == Demografia ==<br /> <br /> <br /> '''Język'''<br /> <br /> Na terenie Higanii dominuje język higański (''Higān jēta''), jest to język urzędowy kraju. Według Narodowego Spisu Powszechnego (Sāsāwāi Kómdùh) z 2014 w tym języku mówi ok. 94% mieszkańców kraju. Często jednak w spisach lokalnych wlicza się użytkowników języków sulī i kāgmi oraz grupę języków wēyu z wysp Wēyu-jiúsók, które z reguły są uznawane za dialekty higańskiego, choć istnieją miedzy nimi, a higańskim znaczące różnice, przypuszcza sie nawet, ze w przypadku języków sulī i kāgmi, to one mogą być bliższe prahigańskiemu niż zmieniona, głównie przez wkład języków mianijskich, kontynentalna wersja higańskiego. W kraju mieszkają także użytkownicy tzw. językó (maó)kómi- pierwszych mieszkańców. Ludność autochtoniczna północnych obszarów kraju do dziś posługuje się językami mianijskimi, a także, na wschodnim wybrzeżu, seē, gau i ripī. Ponadto mieszka niewielka populacja użytkowników osō (j.hig.- wuzó), kilungijskiego i tamnijskich. Łączny procent języków nie-higańskich (wyjąwszy należące do higańskiej grupy językowej) łacznie wynosi, zależnie od szacunku, od 5 do 2,5%<br /> Język higański może się poszczycić historią liczącą blisko 3500 lat, to wtedy zaczęły kształtować sie pierwsze dialekty higańskie, głównie na Centralnym Wybrzeżu i części Wyżyn. Jednoczenie ziem higańskich pod władzą cesarza sprzyjało unifikacji językowej- nowa mowa szybko wypierała dawne dialekty, głównie w stolicach, gdzie w urzędach tolerowano tylko język urzędowy, oparty na dialekcie z okolic dawnej stolicy, Ladōi, a więc dialektu sagō.<br /> Tworzona od zamierzchłych czasów bogata literatura higańska sprzyjała promocji języka urzędowego, choć wiele tzw. wierszy nánaka- krótkich utworów opisujących przyrodę i życie na wsi, układanych przez lokalnych, niezależnych twórców, było tworzonych w regionalnych dialektach. Często czerpały one z języków maókómi, czyli w głębi kraju i na wschodzie głównie mianijskich, a na wybrzeżu wypartych najwcześniej języków ripei (ripī) i tzw. Morza Południowego. Ponadto wiele terminów w zachodnich prowincjach, zwłaszcza na określenie narzędzi, zawodów, czy nazw osad, zapożyczano słowa pochodzenia tamnijskiego, a od ok. V w. n.e. także i osońskiego, więc głównie kilungijskiego, z racji handlu i kontaktów z osadnikami osońskimi i tamnijskimi autochtonami.<br /> Z racji swego homofonicznego charakteru pismo higańskie, oparte na znakach klinowych, rozwiązało ów problem poprzez graficzne przedstawienie danego pojęcia, myśli, czy przedmiotu w postaci obrazka. W podobny sposób możemy prześledzić dzieje znaków chińskich, egipskich hieroglifów, czy sumeryjskiego pisma klinowego. Na przestrzeni dziejów oraz dzieki licznym reformom pisma, jak w III w. n.e, VII i XII, znaki stawały się łatwiej rozróżnialne. Znaki w gruncie rzeczy składają się z połączenia bardzo licznej, choć określonej liczby kresek (dói), na których oparty jest każdy znak i które łatwo można zapisać rylcem, pędzlem, czy dziś, długopisem. Niektóre znaki symbolizujące złożone pojęcia, czy procesy, powstały przez połączenie dwóch znaków, wkompowania jednego lub kilku w jeden, możliwe jest też połaczenie ich za pomocą poziomej kreski, tzw. łącznika (wánai). <br /> <br /> '''Religia''' <br /> <br /> Narodową, rdzenną religią wyznawaną przez Higańczyków jest kácya, zwana też risē (zależnie od czytania), w którą wierzy obecnie niespełna 15-25 % mieszkańców Higanii, ale w ostatnim spisie powszechnym z 2014 r. wiarę zadeklarowało 74 % obywateli. Kácya się na uznawaniu za bóstwa (ūbi) otaczającej nas natury, przedmiotów, czy konkretnych osób i władców, co ma odzwierciedlenie w higańskim kultu cesarza jako potomka bogów. Według kacjanistów wszystko nosi w sobie pierwiastek boski (zaô) i dzięki niemu może z błogosławieństwem bóstw tworzyć wspólnie świat duchowy (kān), będący odbiciem Niebios na ziemi. Higańczycy czczą ciała niebieskie- Słońce, księżyc, gwiazdy i komety, uważając je za boskich posłańców, rośliny, zwierzęta, wodę i ziemię. To echa dawnej, szamanistycznej formy wierzeń. Powszechnym kultem czci się także duchy przodków, w tym przodków cesarzy (wābó) i rodziny (sekobó/sekomuà). Popularna jest wiara w demony (óchimi) i duchy lasu (muióchi), czy strażników domu (dêóchimi/juná). Najważniejszymi świątyniami są: stołeczne Amoke i Kisó, a także mniejsza Hâsó oraz Dódo w prowincji Akìru w mieście Nìgai , Sei w Sagō i Chyúmin'ê w Amajó w prow. Shúk.<br /> Drugą co do popularności religią jest chrześcijaństwo (hig. Shihânwāyó/ Gaóliwāyó, dosł. &quot;wielki, niebiański chram&quot;), które wyznaje 21 % społeczeństwa, więc ok. 19,7 mln osób. Przybyło tu najprawdopodobniej w I poł. VI w. za sprawą misjonarzy orokijskich i pustelników tamnijskich. Najważniejsze odłamy to Wielki Kościół Ducha Higanii (Higān-kemó Hân Shiwāyó), rzymskokatolicyzm i luteranizm, wyznaje się tu też pentekostalizm, kalwinizm, prawosławie, chrześcijaństwo orokijskie, tammijskie i lokalne odłamy. Największą w świątynią chrześcjańską w kraju jest katedra Minrì Kuē Kānshihânwāyó w Kūchyì należąca do Wielkiego Kościoła Ducha Higanii, ponadto istnieją liczne sanktuaria i obiekty kultu będące miejscem licznych pielgrzymek higańskich i zagranicznych chrześcijan.<br /> W Higanii inne wyznania, jak szamanizm ( isèn- 87 000 wiernych), skupiający zarówno Higańczyków i mniejszości narodowe, czy religie morza popularne na całym płd. wybrzeżu Esakaru (65 430 wiernych) oraz inne kulty lokalne, asaō z Królestwa Chan' ō,hinduizm, buddyzm i islam (łącznie 28 000), są już raczej niszowe i nie odgrywają znaczącej roli w życiu religijnym kraju. Wszystkie jednak są objęte opieką rządowe wg ustaw gwarantujących wolność religijną z 1897, 1915 i 1967 r. Obecnie rola religii w życiu publicznym spada, sama kácya jest jednak wciąż religią narodową i kultywowaną przez dom cesarski, wielu urzędników i prominentnych działaczy i łączy Higańczyków, dając im poczucie narodowej jedności i dumy.<br /> <br /> '''Społeczeństwo''' <br /> <br /> Higańczycy są z natury narodem pokojowym, związanym z lokalną przyrodą i tradycją, wierni ideałom antycznych filozofii i swej religii- kácyi. Zachowuje się wiele z tradycji rodzimej religii, nawet jeśli się jest wyznania chrześcijańskiego, czy niewierzącym- zwłaszcza rytuał zaślubin i obrzędy pogrzebowe. Społeczeństwo higańskie oparło się w większości, nie licząc rzecz jasna wielkich metropolii, a zwłaszcza Kūchyì, trendom globalizacji i konsumpcjonizmu. Popularne są w kraju rodzinne wycieczki na wieś i do okolicznych lasów, zwłaszcza na północ kraju, która od początku XXI w. przeżywa swoisty renesans turystyczny. Żywy jest szacunek do historii, słowa pisanego, narodowych poematów i kronik. Higańczyk to jednostka służąca narodowi, nigdy odwrotnie i u wielu ludzi żadne antyczne i współczesnie idee nie zmieniły takiego myślenia. Oczywiście, świetnie zauważalny jest także kult panującego cesarza, a także przodków Domu Cesarskiego oraz wielkich reformatorów, uczonych, kanclerzy i filozofów. Całe higańskie społeczeństwo powiązane jest ze sobą nieformalną siecią powiązań, wywodzącą się jeszcze z czasów feudalnych, zwaną tódami- dosł. &quot;system pokłonów&quot; od gestu czynionego przez wasali wobec seniorów. Przejawia się to np. w do dziś trwającej nieufności środowisk finansjery, w średniej wielkości miejscowościach wciąż wywodzącej się z dawnej elity mieszczańskiej, do tradycyjnych środowisk robotniczych i małomieszczańskich. Strukturę społeczną kraju zmienia obecnie, choć niewielka, to regularna imigracja mieszkańców krajów uboższych płd. Esakaru, jak Senagamii, czy płd. Kandanii, a także napływ inwestorów z krajów osońskich- Kilungii, Karenii, Laudonii i Osonii oraz Rodanii, Haobanii, Orokii, Chan'ō, Taozanii i Amuzonii. Trwa także migracja wielu młodych Higańczyków , np. do Amuzonii, oferującej tańsze studia i równie dobrze co w Higanii płatną pracę, np. w zakładach high-tech, elektrowniach wodnych, czy przy renowacji zabytków tamtejszej kultury. Jednocześnie kolejne rządy starają się zachęcić Higańczyków do pozostania w kraju i zwiększenia się przyrostu naturalnego, powoli w ostatnich latach malejącego.<br /> <br /> '''Narodowości''' <br /> <br /> Większość ludności Higanii stanowią Higańczycy (96%), w tym mieszkańcy wysp Kāgany i Surêi oraz Wēyu-jiúsók, blisko spokrewnieni z kontynentalnymi mieszkańcami kraju, należący do tej samej rodziny językowej. Narodowość tytularna to przedstawiciele rasy mongoloidalnej. W wyniku wielowiekowej koegzystencji z ludami mianijskimi, na wschodzie i północy kraju wielu ludzi posiada nieco ciemniejszy odcień skóry, zaś na zachodzie w wyniku wpływu ludów tamnijskich i osonijskich nieco mniej rozwiniętą tzw. fałdę mongolską, a czasem jej brak oraz nierzadko falowane lub kręcone włosy. Mniejszości etniczne to stanowiące 2,2 % (2014 r.) &quot;ludy Morza Szmaragdowego&quot;: Koe, Mī i Ripijczycy. 1,2 % to narodowa mniejszość taozamijska i pomniejsze ludy i narodowości pochodzenia tamnijskiego, 0, 3% stanowią obecne w Higanii narodowości Osō, głównie Kilungijczycy (0,2 %), Osonijczycy (0,08%), Kareńczycy (0,01%) i inni (0,01%, głównie Laudończycy i Niputyjczycy). Reszta, 0,3 % to przeważnie ludy mianijskie, a także mniejszości z sąsiednich krajów leżących nad Morzem Szmaragdowym, jak ludy Kimmā (hig. Gaibó) oraz Mé (Nou) i Kege pochodzenia naukenijskiego. Ponadto w kraju mieszka wzrastająca już ilość nielegalnie zatrudnionych imigrantów, jak Kandanijczycy, kandanijskie mniejszości narodowe i Sanagamijczycy z płd. wsch. Esakaru, a także Lubijczycy, Kerejczycy, Kurumijczycy i Dahenijczycy. Administracja skutecznie walczy ze zjawiskiem powstawania gett na przedmieściach stolic, lecz brak rejestracji i zakwaterowania oraz wysoka przestępczość wpływają na złą opinię tych imigrantów ekonomicznych wśród higańskiego społeczeństwa. Wszystkie mniejszości narodowe i etniczne mają zagwarantowaną swobodę rozwoju i kultywowania tradycji, języka i wiary na podstawie kilku artykułów Konstytucji i dokumentów wydanych na przestrzeni wieków.<br /> <br /> <br /> == Podział administracyjny ==<br /> '''Tekst tłustą czcionką'''<br /> <br /> Higania jest podzielona na prowincje (''gaì''), te z kolei podzielone są na powiaty (''sām''), w prowincjach Sâfu i Cibān tradycyjnie określane jako lewu, zaś w Yōsógō, Lóhi i Kiricyā- reu lub gau. Urzędnikiem reprezentującym rząd w prowincji jest gubernator/prefekt (''kirahzán'', daw. ''gaohóshihō'', ''gaogāngaìi''/''gaogāngaìzán''. Na czele powiatu stoi zaś starosta, zwany kusāmhō. Odpowiedzialny jest on za sprawy podatkowe, utrzymywanie formacji powiatowych, tj. policji, straży miejskiej, drogowej i służb ratowniczych, za przeznaczanie funduszy na utrzymanie środków komunikacji miejskiej i zabytków. Odpowiedzialność za policję, fundusze przeznaczone na turystykę, służbę zdrowia i funkcjonowanie urzędów spoczywa na prefekturze (prefekcie i jego urzędnikach) odpowiadających przed rządem centralnym. Prócz zwykłych prowincji, istnieje także Specjalny Region Administracyjny Wysp Kāgana i Surêi (hig. ''Kāgana we Surêi Lóchúshó''), kāgmi (''Kāk(u)mi é Súri Bucoishì''), sulī (''Kākāma bu Sulī Rucaisí''). Na czele Terytorium nie stoi gubernator prowincji, lecz specjalny wysłannik cesarza - gubernator cesarski (hig. kāwāshihō), j. kāgmi -(gābúzēbu), j.sulī - (kābusíbu), tj. dosłownie &quot;wysłannik/komisarz Jego Cesarskiej Mości. Obie wyspy posiadają autonomiczne parlamenty regionalne. Natomiast na wyspach Wēyu-jiúsók istnieje urząd komisarza ds. Wysp (jiúsók-kómimzán), reprezentujący w zgromadzeniu prowincjonalnym prowincji Sâfu interesy mieszkańców Wysp. Na większości wysp Wēyu powiaty noszą tradycyjną nazwę, wywodzącą się jeszcze z czasów królestw feudalnych, ánu/umu/ómu lub, na wyspie Kôso, sŏ (por. hig. sām). Na samym archipelagu 13 maja 2018 r. odbyło się referendum, w którym mieszkańcy mieli się opowiedzieć za tym, czy chcą,by archipelag był dalej częścią prowincji Sâfu, czy też oddzielną prowincją. Wedle wstępnych wyników z wieczora tegoż dnia i popołudnia 14 maja 61% mieszkańców zagłosowało za pozostaniem w prowincji Sâfu. Jeśli większość zdecydowałaby o wybraniu tej drugiej,nowa prowincja powstałaby do wiosny 2020 r. 17 maja ogłoszono oficjalne wyniki, zgodnie z którymi za pozostaniem wysp w składzie Sâfu głosowało 60,7% uczestników referendum.<br /> <br /> Miejscowości dzieli się na pięć podstawowych rodzajów : stołeczne (gānkìn)- jedynie Kūchyì, prowincjonalne (stolice prowincji)- gaìkìn/ gaìcó, wśród których wyróżniamy moyó- tzw. &quot;tradycyjne miasta&quot;, administracyjne stolice prowincji pełniące tę rolę od dawna, tj. od XIX wieku i taek'yó- &quot;wybudowane potem&quot;- dość nowe ośrodki, czasem mniejsze od innych miast danej prowincji, jest ich jedynie kilka. Prócz gānkìn, moyó, i taek'yó, wyróżnia się również natâ, miasteczka nieprzekraczające 25 000 mieszkańców, a jest ich 731. Istnieje ponadto 35 205 wsi (stan na lipiec 2018 r.), co wynika z łączenia wielu przyległych wsi w scalone jednostki administracyjne, mimo, że często są one od siebie oddalone. Taką politykę centralizacji ośrodków wiejskich i tworzenia dużych zakładów gospodarczych zaniechano w latach 80. XX w., mimo to, do dziś wiele dawnych jednostek pozabawionych jest praw ośrodka wiejskiego. Najwięcej wsi znajduje się w prowincji Yōsógō, zaś najmniej w Gāngal.<br /> <br /> W kraju wyróżnia się cztery główne pasy osadnictwa (chilimin) skupiające największe metropolie: Wybrzeża, Nizin, Wyżyn Środkowych i Morza Środkowego oraz Ścianę Wschodnią. Najbardziej zurbanizowany jest pas Wybrzeża, zwany potocznie Długą Siecią (Chukmagì) z racji licznych kanałów i zatok.</div>

Igor1998 https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Higania&diff=27305 2019-03-21T00:30:59Z

<p>Igor1998: /* Demografia */</p> <hr /> <div>'''Higania''' (hig.- Higān hēkkì- Cesarstwo Higanii)- państwo położone w południowej części Esakaru, na wybrzeżu Morza Szmaragdowego. Powierzchnia państwa wynosi 493 000 km². Higania jest monarchią parlamentarną i demokracją.<br /> Położenie Edytuj<br /> Kraj leży nad Morzem Szmaragdowym (Maoji- samú), wybrzeże higanijskie jest poprzecinane licznymi kanałami stworzonymi przez człowieka, jak i naturalnymi fiordami, występuje też wybrzeże klifowe i szkierowe. Z powodu licznych zatok wcinających się w wybrzeże i żłobiących skały przez tysiące lat, Higania może poszczycić się liczbą ponad 700 wysp. Państwo jest położone niemal w 1/3 na wyspach. Największe z nich to: Cheinok-sók, Ai-sók, Ashu-sók i Gāhi-sók. Na wyspie Shikiôk-sók znajduje się stolica cesarstwa- Kūchyì. Liczne wyspy, częstokroć słabo zaludnione, zwłaszcza na zachodzie, są bogate w grzyby i leśne owoce, istnieje też różnorodna fauna reprezentująca ssaki, gady, ptaki i płazy. Słynne są higańskie klify na zachodnim wybrzeżu, zwłaszcza w prowincji Hēgyū.<br /> Na północ od wybrzeża znajduje się pas Nizin (suwaudaitó/ suwausām), na których w przeszłości popularna byłą uprawa zbóż i wypas bydła. Obecnie, w dobie rozwoju nowoczesnego przemysłu, z racji na dogodne warunki, powstaje tu najwięcej w całej Higanii nowoczesnych zakładów np. high-tech. To ten teren na przestrzeni dziejów stanowił zawsze obszar najbardziej zaciekłych walk wielkich rodów. Na północy kraju znajdują się wyżyny (hadaitó/ hasām) z dużą ilością lasów i jezior, np. sztucznie poszerzone kanałami jezioro Náciu, gdzie uprawia się powszechnie żeglarstwo, czy windsurfing. Na północnym zachodzie, w prowincjach Sūdoì i Hēzó, przy granicy z Królestwem Taozamii, leży płaskowyż Kaó. Liczne są tam jeziorka wytopiskowe i morenowe i lasy mieszane z przewagą brzóz i wiązów.<br /> '''<br /> == Ustrój polityczny ==<br /> '''<br /> <br /> <br /> Higania to monarchia parlamentarna, z rządem wybieranym w powszechnych wyborach parlamentarnych co 5 lat. Na czele rządu stoi kanclerz powoływany przez cesarza. Cesarz będący symbolem państwowości oraz strzegący jedności i suwerenności kraju, pozostaje bezspornym symbolem jednoczącym wszystkich Higańczyków.<br /> <br /> Parlament (Hōssadó) składa się z dwóch izb: wyższej, czyli Hanaróh (tłumaczonej przeważnie jako Izba Parów lub Lordów), w której skład wchodzą przedstawiciele arystokracji- wyższej (esèhhi) oraz średniej (kóhi) i drobnej szlachty (saióhi), a także przedstawicieli duchowieństwa, gubernatorów cesarskich (ds. terytoriów specjalnych- hētaikimó/ saicyihētaikimo) i kanclerzy dziedzicznych księstw koronnych( táhayakósó) : Sawaó, Kaiwaó, Bakici i Abāshii; oraz izby niższej (Gaiciróh), gdzie zasiadają posłowie (yubá) demokratycznie wybrani przez społeczeństwo. W izbie wyższej zasiada 300 deputowanych, zaś w niższej 240, co daje łączną ilość 540 parlamentarzystów. Pierwsze obrady parlamentu po wyborach zwołuje cesarz. Powoływany jest na nich gabinet (gaochin), w wypadku zaś niesformowania gabinetu monarcha daje kanclerzowi czas na jego sformowanie przez 3 tygodnie. Jeśli do tego czasu szef rządu nie utworzy gabinetu, cesarz zarządza nowe wybory.<br /> <br /> '''<br /> == Scena polityczna ==<br /> ''' <br /> Od czasów starożytnych władze na terenie państewek higańskich (mahó) sprawowali hórai, toczący między sobą nieustanne walki i próbujący powiększyć swe posiadłości. W wyniku reform rodu Lāsó, a potem wzrostu wpływu mieszczaństwa i kolejnych powstań chłopów wspieranych częstokroć przez obszarników, ustabilizował się na lata system polityczny Higanii. Ten ład zburzył dopiero najazd konfederacji ludów laughijskiich (Lâughi, hig. Lóhìi) w IX w. n.e. oraz imperium rewahijskiego (Raewwah, hig. Rewū) w II poł X w. na ziemie całego południowego Esakaru i podporządkowanie się nowym porządkom części możnych. Po licznych buntach ludowych i w wyniku rozkładu wewnętrznego imperium straciło kontrolę nad cesarstwem i upadło. Kolejne wieki to system powrotu do neofeudalnych metod rządzenia państwem oraz zapaść gospodarcza po krótkim okresie rozwoju, spowodowana dyskryminacją kupiectwa i ogólnie rzecz ujmując, mieszczaństwa. Na początku XVII w. narodził się ruch Wа̄nen (w wolnym tłumaczeniu &quot; (cesarscy) słudzy światła&quot;, czy też &quot;ludzie Cesarskiego Majestatu&quot;. Młoda elita drobnych i średnich rodów szlacheckich ponownie dała znać o sobie i chciała przejąć władzę w swe ręce. Wystąpili oni z programem ambitnych reform, w tym np. przywrócenia funkcjonowania kraju na podstawie m.in. Statutu z Waegì. Kolejne lata to trudne wdrażanie i umacnianie się systemu parlamentarnego opartego na oligarchii, a od XX w. w wyniku nowych, antyfeudalnych idei i nieudanych zamachów stanu, które skompromitowały murszejącą arystokrację, następuje przebudowa kraju w myśl idei wolnościowych i demokratycznych.<br /> Obecnie partie polityczne (seulá) funkcjonują wg ustawy z dnia 7 maja 1949 r. , która głosi &quot;wolność zakładania partii i ugrupowań politycznych o dowolnej orientacji politycznej, chyba, że postulaty przez nie głoszone, symbole je reprezentujące, czy zasady członkowstwa, są niezgodne z prawem&quot;. Te ograniczenia reguluje dalsza treść ustawy.<br /> Higańskie partie polityczne: Edytuj<br /> w Parlamencie Higanii (oficj. Higān-Sāwākkì- hishi/ pot. Higān-hōssadó)<br /> Partia rządząca: Ośrodek Ludowy (Sāwāi Kìbān)- Hanaróh- 131 parów i 10 przedstawicieli cesarskich i kanclerzy księstw koronnych , Gaiciróh- 115 posłów;<br /> Partie koalicyjne: Akcja Ludowo-Demokratyczna (Bói-sakyo-unā)- Hanaróh- brak, Gaiciróh- 5 posłów;<br /> Unia Mieszczańsko-Rolnicza (Kìnhó-huáódā)- Hanaróh- 1 par; Gaiciróh-brak<br /> Opozycja:<br /> Rada Wolności i Demokracji (Sará lei Mecāi-hó)- Hanaróh- 59 parów 1 przedstawiciel cesarski, Gaiciróh- 51 posłów;<br /> Wspólnota Dobra i Sprawiedliwości (Sōmu-cyiē-odó)- Hanaróh- 31 parów, Gaiciróh- 24 posłów<br /> Liga Niebiańska (Pāseigó)- Hanaróh-15 parów, Gaiciróh- 15 posłów<br /> Zrzeszenie Regionalno-Demokratyczne (Lēwu-menzó-rē)- Hanaróh- 7 parów, Gaiciróh-11 posłów<br /> Partia Socjalna (Dēnkaì)- Hanaróh- 3 parów, Gaiciróh- 10 posłów<br /> Kongres Lewicy Higanii (Higān-rēpu-kyásō)- Hanaróh- brak, Gaiciróh- 5 posłów<br /> Posłowie niezrzeszeni: Hanaróh- 23 (43 łącznie z duchownymi), Gaiciróh- 4 posłów<br /> Partie i ugrupowania pozaparlamentarne (Hōssadó-kamu/ Hōssadó-komikai):<br /> <br /> <br /> <br /> == Demografia ==<br /> <br /> <br /> '''Język'''<br /> <br /> Na terenie Higanii dominuje język higański (''Higān jēta''), jest to język urzędowy kraju. Według Narodowego Spisu Powszechnego (Sāsāwāi Kómdùh) z 2014 w tym języku mówi ok. 94% mieszkańców kraju. Często jednak w spisach lokalnych wlicza się użytkowników języków sulī i kāgmi oraz grupę języków wēyu z wysp Wēyu-jiúsók, które z reguły są uznawane za dialekty higańskiego, choć istnieją miedzy nimi, a higańskim znaczące różnice, przypuszcza sie nawet, ze w przypadku języków sulī i kāgmi, to one mogą być bliższe prahigańskiemu niż zmieniona, głównie przez wkład języków mianijskich, kontynentalna wersja higańskiego. W kraju mieszkają także użytkownicy tzw. językó (maó)kómi- pierwszych mieszkańców. Ludność autochtoniczna północnych obszarów kraju do dziś posługuje się językami mianijskimi, a także, na wschodnim wybrzeżu, seē, gau i ripī. Ponadto mieszka niewielka populacja użytkowników osō (j.hig.- wuzó), kilungijskiego i tamnijskich. Łączny procent języków nie-higańskich (wyjąwszy należące do higańskiej grupy językowej) łacznie wynosi, zależnie od szacunku, od 5 do 2,5%<br /> Język higański może się poszczycić historią liczącą blisko 3500 lat, to wtedy zaczęły kształtować sie pierwsze dialekty higańskie, głównie na Centralnym Wybrzeżu i części Wyżyn. Jednoczenie ziem higańskich pod władzą cesarza sprzyjało unifikacji językowej- nowa mowa szybko wypierała dawne dialekty, głównie w stolicach, gdzie w urzędach tolerowano tylko język urzędowy, oparty na dialekcie z okolic dawnej stolicy, Ladōi, a więc dialektu sagō.<br /> Tworzona od zamierzchłych czasów bogata literatura higańska sprzyjała promocji języka urzędowego, choć wiele tzw. wierszy nánaka- krótkich utworów opisujących przyrodę i życie na wsi, układanych przez lokalnych, niezależnych twórców, było tworzonych w regionalnych dialektach. Często czerpały one z języków maókómi, czyli w głębi kraju i na wschodzie głównie mianijskich, a na wybrzeżu wypartych najwcześniej języków ripei (ripī) i tzw. Morza Południowego. Ponadto wiele terminów w zachodnich prowincjach, zwłaszcza na określenie narzędzi, zawodów, czy nazw osad, zapożyczano słowa pochodzenia tamnijskiego, a od ok. V w. n.e. także i osońskiego, więc głównie kilungijskiego, z racji handlu i kontaktów z osadnikami osońskimi i tamnijskimi autochtonami.<br /> Z racji swego homofonicznego charakteru pismo higańskie, oparte na znakach klinowych, rozwiązało ów problem poprzez graficzne przedstawienie danego pojęcia, myśli, czy przedmiotu w postaci obrazka. W podobny sposób możemy prześledzić dzieje znaków chińskich, egipskich hieroglifów, czy sumeryjskiego pisma klinowego. Na przestrzeni dziejów oraz dzieki licznym reformom pisma, jak w III w. n.e, VII i XII, znaki stawały się łatwiej rozróżnialne. Znaki w gruncie rzeczy składają się z połączenia bardzo licznej, choć określonej liczby kresek (dói), na których oparty jest każdy znak i które łatwo można zapisać rylcem, pędzlem, czy dziś, długopisem. Niektóre znaki symbolizujące złożone pojęcia, czy procesy, powstały przez połączenie dwóch znaków, wkompowania jednego lub kilku w jeden, możliwe jest też połaczenie ich za pomocą poziomej kreski, tzw. łącznika (wánai). <br /> <br /> '''Religia''' <br /> <br /> Narodową, rdzenną religią wyznawaną przez Higańczyków jest kácya, zwana też risē (zależnie od czytania), w którą wierzy obecnie niespełna 15-25 % mieszkańców Higanii, ale w ostatnim spisie powszechnym z 2014 r. wiarę zadeklarowało 74 % obywateli. Kácya się na uznawaniu za bóstwa (ūbi) otaczającej nas natury, przedmiotów, czy konkretnych osób i władców, co ma odzwierciedlenie w higańskim kultu cesarza jako potomka bogów. Według kacjanistów wszystko nosi w sobie pierwiastek boski (zaô) i dzięki niemu może z błogosławieństwem bóstw tworzyć wspólnie świat duchowy (kān), będący odbiciem Niebios na ziemi. Higańczycy czczą ciała niebieskie- Słońce, księżyc, gwiazdy i komety, uważając je za boskich posłańców, rośliny, zwierzęta, wodę i ziemię. To echa dawnej, szamanistycznej formy wierzeń. Powszechnym kultem czci się także duchy przodków, w tym przodków cesarzy (wābó) i rodziny (sekobó/sekomuà). Popularna jest wiara w demony (óchimi) i duchy lasu (muióchi), czy strażników domu (dêóchimi/juná). Najważniejszymi świątyniami są: stołeczne Amoke i Kisó, a także mniejsza Hâsó oraz Dódo w prowincji Akìru w mieście Nìgai , Sei w Sagō i Chyúmin'ê w Amajó w prow. Shúk.<br /> Drugą co do popularności religią jest chrześcijaństwo (hig. Shihânwāyó/ Gaóliwāyó, dosł. &quot;wielki, niebiański chram&quot;), które wyznaje 21 % społeczeństwa, więc ok. 19,7 mln osób. Przybyło tu najprawdopodobniej w I poł. VI w. za sprawą misjonarzy orokijskich i pustelników tamnijskich. Najważniejsze odłamy to Wielki Kościół Ducha Higanii (Higān-kemó Hân Shiwāyó), rzymskokatolicyzm i luteranizm, wyznaje się tu też pentekostalizm, kalwinizm, prawosławie, chrześcijaństwo orokijskie, tammijskie i lokalne odłamy. Największą w świątynią chrześcjańską w kraju jest katedra Minrì Kuē Kānshihânwāyó w Kūchyì należąca do Wielkiego Kościoła Ducha Higanii, ponadto istnieją liczne sanktuaria i obiekty kultu będące miejscem licznych pielgrzymek higańskich i zagranicznych chrześcijan.<br /> W Higanii inne wyznania, jak szamanizm ( isèn- 87 000 wiernych), skupiający zarówno Higańczyków i mniejszości narodowe, czy religie morza popularne na całym płd. wybrzeżu Esakaru (65 430 wiernych) oraz inne kulty lokalne, asaō z Królestwa Chan' ō,hinduizm, buddyzm i islam (łącznie 28 000), są już raczej niszowe i nie odgrywają znaczącej roli w życiu religijnym kraju. Wszystkie jednak są objęte opieką rządowe wg ustaw gwarantujących wolność religijną z 1897, 1915 i 1967 r. Obecnie rola religii w życiu publicznym spada, sama kácya jest jednak wciąż religią narodową i kultywowaną przez dom cesarski, wielu urzędników i prominentnych działaczy i łączy Higańczyków, dając im poczucie narodowej jedności i dumy.<br /> <br /> '''Społeczeństwo''' <br /> <br /> Higańczycy są z natury narodem pokojowym, związanym z lokalną przyrodą i tradycją, wierni ideałom antycznych filozofii i swej religii- kácyi. Zachowuje się wiele z tradycji rodzimej religii, nawet jeśli się jest wyznania chrześcijańskiego, czy niewierzącym- zwłaszcza rytuał zaślubin i obrzędy pogrzebowe. Społeczeństwo higańskie oparło się w większości, nie licząc rzecz jasna wielkich metropolii, a zwłaszcza Kūchyì, trendom globalizacji i konsumpcjonizmu. Popularne są w kraju rodzinne wycieczki na wieś i do okolicznych lasów, zwłaszcza na północ kraju, która od początku XXI w. przeżywa swoisty renesans turystyczny. Żywy jest szacunek do historii, słowa pisanego, narodowych poematów i kronik. Higańczyk to jednostka służąca narodowi, nigdy odwrotnie i u wielu ludzi żadne antyczne i współczesnie idee nie zmieniły takiego myślenia. Oczywiście, świetnie zauważalny jest także kult panującego cesarza, a także przodków Domu Cesarskiego oraz wielkich reformatorów, uczonych, kanclerzy i filozofów. Całe higańskie społeczeństwo powiązane jest ze sobą nieformalną siecią powiązań, wywodzącą się jeszcze z czasów feudalnych, zwaną tódami- dosł. &quot;system pokłonów&quot; od gestu czynionego przez wasali wobec seniorów. Przejawia się to np. w do dziś trwającej nieufności środowisk finansjery, w średniej wielkości miejscowościach wciąż wywodzącej się z dawnej elity mieszczańskiej, do tradycyjnych środowisk robotniczych i małomieszczańskich. Strukturę społeczną kraju zmienia obecnie, choć niewielka, to regularna imigracja mieszkańców krajów uboższych płd. Esakaru, jak Senagamii, czy płd. Kandanii, a także napływ inwestorów z krajów osońskich- Kilungii, Karenii, Laudonii i Osonii oraz Rodanii, Haobanii, Orokii, Chan'ō, Taozanii i Amuzonii. Trwa także migracja wielu młodych Higańczyków , np. do Amuzonii, oferującej tańsze studia i równie dobrze co w Higanii płatną pracę, np. w zakładach high-tech, elektrowniach wodnych, czy przy renowacji zabytków tamtejszej kultury. Jednocześnie kolejne rządy starają się zachęcić Higańczyków do pozostania w kraju i zwiększenia się przyrostu naturalnego, powoli w ostatnich latach malejącego.<br /> <br /> '''Narodowości''' <br /> <br /> Większość ludności Higanii stanowią Higańczycy (96%), w tym mieszkańcy wysp Kāgany i Surêi oraz Wēyu-jiúsók, blisko spokrewnieni z kontynentalnymi mieszkańcami kraju, należący do tej samej rodziny językowej. Narodowość tytularna to przedstawiciele rasy mongoloidalnej. W wyniku wielowiekowej koegzystencji z ludami mianijskimi, na wschodzie i północy kraju wielu ludzi posiada nieco ciemniejszy odcień skóry, zaś na zachodzie w wyniku wpływu ludów tamnijskich i osonijskich nieco mniej rozwiniętą tzw. fałdę mongolską, a czasem jej brak oraz nierzadko falowane lub kręcone włosy. Mniejszości etniczne to stanowiące 2,2 % (2014 r.) &quot;ludy Morza Szmaragdowego&quot;: Koe, Mī i Ripijczycy. 1,2 % to narodowa mniejszość taozamijska i pomniejsze ludy i narodowości pochodzenia tamnijskiego, 0, 3% stanowią obecne w Higanii narodowości Osō, głównie Kilungijczycy (0,2 %), Osonijczycy (0,08%), Kareńczycy (0,01%) i inni (0,01%, głównie Laudończycy i Niputyjczycy). Reszta, 0,3 % to przeważnie ludy mianijskie, a także mniejszości z sąsiednich krajów leżących nad Morzem Szmaragdowym, jak ludy Kimmā (hig. Gaibó) oraz Mé (Nou) i Kege pochodzenia naukenijskiego. Ponadto w kraju mieszka wzrastająca już ilość nielegalnie zatrudnionych imigrantów, jak Kandanijczycy, kandanijskie mniejszości narodowe i Sanagamijczycy z płd. wsch. Esakaru, a także Lubijczycy, Kerejczycy, Kurumijczycy i Dahenijczycy. Administracja skutecznie walczy ze zjawiskiem powstawania gett na przedmieściach stolic, lecz brak rejestracji i zakwaterowania oraz wysoka przestępczość wpływają na złą opinię tych imigrantów ekonomicznych wśród higańskiego społeczeństwa. Wszystkie mniejszości narodowe i etniczne mają zagwarantowaną swobodę rozwoju i kultywowania tradycji, języka i wiary na podstawie kilku artykułów Konstytucji i dokumentów wydanych na przestrzeni wieków.<br /> <br /> == '''Podział administracyjny''' ==<br /> <br /> <br /> Higania jest podzielona na prowincje (''gaì''), te z kolei podzielone są na powiaty (''sām''), w prowincjach Sâfu i Cibān tradycyjnie określane jako lewu, zaś w Yōsógō, Lóhi i Kiricyā- reu lub gau. Urzędnikiem reprezentującym rząd w prowincji jest gubernator/prefekt (''kirahzán'', daw. ''gaohóshihō'', ''gaogāngaìi''/''gaogāngaìzán''. Na czele powiatu stoi zaś starosta, zwany kusāmhō. Odpowiedzialny jest on za sprawy podatkowe, utrzymywanie formacji powiatowych, tj. policji, straży miejskiej, drogowej i służb ratowniczych, za przeznaczanie funduszy na utrzymanie środków komunikacji miejskiej i zabytków. Odpowiedzialność za policję, fundusze przeznaczone na turystykę, służbę zdrowia i funkcjonowanie urzędów spoczywa na prefekturze (prefekcie i jego urzędnikach) odpowiadających przed rządem centralnym. Prócz zwykłych prowincji, istnieje także Specjalny Region Administracyjny Wysp Kāgana i Surêi (hig. ''Kāgana we Surêi Lóchúshó''), kāgmi (''Kāk(u)mi é Súri Bucoishì''), sulī (''Kākāma bu Sulī Rucaisí''). Na czele Terytorium nie stoi gubernator prowincji, lecz specjalny wysłannik cesarza - gubernator cesarski (hig. kāwāshihō), j. kāgmi -(gābúzēbu), j.sulī - (kābusíbu), tj. dosłownie &quot;wysłannik/komisarz Jego Cesarskiej Mości. Obie wyspy posiadają autonomiczne parlamenty regionalne. Natomiast na wyspach Wēyu-jiúsók istnieje urząd komisarza ds. Wysp (jiúsók-kómimzán), reprezentujący w zgromadzeniu prowincjonalnym prowincji Sâfu interesy mieszkańców Wysp. Na większości wysp Wēyu powiaty noszą tradycyjną nazwę, wywodzącą się jeszcze z czasów królestw feudalnych, ánu/umu/ómu lub, na wyspie Kôso, sŏ (por. hig. sām). Na samym archipelagu 13 maja 2018 r. odbyło się referendum, w którym mieszkańcy mieli się opowiedzieć za tym, czy chcą,by archipelag był dalej częścią prowincji Sâfu, czy też oddzielną prowincją. Wedle wstępnych wyników z wieczora tegoż dnia i popołudnia 14 maja 61% mieszkańców zagłosowało za pozostaniem w prowincji Sâfu. Jeśli większość zdecydowałaby o wybraniu tej drugiej,nowa prowincja powstałaby do wiosny 2020 r. 17 maja ogłoszono oficjalne wyniki, zgodnie z którymi za pozostaniem wysp w składzie Sâfu głosowało 60,7% uczestników referendum.<br /> <br /> Miejscowości dzieli się na pięć podstawowych rodzajów : stołeczne (gānkìn)- jedynie Kūchyì, prowincjonalne (stolice prowincji)- gaìkìn/ gaìcó, wśród których wyróżniamy moyó- tzw. &quot;tradycyjne miasta&quot;, administracyjne stolice prowincji pełniące tę rolę od dawna, tj. od XIX wieku i taek'yó- &quot;wybudowane potem&quot;- dość nowe ośrodki, czasem mniejsze od innych miast danej prowincji, jest ich jedynie kilka. Prócz gānkìn, moyó, i taek'yó, wyróżnia się również natâ, miasteczka nieprzekraczające 25 000 mieszkańców, a jest ich 731. Istnieje ponadto 35 205 wsi (stan na lipiec 2018 r.), co wynika z łączenia wielu przyległych wsi w scalone jednostki administracyjne, mimo, że często są one od siebie oddalone. Taką politykę centralizacji ośrodków wiejskich i tworzenia dużych zakładów gospodarczych zaniechano w latach 80. XX w., mimo to, do dziś wiele dawnych jednostek pozabawionych jest praw ośrodka wiejskiego. Najwięcej wsi znajduje się w prowincji Yōsógō, zaś najmniej w Gāngal.<br /> <br /> W kraju wyróżnia się cztery główne pasy osadnictwa (chilimin) skupiające największe metropolie: Wybrzeża, Nizin, Wyżyn Środkowych i Morza Środkowego oraz Ścianę Wschodnią. Najbardziej zurbanizowany jest pas Wybrzeża, zwany potocznie Długą Siecią (Chukmagì) z racji licznych kanałów i zatok.</div>

Igor1998 https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Higania&diff=27304 2019-03-21T00:30:42Z

<p>Igor1998: j</p> <hr /> <div>'''Higania''' (hig.- Higān hēkkì- Cesarstwo Higanii)- państwo położone w południowej części Esakaru, na wybrzeżu Morza Szmaragdowego. Powierzchnia państwa wynosi 493 000 km². Higania jest monarchią parlamentarną i demokracją.<br /> Położenie Edytuj<br /> Kraj leży nad Morzem Szmaragdowym (Maoji- samú), wybrzeże higanijskie jest poprzecinane licznymi kanałami stworzonymi przez człowieka, jak i naturalnymi fiordami, występuje też wybrzeże klifowe i szkierowe. Z powodu licznych zatok wcinających się w wybrzeże i żłobiących skały przez tysiące lat, Higania może poszczycić się liczbą ponad 700 wysp. Państwo jest położone niemal w 1/3 na wyspach. Największe z nich to: Cheinok-sók, Ai-sók, Ashu-sók i Gāhi-sók. Na wyspie Shikiôk-sók znajduje się stolica cesarstwa- Kūchyì. Liczne wyspy, częstokroć słabo zaludnione, zwłaszcza na zachodzie, są bogate w grzyby i leśne owoce, istnieje też różnorodna fauna reprezentująca ssaki, gady, ptaki i płazy. Słynne są higańskie klify na zachodnim wybrzeżu, zwłaszcza w prowincji Hēgyū.<br /> Na północ od wybrzeża znajduje się pas Nizin (suwaudaitó/ suwausām), na których w przeszłości popularna byłą uprawa zbóż i wypas bydła. Obecnie, w dobie rozwoju nowoczesnego przemysłu, z racji na dogodne warunki, powstaje tu najwięcej w całej Higanii nowoczesnych zakładów np. high-tech. To ten teren na przestrzeni dziejów stanowił zawsze obszar najbardziej zaciekłych walk wielkich rodów. Na północy kraju znajdują się wyżyny (hadaitó/ hasām) z dużą ilością lasów i jezior, np. sztucznie poszerzone kanałami jezioro Náciu, gdzie uprawia się powszechnie żeglarstwo, czy windsurfing. Na północnym zachodzie, w prowincjach Sūdoì i Hēzó, przy granicy z Królestwem Taozamii, leży płaskowyż Kaó. Liczne są tam jeziorka wytopiskowe i morenowe i lasy mieszane z przewagą brzóz i wiązów.<br /> '''<br /> == Ustrój polityczny ==<br /> '''<br /> <br /> <br /> Higania to monarchia parlamentarna, z rządem wybieranym w powszechnych wyborach parlamentarnych co 5 lat. Na czele rządu stoi kanclerz powoływany przez cesarza. Cesarz będący symbolem państwowości oraz strzegący jedności i suwerenności kraju, pozostaje bezspornym symbolem jednoczącym wszystkich Higańczyków.<br /> <br /> Parlament (Hōssadó) składa się z dwóch izb: wyższej, czyli Hanaróh (tłumaczonej przeważnie jako Izba Parów lub Lordów), w której skład wchodzą przedstawiciele arystokracji- wyższej (esèhhi) oraz średniej (kóhi) i drobnej szlachty (saióhi), a także przedstawicieli duchowieństwa, gubernatorów cesarskich (ds. terytoriów specjalnych- hētaikimó/ saicyihētaikimo) i kanclerzy dziedzicznych księstw koronnych( táhayakósó) : Sawaó, Kaiwaó, Bakici i Abāshii; oraz izby niższej (Gaiciróh), gdzie zasiadają posłowie (yubá) demokratycznie wybrani przez społeczeństwo. W izbie wyższej zasiada 300 deputowanych, zaś w niższej 240, co daje łączną ilość 540 parlamentarzystów. Pierwsze obrady parlamentu po wyborach zwołuje cesarz. Powoływany jest na nich gabinet (gaochin), w wypadku zaś niesformowania gabinetu monarcha daje kanclerzowi czas na jego sformowanie przez 3 tygodnie. Jeśli do tego czasu szef rządu nie utworzy gabinetu, cesarz zarządza nowe wybory.<br /> <br /> '''<br /> == Scena polityczna ==<br /> ''' <br /> Od czasów starożytnych władze na terenie państewek higańskich (mahó) sprawowali hórai, toczący między sobą nieustanne walki i próbujący powiększyć swe posiadłości. W wyniku reform rodu Lāsó, a potem wzrostu wpływu mieszczaństwa i kolejnych powstań chłopów wspieranych częstokroć przez obszarników, ustabilizował się na lata system polityczny Higanii. Ten ład zburzył dopiero najazd konfederacji ludów laughijskiich (Lâughi, hig. Lóhìi) w IX w. n.e. oraz imperium rewahijskiego (Raewwah, hig. Rewū) w II poł X w. na ziemie całego południowego Esakaru i podporządkowanie się nowym porządkom części możnych. Po licznych buntach ludowych i w wyniku rozkładu wewnętrznego imperium straciło kontrolę nad cesarstwem i upadło. Kolejne wieki to system powrotu do neofeudalnych metod rządzenia państwem oraz zapaść gospodarcza po krótkim okresie rozwoju, spowodowana dyskryminacją kupiectwa i ogólnie rzecz ujmując, mieszczaństwa. Na początku XVII w. narodził się ruch Wа̄nen (w wolnym tłumaczeniu &quot; (cesarscy) słudzy światła&quot;, czy też &quot;ludzie Cesarskiego Majestatu&quot;. Młoda elita drobnych i średnich rodów szlacheckich ponownie dała znać o sobie i chciała przejąć władzę w swe ręce. Wystąpili oni z programem ambitnych reform, w tym np. przywrócenia funkcjonowania kraju na podstawie m.in. Statutu z Waegì. Kolejne lata to trudne wdrażanie i umacnianie się systemu parlamentarnego opartego na oligarchii, a od XX w. w wyniku nowych, antyfeudalnych idei i nieudanych zamachów stanu, które skompromitowały murszejącą arystokrację, następuje przebudowa kraju w myśl idei wolnościowych i demokratycznych.<br /> Obecnie partie polityczne (seulá) funkcjonują wg ustawy z dnia 7 maja 1949 r. , która głosi &quot;wolność zakładania partii i ugrupowań politycznych o dowolnej orientacji politycznej, chyba, że postulaty przez nie głoszone, symbole je reprezentujące, czy zasady członkowstwa, są niezgodne z prawem&quot;. Te ograniczenia reguluje dalsza treść ustawy.<br /> Higańskie partie polityczne: Edytuj<br /> w Parlamencie Higanii (oficj. Higān-Sāwākkì- hishi/ pot. Higān-hōssadó)<br /> Partia rządząca: Ośrodek Ludowy (Sāwāi Kìbān)- Hanaróh- 131 parów i 10 przedstawicieli cesarskich i kanclerzy księstw koronnych , Gaiciróh- 115 posłów;<br /> Partie koalicyjne: Akcja Ludowo-Demokratyczna (Bói-sakyo-unā)- Hanaróh- brak, Gaiciróh- 5 posłów;<br /> Unia Mieszczańsko-Rolnicza (Kìnhó-huáódā)- Hanaróh- 1 par; Gaiciróh-brak<br /> Opozycja:<br /> Rada Wolności i Demokracji (Sará lei Mecāi-hó)- Hanaróh- 59 parów 1 przedstawiciel cesarski, Gaiciróh- 51 posłów;<br /> Wspólnota Dobra i Sprawiedliwości (Sōmu-cyiē-odó)- Hanaróh- 31 parów, Gaiciróh- 24 posłów<br /> Liga Niebiańska (Pāseigó)- Hanaróh-15 parów, Gaiciróh- 15 posłów<br /> Zrzeszenie Regionalno-Demokratyczne (Lēwu-menzó-rē)- Hanaróh- 7 parów, Gaiciróh-11 posłów<br /> Partia Socjalna (Dēnkaì)- Hanaróh- 3 parów, Gaiciróh- 10 posłów<br /> Kongres Lewicy Higanii (Higān-rēpu-kyásō)- Hanaróh- brak, Gaiciróh- 5 posłów<br /> Posłowie niezrzeszeni: Hanaróh- 23 (43 łącznie z duchownymi), Gaiciróh- 4 posłów<br /> Partie i ugrupowania pozaparlamentarne (Hōssadó-kamu/ Hōssadó-komikai):<br /> <br /> <br /> <br /> == Demografia ==<br /> <br /> <br /> '''Język'''<br /> <br /> Na terenie Higanii dominuje język higański (''Higān jēta''), jest to język urzędowy kraju. Według Narodowego Spisu Powszechnego (Sāsāwāi Kómdùh) z 2014 w tym języku mówi ok. 94% mieszkańców kraju. Często jednak w spisach lokalnych wlicza się użytkowników języków sulī i kāgmi oraz grupę języków wēyu z wysp Wēyu-jiúsók, które z reguły są uznawane za dialekty higańskiego, choć istnieją miedzy nimi, a higańskim znaczące różnice, przypuszcza sie nawet, ze w przypadku języków sulī i kāgmi, to one mogą być bliższe prahigańskiemu niż zmieniona, głównie przez wkład języków mianijskich, kontynentalna wersja higańskiego. W kraju mieszkają także użytkownicy tzw. językó (maó)kómi- pierwszych mieszkańców. Ludność autochtoniczna północnych obszarów kraju do dziś posługuje się językami mianijskimi, a także, na wschodnim wybrzeżu, seē, gau i ripī. Ponadto mieszka niewielka populacja użytkowników osō (j.hig.- wuzó), kilungijskiego i tamnijskich. Łączny procent języków nie-higańskich (wyjąwszy należące do higańskiej grupy językowej) łacznie wynosi, zależnie od szacunku, od 5 do 2,5%<br /> Język higański może się poszczycić historią liczącą blisko 3500 lat, to wtedy zaczęły kształtować sie pierwsze dialekty higańskie, głównie na Centralnym Wybrzeżu i części Wyżyn. Jednoczenie ziem higańskich pod władzą cesarza sprzyjało unifikacji językowej- nowa mowa szybko wypierała dawne dialekty, głównie w stolicach, gdzie w urzędach tolerowano tylko język urzędowy, oparty na dialekcie z okolic dawnej stolicy, Ladōi, a więc dialektu sagō.<br /> Tworzona od zamierzchłych czasów bogata literatura higańska sprzyjała promocji języka urzędowego, choć wiele tzw. wierszy nánaka- krótkich utworów opisujących przyrodę i życie na wsi, układanych przez lokalnych, niezależnych twórców, było tworzonych w regionalnych dialektach. Często czerpały one z języków maókómi, czyli w głębi kraju i na wschodzie głównie mianijskich, a na wybrzeżu wypartych najwcześniej języków ripei (ripī) i tzw. Morza Południowego. Ponadto wiele terminów w zachodnich prowincjach, zwłaszcza na określenie narzędzi, zawodów, czy nazw osad, zapożyczano słowa pochodzenia tamnijskiego, a od ok. V w. n.e. także i osońskiego, więc głównie kilungijskiego, z racji handlu i kontaktów z osadnikami osońskimi i tamnijskimi autochtonami.<br /> Z racji swego homofonicznego charakteru pismo higańskie, oparte na znakach klinowych, rozwiązało ów problem poprzez graficzne przedstawienie danego pojęcia, myśli, czy przedmiotu w postaci obrazka. W podobny sposób możemy prześledzić dzieje znaków chińskich, egipskich hieroglifów, czy sumeryjskiego pisma klinowego. Na przestrzeni dziejów oraz dzieki licznym reformom pisma, jak w III w. n.e, VII i XII, znaki stawały się łatwiej rozróżnialne. Znaki w gruncie rzeczy składają się z połączenia bardzo licznej, choć określonej liczby kresek (dói), na których oparty jest każdy znak i które łatwo można zapisać rylcem, pędzlem, czy dziś, długopisem. Niektóre znaki symbolizujące złożone pojęcia, czy procesy, powstały przez połączenie dwóch znaków, wkompowania jednego lub kilku w jeden, możliwe jest też połaczenie ich za pomocą poziomej kreski, tzw. łącznika (wánai). <br /> <br /> '''Religia''' <br /> <br /> Narodową, rdzenną religią wyznawaną przez Higańczyków jest kácya, zwana też risē (zależnie od czytania), w którą wierzy obecnie niespełna 15-25 % mieszkańców Higanii, ale w ostatnim spisie powszechnym z 2014 r. wiarę zadeklarowało 74 % obywateli. Kácya się na uznawaniu za bóstwa (ūbi) otaczającej nas natury, przedmiotów, czy konkretnych osób i władców, co ma odzwierciedlenie w higańskim kultu cesarza jako potomka bogów. Według kacjanistów wszystko nosi w sobie pierwiastek boski (zaô) i dzięki niemu może z błogosławieństwem bóstw tworzyć wspólnie świat duchowy (kān), będący odbiciem Niebios na ziemi. Higańczycy czczą ciała niebieskie- Słońce, księżyc, gwiazdy i komety, uważając je za boskich posłańców, rośliny, zwierzęta, wodę i ziemię. To echa dawnej, szamanistycznej formy wierzeń. Powszechnym kultem czci się także duchy przodków, w tym przodków cesarzy (wābó) i rodziny (sekobó/sekomuà). Popularna jest wiara w demony (óchimi) i duchy lasu (muióchi), czy strażników domu (dêóchimi/juná). Najważniejszymi świątyniami są: stołeczne Amoke i Kisó, a także mniejsza Hâsó oraz Dódo w prowincji Akìru w mieście Nìgai , Sei w Sagō i Chyúmin'ê w Amajó w prow. Shúk.<br /> Drugą co do popularności religią jest chrześcijaństwo (hig. Shihânwāyó/ Gaóliwāyó, dosł. &quot;wielki, niebiański chram&quot;), które wyznaje 21 % społeczeństwa, więc ok. 19,7 mln osób. Przybyło tu najprawdopodobniej w I poł. VI w. za sprawą misjonarzy orokijskich i pustelników tamnijskich. Najważniejsze odłamy to Wielki Kościół Ducha Higanii (Higān-kemó Hân Shiwāyó), rzymskokatolicyzm i luteranizm, wyznaje się tu też pentekostalizm, kalwinizm, prawosławie, chrześcijaństwo orokijskie, tammijskie i lokalne odłamy. Największą w świątynią chrześcjańską w kraju jest katedra Minrì Kuē Kānshihânwāyó w Kūchyì należąca do Wielkiego Kościoła Ducha Higanii, ponadto istnieją liczne sanktuaria i obiekty kultu będące miejscem licznych pielgrzymek higańskich i zagranicznych chrześcijan.<br /> W Higanii inne wyznania, jak szamanizm ( isèn- 87 000 wiernych), skupiający zarówno Higańczyków i mniejszości narodowe, czy religie morza popularne na całym płd. wybrzeżu Esakaru (65 430 wiernych) oraz inne kulty lokalne, asaō z Królestwa Chan' ō,hinduizm, buddyzm i islam (łącznie 28 000), są już raczej niszowe i nie odgrywają znaczącej roli w życiu religijnym kraju. Wszystkie jednak są objęte opieką rządowe wg ustaw gwarantujących wolność religijną z 1897, 1915 i 1967 r. Obecnie rola religii w życiu publicznym spada, sama kácya jest jednak wciąż religią narodową i kultywowaną przez dom cesarski, wielu urzędników i prominentnych działaczy i łączy Higańczyków, dając im poczucie narodowej jedności i dumy.<br /> <br /> '''Społeczeństwo''' <br /> Higańczycy są z natury narodem pokojowym, związanym z lokalną przyrodą i tradycją, wierni ideałom antycznych filozofii i swej religii- kácyi. Zachowuje się wiele z tradycji rodzimej religii, nawet jeśli się jest wyznania chrześcijańskiego, czy niewierzącym- zwłaszcza rytuał zaślubin i obrzędy pogrzebowe. Społeczeństwo higańskie oparło się w większości, nie licząc rzecz jasna wielkich metropolii, a zwłaszcza Kūchyì, trendom globalizacji i konsumpcjonizmu. Popularne są w kraju rodzinne wycieczki na wieś i do okolicznych lasów, zwłaszcza na północ kraju, która od początku XXI w. przeżywa swoisty renesans turystyczny. Żywy jest szacunek do historii, słowa pisanego, narodowych poematów i kronik. Higańczyk to jednostka służąca narodowi, nigdy odwrotnie i u wielu ludzi żadne antyczne i współczesnie idee nie zmieniły takiego myślenia. Oczywiście, świetnie zauważalny jest także kult panującego cesarza, a także przodków Domu Cesarskiego oraz wielkich reformatorów, uczonych, kanclerzy i filozofów. Całe higańskie społeczeństwo powiązane jest ze sobą nieformalną siecią powiązań, wywodzącą się jeszcze z czasów feudalnych, zwaną tódami- dosł. &quot;system pokłonów&quot; od gestu czynionego przez wasali wobec seniorów. Przejawia się to np. w do dziś trwającej nieufności środowisk finansjery, w średniej wielkości miejscowościach wciąż wywodzącej się z dawnej elity mieszczańskiej, do tradycyjnych środowisk robotniczych i małomieszczańskich. Strukturę społeczną kraju zmienia obecnie, choć niewielka, to regularna imigracja mieszkańców krajów uboższych płd. Esakaru, jak Senagamii, czy płd. Kandanii, a także napływ inwestorów z krajów osońskich- Kilungii, Karenii, Laudonii i Osonii oraz Rodanii, Haobanii, Orokii, Chan'ō, Taozanii i Amuzonii. Trwa także migracja wielu młodych Higańczyków , np. do Amuzonii, oferującej tańsze studia i równie dobrze co w Higanii płatną pracę, np. w zakładach high-tech, elektrowniach wodnych, czy przy renowacji zabytków tamtejszej kultury. Jednocześnie kolejne rządy starają się zachęcić Higańczyków do pozostania w kraju i zwiększenia się przyrostu naturalnego, powoli w ostatnich latach malejącego.<br /> <br /> '''Narodowości''' <br /> <br /> Większość ludności Higanii stanowią Higańczycy (96%), w tym mieszkańcy wysp Kāgany i Surêi oraz Wēyu-jiúsók, blisko spokrewnieni z kontynentalnymi mieszkańcami kraju, należący do tej samej rodziny językowej. Narodowość tytularna to przedstawiciele rasy mongoloidalnej. W wyniku wielowiekowej koegzystencji z ludami mianijskimi, na wschodzie i północy kraju wielu ludzi posiada nieco ciemniejszy odcień skóry, zaś na zachodzie w wyniku wpływu ludów tamnijskich i osonijskich nieco mniej rozwiniętą tzw. fałdę mongolską, a czasem jej brak oraz nierzadko falowane lub kręcone włosy. Mniejszości etniczne to stanowiące 2,2 % (2014 r.) &quot;ludy Morza Szmaragdowego&quot;: Koe, Mī i Ripijczycy. 1,2 % to narodowa mniejszość taozamijska i pomniejsze ludy i narodowości pochodzenia tamnijskiego, 0, 3% stanowią obecne w Higanii narodowości Osō, głównie Kilungijczycy (0,2 %), Osonijczycy (0,08%), Kareńczycy (0,01%) i inni (0,01%, głównie Laudończycy i Niputyjczycy). Reszta, 0,3 % to przeważnie ludy mianijskie, a także mniejszości z sąsiednich krajów leżących nad Morzem Szmaragdowym, jak ludy Kimmā (hig. Gaibó) oraz Mé (Nou) i Kege pochodzenia naukenijskiego. Ponadto w kraju mieszka wzrastająca już ilość nielegalnie zatrudnionych imigrantów, jak Kandanijczycy, kandanijskie mniejszości narodowe i Sanagamijczycy z płd. wsch. Esakaru, a także Lubijczycy, Kerejczycy, Kurumijczycy i Dahenijczycy. Administracja skutecznie walczy ze zjawiskiem powstawania gett na przedmieściach stolic, lecz brak rejestracji i zakwaterowania oraz wysoka przestępczość wpływają na złą opinię tych imigrantów ekonomicznych wśród higańskiego społeczeństwa. Wszystkie mniejszości narodowe i etniczne mają zagwarantowaną swobodę rozwoju i kultywowania tradycji, języka i wiary na podstawie kilku artykułów Konstytucji i dokumentów wydanych na przestrzeni wieków.<br /> <br /> <br /> == '''Podział administracyjny''' ==<br /> <br /> <br /> Higania jest podzielona na prowincje (''gaì''), te z kolei podzielone są na powiaty (''sām''), w prowincjach Sâfu i Cibān tradycyjnie określane jako lewu, zaś w Yōsógō, Lóhi i Kiricyā- reu lub gau. Urzędnikiem reprezentującym rząd w prowincji jest gubernator/prefekt (''kirahzán'', daw. ''gaohóshihō'', ''gaogāngaìi''/''gaogāngaìzán''. Na czele powiatu stoi zaś starosta, zwany kusāmhō. Odpowiedzialny jest on za sprawy podatkowe, utrzymywanie formacji powiatowych, tj. policji, straży miejskiej, drogowej i służb ratowniczych, za przeznaczanie funduszy na utrzymanie środków komunikacji miejskiej i zabytków. Odpowiedzialność za policję, fundusze przeznaczone na turystykę, służbę zdrowia i funkcjonowanie urzędów spoczywa na prefekturze (prefekcie i jego urzędnikach) odpowiadających przed rządem centralnym. Prócz zwykłych prowincji, istnieje także Specjalny Region Administracyjny Wysp Kāgana i Surêi (hig. ''Kāgana we Surêi Lóchúshó''), kāgmi (''Kāk(u)mi é Súri Bucoishì''), sulī (''Kākāma bu Sulī Rucaisí''). Na czele Terytorium nie stoi gubernator prowincji, lecz specjalny wysłannik cesarza - gubernator cesarski (hig. kāwāshihō), j. kāgmi -(gābúzēbu), j.sulī - (kābusíbu), tj. dosłownie &quot;wysłannik/komisarz Jego Cesarskiej Mości. Obie wyspy posiadają autonomiczne parlamenty regionalne. Natomiast na wyspach Wēyu-jiúsók istnieje urząd komisarza ds. Wysp (jiúsók-kómimzán), reprezentujący w zgromadzeniu prowincjonalnym prowincji Sâfu interesy mieszkańców Wysp. Na większości wysp Wēyu powiaty noszą tradycyjną nazwę, wywodzącą się jeszcze z czasów królestw feudalnych, ánu/umu/ómu lub, na wyspie Kôso, sŏ (por. hig. sām). Na samym archipelagu 13 maja 2018 r. odbyło się referendum, w którym mieszkańcy mieli się opowiedzieć za tym, czy chcą,by archipelag był dalej częścią prowincji Sâfu, czy też oddzielną prowincją. Wedle wstępnych wyników z wieczora tegoż dnia i popołudnia 14 maja 61% mieszkańców zagłosowało za pozostaniem w prowincji Sâfu. Jeśli większość zdecydowałaby o wybraniu tej drugiej,nowa prowincja powstałaby do wiosny 2020 r. 17 maja ogłoszono oficjalne wyniki, zgodnie z którymi za pozostaniem wysp w składzie Sâfu głosowało 60,7% uczestników referendum.<br /> <br /> Miejscowości dzieli się na pięć podstawowych rodzajów : stołeczne (gānkìn)- jedynie Kūchyì, prowincjonalne (stolice prowincji)- gaìkìn/ gaìcó, wśród których wyróżniamy moyó- tzw. &quot;tradycyjne miasta&quot;, administracyjne stolice prowincji pełniące tę rolę od dawna, tj. od XIX wieku i taek'yó- &quot;wybudowane potem&quot;- dość nowe ośrodki, czasem mniejsze od innych miast danej prowincji, jest ich jedynie kilka. Prócz gānkìn, moyó, i taek'yó, wyróżnia się również natâ, miasteczka nieprzekraczające 25 000 mieszkańców, a jest ich 731. Istnieje ponadto 35 205 wsi (stan na lipiec 2018 r.), co wynika z łączenia wielu przyległych wsi w scalone jednostki administracyjne, mimo, że często są one od siebie oddalone. Taką politykę centralizacji ośrodków wiejskich i tworzenia dużych zakładów gospodarczych zaniechano w latach 80. XX w., mimo to, do dziś wiele dawnych jednostek pozabawionych jest praw ośrodka wiejskiego. Najwięcej wsi znajduje się w prowincji Yōsógō, zaś najmniej w Gāngal.<br /> <br /> W kraju wyróżnia się cztery główne pasy osadnictwa (chilimin) skupiające największe metropolie: Wybrzeża, Nizin, Wyżyn Środkowych i Morza Środkowego oraz Ścianę Wschodnią. Najbardziej zurbanizowany jest pas Wybrzeża, zwany potocznie Długą Siecią (Chukmagì) z racji licznych kanałów i zatok.</div>

Igor1998 https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Higania&diff=27303 2019-03-21T00:29:43Z

<p>Igor1998: /* Podział administracyjny Higanii */</p> <hr /> <div>'''Higania''' (hig.- Higān hēkkì- Cesarstwo Higanii)- państwo położone w południowej części Esakaru, na wybrzeżu Morza Szmaragdowego. Powierzchnia państwa wynosi 493 000 km². Higania jest monarchią parlamentarną i demokracją.<br /> Położenie Edytuj<br /> Kraj leży nad Morzem Szmaragdowym (Maoji- samú), wybrzeże higanijskie jest poprzecinane licznymi kanałami stworzonymi przez człowieka, jak i naturalnymi fiordami, występuje też wybrzeże klifowe i szkierowe. Z powodu licznych zatok wcinających się w wybrzeże i żłobiących skały przez tysiące lat, Higania może poszczycić się liczbą ponad 700 wysp. Państwo jest położone niemal w 1/3 na wyspach. Największe z nich to: Cheinok-sók, Ai-sók, Ashu-sók i Gāhi-sók. Na wyspie Shikiôk-sók znajduje się stolica cesarstwa- Kūchyì. Liczne wyspy, częstokroć słabo zaludnione, zwłaszcza na zachodzie, są bogate w grzyby i leśne owoce, istnieje też różnorodna fauna reprezentująca ssaki, gady, ptaki i płazy. Słynne są higańskie klify na zachodnim wybrzeżu, zwłaszcza w prowincji Hēgyū.<br /> Na północ od wybrzeża znajduje się pas Nizin (suwaudaitó/ suwausām), na których w przeszłości popularna byłą uprawa zbóż i wypas bydła. Obecnie, w dobie rozwoju nowoczesnego przemysłu, z racji na dogodne warunki, powstaje tu najwięcej w całej Higanii nowoczesnych zakładów np. high-tech. To ten teren na przestrzeni dziejów stanowił zawsze obszar najbardziej zaciekłych walk wielkich rodów. Na północy kraju znajdują się wyżyny (hadaitó/ hasām) z dużą ilością lasów i jezior, np. sztucznie poszerzone kanałami jezioro Náciu, gdzie uprawia się powszechnie żeglarstwo, czy windsurfing. Na północnym zachodzie, w prowincjach Sūdoì i Hēzó, przy granicy z Królestwem Taozamii, leży płaskowyż Kaó. Liczne są tam jeziorka wytopiskowe i morenowe i lasy mieszane z przewagą brzóz i wiązów.<br /> '''<br /> == Ustrój polityczny ==<br /> '''<br /> <br /> <br /> Higania to monarchia parlamentarna, z rządem wybieranym w powszechnych wyborach parlamentarnych co 5 lat. Na czele rządu stoi kanclerz powoływany przez cesarza. Cesarz będący symbolem państwowości oraz strzegący jedności i suwerenności kraju, pozostaje bezspornym symbolem jednoczącym wszystkich Higańczyków.<br /> <br /> Parlament (Hōssadó) składa się z dwóch izb: wyższej, czyli Hanaróh (tłumaczonej przeważnie jako Izba Parów lub Lordów), w której skład wchodzą przedstawiciele arystokracji- wyższej (esèhhi) oraz średniej (kóhi) i drobnej szlachty (saióhi), a także przedstawicieli duchowieństwa, gubernatorów cesarskich (ds. terytoriów specjalnych- hētaikimó/ saicyihētaikimo) i kanclerzy dziedzicznych księstw koronnych( táhayakósó) : Sawaó, Kaiwaó, Bakici i Abāshii; oraz izby niższej (Gaiciróh), gdzie zasiadają posłowie (yubá) demokratycznie wybrani przez społeczeństwo. W izbie wyższej zasiada 300 deputowanych, zaś w niższej 240, co daje łączną ilość 540 parlamentarzystów. Pierwsze obrady parlamentu po wyborach zwołuje cesarz. Powoływany jest na nich gabinet (gaochin), w wypadku zaś niesformowania gabinetu monarcha daje kanclerzowi czas na jego sformowanie przez 3 tygodnie. Jeśli do tego czasu szef rządu nie utworzy gabinetu, cesarz zarządza nowe wybory.<br /> <br /> '''<br /> == Scena polityczna ==<br /> ''' <br /> Od czasów starożytnych władze na terenie państewek higańskich (mahó) sprawowali hórai, toczący między sobą nieustanne walki i próbujący powiększyć swe posiadłości. W wyniku reform rodu Lāsó, a potem wzrostu wpływu mieszczaństwa i kolejnych powstań chłopów wspieranych częstokroć przez obszarników, ustabilizował się na lata system polityczny Higanii. Ten ład zburzył dopiero najazd konfederacji ludów laughijskiich (Lâughi, hig. Lóhìi) w IX w. n.e. oraz imperium rewahijskiego (Raewwah, hig. Rewū) w II poł X w. na ziemie całego południowego Esakaru i podporządkowanie się nowym porządkom części możnych. Po licznych buntach ludowych i w wyniku rozkładu wewnętrznego imperium straciło kontrolę nad cesarstwem i upadło. Kolejne wieki to system powrotu do neofeudalnych metod rządzenia państwem oraz zapaść gospodarcza po krótkim okresie rozwoju, spowodowana dyskryminacją kupiectwa i ogólnie rzecz ujmując, mieszczaństwa. Na początku XVII w. narodził się ruch Wа̄nen (w wolnym tłumaczeniu &quot; (cesarscy) słudzy światła&quot;, czy też &quot;ludzie Cesarskiego Majestatu&quot;. Młoda elita drobnych i średnich rodów szlacheckich ponownie dała znać o sobie i chciała przejąć władzę w swe ręce. Wystąpili oni z programem ambitnych reform, w tym np. przywrócenia funkcjonowania kraju na podstawie m.in. Statutu z Waegì. Kolejne lata to trudne wdrażanie i umacnianie się systemu parlamentarnego opartego na oligarchii, a od XX w. w wyniku nowych, antyfeudalnych idei i nieudanych zamachów stanu, które skompromitowały murszejącą arystokrację, następuje przebudowa kraju w myśl idei wolnościowych i demokratycznych.<br /> Obecnie partie polityczne (seulá) funkcjonują wg ustawy z dnia 7 maja 1949 r. , która głosi &quot;wolność zakładania partii i ugrupowań politycznych o dowolnej orientacji politycznej, chyba, że postulaty przez nie głoszone, symbole je reprezentujące, czy zasady członkowstwa, są niezgodne z prawem&quot;. Te ograniczenia reguluje dalsza treść ustawy.<br /> Higańskie partie polityczne: Edytuj<br /> w Parlamencie Higanii (oficj. Higān-Sāwākkì- hishi/ pot. Higān-hōssadó)<br /> Partia rządząca: Ośrodek Ludowy (Sāwāi Kìbān)- Hanaróh- 131 parów i 10 przedstawicieli cesarskich i kanclerzy księstw koronnych , Gaiciróh- 115 posłów;<br /> Partie koalicyjne: Akcja Ludowo-Demokratyczna (Bói-sakyo-unā)- Hanaróh- brak, Gaiciróh- 5 posłów;<br /> Unia Mieszczańsko-Rolnicza (Kìnhó-huáódā)- Hanaróh- 1 par; Gaiciróh-brak<br /> Opozycja:<br /> Rada Wolności i Demokracji (Sará lei Mecāi-hó)- Hanaróh- 59 parów 1 przedstawiciel cesarski, Gaiciróh- 51 posłów;<br /> Wspólnota Dobra i Sprawiedliwości (Sōmu-cyiē-odó)- Hanaróh- 31 parów, Gaiciróh- 24 posłów<br /> Liga Niebiańska (Pāseigó)- Hanaróh-15 parów, Gaiciróh- 15 posłów<br /> Zrzeszenie Regionalno-Demokratyczne (Lēwu-menzó-rē)- Hanaróh- 7 parów, Gaiciróh-11 posłów<br /> Partia Socjalna (Dēnkaì)- Hanaróh- 3 parów, Gaiciróh- 10 posłów<br /> Kongres Lewicy Higanii (Higān-rēpu-kyásō)- Hanaróh- brak, Gaiciróh- 5 posłów<br /> Posłowie niezrzeszeni: Hanaróh- 23 (43 łącznie z duchownymi), Gaiciróh- 4 posłów<br /> Partie i ugrupowania pozaparlamentarne (Hōssadó-kamu/ Hōssadó-komikai):<br /> <br /> <br /> <br /> == Demografia ==<br /> <br /> <br /> '''Język'''<br /> <br /> Na terenie Higanii dominuje język higański (''Higān jēta''), jest to język urzędowy kraju. Według Narodowego Spisu Powszechnego (Sāsāwāi Kómdùh) z 2014 w tym języku mówi ok. 94% mieszkańców kraju. Często jednak w spisach lokalnych wlicza się użytkowników języków sulī i kāgmi oraz grupę języków wēyu z wysp Wēyu-jiúsók, które z reguły są uznawane za dialekty higańskiego, choć istnieją miedzy nimi, a higańskim znaczące różnice, przypuszcza sie nawet, ze w przypadku języków sulī i kāgmi, to one mogą być bliższe prahigańskiemu niż zmieniona, głównie przez wkład języków mianijskich, kontynentalna wersja higańskiego. W kraju mieszkają także użytkownicy tzw. językó (maó)kómi- pierwszych mieszkańców. Ludność autochtoniczna północnych obszarów kraju do dziś posługuje się językami mianijskimi, a także, na wschodnim wybrzeżu, seē, gau i ripī. Ponadto mieszka niewielka populacja użytkowników osō (j.hig.- wuzó), kilungijskiego i tamnijskich. Łączny procent języków nie-higańskich (wyjąwszy należące do higańskiej grupy językowej) łacznie wynosi, zależnie od szacunku, od 5 do 2,5%<br /> Język higański może się poszczycić historią liczącą blisko 3500 lat, to wtedy zaczęły kształtować sie pierwsze dialekty higańskie, głównie na Centralnym Wybrzeżu i części Wyżyn. Jednoczenie ziem higańskich pod władzą cesarza sprzyjało unifikacji językowej- nowa mowa szybko wypierała dawne dialekty, głównie w stolicach, gdzie w urzędach tolerowano tylko język urzędowy, oparty na dialekcie z okolic dawnej stolicy, Ladōi, a więc dialektu sagō.<br /> Tworzona od zamierzchłych czasów bogata literatura higańska sprzyjała promocji języka urzędowego, choć wiele tzw. wierszy nánaka- krótkich utworów opisujących przyrodę i życie na wsi, układanych przez lokalnych, niezależnych twórców, było tworzonych w regionalnych dialektach. Często czerpały one z języków maókómi, czyli w głębi kraju i na wschodzie głównie mianijskich, a na wybrzeżu wypartych najwcześniej języków ripei (ripī) i tzw. Morza Południowego. Ponadto wiele terminów w zachodnich prowincjach, zwłaszcza na określenie narzędzi, zawodów, czy nazw osad, zapożyczano słowa pochodzenia tamnijskiego, a od ok. V w. n.e. także i osońskiego, więc głównie kilungijskiego, z racji handlu i kontaktów z osadnikami osońskimi i tamnijskimi autochtonami.<br /> Z racji swego homofonicznego charakteru pismo higańskie, oparte na znakach klinowych, rozwiązało ów problem poprzez graficzne przedstawienie danego pojęcia, myśli, czy przedmiotu w postaci obrazka. W podobny sposób możemy prześledzić dzieje znaków chińskich, egipskich hieroglifów, czy sumeryjskiego pisma klinowego. Na przestrzeni dziejów oraz dzieki licznym reformom pisma, jak w III w. n.e, VII i XII, znaki stawały się łatwiej rozróżnialne. Znaki w gruncie rzeczy składają się z połączenia bardzo licznej, choć określonej liczby kresek (dói), na których oparty jest każdy znak i które łatwo można zapisać rylcem, pędzlem, czy dziś, długopisem. Niektóre znaki symbolizujące złożone pojęcia, czy procesy, powstały przez połączenie dwóch znaków, wkompowania jednego lub kilku w jeden, możliwe jest też połaczenie ich za pomocą poziomej kreski, tzw. łącznika (wánai). <br /> <br /> '''Religia''' <br /> <br /> Narodową, rdzenną religią wyznawaną przez Higańczyków jest kácya, zwana też risē (zależnie od czytania), w którą wierzy obecnie niespełna 15-25 % mieszkańców Higanii, ale w ostatnim spisie powszechnym z 2014 r. wiarę zadeklarowało 74 % obywateli. Kácya się na uznawaniu za bóstwa (ūbi) otaczającej nas natury, przedmiotów, czy konkretnych osób i władców, co ma odzwierciedlenie w higańskim kultu cesarza jako potomka bogów. Według kacjanistów wszystko nosi w sobie pierwiastek boski (zaô) i dzięki niemu może z błogosławieństwem bóstw tworzyć wspólnie świat duchowy (kān), będący odbiciem Niebios na ziemi. Higańczycy czczą ciała niebieskie- Słońce, księżyc, gwiazdy i komety, uważając je za boskich posłańców, rośliny, zwierzęta, wodę i ziemię. To echa dawnej, szamanistycznej formy wierzeń. Powszechnym kultem czci się także duchy przodków, w tym przodków cesarzy (wābó) i rodziny (sekobó/sekomuà). Popularna jest wiara w demony (óchimi) i duchy lasu (muióchi), czy strażników domu (dêóchimi/juná). Najważniejszymi świątyniami są: stołeczne Amoke i Kisó, a także mniejsza Hâsó oraz Dódo w prowincji Akìru w mieście Nìgai , Sei w Sagō i Chyúmin'ê w Amajó w prow. Shúk.<br /> Drugą co do popularności religią jest chrześcijaństwo (hig. Shihânwāyó/ Gaóliwāyó, dosł. &quot;wielki, niebiański chram&quot;), które wyznaje 21 % społeczeństwa, więc ok. 19,7 mln osób. Przybyło tu najprawdopodobniej w I poł. VI w. za sprawą misjonarzy orokijskich i pustelników tamnijskich. Najważniejsze odłamy to Wielki Kościół Ducha Higanii (Higān-kemó Hân Shiwāyó), rzymskokatolicyzm i luteranizm, wyznaje się tu też pentekostalizm, kalwinizm, prawosławie, chrześcijaństwo orokijskie, tammijskie i lokalne odłamy. Największą w świątynią chrześcjańską w kraju jest katedra Minrì Kuē Kānshihânwāyó w Kūchyì należąca do Wielkiego Kościoła Ducha Higanii, ponadto istnieją liczne sanktuaria i obiekty kultu będące miejscem licznych pielgrzymek higańskich i zagranicznych chrześcijan.<br /> W Higanii inne wyznania, jak szamanizm ( isèn- 87 000 wiernych), skupiający zarówno Higańczyków i mniejszości narodowe, czy religie morza popularne na całym płd. wybrzeżu Esakaru (65 430 wiernych) oraz inne kulty lokalne, asaō z Królestwa Chan' ō,hinduizm, buddyzm i islam (łącznie 28 000), są już raczej niszowe i nie odgrywają znaczącej roli w życiu religijnym kraju. Wszystkie jednak są objęte opieką rządowe wg ustaw gwarantujących wolność religijną z 1897, 1915 i 1967 r. Obecnie rola religii w życiu publicznym spada, sama kácya jest jednak wciąż religią narodową i kultywowaną przez dom cesarski, wielu urzędników i prominentnych działaczy i łączy Higańczyków, dając im poczucie narodowej jedności i dumy.<br /> <br /> '''Społeczeństwo''' <br /> Higańczycy są z natury narodem pokojowym, związanym z lokalną przyrodą i tradycją, wierni ideałom antycznych filozofii i swej religii- kácyi. Zachowuje się wiele z tradycji rodzimej religii, nawet jeśli się jest wyznania chrześcijańskiego, czy niewierzącym- zwłaszcza rytuał zaślubin i obrzędy pogrzebowe. Społeczeństwo higańskie oparło się w większości, nie licząc rzecz jasna wielkich metropolii, a zwłaszcza Kūchyì, trendom globalizacji i konsumpcjonizmu. Popularne są w kraju rodzinne wycieczki na wieś i do okolicznych lasów, zwłaszcza na północ kraju, która od początku XXI w. przeżywa swoisty renesans turystyczny. Żywy jest szacunek do historii, słowa pisanego, narodowych poematów i kronik. Higańczyk to jednostka służąca narodowi, nigdy odwrotnie i u wielu ludzi żadne antyczne i współczesnie idee nie zmieniły takiego myślenia. Oczywiście, świetnie zauważalny jest także kult panującego cesarza, a także przodków Domu Cesarskiego oraz wielkich reformatorów, uczonych, kanclerzy i filozofów. Całe higańskie społeczeństwo powiązane jest ze sobą nieformalną siecią powiązań, wywodzącą się jeszcze z czasów feudalnych, zwaną tódami- dosł. &quot;system pokłonów&quot; od gestu czynionego przez wasali wobec seniorów. Przejawia się to np. w do dziś trwającej nieufności środowisk finansjery, w średniej wielkości miejscowościach wciąż wywodzącej się z dawnej elity mieszczańskiej, do tradycyjnych środowisk robotniczych i małomieszczańskich. Strukturę społeczną kraju zmienia obecnie, choć niewielka, to regularna imigracja mieszkańców krajów uboższych płd. Esakaru, jak Senagamii, czy płd. Kandanii, a także napływ inwestorów z krajów osońskich- Kilungii, Karenii, Laudonii i Osonii oraz Rodanii, Haobanii, Orokii, Chan'ō, Taozanii i Amuzonii. Trwa także migracja wielu młodych Higańczyków , np. do Amuzonii, oferującej tańsze studia i równie dobrze co w Higanii płatną pracę, np. w zakładach high-tech, elektrowniach wodnych, czy przy renowacji zabytków tamtejszej kultury. Jednocześnie kolejne rządy starają się zachęcić Higańczyków do pozostania w kraju i zwiększenia się przyrostu naturalnego, powoli w ostatnich latach malejącego.<br /> <br /> '''Narodowości''' <br /> <br /> Większość ludności Higanii stanowią Higańczycy (96%), w tym mieszkańcy wysp Kāgany i Surêi oraz Wēyu-jiúsók, blisko spokrewnieni z kontynentalnymi mieszkańcami kraju, należący do tej samej rodziny językowej. Narodowość tytularna to przedstawiciele rasy mongoloidalnej. W wyniku wielowiekowej koegzystencji z ludami mianijskimi, na wschodzie i północy kraju wielu ludzi posiada nieco ciemniejszy odcień skóry, zaś na zachodzie w wyniku wpływu ludów tamnijskich i osonijskich nieco mniej rozwiniętą tzw. fałdę mongolską, a czasem jej brak oraz nierzadko falowane lub kręcone włosy. Mniejszości etniczne to stanowiące 2,2 % (2014 r.) &quot;ludy Morza Szmaragdowego&quot;: Koe, Mī i Ripijczycy. 1,2 % to narodowa mniejszość taozamijska i pomniejsze ludy i narodowości pochodzenia tamnijskiego, 0, 3% stanowią obecne w Higanii narodowości Osō, głównie Kilungijczycy (0,2 %), Osonijczycy (0,08%), Kareńczycy (0,01%) i inni (0,01%, głównie Laudończycy i Niputyjczycy). Reszta, 0,3 % to przeważnie ludy mianijskie, a także mniejszości z sąsiednich krajów leżących nad Morzem Szmaragdowym, jak ludy Kimmā (hig. Gaibó) oraz Mé (Nou) i Kege pochodzenia naukenijskiego. Ponadto w kraju mieszka wzrastająca już ilość nielegalnie zatrudnionych imigrantów, jak Kandanijczycy, kandanijskie mniejszości narodowe i Sanagamijczycy z płd. wsch. Esakaru, a także Lubijczycy, Kerejczycy, Kurumijczycy i Dahenijczycy. Administracja skutecznie walczy ze zjawiskiem powstawania gett na przedmieściach stolic, lecz brak rejestracji i zakwaterowania oraz wysoka przestępczość wpływają na złą opinię tych imigrantów ekonomicznych wśród higańskiego społeczeństwa. Wszystkie mniejszości narodowe i etniczne mają zagwarantowaną swobodę rozwoju i kultywowania tradycji, języka i wiary na podstawie kilku artykułów Konstytucji i dokumentów wydanych na przestrzeni wieków.<br /> <br /> <br /> == Podział administracyjny ==<br /> '''Tekst tłustą czcionką'''<br /> <br /> Higania jest podzielona na prowincje (gaì), te z kolei podzielone są na powiaty (sām), w prowincjach Sâfu i Cibān tradycyjnie określane jako lewu, zaś w Yōsógō, Lóhi i Kiricyā- reu lub gau. Urzędnikiem reprezentującym rząd w prowincji jest gubernator/prefekt (kirahzán, daw. gaohóshihō, gaogāngaìi/zán. Na czele powiatu stoi zaś starosta, zwany kusāmhō. Odpowiedzialny jest on za sprawy podatkowe, utrzymywanie formacji powiatowych, tj. policji, straży miejskiej, drogowej i służb ratowniczych, za przeznaczanie funduszy na utrzymanie środków komunikacji miejskiej i zabytków. Odpowiedzialność za policję, fundusze przeznaczone na turystykę, służbę zdrowia i funkcjonowanie urzędów spoczywa na prefekturze (prefekcie i jego urzędnikach) odpowiadających przed rządem centralnym. Prócz zwykłych prowincji, istnieje także Specjalny Region Administracyjny Wysp Kāgana i Surêi (hig. Kāgana we Surêi Lóchúshó), kāgmi (Kāk(u)mi é Súri Bucoishì), sulī (Kākāma bu Sulī Rucaisí). Na czele Terytorium nie stoi gubernator prowincji, lecz specjalny wysłannik cesarza - gubernator cesarski (hig. kāwāshihō), j. kāgmi -(gābúzēbu), j.sulī - (kābusíbu), tj. dosłownie &quot;wysłannik/komisarz Jego Cesarskiej Mości. Obie wyspy posiadają autonomiczne parlamenty regionalne. Natomiast na wyspach Wēyu-jiúsók istnieje urząd komisarza ds. Wysp (jiúsók-kómimzán), reprezentujący w zgromadzeniu prowincjonalnym prowincji Sâfu interesy mieszkańców Wysp. Na większości wysp Wēyu powiaty noszą tradycyjną nazwę, wywodzącą się jeszcze z czasów królestw feudalnych, ánu/umu/ómu lub, na wyspie Kôso, sŏ (por. hig. sām). Na samym archipelagu 13 maja 2018 r. odbyło się referendum, w którym mieszkańcy mieli się opowiedzieć za tym, czy chcą,by archipelag był dalej częścią prowincji Sâfu, czy też oddzielną prowincją. Wedle wstępnych wyników z wieczora tegoż dnia i popołudnia 14 maja 61% mieszkańców zagłosowało za pozostaniem w prowincji Sâfu. Jeśli większość zdecydowałaby o wybraniu tej drugiej,nowa prowincja powstałaby do wiosny 2020 r. 17 maja ogłoszono oficjalne wyniki, zgodnie z którymi za pozostaniem wysp w składzie Sâfu głosowało 60,7% uczestników referendum.<br /> <br /> Miejscowości dzieli się na pięć podstawowych rodzajów : stołeczne (gānkìn)- jedynie Kūchyì, prowincjonalne (stolice prowincji)- gaìkìn/ gaìcó, wśród których wyróżniamy moyó- tzw. &quot;tradycyjne miasta&quot;, administracyjne stolice prowincji pełniące tę rolę od dawna, tj. od XIX wieku i taek'yó- &quot;wybudowane potem&quot;- dość nowe ośrodki, czasem mniejsze od innych miast danej prowincji, jest ich jedynie kilka. Prócz gānkìn, moyó, i taek'yó, wyróżnia się również natâ, miasteczka nieprzekraczające 25 000 mieszkańców, a jest ich 731. Istnieje ponadto 35 205 wsi (stan na lipiec 2018 r.), co wynika z łączenia wielu przyległych wsi w scalone jednostki administracyjne, mimo, że często są one od siebie oddalone. Taką politykę centralizacji ośrodków wiejskich i tworzenia dużych zakładów gospodarczych zaniechano w latach 80. XX w., mimo to, do dziś wiele dawnych jednostek pozabawionych jest praw ośrodka wiejskiego. Najwięcej wsi znajduje się w prowincji Yōsógō, zaś najmniej w Gāngal.<br /> <br /> W kraju wyróżnia się cztery główne pasy osadnictwa (chilimin) skupiające największe metropolie: Wybrzeża, Nizin, Wyżyn Środkowych i Morza Środkowego oraz Ścianę Wschodnią. Najbardziej zurbanizowany jest pas Wybrzeża, zwany potocznie Długą Siecią (Tchukmagì) z racji licznych kanałów i zatok.</div>

Igor1998 https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Higania&diff=27302 2019-03-21T00:29:34Z

<p>Igor1998: /* Tekst nagłówka */</p> <hr /> <div>'''Higania''' (hig.- Higān hēkkì- Cesarstwo Higanii)- państwo położone w południowej części Esakaru, na wybrzeżu Morza Szmaragdowego. Powierzchnia państwa wynosi 493 000 km². Higania jest monarchią parlamentarną i demokracją.<br /> Położenie Edytuj<br /> Kraj leży nad Morzem Szmaragdowym (Maoji- samú), wybrzeże higanijskie jest poprzecinane licznymi kanałami stworzonymi przez człowieka, jak i naturalnymi fiordami, występuje też wybrzeże klifowe i szkierowe. Z powodu licznych zatok wcinających się w wybrzeże i żłobiących skały przez tysiące lat, Higania może poszczycić się liczbą ponad 700 wysp. Państwo jest położone niemal w 1/3 na wyspach. Największe z nich to: Cheinok-sók, Ai-sók, Ashu-sók i Gāhi-sók. Na wyspie Shikiôk-sók znajduje się stolica cesarstwa- Kūchyì. Liczne wyspy, częstokroć słabo zaludnione, zwłaszcza na zachodzie, są bogate w grzyby i leśne owoce, istnieje też różnorodna fauna reprezentująca ssaki, gady, ptaki i płazy. Słynne są higańskie klify na zachodnim wybrzeżu, zwłaszcza w prowincji Hēgyū.<br /> Na północ od wybrzeża znajduje się pas Nizin (suwaudaitó/ suwausām), na których w przeszłości popularna byłą uprawa zbóż i wypas bydła. Obecnie, w dobie rozwoju nowoczesnego przemysłu, z racji na dogodne warunki, powstaje tu najwięcej w całej Higanii nowoczesnych zakładów np. high-tech. To ten teren na przestrzeni dziejów stanowił zawsze obszar najbardziej zaciekłych walk wielkich rodów. Na północy kraju znajdują się wyżyny (hadaitó/ hasām) z dużą ilością lasów i jezior, np. sztucznie poszerzone kanałami jezioro Náciu, gdzie uprawia się powszechnie żeglarstwo, czy windsurfing. Na północnym zachodzie, w prowincjach Sūdoì i Hēzó, przy granicy z Królestwem Taozamii, leży płaskowyż Kaó. Liczne są tam jeziorka wytopiskowe i morenowe i lasy mieszane z przewagą brzóz i wiązów.<br /> '''<br /> == Ustrój polityczny ==<br /> '''<br /> <br /> <br /> Higania to monarchia parlamentarna, z rządem wybieranym w powszechnych wyborach parlamentarnych co 5 lat. Na czele rządu stoi kanclerz powoływany przez cesarza. Cesarz będący symbolem państwowości oraz strzegący jedności i suwerenności kraju, pozostaje bezspornym symbolem jednoczącym wszystkich Higańczyków.<br /> <br /> Parlament (Hōssadó) składa się z dwóch izb: wyższej, czyli Hanaróh (tłumaczonej przeważnie jako Izba Parów lub Lordów), w której skład wchodzą przedstawiciele arystokracji- wyższej (esèhhi) oraz średniej (kóhi) i drobnej szlachty (saióhi), a także przedstawicieli duchowieństwa, gubernatorów cesarskich (ds. terytoriów specjalnych- hētaikimó/ saicyihētaikimo) i kanclerzy dziedzicznych księstw koronnych( táhayakósó) : Sawaó, Kaiwaó, Bakici i Abāshii; oraz izby niższej (Gaiciróh), gdzie zasiadają posłowie (yubá) demokratycznie wybrani przez społeczeństwo. W izbie wyższej zasiada 300 deputowanych, zaś w niższej 240, co daje łączną ilość 540 parlamentarzystów. Pierwsze obrady parlamentu po wyborach zwołuje cesarz. Powoływany jest na nich gabinet (gaochin), w wypadku zaś niesformowania gabinetu monarcha daje kanclerzowi czas na jego sformowanie przez 3 tygodnie. Jeśli do tego czasu szef rządu nie utworzy gabinetu, cesarz zarządza nowe wybory.<br /> <br /> '''<br /> == Scena polityczna ==<br /> ''' <br /> Od czasów starożytnych władze na terenie państewek higańskich (mahó) sprawowali hórai, toczący między sobą nieustanne walki i próbujący powiększyć swe posiadłości. W wyniku reform rodu Lāsó, a potem wzrostu wpływu mieszczaństwa i kolejnych powstań chłopów wspieranych częstokroć przez obszarników, ustabilizował się na lata system polityczny Higanii. Ten ład zburzył dopiero najazd konfederacji ludów laughijskiich (Lâughi, hig. Lóhìi) w IX w. n.e. oraz imperium rewahijskiego (Raewwah, hig. Rewū) w II poł X w. na ziemie całego południowego Esakaru i podporządkowanie się nowym porządkom części możnych. Po licznych buntach ludowych i w wyniku rozkładu wewnętrznego imperium straciło kontrolę nad cesarstwem i upadło. Kolejne wieki to system powrotu do neofeudalnych metod rządzenia państwem oraz zapaść gospodarcza po krótkim okresie rozwoju, spowodowana dyskryminacją kupiectwa i ogólnie rzecz ujmując, mieszczaństwa. Na początku XVII w. narodził się ruch Wа̄nen (w wolnym tłumaczeniu &quot; (cesarscy) słudzy światła&quot;, czy też &quot;ludzie Cesarskiego Majestatu&quot;. Młoda elita drobnych i średnich rodów szlacheckich ponownie dała znać o sobie i chciała przejąć władzę w swe ręce. Wystąpili oni z programem ambitnych reform, w tym np. przywrócenia funkcjonowania kraju na podstawie m.in. Statutu z Waegì. Kolejne lata to trudne wdrażanie i umacnianie się systemu parlamentarnego opartego na oligarchii, a od XX w. w wyniku nowych, antyfeudalnych idei i nieudanych zamachów stanu, które skompromitowały murszejącą arystokrację, następuje przebudowa kraju w myśl idei wolnościowych i demokratycznych.<br /> Obecnie partie polityczne (seulá) funkcjonują wg ustawy z dnia 7 maja 1949 r. , która głosi &quot;wolność zakładania partii i ugrupowań politycznych o dowolnej orientacji politycznej, chyba, że postulaty przez nie głoszone, symbole je reprezentujące, czy zasady członkowstwa, są niezgodne z prawem&quot;. Te ograniczenia reguluje dalsza treść ustawy.<br /> Higańskie partie polityczne: Edytuj<br /> w Parlamencie Higanii (oficj. Higān-Sāwākkì- hishi/ pot. Higān-hōssadó)<br /> Partia rządząca: Ośrodek Ludowy (Sāwāi Kìbān)- Hanaróh- 131 parów i 10 przedstawicieli cesarskich i kanclerzy księstw koronnych , Gaiciróh- 115 posłów;<br /> Partie koalicyjne: Akcja Ludowo-Demokratyczna (Bói-sakyo-unā)- Hanaróh- brak, Gaiciróh- 5 posłów;<br /> Unia Mieszczańsko-Rolnicza (Kìnhó-huáódā)- Hanaróh- 1 par; Gaiciróh-brak<br /> Opozycja:<br /> Rada Wolności i Demokracji (Sará lei Mecāi-hó)- Hanaróh- 59 parów 1 przedstawiciel cesarski, Gaiciróh- 51 posłów;<br /> Wspólnota Dobra i Sprawiedliwości (Sōmu-cyiē-odó)- Hanaróh- 31 parów, Gaiciróh- 24 posłów<br /> Liga Niebiańska (Pāseigó)- Hanaróh-15 parów, Gaiciróh- 15 posłów<br /> Zrzeszenie Regionalno-Demokratyczne (Lēwu-menzó-rē)- Hanaróh- 7 parów, Gaiciróh-11 posłów<br /> Partia Socjalna (Dēnkaì)- Hanaróh- 3 parów, Gaiciróh- 10 posłów<br /> Kongres Lewicy Higanii (Higān-rēpu-kyásō)- Hanaróh- brak, Gaiciróh- 5 posłów<br /> Posłowie niezrzeszeni: Hanaróh- 23 (43 łącznie z duchownymi), Gaiciróh- 4 posłów<br /> Partie i ugrupowania pozaparlamentarne (Hōssadó-kamu/ Hōssadó-komikai):<br /> <br /> <br /> <br /> == Demografia ==<br /> <br /> <br /> '''Język'''<br /> <br /> Na terenie Higanii dominuje język higański (''Higān jēta''), jest to język urzędowy kraju. Według Narodowego Spisu Powszechnego (Sāsāwāi Kómdùh) z 2014 w tym języku mówi ok. 94% mieszkańców kraju. Często jednak w spisach lokalnych wlicza się użytkowników języków sulī i kāgmi oraz grupę języków wēyu z wysp Wēyu-jiúsók, które z reguły są uznawane za dialekty higańskiego, choć istnieją miedzy nimi, a higańskim znaczące różnice, przypuszcza sie nawet, ze w przypadku języków sulī i kāgmi, to one mogą być bliższe prahigańskiemu niż zmieniona, głównie przez wkład języków mianijskich, kontynentalna wersja higańskiego. W kraju mieszkają także użytkownicy tzw. językó (maó)kómi- pierwszych mieszkańców. Ludność autochtoniczna północnych obszarów kraju do dziś posługuje się językami mianijskimi, a także, na wschodnim wybrzeżu, seē, gau i ripī. Ponadto mieszka niewielka populacja użytkowników osō (j.hig.- wuzó), kilungijskiego i tamnijskich. Łączny procent języków nie-higańskich (wyjąwszy należące do higańskiej grupy językowej) łacznie wynosi, zależnie od szacunku, od 5 do 2,5%<br /> Język higański może się poszczycić historią liczącą blisko 3500 lat, to wtedy zaczęły kształtować sie pierwsze dialekty higańskie, głównie na Centralnym Wybrzeżu i części Wyżyn. Jednoczenie ziem higańskich pod władzą cesarza sprzyjało unifikacji językowej- nowa mowa szybko wypierała dawne dialekty, głównie w stolicach, gdzie w urzędach tolerowano tylko język urzędowy, oparty na dialekcie z okolic dawnej stolicy, Ladōi, a więc dialektu sagō.<br /> Tworzona od zamierzchłych czasów bogata literatura higańska sprzyjała promocji języka urzędowego, choć wiele tzw. wierszy nánaka- krótkich utworów opisujących przyrodę i życie na wsi, układanych przez lokalnych, niezależnych twórców, było tworzonych w regionalnych dialektach. Często czerpały one z języków maókómi, czyli w głębi kraju i na wschodzie głównie mianijskich, a na wybrzeżu wypartych najwcześniej języków ripei (ripī) i tzw. Morza Południowego. Ponadto wiele terminów w zachodnich prowincjach, zwłaszcza na określenie narzędzi, zawodów, czy nazw osad, zapożyczano słowa pochodzenia tamnijskiego, a od ok. V w. n.e. także i osońskiego, więc głównie kilungijskiego, z racji handlu i kontaktów z osadnikami osońskimi i tamnijskimi autochtonami.<br /> Z racji swego homofonicznego charakteru pismo higańskie, oparte na znakach klinowych, rozwiązało ów problem poprzez graficzne przedstawienie danego pojęcia, myśli, czy przedmiotu w postaci obrazka. W podobny sposób możemy prześledzić dzieje znaków chińskich, egipskich hieroglifów, czy sumeryjskiego pisma klinowego. Na przestrzeni dziejów oraz dzieki licznym reformom pisma, jak w III w. n.e, VII i XII, znaki stawały się łatwiej rozróżnialne. Znaki w gruncie rzeczy składają się z połączenia bardzo licznej, choć określonej liczby kresek (dói), na których oparty jest każdy znak i które łatwo można zapisać rylcem, pędzlem, czy dziś, długopisem. Niektóre znaki symbolizujące złożone pojęcia, czy procesy, powstały przez połączenie dwóch znaków, wkompowania jednego lub kilku w jeden, możliwe jest też połaczenie ich za pomocą poziomej kreski, tzw. łącznika (wánai). <br /> <br /> '''Religia''' <br /> <br /> Narodową, rdzenną religią wyznawaną przez Higańczyków jest kácya, zwana też risē (zależnie od czytania), w którą wierzy obecnie niespełna 15-25 % mieszkańców Higanii, ale w ostatnim spisie powszechnym z 2014 r. wiarę zadeklarowało 74 % obywateli. Kácya się na uznawaniu za bóstwa (ūbi) otaczającej nas natury, przedmiotów, czy konkretnych osób i władców, co ma odzwierciedlenie w higańskim kultu cesarza jako potomka bogów. Według kacjanistów wszystko nosi w sobie pierwiastek boski (zaô) i dzięki niemu może z błogosławieństwem bóstw tworzyć wspólnie świat duchowy (kān), będący odbiciem Niebios na ziemi. Higańczycy czczą ciała niebieskie- Słońce, księżyc, gwiazdy i komety, uważając je za boskich posłańców, rośliny, zwierzęta, wodę i ziemię. To echa dawnej, szamanistycznej formy wierzeń. Powszechnym kultem czci się także duchy przodków, w tym przodków cesarzy (wābó) i rodziny (sekobó/sekomuà). Popularna jest wiara w demony (óchimi) i duchy lasu (muióchi), czy strażników domu (dêóchimi/juná). Najważniejszymi świątyniami są: stołeczne Amoke i Kisó, a także mniejsza Hâsó oraz Dódo w prowincji Akìru w mieście Nìgai , Sei w Sagō i Chyúmin'ê w Amajó w prow. Shúk.<br /> Drugą co do popularności religią jest chrześcijaństwo (hig. Shihânwāyó/ Gaóliwāyó, dosł. &quot;wielki, niebiański chram&quot;), które wyznaje 21 % społeczeństwa, więc ok. 19,7 mln osób. Przybyło tu najprawdopodobniej w I poł. VI w. za sprawą misjonarzy orokijskich i pustelników tamnijskich. Najważniejsze odłamy to Wielki Kościół Ducha Higanii (Higān-kemó Hân Shiwāyó), rzymskokatolicyzm i luteranizm, wyznaje się tu też pentekostalizm, kalwinizm, prawosławie, chrześcijaństwo orokijskie, tammijskie i lokalne odłamy. Największą w świątynią chrześcjańską w kraju jest katedra Minrì Kuē Kānshihânwāyó w Kūchyì należąca do Wielkiego Kościoła Ducha Higanii, ponadto istnieją liczne sanktuaria i obiekty kultu będące miejscem licznych pielgrzymek higańskich i zagranicznych chrześcijan.<br /> W Higanii inne wyznania, jak szamanizm ( isèn- 87 000 wiernych), skupiający zarówno Higańczyków i mniejszości narodowe, czy religie morza popularne na całym płd. wybrzeżu Esakaru (65 430 wiernych) oraz inne kulty lokalne, asaō z Królestwa Chan' ō,hinduizm, buddyzm i islam (łącznie 28 000), są już raczej niszowe i nie odgrywają znaczącej roli w życiu religijnym kraju. Wszystkie jednak są objęte opieką rządowe wg ustaw gwarantujących wolność religijną z 1897, 1915 i 1967 r. Obecnie rola religii w życiu publicznym spada, sama kácya jest jednak wciąż religią narodową i kultywowaną przez dom cesarski, wielu urzędników i prominentnych działaczy i łączy Higańczyków, dając im poczucie narodowej jedności i dumy.<br /> <br /> '''Społeczeństwo''' <br /> Higańczycy są z natury narodem pokojowym, związanym z lokalną przyrodą i tradycją, wierni ideałom antycznych filozofii i swej religii- kácyi. Zachowuje się wiele z tradycji rodzimej religii, nawet jeśli się jest wyznania chrześcijańskiego, czy niewierzącym- zwłaszcza rytuał zaślubin i obrzędy pogrzebowe. Społeczeństwo higańskie oparło się w większości, nie licząc rzecz jasna wielkich metropolii, a zwłaszcza Kūchyì, trendom globalizacji i konsumpcjonizmu. Popularne są w kraju rodzinne wycieczki na wieś i do okolicznych lasów, zwłaszcza na północ kraju, która od początku XXI w. przeżywa swoisty renesans turystyczny. Żywy jest szacunek do historii, słowa pisanego, narodowych poematów i kronik. Higańczyk to jednostka służąca narodowi, nigdy odwrotnie i u wielu ludzi żadne antyczne i współczesnie idee nie zmieniły takiego myślenia. Oczywiście, świetnie zauważalny jest także kult panującego cesarza, a także przodków Domu Cesarskiego oraz wielkich reformatorów, uczonych, kanclerzy i filozofów. Całe higańskie społeczeństwo powiązane jest ze sobą nieformalną siecią powiązań, wywodzącą się jeszcze z czasów feudalnych, zwaną tódami- dosł. &quot;system pokłonów&quot; od gestu czynionego przez wasali wobec seniorów. Przejawia się to np. w do dziś trwającej nieufności środowisk finansjery, w średniej wielkości miejscowościach wciąż wywodzącej się z dawnej elity mieszczańskiej, do tradycyjnych środowisk robotniczych i małomieszczańskich. Strukturę społeczną kraju zmienia obecnie, choć niewielka, to regularna imigracja mieszkańców krajów uboższych płd. Esakaru, jak Senagamii, czy płd. Kandanii, a także napływ inwestorów z krajów osońskich- Kilungii, Karenii, Laudonii i Osonii oraz Rodanii, Haobanii, Orokii, Chan'ō, Taozanii i Amuzonii. Trwa także migracja wielu młodych Higańczyków , np. do Amuzonii, oferującej tańsze studia i równie dobrze co w Higanii płatną pracę, np. w zakładach high-tech, elektrowniach wodnych, czy przy renowacji zabytków tamtejszej kultury. Jednocześnie kolejne rządy starają się zachęcić Higańczyków do pozostania w kraju i zwiększenia się przyrostu naturalnego, powoli w ostatnich latach malejącego.<br /> <br /> '''Narodowości''' <br /> <br /> Większość ludności Higanii stanowią Higańczycy (96%), w tym mieszkańcy wysp Kāgany i Surêi oraz Wēyu-jiúsók, blisko spokrewnieni z kontynentalnymi mieszkańcami kraju, należący do tej samej rodziny językowej. Narodowość tytularna to przedstawiciele rasy mongoloidalnej. W wyniku wielowiekowej koegzystencji z ludami mianijskimi, na wschodzie i północy kraju wielu ludzi posiada nieco ciemniejszy odcień skóry, zaś na zachodzie w wyniku wpływu ludów tamnijskich i osonijskich nieco mniej rozwiniętą tzw. fałdę mongolską, a czasem jej brak oraz nierzadko falowane lub kręcone włosy. Mniejszości etniczne to stanowiące 2,2 % (2014 r.) &quot;ludy Morza Szmaragdowego&quot;: Koe, Mī i Ripijczycy. 1,2 % to narodowa mniejszość taozamijska i pomniejsze ludy i narodowości pochodzenia tamnijskiego, 0, 3% stanowią obecne w Higanii narodowości Osō, głównie Kilungijczycy (0,2 %), Osonijczycy (0,08%), Kareńczycy (0,01%) i inni (0,01%, głównie Laudończycy i Niputyjczycy). Reszta, 0,3 % to przeważnie ludy mianijskie, a także mniejszości z sąsiednich krajów leżących nad Morzem Szmaragdowym, jak ludy Kimmā (hig. Gaibó) oraz Mé (Nou) i Kege pochodzenia naukenijskiego. Ponadto w kraju mieszka wzrastająca już ilość nielegalnie zatrudnionych imigrantów, jak Kandanijczycy, kandanijskie mniejszości narodowe i Sanagamijczycy z płd. wsch. Esakaru, a także Lubijczycy, Kerejczycy, Kurumijczycy i Dahenijczycy. Administracja skutecznie walczy ze zjawiskiem powstawania gett na przedmieściach stolic, lecz brak rejestracji i zakwaterowania oraz wysoka przestępczość wpływają na złą opinię tych imigrantów ekonomicznych wśród higańskiego społeczeństwa. Wszystkie mniejszości narodowe i etniczne mają zagwarantowaną swobodę rozwoju i kultywowania tradycji, języka i wiary na podstawie kilku artykułów Konstytucji i dokumentów wydanych na przestrzeni wieków.<br /> <br /> <br /> == Podział administracyjny ==<br /> '''Tekst tłustą czcionką'''<br /> <br /> Higania jest podzielona na prowincje (gaì), te z kolei podzielone są na powiaty (sām), w prowincjach Sâfu i Cibān tradycyjnie określane jako lewu, zaś w Yōsógō, Lóhi i Kiricyā- reu lub gau. Urzędnikiem reprezentującym rząd w prowincji jest gubernator/prefekt (kirahzán, daw. gaohóshihō, gaogāngaìi/zán. Na czele powiatu stoi zaś starosta, zwany kusāmhō. Odpowiedzialny jest on za sprawy podatkowe, utrzymywanie formacji powiatowych, tj. policji, straży miejskiej, drogowej i służb ratowniczych, za przeznaczanie funduszy na utrzymanie środków komunikacji miejskiej i zabytków. Odpowiedzialność za policję, fundusze przeznaczone na turystykę, służbę zdrowia i funkcjonowanie urzędów spoczywa na prefekturze (prefekcie i jego urzędnikach) odpowiadających przed rządem centralnym. Prócz zwykłych prowincji, istnieje także Specjalny Region Administracyjny Wysp Kāgana i Surêi (hig. Kāgana we Surêi Lóchúshó), kāgmi (Kāk(u)mi é Súri Bucoishì), sulī (Kākāma bu Sulī Rucaisí). Na czele Terytorium nie stoi gubernator prowincji, lecz specjalny wysłannik cesarza - gubernator cesarski (hig. kāwāshihō), j. kāgmi -(gābúzēbu), j.sulī - (kābusíbu), tj. dosłownie &quot;wysłannik/komisarz Jego Cesarskiej Mości. Obie wyspy posiadają autonomiczne parlamenty regionalne. Natomiast na wyspach Wēyu-jiúsók istnieje urząd komisarza ds. Wysp (jiúsók-kómimzán), reprezentujący w zgromadzeniu prowincjonalnym prowincji Sâfu interesy mieszkańców Wysp. Na większości wysp Wēyu powiaty noszą tradycyjną nazwę, wywodzącą się jeszcze z czasów królestw feudalnych, ánu/umu/ómu lub, na wyspie Kôso, sŏ (por. hig. sām). Na samym archipelagu 13 maja 2018 r. odbyło się referendum, w którym mieszkańcy mieli się opowiedzieć za tym, czy chcą,by archipelag był dalej częścią prowincji Sâfu, czy też oddzielną prowincją. Wedle wstępnych wyników z wieczora tegoż dnia i popołudnia 14 maja 61% mieszkańców zagłosowało za pozostaniem w prowincji Sâfu. Jeśli większość zdecydowałaby o wybraniu tej drugiej,nowa prowincja powstałaby do wiosny 2020 r. 17 maja ogłoszono oficjalne wyniki, zgodnie z którymi za pozostaniem wysp w składzie Sâfu głosowało 60,7% uczestników referendum.<br /> <br /> Miejscowości dzieli się na pięć podstawowych rodzajów : stołeczne (gānkìn)- jedynie Kūchyì, prowincjonalne (stolice prowincji)- gaìkìn/ gaìcó, wśród których wyróżniamy moyó- tzw. &quot;tradycyjne miasta&quot;, administracyjne stolice prowincji pełniące tę rolę od dawna, tj. od XIX wieku i taek'yó- &quot;wybudowane potem&quot;- dość nowe ośrodki, czasem mniejsze od innych miast danej prowincji, jest ich jedynie kilka. Prócz gānkìn, moyó, i taek'yó, wyróżnia się również natâ, miasteczka nieprzekraczające 25 000 mieszkańców, a jest ich 731. Istnieje ponadto 35 205 wsi (stan na lipiec 2018 r.), co wynika z łączenia wielu przyległych wsi w scalone jednostki administracyjne, mimo, że często są one od siebie oddalone. Taką politykę centralizacji ośrodków wiejskich i tworzenia dużych zakładów gospodarczych zaniechano w latach 80. XX w., mimo to, do dziś wiele dawnych jednostek pozabawionych jest praw ośrodka wiejskiego. Najwięcej wsi znajduje się w prowincji Yōsógō, zaś najmniej w Gāngal.<br /> <br /> W kraju wyróżnia się cztery główne pasy osadnictwa (chilimin) skupiające największe metropolie: Wybrzeża, Nizin, Wyżyn Środkowych i Morza Środkowego oraz Ścianę Wschodnią. Najbardziej zurbanizowany jest pas Wybrzeża, zwany potocznie Długą Siecią (Tchukmagì) z racji licznych kanałów i zatok.<br /> <br /> == Podział administracyjny Higanii ==<br /> '''</div>

Igor1998 https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Higania&diff=27301 2019-03-21T00:28:51Z

<p>Igor1998: /* Demografia */</p> <hr /> <div>'''Higania''' (hig.- Higān hēkkì- Cesarstwo Higanii)- państwo położone w południowej części Esakaru, na wybrzeżu Morza Szmaragdowego. Powierzchnia państwa wynosi 493 000 km². Higania jest monarchią parlamentarną i demokracją.<br /> Położenie Edytuj<br /> Kraj leży nad Morzem Szmaragdowym (Maoji- samú), wybrzeże higanijskie jest poprzecinane licznymi kanałami stworzonymi przez człowieka, jak i naturalnymi fiordami, występuje też wybrzeże klifowe i szkierowe. Z powodu licznych zatok wcinających się w wybrzeże i żłobiących skały przez tysiące lat, Higania może poszczycić się liczbą ponad 700 wysp. Państwo jest położone niemal w 1/3 na wyspach. Największe z nich to: Cheinok-sók, Ai-sók, Ashu-sók i Gāhi-sók. Na wyspie Shikiôk-sók znajduje się stolica cesarstwa- Kūchyì. Liczne wyspy, częstokroć słabo zaludnione, zwłaszcza na zachodzie, są bogate w grzyby i leśne owoce, istnieje też różnorodna fauna reprezentująca ssaki, gady, ptaki i płazy. Słynne są higańskie klify na zachodnim wybrzeżu, zwłaszcza w prowincji Hēgyū.<br /> Na północ od wybrzeża znajduje się pas Nizin (suwaudaitó/ suwausām), na których w przeszłości popularna byłą uprawa zbóż i wypas bydła. Obecnie, w dobie rozwoju nowoczesnego przemysłu, z racji na dogodne warunki, powstaje tu najwięcej w całej Higanii nowoczesnych zakładów np. high-tech. To ten teren na przestrzeni dziejów stanowił zawsze obszar najbardziej zaciekłych walk wielkich rodów. Na północy kraju znajdują się wyżyny (hadaitó/ hasām) z dużą ilością lasów i jezior, np. sztucznie poszerzone kanałami jezioro Náciu, gdzie uprawia się powszechnie żeglarstwo, czy windsurfing. Na północnym zachodzie, w prowincjach Sūdoì i Hēzó, przy granicy z Królestwem Taozamii, leży płaskowyż Kaó. Liczne są tam jeziorka wytopiskowe i morenowe i lasy mieszane z przewagą brzóz i wiązów.<br /> '''<br /> == Ustrój polityczny ==<br /> '''<br /> <br /> <br /> Higania to monarchia parlamentarna, z rządem wybieranym w powszechnych wyborach parlamentarnych co 5 lat. Na czele rządu stoi kanclerz powoływany przez cesarza. Cesarz będący symbolem państwowości oraz strzegący jedności i suwerenności kraju, pozostaje bezspornym symbolem jednoczącym wszystkich Higańczyków.<br /> <br /> Parlament (Hōssadó) składa się z dwóch izb: wyższej, czyli Hanaróh (tłumaczonej przeważnie jako Izba Parów lub Lordów), w której skład wchodzą przedstawiciele arystokracji- wyższej (esèhhi) oraz średniej (kóhi) i drobnej szlachty (saióhi), a także przedstawicieli duchowieństwa, gubernatorów cesarskich (ds. terytoriów specjalnych- hētaikimó/ saicyihētaikimo) i kanclerzy dziedzicznych księstw koronnych( táhayakósó) : Sawaó, Kaiwaó, Bakici i Abāshii; oraz izby niższej (Gaiciróh), gdzie zasiadają posłowie (yubá) demokratycznie wybrani przez społeczeństwo. W izbie wyższej zasiada 300 deputowanych, zaś w niższej 240, co daje łączną ilość 540 parlamentarzystów. Pierwsze obrady parlamentu po wyborach zwołuje cesarz. Powoływany jest na nich gabinet (gaochin), w wypadku zaś niesformowania gabinetu monarcha daje kanclerzowi czas na jego sformowanie przez 3 tygodnie. Jeśli do tego czasu szef rządu nie utworzy gabinetu, cesarz zarządza nowe wybory.<br /> <br /> '''<br /> == Scena polityczna ==<br /> ''' <br /> Od czasów starożytnych władze na terenie państewek higańskich (mahó) sprawowali hórai, toczący między sobą nieustanne walki i próbujący powiększyć swe posiadłości. W wyniku reform rodu Lāsó, a potem wzrostu wpływu mieszczaństwa i kolejnych powstań chłopów wspieranych częstokroć przez obszarników, ustabilizował się na lata system polityczny Higanii. Ten ład zburzył dopiero najazd konfederacji ludów laughijskiich (Lâughi, hig. Lóhìi) w IX w. n.e. oraz imperium rewahijskiego (Raewwah, hig. Rewū) w II poł X w. na ziemie całego południowego Esakaru i podporządkowanie się nowym porządkom części możnych. Po licznych buntach ludowych i w wyniku rozkładu wewnętrznego imperium straciło kontrolę nad cesarstwem i upadło. Kolejne wieki to system powrotu do neofeudalnych metod rządzenia państwem oraz zapaść gospodarcza po krótkim okresie rozwoju, spowodowana dyskryminacją kupiectwa i ogólnie rzecz ujmując, mieszczaństwa. Na początku XVII w. narodził się ruch Wа̄nen (w wolnym tłumaczeniu &quot; (cesarscy) słudzy światła&quot;, czy też &quot;ludzie Cesarskiego Majestatu&quot;. Młoda elita drobnych i średnich rodów szlacheckich ponownie dała znać o sobie i chciała przejąć władzę w swe ręce. Wystąpili oni z programem ambitnych reform, w tym np. przywrócenia funkcjonowania kraju na podstawie m.in. Statutu z Waegì. Kolejne lata to trudne wdrażanie i umacnianie się systemu parlamentarnego opartego na oligarchii, a od XX w. w wyniku nowych, antyfeudalnych idei i nieudanych zamachów stanu, które skompromitowały murszejącą arystokrację, następuje przebudowa kraju w myśl idei wolnościowych i demokratycznych.<br /> Obecnie partie polityczne (seulá) funkcjonują wg ustawy z dnia 7 maja 1949 r. , która głosi &quot;wolność zakładania partii i ugrupowań politycznych o dowolnej orientacji politycznej, chyba, że postulaty przez nie głoszone, symbole je reprezentujące, czy zasady członkowstwa, są niezgodne z prawem&quot;. Te ograniczenia reguluje dalsza treść ustawy.<br /> Higańskie partie polityczne: Edytuj<br /> w Parlamencie Higanii (oficj. Higān-Sāwākkì- hishi/ pot. Higān-hōssadó)<br /> Partia rządząca: Ośrodek Ludowy (Sāwāi Kìbān)- Hanaróh- 131 parów i 10 przedstawicieli cesarskich i kanclerzy księstw koronnych , Gaiciróh- 115 posłów;<br /> Partie koalicyjne: Akcja Ludowo-Demokratyczna (Bói-sakyo-unā)- Hanaróh- brak, Gaiciróh- 5 posłów;<br /> Unia Mieszczańsko-Rolnicza (Kìnhó-huáódā)- Hanaróh- 1 par; Gaiciróh-brak<br /> Opozycja:<br /> Rada Wolności i Demokracji (Sará lei Mecāi-hó)- Hanaróh- 59 parów 1 przedstawiciel cesarski, Gaiciróh- 51 posłów;<br /> Wspólnota Dobra i Sprawiedliwości (Sōmu-cyiē-odó)- Hanaróh- 31 parów, Gaiciróh- 24 posłów<br /> Liga Niebiańska (Pāseigó)- Hanaróh-15 parów, Gaiciróh- 15 posłów<br /> Zrzeszenie Regionalno-Demokratyczne (Lēwu-menzó-rē)- Hanaróh- 7 parów, Gaiciróh-11 posłów<br /> Partia Socjalna (Dēnkaì)- Hanaróh- 3 parów, Gaiciróh- 10 posłów<br /> Kongres Lewicy Higanii (Higān-rēpu-kyásō)- Hanaróh- brak, Gaiciróh- 5 posłów<br /> Posłowie niezrzeszeni: Hanaróh- 23 (43 łącznie z duchownymi), Gaiciróh- 4 posłów<br /> Partie i ugrupowania pozaparlamentarne (Hōssadó-kamu/ Hōssadó-komikai):<br /> <br /> <br /> <br /> == Demografia ==<br /> <br /> <br /> '''Język'''<br /> <br /> Na terenie Higanii dominuje język higański (''Higān jēta''), jest to język urzędowy kraju. Według Narodowego Spisu Powszechnego (Sāsāwāi Kómdùh) z 2014 w tym języku mówi ok. 94% mieszkańców kraju. Często jednak w spisach lokalnych wlicza się użytkowników języków sulī i kāgmi oraz grupę języków wēyu z wysp Wēyu-jiúsók, które z reguły są uznawane za dialekty higańskiego, choć istnieją miedzy nimi, a higańskim znaczące różnice, przypuszcza sie nawet, ze w przypadku języków sulī i kāgmi, to one mogą być bliższe prahigańskiemu niż zmieniona, głównie przez wkład języków mianijskich, kontynentalna wersja higańskiego. W kraju mieszkają także użytkownicy tzw. językó (maó)kómi- pierwszych mieszkańców. Ludność autochtoniczna północnych obszarów kraju do dziś posługuje się językami mianijskimi, a także, na wschodnim wybrzeżu, seē, gau i ripī. Ponadto mieszka niewielka populacja użytkowników osō (j.hig.- wuzó), kilungijskiego i tamnijskich. Łączny procent języków nie-higańskich (wyjąwszy należące do higańskiej grupy językowej) łacznie wynosi, zależnie od szacunku, od 5 do 2,5%<br /> Język higański może się poszczycić historią liczącą blisko 3500 lat, to wtedy zaczęły kształtować sie pierwsze dialekty higańskie, głównie na Centralnym Wybrzeżu i części Wyżyn. Jednoczenie ziem higańskich pod władzą cesarza sprzyjało unifikacji językowej- nowa mowa szybko wypierała dawne dialekty, głównie w stolicach, gdzie w urzędach tolerowano tylko język urzędowy, oparty na dialekcie z okolic dawnej stolicy, Ladōi, a więc dialektu sagō.<br /> Tworzona od zamierzchłych czasów bogata literatura higańska sprzyjała promocji języka urzędowego, choć wiele tzw. wierszy nánaka- krótkich utworów opisujących przyrodę i życie na wsi, układanych przez lokalnych, niezależnych twórców, było tworzonych w regionalnych dialektach. Często czerpały one z języków maókómi, czyli w głębi kraju i na wschodzie głównie mianijskich, a na wybrzeżu wypartych najwcześniej języków ripei (ripī) i tzw. Morza Południowego. Ponadto wiele terminów w zachodnich prowincjach, zwłaszcza na określenie narzędzi, zawodów, czy nazw osad, zapożyczano słowa pochodzenia tamnijskiego, a od ok. V w. n.e. także i osońskiego, więc głównie kilungijskiego, z racji handlu i kontaktów z osadnikami osońskimi i tamnijskimi autochtonami.<br /> Z racji swego homofonicznego charakteru pismo higańskie, oparte na znakach klinowych, rozwiązało ów problem poprzez graficzne przedstawienie danego pojęcia, myśli, czy przedmiotu w postaci obrazka. W podobny sposób możemy prześledzić dzieje znaków chińskich, egipskich hieroglifów, czy sumeryjskiego pisma klinowego. Na przestrzeni dziejów oraz dzieki licznym reformom pisma, jak w III w. n.e, VII i XII, znaki stawały się łatwiej rozróżnialne. Znaki w gruncie rzeczy składają się z połączenia bardzo licznej, choć określonej liczby kresek (dói), na których oparty jest każdy znak i które łatwo można zapisać rylcem, pędzlem, czy dziś, długopisem. Niektóre znaki symbolizujące złożone pojęcia, czy procesy, powstały przez połączenie dwóch znaków, wkompowania jednego lub kilku w jeden, możliwe jest też połaczenie ich za pomocą poziomej kreski, tzw. łącznika (wánai). <br /> <br /> '''Religia''' <br /> <br /> Narodową, rdzenną religią wyznawaną przez Higańczyków jest kácya, zwana też risē (zależnie od czytania), w którą wierzy obecnie niespełna 15-25 % mieszkańców Higanii, ale w ostatnim spisie powszechnym z 2014 r. wiarę zadeklarowało 74 % obywateli. Kácya się na uznawaniu za bóstwa (ūbi) otaczającej nas natury, przedmiotów, czy konkretnych osób i władców, co ma odzwierciedlenie w higańskim kultu cesarza jako potomka bogów. Według kacjanistów wszystko nosi w sobie pierwiastek boski (zaô) i dzięki niemu może z błogosławieństwem bóstw tworzyć wspólnie świat duchowy (kān), będący odbiciem Niebios na ziemi. Higańczycy czczą ciała niebieskie- Słońce, księżyc, gwiazdy i komety, uważając je za boskich posłańców, rośliny, zwierzęta, wodę i ziemię. To echa dawnej, szamanistycznej formy wierzeń. Powszechnym kultem czci się także duchy przodków, w tym przodków cesarzy (wābó) i rodziny (sekobó/sekomuà). Popularna jest wiara w demony (óchimi) i duchy lasu (muióchi), czy strażników domu (dêóchimi/juná). Najważniejszymi świątyniami są: stołeczne Amoke i Kisó, a także mniejsza Hâsó oraz Dódo w prowincji Akìru w mieście Nìgai , Sei w Sagō i Chyúmin'ê w Amajó w prow. Shúk.<br /> Drugą co do popularności religią jest chrześcijaństwo (hig. Shihânwāyó/ Gaóliwāyó, dosł. &quot;wielki, niebiański chram&quot;), które wyznaje 21 % społeczeństwa, więc ok. 19,7 mln osób. Przybyło tu najprawdopodobniej w I poł. VI w. za sprawą misjonarzy orokijskich i pustelników tamnijskich. Najważniejsze odłamy to Wielki Kościół Ducha Higanii (Higān-kemó Hân Shiwāyó), rzymskokatolicyzm i luteranizm, wyznaje się tu też pentekostalizm, kalwinizm, prawosławie, chrześcijaństwo orokijskie, tammijskie i lokalne odłamy. Największą w świątynią chrześcjańską w kraju jest katedra Minrì Kuē Kānshihânwāyó w Kūchyì należąca do Wielkiego Kościoła Ducha Higanii, ponadto istnieją liczne sanktuaria i obiekty kultu będące miejscem licznych pielgrzymek higańskich i zagranicznych chrześcijan.<br /> W Higanii inne wyznania, jak szamanizm ( isèn- 87 000 wiernych), skupiający zarówno Higańczyków i mniejszości narodowe, czy religie morza popularne na całym płd. wybrzeżu Esakaru (65 430 wiernych) oraz inne kulty lokalne, asaō z Królestwa Chan' ō,hinduizm, buddyzm i islam (łącznie 28 000), są już raczej niszowe i nie odgrywają znaczącej roli w życiu religijnym kraju. Wszystkie jednak są objęte opieką rządowe wg ustaw gwarantujących wolność religijną z 1897, 1915 i 1967 r. Obecnie rola religii w życiu publicznym spada, sama kácya jest jednak wciąż religią narodową i kultywowaną przez dom cesarski, wielu urzędników i prominentnych działaczy i łączy Higańczyków, dając im poczucie narodowej jedności i dumy.<br /> <br /> '''Społeczeństwo''' <br /> Higańczycy są z natury narodem pokojowym, związanym z lokalną przyrodą i tradycją, wierni ideałom antycznych filozofii i swej religii- kácyi. Zachowuje się wiele z tradycji rodzimej religii, nawet jeśli się jest wyznania chrześcijańskiego, czy niewierzącym- zwłaszcza rytuał zaślubin i obrzędy pogrzebowe. Społeczeństwo higańskie oparło się w większości, nie licząc rzecz jasna wielkich metropolii, a zwłaszcza Kūchyì, trendom globalizacji i konsumpcjonizmu. Popularne są w kraju rodzinne wycieczki na wieś i do okolicznych lasów, zwłaszcza na północ kraju, która od początku XXI w. przeżywa swoisty renesans turystyczny. Żywy jest szacunek do historii, słowa pisanego, narodowych poematów i kronik. Higańczyk to jednostka służąca narodowi, nigdy odwrotnie i u wielu ludzi żadne antyczne i współczesnie idee nie zmieniły takiego myślenia. Oczywiście, świetnie zauważalny jest także kult panującego cesarza, a także przodków Domu Cesarskiego oraz wielkich reformatorów, uczonych, kanclerzy i filozofów. Całe higańskie społeczeństwo powiązane jest ze sobą nieformalną siecią powiązań, wywodzącą się jeszcze z czasów feudalnych, zwaną tódami- dosł. &quot;system pokłonów&quot; od gestu czynionego przez wasali wobec seniorów. Przejawia się to np. w do dziś trwającej nieufności środowisk finansjery, w średniej wielkości miejscowościach wciąż wywodzącej się z dawnej elity mieszczańskiej, do tradycyjnych środowisk robotniczych i małomieszczańskich. Strukturę społeczną kraju zmienia obecnie, choć niewielka, to regularna imigracja mieszkańców krajów uboższych płd. Esakaru, jak Senagamii, czy płd. Kandanii, a także napływ inwestorów z krajów osońskich- Kilungii, Karenii, Laudonii i Osonii oraz Rodanii, Haobanii, Orokii, Chan'ō, Taozanii i Amuzonii. Trwa także migracja wielu młodych Higańczyków , np. do Amuzonii, oferującej tańsze studia i równie dobrze co w Higanii płatną pracę, np. w zakładach high-tech, elektrowniach wodnych, czy przy renowacji zabytków tamtejszej kultury. Jednocześnie kolejne rządy starają się zachęcić Higańczyków do pozostania w kraju i zwiększenia się przyrostu naturalnego, powoli w ostatnich latach malejącego.<br /> <br /> '''Narodowości''' <br /> <br /> Większość ludności Higanii stanowią Higańczycy (96%), w tym mieszkańcy wysp Kāgany i Surêi oraz Wēyu-jiúsók, blisko spokrewnieni z kontynentalnymi mieszkańcami kraju, należący do tej samej rodziny językowej. Narodowość tytularna to przedstawiciele rasy mongoloidalnej. W wyniku wielowiekowej koegzystencji z ludami mianijskimi, na wschodzie i północy kraju wielu ludzi posiada nieco ciemniejszy odcień skóry, zaś na zachodzie w wyniku wpływu ludów tamnijskich i osonijskich nieco mniej rozwiniętą tzw. fałdę mongolską, a czasem jej brak oraz nierzadko falowane lub kręcone włosy. Mniejszości etniczne to stanowiące 2,2 % (2014 r.) &quot;ludy Morza Szmaragdowego&quot;: Koe, Mī i Ripijczycy. 1,2 % to narodowa mniejszość taozamijska i pomniejsze ludy i narodowości pochodzenia tamnijskiego, 0, 3% stanowią obecne w Higanii narodowości Osō, głównie Kilungijczycy (0,2 %), Osonijczycy (0,08%), Kareńczycy (0,01%) i inni (0,01%, głównie Laudończycy i Niputyjczycy). Reszta, 0,3 % to przeważnie ludy mianijskie, a także mniejszości z sąsiednich krajów leżących nad Morzem Szmaragdowym, jak ludy Kimmā (hig. Gaibó) oraz Mé (Nou) i Kege pochodzenia naukenijskiego. Ponadto w kraju mieszka wzrastająca już ilość nielegalnie zatrudnionych imigrantów, jak Kandanijczycy, kandanijskie mniejszości narodowe i Sanagamijczycy z płd. wsch. Esakaru, a także Lubijczycy, Kerejczycy, Kurumijczycy i Dahenijczycy. Administracja skutecznie walczy ze zjawiskiem powstawania gett na przedmieściach stolic, lecz brak rejestracji i zakwaterowania oraz wysoka przestępczość wpływają na złą opinię tych imigrantów ekonomicznych wśród higańskiego społeczeństwa. Wszystkie mniejszości narodowe i etniczne mają zagwarantowaną swobodę rozwoju i kultywowania tradycji, języka i wiary na podstawie kilku artykułów Konstytucji i dokumentów wydanych na przestrzeni wieków.<br /> <br /> <br /> == Podział administracyjny ==<br /> '''Tekst tłustą czcionką'''<br /> <br /> Higania jest podzielona na prowincje (gaì), te z kolei podzielone są na powiaty (sām), w prowincjach Sâfu i Cibān tradycyjnie określane jako lewu, zaś w Yōsógō, Lóhi i Kiricyā- reu lub gau. Urzędnikiem reprezentującym rząd w prowincji jest gubernator/prefekt (kirahzán, daw. gaohóshihō, gaogāngaìi/zán. Na czele powiatu stoi zaś starosta, zwany kusāmhō. Odpowiedzialny jest on za sprawy podatkowe, utrzymywanie formacji powiatowych, tj. policji, straży miejskiej, drogowej i służb ratowniczych, za przeznaczanie funduszy na utrzymanie środków komunikacji miejskiej i zabytków. Odpowiedzialność za policję, fundusze przeznaczone na turystykę, służbę zdrowia i funkcjonowanie urzędów spoczywa na prefekturze (prefekcie i jego urzędnikach) odpowiadających przed rządem centralnym. Prócz zwykłych prowincji, istnieje także Specjalny Region Administracyjny Wysp Kāgana i Surêi (hig. Kāgana we Surêi Lóchúshó), kāgmi (Kāk(u)mi é Súri Bucoishì), sulī (Kākāma bu Sulī Rucaisí). Na czele Terytorium nie stoi gubernator prowincji, lecz specjalny wysłannik cesarza - gubernator cesarski (hig. kāwāshihō), j. kāgmi -(gābúzēbu), j.sulī - (kābusíbu), tj. dosłownie &quot;wysłannik/komisarz Jego Cesarskiej Mości. Obie wyspy posiadają autonomiczne parlamenty regionalne. Natomiast na wyspach Wēyu-jiúsók istnieje urząd komisarza ds. Wysp (jiúsók-kómimzán), reprezentujący w zgromadzeniu prowincjonalnym prowincji Sâfu interesy mieszkańców Wysp. Na większości wysp Wēyu powiaty noszą tradycyjną nazwę, wywodzącą się jeszcze z czasów królestw feudalnych, ánu/umu/ómu lub, na wyspie Kôso, sŏ (por. hig. sām). Na samym archipelagu 13 maja 2018 r. odbyło się referendum, w którym mieszkańcy mieli się opowiedzieć za tym, czy chcą,by archipelag był dalej częścią prowincji Sâfu, czy też oddzielną prowincją. Wedle wstępnych wyników z wieczora tegoż dnia i popołudnia 14 maja 61% mieszkańców zagłosowało za pozostaniem w prowincji Sâfu. Jeśli większość zdecydowałaby o wybraniu tej drugiej,nowa prowincja powstałaby do wiosny 2020 r. 17 maja ogłoszono oficjalne wyniki, zgodnie z którymi za pozostaniem wysp w składzie Sâfu głosowało 60,7% uczestników referendum.<br /> <br /> Miejscowości dzieli się na pięć podstawowych rodzajów : stołeczne (gānkìn)- jedynie Kūchyì, prowincjonalne (stolice prowincji)- gaìkìn/ gaìcó, wśród których wyróżniamy moyó- tzw. &quot;tradycyjne miasta&quot;, administracyjne stolice prowincji pełniące tę rolę od dawna, tj. od XIX wieku i taek'yó- &quot;wybudowane potem&quot;- dość nowe ośrodki, czasem mniejsze od innych miast danej prowincji, jest ich jedynie kilka. Prócz gānkìn, moyó, i taek'yó, wyróżnia się również natâ, miasteczka nieprzekraczające 25 000 mieszkańców, a jest ich 731. Istnieje ponadto 35 205 wsi (stan na lipiec 2018 r.), co wynika z łączenia wielu przyległych wsi w scalone jednostki administracyjne, mimo, że często są one od siebie oddalone. Taką politykę centralizacji ośrodków wiejskich i tworzenia dużych zakładów gospodarczych zaniechano w latach 80. XX w., mimo to, do dziś wiele dawnych jednostek pozabawionych jest praw ośrodka wiejskiego. Najwięcej wsi znajduje się w prowincji Yōsógō, zaś najmniej w Gāngal.<br /> <br /> W kraju wyróżnia się cztery główne pasy osadnictwa (chilimin) skupiające największe metropolie: Wybrzeża, Nizin, Wyżyn Środkowych i Morza Środkowego oraz Ścianę Wschodnią. Najbardziej zurbanizowany jest pas Wybrzeża, zwany potocznie Długą Siecią (Tchukmagì) z racji licznych kanałów i zatok.<br /> <br /> == Podział administracyjny Higanii ==<br /> '''<br /> <br /> == Tekst nagłówka ==<br /> <br /> Higania jest podzielona na prowincje (gaì), te z kolei podzielone są na powiaty (sām), w prowincjach Sâfu i Cibān tradycyjnie określane jako lewu, zaś w Yōsógō, Lóhi i Kiricyā- reu lub gau. Urzędnikiem reprezentującym rząd w prowincji jest gubernator/prefekt (kirahzán, daw. gaohóshihō, gaogāngaìi/zán. Na czele powiatu stoi zaś starosta, zwany kusāmhō. Odpowiedzialny jest on za sprawy podatkowe, utrzymywanie formacji powiatowych, tj. policji, straży miejskiej, drogowej i służb ratowniczych, za przeznaczanie funduszy na utrzymanie środków komunikacji miejskiej i zabytków. Odpowiedzialność za policję, fundusze przeznaczone na turystykę, służbę zdrowia i funkcjonowanie urzędów spoczywa na prefekturze (prefekcie i jego urzędnikach) odpowiadających przed rządem centralnym. Prócz zwykłych prowincji, istnieje także Specjalny Region Administracyjny Wysp Kāgana i Surêi (hig. Kāgana we Surêi Lóchúshó), kāgmi (Kāk(u)mi é Súri Bucoishì), sulī (Kākāma bu Sulī Rucaisí). Na czele Terytorium nie stoi gubernator prowincji, lecz specjalny wysłannik cesarza - gubernator cesarski (hig. kāwāshihō), j. kāgmi -(gābúzēbu), j.sulī - (kābusíbu), tj. dosłownie &quot;wysłannik/komisarz Jego Cesarskiej Mości. Obie wyspy posiadają autonomiczne parlamenty regionalne. Natomiast na wyspach Wēyu-jiúsók istnieje urząd komisarza ds. Wysp (jiúsók-kómimzán), reprezentujący w zgromadzeniu prowincjonalnym prowincji Sâfu interesy mieszkańców Wysp. Na większości wysp Wēyu powiaty noszą tradycyjną nazwę, wywodzącą się jeszcze z czasów królestw feudalnych, ánu/umu/ómu lub, na wyspie Kôso, sŏ (por. hig. sām). Na samym archipelagu 13 maja 2018 r. odbyło się referendum, w którym mieszkańcy mieli się opowiedzieć za tym, czy chcą,by archipelag był dalej częścią prowincji Sâfu, czy też oddzielną prowincją. Wedle wstępnych wyników z wieczora tegoż dnia i popołudnia 14 maja 61% mieszkańców zagłosowało za pozostaniem w prowincji Sâfu. Jeśli większość zdecydowałaby o wybraniu tej drugiej,nowa prowincja powstałaby do wiosny 2020 r. 17 maja ogłoszono oficjalne wyniki, zgodnie z którymi za pozostaniem wysp w składzie Sâfu głosowało 60,7% uczestników referendum.<br /> Miejscowości dzieli się na pięć podstawowych rodzajów : stołeczne (gānkìn)- jedynie Kūchyì, prowincjonalne (stolice prowincji)- gaìkìn/ gaìcó, wśród których wyróżniamy moyó- tzw. &quot;tradycyjne miasta&quot;, administracyjne stolice prowincji pełniące tę rolę od dawna, tj. od XIX wieku i taek'yó- &quot;wybudowane potem&quot;- dość nowe ośrodki, czasem mniejsze od innych miast danej prowincji, jest ich jedynie kilka. Prócz gānkìn, moyó, i taek'yó, wyróżnia się również natâ, miasteczka nieprzekraczające 25 000 mieszkańców, a jest ich 731. Istnieje ponadto 35 205 wsi (stan na lipiec 2018 r.), co wynika z łączenia wielu przyległych wsi w scalone jednostki administracyjne, mimo, że często są one od siebie oddalone. Taką politykę centralizacji ośrodków wiejskich i tworzenia dużych zakładów gospodarczych zaniechano w latach 80. XX w., mimo to, do dziś wiele dawnych jednostek pozabawionych jest praw ośrodka wiejskiego. Najwięcej wsi znajduje się w prowincji Yōsógō, zaś najmniej w Gāngal.<br /> W kraju wyróżnia się cztery główne pasy osadnictwa (chilimin) skupiające największe metropolie: Wybrzeża, Nizin, Wyżyn Środkowych i Morza Środkowego oraz Ścianę Wschodnią. Najbardziej zurbanizowany jest pas Wybrzeża, zwany potocznie Długą Siecią (Tchukmagì) z racji licznych kanałów i zatok</div>

Igor1998 https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Higania&diff=27300 2019-03-21T00:26:39Z

<p>Igor1998: /* Demografia */</p> <hr /> <div>'''Higania''' (hig.- Higān hēkkì- Cesarstwo Higanii)- państwo położone w południowej części Esakaru, na wybrzeżu Morza Szmaragdowego. Powierzchnia państwa wynosi 493 000 km². Higania jest monarchią parlamentarną i demokracją.<br /> Położenie Edytuj<br /> Kraj leży nad Morzem Szmaragdowym (Maoji- samú), wybrzeże higanijskie jest poprzecinane licznymi kanałami stworzonymi przez człowieka, jak i naturalnymi fiordami, występuje też wybrzeże klifowe i szkierowe. Z powodu licznych zatok wcinających się w wybrzeże i żłobiących skały przez tysiące lat, Higania może poszczycić się liczbą ponad 700 wysp. Państwo jest położone niemal w 1/3 na wyspach. Największe z nich to: Cheinok-sók, Ai-sók, Ashu-sók i Gāhi-sók. Na wyspie Shikiôk-sók znajduje się stolica cesarstwa- Kūchyì. Liczne wyspy, częstokroć słabo zaludnione, zwłaszcza na zachodzie, są bogate w grzyby i leśne owoce, istnieje też różnorodna fauna reprezentująca ssaki, gady, ptaki i płazy. Słynne są higańskie klify na zachodnim wybrzeżu, zwłaszcza w prowincji Hēgyū.<br /> Na północ od wybrzeża znajduje się pas Nizin (suwaudaitó/ suwausām), na których w przeszłości popularna byłą uprawa zbóż i wypas bydła. Obecnie, w dobie rozwoju nowoczesnego przemysłu, z racji na dogodne warunki, powstaje tu najwięcej w całej Higanii nowoczesnych zakładów np. high-tech. To ten teren na przestrzeni dziejów stanowił zawsze obszar najbardziej zaciekłych walk wielkich rodów. Na północy kraju znajdują się wyżyny (hadaitó/ hasām) z dużą ilością lasów i jezior, np. sztucznie poszerzone kanałami jezioro Náciu, gdzie uprawia się powszechnie żeglarstwo, czy windsurfing. Na północnym zachodzie, w prowincjach Sūdoì i Hēzó, przy granicy z Królestwem Taozamii, leży płaskowyż Kaó. Liczne są tam jeziorka wytopiskowe i morenowe i lasy mieszane z przewagą brzóz i wiązów.<br /> '''<br /> == Ustrój polityczny ==<br /> '''<br /> <br /> <br /> Higania to monarchia parlamentarna, z rządem wybieranym w powszechnych wyborach parlamentarnych co 5 lat. Na czele rządu stoi kanclerz powoływany przez cesarza. Cesarz będący symbolem państwowości oraz strzegący jedności i suwerenności kraju, pozostaje bezspornym symbolem jednoczącym wszystkich Higańczyków.<br /> <br /> Parlament (Hōssadó) składa się z dwóch izb: wyższej, czyli Hanaróh (tłumaczonej przeważnie jako Izba Parów lub Lordów), w której skład wchodzą przedstawiciele arystokracji- wyższej (esèhhi) oraz średniej (kóhi) i drobnej szlachty (saióhi), a także przedstawicieli duchowieństwa, gubernatorów cesarskich (ds. terytoriów specjalnych- hētaikimó/ saicyihētaikimo) i kanclerzy dziedzicznych księstw koronnych( táhayakósó) : Sawaó, Kaiwaó, Bakici i Abāshii; oraz izby niższej (Gaiciróh), gdzie zasiadają posłowie (yubá) demokratycznie wybrani przez społeczeństwo. W izbie wyższej zasiada 300 deputowanych, zaś w niższej 240, co daje łączną ilość 540 parlamentarzystów. Pierwsze obrady parlamentu po wyborach zwołuje cesarz. Powoływany jest na nich gabinet (gaochin), w wypadku zaś niesformowania gabinetu monarcha daje kanclerzowi czas na jego sformowanie przez 3 tygodnie. Jeśli do tego czasu szef rządu nie utworzy gabinetu, cesarz zarządza nowe wybory.<br /> <br /> '''<br /> == Scena polityczna ==<br /> ''' <br /> Od czasów starożytnych władze na terenie państewek higańskich (mahó) sprawowali hórai, toczący między sobą nieustanne walki i próbujący powiększyć swe posiadłości. W wyniku reform rodu Lāsó, a potem wzrostu wpływu mieszczaństwa i kolejnych powstań chłopów wspieranych częstokroć przez obszarników, ustabilizował się na lata system polityczny Higanii. Ten ład zburzył dopiero najazd konfederacji ludów laughijskiich (Lâughi, hig. Lóhìi) w IX w. n.e. oraz imperium rewahijskiego (Raewwah, hig. Rewū) w II poł X w. na ziemie całego południowego Esakaru i podporządkowanie się nowym porządkom części możnych. Po licznych buntach ludowych i w wyniku rozkładu wewnętrznego imperium straciło kontrolę nad cesarstwem i upadło. Kolejne wieki to system powrotu do neofeudalnych metod rządzenia państwem oraz zapaść gospodarcza po krótkim okresie rozwoju, spowodowana dyskryminacją kupiectwa i ogólnie rzecz ujmując, mieszczaństwa. Na początku XVII w. narodził się ruch Wа̄nen (w wolnym tłumaczeniu &quot; (cesarscy) słudzy światła&quot;, czy też &quot;ludzie Cesarskiego Majestatu&quot;. Młoda elita drobnych i średnich rodów szlacheckich ponownie dała znać o sobie i chciała przejąć władzę w swe ręce. Wystąpili oni z programem ambitnych reform, w tym np. przywrócenia funkcjonowania kraju na podstawie m.in. Statutu z Waegì. Kolejne lata to trudne wdrażanie i umacnianie się systemu parlamentarnego opartego na oligarchii, a od XX w. w wyniku nowych, antyfeudalnych idei i nieudanych zamachów stanu, które skompromitowały murszejącą arystokrację, następuje przebudowa kraju w myśl idei wolnościowych i demokratycznych.<br /> Obecnie partie polityczne (seulá) funkcjonują wg ustawy z dnia 7 maja 1949 r. , która głosi &quot;wolność zakładania partii i ugrupowań politycznych o dowolnej orientacji politycznej, chyba, że postulaty przez nie głoszone, symbole je reprezentujące, czy zasady członkowstwa, są niezgodne z prawem&quot;. Te ograniczenia reguluje dalsza treść ustawy.<br /> Higańskie partie polityczne: Edytuj<br /> w Parlamencie Higanii (oficj. Higān-Sāwākkì- hishi/ pot. Higān-hōssadó)<br /> Partia rządząca: Ośrodek Ludowy (Sāwāi Kìbān)- Hanaróh- 131 parów i 10 przedstawicieli cesarskich i kanclerzy księstw koronnych , Gaiciróh- 115 posłów;<br /> Partie koalicyjne: Akcja Ludowo-Demokratyczna (Bói-sakyo-unā)- Hanaróh- brak, Gaiciróh- 5 posłów;<br /> Unia Mieszczańsko-Rolnicza (Kìnhó-huáódā)- Hanaróh- 1 par; Gaiciróh-brak<br /> Opozycja:<br /> Rada Wolności i Demokracji (Sará lei Mecāi-hó)- Hanaróh- 59 parów 1 przedstawiciel cesarski, Gaiciróh- 51 posłów;<br /> Wspólnota Dobra i Sprawiedliwości (Sōmu-cyiē-odó)- Hanaróh- 31 parów, Gaiciróh- 24 posłów<br /> Liga Niebiańska (Pāseigó)- Hanaróh-15 parów, Gaiciróh- 15 posłów<br /> Zrzeszenie Regionalno-Demokratyczne (Lēwu-menzó-rē)- Hanaróh- 7 parów, Gaiciróh-11 posłów<br /> Partia Socjalna (Dēnkaì)- Hanaróh- 3 parów, Gaiciróh- 10 posłów<br /> Kongres Lewicy Higanii (Higān-rēpu-kyásō)- Hanaróh- brak, Gaiciróh- 5 posłów<br /> Posłowie niezrzeszeni: Hanaróh- 23 (43 łącznie z duchownymi), Gaiciróh- 4 posłów<br /> Partie i ugrupowania pozaparlamentarne (Hōssadó-kamu/ Hōssadó-komikai):<br /> <br /> <br /> == '''Demografia''' ==<br /> <br /> <br /> '''Język'''<br /> <br /> Na terenie Higanii dominuje język higański (''Higān jēta''), jest to język urzędowy kraju. Według Narodowego Spisu Powszechnego (Sāsāwāi Kómdùh) z 2014 w tym języku mówi ok. 94% mieszkańców kraju. Często jednak w spisach lokalnych wlicza się użytkowników języków sulī i kāgmi oraz grupę języków wēyu z wysp Wēyu-jiúsók, które z reguły są uznawane za dialekty higańskiego, choć istnieją miedzy nimi, a higańskim znaczące różnice, przypuszcza sie nawet, ze w przypadku języków sulī i kāgmi, to one mogą być bliższe prahigańskiemu niż zmieniona, głównie przez wkład języków mianijskich, kontynentalna wersja higańskiego. W kraju mieszkają także użytkownicy tzw. językó (maó)kómi- pierwszych mieszkańców. Ludność autochtoniczna północnych obszarów kraju do dziś posługuje się językami mianijskimi, a także, na wschodnim wybrzeżu, seē, gau i ripī. Ponadto mieszka niewielka populacja użytkowników osō (j.hig.- wuzó), kilungijskiego i tamnijskich. Łączny procent języków nie-higańskich (wyjąwszy należące do higańskiej grupy językowej) łacznie wynosi, zależnie od szacunku, od 5 do 2,5%<br /> Język higański może się poszczycić historią liczącą blisko 3500 lat, to wtedy zaczęły kształtować sie pierwsze dialekty higańskie, głównie na Centralnym Wybrzeżu i części Wyżyn. Jednoczenie ziem higańskich pod władzą cesarza sprzyjało unifikacji językowej- nowa mowa szybko wypierała dawne dialekty, głównie w stolicach, gdzie w urzędach tolerowano tylko język urzędowy, oparty na dialekcie z okolic dawnej stolicy, Ladōi, a więc dialektu sagō.<br /> Tworzona od zamierzchłych czasów bogata literatura higańska sprzyjała promocji języka urzędowego, choć wiele tzw. wierszy nánaka- krótkich utworów opisujących przyrodę i życie na wsi, układanych przez lokalnych, niezależnych twórców, było tworzonych w regionalnych dialektach. Często czerpały one z języków maókómi, czyli w głębi kraju i na wschodzie głównie mianijskich, a na wybrzeżu wypartych najwcześniej języków ripei (ripī) i tzw. Morza Południowego. Ponadto wiele terminów w zachodnich prowincjach, zwłaszcza na określenie narzędzi, zawodów, czy nazw osad, zapożyczano słowa pochodzenia tamnijskiego, a od ok. V w. n.e. także i osońskiego, więc głównie kilungijskiego, z racji handlu i kontaktów z osadnikami osońskimi i tamnijskimi autochtonami.<br /> Z racji swego homofonicznego charakteru pismo higańskie, oparte na znakach klinowych, rozwiązało ów problem poprzez graficzne przedstawienie danego pojęcia, myśli, czy przedmiotu w postaci obrazka. W podobny sposób możemy prześledzić dzieje znaków chińskich, egipskich hieroglifów, czy sumeryjskiego pisma klinowego. Na przestrzeni dziejów oraz dzieki licznym reformom pisma, jak w III w. n.e, VII i XII, znaki stawały się łatwiej rozróżnialne. Znaki w gruncie rzeczy składają się z połączenia bardzo licznej, choć określonej liczby kresek (dói), na których oparty jest każdy znak i które łatwo można zapisać rylcem, pędzlem, czy dziś, długopisem. Niektóre znaki symbolizujące złożone pojęcia, czy procesy, powstały przez połączenie dwóch znaków, wkompowania jednego lub kilku w jeden, możliwe jest też połaczenie ich za pomocą poziomej kreski, tzw. łącznika (wánai). <br /> <br /> '''Religia''' <br /> <br /> Narodową, rdzenną religią wyznawaną przez Higańczyków jest kácya, zwana też risē (zależnie od czytania), w którą wierzy obecnie niespełna 15-25 % mieszkańców Higanii, ale w ostatnim spisie powszechnym z 2014 r. wiarę zadeklarowało 74 % obywateli. Kácya się na uznawaniu za bóstwa (ūbi) otaczającej nas natury, przedmiotów, czy konkretnych osób i władców, co ma odzwierciedlenie w higańskim kultu cesarza jako potomka bogów. Według kacjanistów wszystko nosi w sobie pierwiastek boski (zaô) i dzięki niemu może z błogosławieństwem bóstw tworzyć wspólnie świat duchowy (kān), będący odbiciem Niebios na ziemi. Higańczycy czczą ciała niebieskie- Słońce, księżyc, gwiazdy i komety, uważając je za boskich posłańców, rośliny, zwierzęta, wodę i ziemię. To echa dawnej, szamanistycznej formy wierzeń. Powszechnym kultem czci się także duchy przodków, w tym przodków cesarzy (wābó) i rodziny (sekobó/sekomuà). Popularna jest wiara w demony (óchimi) i duchy lasu (muióchi), czy strażników domu (dêóchimi/juná). Najważniejszymi świątyniami są: stołeczne Amoke i Kisó, a także mniejsza Hâsó oraz Dódo w prowincji Akìru w mieście Nìgai , Sei w Sagō i Chyúmin'ê w Amajó w prow. Shúk.<br /> Drugą co do popularności religią jest chrześcijaństwo (hig. Shihânwāyó/ Gaóliwāyó, dosł. &quot;wielki, niebiański chram&quot;), które wyznaje 21 % społeczeństwa, więc ok. 19,7 mln osób. Przybyło tu najprawdopodobniej w I poł. VI w. za sprawą misjonarzy orokijskich i pustelników tamnijskich. Najważniejsze odłamy to Wielki Kościół Ducha Higanii (Higān-kemó Hân Shiwāyó), rzymskokatolicyzm i luteranizm, wyznaje się tu też pentekostalizm, kalwinizm, prawosławie, chrześcijaństwo orokijskie, tammijskie i lokalne odłamy. Największą w świątynią chrześcjańską w kraju jest katedra Minrì Kuē Kānshihânwāyó w Kūchyì należąca do Wielkiego Kościoła Ducha Higanii, ponadto istnieją liczne sanktuaria i obiekty kultu będące miejscem licznych pielgrzymek higańskich i zagranicznych chrześcijan.<br /> W Higanii inne wyznania, jak szamanizm ( isèn- 87 000 wiernych), skupiający zarówno Higańczyków i mniejszości narodowe, czy religie morza popularne na całym płd. wybrzeżu Esakaru (65 430 wiernych) oraz inne kulty lokalne, asaō z Królestwa Chan' ō,hinduizm, buddyzm i islam (łącznie 28 000), są już raczej niszowe i nie odgrywają znaczącej roli w życiu religijnym kraju. Wszystkie jednak są objęte opieką rządowe wg ustaw gwarantujących wolność religijną z 1897, 1915 i 1967 r. Obecnie rola religii w życiu publicznym spada, sama kácya jest jednak wciąż religią narodową i kultywowaną przez dom cesarski, wielu urzędników i prominentnych działaczy i łączy Higańczyków, dając im poczucie narodowej jedności i dumy.<br /> <br /> '''Społeczeństwo''' <br /> Higańczycy są z natury narodem pokojowym, związanym z lokalną przyrodą i tradycją, wierni ideałom antycznych filozofii i swej religii- kácyi. Zachowuje się wiele z tradycji rodzimej religii, nawet jeśli się jest wyznania chrześcijańskiego, czy niewierzącym- zwłaszcza rytuał zaślubin i obrzędy pogrzebowe. Społeczeństwo higańskie oparło się w większości, nie licząc rzecz jasna wielkich metropolii, a zwłaszcza Kūchyì, trendom globalizacji i konsumpcjonizmu. Popularne są w kraju rodzinne wycieczki na wieś i do okolicznych lasów, zwłaszcza na północ kraju, która od początku XXI w. przeżywa swoisty renesans turystyczny. Żywy jest szacunek do historii, słowa pisanego, narodowych poematów i kronik. Higańczyk to jednostka służąca narodowi, nigdy odwrotnie i u wielu ludzi żadne antyczne i współczesnie idee nie zmieniły takiego myślenia. Oczywiście, świetnie zauważalny jest także kult panującego cesarza, a także przodków Domu Cesarskiego oraz wielkich reformatorów, uczonych, kanclerzy i filozofów. Całe higańskie społeczeństwo powiązane jest ze sobą nieformalną siecią powiązań, wywodzącą się jeszcze z czasów feudalnych, zwaną tódami- dosł. &quot;system pokłonów&quot; od gestu czynionego przez wasali wobec seniorów. Przejawia się to np. w do dziś trwającej nieufności środowisk finansjery, w średniej wielkości miejscowościach wciąż wywodzącej się z dawnej elity mieszczańskiej, do tradycyjnych środowisk robotniczych i małomieszczańskich. Strukturę społeczną kraju zmienia obecnie, choć niewielka, to regularna imigracja mieszkańców krajów uboższych płd. Esakaru, jak Senagamii, czy płd. Kandanii, a także napływ inwestorów z krajów osońskich- Kilungii, Karenii, Laudonii i Osonii oraz Rodanii, Haobanii, Orokii, Chan'ō, Taozanii i Amuzonii. Trwa także migracja wielu młodych Higańczyków , np. do Amuzonii, oferującej tańsze studia i równie dobrze co w Higanii płatną pracę, np. w zakładach high-tech, elektrowniach wodnych, czy przy renowacji zabytków tamtejszej kultury. Jednocześnie kolejne rządy starają się zachęcić Higańczyków do pozostania w kraju i zwiększenia się przyrostu naturalnego, powoli w ostatnich latach malejącego.<br /> <br /> '''Narodowości''' <br /> <br /> Większość ludności Higanii stanowią Higańczycy (96%), w tym mieszkańcy wysp Kāgany i Surêi oraz Wēyu-jiúsók, blisko spokrewnieni z kontynentalnymi mieszkańcami kraju, należący do tej samej rodziny językowej. Narodowość tytularna to przedstawiciele rasy mongoloidalnej. W wyniku wielowiekowej koegzystencji z ludami mianijskimi, na wschodzie i północy kraju wielu ludzi posiada nieco ciemniejszy odcień skóry, zaś na zachodzie w wyniku wpływu ludów tamnijskich i osonijskich nieco mniej rozwiniętą tzw. fałdę mongolską, a czasem jej brak oraz nierzadko falowane lub kręcone włosy. Mniejszości etniczne to stanowiące 2,2 % (2014 r.) &quot;ludy Morza Szmaragdowego&quot;: Koe, Mī i Ripijczycy. 1,2 % to narodowa mniejszość taozamijska i pomniejsze ludy i narodowości pochodzenia tamnijskiego, 0, 3% stanowią obecne w Higanii narodowości Osō, głównie Kilungijczycy (0,2 %), Osonijczycy (0,08%), Kareńczycy (0,01%) i inni (0,01%, głównie Laudończycy i Niputyjczycy). Reszta, 0,3 % to przeważnie ludy mianijskie, a także mniejszości z sąsiednich krajów leżących nad Morzem Szmaragdowym, jak ludy Kimmā (hig. Gaibó) oraz Mé (Nou) i Kege pochodzenia naukenijskiego. Ponadto w kraju mieszka wzrastająca już ilość nielegalnie zatrudnionych imigrantów, jak Kandanijczycy, kandanijskie mniejszości narodowe i Sanagamijczycy z płd. wsch. Esakaru, a także Lubijczycy, Kerejczycy, Kurumijczycy i Dahenijczycy. Administracja skutecznie walczy ze zjawiskiem powstawania gett na przedmieściach stolic, lecz brak rejestracji i zakwaterowania oraz wysoka przestępczość wpływają na złą opinię tych imigrantów ekonomicznych wśród higańskiego społeczeństwa. Wszystkie mniejszości narodowe i etniczne mają zagwarantowaną swobodę rozwoju i kultywowania tradycji, języka i wiary na podstawie kilku artykułów Konstytucji i dokumentów wydanych na przestrzeni wieków.<br /> <br /> <br /> '''<br /> == Podział administracyjny Higanii ==<br /> '''<br /> <br /> == Tekst nagłówka ==<br /> <br /> Higania jest podzielona na prowincje (gaì), te z kolei podzielone są na powiaty (sām), w prowincjach Sâfu i Cibān tradycyjnie określane jako lewu, zaś w Yōsógō, Lóhi i Kiricyā- reu lub gau. Urzędnikiem reprezentującym rząd w prowincji jest gubernator/prefekt (kirahzán, daw. gaohóshihō, gaogāngaìi/zán. Na czele powiatu stoi zaś starosta, zwany kusāmhō. Odpowiedzialny jest on za sprawy podatkowe, utrzymywanie formacji powiatowych, tj. policji, straży miejskiej, drogowej i służb ratowniczych, za przeznaczanie funduszy na utrzymanie środków komunikacji miejskiej i zabytków. Odpowiedzialność za policję, fundusze przeznaczone na turystykę, służbę zdrowia i funkcjonowanie urzędów spoczywa na prefekturze (prefekcie i jego urzędnikach) odpowiadających przed rządem centralnym. Prócz zwykłych prowincji, istnieje także Specjalny Region Administracyjny Wysp Kāgana i Surêi (hig. Kāgana we Surêi Lóchúshó), kāgmi (Kāk(u)mi é Súri Bucoishì), sulī (Kākāma bu Sulī Rucaisí). Na czele Terytorium nie stoi gubernator prowincji, lecz specjalny wysłannik cesarza - gubernator cesarski (hig. kāwāshihō), j. kāgmi -(gābúzēbu), j.sulī - (kābusíbu), tj. dosłownie &quot;wysłannik/komisarz Jego Cesarskiej Mości. Obie wyspy posiadają autonomiczne parlamenty regionalne. Natomiast na wyspach Wēyu-jiúsók istnieje urząd komisarza ds. Wysp (jiúsók-kómimzán), reprezentujący w zgromadzeniu prowincjonalnym prowincji Sâfu interesy mieszkańców Wysp. Na większości wysp Wēyu powiaty noszą tradycyjną nazwę, wywodzącą się jeszcze z czasów królestw feudalnych, ánu/umu/ómu lub, na wyspie Kôso, sŏ (por. hig. sām). Na samym archipelagu 13 maja 2018 r. odbyło się referendum, w którym mieszkańcy mieli się opowiedzieć za tym, czy chcą,by archipelag był dalej częścią prowincji Sâfu, czy też oddzielną prowincją. Wedle wstępnych wyników z wieczora tegoż dnia i popołudnia 14 maja 61% mieszkańców zagłosowało za pozostaniem w prowincji Sâfu. Jeśli większość zdecydowałaby o wybraniu tej drugiej,nowa prowincja powstałaby do wiosny 2020 r. 17 maja ogłoszono oficjalne wyniki, zgodnie z którymi za pozostaniem wysp w składzie Sâfu głosowało 60,7% uczestników referendum.<br /> Miejscowości dzieli się na pięć podstawowych rodzajów : stołeczne (gānkìn)- jedynie Kūchyì, prowincjonalne (stolice prowincji)- gaìkìn/ gaìcó, wśród których wyróżniamy moyó- tzw. &quot;tradycyjne miasta&quot;, administracyjne stolice prowincji pełniące tę rolę od dawna, tj. od XIX wieku i taek'yó- &quot;wybudowane potem&quot;- dość nowe ośrodki, czasem mniejsze od innych miast danej prowincji, jest ich jedynie kilka. Prócz gānkìn, moyó, i taek'yó, wyróżnia się również natâ, miasteczka nieprzekraczające 25 000 mieszkańców, a jest ich 731. Istnieje ponadto 35 205 wsi (stan na lipiec 2018 r.), co wynika z łączenia wielu przyległych wsi w scalone jednostki administracyjne, mimo, że często są one od siebie oddalone. Taką politykę centralizacji ośrodków wiejskich i tworzenia dużych zakładów gospodarczych zaniechano w latach 80. XX w., mimo to, do dziś wiele dawnych jednostek pozabawionych jest praw ośrodka wiejskiego. Najwięcej wsi znajduje się w prowincji Yōsógō, zaś najmniej w Gāngal.<br /> W kraju wyróżnia się cztery główne pasy osadnictwa (chilimin) skupiające największe metropolie: Wybrzeża, Nizin, Wyżyn Środkowych i Morza Środkowego oraz Ścianę Wschodnią. Najbardziej zurbanizowany jest pas Wybrzeża, zwany potocznie Długą Siecią (Tchukmagì) z racji licznych kanałów i zatok</div>

Igor1998 https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Higania&diff=27299 2019-03-21T00:25:10Z

<p>Igor1998: 2</p> <hr /> <div>'''Higania''' (hig.- Higān hēkkì- Cesarstwo Higanii)- państwo położone w południowej części Esakaru, na wybrzeżu Morza Szmaragdowego. Powierzchnia państwa wynosi 493 000 km². Higania jest monarchią parlamentarną i demokracją.<br /> Położenie Edytuj<br /> Kraj leży nad Morzem Szmaragdowym (Maoji- samú), wybrzeże higanijskie jest poprzecinane licznymi kanałami stworzonymi przez człowieka, jak i naturalnymi fiordami, występuje też wybrzeże klifowe i szkierowe. Z powodu licznych zatok wcinających się w wybrzeże i żłobiących skały przez tysiące lat, Higania może poszczycić się liczbą ponad 700 wysp. Państwo jest położone niemal w 1/3 na wyspach. Największe z nich to: Cheinok-sók, Ai-sók, Ashu-sók i Gāhi-sók. Na wyspie Shikiôk-sók znajduje się stolica cesarstwa- Kūchyì. Liczne wyspy, częstokroć słabo zaludnione, zwłaszcza na zachodzie, są bogate w grzyby i leśne owoce, istnieje też różnorodna fauna reprezentująca ssaki, gady, ptaki i płazy. Słynne są higańskie klify na zachodnim wybrzeżu, zwłaszcza w prowincji Hēgyū.<br /> Na północ od wybrzeża znajduje się pas Nizin (suwaudaitó/ suwausām), na których w przeszłości popularna byłą uprawa zbóż i wypas bydła. Obecnie, w dobie rozwoju nowoczesnego przemysłu, z racji na dogodne warunki, powstaje tu najwięcej w całej Higanii nowoczesnych zakładów np. high-tech. To ten teren na przestrzeni dziejów stanowił zawsze obszar najbardziej zaciekłych walk wielkich rodów. Na północy kraju znajdują się wyżyny (hadaitó/ hasām) z dużą ilością lasów i jezior, np. sztucznie poszerzone kanałami jezioro Náciu, gdzie uprawia się powszechnie żeglarstwo, czy windsurfing. Na północnym zachodzie, w prowincjach Sūdoì i Hēzó, przy granicy z Królestwem Taozamii, leży płaskowyż Kaó. Liczne są tam jeziorka wytopiskowe i morenowe i lasy mieszane z przewagą brzóz i wiązów.<br /> '''<br /> == Ustrój polityczny ==<br /> '''<br /> <br /> <br /> Higania to monarchia parlamentarna, z rządem wybieranym w powszechnych wyborach parlamentarnych co 5 lat. Na czele rządu stoi kanclerz powoływany przez cesarza. Cesarz będący symbolem państwowości oraz strzegący jedności i suwerenności kraju, pozostaje bezspornym symbolem jednoczącym wszystkich Higańczyków.<br /> <br /> Parlament (Hōssadó) składa się z dwóch izb: wyższej, czyli Hanaróh (tłumaczonej przeważnie jako Izba Parów lub Lordów), w której skład wchodzą przedstawiciele arystokracji- wyższej (esèhhi) oraz średniej (kóhi) i drobnej szlachty (saióhi), a także przedstawicieli duchowieństwa, gubernatorów cesarskich (ds. terytoriów specjalnych- hētaikimó/ saicyihētaikimo) i kanclerzy dziedzicznych księstw koronnych( táhayakósó) : Sawaó, Kaiwaó, Bakici i Abāshii; oraz izby niższej (Gaiciróh), gdzie zasiadają posłowie (yubá) demokratycznie wybrani przez społeczeństwo. W izbie wyższej zasiada 300 deputowanych, zaś w niższej 240, co daje łączną ilość 540 parlamentarzystów. Pierwsze obrady parlamentu po wyborach zwołuje cesarz. Powoływany jest na nich gabinet (gaochin), w wypadku zaś niesformowania gabinetu monarcha daje kanclerzowi czas na jego sformowanie przez 3 tygodnie. Jeśli do tego czasu szef rządu nie utworzy gabinetu, cesarz zarządza nowe wybory.<br /> <br /> '''<br /> == Scena polityczna ==<br /> ''' <br /> Od czasów starożytnych władze na terenie państewek higańskich (mahó) sprawowali hórai, toczący między sobą nieustanne walki i próbujący powiększyć swe posiadłości. W wyniku reform rodu Lāsó, a potem wzrostu wpływu mieszczaństwa i kolejnych powstań chłopów wspieranych częstokroć przez obszarników, ustabilizował się na lata system polityczny Higanii. Ten ład zburzył dopiero najazd konfederacji ludów laughijskiich (Lâughi, hig. Lóhìi) w IX w. n.e. oraz imperium rewahijskiego (Raewwah, hig. Rewū) w II poł X w. na ziemie całego południowego Esakaru i podporządkowanie się nowym porządkom części możnych. Po licznych buntach ludowych i w wyniku rozkładu wewnętrznego imperium straciło kontrolę nad cesarstwem i upadło. Kolejne wieki to system powrotu do neofeudalnych metod rządzenia państwem oraz zapaść gospodarcza po krótkim okresie rozwoju, spowodowana dyskryminacją kupiectwa i ogólnie rzecz ujmując, mieszczaństwa. Na początku XVII w. narodził się ruch Wа̄nen (w wolnym tłumaczeniu &quot; (cesarscy) słudzy światła&quot;, czy też &quot;ludzie Cesarskiego Majestatu&quot;. Młoda elita drobnych i średnich rodów szlacheckich ponownie dała znać o sobie i chciała przejąć władzę w swe ręce. Wystąpili oni z programem ambitnych reform, w tym np. przywrócenia funkcjonowania kraju na podstawie m.in. Statutu z Waegì. Kolejne lata to trudne wdrażanie i umacnianie się systemu parlamentarnego opartego na oligarchii, a od XX w. w wyniku nowych, antyfeudalnych idei i nieudanych zamachów stanu, które skompromitowały murszejącą arystokrację, następuje przebudowa kraju w myśl idei wolnościowych i demokratycznych.<br /> Obecnie partie polityczne (seulá) funkcjonują wg ustawy z dnia 7 maja 1949 r. , która głosi &quot;wolność zakładania partii i ugrupowań politycznych o dowolnej orientacji politycznej, chyba, że postulaty przez nie głoszone, symbole je reprezentujące, czy zasady członkowstwa, są niezgodne z prawem&quot;. Te ograniczenia reguluje dalsza treść ustawy.<br /> Higańskie partie polityczne: Edytuj<br /> w Parlamencie Higanii (oficj. Higān-Sāwākkì- hishi/ pot. Higān-hōssadó)<br /> Partia rządząca: Ośrodek Ludowy (Sāwāi Kìbān)- Hanaróh- 131 parów i 10 przedstawicieli cesarskich i kanclerzy księstw koronnych , Gaiciróh- 115 posłów;<br /> Partie koalicyjne: Akcja Ludowo-Demokratyczna (Bói-sakyo-unā)- Hanaróh- brak, Gaiciróh- 5 posłów;<br /> Unia Mieszczańsko-Rolnicza (Kìnhó-huáódā)- Hanaróh- 1 par; Gaiciróh-brak<br /> Opozycja:<br /> Rada Wolności i Demokracji (Sará lei Mecāi-hó)- Hanaróh- 59 parów 1 przedstawiciel cesarski, Gaiciróh- 51 posłów;<br /> Wspólnota Dobra i Sprawiedliwości (Sōmu-cyiē-odó)- Hanaróh- 31 parów, Gaiciróh- 24 posłów<br /> Liga Niebiańska (Pāseigó)- Hanaróh-15 parów, Gaiciróh- 15 posłów<br /> Zrzeszenie Regionalno-Demokratyczne (Lēwu-menzó-rē)- Hanaróh- 7 parów, Gaiciróh-11 posłów<br /> Partia Socjalna (Dēnkaì)- Hanaróh- 3 parów, Gaiciróh- 10 posłów<br /> Kongres Lewicy Higanii (Higān-rēpu-kyásō)- Hanaróh- brak, Gaiciróh- 5 posłów<br /> Posłowie niezrzeszeni: Hanaróh- 23 (43 łącznie z duchownymi), Gaiciróh- 4 posłów<br /> Partie i ugrupowania pozaparlamentarne (Hōssadó-kamu/ Hōssadó-komikai):<br /> <br /> <br /> == Demografia ==<br /> '''Tekst tłustą czcionką'''<br /> <br /> '''Język'''<br /> Na terenie Higanii dominuje język higański (Higān jēta), jest to język urzędowy kraju. Według Narodowego Spisu Powszechnego (Sāsāwāi Kómdùh) z 2014 w tym języku mówi ok. 94% mieszkańców kraju. Często jednak w spisach lokalnych wlicza się użytkowników języków sulī i kāgmi oraz grupę języków wēyu z wysp Wēyu-jiúsók, które z reguły są uznawane za dialekty higańskiego, choć istnieją miedzy nimi, a higańskim znaczące różnice, przypuszcza sie nawet, ze w przypadku języków sulī i kāgmi, to one mogą być bliższe prahigańskiemu niż zmieniona, głównie przez wkład języków mianijskich, kontynentalna wersja higańskiego. W kraju mieszkają także użytkownicy tzw. językó (maó)kómi- pierwszych mieszkańców. Ludność autochtoniczna północnych obszarów kraju do dziś posługuje się językami mianijskimi, a także, na wschodnim wybrzeżu, seē, gau i ripī. Ponadto mieszka niewielka populacja użytkowników osō (j.hig.- wuzó), kilungijskiego i tamnijskich. Łączny procent języków nie-higańskich (wyjąwszy należące do higańskiej grupy językowej) łacznie wynosi, zależnie od szacunku, od 5 do 2,5%<br /> Język higański może się poszczycić historią liczącą blisko 3500 lat, to wtedy zaczęły kształtować sie pierwsze dialekty higańskie, głównie na Centralnym Wybrzeżu i części Wyżyn. Jednoczenie ziem higańskich pod władzą cesarza sprzyjało unifikacji językowej- nowa mowa szybko wypierała dawne dialekty, głównie w stolicach, gdzie w urzędach tolerowano tylko język urzędowy, oparty na dialekcie z okolic dawnej stolicy, Ladōi, a więc dialektu sagō.<br /> Tworzona od zamierzchłych czasów bogata literatura higańska sprzyjała promocji języka urzędowego, choć wiele tzw. wierszy nánaka- krótkich utworów opisujących przyrodę i życie na wsi, układanych przez lokalnych, niezależnych twórców, było tworzonych w regionalnych dialektach. Często czerpały one z języków maókómi, czyli w głębi kraju i na wschodzie głównie mianijskich, a na wybrzeżu wypartych najwcześniej języków ripei (ripī) i tzw. Morza Południowego. Ponadto wiele terminów w zachodnich prowincjach, zwłaszcza na określenie narzędzi, zawodów, czy nazw osad, zapożyczano słowa pochodzenia tamnijskiego, a od ok. V w. n.e. także i osońskiego, więc głównie kilungijskiego, z racji handlu i kontaktów z osadnikami osońskimi i tamnijskimi autochtonami.<br /> Z racji swego homofonicznego charakteru pismo higańskie, oparte na znakach klinowych, rozwiązało ów problem poprzez graficzne przedstawienie danego pojęcia, myśli, czy przedmiotu w postaci obrazka. W podobny sposób możemy prześledzić dzieje znaków chińskich, egipskich hieroglifów, czy sumeryjskiego pisma klinowego. Na przestrzeni dziejów oraz dzieki licznym reformom pisma, jak w III w. n.e, VII i XII, znaki stawały się łatwiej rozróżnialne. Znaki w gruncie rzeczy składają się z połączenia bardzo licznej, choć określonej liczby kresek (dói), na których oparty jest każdy znak i które łatwo można zapisać rylcem, pędzlem, czy dziś, długopisem. Niektóre znaki symbolizujące złożone pojęcia, czy procesy, powstały przez połączenie dwóch znaków, wkompowania jednego lub kilku w jeden, możliwe jest też połaczenie ich za pomocą poziomej kreski, tzw. łącznika (wánai). <br /> Mapa językowa Higanii<br /> Ewolucja znaków higańskich na przestrzeni dziejów.<br /> '''Religia''' <br /> .Narodową, rdzenną religią wyznawaną przez Higańczyków jest kácya, zwana też risē (zależnie od czytania), w którą wierzy obecnie niespełna 15-25 % mieszkańców Higanii, ale w ostatnim spisie powszechnym z 2014 r. wiarę zadeklarowało 74 % obywateli. Kácya się na uznawaniu za bóstwa (ūbi) otaczającej nas natury, przedmiotów, czy konkretnych osób i władców, co ma odzwierciedlenie w higańskim kultu cesarza jako potomka bogów. Według kacjanistów wszystko nosi w sobie pierwiastek boski (zaô) i dzięki niemu może z błogosławieństwem bóstw tworzyć wspólnie świat duchowy (kān), będący odbiciem Niebios na ziemi. Higańczycy czczą ciała niebieskie- Słońce, księżyc, gwiazdy i komety, uważając je za boskich posłańców, rośliny, zwierzęta, wodę i ziemię. To echa dawnej, szamanistycznej formy wierzeń. Powszechnym kultem czci się także duchy przodków, w tym przodków cesarzy (wābó) i rodziny (sekobó/sekomuà). Popularna jest wiara w demony (óchimi) i duchy lasu (muióchi), czy strażników domu (dêóchimi/juná). Najważniejszymi świątyniami są: stołeczne Amoke i Kisó, a także mniejsza Hâsó oraz Dódo w prowincji Akìru w mieście Nìgai , Sei w Sagō i Chyúmin'ê w Amajó w prow. Shúk.<br /> Drugą co do popularności religią jest chrześcijaństwo (hig. Shihânwāyó/ Gaóliwāyó, dosł. &quot;wielki, niebiański chram&quot;), które wyznaje 21 % społeczeństwa, więc ok. 19,7 mln osób. Przybyło tu najprawdopodobniej w I poł. VI w. za sprawą misjonarzy orokijskich i pustelników tamnijskich. Najważniejsze odłamy to Wielki Kościół Ducha Higanii (Higān-kemó Hân Shiwāyó), rzymskokatolicyzm i luteranizm, wyznaje się tu też pentekostalizm, kalwinizm, prawosławie, chrześcijaństwo orokijskie, tammijskie i lokalne odłamy. Największą w świątynią chrześcjańską w kraju jest katedra Minrì Kuē Kānshihânwāyó w Kūchyì należąca do Wielkiego Kościoła Ducha Higanii, ponadto istnieją liczne sanktuaria i obiekty kultu będące miejscem licznych pielgrzymek higańskich i zagranicznych chrześcijan.<br /> W Higanii inne wyznania, jak szamanizm ( isèn- 87 000 wiernych), skupiający zarówno Higańczyków i mniejszości narodowe, czy religie morza popularne na całym płd. wybrzeżu Esakaru (65 430 wiernych) oraz inne kulty lokalne, asaō z Królestwa Chan' ō,hinduizm, buddyzm i islam (łącznie 28 000), są już raczej niszowe i nie odgrywają znaczącej roli w życiu religijnym kraju. Wszystkie jednak są objęte opieką rządowe wg ustaw gwarantujących wolność religijną z 1897, 1915 i 1967 r. Obecnie rola religii w życiu publicznym spada, sama kácya jest jednak wciąż religią narodową i kultywowaną przez dom cesarski, wielu urzędników i prominentnych działaczy i łączy Higańczyków, dając im poczucie narodowej jedności i dumy.<br /> Społeczeństwo Edytuj<br /> Higańczycy są z natury narodem pokojowym, związanym z lokalną przyrodą i tradycją, wierni ideałom antycznych filozofii i swej religii- kácyi. Zachowuje się wiele z tradycji rodzimej religii, nawet jeśli się jest wyznania chrześcijańskiego, czy niewierzącym- zwłaszcza rytuał zaślubin i obrzędy pogrzebowe. Społeczeństwo higańskie oparło się w większości, nie licząc rzecz jasna wielkich metropolii, a zwłaszcza Kūchyì, trendom globalizacji i konsumpcjonizmu. Popularne są w kraju rodzinne wycieczki na wieś i do okolicznych lasów, zwłaszcza na północ kraju, która od początku XXI w. przeżywa swoisty renesans turystyczny. Żywy jest szacunek do historii, słowa pisanego, narodowych poematów i kronik. Higańczyk to jednostka służąca narodowi, nigdy odwrotnie i u wielu ludzi żadne antyczne i współczesnie idee nie zmieniły takiego myślenia. Oczywiście, świetnie zauważalny jest także kult panującego cesarza, a także przodków Domu Cesarskiego oraz wielkich reformatorów, uczonych, kanclerzy i filozofów. Całe higańskie społeczeństwo powiązane jest ze sobą nieformalną siecią powiązań, wywodzącą się jeszcze z czasów feudalnych, zwaną tódami- dosł. &quot;system pokłonów&quot; od gestu czynionego przez wasali wobec seniorów. Przejawia się to np. w do dziś trwającej nieufności środowisk finansjery, w średniej wielkości miejscowościach wciąż wywodzącej się z dawnej elity mieszczańskiej, do tradycyjnych środowisk robotniczych i małomieszczańskich. Strukturę społeczną kraju zmienia obecnie, choć niewielka, to regularna imigracja mieszkańców krajów uboższych płd. Esakaru, jak Senagamii, czy płd. Kandanii, a także napływ inwestorów z krajów osońskich- Kilungii, Karenii, Laudonii i Osonii oraz Rodanii, Haobanii, Orokii, Chan'ō, Taozanii i Amuzonii. Trwa także migracja wielu młodych Higańczyków , np. do Amuzonii, oferującej tańsze studia i równie dobrze co w Higanii płatną pracę, np. w zakładach high-tech, elektrowniach wodnych, czy przy renowacji zabytków tamtejszej kultury. Jednocześnie kolejne rządy starają się zachęcić Higańczyków do pozostania w kraju i zwiększenia się przyrostu naturalnego, powoli w ostatnich latach malejącego.<br /> Narodowości Edytuj<br /> Większość ludności Higanii stanowią Higańczycy (96%), w tym mieszkańcy wysp Kāgany i Surêi oraz Wēyu-jiúsók, blisko spokrewnieni z kontynentalnymi mieszkańcami kraju, należący do tej samej rodziny językowej. Narodowość tytularna to przedstawiciele rasy mongoloidalnej. W wyniku wielowiekowej koegzystencji z ludami mianijskimi, na wschodzie i północy kraju wielu ludzi posiada nieco ciemniejszy odcień skóry, zaś na zachodzie w wyniku wpływu ludów tamnijskich i osonijskich nieco mniej rozwiniętą tzw. fałdę mongolską, a czasem jej brak oraz nierzadko falowane lub kręcone włosy. Mniejszości etniczne to stanowiące 2,2 % (2014 r.) &quot;ludy Morza Szmaragdowego&quot;: Koe, Mī i Ripijczycy. 1,2 % to narodowa mniejszość taozamijska i pomniejsze ludy i narodowości pochodzenia tamnijskiego, 0, 3% stanowią obecne w Higanii narodowości Osō, głównie Kilungijczycy (0,2 %), Osonijczycy (0,08%), Kareńczycy (0,01%) i inni (0,01%, głównie Laudończycy i Niputyjczycy). Reszta, 0,3 % to przeważnie ludy mianijskie, a także mniejszości z sąsiednich krajów leżących nad Morzem Szmaragdowym, jak ludy Kimmā (hig. Gaibó) oraz Mé (Nou) i Kege pochodzenia naukenijskiego. Ponadto w kraju mieszka wzrastająca już ilość nielegalnie zatrudnionych imigrantów, jak Kandanijczycy, kandanijskie mniejszości narodowe i Sanagamijczycy z płd. wsch. Esakaru, a także Lubijczycy, Kerejczycy, Kurumijczycy i Dahenijczycy. Administracja skutecznie walczy ze zjawiskiem powstawania gett na przedmieściach stolic, lecz brak rejestracji i zakwaterowania oraz wysoka przestępczość wpływają na złą opinię tych imigrantów ekonomicznych wśród higańskiego społeczeństwa. Wszystkie mniejszości narodowe i etniczne mają zagwarantowaną swobodę rozwoju i kultywowania tradycji, języka i wiary na podstawie kilku artykułów Konstytucji i dokumentów wydanych na przestrzeni wieków.<br /> Podział administracyjny Edytuj<br /> <br /> '''Podział administracyjny Higanii'''<br /> == Tekst nagłówka ==<br /> <br /> Higania jest podzielona na prowincje (gaì), te z kolei podzielone są na powiaty (sām), w prowincjach Sâfu i Cibān tradycyjnie określane jako lewu, zaś w Yōsógō, Lóhi i Kiricyā- reu lub gau. Urzędnikiem reprezentującym rząd w prowincji jest gubernator/prefekt (kirahzán, daw. gaohóshihō, gaogāngaìi/zán. Na czele powiatu stoi zaś starosta, zwany kusāmhō. Odpowiedzialny jest on za sprawy podatkowe, utrzymywanie formacji powiatowych, tj. policji, straży miejskiej, drogowej i służb ratowniczych, za przeznaczanie funduszy na utrzymanie środków komunikacji miejskiej i zabytków. Odpowiedzialność za policję, fundusze przeznaczone na turystykę, służbę zdrowia i funkcjonowanie urzędów spoczywa na prefekturze (prefekcie i jego urzędnikach) odpowiadających przed rządem centralnym. Prócz zwykłych prowincji, istnieje także Specjalny Region Administracyjny Wysp Kāgana i Surêi (hig. Kāgana we Surêi Lóchúshó), kāgmi (Kāk(u)mi é Súri Bucoishì), sulī (Kākāma bu Sulī Rucaisí). Na czele Terytorium nie stoi gubernator prowincji, lecz specjalny wysłannik cesarza - gubernator cesarski (hig. kāwāshihō), j. kāgmi -(gābúzēbu), j.sulī - (kābusíbu), tj. dosłownie &quot;wysłannik/komisarz Jego Cesarskiej Mości. Obie wyspy posiadają autonomiczne parlamenty regionalne. Natomiast na wyspach Wēyu-jiúsók istnieje urząd komisarza ds. Wysp (jiúsók-kómimzán), reprezentujący w zgromadzeniu prowincjonalnym prowincji Sâfu interesy mieszkańców Wysp. Na większości wysp Wēyu powiaty noszą tradycyjną nazwę, wywodzącą się jeszcze z czasów królestw feudalnych, ánu/umu/ómu lub, na wyspie Kôso, sŏ (por. hig. sām). Na samym archipelagu 13 maja 2018 r. odbyło się referendum, w którym mieszkańcy mieli się opowiedzieć za tym, czy chcą,by archipelag był dalej częścią prowincji Sâfu, czy też oddzielną prowincją. Wedle wstępnych wyników z wieczora tegoż dnia i popołudnia 14 maja 61% mieszkańców zagłosowało za pozostaniem w prowincji Sâfu. Jeśli większość zdecydowałaby o wybraniu tej drugiej,nowa prowincja powstałaby do wiosny 2020 r. 17 maja ogłoszono oficjalne wyniki, zgodnie z którymi za pozostaniem wysp w składzie Sâfu głosowało 60,7% uczestników referendum.<br /> Miejscowości dzieli się na pięć podstawowych rodzajów : stołeczne (gānkìn)- jedynie Kūchyì, prowincjonalne (stolice prowincji)- gaìkìn/ gaìcó, wśród których wyróżniamy moyó- tzw. &quot;tradycyjne miasta&quot;, administracyjne stolice prowincji pełniące tę rolę od dawna, tj. od XIX wieku i taek'yó- &quot;wybudowane potem&quot;- dość nowe ośrodki, czasem mniejsze od innych miast danej prowincji, jest ich jedynie kilka. Prócz gānkìn, moyó, i taek'yó, wyróżnia się również natâ, miasteczka nieprzekraczające 25 000 mieszkańców, a jest ich 731. Istnieje ponadto 35 205 wsi (stan na lipiec 2018 r.), co wynika z łączenia wielu przyległych wsi w scalone jednostki administracyjne, mimo, że często są one od siebie oddalone. Taką politykę centralizacji ośrodków wiejskich i tworzenia dużych zakładów gospodarczych zaniechano w latach 80. XX w., mimo to, do dziś wiele dawnych jednostek pozabawionych jest praw ośrodka wiejskiego. Najwięcej wsi znajduje się w prowincji Yōsógō, zaś najmniej w Gāngal.<br /> W kraju wyróżnia się cztery główne pasy osadnictwa (chilimin) skupiające największe metropolie: Wybrzeża, Nizin, Wyżyn Środkowych i Morza Środkowego oraz Ścianę Wschodnią. Najbardziej zurbanizowany jest pas Wybrzeża, zwany potocznie Długą Siecią (Tchukmagì) z racji licznych kanałów i zatok</div>

Igor1998 https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Higania&diff=27298 2019-03-21T00:24:15Z

<p>Igor1998: 1</p> <hr /> <div>'''Higania''' (hig.- Higān hēkkì- Cesarstwo Higanii)- państwo położone w południowej części Esakaru, na wybrzeżu Morza Szmaragdowego. Powierzchnia państwa wynosi 493 000 km². Higania jest monarchią parlamentarną i demokracją.<br /> Położenie Edytuj<br /> Kraj leży nad Morzem Szmaragdowym (Maoji- samú), wybrzeże higanijskie jest poprzecinane licznymi kanałami stworzonymi przez człowieka, jak i naturalnymi fiordami, występuje też wybrzeże klifowe i szkierowe. Z powodu licznych zatok wcinających się w wybrzeże i żłobiących skały przez tysiące lat, Higania może poszczycić się liczbą ponad 700 wysp. Państwo jest położone niemal w 1/3 na wyspach. Największe z nich to: Cheinok-sók, Ai-sók, Ashu-sók i Gāhi-sók. Na wyspie Shikiôk-sók znajduje się stolica cesarstwa- Kūchyì. Liczne wyspy, częstokroć słabo zaludnione, zwłaszcza na zachodzie, są bogate w grzyby i leśne owoce, istnieje też różnorodna fauna reprezentująca ssaki, gady, ptaki i płazy. Słynne są higańskie klify na zachodnim wybrzeżu, zwłaszcza w prowincji Hēgyū.<br /> Na północ od wybrzeża znajduje się pas Nizin (suwaudaitó/ suwausām), na których w przeszłości popularna byłą uprawa zbóż i wypas bydła. Obecnie, w dobie rozwoju nowoczesnego przemysłu, z racji na dogodne warunki, powstaje tu najwięcej w całej Higanii nowoczesnych zakładów np. high-tech. To ten teren na przestrzeni dziejów stanowił zawsze obszar najbardziej zaciekłych walk wielkich rodów. Na północy kraju znajdują się wyżyny (hadaitó/ hasām) z dużą ilością lasów i jezior, np. sztucznie poszerzone kanałami jezioro Náciu, gdzie uprawia się powszechnie żeglarstwo, czy windsurfing. Na północnym zachodzie, w prowincjach Sūdoì i Hēzó, przy granicy z Królestwem Taozamii, leży płaskowyż Kaó. Liczne są tam jeziorka wytopiskowe i morenowe i lasy mieszane z przewagą brzóz i wiązów.<br /> '''Ustrój polityczny'''<br /> == Tekst nagłówka ==<br /> <br /> Higania to monarchia parlamentarna, z rządem wybieranym w powszechnych wyborach parlamentarnych co 5 lat. Na czele rządu stoi kanclerz powoływany przez cesarza. Cesarz będący symbolem państwowości oraz strzegący jedności i suwerenności kraju, pozostaje bezspornym symbolem jednoczącym wszystkich Higańczyków.<br /> <br /> Parlament (Hōssadó) składa się z dwóch izb: wyższej, czyli Hanaróh (tłumaczonej przeważnie jako Izba Parów lub Lordów), w której skład wchodzą przedstawiciele arystokracji- wyższej (esèhhi) oraz średniej (kóhi) i drobnej szlachty (saióhi), a także przedstawicieli duchowieństwa, gubernatorów cesarskich (ds. terytoriów specjalnych- hētaikimó/ saicyihētaikimo) i kanclerzy dziedzicznych księstw koronnych( táhayakósó) : Sawaó, Kaiwaó, Bakici i Abāshii; oraz izby niższej (Gaiciróh), gdzie zasiadają posłowie (yubá) demokratycznie wybrani przez społeczeństwo. W izbie wyższej zasiada 300 deputowanych, zaś w niższej 240, co daje łączną ilość 540 parlamentarzystów. Pierwsze obrady parlamentu po wyborach zwołuje cesarz. Powoływany jest na nich gabinet (gaochin), w wypadku zaś niesformowania gabinetu monarcha daje kanclerzowi czas na jego sformowanie przez 3 tygodnie. Jeśli do tego czasu szef rządu nie utworzy gabinetu, cesarz zarządza nowe wybory.<br /> <br /> '''Scena polityczna''' <br /> == Tekst nagłówka ==<br /> <br /> <br /> Od czasów starożytnych władze na terenie państewek higańskich (mahó) sprawowali hórai, toczący między sobą nieustanne walki i próbujący powiększyć swe posiadłości. W wyniku reform rodu Lāsó, a potem wzrostu wpływu mieszczaństwa i kolejnych powstań chłopów wspieranych częstokroć przez obszarników, ustabilizował się na lata system polityczny Higanii. Ten ład zburzył dopiero najazd konfederacji ludów laughijskiich (Lâughi, hig. Lóhìi) w IX w. n.e. oraz imperium rewahijskiego (Raewwah, hig. Rewū) w II poł X w. na ziemie całego południowego Esakaru i podporządkowanie się nowym porządkom części możnych. Po licznych buntach ludowych i w wyniku rozkładu wewnętrznego imperium straciło kontrolę nad cesarstwem i upadło. Kolejne wieki to system powrotu do neofeudalnych metod rządzenia państwem oraz zapaść gospodarcza po krótkim okresie rozwoju, spowodowana dyskryminacją kupiectwa i ogólnie rzecz ujmując, mieszczaństwa. Na początku XVII w. narodził się ruch Wа̄nen (w wolnym tłumaczeniu &quot; (cesarscy) słudzy światła&quot;, czy też &quot;ludzie Cesarskiego Majestatu&quot;. Młoda elita drobnych i średnich rodów szlacheckich ponownie dała znać o sobie i chciała przejąć władzę w swe ręce. Wystąpili oni z programem ambitnych reform, w tym np. przywrócenia funkcjonowania kraju na podstawie m.in. Statutu z Waegì. Kolejne lata to trudne wdrażanie i umacnianie się systemu parlamentarnego opartego na oligarchii, a od XX w. w wyniku nowych, antyfeudalnych idei i nieudanych zamachów stanu, które skompromitowały murszejącą arystokrację, następuje przebudowa kraju w myśl idei wolnościowych i demokratycznych.<br /> Obecnie partie polityczne (seulá) funkcjonują wg ustawy z dnia 7 maja 1949 r. , która głosi &quot;wolność zakładania partii i ugrupowań politycznych o dowolnej orientacji politycznej, chyba, że postulaty przez nie głoszone, symbole je reprezentujące, czy zasady członkowstwa, są niezgodne z prawem&quot;. Te ograniczenia reguluje dalsza treść ustawy.<br /> Higańskie partie polityczne: Edytuj<br /> w Parlamencie Higanii (oficj. Higān-Sāwākkì- hishi/ pot. Higān-hōssadó)<br /> Partia rządząca: Ośrodek Ludowy (Sāwāi Kìbān)- Hanaróh- 131 parów i 10 przedstawicieli cesarskich i kanclerzy księstw koronnych , Gaiciróh- 115 posłów;<br /> Partie koalicyjne: Akcja Ludowo-Demokratyczna (Bói-sakyo-unā)- Hanaróh- brak, Gaiciróh- 5 posłów;<br /> Unia Mieszczańsko-Rolnicza (Kìnhó-huáódā)- Hanaróh- 1 par; Gaiciróh-brak<br /> Opozycja:<br /> Rada Wolności i Demokracji (Sará lei Mecāi-hó)- Hanaróh- 59 parów 1 przedstawiciel cesarski, Gaiciróh- 51 posłów;<br /> Wspólnota Dobra i Sprawiedliwości (Sōmu-cyiē-odó)- Hanaróh- 31 parów, Gaiciróh- 24 posłów<br /> Liga Niebiańska (Pāseigó)- Hanaróh-15 parów, Gaiciróh- 15 posłów<br /> Zrzeszenie Regionalno-Demokratyczne (Lēwu-menzó-rē)- Hanaróh- 7 parów, Gaiciróh-11 posłów<br /> Partia Socjalna (Dēnkaì)- Hanaróh- 3 parów, Gaiciróh- 10 posłów<br /> Kongres Lewicy Higanii (Higān-rēpu-kyásō)- Hanaróh- brak, Gaiciróh- 5 posłów<br /> Posłowie niezrzeszeni: Hanaróh- 23 (43 łącznie z duchownymi), Gaiciróh- 4 posłów<br /> Partie i ugrupowania pozaparlamentarne (Hōssadó-kamu/ Hōssadó-komikai):<br /> <br /> <br /> == Demografia ==<br /> '''Tekst tłustą czcionką'''<br /> '''Język'''<br /> Na terenie Higanii dominuje język higański (Higān jēta), jest to język urzędowy kraju. Według Narodowego Spisu Powszechnego (Sāsāwāi Kómdùh) z 2014 w tym języku mówi ok. 94% mieszkańców kraju. Często jednak w spisach lokalnych wlicza się użytkowników języków sulī i kāgmi oraz grupę języków wēyu z wysp Wēyu-jiúsók, które z reguły są uznawane za dialekty higańskiego, choć istnieją miedzy nimi, a higańskim znaczące różnice, przypuszcza sie nawet, ze w przypadku języków sulī i kāgmi, to one mogą być bliższe prahigańskiemu niż zmieniona, głównie przez wkład języków mianijskich, kontynentalna wersja higańskiego. W kraju mieszkają także użytkownicy tzw. językó (maó)kómi- pierwszych mieszkańców. Ludność autochtoniczna północnych obszarów kraju do dziś posługuje się językami mianijskimi, a także, na wschodnim wybrzeżu, seē, gau i ripī. Ponadto mieszka niewielka populacja użytkowników osō (j.hig.- wuzó), kilungijskiego i tamnijskich. Łączny procent języków nie-higańskich (wyjąwszy należące do higańskiej grupy językowej) łacznie wynosi, zależnie od szacunku, od 5 do 2,5%<br /> Język higański może się poszczycić historią liczącą blisko 3500 lat, to wtedy zaczęły kształtować sie pierwsze dialekty higańskie, głównie na Centralnym Wybrzeżu i części Wyżyn. Jednoczenie ziem higańskich pod władzą cesarza sprzyjało unifikacji językowej- nowa mowa szybko wypierała dawne dialekty, głównie w stolicach, gdzie w urzędach tolerowano tylko język urzędowy, oparty na dialekcie z okolic dawnej stolicy, Ladōi, a więc dialektu sagō.<br /> Tworzona od zamierzchłych czasów bogata literatura higańska sprzyjała promocji języka urzędowego, choć wiele tzw. wierszy nánaka- krótkich utworów opisujących przyrodę i życie na wsi, układanych przez lokalnych, niezależnych twórców, było tworzonych w regionalnych dialektach. Często czerpały one z języków maókómi, czyli w głębi kraju i na wschodzie głównie mianijskich, a na wybrzeżu wypartych najwcześniej języków ripei (ripī) i tzw. Morza Południowego. Ponadto wiele terminów w zachodnich prowincjach, zwłaszcza na określenie narzędzi, zawodów, czy nazw osad, zapożyczano słowa pochodzenia tamnijskiego, a od ok. V w. n.e. także i osońskiego, więc głównie kilungijskiego, z racji handlu i kontaktów z osadnikami osońskimi i tamnijskimi autochtonami.<br /> Z racji swego homofonicznego charakteru pismo higańskie, oparte na znakach klinowych, rozwiązało ów problem poprzez graficzne przedstawienie danego pojęcia, myśli, czy przedmiotu w postaci obrazka. W podobny sposób możemy prześledzić dzieje znaków chińskich, egipskich hieroglifów, czy sumeryjskiego pisma klinowego. Na przestrzeni dziejów oraz dzieki licznym reformom pisma, jak w III w. n.e, VII i XII, znaki stawały się łatwiej rozróżnialne. Znaki w gruncie rzeczy składają się z połączenia bardzo licznej, choć określonej liczby kresek (dói), na których oparty jest każdy znak i które łatwo można zapisać rylcem, pędzlem, czy dziś, długopisem. Niektóre znaki symbolizujące złożone pojęcia, czy procesy, powstały przez połączenie dwóch znaków, wkompowania jednego lub kilku w jeden, możliwe jest też połaczenie ich za pomocą poziomej kreski, tzw. łącznika (wánai). <br /> Mapa językowa Higanii<br /> Ewolucja znaków higańskich na przestrzeni dziejów.<br /> '''Religia''' <br /> .Narodową, rdzenną religią wyznawaną przez Higańczyków jest kácya, zwana też risē (zależnie od czytania), w którą wierzy obecnie niespełna 15-25 % mieszkańców Higanii, ale w ostatnim spisie powszechnym z 2014 r. wiarę zadeklarowało 74 % obywateli. Kácya się na uznawaniu za bóstwa (ūbi) otaczającej nas natury, przedmiotów, czy konkretnych osób i władców, co ma odzwierciedlenie w higańskim kultu cesarza jako potomka bogów. Według kacjanistów wszystko nosi w sobie pierwiastek boski (zaô) i dzięki niemu może z błogosławieństwem bóstw tworzyć wspólnie świat duchowy (kān), będący odbiciem Niebios na ziemi. Higańczycy czczą ciała niebieskie- Słońce, księżyc, gwiazdy i komety, uważając je za boskich posłańców, rośliny, zwierzęta, wodę i ziemię. To echa dawnej, szamanistycznej formy wierzeń. Powszechnym kultem czci się także duchy przodków, w tym przodków cesarzy (wābó) i rodziny (sekobó/sekomuà). Popularna jest wiara w demony (óchimi) i duchy lasu (muióchi), czy strażników domu (dêóchimi/juná). Najważniejszymi świątyniami są: stołeczne Amoke i Kisó, a także mniejsza Hâsó oraz Dódo w prowincji Akìru w mieście Nìgai , Sei w Sagō i Chyúmin'ê w Amajó w prow. Shúk.<br /> Drugą co do popularności religią jest chrześcijaństwo (hig. Shihânwāyó/ Gaóliwāyó, dosł. &quot;wielki, niebiański chram&quot;), które wyznaje 21 % społeczeństwa, więc ok. 19,7 mln osób. Przybyło tu najprawdopodobniej w I poł. VI w. za sprawą misjonarzy orokijskich i pustelników tamnijskich. Najważniejsze odłamy to Wielki Kościół Ducha Higanii (Higān-kemó Hân Shiwāyó), rzymskokatolicyzm i luteranizm, wyznaje się tu też pentekostalizm, kalwinizm, prawosławie, chrześcijaństwo orokijskie, tammijskie i lokalne odłamy. Największą w świątynią chrześcjańską w kraju jest katedra Minrì Kuē Kānshihânwāyó w Kūchyì należąca do Wielkiego Kościoła Ducha Higanii, ponadto istnieją liczne sanktuaria i obiekty kultu będące miejscem licznych pielgrzymek higańskich i zagranicznych chrześcijan.<br /> W Higanii inne wyznania, jak szamanizm ( isèn- 87 000 wiernych), skupiający zarówno Higańczyków i mniejszości narodowe, czy religie morza popularne na całym płd. wybrzeżu Esakaru (65 430 wiernych) oraz inne kulty lokalne, asaō z Królestwa Chan' ō,hinduizm, buddyzm i islam (łącznie 28 000), są już raczej niszowe i nie odgrywają znaczącej roli w życiu religijnym kraju. Wszystkie jednak są objęte opieką rządowe wg ustaw gwarantujących wolność religijną z 1897, 1915 i 1967 r. Obecnie rola religii w życiu publicznym spada, sama kácya jest jednak wciąż religią narodową i kultywowaną przez dom cesarski, wielu urzędników i prominentnych działaczy i łączy Higańczyków, dając im poczucie narodowej jedności i dumy.<br /> Społeczeństwo Edytuj<br /> Higańczycy są z natury narodem pokojowym, związanym z lokalną przyrodą i tradycją, wierni ideałom antycznych filozofii i swej religii- kácyi. Zachowuje się wiele z tradycji rodzimej religii, nawet jeśli się jest wyznania chrześcijańskiego, czy niewierzącym- zwłaszcza rytuał zaślubin i obrzędy pogrzebowe. Społeczeństwo higańskie oparło się w większości, nie licząc rzecz jasna wielkich metropolii, a zwłaszcza Kūchyì, trendom globalizacji i konsumpcjonizmu. Popularne są w kraju rodzinne wycieczki na wieś i do okolicznych lasów, zwłaszcza na północ kraju, która od początku XXI w. przeżywa swoisty renesans turystyczny. Żywy jest szacunek do historii, słowa pisanego, narodowych poematów i kronik. Higańczyk to jednostka służąca narodowi, nigdy odwrotnie i u wielu ludzi żadne antyczne i współczesnie idee nie zmieniły takiego myślenia. Oczywiście, świetnie zauważalny jest także kult panującego cesarza, a także przodków Domu Cesarskiego oraz wielkich reformatorów, uczonych, kanclerzy i filozofów. Całe higańskie społeczeństwo powiązane jest ze sobą nieformalną siecią powiązań, wywodzącą się jeszcze z czasów feudalnych, zwaną tódami- dosł. &quot;system pokłonów&quot; od gestu czynionego przez wasali wobec seniorów. Przejawia się to np. w do dziś trwającej nieufności środowisk finansjery, w średniej wielkości miejscowościach wciąż wywodzącej się z dawnej elity mieszczańskiej, do tradycyjnych środowisk robotniczych i małomieszczańskich. Strukturę społeczną kraju zmienia obecnie, choć niewielka, to regularna imigracja mieszkańców krajów uboższych płd. Esakaru, jak Senagamii, czy płd. Kandanii, a także napływ inwestorów z krajów osońskich- Kilungii, Karenii, Laudonii i Osonii oraz Rodanii, Haobanii, Orokii, Chan'ō, Taozanii i Amuzonii. Trwa także migracja wielu młodych Higańczyków , np. do Amuzonii, oferującej tańsze studia i równie dobrze co w Higanii płatną pracę, np. w zakładach high-tech, elektrowniach wodnych, czy przy renowacji zabytków tamtejszej kultury. Jednocześnie kolejne rządy starają się zachęcić Higańczyków do pozostania w kraju i zwiększenia się przyrostu naturalnego, powoli w ostatnich latach malejącego.<br /> Narodowości Edytuj<br /> Większość ludności Higanii stanowią Higańczycy (96%), w tym mieszkańcy wysp Kāgany i Surêi oraz Wēyu-jiúsók, blisko spokrewnieni z kontynentalnymi mieszkańcami kraju, należący do tej samej rodziny językowej. Narodowość tytularna to przedstawiciele rasy mongoloidalnej. W wyniku wielowiekowej koegzystencji z ludami mianijskimi, na wschodzie i północy kraju wielu ludzi posiada nieco ciemniejszy odcień skóry, zaś na zachodzie w wyniku wpływu ludów tamnijskich i osonijskich nieco mniej rozwiniętą tzw. fałdę mongolską, a czasem jej brak oraz nierzadko falowane lub kręcone włosy. Mniejszości etniczne to stanowiące 2,2 % (2014 r.) &quot;ludy Morza Szmaragdowego&quot;: Koe, Mī i Ripijczycy. 1,2 % to narodowa mniejszość taozamijska i pomniejsze ludy i narodowości pochodzenia tamnijskiego, 0, 3% stanowią obecne w Higanii narodowości Osō, głównie Kilungijczycy (0,2 %), Osonijczycy (0,08%), Kareńczycy (0,01%) i inni (0,01%, głównie Laudończycy i Niputyjczycy). Reszta, 0,3 % to przeważnie ludy mianijskie, a także mniejszości z sąsiednich krajów leżących nad Morzem Szmaragdowym, jak ludy Kimmā (hig. Gaibó) oraz Mé (Nou) i Kege pochodzenia naukenijskiego. Ponadto w kraju mieszka wzrastająca już ilość nielegalnie zatrudnionych imigrantów, jak Kandanijczycy, kandanijskie mniejszości narodowe i Sanagamijczycy z płd. wsch. Esakaru, a także Lubijczycy, Kerejczycy, Kurumijczycy i Dahenijczycy. Administracja skutecznie walczy ze zjawiskiem powstawania gett na przedmieściach stolic, lecz brak rejestracji i zakwaterowania oraz wysoka przestępczość wpływają na złą opinię tych imigrantów ekonomicznych wśród higańskiego społeczeństwa. Wszystkie mniejszości narodowe i etniczne mają zagwarantowaną swobodę rozwoju i kultywowania tradycji, języka i wiary na podstawie kilku artykułów Konstytucji i dokumentów wydanych na przestrzeni wieków.<br /> Podział administracyjny Edytuj<br /> <br /> '''Podział administracyjny Higanii'''<br /> == Tekst nagłówka ==<br /> <br /> Higania jest podzielona na prowincje (gaì), te z kolei podzielone są na powiaty (sām), w prowincjach Sâfu i Cibān tradycyjnie określane jako lewu, zaś w Yōsógō, Lóhi i Kiricyā- reu lub gau. Urzędnikiem reprezentującym rząd w prowincji jest gubernator/prefekt (kirahzán, daw. gaohóshihō, gaogāngaìi/zán. Na czele powiatu stoi zaś starosta, zwany kusāmhō. Odpowiedzialny jest on za sprawy podatkowe, utrzymywanie formacji powiatowych, tj. policji, straży miejskiej, drogowej i służb ratowniczych, za przeznaczanie funduszy na utrzymanie środków komunikacji miejskiej i zabytków. Odpowiedzialność za policję, fundusze przeznaczone na turystykę, służbę zdrowia i funkcjonowanie urzędów spoczywa na prefekturze (prefekcie i jego urzędnikach) odpowiadających przed rządem centralnym. Prócz zwykłych prowincji, istnieje także Specjalny Region Administracyjny Wysp Kāgana i Surêi (hig. Kāgana we Surêi Lóchúshó), kāgmi (Kāk(u)mi é Súri Bucoishì), sulī (Kākāma bu Sulī Rucaisí). Na czele Terytorium nie stoi gubernator prowincji, lecz specjalny wysłannik cesarza - gubernator cesarski (hig. kāwāshihō), j. kāgmi -(gābúzēbu), j.sulī - (kābusíbu), tj. dosłownie &quot;wysłannik/komisarz Jego Cesarskiej Mości. Obie wyspy posiadają autonomiczne parlamenty regionalne. Natomiast na wyspach Wēyu-jiúsók istnieje urząd komisarza ds. Wysp (jiúsók-kómimzán), reprezentujący w zgromadzeniu prowincjonalnym prowincji Sâfu interesy mieszkańców Wysp. Na większości wysp Wēyu powiaty noszą tradycyjną nazwę, wywodzącą się jeszcze z czasów królestw feudalnych, ánu/umu/ómu lub, na wyspie Kôso, sŏ (por. hig. sām). Na samym archipelagu 13 maja 2018 r. odbyło się referendum, w którym mieszkańcy mieli się opowiedzieć za tym, czy chcą,by archipelag był dalej częścią prowincji Sâfu, czy też oddzielną prowincją. Wedle wstępnych wyników z wieczora tegoż dnia i popołudnia 14 maja 61% mieszkańców zagłosowało za pozostaniem w prowincji Sâfu. Jeśli większość zdecydowałaby o wybraniu tej drugiej,nowa prowincja powstałaby do wiosny 2020 r. 17 maja ogłoszono oficjalne wyniki, zgodnie z którymi za pozostaniem wysp w składzie Sâfu głosowało 60,7% uczestników referendum.<br /> Miejscowości dzieli się na pięć podstawowych rodzajów : stołeczne (gānkìn)- jedynie Kūchyì, prowincjonalne (stolice prowincji)- gaìkìn/ gaìcó, wśród których wyróżniamy moyó- tzw. &quot;tradycyjne miasta&quot;, administracyjne stolice prowincji pełniące tę rolę od dawna, tj. od XIX wieku i taek'yó- &quot;wybudowane potem&quot;- dość nowe ośrodki, czasem mniejsze od innych miast danej prowincji, jest ich jedynie kilka. Prócz gānkìn, moyó, i taek'yó, wyróżnia się również natâ, miasteczka nieprzekraczające 25 000 mieszkańców, a jest ich 731. Istnieje ponadto 35 205 wsi (stan na lipiec 2018 r.), co wynika z łączenia wielu przyległych wsi w scalone jednostki administracyjne, mimo, że często są one od siebie oddalone. Taką politykę centralizacji ośrodków wiejskich i tworzenia dużych zakładów gospodarczych zaniechano w latach 80. XX w., mimo to, do dziś wiele dawnych jednostek pozabawionych jest praw ośrodka wiejskiego. Najwięcej wsi znajduje się w prowincji Yōsógō, zaś najmniej w Gāngal.<br /> W kraju wyróżnia się cztery główne pasy osadnictwa (chilimin) skupiające największe metropolie: Wybrzeża, Nizin, Wyżyn Środkowych i Morza Środkowego oraz Ścianę Wschodnią. Najbardziej zurbanizowany jest pas Wybrzeża, zwany potocznie Długą Siecią (Tchukmagì) z racji licznych kanałów i zatok</div>

Igor1998 https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Higania&diff=27297 2019-03-20T23:59:28Z

<p>Igor1998: Higania1</p> <hr /> <div>Cesarstwo Higanii (hig.- Higān hēkkì)- państwo położone w południowej części Esakaru, na wybrzeżu Morza Szmaragdowego. Powierzchnia państwa wynosi 493 000 km². Higania jest monarchią parlamentarną i demokracją.</div>

Igor1998 https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=U%C5%BCytkownik:Igor1998&diff=27296 2019-03-20T23:52:47Z

<p>Igor1998: Higania</p> <hr /> <div>Witam! <br /> Od kilku lat tworzę własny conworld, na chwilę obecną obejmujący kontynent Esakar z przyległościami. Skupiam się na południowym i wschodnim jego wybrzeżu, rozrysowując historię, ustrój i kulturę krajów esakarskiego Wschodu, zwłaszcza Higanii. Drugim &quot;ramieniem&quot; Esakaru są kraje osonijskie, z których najważniejsze są Osonia i Kilungia. Szczególnie dużo uwagi poświęcam Higanii w okresie politycznych i gospodarczych przemian II i III wieku n.e., a także Kilungii i jej sytuacji na przełomie XVIII i XIX wieku. <br /> <br /> Do moich zainteresowań należą: szeroko pojęta historia, zwłaszcza dzieje (ale i kultura) Dalekiego Wschodu, szczególnie Japonii i Chin, znów szeroko pojęta przyroda, zwłaszcza entomologia, religie i mitologie światowe, etnografia, odkrywanie nowych rzeczy i zjawisk , rzecz jasna także językoznawstwo. <br /> <br /> W chwili pojawienia się na tym forum planuję przenieść wszystkie artykuły ze starej jego wersji, łącznie z ich reformowaniem godnym Lāsó Guìkiego ( o czym kiedy indziej). Życzę miłej lektury, jestem otwarty na wszelkie sugestie i krytykę, gdyż wiem, że tworzą tu prawdziwie wybitni pasjonaci i mentorzy</div>

Igor1998