Conlanger - Wkład użytkownika [pl]

Źródła do nauki języków online

2025-08-02T22:42:43Z

Siemoród:

W tym artykule znajdują się zbiór źródeł do nauki języków obcych online. Są to przede wszystkim kanały YT. Używany szablon:
{|
|-
| <nowiki>*'''[XXXXXXXXXX XXXXXXXXXXXXXXXX]'''</nowiki>
|}
 
= Słowiańskie =
*'''[https://en.wikibooks.org/wiki/False_Friends_of_the_Slavist False Friends of the Slavist]''' - fałszywi przyjaciele tłumacza, ujęcie zwodniczych słów we wszystkich nowożytnych językach słowiańskich.
== Rosyjski ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCxvt-g7JsPNnEn8tUtZZBBg Easy Russian]''' - kanał z podcastami i tłumaczeniami.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UC4R4CY2hWX2qpvLueW_OJbA Sinus]''' - podcasty popularnonaukowe, dobre do zaznajomienia się z językiem naukowym.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCsK1oV0PGkcZ1UhFtajx0dg Red Room]''' - podcasty historyczne, prowadzone luźnym językiem.
*'''[https://rfl.urfu.ru/fileadmin/user_upload/site_15595/leksicheskii_minimum.pdf Лексический минимум]''' - lista najbardziej podstawowych słów w języku rosyjskim.

== Ukraiński ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=WIoZlhYj-2c&list=PLA5UIoabheFOyyhFDdsuLUqizG6juvHls Easy Ukrainian]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.

== Łemkowski ==
*'''[http://lemkowski.revitalization.al.uw.edu.pl/?sem=1&topic=1 Kurs języka łemkowskiego]''' - bogaty (ponad sto lekcji) kurs łemkowskiego, do 30 lekcji z objaśnieniami po polsku, dalej jednojęzyczny

== Serbskochorwacki ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UC8rRNd8UZglOPAjz4cu1ooA Serbian Language Podcast ]''' - sympatyczne podcasty z napisami i tłumaczeniem na angielski dla początkujących z murzynem, uczącym się serbskiego.
*'''[https://www.youtube.com/c/SerbianCourses/videos Serbian Language Courses]''' - podcasty po serbsku, na ich oficjalnej stronie znajduje się transkrypcja.
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=5eEMnZ9KbvY&list=PLA5UIoabheFPxKldzI7t3T3yQWjQhoDou Easy Croatian]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
*'''[http://hjp.znanje.hr/index.php?show=search Hrvatski Jezični Portal]''' - bogaty słownik standardu chorwackiego.

== Macedoński ==
*'''[http://www.recnik.net.mk Речник]''' - słownik polsko-macedoński i macedońsko polski.
*'''[https://macedonianlanguage.org MacedonianLanguage]''' - wstęp do języka macedońskiego, wiele pomocy dla początkujących.

== Bułgarski ==
*'''[https://www.youtube.com/playlist?list=PLnEXbUSPy8Rslhj5xJeTb3mT9pqpLOl5N Аз уча български]''' - filmiki do nauki bułgarskiego z objaśnieniami bułgarskimi, ewentualnie rosyjskimi.
*'''[https://www.youtube.com/playlist?list=PLR08jJH1dXrQsyK62b1IMmbGlPHJrNPdw Аз уча български 2]''' - druga część tej samej serii.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UC7zoD0ohq5Y3TaUW6hnqF4g Петък точно в пет с Китодар Тодоров]''' - kanał z filmikami prowadzony przez bułgarskiego aktora Kitodara Todorowa. Znajdziemy tam min. czytanie bułgarskiej przypowieści czy wywiady oraz rozmowy na tematy różne.

== Cerkiewno-słowiański ==
*'''[https://www.blagogon.ru/biblio/232/ Благодатный Огонь]''' - podręcznik do języka cerkiewno-słowiańskiego.
*'''[http://www.orthodic.org Orthodic]''' - bogaty słownik cerkiewnosłowiańsko-rosyjski i rosyjsko-cerkiewnosłowiański.
*'''[https://www.ponomar.net/files/gama2/toc.html Ponomar]''' - częściowo przepisana gramatyka cerkiewnosłowiańska bp Alipiusza (Hamanowicza)

== Staro-cerkiewno-słowiański ==
*'''[http://histdict.uni-sofia.bg Cyryllomethodiana]''' - słownik języka staro-cerkiewno-słowiańskiego, zawiera słowa, wyrażenia, a także przykłady użycia.

== Górnołużycki i dolnołużycki ==
*'''[https://dolnoserbski.de Dolnoserbski]''' - strona ze słownikiem niemiecko-dolnołużyckim i dolnołużycko-niemieckim, informacje o dolnołużyckiej ortografii, nazwach miejscowych, teksty dolnołużyckie (w tym Pismo Święte), wyrażenia i przysłowia.
*'''[https://hornjoserbsce.de Hornjoserbsce]''' - podobna strona poświęcona górnołużyckiemu, choć nieco uboższa.
*'''[https://www.rozhlad.de/index.php/dsb/ Rozhlad]''' - strona z krótkimi artykułami w obydwu językach serbołużyckich.
*'''[http://www.boehmak.de Boehmak]''' - słownik niemiecko-górnołużycki, a także górnołużycko-niemiecki, do tego możliwość sprawdzenia pisowni.
*'''[https://soblex.de SobLex]''' - duży słownik górnołużycko-niemiecki oraz niemiecko-górnołużycki, zawiera objaśnienia oraz tabelki odmiany.
*'''[https://soblex.de/sotra/?cmd=translate&direction=de_hsb&_0 SoTra]''' - tłumaczenie maszynowe z górnołużyckiego na niemiecki i odwrotnie.

== Słowacki ==
*'''[http://slovnik.dovrecka.sk doVrecka.sk]''' - słowniki słowackiego, w tym dialektalne, frazeologiczne, żargonowe, do tego zbiór tekstów słowackich

== Czeski ==
*'''[https://portal.rozhlas.cz Český rozhlas]''' - czeskie radio, bardzo wiele nagrań na rozmaite tematy, wszystko wyraźnie, często dodatkowo z tekstem przynajmniej początku audycji.
*'''[http://www.sesity.net/elektronicka-knihovna.php Elektronická knihovna]''' - zbiór czeskich książek, głównie lektur szkolnych.

= Bałtyjskie =
== Litewski ==
*'''[https://cooljugator.com/lt Cooljugator]''' - strona będąca konjugatorem litewskich czasowników, przy okazji skromny słownik.
*'''[http://donelaitis.vdu.lt/main.php?id=4&nr=9_1 Kirčiavimas]''' - strona służąca do uzupełniania pojedynczych wyrazów lub całych tekstów litewskich o znaki akcentu tonicznego.
*'''[http://www.anglu-lietuviu.com Anglų-Lietuvių žodynas]''' - słownik angielsko-litewski i litewsko-angielski. W odnośnikach są analogiczne słowniki z językiem niemieckim i rosyjskim.
*'''[http://www.lkz.lt Lietuvių Kalbos Žodynas]''' - słownik litewski z objaśnieniami, utartymi zwrotami i przykładami użycia.

== Łotewski ==
*'''[http://www.sazinastilts.lv/language-learning/language-portfolio/ Sazinas Tilts]''' - ćwiczenia z łotewskiego na każdym poziomie, automatycznie sprawdzane.
*'''[https://elaipa.lv/Home/A1 eLaipa]''' - ćwiczenia i nauka gramatyki oraz słownictwa od A1 do B2.
*'''[https://tezaurs.lv/ Tēzaurs]''' – słownik języka łotewskiego z odmianami, przykładami użycia itd. Zgrubsza jednojęzyczny, chociaż przy wielu słowach posiada angielskie tłumaczenia.
*[https://www.youtube.com/c/GermaneAnete Germane] – Łotyszka nagrywająca o języku i kulturze Łotwy po angielsku
*[https://www.uzdevumi.lv/p/latviesu-valoda Uzdevumi] – teoria języka łotewskiego oraz ćwiczenia dla szkół podstawowych na Łotwie (po łotewsku)
*[http://www.darlex.pl/slowniki/lotewsko-polski-slownik.pdf Łotewsko-polski słownik tematyczny] – słownik łotewsko-polski zawierający 5500 słów

== Pruski ==
*'''[https://wirdeins.twanksta.org Wirdeīns]''' - słownik języka nowopruskiego z odmianami.

==Jaćwieski==
*[https://www.suduva.com/virdainas/ Virdainas] – słownik języka jaćwieskiego

= Germańskie =
== Angielski ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCvgLaFuTGGRXl0eyvBRCifA Easy English]'''
== Niemiecki ==
*'''[https://www.youtube.com/user/dwlearngerman/videos DW]''' - kanał DW z wieloma filmami z napisami
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCbxb2fqe9oNgglAoYqsYOtQ Easy German]''' - kanał z napisami po angielsku i niemiecku, dość aktywny.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCsYMk_FCTGBxmwKFiCynFwg Learn German - Deutsch für Euch]''' - kanał do nauki niemieckiego, często podpisy.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCcNBwmeFr0IeLVlP_49glrA Authentic German Learning]''' - kanał z napisami .
*'''[https://www.youtube.com/channel/UClBrbJXNh2sFxOuvH4o5H9g lingoni GERMAN]''' - popierdółkowy kanał do nauki.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCZwegPHTG4gvnR0WLzaq5OQ Learn German with Anja]''' - kanał z lekcjami, raczej podstawy.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCnZ0C4deOyB_TUFSJK3L4lg VlogDave]''' - strona skupia się na stronie kulturowej, tłumaczeniu zawiłości utworów muzycznych, etc.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UC1-MpIG20o6kzsu1I5SLXpQ DontTrustTheRabbit]''' - kanał bardziej kulturoznawczo-memowy, niska wartość naukowa.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCZvIm0aYHmO_23H5jhdpBPA Spassdigga Witz Abo]''' - kanał z dowcipami, silnik YT wychwytuje mowę i potrafi generować podpisy.

== Norweski ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCbrUYR892qBNQyY3DEqfTBg Norsklærer Karense]''' - największy kanał z materiałami do nauki norweskiego, dość aktywny, minusem dość powolne tempo.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UC-kvsbMKDTLfbdzmgGQ7rNQ Norwegian Teacher - Karin ]''' - nieaktywny kanał z materiałami do nauki, mimo braku nowych filmików posiada dużo materiału.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCXCgk1-m-KnuAI2Xmf85wNw Learn Norwegian Naturally]''' - kanał z łatwymi podcastami dla początkujących, podpisy na stronie.
*'''[https://www.learnnorwegiannaturally.com Learn Norwegian Naturally]''' - strona kanału powyżej.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCwCVZQzd6V0KmdbknttMM4Q Learn Norwegian with NorwegianClass101.com]''' - drętwe filmiki po norwesku, bardzo duża aktywność, czasami zdarzają się readingi lub listeningi, dlatego warto spojrzeć.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCJtwc1D3SmNIQEVSUrZ7B0w LUMIGOCHA]''' - na tym kanale znajdują się filmiki z napisami po angielsku z programu "'''I kveld med Ylvis'''".
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=rBd2sHdh1c0&list=PLxPS91cmiUo74kDNaSDBnyo5q4zgQuhCa Norges Herligste]''' - seria z napisami po angielsku, stara, dość niewyraźna.
== Duński ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=3gSX30XOHmQ&list=PLA5UIoabheFNAKsbg9a3v-6y2vzLD-FvZ Easy Danish]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.

= Romańskie =
== Francuski ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCoUWq2QawqdC3-nRXKk-JUw Easy French]''' - dość aktywny kanał z podcastami po francuski z napisami po angielsku.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCI4xp8qHD1MDErkqxb1dPbA Inner French]''' - kanał z podcastami z napisami
== Włoski ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UChpDG_WQkf_2tgLUr9xTR0g Easy Italian]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
== Hiszpański ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCAL4AMMMXKxHDu3FqZV6CbQ Easy Spanish]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
== Portugalski ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=njMjDp-CgQk&list=PLA5UIoabheFOK_Ipx_4zHyeSbImCiuKKJ Easy Portuguese]''' - seria podcastów z tłumaczeniem i napisami .
== Rumuński ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=yhFsqUx2T-g&list=PLA5UIoabheFPdLL4d3Xx1cncWeCPlM0tI Easy Romanian]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
*'''[https://slowniki.lingea.pl/rumunsko-polski Słownik polsko-rumuński Lingei]''' - chyba najlepszy słownik polsko-rumuński w internecie, pokazuje nawet odmiany wyrazów i przykłady zastosowań.
*'''[https://context.reverso.net/t%C5%82umaczenie/rumu%C5%84ski-angielski/ Reverso]''' - niestety bez tłumaczeń polsko-rumuńskich, ale za to z bardzo dużą bazą zdań i przykładów, do tego nie tak zdupnych, jak te w Glosbe.
*'''[https://dexonline.ro/ DexOnline]''' - potężny słownik jednojęzyczny, do tego z tabelkami odmiany dla każdego słowa.

== Kataloński ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCFcUaTqoDUQzMuFMpzj45Bw Easy Catalan]''' - kanał z podcastami i napisami pod filmikami.
= Celtyckie =
== Walijski ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=f3bUF4CWX50&list=PLA5UIoabheFNGrS9AIUvXUgnwJmXyF-1u Easy Welsh]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
= Inne Europejskie =
==Grecki ==
*'''[https://www.polytoniko.org/kano.php?newlang=en Polytoniko.gr]''' - kurs pisowni politonicznej z testami
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCoTlC0saIu6WNa5ttDDe6fQ Easy Greek]''' - seria podcastów z tłumaczeniem i napisami .
==Estoński==
*'''[https://www.keeletee.ee/ Keeleklikk / Keeletee]''' 0-B1
==Fiński ==
*'''[http://ilmainensanakirja.fi Ilmainen sanakirja]''' - słownik.
*'''[http://donnerwetter.kielikeskus.helsinki.fi/FinnishForForeigners/ Tavataan taas!]''' - podstawowy kurs.
*'''[https://yle.fi/uutiset/osasto/selkouutiset/ Selkouutiset]''' - wiadomości w łatwym języku.
== Węgierski ==
*'''[http://www.e-bratanki.hu/hu/ E-Bratanki]''' - słownik polsko-węgierski i węgiersko-polski.

= Antysemickie =
== Hebrajski ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=L8Gvl3LLpfE Easy Hebrew]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
*'''[https://www.youtube.com/user/HebrewPod101 Learn Hebrew with HebrewPod101.com]''' - dość generyczny kanał z do nauki hebrajskiego.

= Turkowskie =
== Kazaski ==
*'''[https://www.sozdik.kz сөздік.кз]''' - bardzo bogaty słownik kazasko-ruski i rusko-kazaski z przykładami, kolokacjami i wymową w MAF.
*'''[https://www.kaz-tili.kz/index.htm Казахский язык Просто о сложном]''' - rosyjskojęzyczny kurs z wieloma lekcjami, nagraniami audio i wideo.

== Turecki ==
*'''[https://sozluk.gov.tr Türk Dil Kurumu Sözlükleri]''' - słowniki TDK (Instytutu Języka Tureckiego), przede wszystkim hasła wyjaśnione po turecku; chyba najobszerniejszy internetowy słownik.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UC1U-NW0ci6d1aHLc2gOHv8Q Easy Turkish]''' - kanał z podcastami i tłumaczeniami.

= Azjatyckie =
== Chiński ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=T3UWrgSoIxQ&list=PLA5UIoabheFNk9apd1AsoYxK0K4oEQ3h8 Easy Mandarin]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
== Japoński ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCxuZNRnlprC70l1bnI0n-XQ Learn Japanese From Zero!]''' - kanał z materiałami do nauki, na kanale znajduje się pełny vlogowy kurs.
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=qK--SAlGD0Q&list=PLA5UIoabheFO87Zs0a2W-5ZMzWBjhg_Ap Easy Japanese]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
*'''[https://www.youtube.com/c/IgnacyzJaponii/playlists Ignacy z Japonii]''' - kanał Japończyka mówiącego po polsku; z raczej podstawową wiedzą dot. japońskiego, całkiem przyjemną serią o kulturze Japonii, kilkoma vlogami po japońsku oraz bäisikową wiedzą i ciekawostkami o języku polskim.
== Koreański ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=kcbLFsEOniw&list=PLA5UIoabheFP2gBWM9maXVOb0af9nWuHN Easy Korean]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
== Wietnamski ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=gWZ620nh_S0&list=PLA5UIoabheFN8XxzGYrLkEDuhxESQ8kUr Easy Vietnames]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
== Kantoński ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=8YK2lXoSaQU&list=PLA5UIoabheFMqUbbrqiiPGOz6n7jN1Crd Easy Cantonese]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
= Poligloci =
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCem5o3ugCFodmrO7EmhtJ0A Ikenna]''' - murzyn-poliglota, dużo o sposobach nauki, także memiczny, polecam.

[[Kategoria:Użytkownik:Henryk Pruthenia]][[Kategoria:Portal Nauka]]

Źródła do nauki języków online

2024-09-13T21:50:26Z

Siemoród: /* Kazaski */ nie widzi linku bez www xd

W tym artykule znajdują się zbiór źródeł do nauki języków obcych online. Są to przede wszystkim kanały YT. Używany szablon:
{|
|-
| <nowiki>*'''[XXXXXXXXXX XXXXXXXXXXXXXXXX]'''</nowiki>
|}
 
= Słowiańskie =
*'''[https://en.wikibooks.org/wiki/False_Friends_of_the_Slavist False Friends of the Slavist]''' - fałszywi przyjaciele tłumacza, ujęcie zwodniczych słów we wszystkich nowożytnych językach słowiańskich.
== Rosyjski ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCxvt-g7JsPNnEn8tUtZZBBg Easy Russian]''' - kanał z podcastami i tłumaczeniami.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UC4R4CY2hWX2qpvLueW_OJbA Sinus]''' - podcasty popularnonaukowe, dobre do zaznajomienia się z językiem naukowym.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCsK1oV0PGkcZ1UhFtajx0dg Red Room]''' - podcasty historyczne, prowadzone luźnym językiem.
*'''[https://rfl.urfu.ru/fileadmin/user_upload/site_15595/leksicheskii_minimum.pdf Лексический минимум]''' - lista najbardziej podstawowych słów w języku rosyjskim.

== Ukraiński ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=WIoZlhYj-2c&list=PLA5UIoabheFOyyhFDdsuLUqizG6juvHls Easy Ukrainian]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.

== Łemkowski ==
*'''[http://lemkowski.revitalization.al.uw.edu.pl/?sem=1&topic=1 Kurs języka łemkowskiego]''' - bogaty (ponad sto lekcji) kurs łemkowskiego, do 30 lekcji z objaśnieniami po polsku, dalej jednojęzyczny

== Serbskochorwacki ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UC8rRNd8UZglOPAjz4cu1ooA Serbian Language Podcast ]''' - sympatyczne podcasty z napisami i tłumaczeniem na angielski dla początkujących z murzynem, uczącym się serbskiego.
*'''[https://www.youtube.com/c/SerbianCourses/videos Serbian Language Courses]''' - podcasty po serbsku, na ich oficjalnej stronie znajduje się transkrypcja.
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=5eEMnZ9KbvY&list=PLA5UIoabheFPxKldzI7t3T3yQWjQhoDou Easy Croatian]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
*'''[http://hjp.znanje.hr/index.php?show=search Hrvatski Jezični Portal]''' - bogaty słownik standardu chorwackiego.

== Macedoński ==
*'''[http://www.recnik.net.mk Речник]''' - słownik polsko-macedoński i macedońsko polski.
*'''[https://macedonianlanguage.org MacedonianLanguage]''' - wstęp do języka macedońskiego, wiele pomocy dla początkujących.

== Bułgarski ==
*'''[https://www.youtube.com/playlist?list=PLnEXbUSPy8Rslhj5xJeTb3mT9pqpLOl5N Аз уча български]''' - filmiki do nauki bułgarskiego z objaśnieniami bułgarskimi, ewentualnie rosyjskimi.
*'''[https://www.youtube.com/playlist?list=PLR08jJH1dXrQsyK62b1IMmbGlPHJrNPdw Аз уча български 2]''' - druga część tej samej serii.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UC7zoD0ohq5Y3TaUW6hnqF4g Петък точно в пет с Китодар Тодоров]''' - kanał z filmikami prowadzony przez bułgarskiego aktora Kitodara Todorowa. Znajdziemy tam min. czytanie bułgarskiej przypowieści czy wywiady oraz rozmowy na tematy różne.

== Cerkiewno-słowiański ==
*'''[https://www.blagogon.ru/biblio/232/ Благодатный Огонь]''' - podręcznik do języka cerkiewno-słowiańskiego.
*'''[http://www.orthodic.org Orthodic]''' - bogaty słownik cerkiewnosłowiańsko-rosyjski i rosyjsko-cerkiewnosłowiański.
*'''[https://www.ponomar.net/files/gama2/toc.html Ponomar]''' - częściowo przepisana gramatyka cerkiewnosłowiańska bp Alipiusza (Hamanowicza)

== Staro-cerkiewno-słowiański ==
*'''[http://histdict.uni-sofia.bg Cyryllomethodiana]''' - słownik języka staro-cerkiewno-słowiańskiego, zawiera słowa, wyrażenia, a także przykłady użycia.

== Górnołużycki i dolnołużycki ==
*'''[https://dolnoserbski.de Dolnoserbski]''' - strona ze słownikiem niemiecko-dolnołużyckim i dolnołużycko-niemieckim, informacje o dolnołużyckiej ortografii, nazwach miejscowych, teksty dolnołużyckie (w tym Pismo Święte), wyrażenia i przysłowia.
*'''[https://hornjoserbsce.de Hornjoserbsce]''' - podobna strona poświęcona górnołużyckiemu, choć nieco uboższa.
*'''[https://www.rozhlad.de/index.php/dsb/ Rozhlad]''' - strona z krótkimi artykułami w obydwu językach serbołużyckich.
*'''[http://www.boehmak.de Boehmak]''' - słownik niemiecko-górnołużycki, a także górnołużycko-niemiecki, do tego możliwość sprawdzenia pisowni.
*'''[https://soblex.de SobLex]''' - duży słownik górnołużycko-niemiecki oraz niemiecko-górnołużycki, zawiera objaśnienia oraz tabelki odmiany.
*'''[https://soblex.de/sotra/?cmd=translate&direction=de_hsb&_0 SoTra]''' - tłumaczenie maszynowe z górnołużyckiego na niemiecki i odwrotnie.

== Słowacki ==
*'''[http://slovnik.dovrecka.sk doVrecka.sk]''' - słowniki słowackiego, w tym dialektalne, frazeologiczne, żargonowe, do tego zbiór tekstów słowackich

== Czeski ==
*'''[https://portal.rozhlas.cz Český rozhlas]''' - czeskie radio, bardzo wiele nagrań na rozmaite tematy, wszystko wyraźnie, często dodatkowo z tekstem przynajmniej początku audycji.
*'''[http://www.sesity.net/elektronicka-knihovna.php Elektronická knihovna]''' - zbiór czeskich książek, głównie lektur szkolnych.

= Bałtyjskie =
== Litewski ==
*'''[https://cooljugator.com/lt Cooljugator]''' - strona będąca konjugatorem litewskich czasowników, przy okazji skromny słownik.
*'''[http://donelaitis.vdu.lt/main.php?id=4&nr=9_1 Kirčiavimas]''' - strona służąca do uzupełniania pojedynczych wyrazów lub całych tekstów litewskich o znaki akcentu tonicznego.
*'''[http://www.anglu-lietuviu.com Anglų-Lietuvių žodynas]''' - słownik angielsko-litewski i litewsko-angielski. W odnośnikach są analogiczne słowniki z językiem niemieckim i rosyjskim.
*'''[http://www.lkz.lt Lietuvių Kalbos Žodynas]''' - słownik litewski z objaśnieniami, utartymi zwrotami i przykładami użycia.

== Łotewski ==
*'''[http://www.sazinastilts.lv/language-learning/language-portfolio/ Sazinas Tilts]''' - ćwiczenia z łotewskiego na każdym poziomie, automatycznie sprawdzane.
*'''[https://elaipa.lv/Home/A1 eLaipa]''' - ćwiczenia i nauka gramatyki oraz słownictwa od A1 do B2.
*'''[https://tezaurs.lv/ Tēzaurs]''' – słownik języka łotewskiego z odmianami, przykładami użycia itd. Zgrubsza jednojęzyczny, chociaż przy wielu słowach posiada angielskie tłumaczenia.
*[https://www.youtube.com/c/GermaneAnete Germane] – Łotyszka nagrywająca o języku i kulturze Łotwy po angielsku
*[https://www.uzdevumi.lv/p/latviesu-valoda Uzdevumi] – teoria języka łotewskiego oraz ćwiczenia dla szkół podstawowych na Łotwie (po łotewsku)
*[http://www.darlex.pl/slowniki/lotewsko-polski-slownik.pdf Łotewsko-polski słownik tematyczny] – słownik łotewsko-polski zawierający 5500 słów

== Pruski ==
*'''[https://wirdeins.twanksta.org Wirdeīns]''' - słownik języka nowopruskiego z odmianami.

==Jaćwieski==
*[https://www.suduva.com/virdainas/ Virdainas] – słownik języka jaćwieskiego

= Germańskie =
== Angielski ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCvgLaFuTGGRXl0eyvBRCifA Easy English]'''
== Niemiecki ==
*'''[https://www.youtube.com/user/dwlearngerman/videos DW]''' - kanał DW z wieloma filmami z napisami
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCbxb2fqe9oNgglAoYqsYOtQ Easy German]''' - kanał z napisami po angielsku i niemiecku, dość aktywny.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCsYMk_FCTGBxmwKFiCynFwg Learn German - Deutsch für Euch]''' - kanał do nauki niemieckiego, często podpisy.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCcNBwmeFr0IeLVlP_49glrA Authentic German Learning]''' - kanał z napisami .
*'''[https://www.youtube.com/channel/UClBrbJXNh2sFxOuvH4o5H9g lingoni GERMAN]''' - popierdółkowy kanał do nauki.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCZwegPHTG4gvnR0WLzaq5OQ Learn German with Anja]''' - kanał z lekcjami, raczej podstawy.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCnZ0C4deOyB_TUFSJK3L4lg VlogDave]''' - strona skupia się na stronie kulturowej, tłumaczeniu zawiłości utworów muzycznych, etc.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UC1-MpIG20o6kzsu1I5SLXpQ DontTrustTheRabbit]''' - kanał bardziej kulturoznawczo-memowy, niska wartość naukowa.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCZvIm0aYHmO_23H5jhdpBPA Spassdigga Witz Abo]''' - kanał z dowcipami, silnik YT wychwytuje mowę i potrafi generować podpisy.

== Norweski ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCbrUYR892qBNQyY3DEqfTBg Norsklærer Karense]''' - największy kanał z materiałami do nauki norweskiego, dość aktywny, minusem dość powolne tempo.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UC-kvsbMKDTLfbdzmgGQ7rNQ Norwegian Teacher - Karin ]''' - nieaktywny kanał z materiałami do nauki, mimo braku nowych filmików posiada dużo materiału.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCXCgk1-m-KnuAI2Xmf85wNw Learn Norwegian Naturally]''' - kanał z łatwymi podcastami dla początkujących, podpisy na stronie.
*'''[https://www.learnnorwegiannaturally.com Learn Norwegian Naturally]''' - strona kanału powyżej.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCwCVZQzd6V0KmdbknttMM4Q Learn Norwegian with NorwegianClass101.com]''' - drętwe filmiki po norwesku, bardzo duża aktywność, czasami zdarzają się readingi lub listeningi, dlatego warto spojrzeć.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCJtwc1D3SmNIQEVSUrZ7B0w LUMIGOCHA]''' - na tym kanale znajdują się filmiki z napisami po angielsku z programu "'''I kveld med Ylvis'''".
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=rBd2sHdh1c0&list=PLxPS91cmiUo74kDNaSDBnyo5q4zgQuhCa Norges Herligste]''' - seria z napisami po angielsku, stara, dość niewyraźna.
== Duński ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=3gSX30XOHmQ&list=PLA5UIoabheFNAKsbg9a3v-6y2vzLD-FvZ Easy Danish]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.

= Romańskie =
== Francuski ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCoUWq2QawqdC3-nRXKk-JUw Easy French]''' - dość aktywny kanał z podcastami po francuski z napisami po angielsku.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCI4xp8qHD1MDErkqxb1dPbA Inner French]''' - kanał z podcastami z napisami
== Włoski ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UChpDG_WQkf_2tgLUr9xTR0g Easy Italian]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
== Hiszpański ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCAL4AMMMXKxHDu3FqZV6CbQ Easy Spanish]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
== Portugalski ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=njMjDp-CgQk&list=PLA5UIoabheFOK_Ipx_4zHyeSbImCiuKKJ Easy Portuguese]''' - seria podcastów z tłumaczeniem i napisami .
== Rumuński ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=yhFsqUx2T-g&list=PLA5UIoabheFPdLL4d3Xx1cncWeCPlM0tI Easy Romanian]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
*'''[https://slowniki.lingea.pl/rumunsko-polski Słownik polsko-rumuński Lingei]''' - chyba najlepszy słownik polsko-rumuński w internecie, pokazuje nawet odmiany wyrazów i przykłady zastosowań.
*'''[https://context.reverso.net/t%C5%82umaczenie/rumu%C5%84ski-angielski/ Reverso]''' - niestety bez tłumaczeń polsko-rumuńskich, ale za to z bardzo dużą bazą zdań i przykładów, do tego nie tak zdupnych, jak te w Glosbe.
*'''[https://dexonline.ro/ DexOnline]''' - potężny słownik jednojęzyczny, do tego z tabelkami odmiany dla każdego słowa.

== Kataloński ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCFcUaTqoDUQzMuFMpzj45Bw Easy Catalan]''' - kanał z podcastami i napisami pod filmikami.
= Celtyckie =
== Walijski ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=f3bUF4CWX50&list=PLA5UIoabheFNGrS9AIUvXUgnwJmXyF-1u Easy Welsh]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
= Inne Europejskie =
==Grecki ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCoTlC0saIu6WNa5ttDDe6fQ Easy Greek]''' - seria podcastów z tłumaczeniem i napisami .
==Estoński==
*'''[https://www.keeletee.ee/ Keeleklikk / Keeletee]''' 0-B1
==Fiński ==
*'''[http://ilmainensanakirja.fi Ilmainen sanakirja]''' - słownik.
*'''[http://donnerwetter.kielikeskus.helsinki.fi/FinnishForForeigners/ Tavataan taas!]''' - podstawowy kurs.
*'''[https://yle.fi/uutiset/osasto/selkouutiset/ Selkouutiset]''' - wiadomości w łatwym języku.
== Węgierski ==
*'''[http://www.e-bratanki.hu/hu/ E-Bratanki]''' - słownik polsko-węgierski i węgiersko-polski.

= Antysemickie =
== Hebrajski ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=L8Gvl3LLpfE Easy Hebrew]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
*'''[https://www.youtube.com/user/HebrewPod101 Learn Hebrew with HebrewPod101.com]''' - dość generyczny kanał z do nauki hebrajskiego.

= Turkowskie =
== Kazaski ==
*'''[https://www.sozdik.kz сөздік.кз]''' - bardzo bogaty słownik kazasko-ruski i rusko-kazaski z przykładami, kolokacjami i wymową w MAF.
*'''[https://www.kaz-tili.kz/index.htm Казахский язык Просто о сложном]''' - rosyjskojęzyczny kurs z wieloma lekcjami, nagraniami audio i wideo.

== Turecki ==
*'''[https://sozluk.gov.tr Türk Dil Kurumu Sözlükleri]''' - słowniki TDK (Instytutu Języka Tureckiego), przede wszystkim hasła wyjaśnione po turecku; chyba najobszerniejszy internetowy słownik.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UC1U-NW0ci6d1aHLc2gOHv8Q Easy Turkish]''' - kanał z podcastami i tłumaczeniami.

= Azjatyckie =
== Chiński ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=T3UWrgSoIxQ&list=PLA5UIoabheFNk9apd1AsoYxK0K4oEQ3h8 Easy Mandarin]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
== Japoński ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCxuZNRnlprC70l1bnI0n-XQ Learn Japanese From Zero!]''' - kanał z materiałami do nauki, na kanale znajduje się pełny vlogowy kurs.
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=qK--SAlGD0Q&list=PLA5UIoabheFO87Zs0a2W-5ZMzWBjhg_Ap Easy Japanese]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
*'''[https://www.youtube.com/c/IgnacyzJaponii/playlists Ignacy z Japonii]''' - kanał Japończyka mówiącego po polsku; z raczej podstawową wiedzą dot. japońskiego, całkiem przyjemną serią o kulturze Japonii, kilkoma vlogami po japońsku oraz bäisikową wiedzą i ciekawostkami o języku polskim.
== Koreański ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=kcbLFsEOniw&list=PLA5UIoabheFP2gBWM9maXVOb0af9nWuHN Easy Korean]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
== Wietnamski ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=gWZ620nh_S0&list=PLA5UIoabheFN8XxzGYrLkEDuhxESQ8kUr Easy Vietnames]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
== Kantoński ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=8YK2lXoSaQU&list=PLA5UIoabheFMqUbbrqiiPGOz6n7jN1Crd Easy Cantonese]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
= Poligloci =
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCem5o3ugCFodmrO7EmhtJ0A Ikenna]''' - murzyn-poliglota, dużo o sposobach nauki, także memiczny, polecam.

[[Kategoria:Użytkownik:Henryk Pruthenia]][[Kategoria:Portal Nauka]]

Źródła do nauki języków online

2024-09-13T21:44:47Z

Siemoród: /* Kazaski */

W tym artykule znajdują się zbiór źródeł do nauki języków obcych online. Są to przede wszystkim kanały YT. Używany szablon:
{|
|-
| <nowiki>*'''[XXXXXXXXXX XXXXXXXXXXXXXXXX]'''</nowiki>
|}
 
= Słowiańskie =
*'''[https://en.wikibooks.org/wiki/False_Friends_of_the_Slavist False Friends of the Slavist]''' - fałszywi przyjaciele tłumacza, ujęcie zwodniczych słów we wszystkich nowożytnych językach słowiańskich.
== Rosyjski ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCxvt-g7JsPNnEn8tUtZZBBg Easy Russian]''' - kanał z podcastami i tłumaczeniami.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UC4R4CY2hWX2qpvLueW_OJbA Sinus]''' - podcasty popularnonaukowe, dobre do zaznajomienia się z językiem naukowym.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCsK1oV0PGkcZ1UhFtajx0dg Red Room]''' - podcasty historyczne, prowadzone luźnym językiem.
*'''[https://rfl.urfu.ru/fileadmin/user_upload/site_15595/leksicheskii_minimum.pdf Лексический минимум]''' - lista najbardziej podstawowych słów w języku rosyjskim.

== Ukraiński ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=WIoZlhYj-2c&list=PLA5UIoabheFOyyhFDdsuLUqizG6juvHls Easy Ukrainian]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.

== Łemkowski ==
*'''[http://lemkowski.revitalization.al.uw.edu.pl/?sem=1&topic=1 Kurs języka łemkowskiego]''' - bogaty (ponad sto lekcji) kurs łemkowskiego, do 30 lekcji z objaśnieniami po polsku, dalej jednojęzyczny

== Serbskochorwacki ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UC8rRNd8UZglOPAjz4cu1ooA Serbian Language Podcast ]''' - sympatyczne podcasty z napisami i tłumaczeniem na angielski dla początkujących z murzynem, uczącym się serbskiego.
*'''[https://www.youtube.com/c/SerbianCourses/videos Serbian Language Courses]''' - podcasty po serbsku, na ich oficjalnej stronie znajduje się transkrypcja.
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=5eEMnZ9KbvY&list=PLA5UIoabheFPxKldzI7t3T3yQWjQhoDou Easy Croatian]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
*'''[http://hjp.znanje.hr/index.php?show=search Hrvatski Jezični Portal]''' - bogaty słownik standardu chorwackiego.

== Macedoński ==
*'''[http://www.recnik.net.mk Речник]''' - słownik polsko-macedoński i macedońsko polski.
*'''[https://macedonianlanguage.org MacedonianLanguage]''' - wstęp do języka macedońskiego, wiele pomocy dla początkujących.

== Bułgarski ==
*'''[https://www.youtube.com/playlist?list=PLnEXbUSPy8Rslhj5xJeTb3mT9pqpLOl5N Аз уча български]''' - filmiki do nauki bułgarskiego z objaśnieniami bułgarskimi, ewentualnie rosyjskimi.
*'''[https://www.youtube.com/playlist?list=PLR08jJH1dXrQsyK62b1IMmbGlPHJrNPdw Аз уча български 2]''' - druga część tej samej serii.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UC7zoD0ohq5Y3TaUW6hnqF4g Петък точно в пет с Китодар Тодоров]''' - kanał z filmikami prowadzony przez bułgarskiego aktora Kitodara Todorowa. Znajdziemy tam min. czytanie bułgarskiej przypowieści czy wywiady oraz rozmowy na tematy różne.

== Cerkiewno-słowiański ==
*'''[https://www.blagogon.ru/biblio/232/ Благодатный Огонь]''' - podręcznik do języka cerkiewno-słowiańskiego.
*'''[http://www.orthodic.org Orthodic]''' - bogaty słownik cerkiewnosłowiańsko-rosyjski i rosyjsko-cerkiewnosłowiański.
*'''[https://www.ponomar.net/files/gama2/toc.html Ponomar]''' - częściowo przepisana gramatyka cerkiewnosłowiańska bp Alipiusza (Hamanowicza)

== Staro-cerkiewno-słowiański ==
*'''[http://histdict.uni-sofia.bg Cyryllomethodiana]''' - słownik języka staro-cerkiewno-słowiańskiego, zawiera słowa, wyrażenia, a także przykłady użycia.

== Górnołużycki i dolnołużycki ==
*'''[https://dolnoserbski.de Dolnoserbski]''' - strona ze słownikiem niemiecko-dolnołużyckim i dolnołużycko-niemieckim, informacje o dolnołużyckiej ortografii, nazwach miejscowych, teksty dolnołużyckie (w tym Pismo Święte), wyrażenia i przysłowia.
*'''[https://hornjoserbsce.de Hornjoserbsce]''' - podobna strona poświęcona górnołużyckiemu, choć nieco uboższa.
*'''[https://www.rozhlad.de/index.php/dsb/ Rozhlad]''' - strona z krótkimi artykułami w obydwu językach serbołużyckich.
*'''[http://www.boehmak.de Boehmak]''' - słownik niemiecko-górnołużycki, a także górnołużycko-niemiecki, do tego możliwość sprawdzenia pisowni.
*'''[https://soblex.de SobLex]''' - duży słownik górnołużycko-niemiecki oraz niemiecko-górnołużycki, zawiera objaśnienia oraz tabelki odmiany.
*'''[https://soblex.de/sotra/?cmd=translate&direction=de_hsb&_0 SoTra]''' - tłumaczenie maszynowe z górnołużyckiego na niemiecki i odwrotnie.

== Słowacki ==
*'''[http://slovnik.dovrecka.sk doVrecka.sk]''' - słowniki słowackiego, w tym dialektalne, frazeologiczne, żargonowe, do tego zbiór tekstów słowackich

== Czeski ==
*'''[https://portal.rozhlas.cz Český rozhlas]''' - czeskie radio, bardzo wiele nagrań na rozmaite tematy, wszystko wyraźnie, często dodatkowo z tekstem przynajmniej początku audycji.
*'''[http://www.sesity.net/elektronicka-knihovna.php Elektronická knihovna]''' - zbiór czeskich książek, głównie lektur szkolnych.

= Bałtyjskie =
== Litewski ==
*'''[https://cooljugator.com/lt Cooljugator]''' - strona będąca konjugatorem litewskich czasowników, przy okazji skromny słownik.
*'''[http://donelaitis.vdu.lt/main.php?id=4&nr=9_1 Kirčiavimas]''' - strona służąca do uzupełniania pojedynczych wyrazów lub całych tekstów litewskich o znaki akcentu tonicznego.
*'''[http://www.anglu-lietuviu.com Anglų-Lietuvių žodynas]''' - słownik angielsko-litewski i litewsko-angielski. W odnośnikach są analogiczne słowniki z językiem niemieckim i rosyjskim.
*'''[http://www.lkz.lt Lietuvių Kalbos Žodynas]''' - słownik litewski z objaśnieniami, utartymi zwrotami i przykładami użycia.

== Łotewski ==
*'''[http://www.sazinastilts.lv/language-learning/language-portfolio/ Sazinas Tilts]''' - ćwiczenia z łotewskiego na każdym poziomie, automatycznie sprawdzane.
*'''[https://elaipa.lv/Home/A1 eLaipa]''' - ćwiczenia i nauka gramatyki oraz słownictwa od A1 do B2.
*'''[https://tezaurs.lv/ Tēzaurs]''' – słownik języka łotewskiego z odmianami, przykładami użycia itd. Zgrubsza jednojęzyczny, chociaż przy wielu słowach posiada angielskie tłumaczenia.
*[https://www.youtube.com/c/GermaneAnete Germane] – Łotyszka nagrywająca o języku i kulturze Łotwy po angielsku
*[https://www.uzdevumi.lv/p/latviesu-valoda Uzdevumi] – teoria języka łotewskiego oraz ćwiczenia dla szkół podstawowych na Łotwie (po łotewsku)
*[http://www.darlex.pl/slowniki/lotewsko-polski-slownik.pdf Łotewsko-polski słownik tematyczny] – słownik łotewsko-polski zawierający 5500 słów

== Pruski ==
*'''[https://wirdeins.twanksta.org Wirdeīns]''' - słownik języka nowopruskiego z odmianami.

==Jaćwieski==
*[https://www.suduva.com/virdainas/ Virdainas] – słownik języka jaćwieskiego

= Germańskie =
== Angielski ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCvgLaFuTGGRXl0eyvBRCifA Easy English]'''
== Niemiecki ==
*'''[https://www.youtube.com/user/dwlearngerman/videos DW]''' - kanał DW z wieloma filmami z napisami
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCbxb2fqe9oNgglAoYqsYOtQ Easy German]''' - kanał z napisami po angielsku i niemiecku, dość aktywny.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCsYMk_FCTGBxmwKFiCynFwg Learn German - Deutsch für Euch]''' - kanał do nauki niemieckiego, często podpisy.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCcNBwmeFr0IeLVlP_49glrA Authentic German Learning]''' - kanał z napisami .
*'''[https://www.youtube.com/channel/UClBrbJXNh2sFxOuvH4o5H9g lingoni GERMAN]''' - popierdółkowy kanał do nauki.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCZwegPHTG4gvnR0WLzaq5OQ Learn German with Anja]''' - kanał z lekcjami, raczej podstawy.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCnZ0C4deOyB_TUFSJK3L4lg VlogDave]''' - strona skupia się na stronie kulturowej, tłumaczeniu zawiłości utworów muzycznych, etc.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UC1-MpIG20o6kzsu1I5SLXpQ DontTrustTheRabbit]''' - kanał bardziej kulturoznawczo-memowy, niska wartość naukowa.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCZvIm0aYHmO_23H5jhdpBPA Spassdigga Witz Abo]''' - kanał z dowcipami, silnik YT wychwytuje mowę i potrafi generować podpisy.

== Norweski ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCbrUYR892qBNQyY3DEqfTBg Norsklærer Karense]''' - największy kanał z materiałami do nauki norweskiego, dość aktywny, minusem dość powolne tempo.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UC-kvsbMKDTLfbdzmgGQ7rNQ Norwegian Teacher - Karin ]''' - nieaktywny kanał z materiałami do nauki, mimo braku nowych filmików posiada dużo materiału.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCXCgk1-m-KnuAI2Xmf85wNw Learn Norwegian Naturally]''' - kanał z łatwymi podcastami dla początkujących, podpisy na stronie.
*'''[https://www.learnnorwegiannaturally.com Learn Norwegian Naturally]''' - strona kanału powyżej.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCwCVZQzd6V0KmdbknttMM4Q Learn Norwegian with NorwegianClass101.com]''' - drętwe filmiki po norwesku, bardzo duża aktywność, czasami zdarzają się readingi lub listeningi, dlatego warto spojrzeć.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCJtwc1D3SmNIQEVSUrZ7B0w LUMIGOCHA]''' - na tym kanale znajdują się filmiki z napisami po angielsku z programu "'''I kveld med Ylvis'''".
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=rBd2sHdh1c0&list=PLxPS91cmiUo74kDNaSDBnyo5q4zgQuhCa Norges Herligste]''' - seria z napisami po angielsku, stara, dość niewyraźna.
== Duński ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=3gSX30XOHmQ&list=PLA5UIoabheFNAKsbg9a3v-6y2vzLD-FvZ Easy Danish]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.

= Romańskie =
== Francuski ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCoUWq2QawqdC3-nRXKk-JUw Easy French]''' - dość aktywny kanał z podcastami po francuski z napisami po angielsku.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCI4xp8qHD1MDErkqxb1dPbA Inner French]''' - kanał z podcastami z napisami
== Włoski ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UChpDG_WQkf_2tgLUr9xTR0g Easy Italian]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
== Hiszpański ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCAL4AMMMXKxHDu3FqZV6CbQ Easy Spanish]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
== Portugalski ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=njMjDp-CgQk&list=PLA5UIoabheFOK_Ipx_4zHyeSbImCiuKKJ Easy Portuguese]''' - seria podcastów z tłumaczeniem i napisami .
== Rumuński ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=yhFsqUx2T-g&list=PLA5UIoabheFPdLL4d3Xx1cncWeCPlM0tI Easy Romanian]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
*'''[https://slowniki.lingea.pl/rumunsko-polski Słownik polsko-rumuński Lingei]''' - chyba najlepszy słownik polsko-rumuński w internecie, pokazuje nawet odmiany wyrazów i przykłady zastosowań.
*'''[https://context.reverso.net/t%C5%82umaczenie/rumu%C5%84ski-angielski/ Reverso]''' - niestety bez tłumaczeń polsko-rumuńskich, ale za to z bardzo dużą bazą zdań i przykładów, do tego nie tak zdupnych, jak te w Glosbe.
*'''[https://dexonline.ro/ DexOnline]''' - potężny słownik jednojęzyczny, do tego z tabelkami odmiany dla każdego słowa.

== Kataloński ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCFcUaTqoDUQzMuFMpzj45Bw Easy Catalan]''' - kanał z podcastami i napisami pod filmikami.
= Celtyckie =
== Walijski ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=f3bUF4CWX50&list=PLA5UIoabheFNGrS9AIUvXUgnwJmXyF-1u Easy Welsh]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
= Inne Europejskie =
==Grecki ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCoTlC0saIu6WNa5ttDDe6fQ Easy Greek]''' - seria podcastów z tłumaczeniem i napisami .
==Estoński==
*'''[https://www.keeletee.ee/ Keeleklikk / Keeletee]''' 0-B1
==Fiński ==
*'''[http://ilmainensanakirja.fi Ilmainen sanakirja]''' - słownik.
*'''[http://donnerwetter.kielikeskus.helsinki.fi/FinnishForForeigners/ Tavataan taas!]''' - podstawowy kurs.
*'''[https://yle.fi/uutiset/osasto/selkouutiset/ Selkouutiset]''' - wiadomości w łatwym języku.
== Węgierski ==
*'''[http://www.e-bratanki.hu/hu/ E-Bratanki]''' - słownik polsko-węgierski i węgiersko-polski.

= Antysemickie =
== Hebrajski ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=L8Gvl3LLpfE Easy Hebrew]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
*'''[https://www.youtube.com/user/HebrewPod101 Learn Hebrew with HebrewPod101.com]''' - dość generyczny kanał z do nauki hebrajskiego.

= Turkowskie =
== Kazaski ==
*'''[sozdik.kz сөздік.кз]''' - bardzo bogaty słownik kazasko-ruski i rusko-kazaski z przykładami, kolokacjami i wymową w MAF
*'''[https://www.kaz-tili.kz/index.htm Казахский язык Просто о сложном]''' - rosyjskojęzyczny kurs z wieloma lekcjami, nagraniami audio i wideo.

== Turecki ==
*'''[https://sozluk.gov.tr Türk Dil Kurumu Sözlükleri]''' - słowniki TDK (Instytutu Języka Tureckiego), przede wszystkim hasła wyjaśnione po turecku; chyba najobszerniejszy internetowy słownik.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UC1U-NW0ci6d1aHLc2gOHv8Q Easy Turkish]''' - kanał z podcastami i tłumaczeniami.

= Azjatyckie =
== Chiński ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=T3UWrgSoIxQ&list=PLA5UIoabheFNk9apd1AsoYxK0K4oEQ3h8 Easy Mandarin]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
== Japoński ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCxuZNRnlprC70l1bnI0n-XQ Learn Japanese From Zero!]''' - kanał z materiałami do nauki, na kanale znajduje się pełny vlogowy kurs.
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=qK--SAlGD0Q&list=PLA5UIoabheFO87Zs0a2W-5ZMzWBjhg_Ap Easy Japanese]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
*'''[https://www.youtube.com/c/IgnacyzJaponii/playlists Ignacy z Japonii]''' - kanał Japończyka mówiącego po polsku; z raczej podstawową wiedzą dot. japońskiego, całkiem przyjemną serią o kulturze Japonii, kilkoma vlogami po japońsku oraz bäisikową wiedzą i ciekawostkami o języku polskim.
== Koreański ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=kcbLFsEOniw&list=PLA5UIoabheFP2gBWM9maXVOb0af9nWuHN Easy Korean]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
== Wietnamski ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=gWZ620nh_S0&list=PLA5UIoabheFN8XxzGYrLkEDuhxESQ8kUr Easy Vietnames]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
== Kantoński ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=8YK2lXoSaQU&list=PLA5UIoabheFMqUbbrqiiPGOz6n7jN1Crd Easy Cantonese]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
= Poligloci =
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCem5o3ugCFodmrO7EmhtJ0A Ikenna]''' - murzyn-poliglota, dużo o sposobach nauki, także memiczny, polecam.

[[Kategoria:Użytkownik:Henryk Pruthenia]][[Kategoria:Portal Nauka]]

Źródła do nauki języków online

2024-09-10T21:49:53Z

Siemoród: /* Bliskowschodnie */

W tym artykule znajdują się zbiór źródeł do nauki języków obcych online. Są to przede wszystkim kanały YT. Używany szablon:
{|
|-
| <nowiki>*'''[XXXXXXXXXX XXXXXXXXXXXXXXXX]'''</nowiki>
|}
 
= Słowiańskie =
*'''[https://en.wikibooks.org/wiki/False_Friends_of_the_Slavist False Friends of the Slavist]''' - fałszywi przyjaciele tłumacza, ujęcie zwodniczych słów we wszystkich nowożytnych językach słowiańskich.
== Rosyjski ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCxvt-g7JsPNnEn8tUtZZBBg Easy Russian]''' - kanał z podcastami i tłumaczeniami.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UC4R4CY2hWX2qpvLueW_OJbA Sinus]''' - podcasty popularnonaukowe, dobre do zaznajomienia się z językiem naukowym.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCsK1oV0PGkcZ1UhFtajx0dg Red Room]''' - podcasty historyczne, prowadzone luźnym językiem.
*'''[https://rfl.urfu.ru/fileadmin/user_upload/site_15595/leksicheskii_minimum.pdf Лексический минимум]''' - lista najbardziej podstawowych słów w języku rosyjskim.

== Ukraiński ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=WIoZlhYj-2c&list=PLA5UIoabheFOyyhFDdsuLUqizG6juvHls Easy Ukrainian]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.

== Łemkowski ==
*'''[http://lemkowski.revitalization.al.uw.edu.pl/?sem=1&topic=1 Kurs języka łemkowskiego]''' - bogaty (ponad sto lekcji) kurs łemkowskiego, do 30 lekcji z objaśnieniami po polsku, dalej jednojęzyczny

== Serbskochorwacki ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UC8rRNd8UZglOPAjz4cu1ooA Serbian Language Podcast ]''' - sympatyczne podcasty z napisami i tłumaczeniem na angielski dla początkujących z murzynem, uczącym się serbskiego.
*'''[https://www.youtube.com/c/SerbianCourses/videos Serbian Language Courses]''' - podcasty po serbsku, na ich oficjalnej stronie znajduje się transkrypcja.
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=5eEMnZ9KbvY&list=PLA5UIoabheFPxKldzI7t3T3yQWjQhoDou Easy Croatian]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
*'''[http://hjp.znanje.hr/index.php?show=search Hrvatski Jezični Portal]''' - bogaty słownik standardu chorwackiego.

== Macedoński ==
*'''[http://www.recnik.net.mk Речник]''' - słownik polsko-macedoński i macedońsko polski.
*'''[https://macedonianlanguage.org MacedonianLanguage]''' - wstęp do języka macedońskiego, wiele pomocy dla początkujących.

== Bułgarski ==
*'''[https://www.youtube.com/playlist?list=PLnEXbUSPy8Rslhj5xJeTb3mT9pqpLOl5N Аз уча български]''' - filmiki do nauki bułgarskiego z objaśnieniami bułgarskimi, ewentualnie rosyjskimi.
*'''[https://www.youtube.com/playlist?list=PLR08jJH1dXrQsyK62b1IMmbGlPHJrNPdw Аз уча български 2]''' - druga część tej samej serii.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UC7zoD0ohq5Y3TaUW6hnqF4g Петък точно в пет с Китодар Тодоров]''' - kanał z filmikami prowadzony przez bułgarskiego aktora Kitodara Todorowa. Znajdziemy tam min. czytanie bułgarskiej przypowieści czy wywiady oraz rozmowy na tematy różne.

== Cerkiewno-słowiański ==
*'''[https://www.blagogon.ru/biblio/232/ Благодатный Огонь]''' - podręcznik do języka cerkiewno-słowiańskiego.
*'''[http://www.orthodic.org Orthodic]''' - bogaty słownik cerkiewnosłowiańsko-rosyjski i rosyjsko-cerkiewnosłowiański.
*'''[https://www.ponomar.net/files/gama2/toc.html Ponomar]''' - częściowo przepisana gramatyka cerkiewnosłowiańska bp Alipiusza (Hamanowicza)

== Staro-cerkiewno-słowiański ==
*'''[http://histdict.uni-sofia.bg Cyryllomethodiana]''' - słownik języka staro-cerkiewno-słowiańskiego, zawiera słowa, wyrażenia, a także przykłady użycia.

== Górnołużycki i dolnołużycki ==
*'''[https://dolnoserbski.de Dolnoserbski]''' - strona ze słownikiem niemiecko-dolnołużyckim i dolnołużycko-niemieckim, informacje o dolnołużyckiej ortografii, nazwach miejscowych, teksty dolnołużyckie (w tym Pismo Święte), wyrażenia i przysłowia.
*'''[https://hornjoserbsce.de Hornjoserbsce]''' - podobna strona poświęcona górnołużyckiemu, choć nieco uboższa.
*'''[https://www.rozhlad.de/index.php/dsb/ Rozhlad]''' - strona z krótkimi artykułami w obydwu językach serbołużyckich.
*'''[http://www.boehmak.de Boehmak]''' - słownik niemiecko-górnołużycki, a także górnołużycko-niemiecki, do tego możliwość sprawdzenia pisowni.
*'''[https://soblex.de SobLex]''' - duży słownik górnołużycko-niemiecki oraz niemiecko-górnołużycki, zawiera objaśnienia oraz tabelki odmiany.
*'''[https://soblex.de/sotra/?cmd=translate&direction=de_hsb&_0 SoTra]''' - tłumaczenie maszynowe z górnołużyckiego na niemiecki i odwrotnie.

== Słowacki ==
*'''[http://slovnik.dovrecka.sk doVrecka.sk]''' - słowniki słowackiego, w tym dialektalne, frazeologiczne, żargonowe, do tego zbiór tekstów słowackich

== Czeski ==
*'''[https://portal.rozhlas.cz Český rozhlas]''' - czeskie radio, bardzo wiele nagrań na rozmaite tematy, wszystko wyraźnie, często dodatkowo z tekstem przynajmniej początku audycji.
*'''[http://www.sesity.net/elektronicka-knihovna.php Elektronická knihovna]''' - zbiór czeskich książek, głównie lektur szkolnych.

= Bałtyjskie =
== Litewski ==
*'''[https://cooljugator.com/lt Cooljugator]''' - strona będąca konjugatorem litewskich czasowników, przy okazji skromny słownik.
*'''[http://donelaitis.vdu.lt/main.php?id=4&nr=9_1 Kirčiavimas]''' - strona służąca do uzupełniania pojedynczych wyrazów lub całych tekstów litewskich o znaki akcentu tonicznego.
*'''[http://www.anglu-lietuviu.com Anglų-Lietuvių žodynas]''' - słownik angielsko-litewski i litewsko-angielski. W odnośnikach są analogiczne słowniki z językiem niemieckim i rosyjskim.
*'''[http://www.lkz.lt Lietuvių Kalbos Žodynas]''' - słownik litewski z objaśnieniami, utartymi zwrotami i przykładami użycia.

== Łotewski ==
*'''[http://www.sazinastilts.lv/language-learning/language-portfolio/ Sazinas Tilts]''' - ćwiczenia z łotewskiego na każdym poziomie, automatycznie sprawdzane.
*'''[https://elaipa.lv/Home/A1 eLaipa]''' - ćwiczenia i nauka gramatyki oraz słownictwa od A1 do B2.
*'''[https://tezaurs.lv/ Tēzaurs]''' – słownik języka łotewskiego z odmianami, przykładami użycia itd. Zgrubsza jednojęzyczny, chociaż przy wielu słowach posiada angielskie tłumaczenia.
*[https://www.youtube.com/c/GermaneAnete Germane] – Łotyszka nagrywająca o języku i kulturze Łotwy po angielsku
*[https://www.uzdevumi.lv/p/latviesu-valoda Uzdevumi] – teoria języka łotewskiego oraz ćwiczenia dla szkół podstawowych na Łotwie (po łotewsku)
*[http://www.darlex.pl/slowniki/lotewsko-polski-slownik.pdf Łotewsko-polski słownik tematyczny] – słownik łotewsko-polski zawierający 5500 słów

== Pruski ==
*'''[https://wirdeins.twanksta.org Wirdeīns]''' - słownik języka nowopruskiego z odmianami.

==Jaćwieski==
*[https://www.suduva.com/virdainas/ Virdainas] – słownik języka jaćwieskiego

= Germańskie =
== Angielski ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCvgLaFuTGGRXl0eyvBRCifA Easy English]'''
== Niemiecki ==
*'''[https://www.youtube.com/user/dwlearngerman/videos DW]''' - kanał DW z wieloma filmami z napisami
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCbxb2fqe9oNgglAoYqsYOtQ Easy German]''' - kanał z napisami po angielsku i niemiecku, dość aktywny.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCsYMk_FCTGBxmwKFiCynFwg Learn German - Deutsch für Euch]''' - kanał do nauki niemieckiego, często podpisy.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCcNBwmeFr0IeLVlP_49glrA Authentic German Learning]''' - kanał z napisami .
*'''[https://www.youtube.com/channel/UClBrbJXNh2sFxOuvH4o5H9g lingoni GERMAN]''' - popierdółkowy kanał do nauki.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCZwegPHTG4gvnR0WLzaq5OQ Learn German with Anja]''' - kanał z lekcjami, raczej podstawy.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCnZ0C4deOyB_TUFSJK3L4lg VlogDave]''' - strona skupia się na stronie kulturowej, tłumaczeniu zawiłości utworów muzycznych, etc.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UC1-MpIG20o6kzsu1I5SLXpQ DontTrustTheRabbit]''' - kanał bardziej kulturoznawczo-memowy, niska wartość naukowa.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCZvIm0aYHmO_23H5jhdpBPA Spassdigga Witz Abo]''' - kanał z dowcipami, silnik YT wychwytuje mowę i potrafi generować podpisy.

== Norweski ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCbrUYR892qBNQyY3DEqfTBg Norsklærer Karense]''' - największy kanał z materiałami do nauki norweskiego, dość aktywny, minusem dość powolne tempo.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UC-kvsbMKDTLfbdzmgGQ7rNQ Norwegian Teacher - Karin ]''' - nieaktywny kanał z materiałami do nauki, mimo braku nowych filmików posiada dużo materiału.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCXCgk1-m-KnuAI2Xmf85wNw Learn Norwegian Naturally]''' - kanał z łatwymi podcastami dla początkujących, podpisy na stronie.
*'''[https://www.learnnorwegiannaturally.com Learn Norwegian Naturally]''' - strona kanału powyżej.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCwCVZQzd6V0KmdbknttMM4Q Learn Norwegian with NorwegianClass101.com]''' - drętwe filmiki po norwesku, bardzo duża aktywność, czasami zdarzają się readingi lub listeningi, dlatego warto spojrzeć.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCJtwc1D3SmNIQEVSUrZ7B0w LUMIGOCHA]''' - na tym kanale znajdują się filmiki z napisami po angielsku z programu "'''I kveld med Ylvis'''".
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=rBd2sHdh1c0&list=PLxPS91cmiUo74kDNaSDBnyo5q4zgQuhCa Norges Herligste]''' - seria z napisami po angielsku, stara, dość niewyraźna.
== Duński ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=3gSX30XOHmQ&list=PLA5UIoabheFNAKsbg9a3v-6y2vzLD-FvZ Easy Danish]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.

= Romańskie =
== Francuski ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCoUWq2QawqdC3-nRXKk-JUw Easy French]''' - dość aktywny kanał z podcastami po francuski z napisami po angielsku.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCI4xp8qHD1MDErkqxb1dPbA Inner French]''' - kanał z podcastami z napisami
== Włoski ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UChpDG_WQkf_2tgLUr9xTR0g Easy Italian]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
== Hiszpański ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCAL4AMMMXKxHDu3FqZV6CbQ Easy Spanish]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
== Portugalski ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=njMjDp-CgQk&list=PLA5UIoabheFOK_Ipx_4zHyeSbImCiuKKJ Easy Portuguese]''' - seria podcastów z tłumaczeniem i napisami .
== Rumuński ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=yhFsqUx2T-g&list=PLA5UIoabheFPdLL4d3Xx1cncWeCPlM0tI Easy Romanian]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
*'''[https://slowniki.lingea.pl/rumunsko-polski Słownik polsko-rumuński Lingei]''' - chyba najlepszy słownik polsko-rumuński w internecie, pokazuje nawet odmiany wyrazów i przykłady zastosowań.
*'''[https://context.reverso.net/t%C5%82umaczenie/rumu%C5%84ski-angielski/ Reverso]''' - niestety bez tłumaczeń polsko-rumuńskich, ale za to z bardzo dużą bazą zdań i przykładów, do tego nie tak zdupnych, jak te w Glosbe.
*'''[https://dexonline.ro/ DexOnline]''' - potężny słownik jednojęzyczny, do tego z tabelkami odmiany dla każdego słowa.

== Kataloński ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCFcUaTqoDUQzMuFMpzj45Bw Easy Catalan]''' - kanał z podcastami i napisami pod filmikami.
= Celtyckie =
== Walijski ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=f3bUF4CWX50&list=PLA5UIoabheFNGrS9AIUvXUgnwJmXyF-1u Easy Welsh]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
= Inne Europejskie =
==Grecki ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCoTlC0saIu6WNa5ttDDe6fQ Easy Greek]''' - seria podcastów z tłumaczeniem i napisami .
==Estoński==
*'''[https://www.keeletee.ee/ Keeleklikk / Keeletee]''' 0-B1
==Fiński ==
*'''[http://ilmainensanakirja.fi Ilmainen sanakirja]''' - słownik.
*'''[http://donnerwetter.kielikeskus.helsinki.fi/FinnishForForeigners/ Tavataan taas!]''' - podstawowy kurs.
*'''[https://yle.fi/uutiset/osasto/selkouutiset/ Selkouutiset]''' - wiadomości w łatwym języku.
== Węgierski ==
*'''[http://www.e-bratanki.hu/hu/ E-Bratanki]''' - słownik polsko-węgierski i węgiersko-polski.

= Antysemickie =
== Hebrajski ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=L8Gvl3LLpfE Easy Hebrew]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
*'''[https://www.youtube.com/user/HebrewPod101 Learn Hebrew with HebrewPod101.com]''' - dość generyczny kanał z do nauki hebrajskiego.

= Turkowskie =
== Kazaski ==
*'''[https://www.kaz-tili.kz/index.htm Казахский язык Просто о сложном]''' - rosyjskojęzyczny kurs z wieloma lekcjami, nagraniami audio i wideo.

== Turecki ==
*'''[https://sozluk.gov.tr Türk Dil Kurumu Sözlükleri]''' - słowniki TDK (Instytutu Języka Tureckiego), przede wszystkim hasła wyjaśnione po turecku; chyba najobszerniejszy internetowy słownik.
*'''[https://www.youtube.com/channel/UC1U-NW0ci6d1aHLc2gOHv8Q Easy Turkish]''' - kanał z podcastami i tłumaczeniami.

= Azjatyckie =
== Chiński ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=T3UWrgSoIxQ&list=PLA5UIoabheFNk9apd1AsoYxK0K4oEQ3h8 Easy Mandarin]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
== Japoński ==
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCxuZNRnlprC70l1bnI0n-XQ Learn Japanese From Zero!]''' - kanał z materiałami do nauki, na kanale znajduje się pełny vlogowy kurs.
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=qK--SAlGD0Q&list=PLA5UIoabheFO87Zs0a2W-5ZMzWBjhg_Ap Easy Japanese]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
*'''[https://www.youtube.com/c/IgnacyzJaponii/playlists Ignacy z Japonii]''' - kanał Japończyka mówiącego po polsku; z raczej podstawową wiedzą dot. japońskiego, całkiem przyjemną serią o kulturze Japonii, kilkoma vlogami po japońsku oraz bäisikową wiedzą i ciekawostkami o języku polskim.
== Koreański ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=kcbLFsEOniw&list=PLA5UIoabheFP2gBWM9maXVOb0af9nWuHN Easy Korean]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
== Wietnamski ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=gWZ620nh_S0&list=PLA5UIoabheFN8XxzGYrLkEDuhxESQ8kUr Easy Vietnames]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
== Kantoński ==
*'''[https://www.youtube.com/watch?v=8YK2lXoSaQU&list=PLA5UIoabheFMqUbbrqiiPGOz6n7jN1Crd Easy Cantonese]''' - kanał z podcastami z napisami i tłumaczeniem.
= Poligloci =
*'''[https://www.youtube.com/channel/UCem5o3ugCFodmrO7EmhtJ0A Ikenna]''' - murzyn-poliglota, dużo o sposobach nauki, także memiczny, polecam.

[[Kategoria:Użytkownik:Henryk Pruthenia]][[Kategoria:Portal Nauka]]

Wielki Słownik Wysokopolskiego

2024-04-30T08:45:47Z

Siemoród:

Niniejszy słownik jest przymiarką do zebrania wszystkich słów, które powstały w wyniku oczyszczania polszczyzny z obcych naleciałości w jeden słownik tematyczny. Pomysł bezpośrednio wynika z tego, iż konieczność wyszukiwania słów gdzieś po wątkach forumowych i w losowej kolejności nie sprzyja promocji wysokopolskiego.

Najważniejsze zasady przy dodawaniu słownictwa:
# Słowo musi zostać zaproponowane pierw w odpowiednim forum na Somięzie.
# Słowo zastępowane musi zostać podane w pisowni [[Conlanger:Leksykon#R|radopolskiej]].
# Osoba dodająca hasło do słownika nie może sama być autorem tegoż hasła.

==Czas==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''kwadrans''' || ćwierciel || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''marzec''' || brzezień || wskrzeszony dawnosłów || Dynozaur
|-
| '''maj''' || trawień || wskrzeszony dawnosłów || Siemoród
|-
| '''minuta''' || miżyna || kalka ukr. хвилина || Siemoród
|-
| '''sekunda''' || wtórzyna || kalka cz. vteřina || Marzyciel
|-
| '''weekend''' || wychodne || ros. выходные ||
|-
|}

==Nazwy geograficzne==

=== Kontynenty ===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''Afryka''' || Wyraj || wskrzeszony dawnosłów z nowym znaczeniem || Mauzer
|-
| '''Ameryka''' || || ||
|-
| '''Europa''' || ||
|-
| '''Azja''' || ||
|-
| '''Australia i Oceania''' || || ||
|-
| '''Antarktyda''' || || ||
|-
|}
=== Państwa===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''Austria''' || Rakusy || wskrzeszony dawnosłów ||
|-
| '''Chorwacja''' || Charwaty || wskrzeszony dawnosłów || Siemoród
|-
| '''Cypr''' || Miecka || miedź + -ska || Boletto
|-
| '''Dania''' || Duń, dop. Duni || wskrzeszony dawnosłów ||
|-
| '''Estonia''' || Cudź, dop. Czudzi || ros. чудь || Dynozaur
|-
| '''Finlandia''' || Sum, dop. Sumi || ros. Сумь || Dynozaur
|-
| '''Francja''' || Prząż, dop. Przęży || *Pręgъ < strus. Fręgъ + ь || Boletto
|-
| '''Japonia''' || Jutrzany|| kalka ''kraju wschodzącego słońca'' || Dynozaur
|-
| '''Norwegia''' || Siewierska || tłumaczenie pierwszego członu pierwotnej nazwy || Boletto
|-
| '''Rosja ''' || Wielkoruś || analogicznie do Białorusi i Małorusi || Dynozaur
|-
| '''Rumunia''' || Włoszczyzna || poprawka Wołoszczyzny || Dynozaur
|-
| '''Szwecja''' || Świeja || strus. Свѣя || ??
|-
| '''Turcja''' || Tarcka || strus. Tork || Dynozaur
|-
| '''''' || || ||
|-
|}

=== Regiony ===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''Baskonia''' || Juskodź ż. || bask. Euskadi || Boletto
|-
| '''Etruria''' || Rosna || etr. Rasna || Boletto
|-
| '''Saksonia''' || Saś, dop. Sasi || rzeczownik i-osnowny od Sas? || ??
|-
|}

===Miasta===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''''' || || ||
|-
| '''Belgrad''' || Białogród || wskrzeszony dawnosłów ||
|-
| '''Amsterdam''' || Ostrodom || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| '''Kolonia''' || Kolno || wskrzeszony dawnosłów || Boletto
|-
| '''Magdeburg''' || Majbork || wskrzeszony dawnosłów || Boletto
|-
| '''Monachium''' || Mnichów || cz. Mnichov || -
|-
| '''Nikozja''' || Lodra || przyswojenie dawnej nazwy - Ledra || Boletto
|-
| '''Saloniki''' || Sołuń || scs. Солунь || ?
|-
| '''Sofia''' (Bułgaria) || Średziec|| kalka dawnej nazwy – Средец || Dynozaur
|-
| '''Supraśl''' || Sprząśla || wskrzeszony dawnosłów || Dynozaur
|-
| '''Tallinn''' || Koływań || est. Kalevan || Dynozaur
|-
|}

=== Inne (rzeki, góry, krainy itp.)===
=== Państwa===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''''' || || ||
|-
| '''Wołga''' || Wilga || łudoodbitka || Dynozaur
|-
|}

==Imiona==
===Męskie===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''Feliks''' || Szczęsny || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''Henryk''' || Jędrzych || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''Ignacy''' || Żegota || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''Józef''' || Jożep || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''Pankracy''' || Wszewłód || odbitka ros. Всеволод
|-
| '''Piotr''' || Skałosz || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''Sylwester''' || Lasota || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''Wacław''' || Więcesław, Więcław || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''Władysław''' || Włodzisław || wskrzeszony dawnosłów
|}

===Żeńskie===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''Maria''' || Marza || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|}

==Pokrewieństwo i powinowactwo==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''bękart''' || pokrzywnik || wskrzeszony dawnosłów
|-
| || wyleganiec || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''kuzyn''' || nieć || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''kuzynka''' || nieściora || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''''' || ||
|-
|}

==Nauki ścisłe==

===Astronomia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' astrolog ''' ||gwiazdomówca || wskrzeszony dawnosłów || Boletto
|-
| '''astronom''' || gwiazdozorca || wskrzeszony dawnosłów || Siemoród
|-
| '''galaktyka''' || białoświat || wskrzeszony dawnosłów ||
|-
| '''kometa''' || kosmata || wyrzutnia od stpol. kosmata gwiazda || Siemoród
|-
| '''kosmos''' || nadświat || wskrzeszony dawnosłów ||
|-
| '''planeta''' || obieżnica || kalka cz. oběžnice || Poloniok
|-
| '''Wenus''' || Jutrzenka || wskrzeszony dawnosłów || Siemoród
|-
| '''Droga mleczna''' || Droga ptasia || równomian ||
|-
| '''Plejady''' ||Baby, Kurczęta, Kokoszki, Kurki, Siedem Sióstr|| polskie odpowiedniki słowa ||
|-
| || Wołosożary || Kalka z języka ukraińskiego, słowo pochodne od boga Wołosa (Welesa) ||
|}

===Biologia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''habitat''' || bytowisko || || mijero
|-
|}

===Botanika===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''aloes ''' || morownik || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''bławatek''' || modrak || wskrzeszony dawnosłów
|-
| ''' centuria ''' ||drożezłot ||
|-
| ''' ''' ||glistnik ||
|-
| ''' cyprys ''' || jednorost||
|-
| '''mandragora''' || krzykawka || wskrzeszony dawnosłów
|-
|}

===Chemia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''arsen''' || mysik || мышьяк; owy pierwiastek służył ongiś jako trutka na myszy || Boletto
|-
| '''azot''' || dusień || dawna propozycja || ??
|-
| '''brom''' || swądzień || odbitka gr. bromos 'smród' || Boletto
|-
| '''chlor''' || soleń || dawna propozycja || ??
|-
| '''chrom''' || krasień || odbitka gr. chroma 'kolor' || Boletto
|-
| '''fosfor''' || koścień || dawna propozycja || ??
|-
| '''kobalt''' || malik || dawne określenie wszelkiej maści skrzatów; co do braku sufiksacji por. kobalt ~ kobold || Boletto
|-
| '''magnez''' || gorczyk || cz. hořčík || Boletto
|-
| '''mangan''' || mamik || mamić; zatrucie manganem wywołuje halucynacje || Boletto
|-
| '''neon''' || jarzyk || jarzyć się || Boletto
|-
| '''potas''' || draślik || cz. draslík || Boletto
|-
|}

===Fizyka===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''kwant''' || lik || nowosłów || Dynozaur
|-
|}

===Geologia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' aurypigment ''' || pozłótka||
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|-
|}

===Geografia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' Antarktyka ''' || Przecinaw || stpol. ‘biegun południowy’
|-
| ''' antypoda ''' || przeciwkostop||
|-
| '''archipelag''' || wyspowie || ? || Ainigmos
|-
| || powyspie || < ''wyspa'', wzorem ''pojezierza'', ''pobrzeża'' czy ''pomorza'' || Siemoród
|-
| '''obszar''' || obszerz ż. || dźwiękoodbitka, oparta na szujodru(ż)stwie ''obszaru'' i ''obszernego'' || mijero
|-
| '''terytorium''' || poziemie || wzorem ''pojezierza'', ''pobrzeża'' czy ''pomorza'' || mijero
|-
| '''''' || ||
|-
|}

===Informatyka===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''komputer''' || poczetnik || stpol. poczetnik ‘rachmistrz’, takąż ewolucję znaczeniową przeszedł ''komputer''
|- || poczytacz || od czesko-słowackiego ''počítač''
|- || poczetniczka || od st.pol. ''poczetnik''
|- || rachmistrzczka || nowosłów od ''rachmistrz''
| '''''' || ||
|-
|}

===Kryptozoologia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' bazyliszek ''' ||królik wąż ||
|-
| '''centaur ''' ||półźrzebic ||
|-
| '''feniks''' || ogniwacz || wskrzeszony dawnosłów
|-
|}

===Matematyka===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''cyfra ''' || ręcznica|| wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''liczba parzysta ''' || cetno || wskrzeszony dawnosłów
|-
|}

===Medycyna===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' angina ''' || dławica|| wskrzeszony dawnosłów
|-
| ''' artretyzm ''' || gościec||
|-
| ''' ''' ||dna ||
|-
| ''' astma ''' ||dychawica ||
|-
| '''febra''' || ostróbka || wskrzeszony dawnosłów
|-
| || popłonka || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|-
|}

===Zoologia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''borsuk''' || jaźwiec || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''chomik''' || krzeczek || wskrzeszony dawnosłów
|-
| || skrzeczek || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''dorsz''' || wątłusz ||
|-
|}

==Nauki humanistyczne==

===Filozofia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''los''' || dola ||
|-
| || kob || wskrzeszony dawnosłów
|-
| || źrzeb || wskrzeszony dawnosłów
|-
|}

===Językoznawstwo===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''ablatyw ''' || pochodnik || równomian || -
|-
| '''idiolekt''' || włos(t)norzecze || odbitka || Boletto
|-
| '''konlang''' || somięz || okrutna odbitka || ?
|-
| '''kryptonim''' || skrytomian || odbitka || Feles
|-
| '''paronim''' || zbieżnomian || odbitka || Ainigmos
|-
| '''pseudonim''' || łudomian || odbitka || Feles
|-
| '''synonim''' || równomian || ? || ?
|-
|}

===Psychologia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' choleryczny ''' || czarnokrewny || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''euforia''' || roznos || || Ainigmos
|-
| '''flegmatyczny''' || wodnokrewny || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''instynkt''' || strzew || < ''z trzewi'' || mijero
|-
| '''''' || ||
|-
|}

===Socjologia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca

|-
| '''domator''' || domak || wskrzeszony dawnosłów; źródłosłowni szczerzedrugowie
|-
| || domalegaj || wskrzeszony dawnosłów; źródłosłowni szczerzedrugowie
|-
| '''egoista''' || sobek || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''ekstremista''' || skrajeniec || < ''skrajny'' || Marzyciel
|-
| '''mizantrop''' || gardzilud || ? || Wedyowisz
|-
| '''singiel (osoba)''' || osóbkowiec || stpol. ''osóbkować'' 'żyć osobno' || poloniok
|-
|}

===Teatrologia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''aktor''' || igrzec || wskrzeszony dawnosłów
|-
|}

==Państwo i prawo==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|-
|}

==Ideologie polityczne==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''nacjonalizm''' || narodo(w)stwo || naród + owstwo/ostwo|| ?
| '''egalitaryzm''' || równo(w)stwo ||równość + owstwo/ostwo || Kubok
|-
| '''''' || ||
|-
|}
==Stopnie wojskowe==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|-
|}
==Media==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|-
|}

==Budownictwo==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' aleja ''' || poścież ||
|-
| ''' biblioteka ''' || książnica||
|-
| ''' browar ''' || ozd ||
|-
| ''' cmentarz ''' ||mogilnik ||
|-
| ''' ''' ||żalnik ||
|-
| ''' ''' || pomarlisko||
|-
| '''alkierz ''' || bokówka || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''altana''' || letnica || wskrzeszony dawnosłów
|-
| || posiadka || stpol. posiedka
|-
| ''' arsenał ''' || zbrojownia ||
|-
| ''' baldachim ''' ||nadwiesz ||
|-
| ''' ''' ||rozpona ||
|-
| ''' belka ''' || bierwiono ||
|-
| '''blok mieszkalny''' || kostkowiec || ? || mijero
|-
| ''' cegła ''' || pieczyna || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''fosa''' || wątok || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''fuga''' || wątor || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''futryna''' || odrzwie || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''gont''' || dranica || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''kanał''' || kopanica || wskrzeszony dawnosłów
|-
| || przykopa || wskrzeszony dawnosłów
|-
| || wątok || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''krużganek''' || przechodzieniec || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''''' || ||
|-
|}

==Ukierunkowania płciowe, tożsamość płciowa i współżycie==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''gej''' || samcołożnik || wskrzeszony dawnosłów
|-
| || mężolubnik || wskrzeszony dawnosłów
|-
| || luby || dawne słowiańskie słowo, wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''lesbijka''' || samicołożnica || od samcołożnika
|-
|}
==Gędźba==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' cytra ''' ||gąsłki || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| '''muzyczny''' || gędziebny || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| '''muzyk''' || gędziec || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| '''muzyka''' || gędźba || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| '''''' || ||
|-
|}

==Technologja==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''ekspres (ciapąg)''' || rychlik || cz. || Towarzysz Mauzer
|-
| '''metro''' || spódko || odbitka ang. ''underground'' || Towarzysz Mauzer
|-
|}

==Barwy==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''barwa''' || maść || wskrzeszone szersze znaczenie
|-
| || krasa || wskrzeszone szersze znaczenie
|-
| '''barwić''' || krasić || wskrzeszony dawnosłów
|-
| ''' brązowy ''' || gniady||
|-
| ''' ''' || gliwy||
|-
| ''' ''' || cisy||
|-
| '''farba''' || kraśba || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''fioletowy''' || bzowy || gwarowe
|-
| || ostróżkowy || gwarowe
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|-
|}

==Ubiór==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' amulet ''' || nawąz || wskrzeszony dawnosłów
|-
| ''' bransoleta ''' ||nałokietnica ||
|-
| ''' ''' || napięstka||
|-
| ''' ''' ||zaponica ||
|-
| '''fartuch''' || przypole || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''gorset''' || gat || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''kołnierz''' || obojek || wskrzeszony dawnosłów
|-
| || ożydle || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''pończocha''' || nagolenica || nowoznaczność || spitygniew
|-
| '''koszula''' || czecheł || wskrzeszony dawnosłów z uogólnionym znaczeniem
|-
| || giezło || wskrzeszony dawnosłów z uogólnionym znaczeniem
|-
| '''maska''' || naliczek || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''obcas''' || napiętek ||
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|-
|}

==Ustrojstwa==

===Urządzenia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| czajnik || warnik || < ''war'' || Wedyowisz
|-
|}

===Narzędzia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' buława ''' || sześciopiór|| wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| ''' chochla ''' ||warząchew || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| ''' cyrkiel ''' || krążydło|| wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| ''' czekan ''' ||nadziak || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| '''dildo''' || dymadło || neosemantyzacja || Boletto
|-
| '''korkociąg''' || wyrwiczopek || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| '''marker''' || grubopis || analogja co ''cienkopisu'' || QRSGN
|-
| '''pędzel''' || kistek || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| '''scyzoryk''' || nożyk-złożyk || ? || mijero
|-
|}

===Naczynia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' butla ''' ||łagwica || wskrzeszony dawnosłów || Boletto
|-
|}

===Substancje===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' atrament ''' ||czernidło ||
|-
|}

==Gastronomia==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' agrest ''' || wieprzek || gwarowe || -
|-
| ''' cynamon ''' ||skorzyca || śląskizm || -
|-
| '''galareta''' || skrzepiel || || Ainigmos
|-
| '''kajzerka''' || pięciorka || ciasto składane jest pięciokrotnie || mijero
|-
| '''lukier''' || połyska || || mijero
|-
| '''nektar''' || brzeczka || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| '''pasta (jadło)''' || pomasta || wzorem ''omasty'' || mijero
|}

==Wygląd==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' cera ''' ||miazdra || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| '''sylwetka''' || zrębica || < ''zrąb'' || Ainigmos
|-
|}

==Inne, niezdziałowane==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' nastolatek ''' ||podrostek || wskrzeszony dawnosłów || ?
|-
| || podlotek || wskrzeszony dawnosłów || ?
|-
| || podwiek || język PFJ tudzież Syjamu || ?
|-
| '''abstrakt''' || odryw || ? || Towarzysz Mauzer
|-
| '''awansować''' || wystopniować || ? || mijero
|-
| || postąpić || odbitka czeska || Boletto
|-
| '''rykoszet''' || poskos || od wyrażenia przyimkowego ''po skosie'' || Ainigmos
|-
| '''zdegradować''' || zestopniować || ? || mijero
|-
| '''cytat''' || przytok || < ''przytoczyć'' = ''zacytować'' || Vilène
|-
| '''deadline''' || nieodrok || < ''nie odroczyć'', wzorem ''wyroku'' || Ainigmos
|-
| '''egzotyka''' || wyścianek || wzorem ''zaścianku'' || Ainigmos
|-
| '''klon''' || wtór || || mijero
|-
| '''aktualny''' || naczesny || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| '''sugestja''' || wszept || || mijero
|-
| '''tradycja''' || podziedztwo || < ''po dziadach'', w nawiązaniu do ''dziedzictwa'' || Wedyowisz
|-
| '''influencer''' || wpływownik || od "wpływ" czyli influence
|-
| '''zodiak ''' || zwierzyniec niebieski || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''pistolet''' || krócica || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''amunicja''' || strzeliwo || wskrzeszony dawnosłów
|}

Wielki Słownik Wysokopolskiego

2024-04-30T08:44:53Z

Siemoród:

Niniejszy słownik jest przymiarką do zebrania wszystkich słów, które powstały w wyniku oczyszczania polszczyzny z obcych naleciałości w jeden słownik tematyczny. Pomysł bezpośrednio wynika z tego, iż konieczność wyszukiwania słów gdzieś po wątkach forumowych i w losowej kolejności nie sprzyja promocji wysokopolskiego.

Najważniejsze zasady przy dodawaniu słownictwa:
# Słowo musi zostać zaproponowane pierw w odpowiednim forum na Somięzie.
# Słowo zastępowane musi zostać podane w pisowni [[Język radopolski|radopolskiej]].
# Osoba dodająca hasło do słownika nie może sama być autorem tegoż hasła.

==Czas==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''kwadrans''' || ćwierciel || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''marzec''' || brzezień || wskrzeszony dawnosłów || Dynozaur
|-
| '''maj''' || trawień || wskrzeszony dawnosłów || Siemoród
|-
| '''minuta''' || miżyna || kalka ukr. хвилина || Siemoród
|-
| '''sekunda''' || wtórzyna || kalka cz. vteřina || Marzyciel
|-
| '''weekend''' || wychodne || ros. выходные ||
|-
|}

==Nazwy geograficzne==

=== Kontynenty ===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''Afryka''' || Wyraj || wskrzeszony dawnosłów z nowym znaczeniem || Mauzer
|-
| '''Ameryka''' || || ||
|-
| '''Europa''' || ||
|-
| '''Azja''' || ||
|-
| '''Australia i Oceania''' || || ||
|-
| '''Antarktyda''' || || ||
|-
|}
=== Państwa===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''Austria''' || Rakusy || wskrzeszony dawnosłów ||
|-
| '''Chorwacja''' || Charwaty || wskrzeszony dawnosłów || Siemoród
|-
| '''Cypr''' || Miecka || miedź + -ska || Boletto
|-
| '''Dania''' || Duń, dop. Duni || wskrzeszony dawnosłów ||
|-
| '''Estonia''' || Cudź, dop. Czudzi || ros. чудь || Dynozaur
|-
| '''Finlandia''' || Sum, dop. Sumi || ros. Сумь || Dynozaur
|-
| '''Francja''' || Prząż, dop. Przęży || *Pręgъ < strus. Fręgъ + ь || Boletto
|-
| '''Japonia''' || Jutrzany|| kalka ''kraju wschodzącego słońca'' || Dynozaur
|-
| '''Norwegia''' || Siewierska || tłumaczenie pierwszego członu pierwotnej nazwy || Boletto
|-
| '''Rosja ''' || Wielkoruś || analogicznie do Białorusi i Małorusi || Dynozaur
|-
| '''Rumunia''' || Włoszczyzna || poprawka Wołoszczyzny || Dynozaur
|-
| '''Szwecja''' || Świeja || strus. Свѣя || ??
|-
| '''Turcja''' || Tarcka || strus. Tork || Dynozaur
|-
| '''''' || || ||
|-
|}

=== Regiony ===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''Baskonia''' || Juskodź ż. || bask. Euskadi || Boletto
|-
| '''Etruria''' || Rosna || etr. Rasna || Boletto
|-
| '''Saksonia''' || Saś, dop. Sasi || rzeczownik i-osnowny od Sas? || ??
|-
|}

===Miasta===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''''' || || ||
|-
| '''Belgrad''' || Białogród || wskrzeszony dawnosłów ||
|-
| '''Amsterdam''' || Ostrodom || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| '''Kolonia''' || Kolno || wskrzeszony dawnosłów || Boletto
|-
| '''Magdeburg''' || Majbork || wskrzeszony dawnosłów || Boletto
|-
| '''Monachium''' || Mnichów || cz. Mnichov || -
|-
| '''Nikozja''' || Lodra || przyswojenie dawnej nazwy - Ledra || Boletto
|-
| '''Saloniki''' || Sołuń || scs. Солунь || ?
|-
| '''Sofia''' (Bułgaria) || Średziec|| kalka dawnej nazwy – Средец || Dynozaur
|-
| '''Supraśl''' || Sprząśla || wskrzeszony dawnosłów || Dynozaur
|-
| '''Tallinn''' || Koływań || est. Kalevan || Dynozaur
|-
|}

=== Inne (rzeki, góry, krainy itp.)===
=== Państwa===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''''' || || ||
|-
| '''Wołga''' || Wilga || łudoodbitka || Dynozaur
|-
|}

==Imiona==
===Męskie===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''Feliks''' || Szczęsny || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''Henryk''' || Jędrzych || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''Ignacy''' || Żegota || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''Józef''' || Jożep || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''Pankracy''' || Wszewłód || odbitka ros. Всеволод
|-
| '''Piotr''' || Skałosz || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''Sylwester''' || Lasota || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''Wacław''' || Więcesław, Więcław || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''Władysław''' || Włodzisław || wskrzeszony dawnosłów
|}

===Żeńskie===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''Maria''' || Marza || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|}

==Pokrewieństwo i powinowactwo==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''bękart''' || pokrzywnik || wskrzeszony dawnosłów
|-
| || wyleganiec || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''kuzyn''' || nieć || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''kuzynka''' || nieściora || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''''' || ||
|-
|}

==Nauki ścisłe==

===Astronomia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' astrolog ''' ||gwiazdomówca || wskrzeszony dawnosłów || Boletto
|-
| '''astronom''' || gwiazdozorca || wskrzeszony dawnosłów || Siemoród
|-
| '''galaktyka''' || białoświat || wskrzeszony dawnosłów ||
|-
| '''kometa''' || kosmata || wyrzutnia od stpol. kosmata gwiazda || Siemoród
|-
| '''kosmos''' || nadświat || wskrzeszony dawnosłów ||
|-
| '''planeta''' || obieżnica || kalka cz. oběžnice || Poloniok
|-
| '''Wenus''' || Jutrzenka || wskrzeszony dawnosłów || Siemoród
|-
| '''Droga mleczna''' || Droga ptasia || równomian ||
|-
| '''Plejady''' ||Baby, Kurczęta, Kokoszki, Kurki, Siedem Sióstr|| polskie odpowiedniki słowa ||
|-
| || Wołosożary || Kalka z języka ukraińskiego, słowo pochodne od boga Wołosa (Welesa) ||
|}

===Biologia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''habitat''' || bytowisko || || mijero
|-
|}

===Botanika===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''aloes ''' || morownik || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''bławatek''' || modrak || wskrzeszony dawnosłów
|-
| ''' centuria ''' ||drożezłot ||
|-
| ''' ''' ||glistnik ||
|-
| ''' cyprys ''' || jednorost||
|-
| '''mandragora''' || krzykawka || wskrzeszony dawnosłów
|-
|}

===Chemia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''arsen''' || mysik || мышьяк; owy pierwiastek służył ongiś jako trutka na myszy || Boletto
|-
| '''azot''' || dusień || dawna propozycja || ??
|-
| '''brom''' || swądzień || odbitka gr. bromos 'smród' || Boletto
|-
| '''chlor''' || soleń || dawna propozycja || ??
|-
| '''chrom''' || krasień || odbitka gr. chroma 'kolor' || Boletto
|-
| '''fosfor''' || koścień || dawna propozycja || ??
|-
| '''kobalt''' || malik || dawne określenie wszelkiej maści skrzatów; co do braku sufiksacji por. kobalt ~ kobold || Boletto
|-
| '''magnez''' || gorczyk || cz. hořčík || Boletto
|-
| '''mangan''' || mamik || mamić; zatrucie manganem wywołuje halucynacje || Boletto
|-
| '''neon''' || jarzyk || jarzyć się || Boletto
|-
| '''potas''' || draślik || cz. draslík || Boletto
|-
|}

===Fizyka===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''kwant''' || lik || nowosłów || Dynozaur
|-
|}

===Geologia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' aurypigment ''' || pozłótka||
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|-
|}

===Geografia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' Antarktyka ''' || Przecinaw || stpol. ‘biegun południowy’
|-
| ''' antypoda ''' || przeciwkostop||
|-
| '''archipelag''' || wyspowie || ? || Ainigmos
|-
| || powyspie || < ''wyspa'', wzorem ''pojezierza'', ''pobrzeża'' czy ''pomorza'' || Siemoród
|-
| '''obszar''' || obszerz ż. || dźwiękoodbitka, oparta na szujodru(ż)stwie ''obszaru'' i ''obszernego'' || mijero
|-
| '''terytorium''' || poziemie || wzorem ''pojezierza'', ''pobrzeża'' czy ''pomorza'' || mijero
|-
| '''''' || ||
|-
|}

===Informatyka===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''komputer''' || poczetnik || stpol. poczetnik ‘rachmistrz’, takąż ewolucję znaczeniową przeszedł ''komputer''
|- || poczytacz || od czesko-słowackiego ''počítač''
|- || poczetniczka || od st.pol. ''poczetnik''
|- || rachmistrzczka || nowosłów od ''rachmistrz''
| '''''' || ||
|-
|}

===Kryptozoologia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' bazyliszek ''' ||królik wąż ||
|-
| '''centaur ''' ||półźrzebic ||
|-
| '''feniks''' || ogniwacz || wskrzeszony dawnosłów
|-
|}

===Matematyka===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''cyfra ''' || ręcznica|| wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''liczba parzysta ''' || cetno || wskrzeszony dawnosłów
|-
|}

===Medycyna===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' angina ''' || dławica|| wskrzeszony dawnosłów
|-
| ''' artretyzm ''' || gościec||
|-
| ''' ''' ||dna ||
|-
| ''' astma ''' ||dychawica ||
|-
| '''febra''' || ostróbka || wskrzeszony dawnosłów
|-
| || popłonka || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|-
|}

===Zoologia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''borsuk''' || jaźwiec || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''chomik''' || krzeczek || wskrzeszony dawnosłów
|-
| || skrzeczek || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''dorsz''' || wątłusz ||
|-
|}

==Nauki humanistyczne==

===Filozofia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''los''' || dola ||
|-
| || kob || wskrzeszony dawnosłów
|-
| || źrzeb || wskrzeszony dawnosłów
|-
|}

===Językoznawstwo===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''ablatyw ''' || pochodnik || równomian || -
|-
| '''idiolekt''' || włos(t)norzecze || odbitka || Boletto
|-
| '''konlang''' || somięz || okrutna odbitka || ?
|-
| '''kryptonim''' || skrytomian || odbitka || Feles
|-
| '''paronim''' || zbieżnomian || odbitka || Ainigmos
|-
| '''pseudonim''' || łudomian || odbitka || Feles
|-
| '''synonim''' || równomian || ? || ?
|-
|}

===Psychologia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' choleryczny ''' || czarnokrewny || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''euforia''' || roznos || || Ainigmos
|-
| '''flegmatyczny''' || wodnokrewny || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''instynkt''' || strzew || < ''z trzewi'' || mijero
|-
| '''''' || ||
|-
|}

===Socjologia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca

|-
| '''domator''' || domak || wskrzeszony dawnosłów; źródłosłowni szczerzedrugowie
|-
| || domalegaj || wskrzeszony dawnosłów; źródłosłowni szczerzedrugowie
|-
| '''egoista''' || sobek || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''ekstremista''' || skrajeniec || < ''skrajny'' || Marzyciel
|-
| '''mizantrop''' || gardzilud || ? || Wedyowisz
|-
| '''singiel (osoba)''' || osóbkowiec || stpol. ''osóbkować'' 'żyć osobno' || poloniok
|-
|}

===Teatrologia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''aktor''' || igrzec || wskrzeszony dawnosłów
|-
|}

==Państwo i prawo==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|-
|}

==Ideologie polityczne==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''nacjonalizm''' || narodo(w)stwo || naród + owstwo/ostwo|| ?
| '''egalitaryzm''' || równo(w)stwo ||równość + owstwo/ostwo || Kubok
|-
| '''''' || ||
|-
|}
==Stopnie wojskowe==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|-
|}
==Media==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|-
|}

==Budownictwo==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' aleja ''' || poścież ||
|-
| ''' biblioteka ''' || książnica||
|-
| ''' browar ''' || ozd ||
|-
| ''' cmentarz ''' ||mogilnik ||
|-
| ''' ''' ||żalnik ||
|-
| ''' ''' || pomarlisko||
|-
| '''alkierz ''' || bokówka || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''altana''' || letnica || wskrzeszony dawnosłów
|-
| || posiadka || stpol. posiedka
|-
| ''' arsenał ''' || zbrojownia ||
|-
| ''' baldachim ''' ||nadwiesz ||
|-
| ''' ''' ||rozpona ||
|-
| ''' belka ''' || bierwiono ||
|-
| '''blok mieszkalny''' || kostkowiec || ? || mijero
|-
| ''' cegła ''' || pieczyna || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''fosa''' || wątok || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''fuga''' || wątor || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''futryna''' || odrzwie || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''gont''' || dranica || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''kanał''' || kopanica || wskrzeszony dawnosłów
|-
| || przykopa || wskrzeszony dawnosłów
|-
| || wątok || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''krużganek''' || przechodzieniec || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''''' || ||
|-
|}

==Ukierunkowania płciowe, tożsamość płciowa i współżycie==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''gej''' || samcołożnik || wskrzeszony dawnosłów
|-
| || mężolubnik || wskrzeszony dawnosłów
|-
| || luby || dawne słowiańskie słowo, wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''lesbijka''' || samicołożnica || od samcołożnika
|-
|}
==Gędźba==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' cytra ''' ||gąsłki || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| '''muzyczny''' || gędziebny || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| '''muzyk''' || gędziec || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| '''muzyka''' || gędźba || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| '''''' || ||
|-
|}

==Technologja==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''ekspres (ciapąg)''' || rychlik || cz. || Towarzysz Mauzer
|-
| '''metro''' || spódko || odbitka ang. ''underground'' || Towarzysz Mauzer
|-
|}

==Barwy==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''barwa''' || maść || wskrzeszone szersze znaczenie
|-
| || krasa || wskrzeszone szersze znaczenie
|-
| '''barwić''' || krasić || wskrzeszony dawnosłów
|-
| ''' brązowy ''' || gniady||
|-
| ''' ''' || gliwy||
|-
| ''' ''' || cisy||
|-
| '''farba''' || kraśba || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''fioletowy''' || bzowy || gwarowe
|-
| || ostróżkowy || gwarowe
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|-
|}

==Ubiór==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' amulet ''' || nawąz || wskrzeszony dawnosłów
|-
| ''' bransoleta ''' ||nałokietnica ||
|-
| ''' ''' || napięstka||
|-
| ''' ''' ||zaponica ||
|-
| '''fartuch''' || przypole || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''gorset''' || gat || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''kołnierz''' || obojek || wskrzeszony dawnosłów
|-
| || ożydle || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''pończocha''' || nagolenica || nowoznaczność || spitygniew
|-
| '''koszula''' || czecheł || wskrzeszony dawnosłów z uogólnionym znaczeniem
|-
| || giezło || wskrzeszony dawnosłów z uogólnionym znaczeniem
|-
| '''maska''' || naliczek || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''obcas''' || napiętek ||
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|-
|}

==Ustrojstwa==

===Urządzenia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| czajnik || warnik || < ''war'' || Wedyowisz
|-
|}

===Narzędzia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' buława ''' || sześciopiór|| wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| ''' chochla ''' ||warząchew || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| ''' cyrkiel ''' || krążydło|| wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| ''' czekan ''' ||nadziak || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| '''dildo''' || dymadło || neosemantyzacja || Boletto
|-
| '''korkociąg''' || wyrwiczopek || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| '''marker''' || grubopis || analogja co ''cienkopisu'' || QRSGN
|-
| '''pędzel''' || kistek || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| '''scyzoryk''' || nożyk-złożyk || ? || mijero
|-
|}

===Naczynia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' butla ''' ||łagwica || wskrzeszony dawnosłów || Boletto
|-
|}

===Substancje===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' atrament ''' ||czernidło ||
|-
|}

==Gastronomia==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' agrest ''' || wieprzek || gwarowe || -
|-
| ''' cynamon ''' ||skorzyca || śląskizm || -
|-
| '''galareta''' || skrzepiel || || Ainigmos
|-
| '''kajzerka''' || pięciorka || ciasto składane jest pięciokrotnie || mijero
|-
| '''lukier''' || połyska || || mijero
|-
| '''nektar''' || brzeczka || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| '''pasta (jadło)''' || pomasta || wzorem ''omasty'' || mijero
|}

==Wygląd==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' cera ''' ||miazdra || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| '''sylwetka''' || zrębica || < ''zrąb'' || Ainigmos
|-
|}

==Inne, niezdziałowane==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' nastolatek ''' ||podrostek || wskrzeszony dawnosłów || ?
|-
| || podlotek || wskrzeszony dawnosłów || ?
|-
| || podwiek || język PFJ tudzież Syjamu || ?
|-
| '''abstrakt''' || odryw || ? || Towarzysz Mauzer
|-
| '''awansować''' || wystopniować || ? || mijero
|-
| || postąpić || odbitka czeska || Boletto
|-
| '''rykoszet''' || poskos || od wyrażenia przyimkowego ''po skosie'' || Ainigmos
|-
| '''zdegradować''' || zestopniować || ? || mijero
|-
| '''cytat''' || przytok || < ''przytoczyć'' = ''zacytować'' || Vilène
|-
| '''deadline''' || nieodrok || < ''nie odroczyć'', wzorem ''wyroku'' || Ainigmos
|-
| '''egzotyka''' || wyścianek || wzorem ''zaścianku'' || Ainigmos
|-
| '''klon''' || wtór || || mijero
|-
| '''aktualny''' || naczesny || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| '''sugestja''' || wszept || || mijero
|-
| '''tradycja''' || podziedztwo || < ''po dziadach'', w nawiązaniu do ''dziedzictwa'' || Wedyowisz
|-
| '''influencer''' || wpływownik || od "wpływ" czyli influence
|-
| '''zodiak ''' || zwierzyniec niebieski || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''pistolet''' || krócica || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''amunicja''' || strzeliwo || wskrzeszony dawnosłów
|}

Wielki Słownik Wysokopolskiego

2024-04-30T08:44:27Z

Siemoród: dodane zasady, wyciepane kubokizmy

Niniejszy słownik jest przymiarką do zebrania wszystkich słów, które powstały w wyniku oczyszczania polszczyzny z obcych naleciałości w jeden słownik tematyczny. Pomysł bezpośrednio wynika z tego, iż konieczność wyszukiwania słów gdzieś po wątkach forumowych i w losowej kolejności nie sprzyja promocji wysokopolskiego.

Najważniejsze zasady przy dodawaniu słownictwa:
1. Słowo musi zostać zaproponowane pierw w odpowiednim forum na Somięzie.
2. Słowo zastępowane musi zostać podane w pisowni [[Język radopolski|radopolskiej]].
3. Osoba dodająca hasło do słownika nie może sama być autorem tegoż hasła.

==Czas==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''kwadrans''' || ćwierciel || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''marzec''' || brzezień || wskrzeszony dawnosłów || Dynozaur
|-
| '''maj''' || trawień || wskrzeszony dawnosłów || Siemoród
|-
| '''minuta''' || miżyna || kalka ukr. хвилина || Siemoród
|-
| '''sekunda''' || wtórzyna || kalka cz. vteřina || Marzyciel
|-
| '''weekend''' || wychodne || ros. выходные ||
|-
|}

==Nazwy geograficzne==

=== Kontynenty ===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''Afryka''' || Wyraj || wskrzeszony dawnosłów z nowym znaczeniem || Mauzer
|-
| '''Ameryka''' || || ||
|-
| '''Europa''' || ||
|-
| '''Azja''' || ||
|-
| '''Australia i Oceania''' || || ||
|-
| '''Antarktyda''' || || ||
|-
|}
=== Państwa===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''Austria''' || Rakusy || wskrzeszony dawnosłów ||
|-
| '''Chorwacja''' || Charwaty || wskrzeszony dawnosłów || Siemoród
|-
| '''Cypr''' || Miecka || miedź + -ska || Boletto
|-
| '''Dania''' || Duń, dop. Duni || wskrzeszony dawnosłów ||
|-
| '''Estonia''' || Cudź, dop. Czudzi || ros. чудь || Dynozaur
|-
| '''Finlandia''' || Sum, dop. Sumi || ros. Сумь || Dynozaur
|-
| '''Francja''' || Prząż, dop. Przęży || *Pręgъ < strus. Fręgъ + ь || Boletto
|-
| '''Japonia''' || Jutrzany|| kalka ''kraju wschodzącego słońca'' || Dynozaur
|-
| '''Norwegia''' || Siewierska || tłumaczenie pierwszego członu pierwotnej nazwy || Boletto
|-
| '''Rosja ''' || Wielkoruś || analogicznie do Białorusi i Małorusi || Dynozaur
|-
| '''Rumunia''' || Włoszczyzna || poprawka Wołoszczyzny || Dynozaur
|-
| '''Szwecja''' || Świeja || strus. Свѣя || ??
|-
| '''Turcja''' || Tarcka || strus. Tork || Dynozaur
|-
| '''''' || || ||
|-
|}

=== Regiony ===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''Baskonia''' || Juskodź ż. || bask. Euskadi || Boletto
|-
| '''Etruria''' || Rosna || etr. Rasna || Boletto
|-
| '''Saksonia''' || Saś, dop. Sasi || rzeczownik i-osnowny od Sas? || ??
|-
|}

===Miasta===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''''' || || ||
|-
| '''Belgrad''' || Białogród || wskrzeszony dawnosłów ||
|-
| '''Amsterdam''' || Ostrodom || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| '''Kolonia''' || Kolno || wskrzeszony dawnosłów || Boletto
|-
| '''Magdeburg''' || Majbork || wskrzeszony dawnosłów || Boletto
|-
| '''Monachium''' || Mnichów || cz. Mnichov || -
|-
| '''Nikozja''' || Lodra || przyswojenie dawnej nazwy - Ledra || Boletto
|-
| '''Saloniki''' || Sołuń || scs. Солунь || ?
|-
| '''Sofia''' (Bułgaria) || Średziec|| kalka dawnej nazwy – Средец || Dynozaur
|-
| '''Supraśl''' || Sprząśla || wskrzeszony dawnosłów || Dynozaur
|-
| '''Tallinn''' || Koływań || est. Kalevan || Dynozaur
|-
|}

=== Inne (rzeki, góry, krainy itp.)===
=== Państwa===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''''' || || ||
|-
| '''Wołga''' || Wilga || łudoodbitka || Dynozaur
|-
|}

==Imiona==
===Męskie===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''Feliks''' || Szczęsny || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''Henryk''' || Jędrzych || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''Ignacy''' || Żegota || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''Józef''' || Jożep || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''Pankracy''' || Wszewłód || odbitka ros. Всеволод
|-
| '''Piotr''' || Skałosz || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''Sylwester''' || Lasota || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''Wacław''' || Więcesław, Więcław || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''Władysław''' || Włodzisław || wskrzeszony dawnosłów
|}

===Żeńskie===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''Maria''' || Marza || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|}

==Pokrewieństwo i powinowactwo==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''bękart''' || pokrzywnik || wskrzeszony dawnosłów
|-
| || wyleganiec || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''kuzyn''' || nieć || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''kuzynka''' || nieściora || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''''' || ||
|-
|}

==Nauki ścisłe==

===Astronomia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' astrolog ''' ||gwiazdomówca || wskrzeszony dawnosłów || Boletto
|-
| '''astronom''' || gwiazdozorca || wskrzeszony dawnosłów || Siemoród
|-
| '''galaktyka''' || białoświat || wskrzeszony dawnosłów ||
|-
| '''kometa''' || kosmata || wyrzutnia od stpol. kosmata gwiazda || Siemoród
|-
| '''kosmos''' || nadświat || wskrzeszony dawnosłów ||
|-
| '''planeta''' || obieżnica || kalka cz. oběžnice || Poloniok
|-
| '''Wenus''' || Jutrzenka || wskrzeszony dawnosłów || Siemoród
|-
| '''Droga mleczna''' || Droga ptasia || równomian ||
|-
| '''Plejady''' ||Baby, Kurczęta, Kokoszki, Kurki, Siedem Sióstr|| polskie odpowiedniki słowa ||
|-
| || Wołosożary || Kalka z języka ukraińskiego, słowo pochodne od boga Wołosa (Welesa) ||
|}

===Biologia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''habitat''' || bytowisko || || mijero
|-
|}

===Botanika===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''aloes ''' || morownik || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''bławatek''' || modrak || wskrzeszony dawnosłów
|-
| ''' centuria ''' ||drożezłot ||
|-
| ''' ''' ||glistnik ||
|-
| ''' cyprys ''' || jednorost||
|-
| '''mandragora''' || krzykawka || wskrzeszony dawnosłów
|-
|}

===Chemia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''arsen''' || mysik || мышьяк; owy pierwiastek służył ongiś jako trutka na myszy || Boletto
|-
| '''azot''' || dusień || dawna propozycja || ??
|-
| '''brom''' || swądzień || odbitka gr. bromos 'smród' || Boletto
|-
| '''chlor''' || soleń || dawna propozycja || ??
|-
| '''chrom''' || krasień || odbitka gr. chroma 'kolor' || Boletto
|-
| '''fosfor''' || koścień || dawna propozycja || ??
|-
| '''kobalt''' || malik || dawne określenie wszelkiej maści skrzatów; co do braku sufiksacji por. kobalt ~ kobold || Boletto
|-
| '''magnez''' || gorczyk || cz. hořčík || Boletto
|-
| '''mangan''' || mamik || mamić; zatrucie manganem wywołuje halucynacje || Boletto
|-
| '''neon''' || jarzyk || jarzyć się || Boletto
|-
| '''potas''' || draślik || cz. draslík || Boletto
|-
|}

===Fizyka===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''kwant''' || lik || nowosłów || Dynozaur
|-
|}

===Geologia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' aurypigment ''' || pozłótka||
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|-
|}

===Geografia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' Antarktyka ''' || Przecinaw || stpol. ‘biegun południowy’
|-
| ''' antypoda ''' || przeciwkostop||
|-
| '''archipelag''' || wyspowie || ? || Ainigmos
|-
| || powyspie || < ''wyspa'', wzorem ''pojezierza'', ''pobrzeża'' czy ''pomorza'' || Siemoród
|-
| '''obszar''' || obszerz ż. || dźwiękoodbitka, oparta na szujodru(ż)stwie ''obszaru'' i ''obszernego'' || mijero
|-
| '''terytorium''' || poziemie || wzorem ''pojezierza'', ''pobrzeża'' czy ''pomorza'' || mijero
|-
| '''''' || ||
|-
|}

===Informatyka===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''komputer''' || poczetnik || stpol. poczetnik ‘rachmistrz’, takąż ewolucję znaczeniową przeszedł ''komputer''
|- || poczytacz || od czesko-słowackiego ''počítač''
|- || poczetniczka || od st.pol. ''poczetnik''
|- || rachmistrzczka || nowosłów od ''rachmistrz''
| '''''' || ||
|-
|}

===Kryptozoologia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' bazyliszek ''' ||królik wąż ||
|-
| '''centaur ''' ||półźrzebic ||
|-
| '''feniks''' || ogniwacz || wskrzeszony dawnosłów
|-
|}

===Matematyka===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''cyfra ''' || ręcznica|| wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''liczba parzysta ''' || cetno || wskrzeszony dawnosłów
|-
|}

===Medycyna===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' angina ''' || dławica|| wskrzeszony dawnosłów
|-
| ''' artretyzm ''' || gościec||
|-
| ''' ''' ||dna ||
|-
| ''' astma ''' ||dychawica ||
|-
| '''febra''' || ostróbka || wskrzeszony dawnosłów
|-
| || popłonka || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|-
|}

===Zoologia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''borsuk''' || jaźwiec || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''chomik''' || krzeczek || wskrzeszony dawnosłów
|-
| || skrzeczek || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''dorsz''' || wątłusz ||
|-
|}

==Nauki humanistyczne==

===Filozofia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''los''' || dola ||
|-
| || kob || wskrzeszony dawnosłów
|-
| || źrzeb || wskrzeszony dawnosłów
|-
|}

===Językoznawstwo===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''ablatyw ''' || pochodnik || równomian || -
|-
| '''idiolekt''' || włos(t)norzecze || odbitka || Boletto
|-
| '''konlang''' || somięz || okrutna odbitka || ?
|-
| '''kryptonim''' || skrytomian || odbitka || Feles
|-
| '''paronim''' || zbieżnomian || odbitka || Ainigmos
|-
| '''pseudonim''' || łudomian || odbitka || Feles
|-
| '''synonim''' || równomian || ? || ?
|-
|}

===Psychologia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' choleryczny ''' || czarnokrewny || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''euforia''' || roznos || || Ainigmos
|-
| '''flegmatyczny''' || wodnokrewny || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''instynkt''' || strzew || < ''z trzewi'' || mijero
|-
| '''''' || ||
|-
|}

===Socjologia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca

|-
| '''domator''' || domak || wskrzeszony dawnosłów; źródłosłowni szczerzedrugowie
|-
| || domalegaj || wskrzeszony dawnosłów; źródłosłowni szczerzedrugowie
|-
| '''egoista''' || sobek || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''ekstremista''' || skrajeniec || < ''skrajny'' || Marzyciel
|-
| '''mizantrop''' || gardzilud || ? || Wedyowisz
|-
| '''singiel (osoba)''' || osóbkowiec || stpol. ''osóbkować'' 'żyć osobno' || poloniok
|-
|}

===Teatrologia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''aktor''' || igrzec || wskrzeszony dawnosłów
|-
|}

==Państwo i prawo==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|-
|}

==Ideologie polityczne==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''nacjonalizm''' || narodo(w)stwo || naród + owstwo/ostwo|| ?
| '''egalitaryzm''' || równo(w)stwo ||równość + owstwo/ostwo || Kubok
|-
| '''''' || ||
|-
|}
==Stopnie wojskowe==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|-
|}
==Media==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|-
|}

==Budownictwo==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' aleja ''' || poścież ||
|-
| ''' biblioteka ''' || książnica||
|-
| ''' browar ''' || ozd ||
|-
| ''' cmentarz ''' ||mogilnik ||
|-
| ''' ''' ||żalnik ||
|-
| ''' ''' || pomarlisko||
|-
| '''alkierz ''' || bokówka || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''altana''' || letnica || wskrzeszony dawnosłów
|-
| || posiadka || stpol. posiedka
|-
| ''' arsenał ''' || zbrojownia ||
|-
| ''' baldachim ''' ||nadwiesz ||
|-
| ''' ''' ||rozpona ||
|-
| ''' belka ''' || bierwiono ||
|-
| '''blok mieszkalny''' || kostkowiec || ? || mijero
|-
| ''' cegła ''' || pieczyna || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''fosa''' || wątok || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''fuga''' || wątor || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''futryna''' || odrzwie || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''gont''' || dranica || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''kanał''' || kopanica || wskrzeszony dawnosłów
|-
| || przykopa || wskrzeszony dawnosłów
|-
| || wątok || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''krużganek''' || przechodzieniec || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''''' || ||
|-
|}

==Ukierunkowania płciowe, tożsamość płciowa i współżycie==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''gej''' || samcołożnik || wskrzeszony dawnosłów
|-
| || mężolubnik || wskrzeszony dawnosłów
|-
| || luby || dawne słowiańskie słowo, wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''lesbijka''' || samicołożnica || od samcołożnika
|-
|}
==Gędźba==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' cytra ''' ||gąsłki || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| '''muzyczny''' || gędziebny || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| '''muzyk''' || gędziec || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| '''muzyka''' || gędźba || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| '''''' || ||
|-
|}

==Technologja==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''ekspres (ciapąg)''' || rychlik || cz. || Towarzysz Mauzer
|-
| '''metro''' || spódko || odbitka ang. ''underground'' || Towarzysz Mauzer
|-
|}

==Barwy==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| '''barwa''' || maść || wskrzeszone szersze znaczenie
|-
| || krasa || wskrzeszone szersze znaczenie
|-
| '''barwić''' || krasić || wskrzeszony dawnosłów
|-
| ''' brązowy ''' || gniady||
|-
| ''' ''' || gliwy||
|-
| ''' ''' || cisy||
|-
| '''farba''' || kraśba || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''fioletowy''' || bzowy || gwarowe
|-
| || ostróżkowy || gwarowe
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|-
|}

==Ubiór==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' amulet ''' || nawąz || wskrzeszony dawnosłów
|-
| ''' bransoleta ''' ||nałokietnica ||
|-
| ''' ''' || napięstka||
|-
| ''' ''' ||zaponica ||
|-
| '''fartuch''' || przypole || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''gorset''' || gat || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''kołnierz''' || obojek || wskrzeszony dawnosłów
|-
| || ożydle || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''pończocha''' || nagolenica || nowoznaczność || spitygniew
|-
| '''koszula''' || czecheł || wskrzeszony dawnosłów z uogólnionym znaczeniem
|-
| || giezło || wskrzeszony dawnosłów z uogólnionym znaczeniem
|-
| '''maska''' || naliczek || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''obcas''' || napiętek ||
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|-
| '''''' || ||
|-
|}

==Ustrojstwa==

===Urządzenia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| czajnik || warnik || < ''war'' || Wedyowisz
|-
|}

===Narzędzia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' buława ''' || sześciopiór|| wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| ''' chochla ''' ||warząchew || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| ''' cyrkiel ''' || krążydło|| wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| ''' czekan ''' ||nadziak || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| '''dildo''' || dymadło || neosemantyzacja || Boletto
|-
| '''korkociąg''' || wyrwiczopek || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| '''marker''' || grubopis || analogja co ''cienkopisu'' || QRSGN
|-
| '''pędzel''' || kistek || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| '''scyzoryk''' || nożyk-złożyk || ? || mijero
|-
|}

===Naczynia===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' butla ''' ||łagwica || wskrzeszony dawnosłów || Boletto
|-
|}

===Substancje===
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' atrament ''' ||czernidło ||
|-
|}

==Gastronomia==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' agrest ''' || wieprzek || gwarowe || -
|-
| ''' cynamon ''' ||skorzyca || śląskizm || -
|-
| '''galareta''' || skrzepiel || || Ainigmos
|-
| '''kajzerka''' || pięciorka || ciasto składane jest pięciokrotnie || mijero
|-
| '''lukier''' || połyska || || mijero
|-
| '''nektar''' || brzeczka || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| '''pasta (jadło)''' || pomasta || wzorem ''omasty'' || mijero
|}

==Wygląd==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' cera ''' ||miazdra || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| '''sylwetka''' || zrębica || < ''zrąb'' || Ainigmos
|-
|}

==Inne, niezdziałowane==
{| class="wikitable" width="100%"
!Polski
!Wysokopolski zastępnik
!Pochodzenie
!Pomysłodawca
|-
| ''' nastolatek ''' ||podrostek || wskrzeszony dawnosłów || ?
|-
| || podlotek || wskrzeszony dawnosłów || ?
|-
| || podwiek || język PFJ tudzież Syjamu || ?
|-
| '''abstrakt''' || odryw || ? || Towarzysz Mauzer
|-
| '''awansować''' || wystopniować || ? || mijero
|-
| || postąpić || odbitka czeska || Boletto
|-
| '''rykoszet''' || poskos || od wyrażenia przyimkowego ''po skosie'' || Ainigmos
|-
| '''zdegradować''' || zestopniować || ? || mijero
|-
| '''cytat''' || przytok || < ''przytoczyć'' = ''zacytować'' || Vilène
|-
| '''deadline''' || nieodrok || < ''nie odroczyć'', wzorem ''wyroku'' || Ainigmos
|-
| '''egzotyka''' || wyścianek || wzorem ''zaścianku'' || Ainigmos
|-
| '''klon''' || wtór || || mijero
|-
| '''aktualny''' || naczesny || wskrzeszony dawnosłów || -
|-
| '''sugestja''' || wszept || || mijero
|-
| '''tradycja''' || podziedztwo || < ''po dziadach'', w nawiązaniu do ''dziedzictwa'' || Wedyowisz
|-
| '''influencer''' || wpływownik || od "wpływ" czyli influence
|-
| '''zodiak ''' || zwierzyniec niebieski || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''pistolet''' || krócica || wskrzeszony dawnosłów
|-
| '''amunicja''' || strzeliwo || wskrzeszony dawnosłów
|}

Gramatyka nowopołabska

2024-04-16T09:58:14Z

Siemoród: /* Zaimki osobowe */ Rozsądnie jest chyba przypuszczać, że w połabskim zaimki dopełniacza-(biernika)-miejscownika zostały wyparte przez formy liczby mnogiej

Gramatyka odtworzonego języka nowopołabskiego. Korpus języka połabskiego jest zbyt ubogi, aby móc w pełni odbudować język, więc wiele dziur należało załatać. Wykrzyknik ''!'' przed formami oznacza, że są one poświadczone, znak zapytania ''?'' oznacza, że są one niepewne.
==Fonetyka i fonologja==

==Czasownik==
===Czasy===
====Praesens (Czas teraźniejszy)====
''Praesens'' (czas teraźniejszy) jest podstawowym czasem w języku połabskim. Tworzony jest od czasowników niedokonanych i oznacza czynność mającą miejsce w chwili mówienia.
====Aoristus (Czas przeszły dokonany)====
''Aoristus'' (aoryst, czas przeszły dokonany) oznacza dokonaną czynność mającą miejsce w przeszłości. Tworzony jest zarówno od czasowników dokonanych, jak i niedokonanych, choć częściej od tych pierwszych. Stosowany był szczególnie w przypadku narracji i opowieści.
====Imperfectum (Czas przeszły niedokonany)====
''Imperfectum'' (imperfekt, czas przeszły niedokonany) oznacza czynność mającą miejsce w przeszłości i trwającą. Tworzony jest głównie od czasowników niedokonanych i stosowany był do pary z aorystem.
====Praeteritum (Czas przeszły złożony I)====
''Praeteritum'' (preteritum, czas przeszły złożony I) jest odziedziczony z prasłowiańskiego, wyraża czynność mającą miejsce w przeszłości zakończoną lub (częściej) trwającą. Składa się z l-imiesłowu w odpowiedniej liczbie i rodzaju i (czasem) czasownika posiłkowego /jis, jis, ją, …/.
====Perfectum (Czas przeszły złożony II)====
''Perfectum'' (perfekt, czas przeszły złożony II) powstał pod wpływem niemieckiego odpowiednika, oznacza czynność zakończoną w przeszłości. Tworzony jest co do zasady od czasowników dokonanych, jest to czas złożony i składa się z czasownika posiłkowego /jis, jis, ją, …/ (w przypadku czasowników nieprzechodnich) lub /mom, mos, mo, …/ (w przypadku przechodnich) i imiesłowu biernego odmienionego przez osobę i liczbę.
====Futurum I (Czas przyszły prosty)====
''Futurum I'' (futur I, czas przyszły prosty) tworzony był od czasowników dokonanych i oznaczał czynność, która będzie miała miejsce i będzie zakończona w przyszłości. Formy tego czasu są gramatycznie formami osobowymi czasu teraźniejszego czasowników dokonanych.
====Futurum II (Czas przyszły złożony)====
''Futurum II'' (futur II, czas przyszły złożony) tworzony był najczęściej od czasowników niedokonanych i oznaczał czynność, która będzie miała miejsce w przyszłości. Składał się z bezokolicznika odpowiedniego czasownika i czasownika posiłkowego /că, cĕs~c, cĕ, …/ lub rzadziej /mom, mos, mo, …/.

===Formy nieosobowe czasownika===
====Imiesłów l-owy====
====Imiesłów bierny====
====Imiesłów czynny====
====Rzeczownik odczasownikowy====
===Konjugacje===
====Ia konjugacja====
Według pierwszej-a konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-ct/, /-st/, np. /rict, sect, müct, pict, straict/ czy /büst, caist, gnist, krost, vist/ i podobnych.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/-ą/ ||!/-Ø/ || !/-ăx/, !/-ex/|| —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-ĕs/, /-is/ || !/-i/ || /-ăs/, /-es/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-ĕ/, !/-i/ || !/-i/ || /-ăs/, /-es/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/-imă/ || /-ixmă/ || ?/-exmă/ || /-aimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-ită/ || /-istă/ || /-estă/ || /-aită/
|-
! 1os. l. mn.
| /-imĕ/ || /-ixmĕ/ || ?/-exmĕ/ || /-aimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /-itĕ/ || /-istĕ/ || /-estĕ/ || /-aitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| !/-ą/ || /-ixǫ/ || /-exǫ/ || —
|}

{| class="wikitable"
|-
! imiesłów l-owy !! imiesłów czynny !! imiesłów bierny !!rzeczownik odczasownikowy
|-
| /-ål, -lo, -lü, -lai, -lĕ, -lă/ || !/-ącĕ/|| !/-enĕ/ ||!/-inĕ/
|}
Tam gdzie podane są obok siebie formy zredukowana i niezredukowana, ta druga była używana w połączeniach z enklitykami, np. !/ricex-mĕ/, a pierwsza wszędzie indziej, np. !/ricăx/. Forma aorystu 1. os. l. poj. jest bez palatalizacji, np. !/müg/, !/sek/, /rek/.

Formy imiesłowu l-owego są wraz z palatalizacją, np. !/ricål, müzål, müzlo/. Podobnie palatalizacja ma miejsce w końcówkach imiesłowu czynnego, biernego i rzeczownika odczasownikowego.

Końcówka 1 os. l. poj. oraz 3. os. l. mn. /-ą/ wywołuje I palatalizację spółgłosek /k, g, x/.

====Ib konjugacja====
Według pierwszej-b konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-nǫt/, a także na /-nĕt/ (w tych czasownikach, w których /-n-/ nie pochodzi z tematu), np.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /-ną/ || !/-Ø/ || /-ńăx/, /-ńox/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| /-nĕs/, /-nis/ || /-i/ || /-ńăs/, /-ńos/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-nĕ/, !/-ni/ || !/-i/ || /-ńăs/, /-ńos/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 1os. l. podw.
|/-nimă/ || /-ixmă/ || /-ńoxmă/ || /-aimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-nită/ || /-istă/ || /-ńostă/ || /-aită/
|-
! 1os. l. mn.
| /-nimĕ/ || /-ixmĕ/ || /-ńoxmĕ/ || /-aimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /-nitĕ/ || /-istĕ/ || /-ńostĕ/ || /-aitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /-ną/ || /-ixǫ/ || /-ńoxǫ/ || —
|}
W aoryście i imperfekcie czasowników, gdzie /-nǫt/ lub /-nĕt/ występuje po spółgłosce, człon /-n-/ znika, np. /voiknĕt, voik, voici/. W pozostałych czasownikach może on nie znikać lub też może pojawiać się wypadnięta spółgłoska, np. /ďainǫt, ďain, ďaini/ lub /ďainǫt, ďaib, ďaibi/.

Formy czasu przeszłego to ?/-ąl/ lub !/-ǫl/. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na !/-nenĕ/, !/-ǫtĕ/ lub /-enĕ/. Rzeczownik odczasownikowy kończy się na ?/-ninĕ/, ?/-nenĕ/, !/-enĕ/.

====II konjugacja====
Według drugiej konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-ĕt/, a także czasownik /ťautait/.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy!! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /-ą/ || !/-aix/ || ?/-'ăx/, ?/-'ox/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| /-ĕs/, /-is/ || /-i/ || /-'ăs/, /-'os/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-ĕ/, !/-i/ ||!/-i/ || !/-'ăs/, /-'os/ || /-Ø/, /-ai/
|-
! 1os. l. podw.
| /imă/ || /-aixmă/|| /-'oxmă/ || /-aimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-ită/ || /-aistă/ || /-'ostă/ || /-aită/
|-
! 1os. l. mn.
| !/-imĕ/ || /-aixmĕ/ || /-'oxmĕ/ || /-aimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| !/-itĕ/ || /-aistĕ/ || /-'ostĕ/ || /-aitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /-ą/ || /-aixǫ/ || /-'oxǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to !/-ål/. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na !/-enĕ/ (bez oboczności tematu), imiesłowy czynne czasu teraźniejszego kończą się na /-ącĕ/. Rzeczownik odczasownikowy kończy się na !/-enĕ/ (również bez oboczności tematu).

====III konjugacja====
Według pierwszej konjugacji odmieniają się jednosylabowe czasowniki zakończone na /-ait/, /-åit/ a także ich prefigowane pochodne na /-ĕt/.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/-ją/ || /-aix/, /-åix/ || /-ėjăx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-jĕs/, /-jis/ || /-i/ || /-ėjăs/ ||
|-
! 3os. l. poj.
| !/-jĕ/, /-ji/ || /-i/ || !/-ėjăs/ ||
|-
! 1os. l. podw.
| /-jimă/, /-jămo/ || || ||
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-jită/, !/-jăto/ || || ||
|-
! 1os. l. mn.
| !/-jimĕ/ || || ||
|-
! 2os. l. mn.
| /-jitĕ/ || || ||
|-
! 3os. l. mn.
| !/-ją/ || || || —
|}
Formy czasu przeszłego to /-ål, -ålă/, w liczbie mnogiej /-ailai/ lub /-åilai/. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na /-aitĕ/ w przypadku krótkich czasowników na /-ait/ jak /bait/.

====IV konjugacja====
Według czwartej konjugacji odmieniają się liczne czasowniki zakończone na /-ăt/, ale nie wszystkie.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy!! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /-(j)ą/ || /-ăx/ || /-ăx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-(j)ĕs/, /-(j)is/ || /-ă/ || /-ăs/ || /-Ø/, /-ai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-(j)ĕ/, /-(j)i/ || /-ă/ || /-ăs/ || /-Ø/, /-ai/
|-
! 1os. l. podw.
| /-(j)imă/ || /-oxmă/ || /-oxmă/ || /-aimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-(j)ită/ || /-ostă/ || /-ostă/ || /-aită/
|-
! 1os. l. mn.
| /-(j)imĕ/ || /-oxmĕ/ || /-oxmĕ/ || /-aimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /-(j)itĕ/ || /-ostĕ/ || /-ostĕ/ || /-aitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /-(j)ą/ || /-oxǫ/ || /-oxǫ/ || —
|}
Jota w końcówkach powoduje zmiany fonetyczne, które w szczególności objawiają się cofnięciem przegłosu, np. /v́ǫzăt, vązą, vązĕs/

Formy czasu przeszłego to //. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na /-onĕ/

====Va konjugacja====
Według piątej-a konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-ot/
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy!! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /-oją/ || /-ox/ || /-ox/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-ojĕs/, !/-ojis/ || ?/-o/ || ?/-os/ || !/-oj/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-ojĕ/, !/-oji/ || ?/-o/ || ?/-os/ || /-oj/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/ojimă/ || /-oxmă/ || ?/-oxmă/ || ?/-ojmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-ojită/ || /-ostă/ || /-ostă/ || /-ojtă/
|-
! 1os. l. mn.
| !/-ojimĕ/ || /-oxmă/ || /-oxmĕ/ || /-ojmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /-ojitĕ/ || /-ostĕ/ || /-ostĕ || !/-ojtĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /-ojă/, /-oją/ || /-oxǫ/ || /-oxǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to //. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na /-onĕ/

====Vb konjugacja====
Według piątej-b konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-ăt/
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy!! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/-ăm/, /-om/ || /-ăx/, /-ox/ || /-ăx/, /-ox/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-ăs/, /-os/ || /-ă/, /-o/ || /-ăs/, /-os/ ||
|-
! 3os. l. poj.
| /-ă/, /-o/ || /-ă/, /-o/ || !/-ăs/, /-os/ ||
|-
! 1os. l. podw.
| ?/-omă/, /-ămo/ || /-oxmă/ || /-oxmă/ ||
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-otă/, /-ăto/ || /-ostă/ || /-ostă/ ||
|-
! 1os. l. mn.
| /-omĕ/ || /-oxmĕ/ || /-oxmĕ/ ||
|-
! 2os. l. mn.
| /-otĕ/ || /-ostĕ/ || /-ostĕ/ ||
|-
! 3os. l. mn.
| || /-oxǫ/ || /-oxǫ/ ||—
|}
Formy czasu przeszłego to /-ol/. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na /-onĕ/

===Czasowniki nieregularne===
====Czasownik ''/boit/''====
Czasownik !/boit/ jest nieregularny oraz ma kilka form supletywnych. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! cz. przyszły !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/jis/ || /bǫdǫ/ || ?/boix/ || /bex/, /ne-băx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/jis/ || /bǫdĕs/ || ?/boi/ || /bes/, /ne-băs/ || /bǫd/, /bǫdai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/ją/, !/jă/ || !/bǫdĕ/ || ?/boi/ || /bes/, /ne-băs/ || /bǫd/, /bǫdai/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/jismo/, ?/jismă/ || ?/bǫdemă/|| /boixmă/ || /bexmă/ || /bǫdaimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| !/jistă/ || /bǫdetă/ || /boistă/ || /bestă/ || /bǫdaită/
|-
! 1os. l. mn.
| !/jismoi/, !/jismĕ/ || /bǫdemĕ/ || /boixmĕ/ || /bexmĕ/ || /bǫdaimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| ?/jiste/, /jistĕ/ || /bǫdetĕ/ || /boistĕ/ || /bestĕ/ || /bǫdaitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| ?/są/ || /bǫdą/|| /boixǫ/ || /bexǫ/ || —
|}
Forma czasu przeszłego to /bål, bålă, bålü/, w liczbie mnogiej /båiai, bålĕ, bålă/, imiesłowy to /bǫdącĕ/.

====Czasownik ''/met/''====
Czasownik !/met/ także jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/mom/, !/ne-măm/ || /mex/ || /mex/, /ne-măx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/mos/, !/ne-măs/ || /me/ || /mes/, /ne-măs/ || /mej/
|-
! 3os. l. poj.
| !/mo/, !/ne-mă/ || /me/ || !/mes/, /ne-măs/ || /mej/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/momă/, ?/ne-momă/ || /mexmă/|| ?/mexmă/, ?/ne-mexmă/ || /mejmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| !/motă/, /ne-motă/ || /mestă/ || /mestă/, ?/ne-mestă/ || /mejtă/
|-
! 1os. l. mn.
| !/momĕ/, !/ne-momĕ/|| /mexmĕ/ || /mexmĕ/, /ne-mexmĕ/ || /mejmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /motĕ/, /ne-motĕ/ || /mestĕ/ || /mestĕ/, /ne-mestĕ/ || /mejtĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| ?/moją/, ?/ne-moją/ || /mexǫ/ || /mexǫ/, /ne-mexǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to /ḿol/, !/ni-ḿăl/.

Forma aorystu służy do budowania czasowników dokonanych.

====Czasownik ''/dot/''====
Czasownik !/dot/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! cz. przyszły !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /doją/ || ?/dom/ || || || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/dojĕs/ || ?/dos/ || || || !/doʒ, doj, düj/
|-
! 3os. l. poj.
| !/dojĕ/ || ?/do/ || || || /doʒ, doj, düj/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/dojimă/ || || || ||
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| ?/dojită/ || || || || /doctă, dojtă, düjtă/
|-
! 1os. l. mn.
| /dojimĕ/ || ?/domĕ/ || || ||
|-
! 2os. l. mn.
| /dojitĕ/ || ?/dotĕ/ || || || /doctĕ, dojtĕ, düjtĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /doją/ || || || || —
|}
Formy czasu przeszłego to /!dol, /, imiesłów bierny to /!donĕ/.

====Czasownik ''/tet/''====
Czasownik !/tet/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/cą/, !/că/; !/ni-că/ || /tex/, /ne-tăx/ || !/tex/, /ne-tăx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/cis/, !/cĕs/, ?/c/; /ni-cĕs/ || /te/, /ne-tă/ || /tes/, /ne-tăs/ || /tej/
|-
! 3os. l. poj.
| !/ci/, /cĕ/; !/ni-cĕ/ || /te/, /ne-tă/ || /tes/, /ne-tăs/ || /tej/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/cimă/; ?/ni-cimă/ || /texmă/ || /texmă/ || /tejmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /cită/; /ni-cită/ || /testă/ || /testă/ || /tejtă/
|-
! 1os. l. mn.
| !/cimĕ/; /ni-cimĕ/ || /texmĕ/ || /texmĕ/ || /tejmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| !/citĕ/; /ni-citĕ/ || /testĕ/ || /testĕ/ || /tejtĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| ?/cą/, ?/că/; ?/ni-cą/ || /texǫ/ || !/texǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to /ťol/.

Pierwsza forma była używana w znaczeniu ''chcieć'', forma zredukowana była używana w funkcji czasownika posiłkowego tworzącego czas przyszły, a także w pozycji nieakcentowanej.

====Czasownik ''/jest/''====
Czasownik !/jest/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /jedą/ || /jed/ || || —
|-
! 2os. l. poj.
| /jedĕs/ || /jedi/ || || !/jeʒ/
|-
! 3os. l. poj.
| !/jedĕ/ || /jedi/ || || /jeʒ/
|-
! 1os. l. podw.
| /jedimă/ || || || /jeʒmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /jedită/ || || || /jectă/
|-
! 1os. l. mn.
| /jedimĕ/ || || || /jeʒmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /jeditĕ/ || || || !/jectĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /jedą/ || || || —
|}
Formy czasu przeszłego to /jedăl~jedål, ?, ?/

====Czasownik ''/vaidĕt/''====
Czasownik /vaidĕt/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /vaiʒą/ || /vaid || /vaidăx/, /vaidex/|| —
|-
! 2os. l. poj.
| !/vaiʒĕs/ || /vaidi/ || /vaidăs/, /vaides/ || !/vaiʒ/
|-
! 3os. l. poj.
| !/vaiʒĕ/ || /vaidi/ || /vaidăs/, /vaides/ || /vaiʒ/
|-
! 1os. l. podw.
| /vaiʒimă/ || || /vaidexmă/ || /vaiʒmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /vaiʒită/ || || /vaidestă/ || /vaictă/
|-
! 1os. l. mn.
| /vaiʒimĕ/ || || /vaidexmĕ/ || /vaiʒmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /vaiʒitĕ/ || || /vaidestĕ/|| /vaictĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /vaiʒą/, ?/vaiʒă/ || || /vaidexǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to /vaiďol~vaiďăl, ?, ?/

====Czasownik ''/vedĕt/''====
Czasownik /vedĕt/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /vem/ || /vex/, /ne-văx/ || /vedăx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| /ves/ || /ve/, /ne-vă || /vedăs/ || /veʒ/
|-
! 3os. l. poj.
| /ve/ || /ve/, /ne-vă/ || /vedăs/ || /veʒ/
|-
! 1os. l. podw.
| /vemă/ || /vexmă/ || /vedexmă/ || /veʒmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /vetă/ || /vestă/ || /vedestă/ || /vectă/
|-
! 1os. l. mn.
| /vemĕ/ || /vexmĕ/ || /vedexmĕ/ || /veʒmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /vetĕ/ || /vestĕ/ || /vedestĕ/ || /vectĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /vedą/ || /vexǫ/ || /vedexǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to //, imiesłów czynny to !/vedącĕ/.

==Rzeczownik==
Rzeczownik w języku połabskim odmienia się przez sześć przypadków (mianownik, dopełniacz, celownik, biernik, narzędnik, miejscownik) i trzy liczby (pojedynczą, podwójną i mnogą). Występował synkretyzm przypadków, przede wszystkim w liczbie podwójnej zawsze mianownik był równy biernikowi, celownik narzędnikowi, a z kolei dopełniacz i miejscownik liczby podwójnej były równe odpowiednio dopełniaczowi i miejscownikowi liczby mnogiej.

Przecinek w poniższych tabelkach rozdziela końcówki akcentowane od nieakcentowanych.
===Ia deklinacja===
Według deklinacji Ia odmieniały się rzeczowniki rodzaju męzkiego zakończone na spółgłoskę. Końcówki pochodzą z dawnych o-temat i u-temat.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! twardy temat !! temat tylkojęzykowy !! miękki temat
|-
! Nom. Sg.
| !/-Ø/ || !/-Ø/ ||!/-Ø/
|-
! Gen. Sg.
| !/-o, -ă/, !/-au, -ĕ/ || !/-o, -ă/, !/-'au, -'ĕ/ || !/-'o, -'ă/, !/-'au, -'ĕ/
|-
! Dat. Sg.
| !/-au, -ĕ/ || !/-'au, -'ĕ/ || !/-'au, -ĕ/
|-
! Acc. Sg.
| =Nom./Acc. || =Nom./Acc.|| =Nom./Acc.
|-
! Ins. Sg.
| !/-åm, -ăm/ || !/-'åm, -'ăm/ || /-'åm, -'ăm/
|-
! Loc. Sg.
| !/-e, -ă/¹ || !/-e, -ă/¹|| !/-'au, -'ĕ/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| /-o, -ă/|| /-o, -ă/||/-'o, -'ă/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-ümă/ || /-'ümă/ || ?/-emă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-ai, -ĕ/¹, !/-üvĕ/ || !/-ai, -ĕ/¹, !/'-üvĕ/ || !/-ai, -ĕ/, !/-i, -ĕ/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| !/-üv, -ĕv/ || !/-'üv, -'ĕv/!, /-Ø/ || !/-ev, -ĕv/, /-'üv, -'ĕv/
|-
! Dat. Pl.
| !/-üm, -ĕm/ || /-üm, -ĕm/ || /-em, -ĕm/, /-'üm, -'ĕm/
|-
! Acc. Pl.
| !/-åi, -ĕ/ || /-'ai, -'ĕ/ || !/-e, -ă/
|-
! Ins. Pl.
| !/-åi, -ĕ/ || /-'ai, -'ĕ/ || /-ai, -ĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /-ex, -ăx/¹|| /-ex, -ăx/¹ || /-åx, -ăx/
|}
Biernik był równy dopełniaczowi u rzeczowników żywotnych i mianownikowi u nieżywotnych.

¹ – końcówka palatalizująca, powodowała oboczności w temacie, w szczególności: /'o:e/, /'ǫ:ą/, /'å:a/, /ö:ü/, /e:i/, a także w końcu tematu wywołuje palatalizację tylnojęzykowych, to jest /k:c/, /g:dz/, /x:s/.

===Ib deklinacja===
Według deklinacji Ib odmieniały się rzeczowniki rodzaju nijakiego bez rozszerzenia o spółgłoskę.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! twardy temat !! temat tylnojęzykowy !! miękki temat
|-
! Nom. Sg.
| !/-ü, -ĕ/ || !/-'ü, -'ĕ/ || !/-i, -ĕ/
|-
! Gen. Sg.
| !/-o, -ă/, !/-au, -ĕ/ || /-o, -ă/|| /-'o, -'ă/
|-
! Dat. Sg.
| !/-au, -ĕ/ || /-'au, -ĕ/ || !/-'au, -'ĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/-ü, -ĕ/ || !/-'ü, -'ĕ/ || !/-i, -ĕ/
|-
! Ins. Sg.
| !/-åm, -ăm/ || /-'åm, -'ăm/ || /-'åm, -'ăm/
|-
! Loc. Sg.
| !/-e, -ă/¹ || /-e, -ă/ || !/-ai, -ĕ/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| ?/-e, -ă/¹|| ?/-e, -ă/¹ || /-ai, -ĕ/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-ümă/ || /-'ümă/ || ?/-emă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-o, -ă/ || !/-o, -ă/ || !/-'o, -'ă/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| !/-Ø/ || /-Ø/ || /-Ø/
|-
! Dat. Pl.
| /-üm, -ĕm/ || /-'üm, -'ĕm/ || ?/-em, -ĕm/
|-
! Acc. Pl.
| !/-o, -ă/ || !/-o, -ă/ || !/-'o, -'ă/
|-
! Ins. Pl.
| !/-åi, -ĕ/ || /-'ai, -'ĕ/ || ?/-ai, -ĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /-ex, -ăx/¹|| /-ex, -ăx/¹ || !/-åx, -ăx/
|}

===Ic deklinacja===
Według deklinacji Ic odmieniały się rzeczowniki rodzaju nijakiego z rozszerzeniem o spółgłoskę. Tą spółgłoską mogło być -n-, np. /jaimą, jaimenă/, -nt-, np. /stiną, stińǫtă/, lub też -s- np. /nebü, nibesă/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! -n- !! -nt- !! -s-
|-
! Nom. Sg.
| !/-ą/ || !/-ą/ || !/-ü/
|-
! Gen. Sg.
| /-ińo, -ĕńo/ || /-ąťo, -ăťo/ ||!/-iśo, -ĕśo/
|-
! Dat. Sg.
| /-ińau, -ĕńau/ || /-ąťau, -ăťau/ || /-iśau, -ĕśau/
|-
! Acc. Sg.
| !/-ą/ || !/-ą/ || !/-ü/
|-
! Ins. Sg.
| /-ińåm, -ĕńåm/ || /-ąťåm, -ăťåm/ ||/-iśåm, -ĕśåm/
|-
! Loc. Sg.
| /-ińau, -ĕńau/ || /-ąťau, -ăťau/ ||!/-iśau, -ĕśau/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| !/-ĕnai/ || /-ătai/ || !/-ĕsai/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-ĕnemă/ || /-ătemă/ || /-ĕsemă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-enă/ || !/-'ǫtă/ || !/-esă/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| /-en, -ĕn/ || /-'ǫt/ || /-es, -ĕs/
|-
! Dat. Pl.
| /-enĕm/ || /-'ǫtĕm/ || /-esĕm/
|-
! Acc. Pl.
|!/-enă/ || /-'ǫtă/ || /-esă/
|-
! Ins. Pl.
| /-enĕ/ || /-'ǫtĕ/ || /-esĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /-inăx/ || /-ątăx/ || /-isăx/
|}

===II deklinacja===
Według deklinacji II odmieniały się rzeczowniki rodzaju żeńskiego, a także rodzaju męzkiego zakończone na -ă.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! twardy temat !! temat tylnojęzykowy !! miękki temat
|-
! Nom. Sg.
| !/-o, -ă/ || !/-o, -ă/ || !/-'o, -'ă/
|-
! Gen. Sg.
| !/-åi, -ĕ/ || !/-våi, -vĕ/ || !/-e, -ă/
|-
! Dat. Sg.
| !/-e, -ă/ || /-ve, -vă/ || !/-ai, -ĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/-ǫ/ || !/-ǫ/ || !/-ą, -ă/
|-
! Ins. Sg.
| /-ǫ/ || /-ǫ/ || !/-ą, -ă/
|-
! Loc. Sg.
| !/-e, -ă/ || /-ve, -vă/ || /-ai, -ĕ/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| !/-e, -ă/ || /-ve, -vă/ || !/-ai, -ĕ/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| !/-omă/ || !/-omă/ || /-'omă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-åi, -ĕ/|| !/-våi, -vĕ/ || !/-e, -ă/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| !/-Ø/ || /-Ø/ || /-Ø/
|-
! Dat. Pl.
| /-om, -ăm/ || !/-om, -ăm/ || /-'om, -'ăm/
|-
! Acc. Pl.
| !/-åi, -ĕ/|| !/-våi, -vĕ/ || !/-e, -ă/
|-
! Ins. Pl.
| !/-omĕ/ || /-omĕ/ || /-'omĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| ?/-ox, -ăx/ || /-ox, -ăx/ || /-'ox, -'ăx/
|}
Według deklinacji tylnojęzykowej odmieniały się przede wszystkim rzeczowniki żeńskie o temacie na /k, g, x/, ale także zapożyczenia o temacie na /t/, np. /korto, kortvåi; klüto, klütvåi/.

===III deklinacja===
Według deklinacji III odmieniały się rzeczowniki rodzaju żeńskiego zakończone na spółgłoskę lub rozszerzające swój temat o element -v-.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! temat na spółgłoskę !! temat rozszerzony twardy || temat rozszerzony miękki
|-
! Nom. Sg.
| !/-Ø/ || !/-åi, -ĕ/ ||!/-'ai, -ĕ/
|-
! Gen. Sg.
| !/-i, -ĕ/ || /-vi, -vĕ/ ||/-vi, -vĕ/
|-
! Dat. Sg.
| /-ai, -ĕ/ || /-vai, -vĕ/||/-vai, -vĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/-Ø/ || !/-iv/ ||!/-iv/
|-
! Ins. Sg.
| !/-ą, -ă/ || /-vą, -vă/ || /-vą, -vă/
|-
! Loc. Sg.
| /-ai, -ĕ/ || /-vai, -vĕ/||/-vai, -vĕ/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| /-ai, -ĕ/ || /-ve, -vă/ || /-ve, -vă/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-'omă/ || /-vomă/ || /-vomă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-ai, -ĕ/ || !/-våi, -vĕ/ || !/-våi, -vĕ/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| ?/-ai, -ĕ/ || /-åv, -ăv/ || /-'åv, -'ăv/
|-
! Dat. Pl.
| /-'åm, -'ăm/ || /-vom, -văm/ ||/-vom, -văm/
|-
! Acc. Pl.
| !/-ai, -ĕ/ || !/-våi, -vĕ/ || !/-våi, -vĕ/
|-
! Ins. Pl.
| !/-'omĕ/ || /-vomĕ/ || /-vomĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /-'åx, -'ăx/|| /-vox, -văx/ ||/-vox, -văx/
|}
W deklinacji z rozszerzeniem -v- końcówka biernika /-iv/ prawdopodobnie wtórnie szerzyła się do mianownika wypierając go, gdyż przy niektórych rzeczownikach jest poświadczona wyłącznie forma biernika.

===Rzeczowniki nieregularne===
Istniał także szereg rzeczowników nieregularnych, które miały odmianę mieszaną lub były jedynymi reprezentantami swojej klasy deklinacyjnej.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! oko !! ucho !! człowiek !! matka !! dziecko !! kamień
|-
! Nom. Sg.
| !/våťü/ || !/vaux́ü/ || !/clåvăk/ || !/motai/ || !/detą/, !/detă/ || !/komoi/
|-
! Gen. Sg.
| || || /clåvekă/ || || ||
|-
! Dat. Sg.
| || || /clåveťĕ/ || || ||
|-
! Acc. Sg.
| || || /clåvekă/ || /moter/ || ||
|-
! Ins. Sg.
| || || /clåveťăm/ || || ||
|-
! Loc. Sg.
| || || /clåvecă/ || || ||
|-
! Nom.=Acc. Du.
| !/vicai/ || !/vausai/ || || || ||
|-
! Dat.=Ins. Du.
| !/vicaimă/ || /vausaimă/ || || || ||
|-
! Nom. Pl.
| !/vicesă/, /våkă/ || !/vausesă/, !/vauxă/ || !/ľaudi/ || || !/detai/ || !/kominĕ/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| /vices/ || || || || || ?/komin/
|-
! Dat. Pl.
| /vicesĕm/ || || /ľauďåm/ || || || /komińăm/
|-
! Acc. Pl.
| !/vicesă/, /våkă/ || !/vausesă/, !/vauxă/ || /ľaudai/ || || /detai/ || !/kominĕ/
|-
! Ins. Pl.
| /vicesĕ/, /viťĕ/ || /vausisĕ/, /vaux́ĕ/ || || || || /komińomĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /vicisăx/, /vicăx/|| /vausisăx/, /vausăx/ || /ľauďåx/ || || || /komińăx/
|}

==Zaimek==
===Zaimki osobowe===
Zaświadczone są niektóre przypadki zaimków pierwszej i drugiej osoby liczby pojedycznej i podwójnej. Zaimki liczby podwójnej niestety są niepoświadczone, proponuję więc system zaimków poświadczony w blizko spokrewnionym słowińskim
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! 1 os. l. poj. !! 2 os. l. poj. !! 1 os. l. podw. !! 2 os. l. podw. !! 1 os. l. mn. !! 2 os. l. mn. !! zaimek zwrotny
|-
! Nom.
| !/joz/, !/jo/ || !/tåi/, !/tĕ/ || ?/mo, me/ || ?/vo, ve/ || !/moi/ || !/jai/, ?/voi/ || —
|-
! Gen.
| !/mane/, !/mană/ || /tibe/, !/tibĕ/ || /nos/, /năs/ || /vos/, /văs/|| !/nos/, !/năs/ || /vos/, /văs/ || /sibe/, /sibĕ/
|-
! Dat.
| !/mine/, /mină/ || !/tebe/, !/tebĕ/ || /nomă/ || /vomă/ || !/nom/, !/năm/ || /vom/, /văm/ || /sebe/, /sebĕ/
|-
! Dat. clit.
| !/mĕ/ || !/tĕ/ || — || — || /năm/ || /văm/ || ?/sĕ/
|-
! Acc.
| !/mane/, !/mą/ || !/tibĕ/, !/tą/ ||/nos/, /năs/ || /vos/, /văs/|| !/nos/, /năs/ || /vos/, /văs/ || !/sibĕ/, !/są/
|-
! Acc. clit.
| !/mĕ/ || !/tĕ/ || /năs/ || /văs/ || !/năs/ || /văs/ || !/să/
|-
! Ins.
| ?/manǫ/ , ?/mănǫ/ || ?/tübǫ/, !/tăbǫ/ || /nomă/ || /vomă/ || !/nomĕ/ || !/vomĕ/ || ?/sübǫ/, !/săbǫ/
|-
! Loc.
| /mane/, /mană/ || /tibe/, /tibĕ/ || /nos/, /năs/ || /vos/, /văs/ || /nos/, /năs/ || /vos/, /văs/ || /sibe/, !/sibĕ/
|}
W mianowniku zaimek osobowy ''joz''/''jo'' ma dwie formy stosowane w zasadzie wymiennie, bez zauważalnej reguły.

W przypadkach zależnych mamy na ogół dwie formy każdego zaimka. Pierwsza z nich jest akcentowana, druga natomiast pojawia się '''bezpośrednio''' po przyimku, to jest przyimek ściągnął z niej akcent.

Zaimki liczby podwójnej mogły mieć formy /mo, vo/ w rodzaju męskim oraz /me, ve/ w rodzaju żeńskim i nijakim, podobnie jak w przypadku zaimków łużyckich, pomorskich i słoweńskich, gdzie powstało pod wpływem liczebnika /dåvo, dåve/.

Odmiana zaimka osobowego /vån, vånă, vånă/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/vån/ || !/vånă/ || /vånü/
|-
! Gen. Sg.
| !/jig/, !/jĕg/, !/nĕg/ || ?/ji/, ?/jĕ/, ?/nĕ/ || /jig/, /jĕg/, /nĕg/
|-
! Dat. Sg.
| !/jim/, !/mĕ/, /nĕm/ || ?/ji/, ?/jĕ/, ?/nĕ/ || /jim/, /mĕ/, /nĕm/
|-
! Acc. Sg.
| ?/jǫ/, ?/jǫ/, ?/nǫ/ || /ją/, /jă/, /nă/ || /ji/, /jĕ/, /nĕ/
|-
! Ins. Sg.
| /naim/ || ?/ną/, /nă/ || /naim/
|-
! Loc. Sg.
| /jim/, /nĕm/ || ?/ji/, ?/nĕ/ || /jim/, /nĕm/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| ?/våno/ || ?/vinai/ || ?/vinai/
|-
! Gen.=Loc. Du.
| /jaix/, /nĕx/ || /jaix/, /nĕx/ ||/jaix/, /nĕx/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /naimo/ || /naimo/ || /naimo/
|-
! Nom. Pl.
| !/vinai/ || /vånåi/ || /vånă/
|-
! Gen. Pl.
| /jaix/, /nĕx/ || /jaix/, /nĕx/ ||/jaix/, /nĕx/
|-
! Dat. Pl.
| !/jaim/, /nĕm/ || !/jaim/, /nĕm/ || !/jaim/, /nĕm/
|-
! Acc. Pl.
| /je/, /nă/ || /je/, /nă/ || /jo/, /nă/
|-
! Ins. Pl.
| ?/naimĕ/ || ?/naimĕ/|| ?/naimĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /nĕx/ || /nĕx/ ||/nĕx/
|}

===Zaimki wskazujące===
Poniższa tabela przedstawia odmianę zaimka wzkazującego /tǫ, to, tü/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| /tǫ/ || /to/ || /tü/
|-
! Gen. Sg.
| !/tüg/ || ?/tej/ || !/tüg/
|-
! Dat. Sg.
| /tümĕ/ || ?/tej/ || /tümĕ/
|-
! Acc. Sg.
| /tǫ/ || /tǫ/ || /tü/
|-
! Ins. Sg.
| /taim/ || /tǫ/ || /taim/
|-
! Loc. Sg.
| /tüm/ || ?/tej/ || /tüm/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| /to/ || ?/tai/ || ?/tai/
|-
! Gen.=Loc. Du.
| /tex/ || /tex/ ||/tex/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /temă/ || /temă/ || /temă/
|-
! Nom. Pl.
| /tai/ || /tåi/ || /to/
|-
! Gen. Pl.
| /tex/ || /tex/ || /tex/
|-
! Dat. Pl.
| /tem/ || /tem/ || /tem/
|-
! Acc. Pl.
| /tåi/ || /tåi/ || /to/
|-
! Ins. Pl.
| /temĕ/ || /temĕ/ || /temĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /tex/ || /tex/ || /tex/
|}

Odmiana zaimka wzkazującego /sǫ, si, sü/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/sǫ/ || !/so/ || !/si/
|-
! Gen. Sg.
| !/seg/ || ?/sij/ || !/seg/
|-
! Dat. Sg.
| /semĕ/ || ?/sij/ || /semĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/sǫ/ || /są/ || !/si/
|-
! Ins. Sg.
| /saim/ || /są/ || /saim/
|-
! Loc. Sg.
| !/sem/ || ?/sij/ || /sem/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| ?/so/ || ?/sai/ || ?/sai/
|-
! Gen.=Loc. Du.
| /saix/ || /saix/||/saix/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /saimă/ || /saimă/ || /saimă/
|-
! Nom. Pl.
| /sai/ || /se/ || /so/
|-
! Gen. Pl.
| /saix/ || /saix/ || /saix/
|-
! Dat. Pl.
| /saim/ || /saim/ || /saim/
|-
! Acc. Pl.
| /se/ || /se/ || /so/
|-
! Ins. Pl.
| /saimĕ/ || /saimĕ/ || /saimĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /saix/ || /saix/ || /saix/
|}

===Zaimki pytajne===
Odmiana zaimków pytajnych /kåtü/ oraz /cü/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! osobowy !! rzeczowny
|-
!Nom.
| !/kåtü/ || !/cü/
|-
! Gen.
| !/ťüg/, /kåtüg/ || !/ceg/
|-
! Dat.
| !/ťümau/, !/kåtümĕ/ || /cemau/
|-
! Acc.
| !/ťüg/, /kåtüg/ || !/cü/, !/ceg/
|-
! Ins.
| /ťaim/, /kåtem/ || /caim/
|-
! Loc.
| /ťüm/, /kåtüm/ || /cem/
|}

===Zaimki przeczące===
Odmiana zaimków pytajnych /nekåtü/ (/nĕkåtü/ według Polańskieg) oraz /nic/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! osobowy !! rzeczowny
|-
!Nom.
| ?/nekåtü/ || !/nic/
|-
! Gen.
| !/niťüg/ || /niceg/
|-
! Dat.
| /niťümau/ || /nicemau/
|-
! Acc.
| /niťüg/ || /nic/
|-
! Ins.
| /niťaim/ || /nicaim/
|-
! Loc.
| /niťüm/ || /nicem/
|}

===Zaimki dzierżawcze===
Zaimki dzierżawcze dzieliły się na odmienne i nieodmienne
{| class="wikitable"
|-
! 1 os. l. poj. !! 2 os. l. poj. !! 1 os. l. mn. !! 2 os. l. mn. !! zaimek dzierżawczy zwrotny
|-

| !/müj, müjă, müji/ || !/tüj, tüjă, tüji/ || !/nos, nosă, nosi/ || !/vos, vosă, vosi/ || !/süj, süjă, süji/
|-
|}

Zaimki dzierżawcze trzeciej osoby były nieodmienne, najprawdopodobniej także zaimki pierwszej i drugiej osoby liczby podwójnej. W roli zaimka dzierżawczego występował wówczas odpowiedni zaimek osobowy w dopełniaczu

Odmiana zaimków dzierżawczych na przykładzie /müj, müjă, müji/ (końcówki przeniesione):
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/müj/ || !/müjă/ || !/müji/
|-
! Gen. Sg.
| /müjĕg/ || ?/müjij/ || /müjĕg/
|-
! Dat. Sg.
| /müjemĕ/ || /müjă/|| /müjemĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/müj/ || !/müją/ || !/müji/
|-
! Ins. Sg.
| /müjĕm/ || !/müjă/ || /müjĕm/
|-
! Loc. Sg.
| !/müjĕm/ || !/müjĕ/ || !/müjĕm/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| ?/müjo/ ||?/müjai/|| ?/müjai/
|-
! Gen.=Loc. Du.
| /müjĕx/ ||/müjĕx/ || /müjĕx/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /müjaimă/ || /müjaimă/ || /müjaimă/
|-
! Nom. Pl.
| !/müjai/ || /müjă/|| !/müjă/
|-
! Gen. Pl.
| /müjĕx/ ||/müjĕx/ || /müjĕx/
|-
! Dat. Pl.
| !/müjĕm/ ||!/müjĕm/ || !/müjĕm/
|-
! Acc. Pl.
| !/müjă/ || /müjă/ || /müjă/
|-
! Ins. Pl.
| /müjaimĕ/ || /müjaimĕ/ || /müjaimĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /müjĕx/ ||/müjĕx/ || /müjĕx/
|}
Wszystkie odmieniane zaimki dzierżawcze miały te same końcówki i tę samą krzywą akcentową.

===Zaimek uogólniający===
Odmiana zaimka uogólniającego /vis, visă, visa/
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/vis/ || ?/visă/ || !/visi/
|-
! Gen. Sg.
| ?/visĕg/ ?/viseg/|| ||
|-
! Dat. Sg.
| || ||
|-
! Acc. Sg.
| /vis/, /visĕg/ || !/visą/ || !/visi/
|-
! Ins. Sg.
| || /visą/ ||
|-
! Loc. Sg.
| /visĕm/ || ||/visĕm/
|-
! Nom. Pl.
| !/visai/ || /vise/ || /visă/
|-
! Gen. Pl.
| /visĕx/ || /visĕx/ ||/visĕx/
|-
! Dat. Pl.
| !/visĕm/|| /visĕm/ ||/visĕm/
|-
! Acc. Pl.
| /vise/ || /vise/ || /visă/
|-
! Ins. Pl.
| /visaimĕ/ || /visaimĕ/ || /visaimĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /visĕx/ || /visĕx/ || /visĕx/
|}
Zaimek ten najprawdopodobniej, jak w innych językach słowiańskich, nie tworzył liczby podwójnej. Używano w tym znaczeniu zaimka ''oba, obie, obie''.

==Przymiotnik==
Przymiotnik w języku połabskim przyjmował z reguły końcówkę zredukowaną, zależną od miękkości tematu, rodzaju, przypadku i liczby. Wszystkie końcówki zebrano w poniższej tabeli. Przecinek oddziela przymiotniki miękkotematowe (np. /tritĕ, triťă, tritĕ; prenĕ, preńă, prenĕ/) od twardotematowych (np. /b́olĕ, b́olă, b́olă/).
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/-ĕ/|| !/-ă/|| !/-ĕ/, !/-ă/
|-
! Gen. Sg.
| !/-ĕg/, !/-ăg/ || ?/-ă/ || !/-ĕg/, /-ăg/
|-
! Dat. Sg.
| !/-ümĕ/ || /-ăj/ || /-ümĕ/
|-
! Acc. Sg.
| =Nom./Acc. || !/-ǫ/ || !/-ĕ/, !/-ă/
|-
! Ins. Sg.
| /-ĕm/, /-ăm/ || /-ǫ/ || /-ĕm/, /-ăm/
|-
! Loc. Sg.
| /-ĕm/ || !/-ăj/|| /-ĕm/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| /-ă/ || /-ă/ || !/-ă/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-aimă/, /-åimă/ || /-aimă/, /-åimă/ || /-aimă/, /-åimă/
|-
! Nom. Pl.
| ²/-ĕ/ || !/-ă/ || !/-ă/
|-
! Gen. Pl.
| !/-ĕx/ || /-ĕx/ ||/-ĕx/
|-
! Dat. Pl.
| /-ĕm/ || /-ĕm/ || /-ĕm/
|-
! Acc. Pl.
| ?/-ĕ/, !/-ă/|| !/-ă/ || !/-ă/
|-
! Ins. Pl.
| /-aimĕ/, /-åimě/ || /-aimĕ/, /-åimě/ || /-aimĕ/, /-åimě/
|-
! Loc. Pl.
| !/-ĕx/ || /-ĕx/ ||/-ĕx/
|}

Oprócz odmiany długiej szczątkowo zachowana została odmiana krótka. Końcówki odmiany krótkiej były zawsze niezredukowane
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/-Ø/ || !/-o/ || /-i/, !/-ü/
|-
! Gen. Sg.
| || ||
|-
! Dat. Sg.
| || ||
|-
! Acc. Sg.
| =Nom./Acc. || /-ǫ/ || /-i/, !/-ü/
|-
! Ins. Sg.
| !/-åm/ || /-ǫ/ || !/-åm/
|-
! Loc. Sg.
| || ||
|-
! Nom.=Acc. Du.
| || ||
|-
! Dat.=Ins. Du.
| || ||
|-
! Nom. Pl.
| || ||
|-
! Gen. Pl.
| || ||
|-
! Dat. Pl.
| || ||
|-
! Acc. Pl.
| || ||
|-
! Ins. Pl.
||| ||
|-
! Loc. Pl.
| || ||
|}
=== Stopniowanie przymiotnika===

=== Przysłówek ===

== Liczebnik ==
=== Liczebniki główne ===
Liczebnik /jadån/ odmieniał się tak, jak twardotematowy zaimek wskazujący.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/jadån/ || /jånă/ || !/jånü/
|-
! Gen. Sg.
| /janăg/ || || /janăg/
|-
! Dat. Sg.
|/janümĕ/ || || /janümĕ/
|-
! Acc. Sg.
| =Nom./Acc. || /janǫ/ || !/janü/
|-
! Ins. Sg.
| || /janǫ/ ||
|-
! Loc. Sg.
| || /jană/ ||
|-
! Nom.=Acc. Du.
| || ||
|-
! Dat.=Ins. Du.
| || ||
|-
! Nom. Pl.
| /janai/ || || /jană/
|-
! Gen. Pl.
| || ||
|-
! Dat. Pl.
| || ||
|-
! Acc. Pl.
| /janĕ/ || || /jană/
|-
! Ins. Pl.
||| ||
|-
! Loc. Pl.
| || ||
|}
 
Poniżej tabelka odmiany liczebnika /dåvo/. Liczebnik ten wymuszał na rzeczowniku liczbę podwójną i związek zgody.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.=Acc.
| !/dåvo/ || !/dåve/
|-
! Gen.=Loc.
|colspan="2"| !/dåvüx/
|-
! Dat.=Ins.
|colspan="2"| !/dvemă/
|}
Obok /dvemă/ poświadczono także /dvemo/, jednak było to w pieśni, więc mogło wynikać z jej metryki, a nie z samych zasad akcentuacji.

Podobnie odmieniał się zaimek /våbo/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.=Acc.
| ?/våbo/ || !/vibe/
|-
! Gen.=Loc.
|colspan="2"| /våbüx/
|-
! Dat.=Ins.
|colspan="2"| !/vibemă/
|}
W bierniku po przyimku występowała także postać zredukowana - !/no vĕbe/.

Poniżej tabelka odmiany liczebnika /tåri, trai/. Liczebnik ten wymuszał na rzeczowniku liczbę mnogą i związek zgody.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.
| !/tåri/ || !/trai/
|-
! Gen.
| ?/tårüx/ || ?/tåraix/
|-
! Dat.
| ?/tårüm/ || ?/tåraim/
|-
! Acc.
| /trai/ || /trai/
|-
! Ins.
| ?/tårümĕ/ || !/tåraimĕ/
|-
! Loc.
| ?/tårüx/ || ?/tåraix/
|}

Poniżej tabelka odmiany liczebnika /citĕr/. Liczebnik ten wymuszał na rzeczowniku liczbę mnogą i związek zgody.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.
| !/citĕr/ || /citĕr/
|-
! Gen.
| ?/citĕŕüx/||?/citĕraix/
|-
! Dat.
| ?/citĕŕüm/ || ?/citĕraim/
|-
! Acc.
| /citĕr/ || /citĕr/
|-
! Ins.
| ?/citĕŕümĕ/ ||?/citĕraimĕ/
|-
! Loc.
| ?/citĕŕüx/ ||?/citĕraix/
|}

Liczebniki od 5 do 10, tj. /pąt, sist, sidĕm, visĕm, divąt, disąt/ odmieniają się jak żeńskie rzeczowniki o temacie zakończonym na spółgłoskę. Występują w jednej formie wspólnej dla wszystkich rodzajów. Wymuszały na rzeczowniku liczbę mnogą i związek rządu, t.zn. rzeczownik występował w dopełniaczu liczby mnogiej. Poniższa tabelka przedstawia odmianę na przykładzie liczebnika /pąt/ (podobnie odmieniały się /sist, divąt, disąt/) oraz /sidĕm/ (podobnie odmieniał się /visĕm/).
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! 5,6,9,10 !! 7,8
|-
! Nom.
| !/pąt/ || !/sidĕm/
|-
! Gen.
| /pątĕ/ || /sidmĕ/
|-
! Dat.
| /pątĕ/|| /sidmĕ/
|-
! Acc.
| /pąt/ || /sidĕm/
|-
! Ins.
| /pątă/|| /sidmă/
|-
! Loc.
| /pątĕ/ || /sidmĕ/
|}

=== Liczebniki porządkowe ===
* pierwszy - !/parĕ/, !/prenĕ/, !/erstĕ/
* drugi - !/törĕ/
* trzeci - !/tritĕ/
* czwarty - !/citjortĕ/
* piąty - !/ṕǫtĕ/
* szósty - !/sestĕ/
* siódmy - /sedmĕ/
* ósmy - !/våsmĕ/
* dziewiąty - !/div́ǫtĕ/
* dziesiąty - !/diśǫtĕ/
* jedenasty - ?/janådistĕ/
* dwunasty - /dvenădistĕ/
* trzynasty - /trainădistĕ/
* czternasty - ?/citĕrnădistĕ/
* piętnasty - /pątnădistĕ/
* szesnasty - /sesnădistĕ/
* siedemnasty - /sedĕmnadistĕ/
* osiemnasty - /visĕmnădistĕ/
* dziewiętnasty - /divątnădistĕ/
* dwudziesty - /disątnădistĕ/

=== Liczebniki zbiorowe ===
* dwoje - !/dåvoj/
* oboje - !/våboj/
* troje - !/tåroj/
* czworo - !/citvărü/
* pięcioro - !/pątărü/
* sześcioro - !/sistărü/
* siedmioro - !/sidmărü/
* ośmioro - !/vismărü/
* dziewięcioro - !/divątărü/
* dziesięcioro - !/disątărü/

Liczebniki zbiorowe nie odmieniały się przez rodzaje, jednak /dåvoj, våboj, tåroj/ odmieniały się przez przypadki według poniższego wzorca:
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! dwoje !! oboje !! troje
|-
! Nom.=Acc.
| !/dåvoj/ || !/våboj/ ||!/tåroj/
|-
! Gen.=Loc.
| /dåvüjĕx/ || !/våbüjĕx/ || /tårüjĕx/
|-
! Dat.
| /våbüjaimă/ || /våbüjaimă/ || /tårüjĕm/
|-
! Ins.
| /våbüjaimă/ || /våbüjaimă/ || /tårüjaimĕ/
|}

== Przyimek ==
=== Przyimki miejsca ===
* /ai/ - u, przy (z dopełniaczem), np. /ai dåvüx grauk/
* /no/ - na, w (z biernikiem i miejscownikiem), np. /no pic/, /no zimĕ/
* /prid/ - przed (z biernikiem i narzędnikiem), np. /prid są/, /prid gărdåm/
* /püd/ - pod (z biernikiem i narzędnikiem), np. /püd są/, /püd nibĕśåm/
* /så/ - z (z dopełniaczem i narzędnikiem), np. /så nibĕśo/, /så vicaimă/
* /vå/ - w, do (z biernikiem i miejscownikiem), np. /wå wågărd/, /vå nebüśai/
=== Przyimki czasu ===
* /dü/ - do (z dopełniaczem)
* /prid/ - przed (z narzędnikiem), np. /prid nidelă/

== Spójnik ==
== Partykuła ==
Lista partykuł:
* ''ne'', ''ni'' – pierwsza forma była używana z czasownikami /met/ i /müct/, a druga z wszystkimi pozostałymi. W przypadku czasowników /met/, /boit/ i /tet/ mogła ona ściągać akcent przy przeczeniu, dlatego formy negacji tych czasowników mogą być zredukowane.

== Składnia ==
===Partytyw===
===Czasy===
===Czasowniki rozdzielnie złożone===

==Słowotwórstwo==
===Przyrostki tworzące rzeczowniki===
* -aidlĕ (<*-idlo): tworzy nazwy narzędzi, odczasownikowy, np. /stovaidlĕ/, /mötüvaidlĕ/, /mücaidlĕ/.
* -aikă (<*-ika): tworzy nazwy zawodów, wykonawców czynności, męzkie jak i żeńskie, odczasownikowy, np. /låzaikă/, /bezaikă/, /peraikă/.
* -aină (<*-ina): tworzy nazwy przedmiotów, zjawisk, odprzymiotnikowy i odrzeczownikowy, np. /låisaină/, /brizaină/, /glåvaină/.
* -aistĕ (<*-išče): tworzy nazwy miejsc, odrzeczownikowy, np. /gordaistĕ/, /postvaistĕ/, /sidlaistĕ/.
* -ą (<*-ę): tworzy nazwy osobników młodych, odrzeczownikowy, np. /blaizą/, /büzą/, /rovną/.
* -ăr (<*-ařь): tworzy nazwy zawodów, wykonawców czynności, odrzeczownikowy i odczasownikowy, np. /gresnăr/, /lekăr/, /bǫkăr/.
* -ĕ (<*ьje): tworzy nazwy rzeczowników zbiorowych, np. /perĕ/, /klåsĕ/, /blånĕ/.
* -kă (<*-ъka): 1) tworzy zdrobnienia, stosowany do rzeczowników rodzaju żeńskiego, np. /bopkă/, /defkă/, /zopkă/. 2) przyrostek tworzący zdrobnienia imion obojga płci, np. /Ånskă/, /Moraikă/.
* -nĕk (<*-nikъ): tworzy nazwy zawodów, wykonawców czynności, odrzeczownikowy, np. /crivnĕk/, /gloznĕk/, /grobalnĕk/.
* -'onĕk (<*-janъkъ): tworzy nazwy osobowe odgeograficzne, stosowany do rzeczowników, poświadczono tylko /ďörconĕk/, /ďörconi/.
* -'onkă (<*-janъka): tworzy nazwy osobowe odgeograficzne, stosowany do rzeczowników, żeńska wersja poprzedniego, poświadczono tylko /döŕonkă/
* -skă (<-ske): tworzy nazwy zawodów, wykonawców czynności rodzaju żeńskiego, np. /brüderskă/, /lasterårskă/.
* -üvă (<*ova): tworzy nazwy żon wykonawców czynności, np. /vartüvă/.

===Przyrostki tworzące przymiotniki===
* -enĕ (<*-enъjь): tworzy przymiotniki związane z substancjami, materjałami, odrzeczownikowy, np. /våunenĕ/, /clåvăcenĕ/, /gnüjenĕ/.
* -ĕ (<*-ьjь): tworzy przymiotniki od nazw zwierząt, niekiedy roślin, np. /korvĕ/, /godĕ/, /gǫsĕ/.
* -ĕn (<*-inъ): tworzy przymiotniki dzierżawcze od nazw osób kończących się na -a, np. /Morajĕn/, /ľoľĕn/, /moterĕn/.
* -nĕ (<-*ьnъjь): tworzy przymiotniki związane z przedmiotami, wyrażające cechę powiązania z nimi, należenia, np. /plauznĕ/, /x́aiznĕ/, /lesnĕ/.
* -(üv)otĕ (<*-(ov)atъjь): tworzy przymiotniki związane z przedmiotami, wyrażające cechę ich posiadania, np. /drenüvotĕ/, /glådüvotĕ/, /varxüvotĕ/, /nügotĕ/. Rozszerzenie -üv- dochodzi po rzeczownikach rodzaju męzkiego.
* -üv(ĕ) (<-*ovъ(jь)): tworzy przymiotniki dzierżawcze od nazw osób kończących się na spółgłoskę, np. /malnaiťüv/, /Maixelevĕ/, /torťüvĕ/.
===Przyrostki tworzące czasowniki===
Tabelka przyrostków czasownikowych wraz z niemieckimi, łużyckimi i polskimi odpowiednikami znaczeniowymi
{| class="wikitable"
|-
! połabski !! niemiecki !! łużyckie !! czeski !! polski
|-
! !/dü/-,
| zu- || do, dó- || do- || do-
|-
! !/prai-/
|
|-
! !/pü-/, !/pö-/
|be- || po-, pó- || po- || po-
|-
! !/rüz-/, !/röz-/
|
|-
! ?/sǫ-/
| mit- || sobu- || sou- || współ-
|-
! !/våkărst-/
|
|-
! /våpăk-/
| wieder- || zaso || ||
|-
! !/våz-/
|
|-
! !/viz-/
|
|-
! !/voi-/
| aus- || wu- || vy- || wy-
|}

== Zasady tworzenia leksyki ==

=== Zapożyczenia w leksyce międzynarodowej ===
W przypadku słów, które można odnieść do leksyki międzynarodowej (m.in. grekolatynizmy czy rozpowszechnione w licznych językach europejskich pożyczki z francuzkiego, włoskiego, angielskiego, niemieckiego, rosyjskiego i innych), należy uznawać, że nie przyszły one do połabskiego bezpośrednio, lecz za pośrednictwem niemieckim i to forma niemiecka (brzmienie oraz zapis) stanowi podstawę do wywodzenia formy połabskiej. W zapisie ortograficznym zaleca się, aby nie wykorzystywać liter w sposób sprzeczny z ich użyciem w wyrazach połabskich. W przyswajaniu wyrazów obcych do języka połabskiego należy stosować się do poniższych reguł (w większości naśladują one zasady przyswajania wyrazów obcych przez języki łużyckie):
# Rzeczowniki rodzaju męzkiego i nijakiego zapożyczane są do rodzaju męzkiego (jeśli kończą się na -e, to jest ono odrzucane, np. /biolog/, zaś rzeczowniki rodzaju żeńskiego (niezależnie od tego, czy kończą się na -''e'', -''a'', -''tät'', czy spółgłoskę) są zapożyczane do rodzaju żeńskiego i otrzymują końcówkę /-ă/ niezbędną dla odmiany, np. /analiză, kameră, univerzită, kultură/.
# Rzeczowniki kończące się na grupy spółgłoskowe typu -''tr'', -''zm'' zostają poddane rozbiciu tejże spółgłoski przez epentyczne /ĕ/, jak w rodzimych słowach typu /vipĕr, v́otĕr, pesĕn/), np. /litĕr, metĕr, socializĕm/. Epentyczne /-ĕ-/ znika w formach przypadków zależnych, gdzie grupa spółgłoskowa jest łagodzona następującą po niej samogłoską.
# W innych przypadkach niż wyżej wymienione nie pojawiają się dodatkowe samogłoski zredukowane i co więcej, w przypadku zapożyczeń również obowiązuje zasada padania akcentu wyrazowego na ostatnią niezredukowaną sylabę.
# Dyftongi ''au'', ''ai''~''ei'' oraz ''eu'' są wymawiane jako /au/, /ai/, /åi~oi/, np. /autor, australajă, gastarbaitĕr, noitrum, oiropă/, jednak na piśmie nie zaleca się ich zapisywać przy pomocy standardowych liter oznaczających połabskie dyftongi, aby nie ingerować zbytnio w zapis słowa.
# Obce ''i'', ''y'' są wymawiane /i/ i zapisywane jednakowo, np. /fizikă, psixolog/
# Obce ''ä''~''ae'' jest wymawiana /e/, np. /hemoglobin, egipt/.
# Obce ''ö''~''oe''~''eu'' (ostatnie w pożyczkach z francuzkiego) jest wymawiana /ö/ i zapisywana jednakowo, niezależnie od pochodzenia, np. /fen, ökonomajă, frizör/.
# Obce ''ü''~''u'' (ostatnie w pożyczkach z francuzkiego) jest wymawiana /ü/ i zapisywana jednakowo, niezależnie od pochodzenia, np. /kostüm, menü, parfüm, büro/.
# Obce ''ph'', ''th'', ''rh'', ''qu'', ''x'' są zapisywane i wymawiane jednakowo jak ''f'', ''t'', ''r'', ''kw'', ''ks'', np. /fizikă, temă, ritmus, kvadrat, eksonim/.
# Obce ''s'', ''ss'', ''ß'' oddawane jest zgodnie z wymową, np. /univerzită, diskusajă, poezăja/, jednak w nagłosie preferowane jest /s-/, np. /sinus, socializĕm/.
# Końcowe -''ie(n)'', -''ia'', -''ei'' oddaje się przez /-ajă/, np. /italajă, morajă, mongolajă/, zaś -''äa'', -''ea'', -''öe'' przez /-ejă/, np. /pangejă, epopejă/.
# Niemieckiemu ''z'', niezależnie od pochodzenia, odpowiada /c/, np. /cink, cenit, cifră, coolog/.
# Obce dźwięki ʃ, ʒ, t͡ʃ, d͡ʒ i zbliżone są oddawane przez /š, ž, č, ǯ/, np. /mašină, šax, inženiör, garažă, meč, taǯikistan, ǯungĕl/
# Rosyjskie ''в, л, х, ш, ч, ж'' oddaje się poprzez /v, l, x, š, č, ž/. Rosyjskie е oddawane jest jako /je/ po samogłoskach, a w przeciwnym wypadku jako /e/, np. /belgorod, leningrad, novosibirsk, volgă, kamčatkă/. Pozostałe znaki jotowane, czyli ''ё, я, ю'', są oddawane regularnie jako /jo, ja, ju/ lub zmiękczają poprzednią spółgłoskę, np. /ťumen, ŕazan, oŕol/. Miękki znak jest ignorowany, gdyż połabski nie dopuszcza spółgłosek palatalnych w innej pozycji niż przed samogłoską. Podobnie dokonuje się transkrypcji z innych języków używających cyrylicy.

[[Kategoria: Język połabski]]

Gramatyka nowopołabska

2024-03-29T19:40:08Z

Siemoród: zasady przyswajania zapożyczeń

Gramatyka odtworzonego języka nowopołabskiego. Korpus języka połabskiego jest zbyt ubogi, aby móc w pełni odbudować język, więc wiele dziur należało załatać. Wykrzyknik ''!'' przed formami oznacza, że są one poświadczone, znak zapytania ''?'' oznacza, że są one niepewne.
==Fonetyka i fonologja==

==Czasownik==
===Czasy===
====Praesens (Czas teraźniejszy)====
''Praesens'' (czas teraźniejszy) jest podstawowym czasem w języku połabskim. Tworzony jest od czasowników niedokonanych i oznacza czynność mającą miejsce w chwili mówienia.
====Aoristus (Czas przeszły dokonany)====
''Aoristus'' (aoryst, czas przeszły dokonany) oznacza dokonaną czynność mającą miejsce w przeszłości. Tworzony jest zarówno od czasowników dokonanych, jak i niedokonanych, choć częściej od tych pierwszych. Stosowany był szczególnie w przypadku narracji i opowieści.
====Imperfectum (Czas przeszły niedokonany)====
''Imperfectum'' (imperfekt, czas przeszły niedokonany) oznacza czynność mającą miejsce w przeszłości i trwającą. Tworzony jest głównie od czasowników niedokonanych i stosowany był do pary z aorystem.
====Praeteritum (Czas przeszły złożony I)====
''Praeteritum'' (preteritum, czas przeszły złożony I) jest odziedziczony z prasłowiańskiego, wyraża czynność mającą miejsce w przeszłości zakończoną lub (częściej) trwającą. Składa się z l-imiesłowu w odpowiedniej liczbie i rodzaju i (czasem) czasownika posiłkowego /jis, jis, ją, …/.
====Perfectum (Czas przeszły złożony II)====
''Perfectum'' (perfekt, czas przeszły złożony II) powstał pod wpływem niemieckiego odpowiednika, oznacza czynność zakończoną w przeszłości. Tworzony jest co do zasady od czasowników dokonanych, jest to czas złożony i składa się z czasownika posiłkowego /jis, jis, ją, …/ (w przypadku czasowników nieprzechodnich) lub /mom, mos, mo, …/ (w przypadku przechodnich) i imiesłowu biernego odmienionego przez osobę i liczbę.
====Futurum I (Czas przyszły prosty)====
''Futurum I'' (futur I, czas przyszły prosty) tworzony był od czasowników dokonanych i oznaczał czynność, która będzie miała miejsce i będzie zakończona w przyszłości. Formy tego czasu są gramatycznie formami osobowymi czasu teraźniejszego czasowników dokonanych.
====Futurum II (Czas przyszły złożony)====
''Futurum II'' (futur II, czas przyszły złożony) tworzony był najczęściej od czasowników niedokonanych i oznaczał czynność, która będzie miała miejsce w przyszłości. Składał się z bezokolicznika odpowiedniego czasownika i czasownika posiłkowego /că, cĕs~c, cĕ, …/ lub rzadziej /mom, mos, mo, …/.

===Formy nieosobowe czasownika===
====Imiesłów l-owy====
====Imiesłów bierny====
====Imiesłów czynny====
====Rzeczownik odczasownikowy====
===Konjugacje===
====Ia konjugacja====
Według pierwszej-a konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-ct/, /-st/, np. /rict, sect, müct, pict, straict/ czy /büst, caist, gnist, krost, vist/ i podobnych.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/-ą/ ||!/-Ø/ || !/-ăx/, !/-ex/|| —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-ĕs/, /-is/ || !/-i/ || /-ăs/, /-es/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-ĕ/, !/-i/ || !/-i/ || /-ăs/, /-es/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/-imă/ || /-ixmă/ || ?/-exmă/ || /-aimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-ită/ || /-istă/ || /-estă/ || /-aită/
|-
! 1os. l. mn.
| /-imĕ/ || /-ixmĕ/ || ?/-exmĕ/ || /-aimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /-itĕ/ || /-istĕ/ || /-estĕ/ || /-aitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| !/-ą/ || /-ixǫ/ || /-exǫ/ || —
|}

{| class="wikitable"
|-
! imiesłów l-owy !! imiesłów czynny !! imiesłów bierny !!rzeczownik odczasownikowy
|-
| /-ål, -lo, -lü, -lai, -lĕ, -lă/ || !/-ącĕ/|| !/-enĕ/ ||!/-inĕ/
|}
Tam gdzie podane są obok siebie formy zredukowana i niezredukowana, ta druga była używana w połączeniach z enklitykami, np. !/ricex-mĕ/, a pierwsza wszędzie indziej, np. !/ricăx/. Forma aorystu 1. os. l. poj. jest bez palatalizacji, np. !/müg/, !/sek/, /rek/.

Formy imiesłowu l-owego są wraz z palatalizacją, np. !/ricål, müzål, müzlo/. Podobnie palatalizacja ma miejsce w końcówkach imiesłowu czynnego, biernego i rzeczownika odczasownikowego.

Końcówka 1 os. l. poj. oraz 3. os. l. mn. /-ą/ wywołuje I palatalizację spółgłosek /k, g, x/.

====Ib konjugacja====
Według pierwszej-b konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-nǫt/, a także na /-nĕt/ (w tych czasownikach, w których /-n-/ nie pochodzi z tematu), np.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /-ną/ || !/-Ø/ || /-ńăx/, /-ńox/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| /-nĕs/, /-nis/ || /-i/ || /-ńăs/, /-ńos/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-nĕ/, !/-ni/ || !/-i/ || /-ńăs/, /-ńos/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 1os. l. podw.
|/-nimă/ || /-ixmă/ || /-ńoxmă/ || /-aimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-nită/ || /-istă/ || /-ńostă/ || /-aită/
|-
! 1os. l. mn.
| /-nimĕ/ || /-ixmĕ/ || /-ńoxmĕ/ || /-aimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /-nitĕ/ || /-istĕ/ || /-ńostĕ/ || /-aitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /-ną/ || /-ixǫ/ || /-ńoxǫ/ || —
|}
W aoryście i imperfekcie czasowników, gdzie /-nǫt/ lub /-nĕt/ występuje po spółgłosce, człon /-n-/ znika, np. /voiknĕt, voik, voici/. W pozostałych czasownikach może on nie znikać lub też może pojawiać się wypadnięta spółgłoska, np. /ďainǫt, ďain, ďaini/ lub /ďainǫt, ďaib, ďaibi/.

Formy czasu przeszłego to ?/-ąl/ lub !/-ǫl/. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na !/-nenĕ/, !/-ǫtĕ/ lub /-enĕ/. Rzeczownik odczasownikowy kończy się na ?/-ninĕ/, ?/-nenĕ/, !/-enĕ/.

====II konjugacja====
Według drugiej konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-ĕt/, a także czasownik /ťautait/.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy!! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /-ą/ || !/-aix/ || ?/-'ăx/, ?/-'ox/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| /-ĕs/, /-is/ || /-i/ || /-'ăs/, /-'os/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-ĕ/, !/-i/ ||!/-i/ || !/-'ăs/, /-'os/ || /-Ø/, /-ai/
|-
! 1os. l. podw.
| /imă/ || /-aixmă/|| /-'oxmă/ || /-aimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-ită/ || /-aistă/ || /-'ostă/ || /-aită/
|-
! 1os. l. mn.
| !/-imĕ/ || /-aixmĕ/ || /-'oxmĕ/ || /-aimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| !/-itĕ/ || /-aistĕ/ || /-'ostĕ/ || /-aitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /-ą/ || /-aixǫ/ || /-'oxǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to !/-ål/. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na !/-enĕ/ (bez oboczności tematu), imiesłowy czynne czasu teraźniejszego kończą się na /-ącĕ/. Rzeczownik odczasownikowy kończy się na !/-enĕ/ (również bez oboczności tematu).

====III konjugacja====
Według pierwszej konjugacji odmieniają się jednosylabowe czasowniki zakończone na /-ait/, /-åit/ a także ich prefigowane pochodne na /-ĕt/.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/-ją/ || /-aix/, /-åix/ || /-ėjăx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-jĕs/, /-jis/ || /-i/ || /-ėjăs/ ||
|-
! 3os. l. poj.
| !/-jĕ/, /-ji/ || /-i/ || !/-ėjăs/ ||
|-
! 1os. l. podw.
| /-jimă/, /-jămo/ || || ||
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-jită/, !/-jăto/ || || ||
|-
! 1os. l. mn.
| !/-jimĕ/ || || ||
|-
! 2os. l. mn.
| /-jitĕ/ || || ||
|-
! 3os. l. mn.
| !/-ją/ || || || —
|}
Formy czasu przeszłego to /-ål, -ålă/, w liczbie mnogiej /-ailai/ lub /-åilai/. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na /-aitĕ/ w przypadku krótkich czasowników na /-ait/ jak /bait/.

====IV konjugacja====
Według czwartej konjugacji odmieniają się liczne czasowniki zakończone na /-ăt/, ale nie wszystkie.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy!! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /-(j)ą/ || /-ăx/ || /-ăx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-(j)ĕs/, /-(j)is/ || /-ă/ || /-ăs/ || /-Ø/, /-ai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-(j)ĕ/, /-(j)i/ || /-ă/ || /-ăs/ || /-Ø/, /-ai/
|-
! 1os. l. podw.
| /-(j)imă/ || /-oxmă/ || /-oxmă/ || /-aimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-(j)ită/ || /-ostă/ || /-ostă/ || /-aită/
|-
! 1os. l. mn.
| /-(j)imĕ/ || /-oxmĕ/ || /-oxmĕ/ || /-aimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /-(j)itĕ/ || /-ostĕ/ || /-ostĕ/ || /-aitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /-(j)ą/ || /-oxǫ/ || /-oxǫ/ || —
|}
Jota w końcówkach powoduje zmiany fonetyczne, które w szczególności objawiają się cofnięciem przegłosu, np. /v́ǫzăt, vązą, vązĕs/

Formy czasu przeszłego to //. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na /-onĕ/

====Va konjugacja====
Według piątej-a konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-ot/
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy!! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /-oją/ || /-ox/ || /-ox/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-ojĕs/, !/-ojis/ || ?/-o/ || ?/-os/ || !/-oj/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-ojĕ/, !/-oji/ || ?/-o/ || ?/-os/ || /-oj/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/ojimă/ || /-oxmă/ || ?/-oxmă/ || ?/-ojmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-ojită/ || /-ostă/ || /-ostă/ || /-ojtă/
|-
! 1os. l. mn.
| !/-ojimĕ/ || /-oxmă/ || /-oxmĕ/ || /-ojmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /-ojitĕ/ || /-ostĕ/ || /-ostĕ || !/-ojtĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /-ojă/, /-oją/ || /-oxǫ/ || /-oxǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to //. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na /-onĕ/

====Vb konjugacja====
Według piątej-b konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-ăt/
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy!! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/-ăm/, /-om/ || /-ăx/, /-ox/ || /-ăx/, /-ox/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-ăs/, /-os/ || /-ă/, /-o/ || /-ăs/, /-os/ ||
|-
! 3os. l. poj.
| /-ă/, /-o/ || /-ă/, /-o/ || !/-ăs/, /-os/ ||
|-
! 1os. l. podw.
| ?/-omă/, /-ămo/ || /-oxmă/ || /-oxmă/ ||
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-otă/, /-ăto/ || /-ostă/ || /-ostă/ ||
|-
! 1os. l. mn.
| /-omĕ/ || /-oxmĕ/ || /-oxmĕ/ ||
|-
! 2os. l. mn.
| /-otĕ/ || /-ostĕ/ || /-ostĕ/ ||
|-
! 3os. l. mn.
| || /-oxǫ/ || /-oxǫ/ ||—
|}
Formy czasu przeszłego to /-ol/. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na /-onĕ/

===Czasowniki nieregularne===
====Czasownik ''/boit/''====
Czasownik !/boit/ jest nieregularny oraz ma kilka form supletywnych. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! cz. przyszły !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/jis/ || /bǫdǫ/ || ?/boix/ || /bex/, /ne-băx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/jis/ || /bǫdĕs/ || ?/boi/ || /bes/, /ne-băs/ || /bǫd/, /bǫdai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/ją/, !/jă/ || !/bǫdĕ/ || ?/boi/ || /bes/, /ne-băs/ || /bǫd/, /bǫdai/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/jismo/, ?/jismă/ || ?/bǫdemă/|| /boixmă/ || /bexmă/ || /bǫdaimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| !/jistă/ || /bǫdetă/ || /boistă/ || /bestă/ || /bǫdaită/
|-
! 1os. l. mn.
| !/jismoi/, !/jismĕ/ || /bǫdemĕ/ || /boixmĕ/ || /bexmĕ/ || /bǫdaimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| ?/jiste/, /jistĕ/ || /bǫdetĕ/ || /boistĕ/ || /bestĕ/ || /bǫdaitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| ?/są/ || /bǫdą/|| /boixǫ/ || /bexǫ/ || —
|}
Forma czasu przeszłego to /bål, bålă, bålü/, w liczbie mnogiej /båiai, bålĕ, bålă/, imiesłowy to /bǫdącĕ/.

====Czasownik ''/met/''====
Czasownik !/met/ także jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/mom/, !/ne-măm/ || /mex/ || /mex/, /ne-măx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/mos/, !/ne-măs/ || /me/ || /mes/, /ne-măs/ || /mej/
|-
! 3os. l. poj.
| !/mo/, !/ne-mă/ || /me/ || !/mes/, /ne-măs/ || /mej/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/momă/, ?/ne-momă/ || /mexmă/|| ?/mexmă/, ?/ne-mexmă/ || /mejmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| !/motă/, /ne-motă/ || /mestă/ || /mestă/, ?/ne-mestă/ || /mejtă/
|-
! 1os. l. mn.
| !/momĕ/, !/ne-momĕ/|| /mexmĕ/ || /mexmĕ/, /ne-mexmĕ/ || /mejmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /motĕ/, /ne-motĕ/ || /mestĕ/ || /mestĕ/, /ne-mestĕ/ || /mejtĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| ?/moją/, ?/ne-moją/ || /mexǫ/ || /mexǫ/, /ne-mexǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to /ḿol/, !/ni-ḿăl/.

Forma aorystu służy do budowania czasowników dokonanych.

====Czasownik ''/dot/''====
Czasownik !/dot/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! cz. przyszły !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /doją/ || ?/dom/ || || || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/dojĕs/ || ?/dos/ || || || !/doʒ, doj, düj/
|-
! 3os. l. poj.
| !/dojĕ/ || ?/do/ || || || /doʒ, doj, düj/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/dojimă/ || || || ||
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| ?/dojită/ || || || || /doctă, dojtă, düjtă/
|-
! 1os. l. mn.
| /dojimĕ/ || ?/domĕ/ || || ||
|-
! 2os. l. mn.
| /dojitĕ/ || ?/dotĕ/ || || || /doctĕ, dojtĕ, düjtĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /doją/ || || || || —
|}
Formy czasu przeszłego to /!dol, /, imiesłów bierny to /!donĕ/.

====Czasownik ''/tet/''====
Czasownik !/tet/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/cą/, !/că/; !/ni-că/ || /tex/, /ne-tăx/ || !/tex/, /ne-tăx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/cis/, !/cĕs/, ?/c/; /ni-cĕs/ || /te/, /ne-tă/ || /tes/, /ne-tăs/ || /tej/
|-
! 3os. l. poj.
| !/ci/, /cĕ/; !/ni-cĕ/ || /te/, /ne-tă/ || /tes/, /ne-tăs/ || /tej/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/cimă/; ?/ni-cimă/ || /texmă/ || /texmă/ || /tejmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /cită/; /ni-cită/ || /testă/ || /testă/ || /tejtă/
|-
! 1os. l. mn.
| !/cimĕ/; /ni-cimĕ/ || /texmĕ/ || /texmĕ/ || /tejmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| !/citĕ/; /ni-citĕ/ || /testĕ/ || /testĕ/ || /tejtĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| ?/cą/, ?/că/; ?/ni-cą/ || /texǫ/ || !/texǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to /ťol/.

Pierwsza forma była używana w znaczeniu ''chcieć'', forma zredukowana była używana w funkcji czasownika posiłkowego tworzącego czas przyszły, a także w pozycji nieakcentowanej.

====Czasownik ''/jest/''====
Czasownik !/jest/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /jedą/ || /jed/ || || —
|-
! 2os. l. poj.
| /jedĕs/ || /jedi/ || || !/jeʒ/
|-
! 3os. l. poj.
| !/jedĕ/ || /jedi/ || || /jeʒ/
|-
! 1os. l. podw.
| /jedimă/ || || || /jeʒmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /jedită/ || || || /jectă/
|-
! 1os. l. mn.
| /jedimĕ/ || || || /jeʒmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /jeditĕ/ || || || !/jectĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /jedą/ || || || —
|}
Formy czasu przeszłego to /jedăl~jedål, ?, ?/

====Czasownik ''/vaidĕt/''====
Czasownik /vaidĕt/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /vaiʒą/ || /vaid || /vaidăx/, /vaidex/|| —
|-
! 2os. l. poj.
| !/vaiʒĕs/ || /vaidi/ || /vaidăs/, /vaides/ || !/vaiʒ/
|-
! 3os. l. poj.
| !/vaiʒĕ/ || /vaidi/ || /vaidăs/, /vaides/ || /vaiʒ/
|-
! 1os. l. podw.
| /vaiʒimă/ || || /vaidexmă/ || /vaiʒmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /vaiʒită/ || || /vaidestă/ || /vaictă/
|-
! 1os. l. mn.
| /vaiʒimĕ/ || || /vaidexmĕ/ || /vaiʒmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /vaiʒitĕ/ || || /vaidestĕ/|| /vaictĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /vaiʒą/, ?/vaiʒă/ || || /vaidexǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to /vaiďol~vaiďăl, ?, ?/

====Czasownik ''/vedĕt/''====
Czasownik /vedĕt/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /vem/ || /vex/, /ne-văx/ || /vedăx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| /ves/ || /ve/, /ne-vă || /vedăs/ || /veʒ/
|-
! 3os. l. poj.
| /ve/ || /ve/, /ne-vă/ || /vedăs/ || /veʒ/
|-
! 1os. l. podw.
| /vemă/ || /vexmă/ || /vedexmă/ || /veʒmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /vetă/ || /vestă/ || /vedestă/ || /vectă/
|-
! 1os. l. mn.
| /vemĕ/ || /vexmĕ/ || /vedexmĕ/ || /veʒmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /vetĕ/ || /vestĕ/ || /vedestĕ/ || /vectĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /vedą/ || /vexǫ/ || /vedexǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to //, imiesłów czynny to !/vedącĕ/.

==Rzeczownik==
Rzeczownik w języku połabskim odmienia się przez sześć przypadków (mianownik, dopełniacz, celownik, biernik, narzędnik, miejscownik) i trzy liczby (pojedynczą, podwójną i mnogą). Występował synkretyzm przypadków, przede wszystkim w liczbie podwójnej zawsze mianownik był równy biernikowi, celownik narzędnikowi, a z kolei dopełniacz i miejscownik liczby podwójnej były równe odpowiednio dopełniaczowi i miejscownikowi liczby mnogiej.

Przecinek w poniższych tabelkach rozdziela końcówki akcentowane od nieakcentowanych.
===Ia deklinacja===
Według deklinacji Ia odmieniały się rzeczowniki rodzaju męzkiego zakończone na spółgłoskę. Końcówki pochodzą z dawnych o-temat i u-temat.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! twardy temat !! temat tylkojęzykowy !! miękki temat
|-
! Nom. Sg.
| !/-Ø/ || !/-Ø/ ||!/-Ø/
|-
! Gen. Sg.
| !/-o, -ă/, !/-au, -ĕ/ || !/-o, -ă/, !/-'au, -'ĕ/ || !/-'o, -'ă/, !/-'au, -'ĕ/
|-
! Dat. Sg.
| !/-au, -ĕ/ || !/-'au, -'ĕ/ || !/-'au, -ĕ/
|-
! Acc. Sg.
| =Nom./Acc. || =Nom./Acc.|| =Nom./Acc.
|-
! Ins. Sg.
| !/-åm, -ăm/ || !/-'åm, -'ăm/ || /-'åm, -'ăm/
|-
! Loc. Sg.
| !/-e, -ă/¹ || !/-e, -ă/¹|| !/-'au, -'ĕ/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| /-o, -ă/|| /-o, -ă/||/-'o, -'ă/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-ümă/ || /-'ümă/ || ?/-emă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-ai, -ĕ/¹, !/-üvĕ/ || !/-ai, -ĕ/¹, !/'-üvĕ/ || !/-ai, -ĕ/, !/-i, -ĕ/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| !/-üv, -ĕv/ || !/-'üv, -'ĕv/!, /-Ø/ || !/-ev, -ĕv/, /-'üv, -'ĕv/
|-
! Dat. Pl.
| !/-üm, -ĕm/ || /-üm, -ĕm/ || /-em, -ĕm/, /-'üm, -'ĕm/
|-
! Acc. Pl.
| !/-åi, -ĕ/ || /-'ai, -'ĕ/ || !/-e, -ă/
|-
! Ins. Pl.
| !/-åi, -ĕ/ || /-'ai, -'ĕ/ || /-ai, -ĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /-ex, -ăx/¹|| /-ex, -ăx/¹ || /-åx, -ăx/
|}
Biernik był równy dopełniaczowi u rzeczowników żywotnych i mianownikowi u nieżywotnych.

¹ – końcówka palatalizująca, powodowała oboczności w temacie, w szczególności: /'o:e/, /'ǫ:ą/, /'å:a/, /ö:ü/, /e:i/, a także w końcu tematu wywołuje palatalizację tylnojęzykowych, to jest /k:c/, /g:dz/, /x:s/.

===Ib deklinacja===
Według deklinacji Ib odmieniały się rzeczowniki rodzaju nijakiego bez rozszerzenia o spółgłoskę.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! twardy temat !! temat tylnojęzykowy !! miękki temat
|-
! Nom. Sg.
| !/-ü, -ĕ/ || !/-'ü, -'ĕ/ || !/-i, -ĕ/
|-
! Gen. Sg.
| !/-o, -ă/, !/-au, -ĕ/ || /-o, -ă/|| /-'o, -'ă/
|-
! Dat. Sg.
| !/-au, -ĕ/ || /-'au, -ĕ/ || !/-'au, -'ĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/-ü, -ĕ/ || !/-'ü, -'ĕ/ || !/-i, -ĕ/
|-
! Ins. Sg.
| !/-åm, -ăm/ || /-'åm, -'ăm/ || /-'åm, -'ăm/
|-
! Loc. Sg.
| !/-e, -ă/¹ || /-e, -ă/ || !/-ai, -ĕ/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| ?/-e, -ă/¹|| ?/-e, -ă/¹ || /-ai, -ĕ/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-ümă/ || /-'ümă/ || ?/-emă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-o, -ă/ || !/-o, -ă/ || !/-'o, -'ă/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| !/-Ø/ || /-Ø/ || /-Ø/
|-
! Dat. Pl.
| /-üm, -ĕm/ || /-'üm, -'ĕm/ || ?/-em, -ĕm/
|-
! Acc. Pl.
| !/-o, -ă/ || !/-o, -ă/ || !/-'o, -'ă/
|-
! Ins. Pl.
| !/-åi, -ĕ/ || /-'ai, -'ĕ/ || ?/-ai, -ĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /-ex, -ăx/¹|| /-ex, -ăx/¹ || !/-åx, -ăx/
|}

===Ic deklinacja===
Według deklinacji Ic odmieniały się rzeczowniki rodzaju nijakiego z rozszerzeniem o spółgłoskę. Tą spółgłoską mogło być -n-, np. /jaimą, jaimenă/, -nt-, np. /stiną, stińǫtă/, lub też -s- np. /nebü, nibesă/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! -n- !! -nt- !! -s-
|-
! Nom. Sg.
| !/-ą/ || !/-ą/ || !/-ü/
|-
! Gen. Sg.
| /-ińo, -ĕńo/ || /-ąťo, -ăťo/ ||!/-iśo, -ĕśo/
|-
! Dat. Sg.
| /-ińau, -ĕńau/ || /-ąťau, -ăťau/ || /-iśau, -ĕśau/
|-
! Acc. Sg.
| !/-ą/ || !/-ą/ || !/-ü/
|-
! Ins. Sg.
| /-ińåm, -ĕńåm/ || /-ąťåm, -ăťåm/ ||/-iśåm, -ĕśåm/
|-
! Loc. Sg.
| /-ińau, -ĕńau/ || /-ąťau, -ăťau/ ||!/-iśau, -ĕśau/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| !/-ĕnai/ || /-ătai/ || !/-ĕsai/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-ĕnemă/ || /-ătemă/ || /-ĕsemă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-enă/ || !/-'ǫtă/ || !/-esă/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| /-en, -ĕn/ || /-'ǫt/ || /-es, -ĕs/
|-
! Dat. Pl.
| /-enĕm/ || /-'ǫtĕm/ || /-esĕm/
|-
! Acc. Pl.
|!/-enă/ || /-'ǫtă/ || /-esă/
|-
! Ins. Pl.
| /-enĕ/ || /-'ǫtĕ/ || /-esĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /-inăx/ || /-ątăx/ || /-isăx/
|}

===II deklinacja===
Według deklinacji II odmieniały się rzeczowniki rodzaju żeńskiego, a także rodzaju męzkiego zakończone na -ă.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! twardy temat !! temat tylnojęzykowy !! miękki temat
|-
! Nom. Sg.
| !/-o, -ă/ || !/-o, -ă/ || !/-'o, -'ă/
|-
! Gen. Sg.
| !/-åi, -ĕ/ || !/-våi, -vĕ/ || !/-e, -ă/
|-
! Dat. Sg.
| !/-e, -ă/ || /-ve, -vă/ || !/-ai, -ĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/-ǫ/ || !/-ǫ/ || !/-ą, -ă/
|-
! Ins. Sg.
| /-ǫ/ || /-ǫ/ || !/-ą, -ă/
|-
! Loc. Sg.
| !/-e, -ă/ || /-ve, -vă/ || /-ai, -ĕ/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| !/-e, -ă/ || /-ve, -vă/ || !/-ai, -ĕ/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| !/-omă/ || !/-omă/ || /-'omă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-åi, -ĕ/|| !/-våi, -vĕ/ || !/-e, -ă/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| !/-Ø/ || /-Ø/ || /-Ø/
|-
! Dat. Pl.
| /-om, -ăm/ || !/-om, -ăm/ || /-'om, -'ăm/
|-
! Acc. Pl.
| !/-åi, -ĕ/|| !/-våi, -vĕ/ || !/-e, -ă/
|-
! Ins. Pl.
| !/-omĕ/ || /-omĕ/ || /-'omĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| ?/-ox, -ăx/ || /-ox, -ăx/ || /-'ox, -'ăx/
|}
Według deklinacji tylnojęzykowej odmieniały się przede wszystkim rzeczowniki żeńskie o temacie na /k, g, x/, ale także zapożyczenia o temacie na /t/, np. /korto, kortvåi; klüto, klütvåi/.

===III deklinacja===
Według deklinacji III odmieniały się rzeczowniki rodzaju żeńskiego zakończone na spółgłoskę lub rozszerzające swój temat o element -v-.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! temat na spółgłoskę !! temat rozszerzony twardy || temat rozszerzony miękki
|-
! Nom. Sg.
| !/-Ø/ || !/-åi, -ĕ/ ||!/-'ai, -ĕ/
|-
! Gen. Sg.
| !/-i, -ĕ/ || /-vi, -vĕ/ ||/-vi, -vĕ/
|-
! Dat. Sg.
| /-ai, -ĕ/ || /-vai, -vĕ/||/-vai, -vĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/-Ø/ || !/-iv/ ||!/-iv/
|-
! Ins. Sg.
| !/-ą, -ă/ || /-vą, -vă/ || /-vą, -vă/
|-
! Loc. Sg.
| /-ai, -ĕ/ || /-vai, -vĕ/||/-vai, -vĕ/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| /-ai, -ĕ/ || /-ve, -vă/ || /-ve, -vă/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-'omă/ || /-vomă/ || /-vomă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-ai, -ĕ/ || !/-våi, -vĕ/ || !/-våi, -vĕ/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| ?/-ai, -ĕ/ || /-åv, -ăv/ || /-'åv, -'ăv/
|-
! Dat. Pl.
| /-'åm, -'ăm/ || /-vom, -văm/ ||/-vom, -văm/
|-
! Acc. Pl.
| !/-ai, -ĕ/ || !/-våi, -vĕ/ || !/-våi, -vĕ/
|-
! Ins. Pl.
| !/-'omĕ/ || /-vomĕ/ || /-vomĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /-'åx, -'ăx/|| /-vox, -văx/ ||/-vox, -văx/
|}
W deklinacji z rozszerzeniem -v- końcówka biernika /-iv/ prawdopodobnie wtórnie szerzyła się do mianownika wypierając go, gdyż przy niektórych rzeczownikach jest poświadczona wyłącznie forma biernika.

===Rzeczowniki nieregularne===
Istniał także szereg rzeczowników nieregularnych, które miały odmianę mieszaną lub były jedynymi reprezentantami swojej klasy deklinacyjnej.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! oko !! ucho !! człowiek !! matka !! dziecko !! kamień
|-
! Nom. Sg.
| !/våťü/ || !/vaux́ü/ || !/clåvăk/ || !/motai/ || !/detą/, !/detă/ || !/komoi/
|-
! Gen. Sg.
| || || /clåvekă/ || || ||
|-
! Dat. Sg.
| || || /clåveťĕ/ || || ||
|-
! Acc. Sg.
| || || /clåvekă/ || /moter/ || ||
|-
! Ins. Sg.
| || || /clåveťăm/ || || ||
|-
! Loc. Sg.
| || || /clåvecă/ || || ||
|-
! Nom.=Acc. Du.
| !/vicai/ || !/vausai/ || || || ||
|-
! Dat.=Ins. Du.
| !/vicaimă/ || /vausaimă/ || || || ||
|-
! Nom. Pl.
| !/vicesă/, /våkă/ || !/vausesă/, !/vauxă/ || !/ľaudi/ || || !/detai/ || !/kominĕ/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| /vices/ || || || || || ?/komin/
|-
! Dat. Pl.
| /vicesĕm/ || || /ľauďåm/ || || || /komińăm/
|-
! Acc. Pl.
| !/vicesă/, /våkă/ || !/vausesă/, !/vauxă/ || /ľaudai/ || || /detai/ || !/kominĕ/
|-
! Ins. Pl.
| /vicesĕ/, /viťĕ/ || /vausisĕ/, /vaux́ĕ/ || || || || /komińomĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /vicisăx/, /vicăx/|| /vausisăx/, /vausăx/ || /ľauďåx/ || || || /komińăx/
|}

==Zaimek==
===Zaimki osobowe===
Zaświadczone są niektóre przypadki zaimków pierwszej i drugiej osoby liczby pojedycznej i podwójnej. Zaimki liczby podwójnej niestety są niepoświadczone, proponuję więc system zaimków poświadczony w blizko spokrewnionym słowińskim
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! 1 os. l. poj. !! 2 os. l. poj. !! 1 os. l. podw. !! 2 os. l. podw. !! 1 os. l. mn. !! 2 os. l. mn. !! zaimek zwrotny
|-
! Nom.
| !/joz/, !/jo/ || !/tåi/, !/tĕ/ || ?/mo/ || ?/vo/ || !/moi/ || !/jai/, ?/voi/ || —
|-
! Gen.
| !/mane/, !/mană/ || /tibe/, !/tibĕ/ || /nojau/, /nojĕ/ || /vojau/, /vojĕ/|| !/nos/, !/năs/ || /vos/, /văs/ || /sibe/, /sibĕ/
|-
! Dat.
| !/mine/, /mină/ || !/tebe/, !/tebĕ/ || /nomă/ || /vomă/ || !/nom/, !/năm/ || /vom/, /văm/ || /sebe/, /sebĕ/
|-
! Dat. clit.
| !/mĕ/ || !/tĕ/ || — || — || /năm/ || /văm/ || ?/sĕ/
|-
! Acc.
| !/mane/, !/mą/ || !/tibĕ/, !/tą/ ||/nojau/, /nojĕ/ || /vojau/, /vojĕ/|| !/nos/, /năs/ || /vos/, /văs/ || !/sibĕ/, !/są/
|-
! Acc. clit.
| !/mĕ/ || !/tĕ/ || — ? || — ? || !/năs/ || /văs/ || !/să/
|-
! Ins.
| ?/manǫ/ , ?/mănǫ/ || ?/tübǫ/, !/tăbǫ/ || /nomă/ || /vomă/ || !/nomĕ/ || !/vomĕ/ || ?/sübǫ/, !/săbǫ/
|-
! Loc.
| /mane/, /mană/ || /tibe/, /tibĕ/ || /nojĕ/ || /vojĕ/ || /nos/, /năs/ || /vos/, /văs/ || /sibe/, !/sibĕ/
|}
W mianowniku zaimek osobowy ''joz''/''jo'' ma dwie formy stosowane w zasadzie wymiennie, bez zauważalnej reguły.

W przypadkach zależnych mamy na ogół dwie formy każdego zaimka. Pierwsza z nich jest akcentowana, druga natomiast pojawia się '''bezpośrednio''' po przyimku, to jest przyimek ściągnął z niej akcent.

Zaimki osobowe liczby podwójnej nie posiadają enklityk w celowniku i bierniku, zamiast nich stosuje się pełne formy.

Odmiana zaimka osobowego /vån, vånă, vånă/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/vån/ || !/vånă/ || /vånü/
|-
! Gen. Sg.
| !/jig/, !/jĕg/, !/nĕg/ || ?/ji/, ?/jĕ/, ?/nĕ/ || /jig/, /jĕg/, /nĕg/
|-
! Dat. Sg.
| !/jim/, !/mĕ/, /nĕm/ || ?/ji/, ?/jĕ/, ?/nĕ/ || /jim/, /mĕ/, /nĕm/
|-
! Acc. Sg.
| ?/jǫ/, ?/jǫ/, ?/nǫ/ || /ją/, /jă/, /nă/ || /ji/, /jĕ/, /nĕ/
|-
! Ins. Sg.
| /naim/ || ?/ną/, /nă/ || /naim/
|-
! Loc. Sg.
| /jim/, /nĕm/ || ?/ji/, ?/nĕ/ || /jim/, /nĕm/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| ?/våno/ || ?/vinai/ || ?/vinai/
|-
! Gen.=Loc. Du.
| /jaix/, /nĕx/ || /jaix/, /nĕx/ ||/jaix/, /nĕx/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /naimo/ || /naimo/ || /naimo/
|-
! Nom. Pl.
| !/vinai/ || /vånåi/ || /vånă/
|-
! Gen. Pl.
| /jaix/, /nĕx/ || /jaix/, /nĕx/ ||/jaix/, /nĕx/
|-
! Dat. Pl.
| !/jaim/, /nĕm/ || !/jaim/, /nĕm/ || !/jaim/, /nĕm/
|-
! Acc. Pl.
| /je/, /nă/ || /je/, /nă/ || /jo/, /nă/
|-
! Ins. Pl.
| ?/naimĕ/ || ?/naimĕ/|| ?/naimĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /nĕx/ || /nĕx/ ||/nĕx/
|}

===Zaimki wskazujące===
Poniższa tabela przedstawia odmianę zaimka wzkazującego /tǫ, to, tü/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| /tǫ/ || /to/ || /tü/
|-
! Gen. Sg.
| !/tüg/ || ?/tej/ || !/tüg/
|-
! Dat. Sg.
| /tümĕ/ || ?/tej/ || /tümĕ/
|-
! Acc. Sg.
| /tǫ/ || /tǫ/ || /tü/
|-
! Ins. Sg.
| /taim/ || /tǫ/ || /taim/
|-
! Loc. Sg.
| /tüm/ || ?/tej/ || /tüm/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| /to/ || ?/tai/ || ?/tai/
|-
! Gen.=Loc. Du.
| /tex/ || /tex/ ||/tex/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /temă/ || /temă/ || /temă/
|-
! Nom. Pl.
| /tai/ || /tåi/ || /to/
|-
! Gen. Pl.
| /tex/ || /tex/ || /tex/
|-
! Dat. Pl.
| /tem/ || /tem/ || /tem/
|-
! Acc. Pl.
| /tåi/ || /tåi/ || /to/
|-
! Ins. Pl.
| /temĕ/ || /temĕ/ || /temĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /tex/ || /tex/ || /tex/
|}

Odmiana zaimka wzkazującego /sǫ, si, sü/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/sǫ/ || !/so/ || !/si/
|-
! Gen. Sg.
| !/seg/ || ?/sij/ || !/seg/
|-
! Dat. Sg.
| /semĕ/ || ?/sij/ || /semĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/sǫ/ || /są/ || !/si/
|-
! Ins. Sg.
| /saim/ || /są/ || /saim/
|-
! Loc. Sg.
| !/sem/ || ?/sij/ || /sem/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| ?/so/ || ?/sai/ || ?/sai/
|-
! Gen.=Loc. Du.
| /saix/ || /saix/||/saix/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /saimă/ || /saimă/ || /saimă/
|-
! Nom. Pl.
| /sai/ || /se/ || /so/
|-
! Gen. Pl.
| /saix/ || /saix/ || /saix/
|-
! Dat. Pl.
| /saim/ || /saim/ || /saim/
|-
! Acc. Pl.
| /se/ || /se/ || /so/
|-
! Ins. Pl.
| /saimĕ/ || /saimĕ/ || /saimĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /saix/ || /saix/ || /saix/
|}

===Zaimki pytajne===
Odmiana zaimków pytajnych /kåtü/ oraz /cü/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! osobowy !! rzeczowny
|-
!Nom.
| !/kåtü/ || !/cü/
|-
! Gen.
| !/ťüg/, /kåtüg/ || !/ceg/
|-
! Dat.
| !/ťümau/, !/kåtümĕ/ || /cemau/
|-
! Acc.
| !/ťüg/, /kåtüg/ || !/cü/, !/ceg/
|-
! Ins.
| /ťaim/, /kåtem/ || /caim/
|-
! Loc.
| /ťüm/, /kåtüm/ || /cem/
|}

===Zaimki przeczące===
Odmiana zaimków pytajnych /nekåtü/ (/nĕkåtü/ według Polańskieg) oraz /nic/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! osobowy !! rzeczowny
|-
!Nom.
| ?/nekåtü/ || !/nic/
|-
! Gen.
| !/niťüg/ || /niceg/
|-
! Dat.
| /niťümau/ || /nicemau/
|-
! Acc.
| /niťüg/ || /nic/
|-
! Ins.
| /niťaim/ || /nicaim/
|-
! Loc.
| /niťüm/ || /nicem/
|}

===Zaimki dzierżawcze===
Zaimki dzierżawcze dzieliły się na odmienne i nieodmienne
{| class="wikitable"
|-
! 1 os. l. poj. !! 2 os. l. poj. !! 1 os. l. mn. !! 2 os. l. mn. !! zaimek dzierżawczy zwrotny
|-

| !/müj, müjă, müji/ || !/tüj, tüjă, tüji/ || !/nos, nosă, nosi/ || !/vos, vosă, vosi/ || !/süj, süjă, süji/
|-
|}

Zaimki dzierżawcze trzeciej osoby były nieodmienne, najprawdopodobniej także zaimki pierwszej i drugiej osoby liczby podwójnej. W roli zaimka dzierżawczego występował wówczas odpowiedni zaimek osobowy w dopełniaczu

Odmiana zaimków dzierżawczych na przykładzie /müj, müjă, müji/ (końcówki przeniesione):
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/müj/ || !/müjă/ || !/müji/
|-
! Gen. Sg.
| /müjĕg/ || ?/müjij/ || /müjĕg/
|-
! Dat. Sg.
| /müjemĕ/ || /müjă/|| /müjemĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/müj/ || !/müją/ || !/müji/
|-
! Ins. Sg.
| /müjĕm/ || !/müjă/ || /müjĕm/
|-
! Loc. Sg.
| !/müjĕm/ || !/müjĕ/ || !/müjĕm/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| ?/müjo/ ||?/müjai/|| ?/müjai/
|-
! Gen.=Loc. Du.
| /müjĕx/ ||/müjĕx/ || /müjĕx/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /müjaimă/ || /müjaimă/ || /müjaimă/
|-
! Nom. Pl.
| !/müjai/ || /müjă/|| !/müjă/
|-
! Gen. Pl.
| /müjĕx/ ||/müjĕx/ || /müjĕx/
|-
! Dat. Pl.
| !/müjĕm/ ||!/müjĕm/ || !/müjĕm/
|-
! Acc. Pl.
| !/müjă/ || /müjă/ || /müjă/
|-
! Ins. Pl.
| /müjaimĕ/ || /müjaimĕ/ || /müjaimĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /müjĕx/ ||/müjĕx/ || /müjĕx/
|}
Wszystkie odmieniane zaimki dzierżawcze miały te same końcówki i tę samą krzywą akcentową.

===Zaimek uogólniający===
Odmiana zaimka uogólniającego /vis, visă, visa/
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/vis/ || ?/visă/ || !/visi/
|-
! Gen. Sg.
| ?/visĕg/ ?/viseg/|| ||
|-
! Dat. Sg.
| || ||
|-
! Acc. Sg.
| /vis/, /visĕg/ || !/visą/ || !/visi/
|-
! Ins. Sg.
| || /visą/ ||
|-
! Loc. Sg.
| /visĕm/ || ||/visĕm/
|-
! Nom. Pl.
| !/visai/ || /vise/ || /visă/
|-
! Gen. Pl.
| /visĕx/ || /visĕx/ ||/visĕx/
|-
! Dat. Pl.
| !/visĕm/|| /visĕm/ ||/visĕm/
|-
! Acc. Pl.
| /vise/ || /vise/ || /visă/
|-
! Ins. Pl.
| /visaimĕ/ || /visaimĕ/ || /visaimĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /visĕx/ || /visĕx/ || /visĕx/
|}
Zaimek ten najprawdopodobniej, jak w innych językach słowiańskich, nie tworzył liczby podwójnej. Używano w tym znaczeniu zaimka ''oba, obie, obie''.

==Przymiotnik==
Przymiotnik w języku połabskim przyjmował z reguły końcówkę zredukowaną, zależną od miękkości tematu, rodzaju, przypadku i liczby. Wszystkie końcówki zebrano w poniższej tabeli. Przecinek oddziela przymiotniki miękkotematowe (np. /tritĕ, triťă, tritĕ; prenĕ, preńă, prenĕ/) od twardotematowych (np. /b́olĕ, b́olă, b́olă/).
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/-ĕ/|| !/-ă/|| !/-ĕ/, !/-ă/
|-
! Gen. Sg.
| !/-ĕg/, !/-ăg/ || ?/-ă/ || !/-ĕg/, /-ăg/
|-
! Dat. Sg.
| !/-ümĕ/ || /-ăj/ || /-ümĕ/
|-
! Acc. Sg.
| =Nom./Acc. || !/-ǫ/ || !/-ĕ/, !/-ă/
|-
! Ins. Sg.
| /-ĕm/, /-ăm/ || /-ǫ/ || /-ĕm/, /-ăm/
|-
! Loc. Sg.
| /-ĕm/ || !/-ăj/|| /-ĕm/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| /-ă/ || /-ă/ || !/-ă/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-aimă/, /-åimă/ || /-aimă/, /-åimă/ || /-aimă/, /-åimă/
|-
! Nom. Pl.
| ²/-ĕ/ || !/-ă/ || !/-ă/
|-
! Gen. Pl.
| !/-ĕx/ || /-ĕx/ ||/-ĕx/
|-
! Dat. Pl.
| /-ĕm/ || /-ĕm/ || /-ĕm/
|-
! Acc. Pl.
| ?/-ĕ/, !/-ă/|| !/-ă/ || !/-ă/
|-
! Ins. Pl.
| /-aimĕ/, /-åimě/ || /-aimĕ/, /-åimě/ || /-aimĕ/, /-åimě/
|-
! Loc. Pl.
| !/-ĕx/ || /-ĕx/ ||/-ĕx/
|}

Oprócz odmiany długiej szczątkowo zachowana została odmiana krótka. Końcówki odmiany krótkiej były zawsze niezredukowane
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/-Ø/ || !/-o/ || /-i/, !/-ü/
|-
! Gen. Sg.
| || ||
|-
! Dat. Sg.
| || ||
|-
! Acc. Sg.
| =Nom./Acc. || /-ǫ/ || /-i/, !/-ü/
|-
! Ins. Sg.
| !/-åm/ || /-ǫ/ || !/-åm/
|-
! Loc. Sg.
| || ||
|-
! Nom.=Acc. Du.
| || ||
|-
! Dat.=Ins. Du.
| || ||
|-
! Nom. Pl.
| || ||
|-
! Gen. Pl.
| || ||
|-
! Dat. Pl.
| || ||
|-
! Acc. Pl.
| || ||
|-
! Ins. Pl.
||| ||
|-
! Loc. Pl.
| || ||
|}
=== Stopniowanie przymiotnika===

=== Przysłówek ===

== Liczebnik ==
=== Liczebniki główne ===
Liczebnik /jadån/ odmieniał się tak, jak twardotematowy zaimek wskazujący.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/jadån/ || /jånă/ || !/jånü/
|-
! Gen. Sg.
| /janăg/ || || /janăg/
|-
! Dat. Sg.
|/janümĕ/ || || /janümĕ/
|-
! Acc. Sg.
| =Nom./Acc. || /janǫ/ || !/janü/
|-
! Ins. Sg.
| || /janǫ/ ||
|-
! Loc. Sg.
| || /jană/ ||
|-
! Nom.=Acc. Du.
| || ||
|-
! Dat.=Ins. Du.
| || ||
|-
! Nom. Pl.
| /janai/ || || /jană/
|-
! Gen. Pl.
| || ||
|-
! Dat. Pl.
| || ||
|-
! Acc. Pl.
| /janĕ/ || || /jană/
|-
! Ins. Pl.
||| ||
|-
! Loc. Pl.
| || ||
|}
 
Poniżej tabelka odmiany liczebnika /dåvo/. Liczebnik ten wymuszał na rzeczowniku liczbę podwójną i związek zgody.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.=Acc.
| !/dåvo/ || !/dåve/
|-
! Gen.=Loc.
|colspan="2"| !/dåvüx/
|-
! Dat.=Ins.
|colspan="2"| !/dvemă/
|}
Obok /dvemă/ poświadczono także /dvemo/, jednak było to w pieśni, więc mogło wynikać z jej metryki, a nie z samych zasad akcentuacji.

Podobnie odmieniał się zaimek /våbo/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.=Acc.
| ?/våbo/ || !/vibe/
|-
! Gen.=Loc.
|colspan="2"| /våbüx/
|-
! Dat.=Ins.
|colspan="2"| !/vibemă/
|}
W bierniku po przyimku występowała także postać zredukowana - !/no vĕbe/.

Poniżej tabelka odmiany liczebnika /tåri, trai/. Liczebnik ten wymuszał na rzeczowniku liczbę mnogą i związek zgody.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.
| !/tåri/ || !/trai/
|-
! Gen.
| ?/tårüx/ || ?/tåraix/
|-
! Dat.
| ?/tårüm/ || ?/tåraim/
|-
! Acc.
| /trai/ || /trai/
|-
! Ins.
| ?/tårümĕ/ || !/tåraimĕ/
|-
! Loc.
| ?/tårüx/ || ?/tåraix/
|}

Poniżej tabelka odmiany liczebnika /citĕr/. Liczebnik ten wymuszał na rzeczowniku liczbę mnogą i związek zgody.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.
| !/citĕr/ || /citĕr/
|-
! Gen.
| ?/citĕŕüx/||?/citĕraix/
|-
! Dat.
| ?/citĕŕüm/ || ?/citĕraim/
|-
! Acc.
| /citĕr/ || /citĕr/
|-
! Ins.
| ?/citĕŕümĕ/ ||?/citĕraimĕ/
|-
! Loc.
| ?/citĕŕüx/ ||?/citĕraix/
|}

Liczebniki od 5 do 10, tj. /pąt, sist, sidĕm, visĕm, divąt, disąt/ odmieniają się jak żeńskie rzeczowniki o temacie zakończonym na spółgłoskę. Występują w jednej formie wspólnej dla wszystkich rodzajów. Wymuszały na rzeczowniku liczbę mnogą i związek rządu, t.zn. rzeczownik występował w dopełniaczu liczby mnogiej. Poniższa tabelka przedstawia odmianę na przykładzie liczebnika /pąt/ (podobnie odmieniały się /sist, divąt, disąt/) oraz /sidĕm/ (podobnie odmieniał się /visĕm/).
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! 5,6,9,10 !! 7,8
|-
! Nom.
| !/pąt/ || !/sidĕm/
|-
! Gen.
| /pątĕ/ || /sidmĕ/
|-
! Dat.
| /pątĕ/|| /sidmĕ/
|-
! Acc.
| /pąt/ || /sidĕm/
|-
! Ins.
| /pątă/|| /sidmă/
|-
! Loc.
| /pątĕ/ || /sidmĕ/
|}

=== Liczebniki porządkowe ===
* pierwszy - !/parĕ/, !/prenĕ/, !/erstĕ/
* drugi - !/törĕ/
* trzeci - !/tritĕ/
* czwarty - !/citjortĕ/
* piąty - !/ṕǫtĕ/
* szósty - !/sestĕ/
* siódmy - /sedmĕ/
* ósmy - !/våsmĕ/
* dziewiąty - !/div́ǫtĕ/
* dziesiąty - !/diśǫtĕ/
* jedenasty - ?/janådistĕ/
* dwunasty - /dvenădistĕ/
* trzynasty - /trainădistĕ/
* czternasty - ?/citĕrnădistĕ/
* piętnasty - /pątnădistĕ/
* szesnasty - /sesnădistĕ/
* siedemnasty - /sedĕmnadistĕ/
* osiemnasty - /visĕmnădistĕ/
* dziewiętnasty - /divątnădistĕ/
* dwudziesty - /disątnădistĕ/

=== Liczebniki zbiorowe ===
* dwoje - !/dåvoj/
* oboje - !/våboj/
* troje - !/tåroj/
* czworo - !/citvărü/
* pięcioro - !/pątărü/
* sześcioro - !/sistărü/
* siedmioro - !/sidmărü/
* ośmioro - !/vismărü/
* dziewięcioro - !/divątărü/
* dziesięcioro - !/disątărü/

Liczebniki zbiorowe nie odmieniały się przez rodzaje, jednak /dåvoj, våboj, tåroj/ odmieniały się przez przypadki według poniższego wzorca:
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! dwoje !! oboje !! troje
|-
! Nom.=Acc.
| !/dåvoj/ || !/våboj/ ||!/tåroj/
|-
! Gen.=Loc.
| /dåvüjĕx/ || !/våbüjĕx/ || /tårüjĕx/
|-
! Dat.
| /våbüjaimă/ || /våbüjaimă/ || /tårüjĕm/
|-
! Ins.
| /våbüjaimă/ || /våbüjaimă/ || /tårüjaimĕ/
|}

== Przyimek ==
=== Przyimki miejsca ===
* /ai/ - u, przy (z dopełniaczem), np. /ai dåvüx grauk/
* /no/ - na, w (z biernikiem i miejscownikiem), np. /no pic/, /no zimĕ/
* /prid/ - przed (z biernikiem i narzędnikiem), np. /prid są/, /prid gărdåm/
* /püd/ - pod (z biernikiem i narzędnikiem), np. /püd są/, /püd nibĕśåm/
* /så/ - z (z dopełniaczem i narzędnikiem), np. /så nibĕśo/, /så vicaimă/
* /vå/ - w, do (z biernikiem i miejscownikiem), np. /wå wågărd/, /vå nebüśai/
=== Przyimki czasu ===
* /dü/ - do (z dopełniaczem)
* /prid/ - przed (z narzędnikiem), np. /prid nidelă/

== Spójnik ==
== Partykuła ==
Lista partykuł:
* ''ne'', ''ni'' – pierwsza forma była używana z czasownikami /met/ i /müct/, a druga z wszystkimi pozostałymi. W przypadku czasowników /met/, /boit/ i /tet/ mogła ona ściągać akcent przy przeczeniu, dlatego formy negacji tych czasowników mogą być zredukowane.

== Składnia ==
===Partytyw===
===Czasy===
===Czasowniki rozdzielnie złożone===

==Słowotwórstwo==
===Przyrostki tworzące rzeczowniki===
* -aidlĕ (<*-idlo): tworzy nazwy narzędzi, odczasownikowy, np. /stovaidlĕ/, /mötüvaidlĕ/, /mücaidlĕ/.
* -aikă (<*-ika): tworzy nazwy zawodów, wykonawców czynności, męzkie jak i żeńskie, odczasownikowy, np. /låzaikă/, /bezaikă/, /peraikă/.
* -aină (<*-ina): tworzy nazwy przedmiotów, zjawisk, odprzymiotnikowy i odrzeczownikowy, np. /låisaină/, /brizaină/, /glåvaină/.
* -aistĕ (<*-išče): tworzy nazwy miejsc, odrzeczownikowy, np. /gordaistĕ/, /postvaistĕ/, /sidlaistĕ/.
* -ą (<*-ę): tworzy nazwy osobników młodych, odrzeczownikowy, np. /blaizą/, /büzą/, /rovną/.
* -ăr (<*-ařь): tworzy nazwy zawodów, wykonawców czynności, odrzeczownikowy i odczasownikowy, np. /gresnăr/, /lekăr/, /bǫkăr/.
* -ĕ (<*ьje): tworzy nazwy rzeczowników zbiorowych, np. /perĕ/, /klåsĕ/, /blånĕ/.
* -kă (<*-ъka): 1) tworzy zdrobnienia, stosowany do rzeczowników rodzaju żeńskiego, np. /bopkă/, /defkă/, /zopkă/. 2) przyrostek tworzący zdrobnienia imion obojga płci, np. /Ånskă/, /Moraikă/.
* -nĕk (<*-nikъ): tworzy nazwy zawodów, wykonawców czynności, odrzeczownikowy, np. /crivnĕk/, /gloznĕk/, /grobalnĕk/.
* -'onĕk (<*-janъkъ): tworzy nazwy osobowe odgeograficzne, stosowany do rzeczowników, poświadczono tylko /ďörconĕk/, /ďörconi/.
* -'onkă (<*-janъka): tworzy nazwy osobowe odgeograficzne, stosowany do rzeczowników, żeńska wersja poprzedniego, poświadczono tylko /döŕonkă/
* -skă (<-ske): tworzy nazwy zawodów, wykonawców czynności rodzaju żeńskiego, np. /brüderskă/, /lasterårskă/.
* -üvă (<*ova): tworzy nazwy żon wykonawców czynności, np. /vartüvă/.

===Przyrostki tworzące przymiotniki===
* -enĕ (<*-enъjь): tworzy przymiotniki związane z substancjami, materjałami, odrzeczownikowy, np. /våunenĕ/, /clåvăcenĕ/, /gnüjenĕ/.
* -ĕ (<*-ьjь): tworzy przymiotniki od nazw zwierząt, niekiedy roślin, np. /korvĕ/, /godĕ/, /gǫsĕ/.
* -ĕn (<*-inъ): tworzy przymiotniki dzierżawcze od nazw osób kończących się na -a, np. /Morajĕn/, /ľoľĕn/, /moterĕn/.
* -nĕ (<-*ьnъjь): tworzy przymiotniki związane z przedmiotami, wyrażające cechę powiązania z nimi, należenia, np. /plauznĕ/, /x́aiznĕ/, /lesnĕ/.
* -(üv)otĕ (<*-(ov)atъjь): tworzy przymiotniki związane z przedmiotami, wyrażające cechę ich posiadania, np. /drenüvotĕ/, /glådüvotĕ/, /varxüvotĕ/, /nügotĕ/. Rozszerzenie -üv- dochodzi po rzeczownikach rodzaju męzkiego.
* -üv(ĕ) (<-*ovъ(jь)): tworzy przymiotniki dzierżawcze od nazw osób kończących się na spółgłoskę, np. /malnaiťüv/, /Maixelevĕ/, /torťüvĕ/.
===Przyrostki tworzące czasowniki===
Tabelka przyrostków czasownikowych wraz z niemieckimi, łużyckimi i polskimi odpowiednikami znaczeniowymi
{| class="wikitable"
|-
! połabski !! niemiecki !! łużyckie !! czeski !! polski
|-
! !/dü/-,
| zu- || do, dó- || do- || do-
|-
! !/prai-/
|
|-
! !/pü-/, !/pö-/
|be- || po-, pó- || po- || po-
|-
! !/rüz-/, !/röz-/
|
|-
! ?/sǫ-/
| mit- || sobu- || sou- || współ-
|-
! !/våkărst-/
|
|-
! /våpăk-/
| wieder- || zaso || ||
|-
! !/våz-/
|
|-
! !/viz-/
|
|-
! !/voi-/
| aus- || wu- || vy- || wy-
|}

== Zasady tworzenia leksyki ==

=== Zapożyczenia w leksyce międzynarodowej ===
W przypadku słów, które można odnieść do leksyki międzynarodowej (m.in. grekolatynizmy czy rozpowszechnione w licznych językach europejskich pożyczki z francuzkiego, włoskiego, angielskiego, niemieckiego, rosyjskiego i innych), należy uznawać, że nie przyszły one do połabskiego bezpośrednio, lecz za pośrednictwem niemieckim i to forma niemiecka (brzmienie oraz zapis) stanowi podstawę do wywodzenia formy połabskiej. W zapisie ortograficznym zaleca się, aby nie wykorzystywać liter w sposób sprzeczny z ich użyciem w wyrazach połabskich. W przyswajaniu wyrazów obcych do języka połabskiego należy stosować się do poniższych reguł (w większości naśladują one zasady przyswajania wyrazów obcych przez języki łużyckie):
# Rzeczowniki rodzaju męzkiego i nijakiego zapożyczane są do rodzaju męzkiego (jeśli kończą się na -e, to jest ono odrzucane, np. /biolog/, zaś rzeczowniki rodzaju żeńskiego (niezależnie od tego, czy kończą się na -''e'', -''a'', -''tät'', czy spółgłoskę) są zapożyczane do rodzaju żeńskiego i otrzymują końcówkę /-ă/ niezbędną dla odmiany, np. /analiză, kameră, univerzită, kultură/.
# Rzeczowniki kończące się na grupy spółgłoskowe typu -''tr'', -''zm'' zostają poddane rozbiciu tejże spółgłoski przez epentyczne /ĕ/, jak w rodzimych słowach typu /vipĕr, v́otĕr, pesĕn/), np. /litĕr, metĕr, socializĕm/. Epentyczne /-ĕ-/ znika w formach przypadków zależnych, gdzie grupa spółgłoskowa jest łagodzona następującą po niej samogłoską.
# W innych przypadkach niż wyżej wymienione nie pojawiają się dodatkowe samogłoski zredukowane i co więcej, w przypadku zapożyczeń również obowiązuje zasada padania akcentu wyrazowego na ostatnią niezredukowaną sylabę.
# Dyftongi ''au'', ''ai''~''ei'' oraz ''eu'' są wymawiane jako /au/, /ai/, /åi~oi/, np. /autor, australajă, gastarbaitĕr, noitrum, oiropă/, jednak na piśmie nie zaleca się ich zapisywać przy pomocy standardowych liter oznaczających połabskie dyftongi, aby nie ingerować zbytnio w zapis słowa.
# Obce ''i'', ''y'' są wymawiane /i/ i zapisywane jednakowo, np. /fizikă, psixolog/
# Obce ''ä''~''ae'' jest wymawiana /e/, np. /hemoglobin, egipt/.
# Obce ''ö''~''oe''~''eu'' (ostatnie w pożyczkach z francuzkiego) jest wymawiana /ö/ i zapisywana jednakowo, niezależnie od pochodzenia, np. /fen, ökonomajă, frizör/.
# Obce ''ü''~''u'' (ostatnie w pożyczkach z francuzkiego) jest wymawiana /ü/ i zapisywana jednakowo, niezależnie od pochodzenia, np. /kostüm, menü, parfüm, büro/.
# Obce ''ph'', ''th'', ''rh'', ''qu'', ''x'' są zapisywane i wymawiane jednakowo jak ''f'', ''t'', ''r'', ''kw'', ''ks'', np. /fizikă, temă, ritmus, kvadrat, eksonim/.
# Obce ''s'', ''ss'', ''ß'' oddawane jest zgodnie z wymową, np. /univerzită, diskusajă, poezăja/, jednak w nagłosie preferowane jest /s-/, np. /sinus, socializĕm/.
# Końcowe -''ie(n)'', -''ia'', -''ei'' oddaje się przez /-ajă/, np. /italajă, morajă, mongolajă/, zaś -''äa'', -''ea'', -''öe'' przez /-ejă/, np. /pangejă, epopejă/.
# Niemieckiemu ''z'', niezależnie od pochodzenia, odpowiada /c/, np. /cink, cenit, cifră, coolog/.
# Obce dźwięki ʃ, ʒ, t͡ʃ, d͡ʒ i zbliżone są oddawane przez /š, ž, č, ǯ/, np. /mašină, šax, inženiör, garažă, meč, taǯikistan, ǯungĕl/
# Rosyjskie ''в, л, х, ш, ч, ж'' oddaje się poprzez /v, l, x, š, č, ž/. Rosyjskie е oddawane jest jako /je/ po samogłoskach, a w przeciwnym wypadku jako /e/, np. /belgorod, leningrad, novosibirsk, volgă, kamčatkă/. Pozostałe znaki jotowane, czyli ''ё, я, ю'', są oddawane regularnie jako /jo, ja, ju/ lub zmiękczają poprzednią spółgłoskę, np. /ťumen, ŕazan, oŕol/. Miękki znak jest ignorowany, gdyż połabski nie dopuszcza spółgłosek palatalnych w innej pozycji niż przed samogłoską. Podobnie dokonuje się transkrypcji z innych języków używających cyrylicy.

[[Kategoria: Język połabski]]

Użytkownik:Siemoród

2023-09-14T18:54:33Z

Siemoród: dzięki Bartek xD

{| align="center" valign="top" style="1px silver; background: #f9f9f9; border: 0px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" border="0" cellpadding="2" cellspacing="0"
|colspan="50" bgcolor="black" width="100%"|
|-
|colspan="50" style="text-align:center;"|SIEMORÓD, СѢМОРОДЪ, ⰔⰡⰏⰑⰓⰑⰄⰊ, سِمُرُد
|-
|colspan="50" bgcolor="#787878"|
|-
|valign="top"|{{userboxc|#6ef7a7|#c5fcdc|'''PL'''|Day, ut ia pobrusa, a ti poziwai}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''РУ-6'''|Zа побѣду!}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''СХ-6'''|Причај српски да те цео свет разуме.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''CZ-4'''|Mám rád chlebíček s máselečkem.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''DE-4'''|Ungeimpft, ungetestet, unschwul.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''فا-۳'''|زنده باد جمهوری اسلامی}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''BG-3'''|Щешъ гризвай пѫтьомъ чуждия хлѣбъ съ кюфтенца.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''СК-в҃'''|Глаголѭ и чьтѫ словѣньскъі трьпимо.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''EN-3'''|Yes I don't}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''TR-2'''|Yavaş-yavaş!}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''LT-2'''|Vilnia yra Lenkijos.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''POX-2'''|Zîwe Nizàleząca Wenska!}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''عر-۱'''|الموت لأمريكا}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''HSB-1'''|Łužica abo smjerć!}}
|-
|}

{| style="float: right; 1px silver;"
|align="center"|'''Wieża Lingwistyczna:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Русскій языкъ|Ten użytkownik czyta '''literaturę''' '''językową''' praktycznie tylko po rosyjsku.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|хлѣбъ|Сей пользователь пишетъ лишь '''правильною орѳографіею'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|ogurek, brózda|Ten użytkownik używa prawidłowej ortografji.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|собака, -и, -е |Ten użytkownik lubi języki '''fleksyjne'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Ἑλληνική|Ten użytkownik chciałby się nauczyć '''greki'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|संस्कृतम्|Ten użytkownik chciałby się nauczyć '''sanskrytu'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|лимба роумѫнѣскъ|Ten użytkownik uznaje '''rumuński''' za owoc s*ksu języków romańskich i chciałby się go nauczyć.}}
|-
|align="center"|'''Wieża Pism:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|азъ бѹкъі вѣдѣ|Ten użytkownik kocha '''cyrylicę'''}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|ⰴⱁⰱⱂⱁ|Ten użytkownik wiele razy uczył się '''głagolicy''' }}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|ἀλφάβητος|Ten użytkownik uważa, że alfabet '''grecki''' nie nadaje się do zapisu nowogreckiego.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|ماشاءالله|Ten użytkownik płynnie czyta '''arabicę'''}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|देवनागरी|Ten użytkownik zna i fascynuje się '''dewanagari'''}}
|-
|align="center"|'''Wieża Poglądów i Wyznań:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Романовы|Ten użytkownik jest zwolennikiem '''Caratu'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|†, ☦|Ten użytkownik lubi i szanuje '''Kościół Katolicki''', a także '''Prawosławny'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|<s>Luter</s>|Ten użytkownik gardzi wszelkiej maści '''protestantami'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|<s>Ateizm</s>|Ten użytkownik nie szanuje ludzi, którzy '''nie posiadają duszy'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Pieśń Arjów|Ten użytkownik lubi języki indoeuropejskie.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|mutaC₁aC₂C₂iC₃|Ten użytkownik uznaje '''języki alternacyjne''' za najwyższe stadjum rozwoju mowy ludzkiej.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Słowianie|Ten użytkownik jest '''słowianolubem'''.}}
|-
|align="center"|'''Wieża Konlangów:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|[[Język golędzki]]|Ten użytkownik tworzy i wciąż rozwija język '''golędzki'''.}}
|-
|align="center"|'''Wieża Rekonstrukcyj:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|[[Język staropolski]]|Ten użytkownik rekonstruuje i wciąż uzupełnia język '''staropolski'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|[[Język nowopołabski]]|Ten użytkownik rekonstruuje i wciąż uzupełnia język '''połabski'''.}}
|}

Serbski fizyk, matematyk, slawista, ekscentryczny językoznawca, rzymski katolik, konserwatysta, serbista, polabista, rusofil, antysocjalista, entuzjasta PRL, buntownik, kaligrafista, miłośnik kulinaryj, uchodźca polityczny, sympatyk carskiej biurokracji, spółprzewodniczący Komitetu Egzonimizacji Świata. Poplecznik niepodległych Łużyc, Połabia, Prus i restauracji Jugosławji. Murarz, tynkarz, akrobata, człowiek-orkiestra, zbrodniarz wojenny.

Artykuły, w nież mam wyłączny bądź znaczący wkład:
* [[Słownik nowopołabsko-polski]]
* [[Gramatyka nowopołabska]]
* [[Język staropolski]]
* [[Słownik różnicowy języka serbskochorwackiego]]
* [[Słownik języka starogolędzkiego]]
* [[Słownik języka najwyszepolskiego]]
* [[Wysokopolskie nazwy miejscowe]]
* [[Słownik cerkiewnosłowiański]]
* [[Język szyicki]]
* [[Język słowiński]]

Słownik różnicowy języka serbskochorwackiego

2023-04-22T21:19:36Z

Siemoród: /* pisownia czasownika posiłkowego ću, ćeš, će, … */

Niniejszy artykuł ma za zadanie zebrać wszelkie różnice leksykalne, w mniejszym stopniu ortograficzne i gramatyczne, między czterema odmianami policentrycznego języka serbskochorwackiego – chorwackim, bośniackim, czarnogórski i serbskim.

Z uwagi na nizki stopień elaboracji standardów bośniackiego i czarnogórskiego należy z ostrożnością podchodzić do wypisywanych tutaj leksemów bośniackich i czarnogórskich, gdyż mogą one nie odzwierciedlać najnowszych tendencji normatywistycznych lub też rzeczywistego użycia.

== Różnice słownikowe ==
Terminy chorwackie, bośniackie i czarnogórskie podane są w jekawicy, terminy serbskie zaś w ekawicy, choć jekawica jest normatywnie odmianą równoważną ekawicy. Dla przejrzystości wszystkie leksemy zapisano w standardowej łacince.

Jeśli wymienionych jest kilka leksemów, to z reguły są one używane w danym standardzie równie często, lub pierwszy z nich najczęściej. Często pierwsze słowo z wielu jest preferowane, a kolejne mają nacechowanie archaiczne lub gwarowe.

=== Całkowicie odmienne słowa ===
Najbardziej zauważalnym przypadkiem różnic międzystandardowych jest sytuacja, gdy w różnych standardach zostały ustalone słowa o różnym rodowodzie – najczęstsze sytuacje to konkurencja neologizmu z wyrazem obcym, rodzimego słowa z pożyczką (najczęściej turecką, rzadziej niemiecką, węgierską lub włoską) bądź słów rodzimych charakterystycznych dla różnych obszarów.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!adwokat
|odvjetnik
|colspan="3"|advokat
|-
!adwokatura
|odvjetništvo
|colspan="3"|advokatura
|-
!ambasada
|veleposlanstvo, ambasada
|colspan="3"|ambasada
|-
! azot
|colspan="2"|dušik, nitrogen
|colspan="2"|azot
|-
!babka
|baka || nena, baka, baba || baka, baba || baba (matka ojca), baka (matka matki)
|-
!biblioteka
|knjižnica, biblioteka
|colspan="3"|biblioteka
|-
!biedronka
| bubamara, božja ovčica ||
|colspan="2"|bubamara
|-
!biuro
|ured, biro, kancelarija || || || kancelarija, biro
|-
!brzuch
|trbuh || trbuh || || stomak, trbuh
|-
!chleb
| kruh || hljeb, kruh || hljeb || hleb
|-
!chwila
|trenutak
|colspan="3"|trenutak, momenat
|-
! cyna
| kositar, lim
|colspan="3"| kalaj
|-
!czerwiec
|lipanj|| juni, jun
|colspan="2"| jun, juni
|-
!cześć!
| bok, ciao || ćao || || ćao
|-
!czosnek
| češnjak || bijeli luk, češnjak || || beli luk
|-
!czynsz
|stanarina || stanarina, kirija
|colspan="2"|kirija, stanarina
|-
!dąb
| hrast, dub
|colspan="3"|hrast
|-
!do domu
|doma, kući
|colspan="3"|kući
|-
!dokąd
|kamo || || || gde, kud(a), kamo
|-
!droga
|cesta, put
|colspan="2"| put, cesta || put, drum
|-
!dworzec autobusowy
|autobusni kolodvor || autobuska/-sna stanica
|colspan="2"|autobusna stanica
|-
!dworzec kolejowy
|kolodvor
|colspan="2"|željeznička stanica
|železnička stanica
|-
!dywan
|tepih, sag ||tepih || tepih || tepih
|-
!dziadek
|djed || deda || đed, đedo || deda (ojciec ojca), deka (ojciec matki)
|-
! fabryka
| tvornica || fabrika, tvornica
|colspan="2"| fabrika
|-
!fala
| val || talas, val || val || talas
|-
!fasola
|grah, fažola || grah, pasulj || pasulj, fadžola || pasulj
|-
! firma
| tvrtka
|colspan="3"| firma
|-
! foka
| tuljan
|colspan="3"| foka
|-
!gaz
|plin, gas
|colspan="3"| gas
|-
!geografia
|geografija, zemljopis
|colspan="3"|geografija
|-
!geograficzny
|geografski, zemljopisni
|colspan="3"|geografski
|-
!godzina
|colspan="2"|sat || || sat, čas
|-
!grudzień
|prosinac
|colspan="3"|decembar
|-
! gwóźdź
| čavao || ekser || brokva || ekser
|-
! historja
| povijest, historija || historija, istorija
|colspan="2"| istorija
|-
!Holandia
|Nizozemska || Nizozemska, Holandija || Holandija || Holandija, Nizozemska
|-
!instrument muzyczny
|glazbalo, glazbeni instrument
|colspan="3"|muzički instrument
|-
!kapusta
|zelje, kupus || kupus || || kupus
|-
! kąt
| kut
|colspan="3"| ugao
|-
!kelner
|konobar ||konobar, kelner || || konobar, kelner
|-
!kino
|colspan="3"|kino
| bioskop
|-
!klawiatura
|tipkovnica || || || tastatura
|-
!koc
| pokrivač || deka, ćebe || || ćebe
|-
!kołdra
| poplun || jorgan || || jorgan
|-
!komórka (żywa)
|stanica || ćelija || || ćelija
|-
!kompozytor
|skladatelj, kompozitor || kompozitor || || kompozitor
|-
!komputer
|računalo, kompjutor || računar, kompjuter, računalo || kompjuter || računar, kompjuter
|-
!kręgosłup
|kralježnica, hrptenjača, kičma ||kičma || || kičma
|-
!którędy
|kamo, kojim putom, -em
|colspan="3"|kojim putem
|-
!kuchenka
|štednjak || štednjak, šporet || || šporet
|-
! kwiecień
| travanj
|colspan="3"| april
|-
!lekcja
|sat ||čas || || čas
|-
!lingwistyka
|jezikoslovlje, lingvistika
|colspan="3"|lingvistika
|-
!linijka
| ravnalo || || lenjir || lenjir, linir
|-
!lipiec
|srpanj || juli, jul
|colspan="2"| jul, juli
|-
!listopad
|studeni
|colspan="3"|novembar
|-
!lodówka
|hladnjak, frižider
|colspan="3"|frižider
|-
! lotnisko
| aerodrom, zračna luka
|colspan="3"| aerodrom
|-
!lustro
|zrcalo, ogledalo
|colspan="3"|ogledalo
|-
!luty
|veljača
|colspan="3"|februar
|-
!łyżeczka
|žličica || kašikica || || kašičica
|-
!łyżka
|žlica || kašika || kašika, užica || kašika
|-
!masło
| maslac || maslac, puter || || maslac, puter
|-
!materac
|madrac, dušek || dušek || || dušek
|-
! marchew
| mrkva || mrkva || || šargarepa
|-
!marzec
|ožujak
|colspan="3"|mart
|-
!maj
|svibanj
|colspan="3"|maj
|-
!mechanik
|strojar, mehaničar
|colspan="3"|mehaničar
|-
!miednica (kość)
|zdjelnica || karlica || || karlica
|-
!muzyk
|glazbenik, muzičar
|colspan="3"|muzičar
|-
!muzyka
|glazba, muzika
|colspan="3"|muzika
|-
!na zewnątrz, na dwór
|van || napolje, van
|colspan="2"|napolje
|-
!na zewnątrz, na dworze
|vani || napolju, vani
|colspan="2"|napolju
|-
!nalewać
|točiti || sipati || || sipati
|-
!naród
|narod, puk, pučanstvo
|colspan="3"|narod
|-
!nauka
|znanost || nauka, znanost || || nauka
|-
!naukowiec
|znanstvenik, učenjak || naučnik, učenjak || || naučnik
|-
!ogród
|vrt || bašta, vrt || bašta || bašta
|-
!okulary
|naočale, očale || naočare, naočale || || naočare, naočari, đozluci, brile
|-
!opłata drogowa
| cestarina || cestarina, putarina
|colspan="2"| putarina
|-
!osoba
|osoba || osoba, lice || osoba || lice, osoba
|-
!paszport
|putovnica || pasoš || || pasoš
|-
!październik
|listopad
|colspan="3"|oktobar
|-
!pianino
|glasovir, klavir
|colspan="3"|klavir
|-
!pieprz
| papar || biber || || biber
|-
!piętro
|kat
|colspan="3"|sprat
|-
!piłka nożna
| nogomet || fudbal, nogomet || || fudbal
|-
!pleśń
|plijesan || plijesan, buđ, buđa || buđ || buđa, buđ, plesan
|-
!pociąg
| vlak
|colspan="3"| voz
|-
!półwysep
| poluotok || poluostrvo, poluotok
|colspan="2"|poluostrvo
|-
! pomarańcza
| naranča, pomoranča || naranča, pomorandža, narandža
|colspan="2"| narandža, pomorandža
|-
!pomidor
| rajčica, paradajz, pomidor || paradajz, rajčica || || paradajz, rajčica
|-
! powietrze
| zrak || vazduh, zrak || || vazduh
|-
! powietrzny
| zračni || vazdušni, zračni || || vazdušni
|-
!poziom
|razina
|colspan="3"|nivo
|-
!prześcieradło
|plahta || čaršaf, čaršav
|colspan="2"|čaršav
|-
!przycisk
| gumb || dugme || || dugme
|-
!przyjaciel
|prijatelj || prijatelj, drug
|colspan="2"|drug, prijatelj
|-
!przyjaciółka
|prijateljica || prijateljica, drugarica
|colspan="2"|drugarica, prijateljica
|-
!razem
|zajedno, skupa
|colspan="3"|zajedno
|-
!rekin
|morski pas || morski pas, ajkula
|colspan="2"|ajkula
|-
!rodzina
|obitelj || porodica || || porodica
|-
!rodzinny
|obiteljski || porodični || || porodični
|-
!ryż
| riža || riža, pirinač || pirinač, riža, oriz || pirinač
|-
!rzeźbiarz
|kipar || kipar, vajar || || vajar
|-
! samolot
| avion, zrakoplov
|colspan="3"| avion
|-
! sąsiad
| susjed
|colspan="2"|komšija, susjed
|komšija
|-
! sąsiadka
| susjeda
|colspan="2"|komšinica, susjeda
| komšinica
|-
! sekretarka
|colspan="2"| tajnica, sekretarica
|colspan="2"| sekretarica
|-
!sierpień
| kolovoz || august
|colspan="2"| avgust
|-
!spodnie
|hlače || pantalone, hlače || || pantalone
|-
!stacja radiowa
|radio postaja
|colspan="3"|radio stanica
|-
!stolarz
| stolar || stolar, tesar || || tesar, stolar
|-
!stryj (brat ojca)
|stric || amidža, stric
|colspan="2"|stric
|-
!stryjenka (żona brat ojca)
|strina || amidžinica, strina
|colspan="2"|strina
|-
!styczeń
|siječanj
|colspan="3"|januar
|-
!śruba
|vijak, šaraf || vijak, zavrtanj, šaraf || || šraf, vijak, zavrtanj
|-
! śrubokręt
| odvijač, šarafciger || odvijač, odvrtač, šrafciger, šarafciger
|colspan="2"| odvijač, odvrtač, odvrtka, šrafciger
|-
!sufit
|strop
|colspan="3"|plafon
|-
!sufitowy
|stropni
|colspan="3"|plafonski
|-
!szczur
| štakor || pacov || || pacov
|-
!sztuka (element)
|komad || komad, parče || parče || komad, parče
|-
!tablica szkolna
|školska ploča || školska tabla || || školska tabla
|-
!teatr
|kazalište
|colspan="3"| pozorište
|-
!transport
|promet || saobraćaj || || saobraćaj
|-
! tulipan
| tulipan || tulipan, lala
|colspan="2"| lala, tulipan
|-
!tydzień
|tjedan || sedmica, nedjelja, hefta || sedmica, neđelja || sedmica, nedelja
|-
!tygodniowy
|tjedni || sedmični, nedjeljni || sedmični, neđeljni || sedmični, nedeljni
|-
!tysiąc
| tisuća
|colspan="3"| hiljada
|-
!uniwersytet
|sveučilište
|colspan="3"|univerzitet
|-
!uniwersytecki
|sveučilišni
|colspan="3"|univerzitetski
|-
!użycie
|uporaba, upotreba
|colspan="3"|upotreba
|-
!warunek
|uvjet || uvjet, uslov || || uslov
|-
!wiek (sto lat)
| stoljeće || stoljeće, vijek || vijek, stoljeće || vek, stoleće
|-
!własny
|vlastit
|colspan="3"|sopstven
|-
!wrzesień
|rujan
|colspan="3"|septembar
|-
!Wszechświat
| Svemir || Svemir, Vasiona || || Svemir, Vasiona
|-
!wuj (brat matki)
|ujak || daidža, ujak
|colspan="2"|ujak
|-
!wujenka (żona brata matki)
|ujna || daidžinica, ujna
|colspan="2"|ujna
|-
!wybacz
|oprosti || izvini || izvini, oprosti || izvini
|-
!wyspa
| otok || ostrvo, otok
|colspan="2"|ostrvo
|-
! zagranica
|inozemstvo || inozemstvo, inostranstvo || || inostranstvo
|-
!zeszyt
|bilježnica, teka || teka || || sveska, teka
|-
!zupa
|juha || supa || || supa
|}

=== Różnice w adaptacji grekolatynizmów ===
Wyrazy pochodzące z greki, łaciny, a poprzez grekę także z hebrajskiego, były odmiennie adaptowane w obszarze wpływu rzymskiego katolicyzmu i bizantyjskiego prawosławia, najbardziej znaczące są różnice w adaptacji łacińskiego ''ch'' (''k'' lub ''h'') oraz greckiego przydechu ''h'' (''h'' lub zero) i ''β'' (''b'' lub ''v''). Różnie adaptowano też końcówki, takie jak łac. -''ium'' (-''ij'' lub -''ijum'') czy greckie -''oν'' (-''on'' lub zero).

{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Abraham
|Abraham ||
|colspan="2"|Avram
|-
!akwarium
|colspan="2"|akvarij
|colspan="2"|akvarijum
|-
!alchemia
|alkemija || || || alhemija
|-
!aluminium
|colspan="2"|aluminij
|colspan="2"|aluminijum
|-
!Ateny
|Atena
|colspan="3"|Atina
|-
!Babilon
|colspan="2"|Babilon
|colspan="2"|Vavilon
|-
!balsamować
|balzamirati || || || balsamovati
|-
!Bizancjum
|Bizant || Vizant, Bizant || Vizantija || Vizant
|-
!chemia
|kemija
|colspan="3"| hemija
|-
!chirurg
|kirurg
|colspan="3"|hirurg
|-
!chlor
|klor
|colspan="3"|hlor
|-
!chór
|kor
|colspan="3"|hor
|-
!chrystianizować
|kristijanizirati || || || hristijanizirati
|-
!Chrystus
|Krist || Hrist, Krist
|colspan="2"|Hrist, Hristos
|-
!chrześcijanin
|kršćanin || hrišćanin, kršćanin
|colspan="2"|hrišćanin
|-
!chrześcijaństwo
| kršćanstvo || hrišćanstvo, kršćanstvo
|colspan="2"|hrišćanstvo
|-
!Cypr
|Cipar
|colspan="3"|Kipar
|-
!demokracja
|demokracija
|demokracija, -tija
|colspan="2"| demokratija
|-
!Europa
|Europa
|colspan="3"|Evropa
|-
!historia
|colspan="2"|historija
|colspan="2"|istorija
|-
!Jerozolima
|Jeruzalem || Jerusalem || || Jerusalim
|-
!kosmos
| kozmos|| kosmos, kozmos
|colspan="2"|kosmos
|-
!kronika
|kronika
|colspan="3"| hronika
|-
!kryterium
|kriterij || kriterij, kriterijum
|colspan="2"|kriterijum
|-
! krzyż
| križ || križ, krst
|colspan="2"| krst
|-
!laboratorium
|laboratorij
|colspan="3"|laboratorija
|-
!labirynt
|labirint ||
|colspan="2"|lavirint
|-
!Liban
| Libanon || Liban, Libanon || || Liban
|-
!schemat
|shema, šema|| shema
|colspan="2"|šema, shema
|-
!terytorium
|teritorij
|colspan="3"|teritorija
|}

=== Różnice w adaptacji pożyczek zachodnich ===
Równie często spotyka się różnice w adaptacji pożyczek z języków zachodnioeuropejskich, w szczególności z języka francuzkiego i niemieckiego, rzadziej angielskiego i włoskiego. Sprowadzają się one najczęściej do różnego traktowania ''s'' (jako ''s'' lub ''z'') oraz ''c'' (jako ''c'' lub ''s'') lub do widocznego odmiennego źródła pożyczki.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!certyfikat
|colspan="2"|certifikat
|colspan="2"|sertifikat, certifikat
|-
!finanse
|financije
|colspan="3"|finansije
|-
!finansować
|financirati || || || finansirati
|-
!litewski
|litavski
|colspan="3"|litvanski
|-
!Litwa
|Litva
|colspan="3"|Litvanija
|-
!łotewski
|latvijski, letonski || latvijski || || letonski
|-
!Łotwa
|colspan="2"|Latvija, Letonija
| || Letonija
|-
!sport
|šport, sport
|colspan="3"|sport
|-
!szpinak
|špinat||špinat, spanać
|colspan="2"|spanać
|}

=== Cerkiewizmy ===
Szereg różnic między standardami wynika z obecności cerkiewizmów (głównie z cerkiewnosłowiańskiego redakcji ruskiej), które wbrew pozorom nie zawsze pojawiają się w odmianach wzchodnich – często to standard chorwacki wyróżnia się fonetycznym cerkiewizmem
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
! dokładny
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!gmina
|općina || općina, opština
|colspan="2"| opština
|-
!gorzki
|colspan="2"|gorak
| gorak, grk || gorak
|-
!kropka
|točka
|colspan="3"|tačka
|-
!ksiądz (kapłan dowolnego wyznania)
| svećenik || svećenik (kat.), sveštenik (praw.) || svještenik || sveštenik
|-
! ogólnie, w ogóle
| općenito, uopće
|colspan="3"| uopšte
|-
! ogólny
| opći
|colspan="3"|opšti
|-
! prawidłowy
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!Słowianin
|colspan="2"|Slaven
|colspan="2"|Sloven
|-
!słowiański
|colspan="2"|slavenski
|colspan="2"|slovenski
|}

=== Wygłosowe -''r''===
Do charakterystycznych różnic między obszarami zachodnim i wzchodnim należy zachowanie na zachodzie wygłosowego -''r'' w bardzo ograniczonym zakresie leksemów. W przypadku ''večer'' / ''veče'' zanik wygłosowej spółgłoski dodatkowo spowodował różnicę w rodzaju (żeński / nijaki) oraz odmienie (żeńska na spółgłoskę / nijaka z tematem ''večer''-).
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!dobry wieczór
|dobra večer
|colspan="3"|dobro veče
|-
!przedwczoraj
| prekjučer || prekjučer, prekjuče
|colspan="2"| prekjuče
|-
! także
| također || također, takođe
|colspan="2"| takođe
|-
!wczoraj
| jučer || jučer, juče
|colspan="2"| juče
|-
!wieczorem
| navečer || naveče || uveče, naveče || uveče
|-
!wieczór
|večer
|colspan="3"|veče
|-
!Wigilia Bożego Narodzenia
| Badnja večer
|colspan="3"|Badnje veče
|}

=== Wygłosowe -''l'' ===
Na większości obszaru sztokawskiego niemal bezwyjątkowo zanikło -''l'' zamykające sylabę i na ogół przechodziło w -''o''. W przypadku wygłosu wielu rzeczowników (i, rzadziej, przymiotników) w standardzie chorwackim (i częściowo czarnogórskim) doszło do wyrównania odmiany i przywrócenia -''l'' w mianowniku. Z drugiej strony w pozostałych standardach istniała tendencja do przejścia -''l'' w -''o'' także w wyrazach obcych, co tworzy niekiedy dublety.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!biały
|colspan="2"|bijel, bio
|bijel
|beo
|-
!ciepły
|colspan="2"|topao
|topal, topao
| topao
|-
!diabeł
|đavao, đavo, đavol || || || đavo, đavol
|-
!oddział, sekcja
|razdio, razdjel
|colspan="2"|razdio
|razdeo
|-
!podły
|colspan="2"|podao
|podal, podao
|podao
|-
!sokół
|sokol
|colspan="3"|sokô
|-
!sól
|sol
|colspan="3"|sô
|-
!stół
|stol
|colspan="3"|stô
|-
!śmiały
|colspan="2"|smio
|smjel, smio
|smeo
|-
!wół
|vol
|colspan="3"|vô
|}

=== Różnica w zachowaniu ''h'' ===
Większość gwar sztokawskich nie posiada fonemu /x/, dlatego wiele słów pozbawionych tej głoski przenikało do standardów literackich, co najbardziej objawia się w standardzie serbskim i czarnogórskim (gdzie zanika ona bez śladu lub jest zastępowana, najczęściej przez ''v'' i ''j''), a najmniej w chorwackim i bośniackim (gdzie jest zatrzymywana jako ''h''). W tych ostatnich dochodzi w wielu leksemach do pojawienia się wtórnego, hiperpoprawnego ''h'' i te wyrazy również zostały tutaj zebrane.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!głuchota
|colspan="2"|gluhoća
|colspan="2"|gluvoća
|-
!głuchy
|colspan="2"|gluh
|colspan="2"|gluv
|-
!godzina, zegar
|sat || sat, sahat || || sat
|-
!gotować
|colspan="2"|kuhati
|colspan="2"|kuvati
|-
! kawa
| kava || kahva, kafa || kafa, kava || kafa
|-
!kawiarnia
|kavana || kafana || kafana, kavana || kafana
|-
!kokon
|colspan="2"|čahura
|čaura, čahura || čaura
|-
!lekki
|lak, lagan ||lahak, lak, lagan
|colspan="2"|lak, lagan
|-
!miękki
|mek ||mehak, mek
|colspan="2"|mek
|-
! mucha
|colspan="2"|muha
|colspan="2"|muva
|-
!synowa
|snaha || || || snaja
|-
!rdza
|colspan="2"|hrđa
|colspan="2"|rđa
|-
! tytoń
|colspan="2"|duhan
|colspan="2"|duvan
|-
! ucho
|colspan="2"|uho
|colspan="2"|uvo, uho
|-
!wada
|mana||mahana, mana
|colspan="2"|mana
|-
!wdowa
|udovica, udova || udovica, hudova
|colspan="2"|udovica, udova
|-
!wdowiec
|udovac || udovac, hudovac
|colspan="2"|udovac
|-
!zapaśnik
|colspan="2"|hrvač, rvač
|colspan="2"|rvač
|-
!ziewać
|zijevati || zijehati, zijevati || zijevati|| zevati
|}

=== Zmiany w bezokoliczniku ===
Na skutek wpływu odmiany na -''im'' i jekawizmu, niektóre czasowniki zmieniły bezokolicznik z -''jeti'' na -''iti''.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!nienawidzić
|mrziti || || mrzeti
|-
!siedzieć
|sjediti, sjedjeti || || śeđeti || sedeti
|}

=== Różnica w bezokoliczniku ===
Znacząca grupa zapożyczonych czasowników w standardzie chorwackim kończy się na -''irati'', a w serbskim na -''ovati'', -''isati'', -''irati'', przy czym dokładne brzmienie sufiksu jest trudne do przewidzenia i wynika na ogół z drogi i czasu zapożyczenia.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!balsamować
|balzamirati || || || balsamovati
|-
!dezynfekować
|dezinficirati || || || dezinfikovati, -irati
|-
!dyskredytować
|diskreditirati || || || diskreditovati, -irati
|-
!dyskryminować
|diskriminirati || || || diskriminisati
|-
!dyskutować
|diskutirati || diskutovati || || diskutovati
|-
!dyskwalifikować
|diskvalificirati || || || diskvalifikovati
|-
!fotografować
|fotografirati || || || fotografisati, -irati
|-
!improwizować
|improvizirati || improvizovati || || improvizovati
|-
!interesować
|interesirati || interesovati, interesirati || || interesovati
|-
!komplikować
|komplicirati || komplikovati || || komplikovati
|-
!konstruować
|konstruirati || konstruirati, konstruisati || || konstruisati
|-
!nalegać
|inzistirati || insistirati || || insistirati
|-
!organizować
|organizirati || organizirati, organizovati || || organizovati
|-
!symbolizować
|simbolizirati || simbolizovati || || simbolizovati
|}

=== Różnice w rodzaju ===
Między standardami, a często nawet wewnątrz standardów występują wahania rodzaju rzeczowników, najczęściej tyczy się to pożyczek greckołacińskich i wahania występują między rodzajem męzkim (typowym dla chorwackiego) i żeńskim (typowym dla serbskiego).
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!architekt
|arhitekt
|colspan="3"|arhitekta
|-
!ateista
|ateist || ateist, ateista
|colspan="2"|ateista
|-
! grypa
|colspan="3"|gripa
| grip
|-
!kilo
|kila || kilo || || kilo
|-
!kometa
|komet
|colspan="3"|kometa
|-
!minuta
|minuta
|colspan="3"|minut, minuta
|-
!planeta
|planet
|colspan="3"|planeta
|-
!sekunda
|sekunda || || || sekund, sekunda
|-
!turysta
| turist || || || turista, turist
|}

=== Różnice w wokalizmie ===
Często różnica w brzmieniu pożyczek sprowadza się do różnicy w wokalizmie – najczęstszym przykładem jest ''u'' przed spółgłoskami nosowymi w standardzie chorwackim odpowiadające serbskiemu ''o'', ale pojawiają się i inne różnice, najczęściej wynikające z różnych źródeł zapożyczeń.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!aktualny
|aktualan || || aktuelan, aktualan|| aktuelan
|-
! Armenia
| Armenija || Armenija, Jermenija, Ermenija || Jermenija || Jermenija, Armenija
|-
!bagnet
|bajunet (-a) || || || bajonet (-a)
|-
!baron
|barun || baron || || baron
|-
!giełda
|burza
|colspan="3"| berza
|-
! milion
| milijun
|colspan="3"|milion
|-
!pączek
|krafna || || ||krofna
|-

!talerz
| tanjur
|colspan="3"| tanjir
|-
! ziemniak
| krumpir
|colspan="3"| krompir
|}

=== Podobne leksemy ===
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Afganistan
|colspan="2"|Afganistan
|colspan="2"|Avganistan
|-
! akcent (sposób mowy)
| akcent || akcent, akcenat || akcenat || akcenat
|-
! akceptować
| prihvaćati || prihvatati || prihvaćati, prihvatati || prihvatati
|-
!Amazonia
|Amazona
|colspan="3"|Amazonija
|-
!Australijczyk
| Australac
|colspan="3"|Australijanac
|-
!Australijka
| Australka
|colspan="3"|Australijanka
|-
!autobusowy
|autobusni ||autobuski || || autobuski
|-
!autorka
|autorica ||
|colspan="2"|autorka
|-
!autostrada
|autocesta || || || autoput
|-
!beczka
|bačva || || || bure
|-
!biegunka
|proljev || proljev, proliv || || proliv
|-
!bokser
|boksač
|colspan="3"|bokser
|-
! budzik
| budilica || budilnik, budionik || budilnik || budilnik, budionik
|-
!ciotek (mąż siostry ojca lub siostry matki)
| tetak || tetak, teča || tetak || tetak, teča
|-
!co
|što
|colspan="3"|šta
|-
!córka
|colspan="2"| kćerka, kći
|kćerka, ćerka || ćerka, kći
|-
!czaszka
|lubanja || lobanja || || lobanja
|-
!częściowy
|djelomičan
|colspan="2"|djelimičan
|delimičan
|-
!czytelnik
| čitatelj, čitalac || čitalac, čitatelj
|colspan="2"|čitalac
|-
!deser
|slastica || poslastica || || poslastica
|-
!dwieście
| dvjesto || dvjesta, dvjesto ||dvjesta || dvesta
|-
!dziękuję bardzo
|hvala lijepa, lijepo || hvala lijepo || || hvala lepo
|-
!Hiszpania
|Španjolska || Španija, Španjolska
|colspan="2"|Španija
|-
!Hiszpanin
|Španjolac
|colspan="3"|Španac
|-
!Hiszpanka
|Španjolka
|colspan="3"| Špankinja
|-
! hodowca
| odgajatelj || || || odgajivač
|-
!jagnię
| janje
|colspan="3"|jagnje
|-
!jej
|njezin, njen
|colspan="3"|njen
|-
!jest (akcentowane)
|jest || jeste || || jeste
|-
! językowy
| jezični || || jezički, jezični || jezički
|-
! jutro
|colspan="2"|sutra
|śutra || sutra
|-
!kierownik
|upravitelj, upravnik
|colspan="3"|upravnik
|-
!klatka
|kavez||kafez, kavez
|colspan="2"|kavez
|-
! klej
| ljepilo || ljepilo, ljepak, lijepak || lijepak, ljepilo || lepak
|-
!koleżanka
|kolegica || koleginica, kolegica || || koleginica
|-
!kto
|tko
|colspan="3"|ko
|-
!lekarka
|liječnica
|colspan="2|ljekarka
|lekarka
|-
!lekarz
|liječnik
|colspan="2|ljekar
|lekar
|-
!miedziany
|bakreni || || || bakarni, bakreni
|-
!naczynia
|posuđe || posuđe || || sudovi, posuđe
|-
!Narody Zjednoczone
|colspan="2"|Ujedinjeni Narodi
|colspan="2"| Ujedinjene Nacije
|-
!obowiązek
| obveza, obaveza
|colspan="3"|obaveza
|-
!orzech laskowy
|lješnjak || || || lešnik, lešnjak
|-
! płaca
| plaća || plaća, plata
|colspan="2"| plata
|-
!połowa
|polovica
|colspan="3"|polovina
|-
!porównanie
|usporedba
|colspan="3"| poređenje
|-
!prawdopodobny
|vjerojatan
|colspan="2"|vjerovatan
|verovatan
|-
!promień (światła)
|zraka||zrak|| || zrak
|-
!ratować
|spašavati || spasavati || spašavati || spasavati
|-
!Rumun
|Rumunj
|colspan="3"|Rumun
|-
!Rumunia
|Rumunjska
|colspan="3"|Rumunija
|-
!samoobsługa
|colspan="3"|samoposluga
| samousluga
|-
!sekunda
|colspan="2"|sekunda
|colspan="2"|sekund, sekunda
|-
!sędzia
|sudac || sudija, sudac
|colspan="2"|sudija
|-
!słoweński
|slovenski || slovenački || || slovenački
|-
!smak
|okus (smak potrawy), ukus (gust) || okus, ukus || || ukus
|-
!spis
|popis, spisak
|colspan="3"|spisak
|-
!sportowiec
|sportaš
|colspan="3"|sportista
|-
!studentka
|studentica || studentkinja, studentica
|colspan="2"|studentkinja
|-
!szczęśliwy
| sretan
|colspan="2"| sretan, srećan || srećan
|-
!tenisista
|tenisač
|colspan="3"|teniser
|-
!tłumacz
|prevoditelj
|colspan="3"|prevodilac
|-
!trzysta
| tristo || trista
|colspan="2"|trista
|-
!używanie, użycie
|colspan="2"|korištenje
|colspan="2"| korišćenje
|-
!w ciągu
|tijekom
|colspan="3"|tokom
|-
!w związku z
|u svezi s || u vezi sa || || u vezi sa
|-
! węgiel
| ugljen
|colspan="3"| ugalj
|-
!widz
|gledatelj
|colspan="3"|gledalac
|-
!wiosenny
| proljetni
|colspan="2"| proljetni, proljećni || prolećni
|-
!Włoch
|Talijan || Italijan || Talijan, Italijan || Italijan
|-
!Włochy
|Italija, Talijanska
|colspan="3"|Italija
|-
!współczesny
|suvremen
|colspan="3"| savremen
|-
!wynająć
|unajmiti
|colspan="3"|iznajmiti
|-
!zabójca
|ubojica
|colspan="3"|ubica
|-
!zabójstwo
|ubojstvo
|colspan="3"|ubistvo
|-
! zachwycać się
| zadivljavati se || zadivljivati se || || zadivljivati se
|-
!zadanie
|colspan="2"| zadaća || || zadatak
|-
!zbieg okoliczności
|stjecaj || stjecaj, sticaj || || sticaj
|-
!znów
|ponovno, ponovo
|colspan="3"|ponovo
|-
!związek, relacja, kontakt
|sveza, veza || veza || || veza
|-
!zwyczajny
|colspan="2"| redovit, redovan
|colspan="2"|redovan
|}

== Dawny jać ==
=== Ogólne zasady ===
Dialekty sztokawskie można podzielić na trzy grupy pod względem realizacji prasłowiańskiego fonemu *ě (jać): ekawskie (e), (i)jekawskie (je/ije) i ikawskie (i). Na dwóch pierwszych wymowach oparto standardy literackie, z czego standardy chorwacki, bośniacki i czarnogórski dopuszczają wyłącznie wymowę (i)jekawską, a standard serbski dopuszcza wymowę ekawską i jekawską jako równoprawne (choć dominuje ekawska).

* Ekawskiemu długiemu '''ē''', które pochodzi z długiego jacia, odpowiada jekawskie '''ije''' (dwie sylaby, obie krótkie), np.:

''cvēt, rēč, dvē, snēg, bēda'' | ''cvijet, riječ, dvije, snijeg, bijeda''

* Ekawskiemu krótkiemu '''e''', które pochodzi z krótkiego jacia, odpowiada jekawskie '''je''', np.:

''mera, pesma, sesti, lepo, koleno, nega'' || ''mjera, pjesma, sjesti, ljepo, koljeno, njega''

W formach jekawskich -nj- i -lj- oznaczają jeden dźwięk. W standardach bośniackim, chorwackim i serbskim grupy -tj-, -dj-, -sj-, -zj- oznaczają dwa dźwięki, natomiast w standardzie czarnogórskim odpowiadają im głoski -ć-, -đ-, -ś-, -ź-, np.
''ćešiti, đevojka, śesti, źenica'' | ''tješiti, djevojka, sjesti, zjenica''

W standardzie czarnogórskim -ć- może także odpowiadać jekawskiemu ''-cj-'', np. ''ćedilo'' | ''cjedilo''.

* Ekawskiemu długiemu '''ē''' odpowiada jekawskie '''jē''' w przypadkach, kiedy doszło do wzdłużenia:

- w dopełniaczu liczby mnogiej:
''vērā, dēlā, zamēnā, kolēnā, medvēdā, rascēpā'' | ''vjērā, djēlā, zamjēnā, koljēnā, medvjēdā, rascjēpā''

- przed grupą spółgłosek, z czego najczęściej na pierwszym miejscu jest sonant (n, l, lj, r, v):

''sēnka, kolēnce, odēljci, nedēljni'' | ''sjēnka, koljēnce, odjēljni, nedjēljni'' (<sjen, koljeno, odjeljak, nedjelja)

- w zdrobnieniach:
''dēva, dēdo, Lēpa'' | ''djēva, djēdo, Ljēpa'' (<djevojka, djed, Ljeposava)

- w iteratywach (głównie pochodnych od ''m(j)esto, m(j)era, s(j)esti''):
''namēštati, zamērati, presēdati'' | ''namjēštati, zamjērati, presjēdati'' (<namjestiti, zamjeriti, presjesti)
* Ekawskiemu krótkiemu '''e''' odpowiada jekawskie '''i''':

- przed '''j''':

''vejati, grejati, razumeju, dveju, obeju'' | ''vijati, grijati, razumiju, dviju, obiju''

- przed '''o''' powstałym z '''l''' w wygłosie słowa lub sylaby:

''video, deo, želeo, dospeo, hteo, ceo'' | ''vidio, dio, želio, dospio, htio, cio''

- przed '''lj''' w słowie ''beleg | biljeg'' i pochodnych od niego:

''beleg, beleška, beležnik, zabeležiti'' | ''biljeg, bilješka, bilježnik, zabilježiti''

- w sylabach, w których '''r''' występuje po spółgłosce neutralizowana jest różnica pomiędzy wymową ekawską i jekawską, np.:

''breza, bregovi, vremena (vreme | vrijeme), vrednoća, greška, dremljiv, povreda, trešnja, crepovi (crep | crijep)'' itd..

Standard chorwacki i bośniacki dopuszcza połączenie '''rje''' po spółgłosce, gdy jest ono w odmianie wymienialne z '''rije''', np. ''vrijeme-vremena/vrjemena, crijep-crepovi/crjepovi''.

Od tej reguły istnieją dwa rodzaje wyjątków: wymowa jekawska ma '''je''' jeśli '''r''' nie jest poprzedzone spółgłoską, np.:

''goreti, rečnik, rečica, korenčić, rešavati'' | ''gorjeti, rječnik, rječica, korjenčić, rješavati'',

jedynie leksemy ''gore, rezati, repa'' mają jednakowe formy w ekawicy i jekawicy. Oprócz tego w Czarnogórze konsekwentnie spotykane są (w standardzie serbskim i czarnogórskim) formy ekawskie: ''goreti, gorenje, rečnik, rečit, rečica, rešavati, proređivati, korenčić, starešina''.

Drugim wyjątkiem są leksemy, gdzie spółgłoska przed '''r''' je odczuwana jako leżąca za granicą złożenia, wtedy istnieją dublety:

''razređivati, razrešenje'' | ''razređivati/razrjeđivati, razrešenje/razrješenje''

=== Spis rdzeni ===
Wyrazy są posortowane według rdzeni, słowa podane są z lewej w jekawicy a z prawej w ekawicy, odwrotnie niż powyżej.
* '''běg-'''
bijeg, bjegati, bjegunac, bježati, pobjeći| beg, begati, begunac, bežati, pobeći
* '''běl-'''
bio, bijeli, bijeliti | beo, beli, beliti
* '''cěl-'''
cio, cijeli, cjelina | ceo, celi, celina
* '''cěn-'''
cijena, cijeniti | cena, ceniti
* '''cěv-'''
cijev, cjevanica, cjevčica, cjevovod | cev, cevanica, cevčica, cevovod
* '''děv-'''
djevojka, djevojčica, djevica, djeva | devojka, devojčica, devica, deva
* '''koren-'''
korijen, korijenje | koren, korenje
* '''lěk-'''
liječnik, lijek, ljekar, ljekarna | lečnik, lek, lekar, lekarna
* '''lět-'''
ljeto, ljetni, ljetos, proljeće | leto, letni, letos, proleće
* '''něm-'''
Njemačka, Njemac, Njemica, njemački | Nemačka, Nemac, Nemica, nemački
* '''pěv-'''
pjevati, pjevač | pevati, pevač
* '''rěd-'''
rijedak, rijetki, rijeđi | redak, retki, ređi
* '''rěk-'''
rijeka, riječni | reka, rečni
* '''sněg-'''
snijeg | sneg
* '''serd-'''
srijeda | sreda
* '''svět-'''
svijet, svjetski | svet, svetski
* '''věk-'''
vijek, vječan, vječno, uvijek | vek, večan, večno, uvek
* '''věn-'''
vjenčanje | venčanje
* '''verm-'''
vrijeme | vreme
* '''zvězd-'''
zvijezda, zvjezdan | zvezda, zvezdan

===Ekawizmy ===
Istnieje pewna grupa słów, w której również w wymowie jekawskiej dawny jać wymawiany i zapisywany jest jak w ekawicy. Są to głównie wyrazy z rdzeniem ''sled''-: ''sledeći'', ''poslednji'', ''usled'', ''naslednik'', ''nasleđe'', ''sledbenik'', ''redosled'', obecne w odmianie czarnogórskiej, jednak uznane za nienormatywne i zamiast nich norma nakazuje ''sljedeći'', ''posljednji'', ''usljed'', ''nasljednik'', ''nasljeđe'', ''sljedbenik'', ''redosljed''.

===Ikawizmy===
Dużo liczniejszą grupą są ikawizmy, należą do nich między innymi ''ni''- w negacji czasownika ''jesam'': ''nisam'', ''nisi'', ''nije'', … oraz końcówki -''ih'', -''im[a]'' w liczbie mnogiej odmiany zaimkowo-przymiotnikowej. Te ikawizmy są jedyną akceptowalną normą w standardach chorwackim, bośniackim i serbskim, jednak czarnogórski akceptuje jedynie jekawskie formy ''nijesam'', ''nijesi'', ''nije'', …, zaś końcówki -''ih'', -''im[a]'' wprawdzie akceptuje i uznaje za przeważające, jednak akceptuje również dłuższe -''ijeh'', -''ijem[a]''.

== Opis różnic gramatycznych i ortograficznych ==
=== Ortografia ===
==== pisownia czasownika posiłkowego ''ću'', ''ćeš'', ''će'', … ====
Pisownia chorwacka preferuje rozdzielną pisownię negacji: ''ne ću'', ''ne ćeš'', ''ne će'', …, choć dopuszczalna jest pisownia łączna. W pozostałych standardach dopuszczalna jest wyłącznie pisownia łączna.

Pisownia chorwacka dopuszcza wyłącznie rozdzielną pisownię czasu przyszłego I, np. ''bit ću'', ''radit ćeš'', ''jest ćeš'' itd., pisownię rozdzielną preferuje również standard bośniacki, choć dopuszcza łączną. Standard czarnogórski uznaje pisownię rozdzielną za cechę mowy Boki Kotorskiej, ale zaznacza, że takie użycie jest rzadkie i preferuje pisownię łączną. Standard serbski dopuszcza wyłącznie pisownię łączną, np. ''biću'', ''radićeš'', ''ješće''. Wszystkie standardy uznają wyłącznie pisownię rozdzielną w przypadku bezokoliczników na -''ći'': ''peći ću'', ''ići ćeš''.

Zagadnienie pisowni łącznej i rozdzielnej nie przekłada się na wymowę, choć niektórzy użytkownicy standardu chorwackiego i bośniackiego mogą hiperpoprawnie wymawiać /t/ w formach typu ''bit ću''.

==== pisownia grup -''tc''- ====
Standard chorwacki liczbę mnogą od wyrazów typu ''zadatak'', ''otac'' pozwala zapisywać zarówno morfologicznie ''zadatci'', ''otci'', jak i fonologicznie ''zadaci'', ''oci'' i temat ten od wielu lat jest przedmiotem sporu normatywistów. Pozostałe odmiany dopuszczają wyłącznie pisownię fonologiczną.

==== pisownia wyrazów obcych ====
Pisownia chorwacka i bośniacka radzi wszystkie nieprzyswojone nazwy własne (toponimy i antroponimy) zapisywać zgodnie z zapisem w języku źródłowym, podczas gdy norma serbska i czarnogórska nakazuje przyswajać je fonetycznie, niezależnie od alfabetu, którego się używa. Norma bośniacka każe przyswajać obce nazwy własne, gdy pisze się cyrylicą, jednak w praktyce ten alfabet jest nieużywany.

=== Gramatyka ===
* liczebniki zbiorowe 4-10:
W standardzie chorwackim mamy -ero: ''četvero, petero, šestero, sedmero, osmero, devetero, desetero''. W pozostałych standardach mamy -oro: ''četvoro, petoro, šestoro, sedmoro, osmoro, devetoro, desetoro''. Liczebniki zbiorowe określające grupy mężczyzn we wszystkich standardach kończą się na -orica: ''četvorica, petorica'' itd..

== Źródła ==
Za źródła normatywistyczne posłużyły następujące materjała:
* do standard chorwackiego:

* do standardu bośniackiego
[[http://bih.fi/pub/pdf/Pravopis_bosanskog_jezika.pdf Pravopis bosanskog jezika]]

* do standardu czarnogórskiego
[[https://gimnazijadg.files.wordpress.com/2012/03/pravopis-crnogorskoga-jezika.pdf Pravopis crnogorskoga jezika]]

* do standardu serbskiego

Słownik różnicowy języka serbskochorwackiego

2023-04-02T11:03:42Z

Siemoród: /* Wygłosowe -l */

Niniejszy artykuł ma za zadanie zebrać wszelkie różnice leksykalne, w mniejszym stopniu ortograficzne i gramatyczne, między czterema odmianami policentrycznego języka serbskochorwackiego – chorwackim, bośniackim, czarnogórski i serbskim.

Z uwagi na nizki stopień elaboracji standardów bośniackiego i czarnogórskiego należy z ostrożnością podchodzić do wypisywanych tutaj leksemów bośniackich i czarnogórskich, gdyż mogą one nie odzwierciedlać najnowszych tendencji normatywistycznych lub też rzeczywistego użycia.

== Różnice słownikowe ==
Terminy chorwackie, bośniackie i czarnogórskie podane są w jekawicy, terminy serbskie zaś w ekawicy, choć jekawica jest normatywnie odmianą równoważną ekawicy. Dla przejrzystości wszystkie leksemy zapisano w standardowej łacince.

Jeśli wymienionych jest kilka leksemów, to z reguły są one używane w danym standardzie równie często, lub pierwszy z nich najczęściej. Często pierwsze słowo z wielu jest preferowane, a kolejne mają nacechowanie archaiczne lub gwarowe.

=== Całkowicie odmienne słowa ===
Najbardziej zauważalnym przypadkiem różnic międzystandardowych jest sytuacja, gdy w różnych standardach zostały ustalone słowa o różnym rodowodzie – najczęstsze sytuacje to konkurencja neologizmu z wyrazem obcym, rodzimego słowa z pożyczką (najczęściej turecką, rzadziej niemiecką, węgierską lub włoską) bądź słów rodzimych charakterystycznych dla różnych obszarów.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!adwokat
|odvjetnik
|colspan="3"|advokat
|-
!adwokatura
|odvjetništvo
|colspan="3"|advokatura
|-
!ambasada
|veleposlanstvo, ambasada
|colspan="3"|ambasada
|-
! azot
|colspan="2"|dušik, nitrogen
|colspan="2"|azot
|-
!babka
|baka || nena, baka, baba || baka, baba || baba (matka ojca), baka (matka matki)
|-
!biblioteka
|knjižnica, biblioteka
|colspan="3"|biblioteka
|-
!biedronka
| bubamara, božja ovčica ||
|colspan="2"|bubamara
|-
!biuro
|ured, biro, kancelarija || || || kancelarija, biro
|-
!brzuch
|trbuh || trbuh || || stomak, trbuh
|-
!chleb
| kruh || hljeb, kruh || hljeb || hleb
|-
!chwila
|trenutak
|colspan="3"|trenutak, momenat
|-
! cyna
| kositar, lim
|colspan="3"| kalaj
|-
!czerwiec
|lipanj|| juni, jun
|colspan="2"| jun, juni
|-
!cześć!
| bok, ciao || ćao || || ćao
|-
!czosnek
| češnjak || bijeli luk, češnjak || || beli luk
|-
!czynsz
|stanarina || stanarina, kirija
|colspan="2"|kirija, stanarina
|-
!dąb
| hrast, dub
|colspan="3"|hrast
|-
!do domu
|doma, kući
|colspan="3"|kući
|-
!dokąd
|kamo || || || gde, kud(a), kamo
|-
!droga
|cesta, put
|colspan="2"| put, cesta || put, drum
|-
!dworzec autobusowy
|autobusni kolodvor || autobuska/-sna stanica
|colspan="2"|autobusna stanica
|-
!dworzec kolejowy
|kolodvor
|colspan="2"|željeznička stanica
|železnička stanica
|-
!dywan
|tepih, sag ||tepih || tepih || tepih
|-
!dziadek
|djed || deda || đed, đedo || deda (ojciec ojca), deka (ojciec matki)
|-
! fabryka
| tvornica || fabrika, tvornica
|colspan="2"| fabrika
|-
!fala
| val || talas, val || val || talas
|-
!fasola
|grah, fažola || grah, pasulj || pasulj, fadžola || pasulj
|-
! firma
| tvrtka
|colspan="3"| firma
|-
! foka
| tuljan
|colspan="3"| foka
|-
!gaz
|plin, gas
|colspan="3"| gas
|-
!geografia
|geografija, zemljopis
|colspan="3"|geografija
|-
!geograficzny
|geografski, zemljopisni
|colspan="3"|geografski
|-
!godzina
|colspan="2"|sat || || sat, čas
|-
!grudzień
|prosinac
|colspan="3"|decembar
|-
! gwóźdź
| čavao || ekser || brokva || ekser
|-
! historja
| povijest, historija || historija, istorija
|colspan="2"| istorija
|-
!Holandia
|Nizozemska || Nizozemska, Holandija || Holandija || Holandija, Nizozemska
|-
!instrument muzyczny
|glazbalo, glazbeni instrument
|colspan="3"|muzički instrument
|-
!kapusta
|zelje, kupus || kupus || || kupus
|-
! kąt
| kut
|colspan="3"| ugao
|-
!kelner
|konobar ||konobar, kelner || || konobar, kelner
|-
!kino
|colspan="3"|kino
| bioskop
|-
!klawiatura
|tipkovnica || || || tastatura
|-
!koc
| pokrivač || deka, ćebe || || ćebe
|-
!kołdra
| poplun || jorgan || || jorgan
|-
!komórka (żywa)
|stanica || ćelija || || ćelija
|-
!kompozytor
|skladatelj, kompozitor || kompozitor || || kompozitor
|-
!komputer
|računalo, kompjutor || računar, kompjuter, računalo || kompjuter || računar, kompjuter
|-
!kręgosłup
|kralježnica, hrptenjača, kičma ||kičma || || kičma
|-
!którędy
|kamo, kojim putom, -em
|colspan="3"|kojim putem
|-
!kuchenka
|štednjak || štednjak, šporet || || šporet
|-
! kwiecień
| travanj
|colspan="3"| april
|-
!lekcja
|sat ||čas || || čas
|-
!lingwistyka
|jezikoslovlje, lingvistika
|colspan="3"|lingvistika
|-
!linijka
| ravnalo || || lenjir || lenjir, linir
|-
!lipiec
|srpanj || juli, jul
|colspan="2"| jul, juli
|-
!listopad
|studeni
|colspan="3"|novembar
|-
!lodówka
|hladnjak, frižider
|colspan="3"|frižider
|-
! lotnisko
| aerodrom, zračna luka
|colspan="3"| aerodrom
|-
!lustro
|zrcalo, ogledalo
|colspan="3"|ogledalo
|-
!luty
|veljača
|colspan="3"|februar
|-
!łyżeczka
|žličica || kašikica || || kašičica
|-
!łyżka
|žlica || kašika || kašika, užica || kašika
|-
!masło
| maslac || maslac, puter || || maslac, puter
|-
!materac
|madrac, dušek || dušek || || dušek
|-
! marchew
| mrkva || mrkva || || šargarepa
|-
!marzec
|ožujak
|colspan="3"|mart
|-
!maj
|svibanj
|colspan="3"|maj
|-
!mechanik
|strojar, mehaničar
|colspan="3"|mehaničar
|-
!miednica (kość)
|zdjelnica || karlica || || karlica
|-
!muzyk
|glazbenik, muzičar
|colspan="3"|muzičar
|-
!muzyka
|glazba, muzika
|colspan="3"|muzika
|-
!na zewnątrz, na dwór
|van || napolje, van
|colspan="2"|napolje
|-
!na zewnątrz, na dworze
|vani || napolju, vani
|colspan="2"|napolju
|-
!nalewać
|točiti || sipati || || sipati
|-
!naród
|narod, puk, pučanstvo
|colspan="3"|narod
|-
!nauka
|znanost || nauka, znanost || || nauka
|-
!naukowiec
|znanstvenik, učenjak || naučnik, učenjak || || naučnik
|-
!ogród
|vrt || bašta, vrt || bašta || bašta
|-
!okulary
|naočale, očale || naočare, naočale || || naočare, naočari, đozluci, brile
|-
!opłata drogowa
| cestarina || cestarina, putarina
|colspan="2"| putarina
|-
!osoba
|osoba || osoba, lice || osoba || lice, osoba
|-
!paszport
|putovnica || pasoš || || pasoš
|-
!październik
|listopad
|colspan="3"|oktobar
|-
!pianino
|glasovir, klavir
|colspan="3"|klavir
|-
!pieprz
| papar || biber || || biber
|-
!piętro
|kat
|colspan="3"|sprat
|-
!piłka nożna
| nogomet || fudbal, nogomet || || fudbal
|-
!pleśń
|plijesan || plijesan, buđ, buđa || buđ || buđa, buđ, plesan
|-
!pociąg
| vlak
|colspan="3"| voz
|-
!półwysep
| poluotok || poluostrvo, poluotok
|colspan="2"|poluostrvo
|-
! pomarańcza
| naranča, pomoranča || naranča, pomorandža, narandža
|colspan="2"| narandža, pomorandža
|-
!pomidor
| rajčica, paradajz, pomidor || paradajz, rajčica || || paradajz, rajčica
|-
! powietrze
| zrak || vazduh, zrak || || vazduh
|-
! powietrzny
| zračni || vazdušni, zračni || || vazdušni
|-
!poziom
|razina
|colspan="3"|nivo
|-
!prześcieradło
|plahta || čaršaf, čaršav
|colspan="2"|čaršav
|-
!przycisk
| gumb || dugme || || dugme
|-
!przyjaciel
|prijatelj || prijatelj, drug
|colspan="2"|drug, prijatelj
|-
!przyjaciółka
|prijateljica || prijateljica, drugarica
|colspan="2"|drugarica, prijateljica
|-
!razem
|zajedno, skupa
|colspan="3"|zajedno
|-
!rekin
|morski pas || morski pas, ajkula
|colspan="2"|ajkula
|-
!rodzina
|obitelj || porodica || || porodica
|-
!rodzinny
|obiteljski || porodični || || porodični
|-
!ryż
| riža || riža, pirinač || pirinač, riža, oriz || pirinač
|-
!rzeźbiarz
|kipar || kipar, vajar || || vajar
|-
! samolot
| avion, zrakoplov
|colspan="3"| avion
|-
! sąsiad
| susjed
|colspan="2"|komšija, susjed
|komšija
|-
! sąsiadka
| susjeda
|colspan="2"|komšinica, susjeda
| komšinica
|-
! sekretarka
|colspan="2"| tajnica, sekretarica
|colspan="2"| sekretarica
|-
!sierpień
| kolovoz || august
|colspan="2"| avgust
|-
!spodnie
|hlače || pantalone, hlače || || pantalone
|-
!stacja radiowa
|radio postaja
|colspan="3"|radio stanica
|-
!stolarz
| stolar || stolar, tesar || || tesar, stolar
|-
!stryj (brat ojca)
|stric || amidža, stric
|colspan="2"|stric
|-
!stryjenka (żona brat ojca)
|strina || amidžinica, strina
|colspan="2"|strina
|-
!styczeń
|siječanj
|colspan="3"|januar
|-
!śruba
|vijak, šaraf || vijak, zavrtanj, šaraf || || šraf, vijak, zavrtanj
|-
! śrubokręt
| odvijač, šarafciger || odvijač, odvrtač, šrafciger, šarafciger
|colspan="2"| odvijač, odvrtač, odvrtka, šrafciger
|-
!sufit
|strop
|colspan="3"|plafon
|-
!sufitowy
|stropni
|colspan="3"|plafonski
|-
!szczur
| štakor || pacov || || pacov
|-
!sztuka (element)
|komad || komad, parče || parče || komad, parče
|-
!tablica szkolna
|školska ploča || školska tabla || || školska tabla
|-
!teatr
|kazalište
|colspan="3"| pozorište
|-
!transport
|promet || saobraćaj || || saobraćaj
|-
! tulipan
| tulipan || tulipan, lala
|colspan="2"| lala, tulipan
|-
!tydzień
|tjedan || sedmica, nedjelja, hefta || sedmica, neđelja || sedmica, nedelja
|-
!tygodniowy
|tjedni || sedmični, nedjeljni || sedmični, neđeljni || sedmični, nedeljni
|-
!tysiąc
| tisuća
|colspan="3"| hiljada
|-
!uniwersytet
|sveučilište
|colspan="3"|univerzitet
|-
!uniwersytecki
|sveučilišni
|colspan="3"|univerzitetski
|-
!użycie
|uporaba, upotreba
|colspan="3"|upotreba
|-
!warunek
|uvjet || uvjet, uslov || || uslov
|-
!wiek (sto lat)
| stoljeće || stoljeće, vijek || vijek, stoljeće || vek, stoleće
|-
!własny
|vlastit
|colspan="3"|sopstven
|-
!wrzesień
|rujan
|colspan="3"|septembar
|-
!Wszechświat
| Svemir || Svemir, Vasiona || || Svemir, Vasiona
|-
!wuj (brat matki)
|ujak || daidža, ujak
|colspan="2"|ujak
|-
!wujenka (żona brata matki)
|ujna || daidžinica, ujna
|colspan="2"|ujna
|-
!wybacz
|oprosti || izvini || izvini, oprosti || izvini
|-
!wyspa
| otok || ostrvo, otok
|colspan="2"|ostrvo
|-
! zagranica
|inozemstvo || inozemstvo, inostranstvo || || inostranstvo
|-
!zeszyt
|bilježnica, teka || teka || || sveska, teka
|-
!zupa
|juha || supa || || supa
|}

=== Różnice w adaptacji grekolatynizmów ===
Wyrazy pochodzące z greki, łaciny, a poprzez grekę także z hebrajskiego, były odmiennie adaptowane w obszarze wpływu rzymskiego katolicyzmu i bizantyjskiego prawosławia, najbardziej znaczące są różnice w adaptacji łacińskiego ''ch'' (''k'' lub ''h'') oraz greckiego przydechu ''h'' (''h'' lub zero) i ''β'' (''b'' lub ''v''). Różnie adaptowano też końcówki, takie jak łac. -''ium'' (-''ij'' lub -''ijum'') czy greckie -''oν'' (-''on'' lub zero).

{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Abraham
|Abraham ||
|colspan="2"|Avram
|-
!akwarium
|colspan="2"|akvarij
|colspan="2"|akvarijum
|-
!alchemia
|alkemija || || || alhemija
|-
!aluminium
|colspan="2"|aluminij
|colspan="2"|aluminijum
|-
!Ateny
|Atena
|colspan="3"|Atina
|-
!Babilon
|colspan="2"|Babilon
|colspan="2"|Vavilon
|-
!balsamować
|balzamirati || || || balsamovati
|-
!Bizancjum
|Bizant || Vizant, Bizant || Vizantija || Vizant
|-
!chemia
|kemija
|colspan="3"| hemija
|-
!chirurg
|kirurg
|colspan="3"|hirurg
|-
!chlor
|klor
|colspan="3"|hlor
|-
!chór
|kor
|colspan="3"|hor
|-
!chrystianizować
|kristijanizirati || || || hristijanizirati
|-
!Chrystus
|Krist || Hrist, Krist
|colspan="2"|Hrist, Hristos
|-
!chrześcijanin
|kršćanin || hrišćanin, kršćanin
|colspan="2"|hrišćanin
|-
!chrześcijaństwo
| kršćanstvo || hrišćanstvo, kršćanstvo
|colspan="2"|hrišćanstvo
|-
!Cypr
|Cipar
|colspan="3"|Kipar
|-
!demokracja
|demokracija
|demokracija, -tija
|colspan="2"| demokratija
|-
!Europa
|Europa
|colspan="3"|Evropa
|-
!historia
|colspan="2"|historija
|colspan="2"|istorija
|-
!Jerozolima
|Jeruzalem || Jerusalem || || Jerusalim
|-
!kosmos
| kozmos|| kosmos, kozmos
|colspan="2"|kosmos
|-
!kronika
|kronika
|colspan="3"| hronika
|-
!kryterium
|kriterij || kriterij, kriterijum
|colspan="2"|kriterijum
|-
! krzyż
| križ || križ, krst
|colspan="2"| krst
|-
!laboratorium
|laboratorij
|colspan="3"|laboratorija
|-
!labirynt
|labirint ||
|colspan="2"|lavirint
|-
!Liban
| Libanon || Liban, Libanon || || Liban
|-
!schemat
|shema, šema|| shema
|colspan="2"|šema, shema
|-
!terytorium
|teritorij
|colspan="3"|teritorija
|}

=== Różnice w adaptacji pożyczek zachodnich ===
Równie często spotyka się różnice w adaptacji pożyczek z języków zachodnioeuropejskich, w szczególności z języka francuzkiego i niemieckiego, rzadziej angielskiego i włoskiego. Sprowadzają się one najczęściej do różnego traktowania ''s'' (jako ''s'' lub ''z'') oraz ''c'' (jako ''c'' lub ''s'') lub do widocznego odmiennego źródła pożyczki.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!certyfikat
|colspan="2"|certifikat
|colspan="2"|sertifikat, certifikat
|-
!finanse
|financije
|colspan="3"|finansije
|-
!finansować
|financirati || || || finansirati
|-
!litewski
|litavski
|colspan="3"|litvanski
|-
!Litwa
|Litva
|colspan="3"|Litvanija
|-
!łotewski
|latvijski, letonski || latvijski || || letonski
|-
!Łotwa
|colspan="2"|Latvija, Letonija
| || Letonija
|-
!sport
|šport, sport
|colspan="3"|sport
|-
!szpinak
|špinat||špinat, spanać
|colspan="2"|spanać
|}

=== Cerkiewizmy ===
Szereg różnic między standardami wynika z obecności cerkiewizmów (głównie z cerkiewnosłowiańskiego redakcji ruskiej), które wbrew pozorom nie zawsze pojawiają się w odmianach wzchodnich – często to standard chorwacki wyróżnia się fonetycznym cerkiewizmem
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
! dokładny
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!gmina
|općina || općina, opština
|colspan="2"| opština
|-
!gorzki
|colspan="2"|gorak
| gorak, grk || gorak
|-
!kropka
|točka
|colspan="3"|tačka
|-
!ksiądz (kapłan dowolnego wyznania)
| svećenik || svećenik (kat.), sveštenik (praw.) || svještenik || sveštenik
|-
! ogólnie, w ogóle
| općenito, uopće
|colspan="3"| uopšte
|-
! ogólny
| opći
|colspan="3"|opšti
|-
! prawidłowy
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!Słowianin
|colspan="2"|Slaven
|colspan="2"|Sloven
|-
!słowiański
|colspan="2"|slavenski
|colspan="2"|slovenski
|}

=== Wygłosowe -''r''===
Do charakterystycznych różnic między obszarami zachodnim i wzchodnim należy zachowanie na zachodzie wygłosowego -''r'' w bardzo ograniczonym zakresie leksemów. W przypadku ''večer'' / ''veče'' zanik wygłosowej spółgłoski dodatkowo spowodował różnicę w rodzaju (żeński / nijaki) oraz odmienie (żeńska na spółgłoskę / nijaka z tematem ''večer''-).
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!dobry wieczór
|dobra večer
|colspan="3"|dobro veče
|-
!przedwczoraj
| prekjučer || prekjučer, prekjuče
|colspan="2"| prekjuče
|-
! także
| također || također, takođe
|colspan="2"| takođe
|-
!wczoraj
| jučer || jučer, juče
|colspan="2"| juče
|-
!wieczorem
| navečer || naveče || uveče, naveče || uveče
|-
!wieczór
|večer
|colspan="3"|veče
|-
!Wigilia Bożego Narodzenia
| Badnja večer
|colspan="3"|Badnje veče
|}

=== Wygłosowe -''l'' ===
Na większości obszaru sztokawskiego niemal bezwyjątkowo zanikło -''l'' zamykające sylabę i na ogół przechodziło w -''o''. W przypadku wygłosu wielu rzeczowników (i, rzadziej, przymiotników) w standardzie chorwackim (i częściowo czarnogórskim) doszło do wyrównania odmiany i przywrócenia -''l'' w mianowniku. Z drugiej strony w pozostałych standardach istniała tendencja do przejścia -''l'' w -''o'' także w wyrazach obcych, co tworzy niekiedy dublety.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!biały
|colspan="2"|bijel, bio
|bijel
|beo
|-
!ciepły
|colspan="2"|topao
|topal, topao
| topao
|-
!diabeł
|đavao, đavo, đavol || || || đavo, đavol
|-
!oddział, sekcja
|razdio, razdjel
|colspan="2"|razdio
|razdeo
|-
!podły
|colspan="2"|podao
|podal, podao
|podao
|-
!sokół
|sokol
|colspan="3"|sokô
|-
!sól
|sol
|colspan="3"|sô
|-
!stół
|stol
|colspan="3"|stô
|-
!śmiały
|colspan="2"|smio
|smjel, smio
|smeo
|-
!wół
|vol
|colspan="3"|vô
|}

=== Różnica w zachowaniu ''h'' ===
Większość gwar sztokawskich nie posiada fonemu /x/, dlatego wiele słów pozbawionych tej głoski przenikało do standardów literackich, co najbardziej objawia się w standardzie serbskim i czarnogórskim (gdzie zanika ona bez śladu lub jest zastępowana, najczęściej przez ''v'' i ''j''), a najmniej w chorwackim i bośniackim (gdzie jest zatrzymywana jako ''h''). W tych ostatnich dochodzi w wielu leksemach do pojawienia się wtórnego, hiperpoprawnego ''h'' i te wyrazy również zostały tutaj zebrane.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!głuchota
|colspan="2"|gluhoća
|colspan="2"|gluvoća
|-
!głuchy
|colspan="2"|gluh
|colspan="2"|gluv
|-
!godzina, zegar
|sat || sat, sahat || || sat
|-
!gotować
|colspan="2"|kuhati
|colspan="2"|kuvati
|-
! kawa
| kava || kahva, kafa || kafa, kava || kafa
|-
!kawiarnia
|kavana || kafana || kafana, kavana || kafana
|-
!kokon
|colspan="2"|čahura
|čaura, čahura || čaura
|-
!lekki
|lak, lagan ||lahak, lak, lagan
|colspan="2"|lak, lagan
|-
!miękki
|mek ||mehak, mek
|colspan="2"|mek
|-
! mucha
|colspan="2"|muha
|colspan="2"|muva
|-
!synowa
|snaha || || || snaja
|-
!rdza
|colspan="2"|hrđa
|colspan="2"|rđa
|-
! tytoń
|colspan="2"|duhan
|colspan="2"|duvan
|-
! ucho
|colspan="2"|uho
|colspan="2"|uvo, uho
|-
!wada
|mana||mahana, mana
|colspan="2"|mana
|-
!wdowa
|udovica, udova || udovica, hudova
|colspan="2"|udovica, udova
|-
!wdowiec
|udovac || udovac, hudovac
|colspan="2"|udovac
|-
!zapaśnik
|colspan="2"|hrvač, rvač
|colspan="2"|rvač
|-
!ziewać
|zijevati || zijehati, zijevati || zijevati|| zevati
|}

=== Zmiany w bezokoliczniku ===
Na skutek wpływu odmiany na -''im'' i jekawizmu, niektóre czasowniki zmieniły bezokolicznik z -''jeti'' na -''iti''.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!nienawidzić
|mrziti || || mrzeti
|-
!siedzieć
|sjediti, sjedjeti || || śeđeti || sedeti
|}

=== Różnica w bezokoliczniku ===
Znacząca grupa zapożyczonych czasowników w standardzie chorwackim kończy się na -''irati'', a w serbskim na -''ovati'', -''isati'', -''irati'', przy czym dokładne brzmienie sufiksu jest trudne do przewidzenia i wynika na ogół z drogi i czasu zapożyczenia.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!balsamować
|balzamirati || || || balsamovati
|-
!dezynfekować
|dezinficirati || || || dezinfikovati, -irati
|-
!dyskredytować
|diskreditirati || || || diskreditovati, -irati
|-
!dyskryminować
|diskriminirati || || || diskriminisati
|-
!dyskutować
|diskutirati || diskutovati || || diskutovati
|-
!dyskwalifikować
|diskvalificirati || || || diskvalifikovati
|-
!fotografować
|fotografirati || || || fotografisati, -irati
|-
!improwizować
|improvizirati || improvizovati || || improvizovati
|-
!interesować
|interesirati || interesovati, interesirati || || interesovati
|-
!komplikować
|komplicirati || komplikovati || || komplikovati
|-
!konstruować
|konstruirati || konstruirati, konstruisati || || konstruisati
|-
!nalegać
|inzistirati || insistirati || || insistirati
|-
!organizować
|organizirati || organizirati, organizovati || || organizovati
|-
!symbolizować
|simbolizirati || simbolizovati || || simbolizovati
|}

=== Różnice w rodzaju ===
Między standardami, a często nawet wewnątrz standardów występują wahania rodzaju rzeczowników, najczęściej tyczy się to pożyczek greckołacińskich i wahania występują między rodzajem męzkim (typowym dla chorwackiego) i żeńskim (typowym dla serbskiego).
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!architekt
|arhitekt
|colspan="3"|arhitekta
|-
!ateista
|ateist || ateist, ateista
|colspan="2"|ateista
|-
! grypa
|colspan="3"|gripa
| grip
|-
!kilo
|kila || kilo || || kilo
|-
!kometa
|komet
|colspan="3"|kometa
|-
!minuta
|minuta
|colspan="3"|minut, minuta
|-
!planeta
|planet
|colspan="3"|planeta
|-
!sekunda
|sekunda || || || sekund, sekunda
|-
!turysta
| turist || || || turista, turist
|}

=== Różnice w wokalizmie ===
Często różnica w brzmieniu pożyczek sprowadza się do różnicy w wokalizmie – najczęstszym przykładem jest ''u'' przed spółgłoskami nosowymi w standardzie chorwackim odpowiadające serbskiemu ''o'', ale pojawiają się i inne różnice, najczęściej wynikające z różnych źródeł zapożyczeń.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!aktualny
|aktualan || || aktuelan, aktualan|| aktuelan
|-
! Armenia
| Armenija || Armenija, Jermenija, Ermenija || Jermenija || Jermenija, Armenija
|-
!bagnet
|bajunet (-a) || || || bajonet (-a)
|-
!baron
|barun || baron || || baron
|-
!giełda
|burza
|colspan="3"| berza
|-
! milion
| milijun
|colspan="3"|milion
|-
!pączek
|krafna || || ||krofna
|-

!talerz
| tanjur
|colspan="3"| tanjir
|-
! ziemniak
| krumpir
|colspan="3"| krompir
|}

=== Podobne leksemy ===
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Afganistan
|colspan="2"|Afganistan
|colspan="2"|Avganistan
|-
! akcent (sposób mowy)
| akcent || akcent, akcenat || akcenat || akcenat
|-
! akceptować
| prihvaćati || prihvatati || prihvaćati, prihvatati || prihvatati
|-
!Amazonia
|Amazona
|colspan="3"|Amazonija
|-
!Australijczyk
| Australac
|colspan="3"|Australijanac
|-
!Australijka
| Australka
|colspan="3"|Australijanka
|-
!autobusowy
|autobusni ||autobuski || || autobuski
|-
!autorka
|autorica ||
|colspan="2"|autorka
|-
!autostrada
|autocesta || || || autoput
|-
!beczka
|bačva || || || bure
|-
!biegunka
|proljev || proljev, proliv || || proliv
|-
!bokser
|boksač
|colspan="3"|bokser
|-
! budzik
| budilica || budilnik, budionik || budilnik || budilnik, budionik
|-
!ciotek (mąż siostry ojca lub siostry matki)
| tetak || tetak, teča || tetak || tetak, teča
|-
!co
|što
|colspan="3"|šta
|-
!córka
|colspan="2"| kćerka, kći
|kćerka, ćerka || ćerka, kći
|-
!czaszka
|lubanja || lobanja || || lobanja
|-
!częściowy
|djelomičan
|colspan="2"|djelimičan
|delimičan
|-
!czytelnik
| čitatelj, čitalac || čitalac, čitatelj
|colspan="2"|čitalac
|-
!deser
|slastica || poslastica || || poslastica
|-
!dwieście
| dvjesto || dvjesta, dvjesto ||dvjesta || dvesta
|-
!dziękuję bardzo
|hvala lijepa, lijepo || hvala lijepo || || hvala lepo
|-
!Hiszpania
|Španjolska || Španija, Španjolska
|colspan="2"|Španija
|-
!Hiszpanin
|Španjolac
|colspan="3"|Španac
|-
!Hiszpanka
|Španjolka
|colspan="3"| Špankinja
|-
! hodowca
| odgajatelj || || || odgajivač
|-
!jagnię
| janje
|colspan="3"|jagnje
|-
!jej
|njezin, njen
|colspan="3"|njen
|-
!jest (akcentowane)
|jest || jeste || || jeste
|-
! językowy
| jezični || || jezički, jezični || jezički
|-
! jutro
|colspan="2"|sutra
|śutra || sutra
|-
!kierownik
|upravitelj, upravnik
|colspan="3"|upravnik
|-
!klatka
|kavez||kafez, kavez
|colspan="2"|kavez
|-
! klej
| ljepilo || ljepilo, ljepak, lijepak || lijepak, ljepilo || lepak
|-
!koleżanka
|kolegica || koleginica, kolegica || || koleginica
|-
!kto
|tko
|colspan="3"|ko
|-
!lekarka
|liječnica
|colspan="2|ljekarka
|lekarka
|-
!lekarz
|liječnik
|colspan="2|ljekar
|lekar
|-
!miedziany
|bakreni || || || bakarni, bakreni
|-
!naczynia
|posuđe || posuđe || || sudovi, posuđe
|-
!Narody Zjednoczone
|colspan="2"|Ujedinjeni Narodi
|colspan="2"| Ujedinjene Nacije
|-
!obowiązek
| obveza, obaveza
|colspan="3"|obaveza
|-
!orzech laskowy
|lješnjak || || || lešnik, lešnjak
|-
! płaca
| plaća || plaća, plata
|colspan="2"| plata
|-
!połowa
|polovica
|colspan="3"|polovina
|-
!porównanie
|usporedba
|colspan="3"| poređenje
|-
!prawdopodobny
|vjerojatan
|colspan="2"|vjerovatan
|verovatan
|-
!promień (światła)
|zraka||zrak|| || zrak
|-
!ratować
|spašavati || spasavati || spašavati || spasavati
|-
!Rumun
|Rumunj
|colspan="3"|Rumun
|-
!Rumunia
|Rumunjska
|colspan="3"|Rumunija
|-
!samoobsługa
|colspan="3"|samoposluga
| samousluga
|-
!sekunda
|colspan="2"|sekunda
|colspan="2"|sekund, sekunda
|-
!sędzia
|sudac || sudija, sudac
|colspan="2"|sudija
|-
!słoweński
|slovenski || slovenački || || slovenački
|-
!smak
|okus (smak potrawy), ukus (gust) || okus, ukus || || ukus
|-
!spis
|popis, spisak
|colspan="3"|spisak
|-
!sportowiec
|sportaš
|colspan="3"|sportista
|-
!studentka
|studentica || studentkinja, studentica
|colspan="2"|studentkinja
|-
!szczęśliwy
| sretan
|colspan="2"| sretan, srećan || srećan
|-
!tenisista
|tenisač
|colspan="3"|teniser
|-
!tłumacz
|prevoditelj
|colspan="3"|prevodilac
|-
!trzysta
| tristo || trista
|colspan="2"|trista
|-
!używanie, użycie
|colspan="2"|korištenje
|colspan="2"| korišćenje
|-
!w ciągu
|tijekom
|colspan="3"|tokom
|-
!w związku z
|u svezi s || u vezi sa || || u vezi sa
|-
! węgiel
| ugljen
|colspan="3"| ugalj
|-
!widz
|gledatelj
|colspan="3"|gledalac
|-
!wiosenny
| proljetni
|colspan="2"| proljetni, proljećni || prolećni
|-
!Włoch
|Talijan || Italijan || Talijan, Italijan || Italijan
|-
!Włochy
|Italija, Talijanska
|colspan="3"|Italija
|-
!współczesny
|suvremen
|colspan="3"| savremen
|-
!wynająć
|unajmiti
|colspan="3"|iznajmiti
|-
!zabójca
|ubojica
|colspan="3"|ubica
|-
!zabójstwo
|ubojstvo
|colspan="3"|ubistvo
|-
! zachwycać się
| zadivljavati se || zadivljivati se || || zadivljivati se
|-
!zadanie
|colspan="2"| zadaća || || zadatak
|-
!zbieg okoliczności
|stjecaj || stjecaj, sticaj || || sticaj
|-
!znów
|ponovno, ponovo
|colspan="3"|ponovo
|-
!związek, relacja, kontakt
|sveza, veza || veza || || veza
|-
!zwyczajny
|colspan="2"| redovit, redovan
|colspan="2"|redovan
|}

== Dawny jać ==
=== Ogólne zasady ===
Dialekty sztokawskie można podzielić na trzy grupy pod względem realizacji prasłowiańskiego fonemu *ě (jać): ekawskie (e), (i)jekawskie (je/ije) i ikawskie (i). Na dwóch pierwszych wymowach oparto standardy literackie, z czego standardy chorwacki, bośniacki i czarnogórski dopuszczają wyłącznie wymowę (i)jekawską, a standard serbski dopuszcza wymowę ekawską i jekawską jako równoprawne (choć dominuje ekawska).

* Ekawskiemu długiemu '''ē''', które pochodzi z długiego jacia, odpowiada jekawskie '''ije''' (dwie sylaby, obie krótkie), np.:

''cvēt, rēč, dvē, snēg, bēda'' | ''cvijet, riječ, dvije, snijeg, bijeda''

* Ekawskiemu krótkiemu '''e''', które pochodzi z krótkiego jacia, odpowiada jekawskie '''je''', np.:

''mera, pesma, sesti, lepo, koleno, nega'' || ''mjera, pjesma, sjesti, ljepo, koljeno, njega''

W formach jekawskich -nj- i -lj- oznaczają jeden dźwięk. W standardach bośniackim, chorwackim i serbskim grupy -tj-, -dj-, -sj-, -zj- oznaczają dwa dźwięki, natomiast w standardzie czarnogórskim odpowiadają im głoski -ć-, -đ-, -ś-, -ź-, np.
''ćešiti, đevojka, śesti, źenica'' | ''tješiti, djevojka, sjesti, zjenica''

W standardzie czarnogórskim -ć- może także odpowiadać jekawskiemu ''-cj-'', np. ''ćedilo'' | ''cjedilo''.

* Ekawskiemu długiemu '''ē''' odpowiada jekawskie '''jē''' w przypadkach, kiedy doszło do wzdłużenia:

- w dopełniaczu liczby mnogiej:
''vērā, dēlā, zamēnā, kolēnā, medvēdā, rascēpā'' | ''vjērā, djēlā, zamjēnā, koljēnā, medvjēdā, rascjēpā''

- przed grupą spółgłosek, z czego najczęściej na pierwszym miejscu jest sonant (n, l, lj, r, v):

''sēnka, kolēnce, odēljci, nedēljni'' | ''sjēnka, koljēnce, odjēljni, nedjēljni'' (<sjen, koljeno, odjeljak, nedjelja)

- w zdrobnieniach:
''dēva, dēdo, Lēpa'' | ''djēva, djēdo, Ljēpa'' (<djevojka, djed, Ljeposava)

- w iteratywach (głównie pochodnych od ''m(j)esto, m(j)era, s(j)esti''):
''namēštati, zamērati, presēdati'' | ''namjēštati, zamjērati, presjēdati'' (<namjestiti, zamjeriti, presjesti)
* Ekawskiemu krótkiemu '''e''' odpowiada jekawskie '''i''':

- przed '''j''':

''vejati, grejati, razumeju, dveju, obeju'' | ''vijati, grijati, razumiju, dviju, obiju''

- przed '''o''' powstałym z '''l''' w wygłosie słowa lub sylaby:

''video, deo, želeo, dospeo, hteo, ceo'' | ''vidio, dio, želio, dospio, htio, cio''

- przed '''lj''' w słowie ''beleg | biljeg'' i pochodnych od niego:

''beleg, beleška, beležnik, zabeležiti'' | ''biljeg, bilješka, bilježnik, zabilježiti''

- w sylabach, w których '''r''' występuje po spółgłosce neutralizowana jest różnica pomiędzy wymową ekawską i jekawską, np.:

''breza, bregovi, vremena (vreme | vrijeme), vrednoća, greška, dremljiv, povreda, trešnja, crepovi (crep | crijep)'' itd..

Standard chorwacki i bośniacki dopuszcza połączenie '''rje''' po spółgłosce, gdy jest ono w odmianie wymienialne z '''rije''', np. ''vrijeme-vremena/vrjemena, crijep-crepovi/crjepovi''.

Od tej reguły istnieją dwa rodzaje wyjątków: wymowa jekawska ma '''je''' jeśli '''r''' nie jest poprzedzone spółgłoską, np.:

''goreti, rečnik, rečica, korenčić, rešavati'' | ''gorjeti, rječnik, rječica, korjenčić, rješavati'',

jedynie leksemy ''gore, rezati, repa'' mają jednakowe formy w ekawicy i jekawicy. Oprócz tego w Czarnogórze konsekwentnie spotykane są (w standardzie serbskim i czarnogórskim) formy ekawskie: ''goreti, gorenje, rečnik, rečit, rečica, rešavati, proređivati, korenčić, starešina''.

Drugim wyjątkiem są leksemy, gdzie spółgłoska przed '''r''' je odczuwana jako leżąca za granicą złożenia, wtedy istnieją dublety:

''razređivati, razrešenje'' | ''razređivati/razrjeđivati, razrešenje/razrješenje''

=== Spis rdzeni ===
Wyrazy są posortowane według rdzeni, słowa podane są z lewej w jekawicy a z prawej w ekawicy, odwrotnie niż powyżej.
* '''běg-'''
bijeg, bjegati, bjegunac, bježati, pobjeći| beg, begati, begunac, bežati, pobeći
* '''běl-'''
bio, bijeli, bijeliti | beo, beli, beliti
* '''cěl-'''
cio, cijeli, cjelina | ceo, celi, celina
* '''cěn-'''
cijena, cijeniti | cena, ceniti
* '''cěv-'''
cijev, cjevanica, cjevčica, cjevovod | cev, cevanica, cevčica, cevovod
* '''děv-'''
djevojka, djevojčica, djevica, djeva | devojka, devojčica, devica, deva
* '''koren-'''
korijen, korijenje | koren, korenje
* '''lěk-'''
liječnik, lijek, ljekar, ljekarna | lečnik, lek, lekar, lekarna
* '''lět-'''
ljeto, ljetni, ljetos, proljeće | leto, letni, letos, proleće
* '''něm-'''
Njemačka, Njemac, Njemica, njemački | Nemačka, Nemac, Nemica, nemački
* '''pěv-'''
pjevati, pjevač | pevati, pevač
* '''rěd-'''
rijedak, rijetki, rijeđi | redak, retki, ređi
* '''rěk-'''
rijeka, riječni | reka, rečni
* '''sněg-'''
snijeg | sneg
* '''serd-'''
srijeda | sreda
* '''svět-'''
svijet, svjetski | svet, svetski
* '''věk-'''
vijek, vječan, vječno, uvijek | vek, večan, večno, uvek
* '''věn-'''
vjenčanje | venčanje
* '''verm-'''
vrijeme | vreme
* '''zvězd-'''
zvijezda, zvjezdan | zvezda, zvezdan

===Ekawizmy ===
Istnieje pewna grupa słów, w której również w wymowie jekawskiej dawny jać wymawiany i zapisywany jest jak w ekawicy. Są to głównie wyrazy z rdzeniem ''sled''-: ''sledeći'', ''poslednji'', ''usled'', ''naslednik'', ''nasleđe'', ''sledbenik'', ''redosled'', obecne w odmianie czarnogórskiej, jednak uznane za nienormatywne i zamiast nich norma nakazuje ''sljedeći'', ''posljednji'', ''usljed'', ''nasljednik'', ''nasljeđe'', ''sljedbenik'', ''redosljed''.

===Ikawizmy===
Dużo liczniejszą grupą są ikawizmy, należą do nich między innymi ''ni''- w negacji czasownika ''jesam'': ''nisam'', ''nisi'', ''nije'', … oraz końcówki -''ih'', -''im[a]'' w liczbie mnogiej odmiany zaimkowo-przymiotnikowej. Te ikawizmy są jedyną akceptowalną normą w standardach chorwackim, bośniackim i serbskim, jednak czarnogórski akceptuje jedynie jekawskie formy ''nijesam'', ''nijesi'', ''nije'', …, zaś końcówki -''ih'', -''im[a]'' wprawdzie akceptuje i uznaje za przeważające, jednak akceptuje również dłuższe -''ijeh'', -''ijem[a]''.

== Opis różnic gramatycznych i ortograficznych ==
=== Ortografia ===
==== pisownia czasownika posiłkowego ''ću'', ''ćeš'', ''će'', … ====
Pisownia chorwacka preferuje rozdzielną pisownię negacji: ''ne ću'', ''ne ćeš'', ''ne će'', …, choć dopuszczalna jest pisownia łączna. W pozostałych standardach dopuszczalna jest wyłącznie pisownia łączna.

Pisownia chorwacka dopuszcza wyłącznie rozdzielną pisownię czasu przyszłego I, np. ''bit ću'', ''radit ćeš'', ''jest ćeš'' itd., pisownię rozdzielną preferuje również standard bośniacki, choć dopuszcza łączną. Standard czarnogórski uznaje pisownię rozdzielną za cechę mowy Boki Kotorskiej, ale zaznacza, że takie użycie jest rzadkie i preferuje pisownię łączną. Standard serbski dopuszcza wyłącznie pisownię łączną, np. ''biću'', ''radićeš'', ''ješće''. Wszystkie standardy uznają wyłącznie pisownię rozdzielną w przypadku bezokoliczników na -''ći'': ''peći ću'', ''ići ćeš''.

==== pisownia grup -''tc''- ====
Standard chorwacki liczbę mnogą od wyrazów typu ''zadatak'', ''otac'' pozwala zapisywać zarówno morfologicznie ''zadatci'', ''otci'', jak i fonologicznie ''zadaci'', ''oci'' i temat ten od wielu lat jest przedmiotem sporu normatywistów. Pozostałe odmiany dopuszczają wyłącznie pisownię fonologiczną.

==== pisownia wyrazów obcych ====
Pisownia chorwacka i bośniacka radzi wszystkie nieprzyswojone nazwy własne (toponimy i antroponimy) zapisywać zgodnie z zapisem w języku źródłowym, podczas gdy norma serbska i czarnogórska nakazuje przyswajać je fonetycznie, niezależnie od alfabetu, którego się używa. Norma bośniacka każe przyswajać obce nazwy własne, gdy pisze się cyrylicą, jednak w praktyce ten alfabet jest nieużywany.

=== Gramatyka ===
* liczebniki zbiorowe 4-10:
W standardzie chorwackim mamy -ero: ''četvero, petero, šestero, sedmero, osmero, devetero, desetero''. W pozostałych standardach mamy -oro: ''četvoro, petoro, šestoro, sedmoro, osmoro, devetoro, desetoro''. Liczebniki zbiorowe określające grupy mężczyzn we wszystkich standardach kończą się na -orica: ''četvorica, petorica'' itd..

== Źródła ==
Za źródła normatywistyczne posłużyły następujące materjała:
* do standard chorwackiego:

* do standardu bośniackiego
[[http://bih.fi/pub/pdf/Pravopis_bosanskog_jezika.pdf Pravopis bosanskog jezika]]

* do standardu czarnogórskiego
[[https://gimnazijadg.files.wordpress.com/2012/03/pravopis-crnogorskoga-jezika.pdf Pravopis crnogorskoga jezika]]

* do standardu serbskiego

Słownik różnicowy języka serbskochorwackiego

2023-04-02T10:52:08Z

Siemoród: /* Wygłosowe -r */

Niniejszy artykuł ma za zadanie zebrać wszelkie różnice leksykalne, w mniejszym stopniu ortograficzne i gramatyczne, między czterema odmianami policentrycznego języka serbskochorwackiego – chorwackim, bośniackim, czarnogórski i serbskim.

Z uwagi na nizki stopień elaboracji standardów bośniackiego i czarnogórskiego należy z ostrożnością podchodzić do wypisywanych tutaj leksemów bośniackich i czarnogórskich, gdyż mogą one nie odzwierciedlać najnowszych tendencji normatywistycznych lub też rzeczywistego użycia.

== Różnice słownikowe ==
Terminy chorwackie, bośniackie i czarnogórskie podane są w jekawicy, terminy serbskie zaś w ekawicy, choć jekawica jest normatywnie odmianą równoważną ekawicy. Dla przejrzystości wszystkie leksemy zapisano w standardowej łacince.

Jeśli wymienionych jest kilka leksemów, to z reguły są one używane w danym standardzie równie często, lub pierwszy z nich najczęściej. Często pierwsze słowo z wielu jest preferowane, a kolejne mają nacechowanie archaiczne lub gwarowe.

=== Całkowicie odmienne słowa ===
Najbardziej zauważalnym przypadkiem różnic międzystandardowych jest sytuacja, gdy w różnych standardach zostały ustalone słowa o różnym rodowodzie – najczęstsze sytuacje to konkurencja neologizmu z wyrazem obcym, rodzimego słowa z pożyczką (najczęściej turecką, rzadziej niemiecką, węgierską lub włoską) bądź słów rodzimych charakterystycznych dla różnych obszarów.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!adwokat
|odvjetnik
|colspan="3"|advokat
|-
!adwokatura
|odvjetništvo
|colspan="3"|advokatura
|-
!ambasada
|veleposlanstvo, ambasada
|colspan="3"|ambasada
|-
! azot
|colspan="2"|dušik, nitrogen
|colspan="2"|azot
|-
!babka
|baka || nena, baka, baba || baka, baba || baba (matka ojca), baka (matka matki)
|-
!biblioteka
|knjižnica, biblioteka
|colspan="3"|biblioteka
|-
!biedronka
| bubamara, božja ovčica ||
|colspan="2"|bubamara
|-
!biuro
|ured, biro, kancelarija || || || kancelarija, biro
|-
!brzuch
|trbuh || trbuh || || stomak, trbuh
|-
!chleb
| kruh || hljeb, kruh || hljeb || hleb
|-
!chwila
|trenutak
|colspan="3"|trenutak, momenat
|-
! cyna
| kositar, lim
|colspan="3"| kalaj
|-
!czerwiec
|lipanj|| juni, jun
|colspan="2"| jun, juni
|-
!cześć!
| bok, ciao || ćao || || ćao
|-
!czosnek
| češnjak || bijeli luk, češnjak || || beli luk
|-
!czynsz
|stanarina || stanarina, kirija
|colspan="2"|kirija, stanarina
|-
!dąb
| hrast, dub
|colspan="3"|hrast
|-
!do domu
|doma, kući
|colspan="3"|kući
|-
!dokąd
|kamo || || || gde, kud(a), kamo
|-
!droga
|cesta, put
|colspan="2"| put, cesta || put, drum
|-
!dworzec autobusowy
|autobusni kolodvor || autobuska/-sna stanica
|colspan="2"|autobusna stanica
|-
!dworzec kolejowy
|kolodvor
|colspan="2"|željeznička stanica
|železnička stanica
|-
!dywan
|tepih, sag ||tepih || tepih || tepih
|-
!dziadek
|djed || deda || đed, đedo || deda (ojciec ojca), deka (ojciec matki)
|-
! fabryka
| tvornica || fabrika, tvornica
|colspan="2"| fabrika
|-
!fala
| val || talas, val || val || talas
|-
!fasola
|grah, fažola || grah, pasulj || pasulj, fadžola || pasulj
|-
! firma
| tvrtka
|colspan="3"| firma
|-
! foka
| tuljan
|colspan="3"| foka
|-
!gaz
|plin, gas
|colspan="3"| gas
|-
!geografia
|geografija, zemljopis
|colspan="3"|geografija
|-
!geograficzny
|geografski, zemljopisni
|colspan="3"|geografski
|-
!godzina
|colspan="2"|sat || || sat, čas
|-
!grudzień
|prosinac
|colspan="3"|decembar
|-
! gwóźdź
| čavao || ekser || brokva || ekser
|-
! historja
| povijest, historija || historija, istorija
|colspan="2"| istorija
|-
!Holandia
|Nizozemska || Nizozemska, Holandija || Holandija || Holandija, Nizozemska
|-
!instrument muzyczny
|glazbalo, glazbeni instrument
|colspan="3"|muzički instrument
|-
!kapusta
|zelje, kupus || kupus || || kupus
|-
! kąt
| kut
|colspan="3"| ugao
|-
!kelner
|konobar ||konobar, kelner || || konobar, kelner
|-
!kino
|colspan="3"|kino
| bioskop
|-
!klawiatura
|tipkovnica || || || tastatura
|-
!koc
| pokrivač || deka, ćebe || || ćebe
|-
!kołdra
| poplun || jorgan || || jorgan
|-
!komórka (żywa)
|stanica || ćelija || || ćelija
|-
!kompozytor
|skladatelj, kompozitor || kompozitor || || kompozitor
|-
!komputer
|računalo, kompjutor || računar, kompjuter, računalo || kompjuter || računar, kompjuter
|-
!kręgosłup
|kralježnica, hrptenjača, kičma ||kičma || || kičma
|-
!którędy
|kamo, kojim putom, -em
|colspan="3"|kojim putem
|-
!kuchenka
|štednjak || štednjak, šporet || || šporet
|-
! kwiecień
| travanj
|colspan="3"| april
|-
!lekcja
|sat ||čas || || čas
|-
!lingwistyka
|jezikoslovlje, lingvistika
|colspan="3"|lingvistika
|-
!linijka
| ravnalo || || lenjir || lenjir, linir
|-
!lipiec
|srpanj || juli, jul
|colspan="2"| jul, juli
|-
!listopad
|studeni
|colspan="3"|novembar
|-
!lodówka
|hladnjak, frižider
|colspan="3"|frižider
|-
! lotnisko
| aerodrom, zračna luka
|colspan="3"| aerodrom
|-
!lustro
|zrcalo, ogledalo
|colspan="3"|ogledalo
|-
!luty
|veljača
|colspan="3"|februar
|-
!łyżeczka
|žličica || kašikica || || kašičica
|-
!łyżka
|žlica || kašika || kašika, užica || kašika
|-
!masło
| maslac || maslac, puter || || maslac, puter
|-
!materac
|madrac, dušek || dušek || || dušek
|-
! marchew
| mrkva || mrkva || || šargarepa
|-
!marzec
|ožujak
|colspan="3"|mart
|-
!maj
|svibanj
|colspan="3"|maj
|-
!mechanik
|strojar, mehaničar
|colspan="3"|mehaničar
|-
!miednica (kość)
|zdjelnica || karlica || || karlica
|-
!muzyk
|glazbenik, muzičar
|colspan="3"|muzičar
|-
!muzyka
|glazba, muzika
|colspan="3"|muzika
|-
!na zewnątrz, na dwór
|van || napolje, van
|colspan="2"|napolje
|-
!na zewnątrz, na dworze
|vani || napolju, vani
|colspan="2"|napolju
|-
!nalewać
|točiti || sipati || || sipati
|-
!naród
|narod, puk, pučanstvo
|colspan="3"|narod
|-
!nauka
|znanost || nauka, znanost || || nauka
|-
!naukowiec
|znanstvenik, učenjak || naučnik, učenjak || || naučnik
|-
!ogród
|vrt || bašta, vrt || bašta || bašta
|-
!okulary
|naočale, očale || naočare, naočale || || naočare, naočari, đozluci, brile
|-
!opłata drogowa
| cestarina || cestarina, putarina
|colspan="2"| putarina
|-
!osoba
|osoba || osoba, lice || osoba || lice, osoba
|-
!paszport
|putovnica || pasoš || || pasoš
|-
!październik
|listopad
|colspan="3"|oktobar
|-
!pianino
|glasovir, klavir
|colspan="3"|klavir
|-
!pieprz
| papar || biber || || biber
|-
!piętro
|kat
|colspan="3"|sprat
|-
!piłka nożna
| nogomet || fudbal, nogomet || || fudbal
|-
!pleśń
|plijesan || plijesan, buđ, buđa || buđ || buđa, buđ, plesan
|-
!pociąg
| vlak
|colspan="3"| voz
|-
!półwysep
| poluotok || poluostrvo, poluotok
|colspan="2"|poluostrvo
|-
! pomarańcza
| naranča, pomoranča || naranča, pomorandža, narandža
|colspan="2"| narandža, pomorandža
|-
!pomidor
| rajčica, paradajz, pomidor || paradajz, rajčica || || paradajz, rajčica
|-
! powietrze
| zrak || vazduh, zrak || || vazduh
|-
! powietrzny
| zračni || vazdušni, zračni || || vazdušni
|-
!poziom
|razina
|colspan="3"|nivo
|-
!prześcieradło
|plahta || čaršaf, čaršav
|colspan="2"|čaršav
|-
!przycisk
| gumb || dugme || || dugme
|-
!przyjaciel
|prijatelj || prijatelj, drug
|colspan="2"|drug, prijatelj
|-
!przyjaciółka
|prijateljica || prijateljica, drugarica
|colspan="2"|drugarica, prijateljica
|-
!razem
|zajedno, skupa
|colspan="3"|zajedno
|-
!rekin
|morski pas || morski pas, ajkula
|colspan="2"|ajkula
|-
!rodzina
|obitelj || porodica || || porodica
|-
!rodzinny
|obiteljski || porodični || || porodični
|-
!ryż
| riža || riža, pirinač || pirinač, riža, oriz || pirinač
|-
!rzeźbiarz
|kipar || kipar, vajar || || vajar
|-
! samolot
| avion, zrakoplov
|colspan="3"| avion
|-
! sąsiad
| susjed
|colspan="2"|komšija, susjed
|komšija
|-
! sąsiadka
| susjeda
|colspan="2"|komšinica, susjeda
| komšinica
|-
! sekretarka
|colspan="2"| tajnica, sekretarica
|colspan="2"| sekretarica
|-
!sierpień
| kolovoz || august
|colspan="2"| avgust
|-
!spodnie
|hlače || pantalone, hlače || || pantalone
|-
!stacja radiowa
|radio postaja
|colspan="3"|radio stanica
|-
!stolarz
| stolar || stolar, tesar || || tesar, stolar
|-
!stryj (brat ojca)
|stric || amidža, stric
|colspan="2"|stric
|-
!stryjenka (żona brat ojca)
|strina || amidžinica, strina
|colspan="2"|strina
|-
!styczeń
|siječanj
|colspan="3"|januar
|-
!śruba
|vijak, šaraf || vijak, zavrtanj, šaraf || || šraf, vijak, zavrtanj
|-
! śrubokręt
| odvijač, šarafciger || odvijač, odvrtač, šrafciger, šarafciger
|colspan="2"| odvijač, odvrtač, odvrtka, šrafciger
|-
!sufit
|strop
|colspan="3"|plafon
|-
!sufitowy
|stropni
|colspan="3"|plafonski
|-
!szczur
| štakor || pacov || || pacov
|-
!sztuka (element)
|komad || komad, parče || parče || komad, parče
|-
!tablica szkolna
|školska ploča || školska tabla || || školska tabla
|-
!teatr
|kazalište
|colspan="3"| pozorište
|-
!transport
|promet || saobraćaj || || saobraćaj
|-
! tulipan
| tulipan || tulipan, lala
|colspan="2"| lala, tulipan
|-
!tydzień
|tjedan || sedmica, nedjelja, hefta || sedmica, neđelja || sedmica, nedelja
|-
!tygodniowy
|tjedni || sedmični, nedjeljni || sedmični, neđeljni || sedmični, nedeljni
|-
!tysiąc
| tisuća
|colspan="3"| hiljada
|-
!uniwersytet
|sveučilište
|colspan="3"|univerzitet
|-
!uniwersytecki
|sveučilišni
|colspan="3"|univerzitetski
|-
!użycie
|uporaba, upotreba
|colspan="3"|upotreba
|-
!warunek
|uvjet || uvjet, uslov || || uslov
|-
!wiek (sto lat)
| stoljeće || stoljeće, vijek || vijek, stoljeće || vek, stoleće
|-
!własny
|vlastit
|colspan="3"|sopstven
|-
!wrzesień
|rujan
|colspan="3"|septembar
|-
!Wszechświat
| Svemir || Svemir, Vasiona || || Svemir, Vasiona
|-
!wuj (brat matki)
|ujak || daidža, ujak
|colspan="2"|ujak
|-
!wujenka (żona brata matki)
|ujna || daidžinica, ujna
|colspan="2"|ujna
|-
!wybacz
|oprosti || izvini || izvini, oprosti || izvini
|-
!wyspa
| otok || ostrvo, otok
|colspan="2"|ostrvo
|-
! zagranica
|inozemstvo || inozemstvo, inostranstvo || || inostranstvo
|-
!zeszyt
|bilježnica, teka || teka || || sveska, teka
|-
!zupa
|juha || supa || || supa
|}

=== Różnice w adaptacji grekolatynizmów ===
Wyrazy pochodzące z greki, łaciny, a poprzez grekę także z hebrajskiego, były odmiennie adaptowane w obszarze wpływu rzymskiego katolicyzmu i bizantyjskiego prawosławia, najbardziej znaczące są różnice w adaptacji łacińskiego ''ch'' (''k'' lub ''h'') oraz greckiego przydechu ''h'' (''h'' lub zero) i ''β'' (''b'' lub ''v''). Różnie adaptowano też końcówki, takie jak łac. -''ium'' (-''ij'' lub -''ijum'') czy greckie -''oν'' (-''on'' lub zero).

{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Abraham
|Abraham ||
|colspan="2"|Avram
|-
!akwarium
|colspan="2"|akvarij
|colspan="2"|akvarijum
|-
!alchemia
|alkemija || || || alhemija
|-
!aluminium
|colspan="2"|aluminij
|colspan="2"|aluminijum
|-
!Ateny
|Atena
|colspan="3"|Atina
|-
!Babilon
|colspan="2"|Babilon
|colspan="2"|Vavilon
|-
!balsamować
|balzamirati || || || balsamovati
|-
!Bizancjum
|Bizant || Vizant, Bizant || Vizantija || Vizant
|-
!chemia
|kemija
|colspan="3"| hemija
|-
!chirurg
|kirurg
|colspan="3"|hirurg
|-
!chlor
|klor
|colspan="3"|hlor
|-
!chór
|kor
|colspan="3"|hor
|-
!chrystianizować
|kristijanizirati || || || hristijanizirati
|-
!Chrystus
|Krist || Hrist, Krist
|colspan="2"|Hrist, Hristos
|-
!chrześcijanin
|kršćanin || hrišćanin, kršćanin
|colspan="2"|hrišćanin
|-
!chrześcijaństwo
| kršćanstvo || hrišćanstvo, kršćanstvo
|colspan="2"|hrišćanstvo
|-
!Cypr
|Cipar
|colspan="3"|Kipar
|-
!demokracja
|demokracija
|demokracija, -tija
|colspan="2"| demokratija
|-
!Europa
|Europa
|colspan="3"|Evropa
|-
!historia
|colspan="2"|historija
|colspan="2"|istorija
|-
!Jerozolima
|Jeruzalem || Jerusalem || || Jerusalim
|-
!kosmos
| kozmos|| kosmos, kozmos
|colspan="2"|kosmos
|-
!kronika
|kronika
|colspan="3"| hronika
|-
!kryterium
|kriterij || kriterij, kriterijum
|colspan="2"|kriterijum
|-
! krzyż
| križ || križ, krst
|colspan="2"| krst
|-
!laboratorium
|laboratorij
|colspan="3"|laboratorija
|-
!labirynt
|labirint ||
|colspan="2"|lavirint
|-
!Liban
| Libanon || Liban, Libanon || || Liban
|-
!schemat
|shema, šema|| shema
|colspan="2"|šema, shema
|-
!terytorium
|teritorij
|colspan="3"|teritorija
|}

=== Różnice w adaptacji pożyczek zachodnich ===
Równie często spotyka się różnice w adaptacji pożyczek z języków zachodnioeuropejskich, w szczególności z języka francuzkiego i niemieckiego, rzadziej angielskiego i włoskiego. Sprowadzają się one najczęściej do różnego traktowania ''s'' (jako ''s'' lub ''z'') oraz ''c'' (jako ''c'' lub ''s'') lub do widocznego odmiennego źródła pożyczki.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!certyfikat
|colspan="2"|certifikat
|colspan="2"|sertifikat, certifikat
|-
!finanse
|financije
|colspan="3"|finansije
|-
!finansować
|financirati || || || finansirati
|-
!litewski
|litavski
|colspan="3"|litvanski
|-
!Litwa
|Litva
|colspan="3"|Litvanija
|-
!łotewski
|latvijski, letonski || latvijski || || letonski
|-
!Łotwa
|colspan="2"|Latvija, Letonija
| || Letonija
|-
!sport
|šport, sport
|colspan="3"|sport
|-
!szpinak
|špinat||špinat, spanać
|colspan="2"|spanać
|}

=== Cerkiewizmy ===
Szereg różnic między standardami wynika z obecności cerkiewizmów (głównie z cerkiewnosłowiańskiego redakcji ruskiej), które wbrew pozorom nie zawsze pojawiają się w odmianach wzchodnich – często to standard chorwacki wyróżnia się fonetycznym cerkiewizmem
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
! dokładny
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!gmina
|općina || općina, opština
|colspan="2"| opština
|-
!gorzki
|colspan="2"|gorak
| gorak, grk || gorak
|-
!kropka
|točka
|colspan="3"|tačka
|-
!ksiądz (kapłan dowolnego wyznania)
| svećenik || svećenik (kat.), sveštenik (praw.) || svještenik || sveštenik
|-
! ogólnie, w ogóle
| općenito, uopće
|colspan="3"| uopšte
|-
! ogólny
| opći
|colspan="3"|opšti
|-
! prawidłowy
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!Słowianin
|colspan="2"|Slaven
|colspan="2"|Sloven
|-
!słowiański
|colspan="2"|slavenski
|colspan="2"|slovenski
|}

=== Wygłosowe -''r''===
Do charakterystycznych różnic między obszarami zachodnim i wzchodnim należy zachowanie na zachodzie wygłosowego -''r'' w bardzo ograniczonym zakresie leksemów. W przypadku ''večer'' / ''veče'' zanik wygłosowej spółgłoski dodatkowo spowodował różnicę w rodzaju (żeński / nijaki) oraz odmienie (żeńska na spółgłoskę / nijaka z tematem ''večer''-).
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!dobry wieczór
|dobra večer
|colspan="3"|dobro veče
|-
!przedwczoraj
| prekjučer || prekjučer, prekjuče
|colspan="2"| prekjuče
|-
! także
| također || također, takođe
|colspan="2"| takođe
|-
!wczoraj
| jučer || jučer, juče
|colspan="2"| juče
|-
!wieczorem
| navečer || naveče || uveče, naveče || uveče
|-
!wieczór
|večer
|colspan="3"|veče
|-
!Wigilia Bożego Narodzenia
| Badnja večer
|colspan="3"|Badnje veče
|}

=== Wygłosowe -''l'' ===
Na większości obszaru sztokawskiego niemal bezwyjątkowo zanikło -''l'' zamykające sylabę i na ogół przechodziło w -''o''. W przypadku wygłosu wielu rzeczowników (i, rzadziej, przymiotników) w standardzie chorwackim (i częściowo czarnogórskim) doszło do wyrównania odmiany i przywrócenia -''l'' w mianowniku. Z drugiej strony w pozostałych standardach istniała tendencja do przejścia -''l'' w -''o'' także w wyrazach obcych, co tworzy niekiedy dublety.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!biały
|colspan="2"|bijel, bio
|bijel
|beo
|-
!ciepły
|colspan="2"|topao
|topal, topao
| topao
|-
!diabeł
|đavao, đavo, đavol || || || đavo, đavol
|-
!oddział, sekcja
|razdio, razdjel
|colspan="2"|razdio
|razdeo
!podły
|colspan="2"|podao
|podal, podao
|podao
|-
!sokół
|sokol
|colspan="3"|sokô
|-
!sól
|sol
|colspan="3"|sô
|-
!stół
|stol
|colspan="3"|stô
|-
!śmiały
|colspan="2"|smio
|smjel, smio
|smeo
|-
!wół
|vol
|colspan="3"|vô
|}

=== Różnica w zachowaniu ''h'' ===
Większość gwar sztokawskich nie posiada fonemu /x/, dlatego wiele słów pozbawionych tej głoski przenikało do standardów literackich, co najbardziej objawia się w standardzie serbskim i czarnogórskim (gdzie zanika ona bez śladu lub jest zastępowana, najczęściej przez ''v'' i ''j''), a najmniej w chorwackim i bośniackim (gdzie jest zatrzymywana jako ''h''). W tych ostatnich dochodzi w wielu leksemach do pojawienia się wtórnego, hiperpoprawnego ''h'' i te wyrazy również zostały tutaj zebrane.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!głuchota
|colspan="2"|gluhoća
|colspan="2"|gluvoća
|-
!głuchy
|colspan="2"|gluh
|colspan="2"|gluv
|-
!godzina, zegar
|sat || sat, sahat || || sat
|-
!gotować
|colspan="2"|kuhati
|colspan="2"|kuvati
|-
! kawa
| kava || kahva, kafa || kafa, kava || kafa
|-
!kawiarnia
|kavana || kafana || kafana, kavana || kafana
|-
!kokon
|colspan="2"|čahura
|čaura, čahura || čaura
|-
!lekki
|lak, lagan ||lahak, lak, lagan
|colspan="2"|lak, lagan
|-
!miękki
|mek ||mehak, mek
|colspan="2"|mek
|-
! mucha
|colspan="2"|muha
|colspan="2"|muva
|-
!synowa
|snaha || || || snaja
|-
!rdza
|colspan="2"|hrđa
|colspan="2"|rđa
|-
! tytoń
|colspan="2"|duhan
|colspan="2"|duvan
|-
! ucho
|colspan="2"|uho
|colspan="2"|uvo, uho
|-
!wada
|mana||mahana, mana
|colspan="2"|mana
|-
!wdowa
|udovica, udova || udovica, hudova
|colspan="2"|udovica, udova
|-
!wdowiec
|udovac || udovac, hudovac
|colspan="2"|udovac
|-
!zapaśnik
|colspan="2"|hrvač, rvač
|colspan="2"|rvač
|-
!ziewać
|zijevati || zijehati, zijevati || zijevati|| zevati
|}

=== Zmiany w bezokoliczniku ===
Na skutek wpływu odmiany na -''im'' i jekawizmu, niektóre czasowniki zmieniły bezokolicznik z -''jeti'' na -''iti''.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!nienawidzić
|mrziti || || mrzeti
|-
!siedzieć
|sjediti, sjedjeti || || śeđeti || sedeti
|}

=== Różnica w bezokoliczniku ===
Znacząca grupa zapożyczonych czasowników w standardzie chorwackim kończy się na -''irati'', a w serbskim na -''ovati'', -''isati'', -''irati'', przy czym dokładne brzmienie sufiksu jest trudne do przewidzenia i wynika na ogół z drogi i czasu zapożyczenia.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!balsamować
|balzamirati || || || balsamovati
|-
!dezynfekować
|dezinficirati || || || dezinfikovati, -irati
|-
!dyskredytować
|diskreditirati || || || diskreditovati, -irati
|-
!dyskryminować
|diskriminirati || || || diskriminisati
|-
!dyskutować
|diskutirati || diskutovati || || diskutovati
|-
!dyskwalifikować
|diskvalificirati || || || diskvalifikovati
|-
!fotografować
|fotografirati || || || fotografisati, -irati
|-
!improwizować
|improvizirati || improvizovati || || improvizovati
|-
!interesować
|interesirati || interesovati, interesirati || || interesovati
|-
!komplikować
|komplicirati || komplikovati || || komplikovati
|-
!konstruować
|konstruirati || konstruirati, konstruisati || || konstruisati
|-
!nalegać
|inzistirati || insistirati || || insistirati
|-
!organizować
|organizirati || organizirati, organizovati || || organizovati
|-
!symbolizować
|simbolizirati || simbolizovati || || simbolizovati
|}

=== Różnice w rodzaju ===
Między standardami, a często nawet wewnątrz standardów występują wahania rodzaju rzeczowników, najczęściej tyczy się to pożyczek greckołacińskich i wahania występują między rodzajem męzkim (typowym dla chorwackiego) i żeńskim (typowym dla serbskiego).
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!architekt
|arhitekt
|colspan="3"|arhitekta
|-
!ateista
|ateist || ateist, ateista
|colspan="2"|ateista
|-
! grypa
|colspan="3"|gripa
| grip
|-
!kilo
|kila || kilo || || kilo
|-
!kometa
|komet
|colspan="3"|kometa
|-
!minuta
|minuta
|colspan="3"|minut, minuta
|-
!planeta
|planet
|colspan="3"|planeta
|-
!sekunda
|sekunda || || || sekund, sekunda
|-
!turysta
| turist || || || turista, turist
|}

=== Różnice w wokalizmie ===
Często różnica w brzmieniu pożyczek sprowadza się do różnicy w wokalizmie – najczęstszym przykładem jest ''u'' przed spółgłoskami nosowymi w standardzie chorwackim odpowiadające serbskiemu ''o'', ale pojawiają się i inne różnice, najczęściej wynikające z różnych źródeł zapożyczeń.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!aktualny
|aktualan || || aktuelan, aktualan|| aktuelan
|-
! Armenia
| Armenija || Armenija, Jermenija, Ermenija || Jermenija || Jermenija, Armenija
|-
!bagnet
|bajunet (-a) || || || bajonet (-a)
|-
!baron
|barun || baron || || baron
|-
!giełda
|burza
|colspan="3"| berza
|-
! milion
| milijun
|colspan="3"|milion
|-
!pączek
|krafna || || ||krofna
|-

!talerz
| tanjur
|colspan="3"| tanjir
|-
! ziemniak
| krumpir
|colspan="3"| krompir
|}

=== Podobne leksemy ===
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Afganistan
|colspan="2"|Afganistan
|colspan="2"|Avganistan
|-
! akcent (sposób mowy)
| akcent || akcent, akcenat || akcenat || akcenat
|-
! akceptować
| prihvaćati || prihvatati || prihvaćati, prihvatati || prihvatati
|-
!Amazonia
|Amazona
|colspan="3"|Amazonija
|-
!Australijczyk
| Australac
|colspan="3"|Australijanac
|-
!Australijka
| Australka
|colspan="3"|Australijanka
|-
!autobusowy
|autobusni ||autobuski || || autobuski
|-
!autorka
|autorica ||
|colspan="2"|autorka
|-
!autostrada
|autocesta || || || autoput
|-
!beczka
|bačva || || || bure
|-
!biegunka
|proljev || proljev, proliv || || proliv
|-
!bokser
|boksač
|colspan="3"|bokser
|-
! budzik
| budilica || budilnik, budionik || budilnik || budilnik, budionik
|-
!ciotek (mąż siostry ojca lub siostry matki)
| tetak || tetak, teča || tetak || tetak, teča
|-
!co
|što
|colspan="3"|šta
|-
!córka
|colspan="2"| kćerka, kći
|kćerka, ćerka || ćerka, kći
|-
!czaszka
|lubanja || lobanja || || lobanja
|-
!częściowy
|djelomičan
|colspan="2"|djelimičan
|delimičan
|-
!czytelnik
| čitatelj, čitalac || čitalac, čitatelj
|colspan="2"|čitalac
|-
!deser
|slastica || poslastica || || poslastica
|-
!dwieście
| dvjesto || dvjesta, dvjesto ||dvjesta || dvesta
|-
!dziękuję bardzo
|hvala lijepa, lijepo || hvala lijepo || || hvala lepo
|-
!Hiszpania
|Španjolska || Španija, Španjolska
|colspan="2"|Španija
|-
!Hiszpanin
|Španjolac
|colspan="3"|Španac
|-
!Hiszpanka
|Španjolka
|colspan="3"| Špankinja
|-
! hodowca
| odgajatelj || || || odgajivač
|-
!jagnię
| janje
|colspan="3"|jagnje
|-
!jej
|njezin, njen
|colspan="3"|njen
|-
!jest (akcentowane)
|jest || jeste || || jeste
|-
! językowy
| jezični || || jezički, jezični || jezički
|-
! jutro
|colspan="2"|sutra
|śutra || sutra
|-
!kierownik
|upravitelj, upravnik
|colspan="3"|upravnik
|-
!klatka
|kavez||kafez, kavez
|colspan="2"|kavez
|-
! klej
| ljepilo || ljepilo, ljepak, lijepak || lijepak, ljepilo || lepak
|-
!koleżanka
|kolegica || koleginica, kolegica || || koleginica
|-
!kto
|tko
|colspan="3"|ko
|-
!lekarka
|liječnica
|colspan="2|ljekarka
|lekarka
|-
!lekarz
|liječnik
|colspan="2|ljekar
|lekar
|-
!miedziany
|bakreni || || || bakarni, bakreni
|-
!naczynia
|posuđe || posuđe || || sudovi, posuđe
|-
!Narody Zjednoczone
|colspan="2"|Ujedinjeni Narodi
|colspan="2"| Ujedinjene Nacije
|-
!obowiązek
| obveza, obaveza
|colspan="3"|obaveza
|-
!orzech laskowy
|lješnjak || || || lešnik, lešnjak
|-
! płaca
| plaća || plaća, plata
|colspan="2"| plata
|-
!połowa
|polovica
|colspan="3"|polovina
|-
!porównanie
|usporedba
|colspan="3"| poređenje
|-
!prawdopodobny
|vjerojatan
|colspan="2"|vjerovatan
|verovatan
|-
!promień (światła)
|zraka||zrak|| || zrak
|-
!ratować
|spašavati || spasavati || spašavati || spasavati
|-
!Rumun
|Rumunj
|colspan="3"|Rumun
|-
!Rumunia
|Rumunjska
|colspan="3"|Rumunija
|-
!samoobsługa
|colspan="3"|samoposluga
| samousluga
|-
!sekunda
|colspan="2"|sekunda
|colspan="2"|sekund, sekunda
|-
!sędzia
|sudac || sudija, sudac
|colspan="2"|sudija
|-
!słoweński
|slovenski || slovenački || || slovenački
|-
!smak
|okus (smak potrawy), ukus (gust) || okus, ukus || || ukus
|-
!spis
|popis, spisak
|colspan="3"|spisak
|-
!sportowiec
|sportaš
|colspan="3"|sportista
|-
!studentka
|studentica || studentkinja, studentica
|colspan="2"|studentkinja
|-
!szczęśliwy
| sretan
|colspan="2"| sretan, srećan || srećan
|-
!tenisista
|tenisač
|colspan="3"|teniser
|-
!tłumacz
|prevoditelj
|colspan="3"|prevodilac
|-
!trzysta
| tristo || trista
|colspan="2"|trista
|-
!używanie, użycie
|colspan="2"|korištenje
|colspan="2"| korišćenje
|-
!w ciągu
|tijekom
|colspan="3"|tokom
|-
!w związku z
|u svezi s || u vezi sa || || u vezi sa
|-
! węgiel
| ugljen
|colspan="3"| ugalj
|-
!widz
|gledatelj
|colspan="3"|gledalac
|-
!wiosenny
| proljetni
|colspan="2"| proljetni, proljećni || prolećni
|-
!Włoch
|Talijan || Italijan || Talijan, Italijan || Italijan
|-
!Włochy
|Italija, Talijanska
|colspan="3"|Italija
|-
!współczesny
|suvremen
|colspan="3"| savremen
|-
!wynająć
|unajmiti
|colspan="3"|iznajmiti
|-
!zabójca
|ubojica
|colspan="3"|ubica
|-
!zabójstwo
|ubojstvo
|colspan="3"|ubistvo
|-
! zachwycać się
| zadivljavati se || zadivljivati se || || zadivljivati se
|-
!zadanie
|colspan="2"| zadaća || || zadatak
|-
!zbieg okoliczności
|stjecaj || stjecaj, sticaj || || sticaj
|-
!znów
|ponovno, ponovo
|colspan="3"|ponovo
|-
!związek, relacja, kontakt
|sveza, veza || veza || || veza
|-
!zwyczajny
|colspan="2"| redovit, redovan
|colspan="2"|redovan
|}

== Dawny jać ==
=== Ogólne zasady ===
Dialekty sztokawskie można podzielić na trzy grupy pod względem realizacji prasłowiańskiego fonemu *ě (jać): ekawskie (e), (i)jekawskie (je/ije) i ikawskie (i). Na dwóch pierwszych wymowach oparto standardy literackie, z czego standardy chorwacki, bośniacki i czarnogórski dopuszczają wyłącznie wymowę (i)jekawską, a standard serbski dopuszcza wymowę ekawską i jekawską jako równoprawne (choć dominuje ekawska).

* Ekawskiemu długiemu '''ē''', które pochodzi z długiego jacia, odpowiada jekawskie '''ije''' (dwie sylaby, obie krótkie), np.:

''cvēt, rēč, dvē, snēg, bēda'' | ''cvijet, riječ, dvije, snijeg, bijeda''

* Ekawskiemu krótkiemu '''e''', które pochodzi z krótkiego jacia, odpowiada jekawskie '''je''', np.:

''mera, pesma, sesti, lepo, koleno, nega'' || ''mjera, pjesma, sjesti, ljepo, koljeno, njega''

W formach jekawskich -nj- i -lj- oznaczają jeden dźwięk. W standardach bośniackim, chorwackim i serbskim grupy -tj-, -dj-, -sj-, -zj- oznaczają dwa dźwięki, natomiast w standardzie czarnogórskim odpowiadają im głoski -ć-, -đ-, -ś-, -ź-, np.
''ćešiti, đevojka, śesti, źenica'' | ''tješiti, djevojka, sjesti, zjenica''

W standardzie czarnogórskim -ć- może także odpowiadać jekawskiemu ''-cj-'', np. ''ćedilo'' | ''cjedilo''.

* Ekawskiemu długiemu '''ē''' odpowiada jekawskie '''jē''' w przypadkach, kiedy doszło do wzdłużenia:

- w dopełniaczu liczby mnogiej:
''vērā, dēlā, zamēnā, kolēnā, medvēdā, rascēpā'' | ''vjērā, djēlā, zamjēnā, koljēnā, medvjēdā, rascjēpā''

- przed grupą spółgłosek, z czego najczęściej na pierwszym miejscu jest sonant (n, l, lj, r, v):

''sēnka, kolēnce, odēljci, nedēljni'' | ''sjēnka, koljēnce, odjēljni, nedjēljni'' (<sjen, koljeno, odjeljak, nedjelja)

- w zdrobnieniach:
''dēva, dēdo, Lēpa'' | ''djēva, djēdo, Ljēpa'' (<djevojka, djed, Ljeposava)

- w iteratywach (głównie pochodnych od ''m(j)esto, m(j)era, s(j)esti''):
''namēštati, zamērati, presēdati'' | ''namjēštati, zamjērati, presjēdati'' (<namjestiti, zamjeriti, presjesti)
* Ekawskiemu krótkiemu '''e''' odpowiada jekawskie '''i''':

- przed '''j''':

''vejati, grejati, razumeju, dveju, obeju'' | ''vijati, grijati, razumiju, dviju, obiju''

- przed '''o''' powstałym z '''l''' w wygłosie słowa lub sylaby:

''video, deo, želeo, dospeo, hteo, ceo'' | ''vidio, dio, želio, dospio, htio, cio''

- przed '''lj''' w słowie ''beleg | biljeg'' i pochodnych od niego:

''beleg, beleška, beležnik, zabeležiti'' | ''biljeg, bilješka, bilježnik, zabilježiti''

- w sylabach, w których '''r''' występuje po spółgłosce neutralizowana jest różnica pomiędzy wymową ekawską i jekawską, np.:

''breza, bregovi, vremena (vreme | vrijeme), vrednoća, greška, dremljiv, povreda, trešnja, crepovi (crep | crijep)'' itd..

Standard chorwacki i bośniacki dopuszcza połączenie '''rje''' po spółgłosce, gdy jest ono w odmianie wymienialne z '''rije''', np. ''vrijeme-vremena/vrjemena, crijep-crepovi/crjepovi''.

Od tej reguły istnieją dwa rodzaje wyjątków: wymowa jekawska ma '''je''' jeśli '''r''' nie jest poprzedzone spółgłoską, np.:

''goreti, rečnik, rečica, korenčić, rešavati'' | ''gorjeti, rječnik, rječica, korjenčić, rješavati'',

jedynie leksemy ''gore, rezati, repa'' mają jednakowe formy w ekawicy i jekawicy. Oprócz tego w Czarnogórze konsekwentnie spotykane są (w standardzie serbskim i czarnogórskim) formy ekawskie: ''goreti, gorenje, rečnik, rečit, rečica, rešavati, proređivati, korenčić, starešina''.

Drugim wyjątkiem są leksemy, gdzie spółgłoska przed '''r''' je odczuwana jako leżąca za granicą złożenia, wtedy istnieją dublety:

''razređivati, razrešenje'' | ''razređivati/razrjeđivati, razrešenje/razrješenje''

=== Spis rdzeni ===
Wyrazy są posortowane według rdzeni, słowa podane są z lewej w jekawicy a z prawej w ekawicy, odwrotnie niż powyżej.
* '''běg-'''
bijeg, bjegati, bjegunac, bježati, pobjeći| beg, begati, begunac, bežati, pobeći
* '''běl-'''
bio, bijeli, bijeliti | beo, beli, beliti
* '''cěl-'''
cio, cijeli, cjelina | ceo, celi, celina
* '''cěn-'''
cijena, cijeniti | cena, ceniti
* '''cěv-'''
cijev, cjevanica, cjevčica, cjevovod | cev, cevanica, cevčica, cevovod
* '''děv-'''
djevojka, djevojčica, djevica, djeva | devojka, devojčica, devica, deva
* '''koren-'''
korijen, korijenje | koren, korenje
* '''lěk-'''
liječnik, lijek, ljekar, ljekarna | lečnik, lek, lekar, lekarna
* '''lět-'''
ljeto, ljetni, ljetos, proljeće | leto, letni, letos, proleće
* '''něm-'''
Njemačka, Njemac, Njemica, njemački | Nemačka, Nemac, Nemica, nemački
* '''pěv-'''
pjevati, pjevač | pevati, pevač
* '''rěd-'''
rijedak, rijetki, rijeđi | redak, retki, ređi
* '''rěk-'''
rijeka, riječni | reka, rečni
* '''sněg-'''
snijeg | sneg
* '''serd-'''
srijeda | sreda
* '''svět-'''
svijet, svjetski | svet, svetski
* '''věk-'''
vijek, vječan, vječno, uvijek | vek, večan, večno, uvek
* '''věn-'''
vjenčanje | venčanje
* '''verm-'''
vrijeme | vreme
* '''zvězd-'''
zvijezda, zvjezdan | zvezda, zvezdan

===Ekawizmy ===
Istnieje pewna grupa słów, w której również w wymowie jekawskiej dawny jać wymawiany i zapisywany jest jak w ekawicy. Są to głównie wyrazy z rdzeniem ''sled''-: ''sledeći'', ''poslednji'', ''usled'', ''naslednik'', ''nasleđe'', ''sledbenik'', ''redosled'', obecne w odmianie czarnogórskiej, jednak uznane za nienormatywne i zamiast nich norma nakazuje ''sljedeći'', ''posljednji'', ''usljed'', ''nasljednik'', ''nasljeđe'', ''sljedbenik'', ''redosljed''.

===Ikawizmy===
Dużo liczniejszą grupą są ikawizmy, należą do nich między innymi ''ni''- w negacji czasownika ''jesam'': ''nisam'', ''nisi'', ''nije'', … oraz końcówki -''ih'', -''im[a]'' w liczbie mnogiej odmiany zaimkowo-przymiotnikowej. Te ikawizmy są jedyną akceptowalną normą w standardach chorwackim, bośniackim i serbskim, jednak czarnogórski akceptuje jedynie jekawskie formy ''nijesam'', ''nijesi'', ''nije'', …, zaś końcówki -''ih'', -''im[a]'' wprawdzie akceptuje i uznaje za przeważające, jednak akceptuje również dłuższe -''ijeh'', -''ijem[a]''.

== Opis różnic gramatycznych i ortograficznych ==
=== Ortografia ===
==== pisownia czasownika posiłkowego ''ću'', ''ćeš'', ''će'', … ====
Pisownia chorwacka preferuje rozdzielną pisownię negacji: ''ne ću'', ''ne ćeš'', ''ne će'', …, choć dopuszczalna jest pisownia łączna. W pozostałych standardach dopuszczalna jest wyłącznie pisownia łączna.

Pisownia chorwacka dopuszcza wyłącznie rozdzielną pisownię czasu przyszłego I, np. ''bit ću'', ''radit ćeš'', ''jest ćeš'' itd., pisownię rozdzielną preferuje również standard bośniacki, choć dopuszcza łączną. Standard czarnogórski uznaje pisownię rozdzielną za cechę mowy Boki Kotorskiej, ale zaznacza, że takie użycie jest rzadkie i preferuje pisownię łączną. Standard serbski dopuszcza wyłącznie pisownię łączną, np. ''biću'', ''radićeš'', ''ješće''. Wszystkie standardy uznają wyłącznie pisownię rozdzielną w przypadku bezokoliczników na -''ći'': ''peći ću'', ''ići ćeš''.

==== pisownia grup -''tc''- ====
Standard chorwacki liczbę mnogą od wyrazów typu ''zadatak'', ''otac'' pozwala zapisywać zarówno morfologicznie ''zadatci'', ''otci'', jak i fonologicznie ''zadaci'', ''oci'' i temat ten od wielu lat jest przedmiotem sporu normatywistów. Pozostałe odmiany dopuszczają wyłącznie pisownię fonologiczną.

==== pisownia wyrazów obcych ====
Pisownia chorwacka i bośniacka radzi wszystkie nieprzyswojone nazwy własne (toponimy i antroponimy) zapisywać zgodnie z zapisem w języku źródłowym, podczas gdy norma serbska i czarnogórska nakazuje przyswajać je fonetycznie, niezależnie od alfabetu, którego się używa. Norma bośniacka każe przyswajać obce nazwy własne, gdy pisze się cyrylicą, jednak w praktyce ten alfabet jest nieużywany.

=== Gramatyka ===
* liczebniki zbiorowe 4-10:
W standardzie chorwackim mamy -ero: ''četvero, petero, šestero, sedmero, osmero, devetero, desetero''. W pozostałych standardach mamy -oro: ''četvoro, petoro, šestoro, sedmoro, osmoro, devetoro, desetoro''. Liczebniki zbiorowe określające grupy mężczyzn we wszystkich standardach kończą się na -orica: ''četvorica, petorica'' itd..

== Źródła ==
Za źródła normatywistyczne posłużyły następujące materjała:
* do standard chorwackiego:

* do standardu bośniackiego
[[http://bih.fi/pub/pdf/Pravopis_bosanskog_jezika.pdf Pravopis bosanskog jezika]]

* do standardu czarnogórskiego
[[https://gimnazijadg.files.wordpress.com/2012/03/pravopis-crnogorskoga-jezika.pdf Pravopis crnogorskoga jezika]]

* do standardu serbskiego

Słownik różnicowy języka serbskochorwackiego

2023-04-01T20:18:33Z

Siemoród: /* Spis rdzeni */

Niniejszy artykuł ma za zadanie zebrać wszelkie różnice leksykalne, w mniejszym stopniu ortograficzne i gramatyczne, między czterema odmianami policentrycznego języka serbskochorwackiego – chorwackim, bośniackim, czarnogórski i serbskim.

Z uwagi na nizki stopień elaboracji standardów bośniackiego i czarnogórskiego należy z ostrożnością podchodzić do wypisywanych tutaj leksemów bośniackich i czarnogórskich, gdyż mogą one nie odzwierciedlać najnowszych tendencji normatywistycznych lub też rzeczywistego użycia.

== Różnice słownikowe ==
Terminy chorwackie, bośniackie i czarnogórskie podane są w jekawicy, terminy serbskie zaś w ekawicy, choć jekawica jest normatywnie odmianą równoważną ekawicy. Dla przejrzystości wszystkie leksemy zapisano w standardowej łacince.

Jeśli wymienionych jest kilka leksemów, to z reguły są one używane w danym standardzie równie często, lub pierwszy z nich najczęściej. Często pierwsze słowo z wielu jest preferowane, a kolejne mają nacechowanie archaiczne lub gwarowe.

=== Całkowicie odmienne słowa ===
Najbardziej zauważalnym przypadkiem różnic międzystandardowych jest sytuacja, gdy w różnych standardach zostały ustalone słowa o różnym rodowodzie – najczęstsze sytuacje to konkurencja neologizmu z wyrazem obcym, rodzimego słowa z pożyczką (najczęściej turecką, rzadziej niemiecką, węgierską lub włoską) bądź słów rodzimych charakterystycznych dla różnych obszarów.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!adwokat
|odvjetnik
|colspan="3"|advokat
|-
!adwokatura
|odvjetništvo
|colspan="3"|advokatura
|-
!ambasada
|veleposlanstvo, ambasada
|colspan="3"|ambasada
|-
! azot
|colspan="2"|dušik, nitrogen
|colspan="2"|azot
|-
!babka
|baka || nena, baka, baba || baka, baba || baba (matka ojca), baka (matka matki)
|-
!biblioteka
|knjižnica, biblioteka
|colspan="3"|biblioteka
|-
!biedronka
| bubamara, božja ovčica ||
|colspan="2"|bubamara
|-
!biuro
|ured, biro, kancelarija || || || kancelarija, biro
|-
!brzuch
|trbuh || trbuh || || stomak, trbuh
|-
!chleb
| kruh || hljeb, kruh || hljeb || hleb
|-
!chwila
|trenutak
|colspan="3"|trenutak, momenat
|-
! cyna
| kositar, lim
|colspan="3"| kalaj
|-
!czerwiec
|lipanj|| juni, jun
|colspan="2"| jun, juni
|-
!cześć!
| bok, ciao || ćao || || ćao
|-
!czosnek
| češnjak || bijeli luk, češnjak || || beli luk
|-
!czynsz
|stanarina || stanarina, kirija
|colspan="2"|kirija, stanarina
|-
!dąb
| hrast, dub
|colspan="3"|hrast
|-
!do domu
|doma, kući
|colspan="3"|kući
|-
!dokąd
|kamo || || || gde, kud(a), kamo
|-
!droga
|cesta, put
|colspan="2"| put, cesta || put, drum
|-
!dworzec autobusowy
|autobusni kolodvor || autobuska/-sna stanica
|colspan="2"|autobusna stanica
|-
!dworzec kolejowy
|kolodvor
|colspan="2"|željeznička stanica
|železnička stanica
|-
!dywan
|tepih, sag ||tepih || tepih || tepih
|-
!dziadek
|djed || deda || đed, đedo || deda (ojciec ojca), deka (ojciec matki)
|-
! fabryka
| tvornica || fabrika, tvornica
|colspan="2"| fabrika
|-
!fala
| val || talas, val || val || talas
|-
!fasola
|grah, fažola || grah, pasulj || pasulj, fadžola || pasulj
|-
! firma
| tvrtka
|colspan="3"| firma
|-
! foka
| tuljan
|colspan="3"| foka
|-
!gaz
|plin, gas
|colspan="3"| gas
|-
!geografia
|geografija, zemljopis
|colspan="3"|geografija
|-
!geograficzny
|geografski, zemljopisni
|colspan="3"|geografski
|-
!godzina
|colspan="2"|sat || || sat, čas
|-
!grudzień
|prosinac
|colspan="3"|decembar
|-
! gwóźdź
| čavao || ekser || brokva || ekser
|-
! historja
| povijest, historija || historija, istorija
|colspan="2"| istorija
|-
!Holandia
|Nizozemska || Nizozemska, Holandija || Holandija || Holandija, Nizozemska
|-
!instrument muzyczny
|glazbalo, glazbeni instrument
|colspan="3"|muzički instrument
|-
!kapusta
|zelje, kupus || kupus || || kupus
|-
! kąt
| kut
|colspan="3"| ugao
|-
!kelner
|konobar ||konobar, kelner || || konobar, kelner
|-
!kino
|colspan="3"|kino
| bioskop
|-
!klawiatura
|tipkovnica || || || tastatura
|-
!koc
| pokrivač || deka, ćebe || || ćebe
|-
!kołdra
| poplun || jorgan || || jorgan
|-
!komórka (żywa)
|stanica || ćelija || || ćelija
|-
!kompozytor
|skladatelj, kompozitor || kompozitor || || kompozitor
|-
!komputer
|računalo, kompjutor || računar, kompjuter, računalo || kompjuter || računar, kompjuter
|-
!kręgosłup
|kralježnica, hrptenjača, kičma ||kičma || || kičma
|-
!którędy
|kamo, kojim putom, -em
|colspan="3"|kojim putem
|-
!kuchenka
|štednjak || štednjak, šporet || || šporet
|-
! kwiecień
| travanj
|colspan="3"| april
|-
!lekcja
|sat ||čas || || čas
|-
!lingwistyka
|jezikoslovlje, lingvistika
|colspan="3"|lingvistika
|-
!linijka
| ravnalo || || lenjir || lenjir, linir
|-
!lipiec
|srpanj || juli, jul
|colspan="2"| jul, juli
|-
!listopad
|studeni
|colspan="3"|novembar
|-
!lodówka
|hladnjak, frižider
|colspan="3"|frižider
|-
! lotnisko
| aerodrom, zračna luka
|colspan="3"| aerodrom
|-
!lustro
|zrcalo, ogledalo
|colspan="3"|ogledalo
|-
!luty
|veljača
|colspan="3"|februar
|-
!łyżeczka
|žličica || kašikica || || kašičica
|-
!łyżka
|žlica || kašika || kašika, užica || kašika
|-
!masło
| maslac || maslac, puter || || maslac, puter
|-
!materac
|madrac, dušek || dušek || || dušek
|-
! marchew
| mrkva || mrkva || || šargarepa
|-
!marzec
|ožujak
|colspan="3"|mart
|-
!maj
|svibanj
|colspan="3"|maj
|-
!mechanik
|strojar, mehaničar
|colspan="3"|mehaničar
|-
!miednica (kość)
|zdjelnica || karlica || || karlica
|-
!muzyk
|glazbenik, muzičar
|colspan="3"|muzičar
|-
!muzyka
|glazba, muzika
|colspan="3"|muzika
|-
!na zewnątrz, na dwór
|van || napolje, van
|colspan="2"|napolje
|-
!na zewnątrz, na dworze
|vani || napolju, vani
|colspan="2"|napolju
|-
!nalewać
|točiti || sipati || || sipati
|-
!naród
|narod, puk, pučanstvo
|colspan="3"|narod
|-
!nauka
|znanost || nauka, znanost || || nauka
|-
!naukowiec
|znanstvenik, učenjak || naučnik, učenjak || || naučnik
|-
!ogród
|vrt || bašta, vrt || bašta || bašta
|-
!okulary
|naočale, očale || naočare, naočale || || naočare, naočari, đozluci, brile
|-
!opłata drogowa
| cestarina || cestarina, putarina
|colspan="2"| putarina
|-
!osoba
|osoba || osoba, lice || osoba || lice, osoba
|-
!paszport
|putovnica || pasoš || || pasoš
|-
!październik
|listopad
|colspan="3"|oktobar
|-
!pianino
|glasovir, klavir
|colspan="3"|klavir
|-
!pieprz
| papar || biber || || biber
|-
!piętro
|kat
|colspan="3"|sprat
|-
!piłka nożna
| nogomet || fudbal, nogomet || || fudbal
|-
!pleśń
|plijesan || plijesan, buđ, buđa || buđ || buđa, buđ, plesan
|-
!pociąg
| vlak
|colspan="3"| voz
|-
!półwysep
| poluotok || poluostrvo, poluotok
|colspan="2"|poluostrvo
|-
! pomarańcza
| naranča, pomoranča || naranča, pomorandža, narandža
|colspan="2"| narandža, pomorandža
|-
!pomidor
| rajčica, paradajz, pomidor || paradajz, rajčica || || paradajz, rajčica
|-
! powietrze
| zrak || vazduh, zrak || || vazduh
|-
! powietrzny
| zračni || vazdušni, zračni || || vazdušni
|-
!poziom
|razina
|colspan="3"|nivo
|-
!prześcieradło
|plahta || čaršaf, čaršav
|colspan="2"|čaršav
|-
!przycisk
| gumb || dugme || || dugme
|-
!przyjaciel
|prijatelj || prijatelj, drug
|colspan="2"|drug, prijatelj
|-
!przyjaciółka
|prijateljica || prijateljica, drugarica
|colspan="2"|drugarica, prijateljica
|-
!razem
|zajedno, skupa
|colspan="3"|zajedno
|-
!rekin
|morski pas || morski pas, ajkula
|colspan="2"|ajkula
|-
!rodzina
|obitelj || porodica || || porodica
|-
!rodzinny
|obiteljski || porodični || || porodični
|-
!ryż
| riža || riža, pirinač || pirinač, riža, oriz || pirinač
|-
!rzeźbiarz
|kipar || kipar, vajar || || vajar
|-
! samolot
| avion, zrakoplov
|colspan="3"| avion
|-
! sąsiad
| susjed
|colspan="2"|komšija, susjed
|komšija
|-
! sąsiadka
| susjeda
|colspan="2"|komšinica, susjeda
| komšinica
|-
! sekretarka
|colspan="2"| tajnica, sekretarica
|colspan="2"| sekretarica
|-
!sierpień
| kolovoz || august
|colspan="2"| avgust
|-
!spodnie
|hlače || pantalone, hlače || || pantalone
|-
!stacja radiowa
|radio postaja
|colspan="3"|radio stanica
|-
!stolarz
| stolar || stolar, tesar || || tesar, stolar
|-
!stryj (brat ojca)
|stric || amidža, stric
|colspan="2"|stric
|-
!stryjenka (żona brat ojca)
|strina || amidžinica, strina
|colspan="2"|strina
|-
!styczeń
|siječanj
|colspan="3"|januar
|-
!śruba
|vijak, šaraf || vijak, zavrtanj, šaraf || || šraf, vijak, zavrtanj
|-
! śrubokręt
| odvijač, šarafciger || odvijač, odvrtač, šrafciger, šarafciger
|colspan="2"| odvijač, odvrtač, odvrtka, šrafciger
|-
!sufit
|strop
|colspan="3"|plafon
|-
!sufitowy
|stropni
|colspan="3"|plafonski
|-
!szczur
| štakor || pacov || || pacov
|-
!sztuka (element)
|komad || komad, parče || parče || komad, parče
|-
!tablica szkolna
|školska ploča || školska tabla || || školska tabla
|-
!teatr
|kazalište
|colspan="3"| pozorište
|-
!transport
|promet || saobraćaj || || saobraćaj
|-
! tulipan
| tulipan || tulipan, lala
|colspan="2"| lala, tulipan
|-
!tydzień
|tjedan || sedmica, nedjelja, hefta || sedmica, neđelja || sedmica, nedelja
|-
!tygodniowy
|tjedni || sedmični, nedjeljni || sedmični, neđeljni || sedmični, nedeljni
|-
!tysiąc
| tisuća
|colspan="3"| hiljada
|-
!uniwersytet
|sveučilište
|colspan="3"|univerzitet
|-
!uniwersytecki
|sveučilišni
|colspan="3"|univerzitetski
|-
!użycie
|uporaba, upotreba
|colspan="3"|upotreba
|-
!warunek
|uvjet || uvjet, uslov || || uslov
|-
!wiek (sto lat)
| stoljeće || stoljeće, vijek || vijek, stoljeće || vek, stoleće
|-
!własny
|vlastit
|colspan="3"|sopstven
|-
!wrzesień
|rujan
|colspan="3"|septembar
|-
!Wszechświat
| Svemir || Svemir, Vasiona || || Svemir, Vasiona
|-
!wuj (brat matki)
|ujak || daidža, ujak
|colspan="2"|ujak
|-
!wujenka (żona brata matki)
|ujna || daidžinica, ujna
|colspan="2"|ujna
|-
!wybacz
|oprosti || izvini || izvini, oprosti || izvini
|-
!wyspa
| otok || ostrvo, otok
|colspan="2"|ostrvo
|-
! zagranica
|inozemstvo || inozemstvo, inostranstvo || || inostranstvo
|-
!zeszyt
|bilježnica, teka || teka || || sveska, teka
|-
!zupa
|juha || supa || || supa
|}

=== Różnice w adaptacji grekolatynizmów ===
Wyrazy pochodzące z greki, łaciny, a poprzez grekę także z hebrajskiego, były odmiennie adaptowane w obszarze wpływu rzymskiego katolicyzmu i bizantyjskiego prawosławia, najbardziej znaczące są różnice w adaptacji łacińskiego ''ch'' (''k'' lub ''h'') oraz greckiego przydechu ''h'' (''h'' lub zero) i ''β'' (''b'' lub ''v''). Różnie adaptowano też końcówki, takie jak łac. -''ium'' (-''ij'' lub -''ijum'') czy greckie -''oν'' (-''on'' lub zero).

{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Abraham
|Abraham ||
|colspan="2"|Avram
|-
!akwarium
|colspan="2"|akvarij
|colspan="2"|akvarijum
|-
!alchemia
|alkemija || || || alhemija
|-
!aluminium
|colspan="2"|aluminij
|colspan="2"|aluminijum
|-
!Ateny
|Atena
|colspan="3"|Atina
|-
!Babilon
|colspan="2"|Babilon
|colspan="2"|Vavilon
|-
!balsamować
|balzamirati || || || balsamovati
|-
!Bizancjum
|Bizant || Vizant, Bizant || Vizantija || Vizant
|-
!chemia
|kemija
|colspan="3"| hemija
|-
!chirurg
|kirurg
|colspan="3"|hirurg
|-
!chlor
|klor
|colspan="3"|hlor
|-
!chór
|kor
|colspan="3"|hor
|-
!chrystianizować
|kristijanizirati || || || hristijanizirati
|-
!Chrystus
|Krist || Hrist, Krist
|colspan="2"|Hrist, Hristos
|-
!chrześcijanin
|kršćanin || hrišćanin, kršćanin
|colspan="2"|hrišćanin
|-
!chrześcijaństwo
| kršćanstvo || hrišćanstvo, kršćanstvo
|colspan="2"|hrišćanstvo
|-
!Cypr
|Cipar
|colspan="3"|Kipar
|-
!demokracja
|demokracija
|demokracija, -tija
|colspan="2"| demokratija
|-
!Europa
|Europa
|colspan="3"|Evropa
|-
!historia
|colspan="2"|historija
|colspan="2"|istorija
|-
!Jerozolima
|Jeruzalem || Jerusalem || || Jerusalim
|-
!kosmos
| kozmos|| kosmos, kozmos
|colspan="2"|kosmos
|-
!kronika
|kronika
|colspan="3"| hronika
|-
!kryterium
|kriterij || kriterij, kriterijum
|colspan="2"|kriterijum
|-
! krzyż
| križ || križ, krst
|colspan="2"| krst
|-
!laboratorium
|laboratorij
|colspan="3"|laboratorija
|-
!labirynt
|labirint ||
|colspan="2"|lavirint
|-
!Liban
| Libanon || Liban, Libanon || || Liban
|-
!schemat
|shema, šema|| shema
|colspan="2"|šema, shema
|-
!terytorium
|teritorij
|colspan="3"|teritorija
|}

=== Różnice w adaptacji pożyczek zachodnich ===
Równie często spotyka się różnice w adaptacji pożyczek z języków zachodnioeuropejskich, w szczególności z języka francuzkiego i niemieckiego, rzadziej angielskiego i włoskiego. Sprowadzają się one najczęściej do różnego traktowania ''s'' (jako ''s'' lub ''z'') oraz ''c'' (jako ''c'' lub ''s'') lub do widocznego odmiennego źródła pożyczki.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!certyfikat
|colspan="2"|certifikat
|colspan="2"|sertifikat, certifikat
|-
!finanse
|financije
|colspan="3"|finansije
|-
!finansować
|financirati || || || finansirati
|-
!litewski
|litavski
|colspan="3"|litvanski
|-
!Litwa
|Litva
|colspan="3"|Litvanija
|-
!łotewski
|latvijski, letonski || latvijski || || letonski
|-
!Łotwa
|colspan="2"|Latvija, Letonija
| || Letonija
|-
!sport
|šport, sport
|colspan="3"|sport
|-
!szpinak
|špinat||špinat, spanać
|colspan="2"|spanać
|}

=== Cerkiewizmy ===
Szereg różnic między standardami wynika z obecności cerkiewizmów (głównie z cerkiewnosłowiańskiego redakcji ruskiej), które wbrew pozorom nie zawsze pojawiają się w odmianach wzchodnich – często to standard chorwacki wyróżnia się fonetycznym cerkiewizmem
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
! dokładny
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!gmina
|općina || općina, opština
|colspan="2"| opština
|-
!gorzki
|colspan="2"|gorak
| gorak, grk || gorak
|-
!kropka
|točka
|colspan="3"|tačka
|-
!ksiądz (kapłan dowolnego wyznania)
| svećenik || svećenik (kat.), sveštenik (praw.) || svještenik || sveštenik
|-
! ogólnie, w ogóle
| općenito, uopće
|colspan="3"| uopšte
|-
! ogólny
| opći
|colspan="3"|opšti
|-
! prawidłowy
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!Słowianin
|colspan="2"|Slaven
|colspan="2"|Sloven
|-
!słowiański
|colspan="2"|slavenski
|colspan="2"|slovenski
|}

=== Wygłosowe -''r''===
Do charakterystycznych różnic między obszarami zachodnim i wzchodnim należy zachowanie na zachodzie wygłosowego -''r'' w bardzo ograniczonym zakresie leksemów. W przypadku ''večer'' / ''veče'' zanik wygłosowej spółgłoski dodatkowo spowodował różnicę w rodzaju (żeński / nijaki) oraz odmienie (żeńska na spółgłoskę / nijaka z tematem ''večer''-).
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!dobry wieczór
|dobra večer || dobro veče || || dobro veče
|-
!przedwczoraj
| prekjučer || prekjučer, prekjuče
|colspan="2"| prekjuče
|-
! także
| također || također, takođe
|colspan="2"| takođe
|-
!wczoraj
| jučer || jučer, juče
|colspan="2"| juče
|-
!wieczorem
| navečer || naveče || uveče, naveče || uveče
|-
!wieczór
|večer || veče || || veče
|-
!Wigilia Bożego Narodzenia
| Badnja večer || || || Badnje veče
|}

=== Wygłosowe -''l'' ===
Na większości obszaru sztokawskiego niemal bezwyjątkowo zanikło -''l'' zamykające sylabę i na ogół przechodziło w -''o''. W przypadku wygłosu wielu rzeczowników (i, rzadziej, przymiotników) w standardzie chorwackim (i częściowo czarnogórskim) doszło do wyrównania odmiany i przywrócenia -''l'' w mianowniku. Z drugiej strony w pozostałych standardach istniała tendencja do przejścia -''l'' w -''o'' także w wyrazach obcych, co tworzy niekiedy dublety.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!biały
|colspan="2"|bijel, bio
|bijel
|beo
|-
!ciepły
|colspan="2"|topao
|topal, topao
| topao
|-
!diabeł
|đavao, đavo, đavol || || || đavo, đavol
|-
!oddział, sekcja
|razdio, razdjel
|colspan="2"|razdio
|razdeo
!podły
|colspan="2"|podao
|podal, podao
|podao
|-
!sokół
|sokol
|colspan="3"|sokô
|-
!sól
|sol
|colspan="3"|sô
|-
!stół
|stol
|colspan="3"|stô
|-
!śmiały
|colspan="2"|smio
|smjel, smio
|smeo
|-
!wół
|vol
|colspan="3"|vô
|}

=== Różnica w zachowaniu ''h'' ===
Większość gwar sztokawskich nie posiada fonemu /x/, dlatego wiele słów pozbawionych tej głoski przenikało do standardów literackich, co najbardziej objawia się w standardzie serbskim i czarnogórskim (gdzie zanika ona bez śladu lub jest zastępowana, najczęściej przez ''v'' i ''j''), a najmniej w chorwackim i bośniackim (gdzie jest zatrzymywana jako ''h''). W tych ostatnich dochodzi w wielu leksemach do pojawienia się wtórnego, hiperpoprawnego ''h'' i te wyrazy również zostały tutaj zebrane.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!głuchota
|colspan="2"|gluhoća
|colspan="2"|gluvoća
|-
!głuchy
|colspan="2"|gluh
|colspan="2"|gluv
|-
!godzina, zegar
|sat || sat, sahat || || sat
|-
!gotować
|colspan="2"|kuhati
|colspan="2"|kuvati
|-
! kawa
| kava || kahva, kafa || kafa, kava || kafa
|-
!kawiarnia
|kavana || kafana || kafana, kavana || kafana
|-
!kokon
|colspan="2"|čahura
|čaura, čahura || čaura
|-
!lekki
|lak, lagan ||lahak, lak, lagan
|colspan="2"|lak, lagan
|-
!miękki
|mek ||mehak, mek
|colspan="2"|mek
|-
! mucha
|colspan="2"|muha
|colspan="2"|muva
|-
!synowa
|snaha || || || snaja
|-
!rdza
|colspan="2"|hrđa
|colspan="2"|rđa
|-
! tytoń
|colspan="2"|duhan
|colspan="2"|duvan
|-
! ucho
|colspan="2"|uho
|colspan="2"|uvo, uho
|-
!wada
|mana||mahana, mana
|colspan="2"|mana
|-
!wdowa
|udovica, udova || udovica, hudova
|colspan="2"|udovica, udova
|-
!wdowiec
|udovac || udovac, hudovac
|colspan="2"|udovac
|-
!zapaśnik
|colspan="2"|hrvač, rvač
|colspan="2"|rvač
|-
!ziewać
|zijevati || zijehati, zijevati || zijevati|| zevati
|}

=== Zmiany w bezokoliczniku ===
Na skutek wpływu odmiany na -''im'' i jekawizmu, niektóre czasowniki zmieniły bezokolicznik z -''jeti'' na -''iti''.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!nienawidzić
|mrziti || || mrzeti
|-
!siedzieć
|sjediti, sjedjeti || || śeđeti || sedeti
|}

=== Różnica w bezokoliczniku ===
Znacząca grupa zapożyczonych czasowników w standardzie chorwackim kończy się na -''irati'', a w serbskim na -''ovati'', -''isati'', -''irati'', przy czym dokładne brzmienie sufiksu jest trudne do przewidzenia i wynika na ogół z drogi i czasu zapożyczenia.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!balsamować
|balzamirati || || || balsamovati
|-
!dezynfekować
|dezinficirati || || || dezinfikovati, -irati
|-
!dyskredytować
|diskreditirati || || || diskreditovati, -irati
|-
!dyskryminować
|diskriminirati || || || diskriminisati
|-
!dyskutować
|diskutirati || diskutovati || || diskutovati
|-
!dyskwalifikować
|diskvalificirati || || || diskvalifikovati
|-
!fotografować
|fotografirati || || || fotografisati, -irati
|-
!improwizować
|improvizirati || improvizovati || || improvizovati
|-
!interesować
|interesirati || interesovati, interesirati || || interesovati
|-
!komplikować
|komplicirati || komplikovati || || komplikovati
|-
!konstruować
|konstruirati || konstruirati, konstruisati || || konstruisati
|-
!nalegać
|inzistirati || insistirati || || insistirati
|-
!organizować
|organizirati || organizirati, organizovati || || organizovati
|-
!symbolizować
|simbolizirati || simbolizovati || || simbolizovati
|}

=== Różnice w rodzaju ===
Między standardami, a często nawet wewnątrz standardów występują wahania rodzaju rzeczowników, najczęściej tyczy się to pożyczek greckołacińskich i wahania występują między rodzajem męzkim (typowym dla chorwackiego) i żeńskim (typowym dla serbskiego).
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!architekt
|arhitekt
|colspan="3"|arhitekta
|-
!ateista
|ateist || ateist, ateista
|colspan="2"|ateista
|-
! grypa
|colspan="3"|gripa
| grip
|-
!kilo
|kila || kilo || || kilo
|-
!kometa
|komet
|colspan="3"|kometa
|-
!minuta
|minuta
|colspan="3"|minut, minuta
|-
!planeta
|planet
|colspan="3"|planeta
|-
!sekunda
|sekunda || || || sekund, sekunda
|-
!turysta
| turist || || || turista, turist
|}

=== Różnice w wokalizmie ===
Często różnica w brzmieniu pożyczek sprowadza się do różnicy w wokalizmie – najczęstszym przykładem jest ''u'' przed spółgłoskami nosowymi w standardzie chorwackim odpowiadające serbskiemu ''o'', ale pojawiają się i inne różnice, najczęściej wynikające z różnych źródeł zapożyczeń.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!aktualny
|aktualan || || aktuelan, aktualan|| aktuelan
|-
! Armenia
| Armenija || Armenija, Jermenija, Ermenija || Jermenija || Jermenija, Armenija
|-
!bagnet
|bajunet (-a) || || || bajonet (-a)
|-
!baron
|barun || baron || || baron
|-
!giełda
|burza
|colspan="3"| berza
|-
! milion
| milijun
|colspan="3"|milion
|-
!pączek
|krafna || || ||krofna
|-

!talerz
| tanjur
|colspan="3"| tanjir
|-
! ziemniak
| krumpir
|colspan="3"| krompir
|}

=== Podobne leksemy ===
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Afganistan
|colspan="2"|Afganistan
|colspan="2"|Avganistan
|-
! akcent (sposób mowy)
| akcent || akcent, akcenat || akcenat || akcenat
|-
! akceptować
| prihvaćati || prihvatati || prihvaćati, prihvatati || prihvatati
|-
!Amazonia
|Amazona
|colspan="3"|Amazonija
|-
!Australijczyk
| Australac
|colspan="3"|Australijanac
|-
!Australijka
| Australka
|colspan="3"|Australijanka
|-
!autobusowy
|autobusni ||autobuski || || autobuski
|-
!autorka
|autorica ||
|colspan="2"|autorka
|-
!autostrada
|autocesta || || || autoput
|-
!beczka
|bačva || || || bure
|-
!biegunka
|proljev || proljev, proliv || || proliv
|-
!bokser
|boksač
|colspan="3"|bokser
|-
! budzik
| budilica || budilnik, budionik || budilnik || budilnik, budionik
|-
!ciotek (mąż siostry ojca lub siostry matki)
| tetak || tetak, teča || tetak || tetak, teča
|-
!co
|što
|colspan="3"|šta
|-
!córka
|colspan="2"| kćerka, kći
|kćerka, ćerka || ćerka, kći
|-
!czaszka
|lubanja || lobanja || || lobanja
|-
!częściowy
|djelomičan
|colspan="2"|djelimičan
|delimičan
|-
!czytelnik
| čitatelj, čitalac || čitalac, čitatelj
|colspan="2"|čitalac
|-
!deser
|slastica || poslastica || || poslastica
|-
!dwieście
| dvjesto || dvjesta, dvjesto ||dvjesta || dvesta
|-
!dziękuję bardzo
|hvala lijepa, lijepo || hvala lijepo || || hvala lepo
|-
!Hiszpania
|Španjolska || Španija, Španjolska
|colspan="2"|Španija
|-
!Hiszpanin
|Španjolac
|colspan="3"|Španac
|-
!Hiszpanka
|Španjolka
|colspan="3"| Špankinja
|-
! hodowca
| odgajatelj || || || odgajivač
|-
!jagnię
| janje
|colspan="3"|jagnje
|-
!jej
|njezin, njen
|colspan="3"|njen
|-
!jest (akcentowane)
|jest || jeste || || jeste
|-
! językowy
| jezični || || jezički, jezični || jezički
|-
! jutro
|colspan="2"|sutra
|śutra || sutra
|-
!kierownik
|upravitelj, upravnik
|colspan="3"|upravnik
|-
!klatka
|kavez||kafez, kavez
|colspan="2"|kavez
|-
! klej
| ljepilo || ljepilo, ljepak, lijepak || lijepak, ljepilo || lepak
|-
!koleżanka
|kolegica || koleginica, kolegica || || koleginica
|-
!kto
|tko
|colspan="3"|ko
|-
!lekarka
|liječnica
|colspan="2|ljekarka
|lekarka
|-
!lekarz
|liječnik
|colspan="2|ljekar
|lekar
|-
!miedziany
|bakreni || || || bakarni, bakreni
|-
!naczynia
|posuđe || posuđe || || sudovi, posuđe
|-
!Narody Zjednoczone
|colspan="2"|Ujedinjeni Narodi
|colspan="2"| Ujedinjene Nacije
|-
!obowiązek
| obveza, obaveza
|colspan="3"|obaveza
|-
!orzech laskowy
|lješnjak || || || lešnik, lešnjak
|-
! płaca
| plaća || plaća, plata
|colspan="2"| plata
|-
!połowa
|polovica
|colspan="3"|polovina
|-
!porównanie
|usporedba
|colspan="3"| poređenje
|-
!prawdopodobny
|vjerojatan
|colspan="2"|vjerovatan
|verovatan
|-
!promień (światła)
|zraka||zrak|| || zrak
|-
!ratować
|spašavati || spasavati || spašavati || spasavati
|-
!Rumun
|Rumunj
|colspan="3"|Rumun
|-
!Rumunia
|Rumunjska
|colspan="3"|Rumunija
|-
!samoobsługa
|colspan="3"|samoposluga
| samousluga
|-
!sekunda
|colspan="2"|sekunda
|colspan="2"|sekund, sekunda
|-
!sędzia
|sudac || sudija, sudac
|colspan="2"|sudija
|-
!słoweński
|slovenski || slovenački || || slovenački
|-
!smak
|okus (smak potrawy), ukus (gust) || okus, ukus || || ukus
|-
!spis
|popis, spisak
|colspan="3"|spisak
|-
!sportowiec
|sportaš
|colspan="3"|sportista
|-
!studentka
|studentica || studentkinja, studentica
|colspan="2"|studentkinja
|-
!szczęśliwy
| sretan
|colspan="2"| sretan, srećan || srećan
|-
!tenisista
|tenisač
|colspan="3"|teniser
|-
!tłumacz
|prevoditelj
|colspan="3"|prevodilac
|-
!trzysta
| tristo || trista
|colspan="2"|trista
|-
!używanie, użycie
|colspan="2"|korištenje
|colspan="2"| korišćenje
|-
!w ciągu
|tijekom
|colspan="3"|tokom
|-
!w związku z
|u svezi s || u vezi sa || || u vezi sa
|-
! węgiel
| ugljen
|colspan="3"| ugalj
|-
!widz
|gledatelj
|colspan="3"|gledalac
|-
!wiosenny
| proljetni
|colspan="2"| proljetni, proljećni || prolećni
|-
!Włoch
|Talijan || Italijan || Talijan, Italijan || Italijan
|-
!Włochy
|Italija, Talijanska
|colspan="3"|Italija
|-
!współczesny
|suvremen
|colspan="3"| savremen
|-
!wynająć
|unajmiti
|colspan="3"|iznajmiti
|-
!zabójca
|ubojica
|colspan="3"|ubica
|-
!zabójstwo
|ubojstvo
|colspan="3"|ubistvo
|-
! zachwycać się
| zadivljavati se || zadivljivati se || || zadivljivati se
|-
!zadanie
|colspan="2"| zadaća || || zadatak
|-
!zbieg okoliczności
|stjecaj || stjecaj, sticaj || || sticaj
|-
!znów
|ponovno, ponovo
|colspan="3"|ponovo
|-
!związek, relacja, kontakt
|sveza, veza || veza || || veza
|-
!zwyczajny
|colspan="2"| redovit, redovan
|colspan="2"|redovan
|}

== Dawny jać ==
=== Ogólne zasady ===
Dialekty sztokawskie można podzielić na trzy grupy pod względem realizacji prasłowiańskiego fonemu *ě (jać): ekawskie (e), (i)jekawskie (je/ije) i ikawskie (i). Na dwóch pierwszych wymowach oparto standardy literackie, z czego standardy chorwacki, bośniacki i czarnogórski dopuszczają wyłącznie wymowę (i)jekawską, a standard serbski dopuszcza wymowę ekawską i jekawską jako równoprawne (choć dominuje ekawska).

* Ekawskiemu długiemu '''ē''', które pochodzi z długiego jacia, odpowiada jekawskie '''ije''' (dwie sylaby, obie krótkie), np.:

''cvēt, rēč, dvē, snēg, bēda'' | ''cvijet, riječ, dvije, snijeg, bijeda''

* Ekawskiemu krótkiemu '''e''', które pochodzi z krótkiego jacia, odpowiada jekawskie '''je''', np.:

''mera, pesma, sesti, lepo, koleno, nega'' || ''mjera, pjesma, sjesti, ljepo, koljeno, njega''

W formach jekawskich -nj- i -lj- oznaczają jeden dźwięk. W standardach bośniackim, chorwackim i serbskim grupy -tj-, -dj-, -sj-, -zj- oznaczają dwa dźwięki, natomiast w standardzie czarnogórskim odpowiadają im głoski -ć-, -đ-, -ś-, -ź-, np.
''ćešiti, đevojka, śesti, źenica'' | ''tješiti, djevojka, sjesti, zjenica''

W standardzie czarnogórskim -ć- może także odpowiadać jekawskiemu ''-cj-'', np. ''ćedilo'' | ''cjedilo''.

* Ekawskiemu długiemu '''ē''' odpowiada jekawskie '''jē''' w przypadkach, kiedy doszło do wzdłużenia:

- w dopełniaczu liczby mnogiej:
''vērā, dēlā, zamēnā, kolēnā, medvēdā, rascēpā'' | ''vjērā, djēlā, zamjēnā, koljēnā, medvjēdā, rascjēpā''

- przed grupą spółgłosek, z czego najczęściej na pierwszym miejscu jest sonant (n, l, lj, r, v):

''sēnka, kolēnce, odēljci, nedēljni'' | ''sjēnka, koljēnce, odjēljni, nedjēljni'' (<sjen, koljeno, odjeljak, nedjelja)

- w zdrobnieniach:
''dēva, dēdo, Lēpa'' | ''djēva, djēdo, Ljēpa'' (<djevojka, djed, Ljeposava)

- w iteratywach (głównie pochodnych od ''m(j)esto, m(j)era, s(j)esti''):
''namēštati, zamērati, presēdati'' | ''namjēštati, zamjērati, presjēdati'' (<namjestiti, zamjeriti, presjesti)
* Ekawskiemu krótkiemu '''e''' odpowiada jekawskie '''i''':

- przed '''j''':

''vejati, grejati, razumeju, dveju, obeju'' | ''vijati, grijati, razumiju, dviju, obiju''

- przed '''o''' powstałym z '''l''' w wygłosie słowa lub sylaby:

''video, deo, želeo, dospeo, hteo, ceo'' | ''vidio, dio, želio, dospio, htio, cio''

- przed '''lj''' w słowie ''beleg | biljeg'' i pochodnych od niego:

''beleg, beleška, beležnik, zabeležiti'' | ''biljeg, bilješka, bilježnik, zabilježiti''

- w sylabach, w których '''r''' występuje po spółgłosce neutralizowana jest różnica pomiędzy wymową ekawską i jekawską, np.:

''breza, bregovi, vremena (vreme | vrijeme), vrednoća, greška, dremljiv, povreda, trešnja, crepovi (crep | crijep)'' itd..

Standard chorwacki i bośniacki dopuszcza połączenie '''rje''' po spółgłosce, gdy jest ono w odmianie wymienialne z '''rije''', np. ''vrijeme-vremena/vrjemena, crijep-crepovi/crjepovi''.

Od tej reguły istnieją dwa rodzaje wyjątków: wymowa jekawska ma '''je''' jeśli '''r''' nie jest poprzedzone spółgłoską, np.:

''goreti, rečnik, rečica, korenčić, rešavati'' | ''gorjeti, rječnik, rječica, korjenčić, rješavati'',

jedynie leksemy ''gore, rezati, repa'' mają jednakowe formy w ekawicy i jekawicy. Oprócz tego w Czarnogórze konsekwentnie spotykane są (w standardzie serbskim i czarnogórskim) formy ekawskie: ''goreti, gorenje, rečnik, rečit, rečica, rešavati, proređivati, korenčić, starešina''.

Drugim wyjątkiem są leksemy, gdzie spółgłoska przed '''r''' je odczuwana jako leżąca za granicą złożenia, wtedy istnieją dublety:

''razređivati, razrešenje'' | ''razređivati/razrjeđivati, razrešenje/razrješenje''

=== Spis rdzeni ===
Wyrazy są posortowane według rdzeni, słowa podane są z lewej w jekawicy a z prawej w ekawicy, odwrotnie niż powyżej.
* '''běg-'''
bijeg, bjegati, bjegunac, bježati, pobjeći| beg, begati, begunac, bežati, pobeći
* '''běl-'''
bio, bijeli, bijeliti | beo, beli, beliti
* '''cěl-'''
cio, cijeli, cjelina | ceo, celi, celina
* '''cěn-'''
cijena, cijeniti | cena, ceniti
* '''cěv-'''
cijev, cjevanica, cjevčica, cjevovod | cev, cevanica, cevčica, cevovod
* '''děv-'''
djevojka, djevojčica, djevica, djeva | devojka, devojčica, devica, deva
* '''koren-'''
korijen, korijenje | koren, korenje
* '''lěk-'''
liječnik, lijek, ljekar, ljekarna | lečnik, lek, lekar, lekarna
* '''lět-'''
ljeto, ljetni, ljetos, proljeće | leto, letni, letos, proleće
* '''něm-'''
Njemačka, Njemac, Njemica, njemački | Nemačka, Nemac, Nemica, nemački
* '''pěv-'''
pjevati, pjevač | pevati, pevač
* '''rěd-'''
rijedak, rijetki, rijeđi | redak, retki, ređi
* '''rěk-'''
rijeka, riječni | reka, rečni
* '''sněg-'''
snijeg | sneg
* '''serd-'''
srijeda | sreda
* '''svět-'''
svijet, svjetski | svet, svetski
* '''věk-'''
vijek, vječan, vječno, uvijek | vek, večan, večno, uvek
* '''věn-'''
vjenčanje | venčanje
* '''verm-'''
vrijeme | vreme
* '''zvězd-'''
zvijezda, zvjezdan | zvezda, zvezdan

===Ekawizmy ===
Istnieje pewna grupa słów, w której również w wymowie jekawskiej dawny jać wymawiany i zapisywany jest jak w ekawicy. Są to głównie wyrazy z rdzeniem ''sled''-: ''sledeći'', ''poslednji'', ''usled'', ''naslednik'', ''nasleđe'', ''sledbenik'', ''redosled'', obecne w odmianie czarnogórskiej, jednak uznane za nienormatywne i zamiast nich norma nakazuje ''sljedeći'', ''posljednji'', ''usljed'', ''nasljednik'', ''nasljeđe'', ''sljedbenik'', ''redosljed''.

===Ikawizmy===
Dużo liczniejszą grupą są ikawizmy, należą do nich między innymi ''ni''- w negacji czasownika ''jesam'': ''nisam'', ''nisi'', ''nije'', … oraz końcówki -''ih'', -''im[a]'' w liczbie mnogiej odmiany zaimkowo-przymiotnikowej. Te ikawizmy są jedyną akceptowalną normą w standardach chorwackim, bośniackim i serbskim, jednak czarnogórski akceptuje jedynie jekawskie formy ''nijesam'', ''nijesi'', ''nije'', …, zaś końcówki -''ih'', -''im[a]'' wprawdzie akceptuje i uznaje za przeważające, jednak akceptuje również dłuższe -''ijeh'', -''ijem[a]''.

== Opis różnic gramatycznych i ortograficznych ==
=== Ortografia ===
==== pisownia czasownika posiłkowego ''ću'', ''ćeš'', ''će'', … ====
Pisownia chorwacka preferuje rozdzielną pisownię negacji: ''ne ću'', ''ne ćeš'', ''ne će'', …, choć dopuszczalna jest pisownia łączna. W pozostałych standardach dopuszczalna jest wyłącznie pisownia łączna.

Pisownia chorwacka dopuszcza wyłącznie rozdzielną pisownię czasu przyszłego I, np. ''bit ću'', ''radit ćeš'', ''jest ćeš'' itd., pisownię rozdzielną preferuje również standard bośniacki, choć dopuszcza łączną. Standard czarnogórski uznaje pisownię rozdzielną za cechę mowy Boki Kotorskiej, ale zaznacza, że takie użycie jest rzadkie i preferuje pisownię łączną. Standard serbski dopuszcza wyłącznie pisownię łączną, np. ''biću'', ''radićeš'', ''ješće''. Wszystkie standardy uznają wyłącznie pisownię rozdzielną w przypadku bezokoliczników na -''ći'': ''peći ću'', ''ići ćeš''.

==== pisownia grup -''tc''- ====
Standard chorwacki liczbę mnogą od wyrazów typu ''zadatak'', ''otac'' pozwala zapisywać zarówno morfologicznie ''zadatci'', ''otci'', jak i fonologicznie ''zadaci'', ''oci'' i temat ten od wielu lat jest przedmiotem sporu normatywistów. Pozostałe odmiany dopuszczają wyłącznie pisownię fonologiczną.

==== pisownia wyrazów obcych ====
Pisownia chorwacka i bośniacka radzi wszystkie nieprzyswojone nazwy własne (toponimy i antroponimy) zapisywać zgodnie z zapisem w języku źródłowym, podczas gdy norma serbska i czarnogórska nakazuje przyswajać je fonetycznie, niezależnie od alfabetu, którego się używa. Norma bośniacka każe przyswajać obce nazwy własne, gdy pisze się cyrylicą, jednak w praktyce ten alfabet jest nieużywany.

=== Gramatyka ===
* liczebniki zbiorowe 4-10:
W standardzie chorwackim mamy -ero: ''četvero, petero, šestero, sedmero, osmero, devetero, desetero''. W pozostałych standardach mamy -oro: ''četvoro, petoro, šestoro, sedmoro, osmoro, devetoro, desetoro''. Liczebniki zbiorowe określające grupy mężczyzn we wszystkich standardach kończą się na -orica: ''četvorica, petorica'' itd..

== Źródła ==
Za źródła normatywistyczne posłużyły następujące materjała:
* do standard chorwackiego:

* do standardu bośniackiego
[[http://bih.fi/pub/pdf/Pravopis_bosanskog_jezika.pdf Pravopis bosanskog jezika]]

* do standardu czarnogórskiego
[[https://gimnazijadg.files.wordpress.com/2012/03/pravopis-crnogorskoga-jezika.pdf Pravopis crnogorskoga jezika]]

* do standardu serbskiego

Słownik różnicowy języka serbskochorwackiego

2023-04-01T19:58:03Z

Siemoród: /* Opis różnic gramatycznych i ortograficznych */

Niniejszy artykuł ma za zadanie zebrać wszelkie różnice leksykalne, w mniejszym stopniu ortograficzne i gramatyczne, między czterema odmianami policentrycznego języka serbskochorwackiego – chorwackim, bośniackim, czarnogórski i serbskim.

Z uwagi na nizki stopień elaboracji standardów bośniackiego i czarnogórskiego należy z ostrożnością podchodzić do wypisywanych tutaj leksemów bośniackich i czarnogórskich, gdyż mogą one nie odzwierciedlać najnowszych tendencji normatywistycznych lub też rzeczywistego użycia.

== Różnice słownikowe ==
Terminy chorwackie, bośniackie i czarnogórskie podane są w jekawicy, terminy serbskie zaś w ekawicy, choć jekawica jest normatywnie odmianą równoważną ekawicy. Dla przejrzystości wszystkie leksemy zapisano w standardowej łacince.

Jeśli wymienionych jest kilka leksemów, to z reguły są one używane w danym standardzie równie często, lub pierwszy z nich najczęściej. Często pierwsze słowo z wielu jest preferowane, a kolejne mają nacechowanie archaiczne lub gwarowe.

=== Całkowicie odmienne słowa ===
Najbardziej zauważalnym przypadkiem różnic międzystandardowych jest sytuacja, gdy w różnych standardach zostały ustalone słowa o różnym rodowodzie – najczęstsze sytuacje to konkurencja neologizmu z wyrazem obcym, rodzimego słowa z pożyczką (najczęściej turecką, rzadziej niemiecką, węgierską lub włoską) bądź słów rodzimych charakterystycznych dla różnych obszarów.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!adwokat
|odvjetnik
|colspan="3"|advokat
|-
!adwokatura
|odvjetništvo
|colspan="3"|advokatura
|-
!ambasada
|veleposlanstvo, ambasada
|colspan="3"|ambasada
|-
! azot
|colspan="2"|dušik, nitrogen
|colspan="2"|azot
|-
!babka
|baka || nena, baka, baba || baka, baba || baba (matka ojca), baka (matka matki)
|-
!biblioteka
|knjižnica, biblioteka
|colspan="3"|biblioteka
|-
!biedronka
| bubamara, božja ovčica ||
|colspan="2"|bubamara
|-
!biuro
|ured, biro, kancelarija || || || kancelarija, biro
|-
!brzuch
|trbuh || trbuh || || stomak, trbuh
|-
!chleb
| kruh || hljeb, kruh || hljeb || hleb
|-
!chwila
|trenutak
|colspan="3"|trenutak, momenat
|-
! cyna
| kositar, lim
|colspan="3"| kalaj
|-
!czerwiec
|lipanj|| juni, jun
|colspan="2"| jun, juni
|-
!cześć!
| bok, ciao || ćao || || ćao
|-
!czosnek
| češnjak || bijeli luk, češnjak || || beli luk
|-
!czynsz
|stanarina || stanarina, kirija
|colspan="2"|kirija, stanarina
|-
!dąb
| hrast, dub
|colspan="3"|hrast
|-
!do domu
|doma, kući
|colspan="3"|kući
|-
!dokąd
|kamo || || || gde, kud(a), kamo
|-
!droga
|cesta, put
|colspan="2"| put, cesta || put, drum
|-
!dworzec autobusowy
|autobusni kolodvor || autobuska/-sna stanica
|colspan="2"|autobusna stanica
|-
!dworzec kolejowy
|kolodvor
|colspan="2"|željeznička stanica
|železnička stanica
|-
!dywan
|tepih, sag ||tepih || tepih || tepih
|-
!dziadek
|djed || deda || đed, đedo || deda (ojciec ojca), deka (ojciec matki)
|-
! fabryka
| tvornica || fabrika, tvornica
|colspan="2"| fabrika
|-
!fala
| val || talas, val || val || talas
|-
!fasola
|grah, fažola || grah, pasulj || pasulj, fadžola || pasulj
|-
! firma
| tvrtka
|colspan="3"| firma
|-
! foka
| tuljan
|colspan="3"| foka
|-
!gaz
|plin, gas
|colspan="3"| gas
|-
!geografia
|geografija, zemljopis
|colspan="3"|geografija
|-
!geograficzny
|geografski, zemljopisni
|colspan="3"|geografski
|-
!godzina
|colspan="2"|sat || || sat, čas
|-
!grudzień
|prosinac
|colspan="3"|decembar
|-
! gwóźdź
| čavao || ekser || brokva || ekser
|-
! historja
| povijest, historija || historija, istorija
|colspan="2"| istorija
|-
!Holandia
|Nizozemska || Nizozemska, Holandija || Holandija || Holandija, Nizozemska
|-
!instrument muzyczny
|glazbalo, glazbeni instrument
|colspan="3"|muzički instrument
|-
!kapusta
|zelje, kupus || kupus || || kupus
|-
! kąt
| kut
|colspan="3"| ugao
|-
!kelner
|konobar ||konobar, kelner || || konobar, kelner
|-
!kino
|colspan="3"|kino
| bioskop
|-
!klawiatura
|tipkovnica || || || tastatura
|-
!koc
| pokrivač || deka, ćebe || || ćebe
|-
!kołdra
| poplun || jorgan || || jorgan
|-
!komórka (żywa)
|stanica || ćelija || || ćelija
|-
!kompozytor
|skladatelj, kompozitor || kompozitor || || kompozitor
|-
!komputer
|računalo, kompjutor || računar, kompjuter, računalo || kompjuter || računar, kompjuter
|-
!kręgosłup
|kralježnica, hrptenjača, kičma ||kičma || || kičma
|-
!którędy
|kamo, kojim putom, -em
|colspan="3"|kojim putem
|-
!kuchenka
|štednjak || štednjak, šporet || || šporet
|-
! kwiecień
| travanj
|colspan="3"| april
|-
!lekcja
|sat ||čas || || čas
|-
!lingwistyka
|jezikoslovlje, lingvistika
|colspan="3"|lingvistika
|-
!linijka
| ravnalo || || lenjir || lenjir, linir
|-
!lipiec
|srpanj || juli, jul
|colspan="2"| jul, juli
|-
!listopad
|studeni
|colspan="3"|novembar
|-
!lodówka
|hladnjak, frižider
|colspan="3"|frižider
|-
! lotnisko
| aerodrom, zračna luka
|colspan="3"| aerodrom
|-
!lustro
|zrcalo, ogledalo
|colspan="3"|ogledalo
|-
!luty
|veljača
|colspan="3"|februar
|-
!łyżeczka
|žličica || kašikica || || kašičica
|-
!łyżka
|žlica || kašika || kašika, užica || kašika
|-
!masło
| maslac || maslac, puter || || maslac, puter
|-
!materac
|madrac, dušek || dušek || || dušek
|-
! marchew
| mrkva || mrkva || || šargarepa
|-
!marzec
|ožujak
|colspan="3"|mart
|-
!maj
|svibanj
|colspan="3"|maj
|-
!mechanik
|strojar, mehaničar
|colspan="3"|mehaničar
|-
!miednica (kość)
|zdjelnica || karlica || || karlica
|-
!muzyk
|glazbenik, muzičar
|colspan="3"|muzičar
|-
!muzyka
|glazba, muzika
|colspan="3"|muzika
|-
!na zewnątrz, na dwór
|van || napolje, van
|colspan="2"|napolje
|-
!na zewnątrz, na dworze
|vani || napolju, vani
|colspan="2"|napolju
|-
!nalewać
|točiti || sipati || || sipati
|-
!naród
|narod, puk, pučanstvo
|colspan="3"|narod
|-
!nauka
|znanost || nauka, znanost || || nauka
|-
!naukowiec
|znanstvenik, učenjak || naučnik, učenjak || || naučnik
|-
!ogród
|vrt || bašta, vrt || bašta || bašta
|-
!okulary
|naočale, očale || naočare, naočale || || naočare, naočari, đozluci, brile
|-
!opłata drogowa
| cestarina || cestarina, putarina
|colspan="2"| putarina
|-
!osoba
|osoba || osoba, lice || osoba || lice, osoba
|-
!paszport
|putovnica || pasoš || || pasoš
|-
!październik
|listopad
|colspan="3"|oktobar
|-
!pianino
|glasovir, klavir
|colspan="3"|klavir
|-
!pieprz
| papar || biber || || biber
|-
!piętro
|kat
|colspan="3"|sprat
|-
!piłka nożna
| nogomet || fudbal, nogomet || || fudbal
|-
!pleśń
|plijesan || plijesan, buđ, buđa || buđ || buđa, buđ, plesan
|-
!pociąg
| vlak
|colspan="3"| voz
|-
!półwysep
| poluotok || poluostrvo, poluotok
|colspan="2"|poluostrvo
|-
! pomarańcza
| naranča, pomoranča || naranča, pomorandža, narandža
|colspan="2"| narandža, pomorandža
|-
!pomidor
| rajčica, paradajz, pomidor || paradajz, rajčica || || paradajz, rajčica
|-
! powietrze
| zrak || vazduh, zrak || || vazduh
|-
! powietrzny
| zračni || vazdušni, zračni || || vazdušni
|-
!poziom
|razina
|colspan="3"|nivo
|-
!prześcieradło
|plahta || čaršaf, čaršav
|colspan="2"|čaršav
|-
!przycisk
| gumb || dugme || || dugme
|-
!przyjaciel
|prijatelj || prijatelj, drug
|colspan="2"|drug, prijatelj
|-
!przyjaciółka
|prijateljica || prijateljica, drugarica
|colspan="2"|drugarica, prijateljica
|-
!razem
|zajedno, skupa
|colspan="3"|zajedno
|-
!rekin
|morski pas || morski pas, ajkula
|colspan="2"|ajkula
|-
!rodzina
|obitelj || porodica || || porodica
|-
!rodzinny
|obiteljski || porodični || || porodični
|-
!ryż
| riža || riža, pirinač || pirinač, riža, oriz || pirinač
|-
!rzeźbiarz
|kipar || kipar, vajar || || vajar
|-
! samolot
| avion, zrakoplov
|colspan="3"| avion
|-
! sąsiad
| susjed
|colspan="2"|komšija, susjed
|komšija
|-
! sąsiadka
| susjeda
|colspan="2"|komšinica, susjeda
| komšinica
|-
! sekretarka
|colspan="2"| tajnica, sekretarica
|colspan="2"| sekretarica
|-
!sierpień
| kolovoz || august
|colspan="2"| avgust
|-
!spodnie
|hlače || pantalone, hlače || || pantalone
|-
!stacja radiowa
|radio postaja
|colspan="3"|radio stanica
|-
!stolarz
| stolar || stolar, tesar || || tesar, stolar
|-
!stryj (brat ojca)
|stric || amidža, stric
|colspan="2"|stric
|-
!stryjenka (żona brat ojca)
|strina || amidžinica, strina
|colspan="2"|strina
|-
!styczeń
|siječanj
|colspan="3"|januar
|-
!śruba
|vijak, šaraf || vijak, zavrtanj, šaraf || || šraf, vijak, zavrtanj
|-
! śrubokręt
| odvijač, šarafciger || odvijač, odvrtač, šrafciger, šarafciger
|colspan="2"| odvijač, odvrtač, odvrtka, šrafciger
|-
!sufit
|strop
|colspan="3"|plafon
|-
!sufitowy
|stropni
|colspan="3"|plafonski
|-
!szczur
| štakor || pacov || || pacov
|-
!sztuka (element)
|komad || komad, parče || parče || komad, parče
|-
!tablica szkolna
|školska ploča || školska tabla || || školska tabla
|-
!teatr
|kazalište
|colspan="3"| pozorište
|-
!transport
|promet || saobraćaj || || saobraćaj
|-
! tulipan
| tulipan || tulipan, lala
|colspan="2"| lala, tulipan
|-
!tydzień
|tjedan || sedmica, nedjelja, hefta || sedmica, neđelja || sedmica, nedelja
|-
!tygodniowy
|tjedni || sedmični, nedjeljni || sedmični, neđeljni || sedmični, nedeljni
|-
!tysiąc
| tisuća
|colspan="3"| hiljada
|-
!uniwersytet
|sveučilište
|colspan="3"|univerzitet
|-
!uniwersytecki
|sveučilišni
|colspan="3"|univerzitetski
|-
!użycie
|uporaba, upotreba
|colspan="3"|upotreba
|-
!warunek
|uvjet || uvjet, uslov || || uslov
|-
!wiek (sto lat)
| stoljeće || stoljeće, vijek || vijek, stoljeće || vek, stoleće
|-
!własny
|vlastit
|colspan="3"|sopstven
|-
!wrzesień
|rujan
|colspan="3"|septembar
|-
!Wszechświat
| Svemir || Svemir, Vasiona || || Svemir, Vasiona
|-
!wuj (brat matki)
|ujak || daidža, ujak
|colspan="2"|ujak
|-
!wujenka (żona brata matki)
|ujna || daidžinica, ujna
|colspan="2"|ujna
|-
!wybacz
|oprosti || izvini || izvini, oprosti || izvini
|-
!wyspa
| otok || ostrvo, otok
|colspan="2"|ostrvo
|-
! zagranica
|inozemstvo || inozemstvo, inostranstvo || || inostranstvo
|-
!zeszyt
|bilježnica, teka || teka || || sveska, teka
|-
!zupa
|juha || supa || || supa
|}

=== Różnice w adaptacji grekolatynizmów ===
Wyrazy pochodzące z greki, łaciny, a poprzez grekę także z hebrajskiego, były odmiennie adaptowane w obszarze wpływu rzymskiego katolicyzmu i bizantyjskiego prawosławia, najbardziej znaczące są różnice w adaptacji łacińskiego ''ch'' (''k'' lub ''h'') oraz greckiego przydechu ''h'' (''h'' lub zero) i ''β'' (''b'' lub ''v''). Różnie adaptowano też końcówki, takie jak łac. -''ium'' (-''ij'' lub -''ijum'') czy greckie -''oν'' (-''on'' lub zero).

{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Abraham
|Abraham ||
|colspan="2"|Avram
|-
!akwarium
|colspan="2"|akvarij
|colspan="2"|akvarijum
|-
!alchemia
|alkemija || || || alhemija
|-
!aluminium
|colspan="2"|aluminij
|colspan="2"|aluminijum
|-
!Ateny
|Atena
|colspan="3"|Atina
|-
!Babilon
|colspan="2"|Babilon
|colspan="2"|Vavilon
|-
!balsamować
|balzamirati || || || balsamovati
|-
!Bizancjum
|Bizant || Vizant, Bizant || Vizantija || Vizant
|-
!chemia
|kemija
|colspan="3"| hemija
|-
!chirurg
|kirurg
|colspan="3"|hirurg
|-
!chlor
|klor
|colspan="3"|hlor
|-
!chór
|kor
|colspan="3"|hor
|-
!chrystianizować
|kristijanizirati || || || hristijanizirati
|-
!Chrystus
|Krist || Hrist, Krist
|colspan="2"|Hrist, Hristos
|-
!chrześcijanin
|kršćanin || hrišćanin, kršćanin
|colspan="2"|hrišćanin
|-
!chrześcijaństwo
| kršćanstvo || hrišćanstvo, kršćanstvo
|colspan="2"|hrišćanstvo
|-
!Cypr
|Cipar
|colspan="3"|Kipar
|-
!demokracja
|demokracija
|demokracija, -tija
|colspan="2"| demokratija
|-
!Europa
|Europa
|colspan="3"|Evropa
|-
!historia
|colspan="2"|historija
|colspan="2"|istorija
|-
!Jerozolima
|Jeruzalem || Jerusalem || || Jerusalim
|-
!kosmos
| kozmos|| kosmos, kozmos
|colspan="2"|kosmos
|-
!kronika
|kronika
|colspan="3"| hronika
|-
!kryterium
|kriterij || kriterij, kriterijum
|colspan="2"|kriterijum
|-
! krzyż
| križ || križ, krst
|colspan="2"| krst
|-
!laboratorium
|laboratorij
|colspan="3"|laboratorija
|-
!labirynt
|labirint ||
|colspan="2"|lavirint
|-
!Liban
| Libanon || Liban, Libanon || || Liban
|-
!schemat
|shema, šema|| shema
|colspan="2"|šema, shema
|-
!terytorium
|teritorij
|colspan="3"|teritorija
|}

=== Różnice w adaptacji pożyczek zachodnich ===
Równie często spotyka się różnice w adaptacji pożyczek z języków zachodnioeuropejskich, w szczególności z języka francuzkiego i niemieckiego, rzadziej angielskiego i włoskiego. Sprowadzają się one najczęściej do różnego traktowania ''s'' (jako ''s'' lub ''z'') oraz ''c'' (jako ''c'' lub ''s'') lub do widocznego odmiennego źródła pożyczki.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!certyfikat
|colspan="2"|certifikat
|colspan="2"|sertifikat, certifikat
|-
!finanse
|financije
|colspan="3"|finansije
|-
!finansować
|financirati || || || finansirati
|-
!litewski
|litavski
|colspan="3"|litvanski
|-
!Litwa
|Litva
|colspan="3"|Litvanija
|-
!łotewski
|latvijski, letonski || latvijski || || letonski
|-
!Łotwa
|colspan="2"|Latvija, Letonija
| || Letonija
|-
!sport
|šport, sport
|colspan="3"|sport
|-
!szpinak
|špinat||špinat, spanać
|colspan="2"|spanać
|}

=== Cerkiewizmy ===
Szereg różnic między standardami wynika z obecności cerkiewizmów (głównie z cerkiewnosłowiańskiego redakcji ruskiej), które wbrew pozorom nie zawsze pojawiają się w odmianach wzchodnich – często to standard chorwacki wyróżnia się fonetycznym cerkiewizmem
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
! dokładny
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!gmina
|općina || općina, opština
|colspan="2"| opština
|-
!gorzki
|colspan="2"|gorak
| gorak, grk || gorak
|-
!kropka
|točka
|colspan="3"|tačka
|-
!ksiądz (kapłan dowolnego wyznania)
| svećenik || svećenik (kat.), sveštenik (praw.) || svještenik || sveštenik
|-
! ogólnie, w ogóle
| općenito, uopće
|colspan="3"| uopšte
|-
! ogólny
| opći
|colspan="3"|opšti
|-
! prawidłowy
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!Słowianin
|colspan="2"|Slaven
|colspan="2"|Sloven
|-
!słowiański
|colspan="2"|slavenski
|colspan="2"|slovenski
|}

=== Wygłosowe -''r''===
Do charakterystycznych różnic między obszarami zachodnim i wzchodnim należy zachowanie na zachodzie wygłosowego -''r'' w bardzo ograniczonym zakresie leksemów. W przypadku ''večer'' / ''veče'' zanik wygłosowej spółgłoski dodatkowo spowodował różnicę w rodzaju (żeński / nijaki) oraz odmienie (żeńska na spółgłoskę / nijaka z tematem ''večer''-).
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!dobry wieczór
|dobra večer || dobro veče || || dobro veče
|-
!przedwczoraj
| prekjučer || prekjučer, prekjuče
|colspan="2"| prekjuče
|-
! także
| također || također, takođe
|colspan="2"| takođe
|-
!wczoraj
| jučer || jučer, juče
|colspan="2"| juče
|-
!wieczorem
| navečer || naveče || uveče, naveče || uveče
|-
!wieczór
|večer || veče || || veče
|-
!Wigilia Bożego Narodzenia
| Badnja večer || || || Badnje veče
|}

=== Wygłosowe -''l'' ===
Na większości obszaru sztokawskiego niemal bezwyjątkowo zanikło -''l'' zamykające sylabę i na ogół przechodziło w -''o''. W przypadku wygłosu wielu rzeczowników (i, rzadziej, przymiotników) w standardzie chorwackim (i częściowo czarnogórskim) doszło do wyrównania odmiany i przywrócenia -''l'' w mianowniku. Z drugiej strony w pozostałych standardach istniała tendencja do przejścia -''l'' w -''o'' także w wyrazach obcych, co tworzy niekiedy dublety.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!biały
|colspan="2"|bijel, bio
|bijel
|beo
|-
!ciepły
|colspan="2"|topao
|topal, topao
| topao
|-
!diabeł
|đavao, đavo, đavol || || || đavo, đavol
|-
!oddział, sekcja
|razdio, razdjel
|colspan="2"|razdio
|razdeo
!podły
|colspan="2"|podao
|podal, podao
|podao
|-
!sokół
|sokol
|colspan="3"|sokô
|-
!sól
|sol
|colspan="3"|sô
|-
!stół
|stol
|colspan="3"|stô
|-
!śmiały
|colspan="2"|smio
|smjel, smio
|smeo
|-
!wół
|vol
|colspan="3"|vô
|}

=== Różnica w zachowaniu ''h'' ===
Większość gwar sztokawskich nie posiada fonemu /x/, dlatego wiele słów pozbawionych tej głoski przenikało do standardów literackich, co najbardziej objawia się w standardzie serbskim i czarnogórskim (gdzie zanika ona bez śladu lub jest zastępowana, najczęściej przez ''v'' i ''j''), a najmniej w chorwackim i bośniackim (gdzie jest zatrzymywana jako ''h''). W tych ostatnich dochodzi w wielu leksemach do pojawienia się wtórnego, hiperpoprawnego ''h'' i te wyrazy również zostały tutaj zebrane.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!głuchota
|colspan="2"|gluhoća
|colspan="2"|gluvoća
|-
!głuchy
|colspan="2"|gluh
|colspan="2"|gluv
|-
!godzina, zegar
|sat || sat, sahat || || sat
|-
!gotować
|colspan="2"|kuhati
|colspan="2"|kuvati
|-
! kawa
| kava || kahva, kafa || kafa, kava || kafa
|-
!kawiarnia
|kavana || kafana || kafana, kavana || kafana
|-
!kokon
|colspan="2"|čahura
|čaura, čahura || čaura
|-
!lekki
|lak, lagan ||lahak, lak, lagan
|colspan="2"|lak, lagan
|-
!miękki
|mek ||mehak, mek
|colspan="2"|mek
|-
! mucha
|colspan="2"|muha
|colspan="2"|muva
|-
!synowa
|snaha || || || snaja
|-
!rdza
|colspan="2"|hrđa
|colspan="2"|rđa
|-
! tytoń
|colspan="2"|duhan
|colspan="2"|duvan
|-
! ucho
|colspan="2"|uho
|colspan="2"|uvo, uho
|-
!wada
|mana||mahana, mana
|colspan="2"|mana
|-
!wdowa
|udovica, udova || udovica, hudova
|colspan="2"|udovica, udova
|-
!wdowiec
|udovac || udovac, hudovac
|colspan="2"|udovac
|-
!zapaśnik
|colspan="2"|hrvač, rvač
|colspan="2"|rvač
|-
!ziewać
|zijevati || zijehati, zijevati || zijevati|| zevati
|}

=== Zmiany w bezokoliczniku ===
Na skutek wpływu odmiany na -''im'' i jekawizmu, niektóre czasowniki zmieniły bezokolicznik z -''jeti'' na -''iti''.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!nienawidzić
|mrziti || || mrzeti
|-
!siedzieć
|sjediti, sjedjeti || || śeđeti || sedeti
|}

=== Różnica w bezokoliczniku ===
Znacząca grupa zapożyczonych czasowników w standardzie chorwackim kończy się na -''irati'', a w serbskim na -''ovati'', -''isati'', -''irati'', przy czym dokładne brzmienie sufiksu jest trudne do przewidzenia i wynika na ogół z drogi i czasu zapożyczenia.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!balsamować
|balzamirati || || || balsamovati
|-
!dezynfekować
|dezinficirati || || || dezinfikovati, -irati
|-
!dyskredytować
|diskreditirati || || || diskreditovati, -irati
|-
!dyskryminować
|diskriminirati || || || diskriminisati
|-
!dyskutować
|diskutirati || diskutovati || || diskutovati
|-
!dyskwalifikować
|diskvalificirati || || || diskvalifikovati
|-
!fotografować
|fotografirati || || || fotografisati, -irati
|-
!improwizować
|improvizirati || improvizovati || || improvizovati
|-
!interesować
|interesirati || interesovati, interesirati || || interesovati
|-
!komplikować
|komplicirati || komplikovati || || komplikovati
|-
!konstruować
|konstruirati || konstruirati, konstruisati || || konstruisati
|-
!nalegać
|inzistirati || insistirati || || insistirati
|-
!organizować
|organizirati || organizirati, organizovati || || organizovati
|-
!symbolizować
|simbolizirati || simbolizovati || || simbolizovati
|}

=== Różnice w rodzaju ===
Między standardami, a często nawet wewnątrz standardów występują wahania rodzaju rzeczowników, najczęściej tyczy się to pożyczek greckołacińskich i wahania występują między rodzajem męzkim (typowym dla chorwackiego) i żeńskim (typowym dla serbskiego).
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!architekt
|arhitekt
|colspan="3"|arhitekta
|-
!ateista
|ateist || ateist, ateista
|colspan="2"|ateista
|-
! grypa
|colspan="3"|gripa
| grip
|-
!kilo
|kila || kilo || || kilo
|-
!kometa
|komet
|colspan="3"|kometa
|-
!minuta
|minuta
|colspan="3"|minut, minuta
|-
!planeta
|planet
|colspan="3"|planeta
|-
!sekunda
|sekunda || || || sekund, sekunda
|-
!turysta
| turist || || || turista, turist
|}

=== Różnice w wokalizmie ===
Często różnica w brzmieniu pożyczek sprowadza się do różnicy w wokalizmie – najczęstszym przykładem jest ''u'' przed spółgłoskami nosowymi w standardzie chorwackim odpowiadające serbskiemu ''o'', ale pojawiają się i inne różnice, najczęściej wynikające z różnych źródeł zapożyczeń.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!aktualny
|aktualan || || aktuelan, aktualan|| aktuelan
|-
! Armenia
| Armenija || Armenija, Jermenija, Ermenija || Jermenija || Jermenija, Armenija
|-
!bagnet
|bajunet (-a) || || || bajonet (-a)
|-
!baron
|barun || baron || || baron
|-
!giełda
|burza
|colspan="3"| berza
|-
! milion
| milijun
|colspan="3"|milion
|-
!pączek
|krafna || || ||krofna
|-

!talerz
| tanjur
|colspan="3"| tanjir
|-
! ziemniak
| krumpir
|colspan="3"| krompir
|}

=== Podobne leksemy ===
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Afganistan
|colspan="2"|Afganistan
|colspan="2"|Avganistan
|-
! akcent (sposób mowy)
| akcent || akcent, akcenat || akcenat || akcenat
|-
! akceptować
| prihvaćati || prihvatati || prihvaćati, prihvatati || prihvatati
|-
!Amazonia
|Amazona
|colspan="3"|Amazonija
|-
!Australijczyk
| Australac
|colspan="3"|Australijanac
|-
!Australijka
| Australka
|colspan="3"|Australijanka
|-
!autobusowy
|autobusni ||autobuski || || autobuski
|-
!autorka
|autorica ||
|colspan="2"|autorka
|-
!autostrada
|autocesta || || || autoput
|-
!beczka
|bačva || || || bure
|-
!biegunka
|proljev || proljev, proliv || || proliv
|-
!bokser
|boksač
|colspan="3"|bokser
|-
! budzik
| budilica || budilnik, budionik || budilnik || budilnik, budionik
|-
!ciotek (mąż siostry ojca lub siostry matki)
| tetak || tetak, teča || tetak || tetak, teča
|-
!co
|što
|colspan="3"|šta
|-
!córka
|colspan="2"| kćerka, kći
|kćerka, ćerka || ćerka, kći
|-
!czaszka
|lubanja || lobanja || || lobanja
|-
!częściowy
|djelomičan
|colspan="2"|djelimičan
|delimičan
|-
!czytelnik
| čitatelj, čitalac || čitalac, čitatelj
|colspan="2"|čitalac
|-
!deser
|slastica || poslastica || || poslastica
|-
!dwieście
| dvjesto || dvjesta, dvjesto ||dvjesta || dvesta
|-
!dziękuję bardzo
|hvala lijepa, lijepo || hvala lijepo || || hvala lepo
|-
!Hiszpania
|Španjolska || Španija, Španjolska
|colspan="2"|Španija
|-
!Hiszpanin
|Španjolac
|colspan="3"|Španac
|-
!Hiszpanka
|Španjolka
|colspan="3"| Špankinja
|-
! hodowca
| odgajatelj || || || odgajivač
|-
!jagnię
| janje
|colspan="3"|jagnje
|-
!jej
|njezin, njen
|colspan="3"|njen
|-
!jest (akcentowane)
|jest || jeste || || jeste
|-
! językowy
| jezični || || jezički, jezični || jezički
|-
! jutro
|colspan="2"|sutra
|śutra || sutra
|-
!kierownik
|upravitelj, upravnik
|colspan="3"|upravnik
|-
!klatka
|kavez||kafez, kavez
|colspan="2"|kavez
|-
! klej
| ljepilo || ljepilo, ljepak, lijepak || lijepak, ljepilo || lepak
|-
!koleżanka
|kolegica || koleginica, kolegica || || koleginica
|-
!kto
|tko
|colspan="3"|ko
|-
!lekarka
|liječnica
|colspan="2|ljekarka
|lekarka
|-
!lekarz
|liječnik
|colspan="2|ljekar
|lekar
|-
!miedziany
|bakreni || || || bakarni, bakreni
|-
!naczynia
|posuđe || posuđe || || sudovi, posuđe
|-
!Narody Zjednoczone
|colspan="2"|Ujedinjeni Narodi
|colspan="2"| Ujedinjene Nacije
|-
!obowiązek
| obveza, obaveza
|colspan="3"|obaveza
|-
!orzech laskowy
|lješnjak || || || lešnik, lešnjak
|-
! płaca
| plaća || plaća, plata
|colspan="2"| plata
|-
!połowa
|polovica
|colspan="3"|polovina
|-
!porównanie
|usporedba
|colspan="3"| poređenje
|-
!prawdopodobny
|vjerojatan
|colspan="2"|vjerovatan
|verovatan
|-
!promień (światła)
|zraka||zrak|| || zrak
|-
!ratować
|spašavati || spasavati || spašavati || spasavati
|-
!Rumun
|Rumunj
|colspan="3"|Rumun
|-
!Rumunia
|Rumunjska
|colspan="3"|Rumunija
|-
!samoobsługa
|colspan="3"|samoposluga
| samousluga
|-
!sekunda
|colspan="2"|sekunda
|colspan="2"|sekund, sekunda
|-
!sędzia
|sudac || sudija, sudac
|colspan="2"|sudija
|-
!słoweński
|slovenski || slovenački || || slovenački
|-
!smak
|okus (smak potrawy), ukus (gust) || okus, ukus || || ukus
|-
!spis
|popis, spisak
|colspan="3"|spisak
|-
!sportowiec
|sportaš
|colspan="3"|sportista
|-
!studentka
|studentica || studentkinja, studentica
|colspan="2"|studentkinja
|-
!szczęśliwy
| sretan
|colspan="2"| sretan, srećan || srećan
|-
!tenisista
|tenisač
|colspan="3"|teniser
|-
!tłumacz
|prevoditelj
|colspan="3"|prevodilac
|-
!trzysta
| tristo || trista
|colspan="2"|trista
|-
!używanie, użycie
|colspan="2"|korištenje
|colspan="2"| korišćenje
|-
!w ciągu
|tijekom
|colspan="3"|tokom
|-
!w związku z
|u svezi s || u vezi sa || || u vezi sa
|-
! węgiel
| ugljen
|colspan="3"| ugalj
|-
!widz
|gledatelj
|colspan="3"|gledalac
|-
!wiosenny
| proljetni
|colspan="2"| proljetni, proljećni || prolećni
|-
!Włoch
|Talijan || Italijan || Talijan, Italijan || Italijan
|-
!Włochy
|Italija, Talijanska
|colspan="3"|Italija
|-
!współczesny
|suvremen
|colspan="3"| savremen
|-
!wynająć
|unajmiti
|colspan="3"|iznajmiti
|-
!zabójca
|ubojica
|colspan="3"|ubica
|-
!zabójstwo
|ubojstvo
|colspan="3"|ubistvo
|-
! zachwycać się
| zadivljavati se || zadivljivati se || || zadivljivati se
|-
!zadanie
|colspan="2"| zadaća || || zadatak
|-
!zbieg okoliczności
|stjecaj || stjecaj, sticaj || || sticaj
|-
!znów
|ponovno, ponovo
|colspan="3"|ponovo
|-
!związek, relacja, kontakt
|sveza, veza || veza || || veza
|-
!zwyczajny
|colspan="2"| redovit, redovan
|colspan="2"|redovan
|}

== Dawny jać ==
=== Ogólne zasady ===
Dialekty sztokawskie można podzielić na trzy grupy pod względem realizacji prasłowiańskiego fonemu *ě (jać): ekawskie (e), (i)jekawskie (je/ije) i ikawskie (i). Na dwóch pierwszych wymowach oparto standardy literackie, z czego standardy chorwacki, bośniacki i czarnogórski dopuszczają wyłącznie wymowę (i)jekawską, a standard serbski dopuszcza wymowę ekawską i jekawską jako równoprawne (choć dominuje ekawska).

* Ekawskiemu długiemu '''ē''', które pochodzi z długiego jacia, odpowiada jekawskie '''ije''' (dwie sylaby, obie krótkie), np.:

''cvēt, rēč, dvē, snēg, bēda'' | ''cvijet, riječ, dvije, snijeg, bijeda''

* Ekawskiemu krótkiemu '''e''', które pochodzi z krótkiego jacia, odpowiada jekawskie '''je''', np.:

''mera, pesma, sesti, lepo, koleno, nega'' || ''mjera, pjesma, sjesti, ljepo, koljeno, njega''

W formach jekawskich -nj- i -lj- oznaczają jeden dźwięk. W standardach bośniackim, chorwackim i serbskim grupy -tj-, -dj-, -sj-, -zj- oznaczają dwa dźwięki, natomiast w standardzie czarnogórskim odpowiadają im głoski -ć-, -đ-, -ś-, -ź-, np.
''ćešiti, đevojka, śesti, źenica'' | ''tješiti, djevojka, sjesti, zjenica''

W standardzie czarnogórskim -ć- może także odpowiadać jekawskiemu ''-cj-'', np. ''ćedilo'' | ''cjedilo''.

* Ekawskiemu długiemu '''ē''' odpowiada jekawskie '''jē''' w przypadkach, kiedy doszło do wzdłużenia:

- w dopełniaczu liczby mnogiej:
''vērā, dēlā, zamēnā, kolēnā, medvēdā, rascēpā'' | ''vjērā, djēlā, zamjēnā, koljēnā, medvjēdā, rascjēpā''

- przed grupą spółgłosek, z czego najczęściej na pierwszym miejscu jest sonant (n, l, lj, r, v):

''sēnka, kolēnce, odēljci, nedēljni'' | ''sjēnka, koljēnce, odjēljni, nedjēljni'' (<sjen, koljeno, odjeljak, nedjelja)

- w zdrobnieniach:
''dēva, dēdo, Lēpa'' | ''djēva, djēdo, Ljēpa'' (<djevojka, djed, Ljeposava)

- w iteratywach (głównie pochodnych od ''m(j)esto, m(j)era, s(j)esti''):
''namēštati, zamērati, presēdati'' | ''namjēštati, zamjērati, presjēdati'' (<namjestiti, zamjeriti, presjesti)
* Ekawskiemu krótkiemu '''e''' odpowiada jekawskie '''i''':

- przed '''j''':

''vejati, grejati, razumeju, dveju, obeju'' | ''vijati, grijati, razumiju, dviju, obiju''

- przed '''o''' powstałym z '''l''' w wygłosie słowa lub sylaby:

''video, deo, želeo, dospeo, hteo, ceo'' | ''vidio, dio, želio, dospio, htio, cio''

- przed '''lj''' w słowie ''beleg | biljeg'' i pochodnych od niego:

''beleg, beleška, beležnik, zabeležiti'' | ''biljeg, bilješka, bilježnik, zabilježiti''

- w sylabach, w których '''r''' występuje po spółgłosce neutralizowana jest różnica pomiędzy wymową ekawską i jekawską, np.:

''breza, bregovi, vremena (vreme | vrijeme), vrednoća, greška, dremljiv, povreda, trešnja, crepovi (crep | crijep)'' itd..

Standard chorwacki i bośniacki dopuszcza połączenie '''rje''' po spółgłosce, gdy jest ono w odmianie wymienialne z '''rije''', np. ''vrijeme-vremena/vrjemena, crijep-crepovi/crjepovi''.

Od tej reguły istnieją dwa rodzaje wyjątków: wymowa jekawska ma '''je''' jeśli '''r''' nie jest poprzedzone spółgłoską, np.:

''goreti, rečnik, rečica, korenčić, rešavati'' | ''gorjeti, rječnik, rječica, korjenčić, rješavati'',

jedynie leksemy ''gore, rezati, repa'' mają jednakowe formy w ekawicy i jekawicy. Oprócz tego w Czarnogórze konsekwentnie spotykane są (w standardzie serbskim i czarnogórskim) formy ekawskie: ''goreti, gorenje, rečnik, rečit, rečica, rešavati, proređivati, korenčić, starešina''.

Drugim wyjątkiem są leksemy, gdzie spółgłoska przed '''r''' je odczuwana jako leżąca za granicą złożenia, wtedy istnieją dublety:

''razređivati, razrešenje'' | ''razređivati/razrjeđivati, razrešenje/razrješenje''

=== Spis rdzeni ===
Wyrazy są posortowane według rdzeni, słowa podane są z lewej w jekawicy a z prawej w ekawicy, odwrotnie niż powyżej.
* '''běg-'''
bijeg, bjegati, bjegunac, bježati, pobjeći| beg, begati, begunac, bežati, pobeći
* '''běl-'''
bio, bijeli, bijeliti | beo, beli, beliti
* '''cěl-'''
cio, cijeli, cjelina | ceo, celi, celina
* '''cěn-'''
cijena, cijeniti | cena, ceniti
* '''cěv-'''
cijev, cjevanica, cjevčica, cjevovod | cev, cevanica, cevčica, cevovod
* '''děv-'''
djevojka, djevojčica, djevica, djeva | devojka, devojčica, devica, deva
* '''koren-'''
korijen, korijenje | koren, korenje
* '''lěk-'''
liječnik, lijek, ljekar, ljekarna | lečnik, lek, lekar, lekarna
* '''lět-'''
ljeto, ljetni, ljetos, proljeće | leto, letni, letos, proleće
* '''něm-'''
Njemačka, Njemac, Njemica, njemački | Nemačka, Nemac, Nemica, nemački
* '''pěv-'''
pjevati, pjevač | pevati, pevač
* '''rěd-'''
rijedak, rijetki, rijeđi | redak, retki, ređi
* '''rěk-'''
rijeka, riječni | reka, rečni
* '''sněg-'''
snijeg | sneg
* '''serd-'''
srijeda | sreda
* '''svět-'''
svijet, svjetski | svet, svetski
* '''věk-'''
vijek, vječan, vječno, uvijek | vek, večan, večno, uvek
* '''věn-'''
vjenčanje | venčanje
* '''verm-'''
vrijeme | vreme
* '''zvězd-'''
zvijezda, zvjezdan | zvezda, zvezdan

== Opis różnic gramatycznych i ortograficznych ==
=== Ortografia ===
==== pisownia czasownika posiłkowego ''ću'', ''ćeš'', ''će'', … ====
Pisownia chorwacka preferuje rozdzielną pisownię negacji: ''ne ću'', ''ne ćeš'', ''ne će'', …, choć dopuszczalna jest pisownia łączna. W pozostałych standardach dopuszczalna jest wyłącznie pisownia łączna.

Pisownia chorwacka dopuszcza wyłącznie rozdzielną pisownię czasu przyszłego I, np. ''bit ću'', ''radit ćeš'', ''jest ćeš'' itd., pisownię rozdzielną preferuje również standard bośniacki, choć dopuszcza łączną. Standard czarnogórski uznaje pisownię rozdzielną za cechę mowy Boki Kotorskiej, ale zaznacza, że takie użycie jest rzadkie i preferuje pisownię łączną. Standard serbski dopuszcza wyłącznie pisownię łączną, np. ''biću'', ''radićeš'', ''ješće''. Wszystkie standardy uznają wyłącznie pisownię rozdzielną w przypadku bezokoliczników na -''ći'': ''peći ću'', ''ići ćeš''.

==== pisownia grup -''tc''- ====
Standard chorwacki liczbę mnogą od wyrazów typu ''zadatak'', ''otac'' pozwala zapisywać zarówno morfologicznie ''zadatci'', ''otci'', jak i fonologicznie ''zadaci'', ''oci'' i temat ten od wielu lat jest przedmiotem sporu normatywistów. Pozostałe odmiany dopuszczają wyłącznie pisownię fonologiczną.

==== pisownia wyrazów obcych ====
Pisownia chorwacka i bośniacka radzi wszystkie nieprzyswojone nazwy własne (toponimy i antroponimy) zapisywać zgodnie z zapisem w języku źródłowym, podczas gdy norma serbska i czarnogórska nakazuje przyswajać je fonetycznie, niezależnie od alfabetu, którego się używa. Norma bośniacka każe przyswajać obce nazwy własne, gdy pisze się cyrylicą, jednak w praktyce ten alfabet jest nieużywany.

=== Gramatyka ===
* liczebniki zbiorowe 4-10:
W standardzie chorwackim mamy -ero: ''četvero, petero, šestero, sedmero, osmero, devetero, desetero''. W pozostałych standardach mamy -oro: ''četvoro, petoro, šestoro, sedmoro, osmoro, devetoro, desetoro''. Liczebniki zbiorowe określające grupy mężczyzn we wszystkich standardach kończą się na -orica: ''četvorica, petorica'' itd..

== Źródła ==
Za źródła normatywistyczne posłużyły następujące materjała:
* do standard chorwackiego:

* do standardu bośniackiego
[[http://bih.fi/pub/pdf/Pravopis_bosanskog_jezika.pdf Pravopis bosanskog jezika]]

* do standardu czarnogórskiego
[[https://gimnazijadg.files.wordpress.com/2012/03/pravopis-crnogorskoga-jezika.pdf Pravopis crnogorskoga jezika]]

* do standardu serbskiego

Słownik różnicowy języka serbskochorwackiego

2023-04-01T19:12:31Z

Siemoród: /* Różnice w adaptacji grekolatynizmów */

Niniejszy artykuł ma za zadanie zebrać wszelkie różnice leksykalne, w mniejszym stopniu ortograficzne i gramatyczne, między czterema odmianami policentrycznego języka serbskochorwackiego – chorwackim, bośniackim, czarnogórski i serbskim.

Z uwagi na nizki stopień elaboracji standardów bośniackiego i czarnogórskiego należy z ostrożnością podchodzić do wypisywanych tutaj leksemów bośniackich i czarnogórskich, gdyż mogą one nie odzwierciedlać najnowszych tendencji normatywistycznych lub też rzeczywistego użycia.

== Różnice słownikowe ==
Terminy chorwackie, bośniackie i czarnogórskie podane są w jekawicy, terminy serbskie zaś w ekawicy, choć jekawica jest normatywnie odmianą równoważną ekawicy. Dla przejrzystości wszystkie leksemy zapisano w standardowej łacince.

Jeśli wymienionych jest kilka leksemów, to z reguły są one używane w danym standardzie równie często, lub pierwszy z nich najczęściej. Często pierwsze słowo z wielu jest preferowane, a kolejne mają nacechowanie archaiczne lub gwarowe.

=== Całkowicie odmienne słowa ===
Najbardziej zauważalnym przypadkiem różnic międzystandardowych jest sytuacja, gdy w różnych standardach zostały ustalone słowa o różnym rodowodzie – najczęstsze sytuacje to konkurencja neologizmu z wyrazem obcym, rodzimego słowa z pożyczką (najczęściej turecką, rzadziej niemiecką, węgierską lub włoską) bądź słów rodzimych charakterystycznych dla różnych obszarów.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!adwokat
|odvjetnik
|colspan="3"|advokat
|-
!adwokatura
|odvjetništvo
|colspan="3"|advokatura
|-
!ambasada
|veleposlanstvo, ambasada
|colspan="3"|ambasada
|-
! azot
|colspan="2"|dušik, nitrogen
|colspan="2"|azot
|-
!babka
|baka || nena, baka, baba || baka, baba || baba (matka ojca), baka (matka matki)
|-
!biblioteka
|knjižnica, biblioteka
|colspan="3"|biblioteka
|-
!biedronka
| bubamara, božja ovčica ||
|colspan="2"|bubamara
|-
!biuro
|ured, biro, kancelarija || || || kancelarija, biro
|-
!brzuch
|trbuh || trbuh || || stomak, trbuh
|-
!chleb
| kruh || hljeb, kruh || hljeb || hleb
|-
!chwila
|trenutak
|colspan="3"|trenutak, momenat
|-
! cyna
| kositar, lim
|colspan="3"| kalaj
|-
!czerwiec
|lipanj|| juni, jun
|colspan="2"| jun, juni
|-
!cześć!
| bok, ciao || ćao || || ćao
|-
!czosnek
| češnjak || bijeli luk, češnjak || || beli luk
|-
!czynsz
|stanarina || stanarina, kirija
|colspan="2"|kirija, stanarina
|-
!dąb
| hrast, dub
|colspan="3"|hrast
|-
!do domu
|doma, kući
|colspan="3"|kući
|-
!dokąd
|kamo || || || gde, kud(a), kamo
|-
!droga
|cesta, put
|colspan="2"| put, cesta || put, drum
|-
!dworzec autobusowy
|autobusni kolodvor || autobuska/-sna stanica
|colspan="2"|autobusna stanica
|-
!dworzec kolejowy
|kolodvor
|colspan="2"|željeznička stanica
|železnička stanica
|-
!dywan
|tepih, sag ||tepih || tepih || tepih
|-
!dziadek
|djed || deda || đed, đedo || deda (ojciec ojca), deka (ojciec matki)
|-
! fabryka
| tvornica || fabrika, tvornica
|colspan="2"| fabrika
|-
!fala
| val || talas, val || val || talas
|-
!fasola
|grah, fažola || grah, pasulj || pasulj, fadžola || pasulj
|-
! firma
| tvrtka
|colspan="3"| firma
|-
! foka
| tuljan
|colspan="3"| foka
|-
!gaz
|plin, gas
|colspan="3"| gas
|-
!geografia
|geografija, zemljopis
|colspan="3"|geografija
|-
!geograficzny
|geografski, zemljopisni
|colspan="3"|geografski
|-
!godzina
|colspan="2"|sat || || sat, čas
|-
!grudzień
|prosinac
|colspan="3"|decembar
|-
! gwóźdź
| čavao || ekser || brokva || ekser
|-
! historja
| povijest, historija || historija, istorija
|colspan="2"| istorija
|-
!Holandia
|Nizozemska || Nizozemska, Holandija || Holandija || Holandija, Nizozemska
|-
!instrument muzyczny
|glazbalo, glazbeni instrument
|colspan="3"|muzički instrument
|-
!kapusta
|zelje, kupus || kupus || || kupus
|-
! kąt
| kut
|colspan="3"| ugao
|-
!kelner
|konobar ||konobar, kelner || || konobar, kelner
|-
!kino
|colspan="3"|kino
| bioskop
|-
!klawiatura
|tipkovnica || || || tastatura
|-
!koc
| pokrivač || deka, ćebe || || ćebe
|-
!kołdra
| poplun || jorgan || || jorgan
|-
!komórka (żywa)
|stanica || ćelija || || ćelija
|-
!kompozytor
|skladatelj, kompozitor || kompozitor || || kompozitor
|-
!komputer
|računalo, kompjutor || računar, kompjuter, računalo || kompjuter || računar, kompjuter
|-
!kręgosłup
|kralježnica, hrptenjača, kičma ||kičma || || kičma
|-
!którędy
|kamo, kojim putom, -em
|colspan="3"|kojim putem
|-
!kuchenka
|štednjak || štednjak, šporet || || šporet
|-
! kwiecień
| travanj
|colspan="3"| april
|-
!lekcja
|sat ||čas || || čas
|-
!lingwistyka
|jezikoslovlje, lingvistika
|colspan="3"|lingvistika
|-
!linijka
| ravnalo || || lenjir || lenjir, linir
|-
!lipiec
|srpanj || juli, jul
|colspan="2"| jul, juli
|-
!listopad
|studeni
|colspan="3"|novembar
|-
!lodówka
|hladnjak, frižider
|colspan="3"|frižider
|-
! lotnisko
| aerodrom, zračna luka
|colspan="3"| aerodrom
|-
!lustro
|zrcalo, ogledalo
|colspan="3"|ogledalo
|-
!luty
|veljača
|colspan="3"|februar
|-
!łyżeczka
|žličica || kašikica || || kašičica
|-
!łyżka
|žlica || kašika || kašika, užica || kašika
|-
!masło
| maslac || maslac, puter || || maslac, puter
|-
!materac
|madrac, dušek || dušek || || dušek
|-
! marchew
| mrkva || mrkva || || šargarepa
|-
!marzec
|ožujak
|colspan="3"|mart
|-
!maj
|svibanj
|colspan="3"|maj
|-
!mechanik
|strojar, mehaničar
|colspan="3"|mehaničar
|-
!miednica (kość)
|zdjelnica || karlica || || karlica
|-
!muzyk
|glazbenik, muzičar
|colspan="3"|muzičar
|-
!muzyka
|glazba, muzika
|colspan="3"|muzika
|-
!na zewnątrz, na dwór
|van || napolje, van
|colspan="2"|napolje
|-
!na zewnątrz, na dworze
|vani || napolju, vani
|colspan="2"|napolju
|-
!nalewać
|točiti || sipati || || sipati
|-
!naród
|narod, puk, pučanstvo
|colspan="3"|narod
|-
!nauka
|znanost || nauka, znanost || || nauka
|-
!naukowiec
|znanstvenik, učenjak || naučnik, učenjak || || naučnik
|-
!ogród
|vrt || bašta, vrt || bašta || bašta
|-
!okulary
|naočale, očale || naočare, naočale || || naočare, naočari, đozluci, brile
|-
!opłata drogowa
| cestarina || cestarina, putarina
|colspan="2"| putarina
|-
!osoba
|osoba || osoba, lice || osoba || lice, osoba
|-
!paszport
|putovnica || pasoš || || pasoš
|-
!październik
|listopad
|colspan="3"|oktobar
|-
!pianino
|glasovir, klavir
|colspan="3"|klavir
|-
!pieprz
| papar || biber || || biber
|-
!piętro
|kat
|colspan="3"|sprat
|-
!piłka nożna
| nogomet || fudbal, nogomet || || fudbal
|-
!pleśń
|plijesan || plijesan, buđ, buđa || buđ || buđa, buđ, plesan
|-
!pociąg
| vlak
|colspan="3"| voz
|-
!półwysep
| poluotok || poluostrvo, poluotok
|colspan="2"|poluostrvo
|-
! pomarańcza
| naranča, pomoranča || naranča, pomorandža, narandža
|colspan="2"| narandža, pomorandža
|-
!pomidor
| rajčica, paradajz, pomidor || paradajz, rajčica || || paradajz, rajčica
|-
! powietrze
| zrak || vazduh, zrak || || vazduh
|-
! powietrzny
| zračni || vazdušni, zračni || || vazdušni
|-
!poziom
|razina
|colspan="3"|nivo
|-
!prześcieradło
|plahta || čaršaf, čaršav
|colspan="2"|čaršav
|-
!przycisk
| gumb || dugme || || dugme
|-
!przyjaciel
|prijatelj || prijatelj, drug
|colspan="2"|drug, prijatelj
|-
!przyjaciółka
|prijateljica || prijateljica, drugarica
|colspan="2"|drugarica, prijateljica
|-
!razem
|zajedno, skupa
|colspan="3"|zajedno
|-
!rekin
|morski pas || morski pas, ajkula
|colspan="2"|ajkula
|-
!rodzina
|obitelj || porodica || || porodica
|-
!rodzinny
|obiteljski || porodični || || porodični
|-
!ryż
| riža || riža, pirinač || pirinač, riža, oriz || pirinač
|-
!rzeźbiarz
|kipar || kipar, vajar || || vajar
|-
! samolot
| avion, zrakoplov
|colspan="3"| avion
|-
! sąsiad
| susjed
|colspan="2"|komšija, susjed
|komšija
|-
! sąsiadka
| susjeda
|colspan="2"|komšinica, susjeda
| komšinica
|-
! sekretarka
|colspan="2"| tajnica, sekretarica
|colspan="2"| sekretarica
|-
!sierpień
| kolovoz || august
|colspan="2"| avgust
|-
!spodnie
|hlače || pantalone, hlače || || pantalone
|-
!stacja radiowa
|radio postaja
|colspan="3"|radio stanica
|-
!stolarz
| stolar || stolar, tesar || || tesar, stolar
|-
!stryj (brat ojca)
|stric || amidža, stric
|colspan="2"|stric
|-
!stryjenka (żona brat ojca)
|strina || amidžinica, strina
|colspan="2"|strina
|-
!styczeń
|siječanj
|colspan="3"|januar
|-
!śruba
|vijak, šaraf || vijak, zavrtanj, šaraf || || šraf, vijak, zavrtanj
|-
! śrubokręt
| odvijač, šarafciger || odvijač, odvrtač, šrafciger, šarafciger
|colspan="2"| odvijač, odvrtač, odvrtka, šrafciger
|-
!sufit
|strop
|colspan="3"|plafon
|-
!sufitowy
|stropni
|colspan="3"|plafonski
|-
!szczur
| štakor || pacov || || pacov
|-
!sztuka (element)
|komad || komad, parče || parče || komad, parče
|-
!tablica szkolna
|školska ploča || školska tabla || || školska tabla
|-
!teatr
|kazalište
|colspan="3"| pozorište
|-
!transport
|promet || saobraćaj || || saobraćaj
|-
! tulipan
| tulipan || tulipan, lala
|colspan="2"| lala, tulipan
|-
!tydzień
|tjedan || sedmica, nedjelja, hefta || sedmica, neđelja || sedmica, nedelja
|-
!tygodniowy
|tjedni || sedmični, nedjeljni || sedmični, neđeljni || sedmični, nedeljni
|-
!tysiąc
| tisuća
|colspan="3"| hiljada
|-
!uniwersytet
|sveučilište
|colspan="3"|univerzitet
|-
!uniwersytecki
|sveučilišni
|colspan="3"|univerzitetski
|-
!użycie
|uporaba, upotreba
|colspan="3"|upotreba
|-
!warunek
|uvjet || uvjet, uslov || || uslov
|-
!wiek (sto lat)
| stoljeće || stoljeće, vijek || vijek, stoljeće || vek, stoleće
|-
!własny
|vlastit
|colspan="3"|sopstven
|-
!wrzesień
|rujan
|colspan="3"|septembar
|-
!Wszechświat
| Svemir || Svemir, Vasiona || || Svemir, Vasiona
|-
!wuj (brat matki)
|ujak || daidža, ujak
|colspan="2"|ujak
|-
!wujenka (żona brata matki)
|ujna || daidžinica, ujna
|colspan="2"|ujna
|-
!wybacz
|oprosti || izvini || izvini, oprosti || izvini
|-
!wyspa
| otok || ostrvo, otok
|colspan="2"|ostrvo
|-
! zagranica
|inozemstvo || inozemstvo, inostranstvo || || inostranstvo
|-
!zeszyt
|bilježnica, teka || teka || || sveska, teka
|-
!zupa
|juha || supa || || supa
|}

=== Różnice w adaptacji grekolatynizmów ===
Wyrazy pochodzące z greki, łaciny, a poprzez grekę także z hebrajskiego, były odmiennie adaptowane w obszarze wpływu rzymskiego katolicyzmu i bizantyjskiego prawosławia, najbardziej znaczące są różnice w adaptacji łacińskiego ''ch'' (''k'' lub ''h'') oraz greckiego przydechu ''h'' (''h'' lub zero) i ''β'' (''b'' lub ''v''). Różnie adaptowano też końcówki, takie jak łac. -''ium'' (-''ij'' lub -''ijum'') czy greckie -''oν'' (-''on'' lub zero).

{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Abraham
|Abraham ||
|colspan="2"|Avram
|-
!akwarium
|colspan="2"|akvarij
|colspan="2"|akvarijum
|-
!alchemia
|alkemija || || || alhemija
|-
!aluminium
|colspan="2"|aluminij
|colspan="2"|aluminijum
|-
!Ateny
|Atena
|colspan="3"|Atina
|-
!Babilon
|colspan="2"|Babilon
|colspan="2"|Vavilon
|-
!balsamować
|balzamirati || || || balsamovati
|-
!Bizancjum
|Bizant || Vizant, Bizant || Vizantija || Vizant
|-
!chemia
|kemija
|colspan="3"| hemija
|-
!chirurg
|kirurg
|colspan="3"|hirurg
|-
!chlor
|klor
|colspan="3"|hlor
|-
!chór
|kor
|colspan="3"|hor
|-
!chrystianizować
|kristijanizirati || || || hristijanizirati
|-
!Chrystus
|Krist || Hrist, Krist
|colspan="2"|Hrist, Hristos
|-
!chrześcijanin
|kršćanin || hrišćanin, kršćanin
|colspan="2"|hrišćanin
|-
!chrześcijaństwo
| kršćanstvo || hrišćanstvo, kršćanstvo
|colspan="2"|hrišćanstvo
|-
!Cypr
|Cipar
|colspan="3"|Kipar
|-
!demokracja
|demokracija
|demokracija, -tija
|colspan="2"| demokratija
|-
!Europa
|Europa
|colspan="3"|Evropa
|-
!historia
|colspan="2"|historija
|colspan="2"|istorija
|-
!Jerozolima
|Jeruzalem || Jerusalem || || Jerusalim
|-
!kosmos
| kozmos|| kosmos, kozmos
|colspan="2"|kosmos
|-
!kronika
|kronika
|colspan="3"| hronika
|-
!kryterium
|kriterij || kriterij, kriterijum
|colspan="2"|kriterijum
|-
! krzyż
| križ || križ, krst
|colspan="2"| krst
|-
!laboratorium
|laboratorij
|colspan="3"|laboratorija
|-
!labirynt
|labirint ||
|colspan="2"|lavirint
|-
!Liban
| Libanon || Liban, Libanon || || Liban
|-
!schemat
|shema, šema|| shema
|colspan="2"|šema, shema
|-
!terytorium
|teritorij
|colspan="3"|teritorija
|}

=== Różnice w adaptacji pożyczek zachodnich ===
Równie często spotyka się różnice w adaptacji pożyczek z języków zachodnioeuropejskich, w szczególności z języka francuzkiego i niemieckiego, rzadziej angielskiego i włoskiego. Sprowadzają się one najczęściej do różnego traktowania ''s'' (jako ''s'' lub ''z'') oraz ''c'' (jako ''c'' lub ''s'') lub do widocznego odmiennego źródła pożyczki.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!certyfikat
|colspan="2"|certifikat
|colspan="2"|sertifikat, certifikat
|-
!finanse
|financije
|colspan="3"|finansije
|-
!finansować
|financirati || || || finansirati
|-
!litewski
|litavski
|colspan="3"|litvanski
|-
!Litwa
|Litva
|colspan="3"|Litvanija
|-
!łotewski
|latvijski, letonski || latvijski || || letonski
|-
!Łotwa
|colspan="2"|Latvija, Letonija
| || Letonija
|-
!sport
|šport, sport
|colspan="3"|sport
|-
!szpinak
|špinat||špinat, spanać
|colspan="2"|spanać
|}

=== Cerkiewizmy ===
Szereg różnic między standardami wynika z obecności cerkiewizmów (głównie z cerkiewnosłowiańskiego redakcji ruskiej), które wbrew pozorom nie zawsze pojawiają się w odmianach wzchodnich – często to standard chorwacki wyróżnia się fonetycznym cerkiewizmem
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
! dokładny
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!gmina
|općina || općina, opština
|colspan="2"| opština
|-
!gorzki
|colspan="2"|gorak
| gorak, grk || gorak
|-
!kropka
|točka
|colspan="3"|tačka
|-
!ksiądz (kapłan dowolnego wyznania)
| svećenik || svećenik (kat.), sveštenik (praw.) || svještenik || sveštenik
|-
! ogólnie, w ogóle
| općenito, uopće
|colspan="3"| uopšte
|-
! ogólny
| opći
|colspan="3"|opšti
|-
! prawidłowy
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!Słowianin
|colspan="2"|Slaven
|colspan="2"|Sloven
|-
!słowiański
|colspan="2"|slavenski
|colspan="2"|slovenski
|}

=== Wygłosowe -''r''===
Do charakterystycznych różnic między obszarami zachodnim i wzchodnim należy zachowanie na zachodzie wygłosowego -''r'' w bardzo ograniczonym zakresie leksemów. W przypadku ''večer'' / ''veče'' zanik wygłosowej spółgłoski dodatkowo spowodował różnicę w rodzaju (żeński / nijaki) oraz odmienie (żeńska na spółgłoskę / nijaka z tematem ''večer''-).
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!dobry wieczór
|dobra večer || dobro veče || || dobro veče
|-
!przedwczoraj
| prekjučer || prekjučer, prekjuče
|colspan="2"| prekjuče
|-
! także
| također || također, takođe
|colspan="2"| takođe
|-
!wczoraj
| jučer || jučer, juče
|colspan="2"| juče
|-
!wieczorem
| navečer || naveče || uveče, naveče || uveče
|-
!wieczór
|večer || veče || || veče
|-
!Wigilia Bożego Narodzenia
| Badnja večer || || || Badnje veče
|}

=== Wygłosowe -''l'' ===
Na większości obszaru sztokawskiego niemal bezwyjątkowo zanikło -''l'' zamykające sylabę i na ogół przechodziło w -''o''. W przypadku wygłosu wielu rzeczowników (i, rzadziej, przymiotników) w standardzie chorwackim (i częściowo czarnogórskim) doszło do wyrównania odmiany i przywrócenia -''l'' w mianowniku. Z drugiej strony w pozostałych standardach istniała tendencja do przejścia -''l'' w -''o'' także w wyrazach obcych, co tworzy niekiedy dublety.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!biały
|colspan="2"|bijel, bio
|bijel
|beo
|-
!ciepły
|colspan="2"|topao
|topal, topao
| topao
|-
!diabeł
|đavao, đavo, đavol || || || đavo, đavol
|-
!oddział, sekcja
|razdio, razdjel
|colspan="2"|razdio
|razdeo
!podły
|colspan="2"|podao
|podal, podao
|podao
|-
!sokół
|sokol
|colspan="3"|sokô
|-
!sól
|sol
|colspan="3"|sô
|-
!stół
|stol
|colspan="3"|stô
|-
!śmiały
|colspan="2"|smio
|smjel, smio
|smeo
|-
!wół
|vol
|colspan="3"|vô
|}

=== Różnica w zachowaniu ''h'' ===
Większość gwar sztokawskich nie posiada fonemu /x/, dlatego wiele słów pozbawionych tej głoski przenikało do standardów literackich, co najbardziej objawia się w standardzie serbskim i czarnogórskim (gdzie zanika ona bez śladu lub jest zastępowana, najczęściej przez ''v'' i ''j''), a najmniej w chorwackim i bośniackim (gdzie jest zatrzymywana jako ''h''). W tych ostatnich dochodzi w wielu leksemach do pojawienia się wtórnego, hiperpoprawnego ''h'' i te wyrazy również zostały tutaj zebrane.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!głuchota
|colspan="2"|gluhoća
|colspan="2"|gluvoća
|-
!głuchy
|colspan="2"|gluh
|colspan="2"|gluv
|-
!godzina, zegar
|sat || sat, sahat || || sat
|-
!gotować
|colspan="2"|kuhati
|colspan="2"|kuvati
|-
! kawa
| kava || kahva, kafa || kafa, kava || kafa
|-
!kawiarnia
|kavana || kafana || kafana, kavana || kafana
|-
!kokon
|colspan="2"|čahura
|čaura, čahura || čaura
|-
!lekki
|lak, lagan ||lahak, lak, lagan
|colspan="2"|lak, lagan
|-
!miękki
|mek ||mehak, mek
|colspan="2"|mek
|-
! mucha
|colspan="2"|muha
|colspan="2"|muva
|-
!synowa
|snaha || || || snaja
|-
!rdza
|colspan="2"|hrđa
|colspan="2"|rđa
|-
! tytoń
|colspan="2"|duhan
|colspan="2"|duvan
|-
! ucho
|colspan="2"|uho
|colspan="2"|uvo, uho
|-
!wada
|mana||mahana, mana
|colspan="2"|mana
|-
!wdowa
|udovica, udova || udovica, hudova
|colspan="2"|udovica, udova
|-
!wdowiec
|udovac || udovac, hudovac
|colspan="2"|udovac
|-
!zapaśnik
|colspan="2"|hrvač, rvač
|colspan="2"|rvač
|-
!ziewać
|zijevati || zijehati, zijevati || zijevati|| zevati
|}

=== Zmiany w bezokoliczniku ===
Na skutek wpływu odmiany na -''im'' i jekawizmu, niektóre czasowniki zmieniły bezokolicznik z -''jeti'' na -''iti''.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!nienawidzić
|mrziti || || mrzeti
|-
!siedzieć
|sjediti, sjedjeti || || śeđeti || sedeti
|}

=== Różnica w bezokoliczniku ===
Znacząca grupa zapożyczonych czasowników w standardzie chorwackim kończy się na -''irati'', a w serbskim na -''ovati'', -''isati'', -''irati'', przy czym dokładne brzmienie sufiksu jest trudne do przewidzenia i wynika na ogół z drogi i czasu zapożyczenia.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!balsamować
|balzamirati || || || balsamovati
|-
!dezynfekować
|dezinficirati || || || dezinfikovati, -irati
|-
!dyskredytować
|diskreditirati || || || diskreditovati, -irati
|-
!dyskryminować
|diskriminirati || || || diskriminisati
|-
!dyskutować
|diskutirati || diskutovati || || diskutovati
|-
!dyskwalifikować
|diskvalificirati || || || diskvalifikovati
|-
!fotografować
|fotografirati || || || fotografisati, -irati
|-
!improwizować
|improvizirati || improvizovati || || improvizovati
|-
!interesować
|interesirati || interesovati, interesirati || || interesovati
|-
!komplikować
|komplicirati || komplikovati || || komplikovati
|-
!konstruować
|konstruirati || konstruirati, konstruisati || || konstruisati
|-
!nalegać
|inzistirati || insistirati || || insistirati
|-
!organizować
|organizirati || organizirati, organizovati || || organizovati
|-
!symbolizować
|simbolizirati || simbolizovati || || simbolizovati
|}

=== Różnice w rodzaju ===
Między standardami, a często nawet wewnątrz standardów występują wahania rodzaju rzeczowników, najczęściej tyczy się to pożyczek greckołacińskich i wahania występują między rodzajem męzkim (typowym dla chorwackiego) i żeńskim (typowym dla serbskiego).
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!architekt
|arhitekt
|colspan="3"|arhitekta
|-
!ateista
|ateist || ateist, ateista
|colspan="2"|ateista
|-
! grypa
|colspan="3"|gripa
| grip
|-
!kilo
|kila || kilo || || kilo
|-
!kometa
|komet
|colspan="3"|kometa
|-
!minuta
|minuta
|colspan="3"|minut, minuta
|-
!planeta
|planet
|colspan="3"|planeta
|-
!sekunda
|sekunda || || || sekund, sekunda
|-
!turysta
| turist || || || turista, turist
|}

=== Różnice w wokalizmie ===
Często różnica w brzmieniu pożyczek sprowadza się do różnicy w wokalizmie – najczęstszym przykładem jest ''u'' przed spółgłoskami nosowymi w standardzie chorwackim odpowiadające serbskiemu ''o'', ale pojawiają się i inne różnice, najczęściej wynikające z różnych źródeł zapożyczeń.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!aktualny
|aktualan || || aktuelan, aktualan|| aktuelan
|-
! Armenia
| Armenija || Armenija, Jermenija, Ermenija || Jermenija || Jermenija, Armenija
|-
!bagnet
|bajunet (-a) || || || bajonet (-a)
|-
!baron
|barun || baron || || baron
|-
!giełda
|burza
|colspan="3"| berza
|-
! milion
| milijun
|colspan="3"|milion
|-
!pączek
|krafna || || ||krofna
|-

!talerz
| tanjur
|colspan="3"| tanjir
|-
! ziemniak
| krumpir
|colspan="3"| krompir
|}

=== Podobne leksemy ===
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Afganistan
|colspan="2"|Afganistan
|colspan="2"|Avganistan
|-
! akcent (sposób mowy)
| akcent || akcent, akcenat || akcenat || akcenat
|-
! akceptować
| prihvaćati || prihvatati || prihvaćati, prihvatati || prihvatati
|-
!Amazonia
|Amazona
|colspan="3"|Amazonija
|-
!Australijczyk
| Australac
|colspan="3"|Australijanac
|-
!Australijka
| Australka
|colspan="3"|Australijanka
|-
!autobusowy
|autobusni ||autobuski || || autobuski
|-
!autorka
|autorica ||
|colspan="2"|autorka
|-
!autostrada
|autocesta || || || autoput
|-
!beczka
|bačva || || || bure
|-
!biegunka
|proljev || proljev, proliv || || proliv
|-
!bokser
|boksač
|colspan="3"|bokser
|-
! budzik
| budilica || budilnik, budionik || budilnik || budilnik, budionik
|-
!ciotek (mąż siostry ojca lub siostry matki)
| tetak || tetak, teča || tetak || tetak, teča
|-
!co
|što
|colspan="3"|šta
|-
!córka
|colspan="2"| kćerka, kći
|kćerka, ćerka || ćerka, kći
|-
!czaszka
|lubanja || lobanja || || lobanja
|-
!częściowy
|djelomičan
|colspan="2"|djelimičan
|delimičan
|-
!czytelnik
| čitatelj, čitalac || čitalac, čitatelj
|colspan="2"|čitalac
|-
!deser
|slastica || poslastica || || poslastica
|-
!dwieście
| dvjesto || dvjesta, dvjesto ||dvjesta || dvesta
|-
!dziękuję bardzo
|hvala lijepa, lijepo || hvala lijepo || || hvala lepo
|-
!Hiszpania
|Španjolska || Španija, Španjolska
|colspan="2"|Španija
|-
!Hiszpanin
|Španjolac
|colspan="3"|Španac
|-
!Hiszpanka
|Španjolka
|colspan="3"| Špankinja
|-
! hodowca
| odgajatelj || || || odgajivač
|-
!jagnię
| janje
|colspan="3"|jagnje
|-
!jej
|njezin, njen
|colspan="3"|njen
|-
!jest (akcentowane)
|jest || jeste || || jeste
|-
! językowy
| jezični || || jezički, jezični || jezički
|-
! jutro
|colspan="2"|sutra
|śutra || sutra
|-
!kierownik
|upravitelj, upravnik
|colspan="3"|upravnik
|-
!klatka
|kavez||kafez, kavez
|colspan="2"|kavez
|-
! klej
| ljepilo || ljepilo, ljepak, lijepak || lijepak, ljepilo || lepak
|-
!koleżanka
|kolegica || koleginica, kolegica || || koleginica
|-
!kto
|tko
|colspan="3"|ko
|-
!lekarka
|liječnica
|colspan="2|ljekarka
|lekarka
|-
!lekarz
|liječnik
|colspan="2|ljekar
|lekar
|-
!miedziany
|bakreni || || || bakarni, bakreni
|-
!naczynia
|posuđe || posuđe || || sudovi, posuđe
|-
!Narody Zjednoczone
|colspan="2"|Ujedinjeni Narodi
|colspan="2"| Ujedinjene Nacije
|-
!obowiązek
| obveza, obaveza
|colspan="3"|obaveza
|-
!orzech laskowy
|lješnjak || || || lešnik, lešnjak
|-
! płaca
| plaća || plaća, plata
|colspan="2"| plata
|-
!połowa
|polovica
|colspan="3"|polovina
|-
!porównanie
|usporedba
|colspan="3"| poređenje
|-
!prawdopodobny
|vjerojatan
|colspan="2"|vjerovatan
|verovatan
|-
!promień (światła)
|zraka||zrak|| || zrak
|-
!ratować
|spašavati || spasavati || spašavati || spasavati
|-
!Rumun
|Rumunj
|colspan="3"|Rumun
|-
!Rumunia
|Rumunjska
|colspan="3"|Rumunija
|-
!samoobsługa
|colspan="3"|samoposluga
| samousluga
|-
!sekunda
|colspan="2"|sekunda
|colspan="2"|sekund, sekunda
|-
!sędzia
|sudac || sudija, sudac
|colspan="2"|sudija
|-
!słoweński
|slovenski || slovenački || || slovenački
|-
!smak
|okus (smak potrawy), ukus (gust) || okus, ukus || || ukus
|-
!spis
|popis, spisak
|colspan="3"|spisak
|-
!sportowiec
|sportaš
|colspan="3"|sportista
|-
!studentka
|studentica || studentkinja, studentica
|colspan="2"|studentkinja
|-
!szczęśliwy
| sretan
|colspan="2"| sretan, srećan || srećan
|-
!tenisista
|tenisač
|colspan="3"|teniser
|-
!tłumacz
|prevoditelj
|colspan="3"|prevodilac
|-
!trzysta
| tristo || trista
|colspan="2"|trista
|-
!używanie, użycie
|colspan="2"|korištenje
|colspan="2"| korišćenje
|-
!w ciągu
|tijekom
|colspan="3"|tokom
|-
!w związku z
|u svezi s || u vezi sa || || u vezi sa
|-
! węgiel
| ugljen
|colspan="3"| ugalj
|-
!widz
|gledatelj
|colspan="3"|gledalac
|-
!wiosenny
| proljetni
|colspan="2"| proljetni, proljećni || prolećni
|-
!Włoch
|Talijan || Italijan || Talijan, Italijan || Italijan
|-
!Włochy
|Italija, Talijanska
|colspan="3"|Italija
|-
!współczesny
|suvremen
|colspan="3"| savremen
|-
!wynająć
|unajmiti
|colspan="3"|iznajmiti
|-
!zabójca
|ubojica
|colspan="3"|ubica
|-
!zabójstwo
|ubojstvo
|colspan="3"|ubistvo
|-
! zachwycać się
| zadivljavati se || zadivljivati se || || zadivljivati se
|-
!zadanie
|colspan="2"| zadaća || || zadatak
|-
!zbieg okoliczności
|stjecaj || stjecaj, sticaj || || sticaj
|-
!znów
|ponovno, ponovo
|colspan="3"|ponovo
|-
!związek, relacja, kontakt
|sveza, veza || veza || || veza
|-
!zwyczajny
|colspan="2"| redovit, redovan
|colspan="2"|redovan
|}

== Dawny jać ==
=== Ogólne zasady ===
Dialekty sztokawskie można podzielić na trzy grupy pod względem realizacji prasłowiańskiego fonemu *ě (jać): ekawskie (e), (i)jekawskie (je/ije) i ikawskie (i). Na dwóch pierwszych wymowach oparto standardy literackie, z czego standardy chorwacki, bośniacki i czarnogórski dopuszczają wyłącznie wymowę (i)jekawską, a standard serbski dopuszcza wymowę ekawską i jekawską jako równoprawne (choć dominuje ekawska).

* Ekawskiemu długiemu '''ē''', które pochodzi z długiego jacia, odpowiada jekawskie '''ije''' (dwie sylaby, obie krótkie), np.:

''cvēt, rēč, dvē, snēg, bēda'' | ''cvijet, riječ, dvije, snijeg, bijeda''

* Ekawskiemu krótkiemu '''e''', które pochodzi z krótkiego jacia, odpowiada jekawskie '''je''', np.:

''mera, pesma, sesti, lepo, koleno, nega'' || ''mjera, pjesma, sjesti, ljepo, koljeno, njega''

W formach jekawskich -nj- i -lj- oznaczają jeden dźwięk. W standardach bośniackim, chorwackim i serbskim grupy -tj-, -dj-, -sj-, -zj- oznaczają dwa dźwięki, natomiast w standardzie czarnogórskim odpowiadają im głoski -ć-, -đ-, -ś-, -ź-, np.
''ćešiti, đevojka, śesti, źenica'' | ''tješiti, djevojka, sjesti, zjenica''

W standardzie czarnogórskim -ć- może także odpowiadać jekawskiemu ''-cj-'', np. ''ćedilo'' | ''cjedilo''.

* Ekawskiemu długiemu '''ē''' odpowiada jekawskie '''jē''' w przypadkach, kiedy doszło do wzdłużenia:

- w dopełniaczu liczby mnogiej:
''vērā, dēlā, zamēnā, kolēnā, medvēdā, rascēpā'' | ''vjērā, djēlā, zamjēnā, koljēnā, medvjēdā, rascjēpā''

- przed grupą spółgłosek, z czego najczęściej na pierwszym miejscu jest sonant (n, l, lj, r, v):

''sēnka, kolēnce, odēljci, nedēljni'' | ''sjēnka, koljēnce, odjēljni, nedjēljni'' (<sjen, koljeno, odjeljak, nedjelja)

- w zdrobnieniach:
''dēva, dēdo, Lēpa'' | ''djēva, djēdo, Ljēpa'' (<djevojka, djed, Ljeposava)

- w iteratywach (głównie pochodnych od ''m(j)esto, m(j)era, s(j)esti''):
''namēštati, zamērati, presēdati'' | ''namjēštati, zamjērati, presjēdati'' (<namjestiti, zamjeriti, presjesti)
* Ekawskiemu krótkiemu '''e''' odpowiada jekawskie '''i''':

- przed '''j''':

''vejati, grejati, razumeju, dveju, obeju'' | ''vijati, grijati, razumiju, dviju, obiju''

- przed '''o''' powstałym z '''l''' w wygłosie słowa lub sylaby:

''video, deo, želeo, dospeo, hteo, ceo'' | ''vidio, dio, želio, dospio, htio, cio''

- przed '''lj''' w słowie ''beleg | biljeg'' i pochodnych od niego:

''beleg, beleška, beležnik, zabeležiti'' | ''biljeg, bilješka, bilježnik, zabilježiti''

- w sylabach, w których '''r''' występuje po spółgłosce neutralizowana jest różnica pomiędzy wymową ekawską i jekawską, np.:

''breza, bregovi, vremena (vreme | vrijeme), vrednoća, greška, dremljiv, povreda, trešnja, crepovi (crep | crijep)'' itd..

Standard chorwacki i bośniacki dopuszcza połączenie '''rje''' po spółgłosce, gdy jest ono w odmianie wymienialne z '''rije''', np. ''vrijeme-vremena/vrjemena, crijep-crepovi/crjepovi''.

Od tej reguły istnieją dwa rodzaje wyjątków: wymowa jekawska ma '''je''' jeśli '''r''' nie jest poprzedzone spółgłoską, np.:

''goreti, rečnik, rečica, korenčić, rešavati'' | ''gorjeti, rječnik, rječica, korjenčić, rješavati'',

jedynie leksemy ''gore, rezati, repa'' mają jednakowe formy w ekawicy i jekawicy. Oprócz tego w Czarnogórze konsekwentnie spotykane są (w standardzie serbskim i czarnogórskim) formy ekawskie: ''goreti, gorenje, rečnik, rečit, rečica, rešavati, proređivati, korenčić, starešina''.

Drugim wyjątkiem są leksemy, gdzie spółgłoska przed '''r''' je odczuwana jako leżąca za granicą złożenia, wtedy istnieją dublety:

''razređivati, razrešenje'' | ''razređivati/razrjeđivati, razrešenje/razrješenje''

=== Spis rdzeni ===
Wyrazy są posortowane według rdzeni, słowa podane są z lewej w jekawicy a z prawej w ekawicy, odwrotnie niż powyżej.
* '''běg-'''
bijeg, bjegati, bjegunac, bježati, pobjeći| beg, begati, begunac, bežati, pobeći
* '''běl-'''
bio, bijeli, bijeliti | beo, beli, beliti
* '''cěl-'''
cio, cijeli, cjelina | ceo, celi, celina
* '''cěn-'''
cijena, cijeniti | cena, ceniti
* '''cěv-'''
cijev, cjevanica, cjevčica, cjevovod | cev, cevanica, cevčica, cevovod
* '''děv-'''
djevojka, djevojčica, djevica, djeva | devojka, devojčica, devica, deva
* '''koren-'''
korijen, korijenje | koren, korenje
* '''lěk-'''
liječnik, lijek, ljekar, ljekarna | lečnik, lek, lekar, lekarna
* '''lět-'''
ljeto, ljetni, ljetos, proljeće | leto, letni, letos, proleće
* '''něm-'''
Njemačka, Njemac, Njemica, njemački | Nemačka, Nemac, Nemica, nemački
* '''pěv-'''
pjevati, pjevač | pevati, pevač
* '''rěd-'''
rijedak, rijetki, rijeđi | redak, retki, ređi
* '''rěk-'''
rijeka, riječni | reka, rečni
* '''sněg-'''
snijeg | sneg
* '''serd-'''
srijeda | sreda
* '''svět-'''
svijet, svjetski | svet, svetski
* '''věk-'''
vijek, vječan, vječno, uvijek | vek, večan, večno, uvek
* '''věn-'''
vjenčanje | venčanje
* '''verm-'''
vrijeme | vreme
* '''zvězd-'''
zvijezda, zvjezdan | zvezda, zvezdan

== Opis różnic gramatycznych i ortograficznych ==
=== Ortografia ===
* pisownia czasownika posiłkowego ''ću'', ''ćeš'', ''će'', …
Pisownia chorwacka preferuje rozdzielną pisownię negacji: ''ne ću'', ''ne ćeš'', ''ne će'', …, choć dopuszczalna jest pisownia łączna. W pozostałych standardach dopuszczalna jest wyłącznie pisownia łączna.

Pisownia chorwacka dopuszcza wyłącznie rozdzielną pisownię czasu przyszłego I, np. ''bit ću'', ''radit ćeš'', ''jest ćeš'' itd., pisownię rozdzielną preferuje również standard bośniacki, choć dopuszcza łączną. Standard czarnogórski uznaje pisownię rozdzielną za cechę mowy Boki Kotorskiej, ale zaznacza, że takie użycie jest rzadkie i preferuje pisownię łączną. Standard serbski dopuszcza wyłącznie pisownię łączną, np. ''biću'', ''radićeš'', ''ješće''. Wszystkie standardy uznają wyłącznie pisownię rozdzielną w przypadku bezokoliczników na -''ći'': ''peći ću'', ''ići ćeš''.

* pisownia grup -''tc''-
Standard chorwacki liczbę mnogą od wyrazów typu ''zadatak'', ''otac'' pozwala zapisywać zarówno morfologicznie ''zadatci'', ''otci'', jak i fonologicznie ''zadaci'', ''oci'' i temat ten od wielu lat jest przedmiotem sporu normatywistów. Pozostałe odmiany dopuszczają wyłącznie pisownię fonologiczną.

=== Gramatyka ===
* liczebniki zbiorowe 4-10:
W standardzie chorwackim mamy -ero: ''četvero, petero, šestero, sedmero, osmero, devetero, desetero''. W pozostałych standardach mamy -oro: ''četvoro, petoro, šestoro, sedmoro, osmoro, devetoro, desetoro''. Liczebniki zbiorowe określające grupy mężczyzn we wszystkich standardach kończą się na -orica: ''četvorica, petorica'' itd..

== Źródła ==
Za źródła normatywistyczne posłużyły następujące materjała:
* do standard chorwackiego:

* do standardu bośniackiego
[[http://bih.fi/pub/pdf/Pravopis_bosanskog_jezika.pdf Pravopis bosanskog jezika]]

* do standardu czarnogórskiego
[[https://gimnazijadg.files.wordpress.com/2012/03/pravopis-crnogorskoga-jezika.pdf Pravopis crnogorskoga jezika]]

* do standardu serbskiego

Słownik różnicowy języka serbskochorwackiego

2023-04-01T09:23:05Z

Siemoród: /* Różnice w adaptacji grekolatynizmów */

Niniejszy artykuł ma za zadanie zebrać wszelkie różnice leksykalne, w mniejszym stopniu ortograficzne i gramatyczne, między czterema odmianami policentrycznego języka serbskochorwackiego – chorwackim, bośniackim, czarnogórski i serbskim.

Z uwagi na nizki stopień elaboracji standardów bośniackiego i czarnogórskiego należy z ostrożnością podchodzić do wypisywanych tutaj leksemów bośniackich i czarnogórskich, gdyż mogą one nie odzwierciedlać najnowszych tendencji normatywistycznych lub też rzeczywistego użycia.

== Różnice słownikowe ==
Terminy chorwackie, bośniackie i czarnogórskie podane są w jekawicy, terminy serbskie zaś w ekawicy, choć jekawica jest normatywnie odmianą równoważną ekawicy. Dla przejrzystości wszystkie leksemy zapisano w standardowej łacince.

Jeśli wymienionych jest kilka leksemów, to z reguły są one używane w danym standardzie równie często, lub pierwszy z nich najczęściej. Często pierwsze słowo z wielu jest preferowane, a kolejne mają nacechowanie archaiczne lub gwarowe.

=== Całkowicie odmienne słowa ===
Najbardziej zauważalnym przypadkiem różnic międzystandardowych jest sytuacja, gdy w różnych standardach zostały ustalone słowa o różnym rodowodzie – najczęstsze sytuacje to konkurencja neologizmu z wyrazem obcym, rodzimego słowa z pożyczką (najczęściej turecką, rzadziej niemiecką, węgierską lub włoską) bądź słów rodzimych charakterystycznych dla różnych obszarów.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!adwokat
|odvjetnik
|colspan="3"|advokat
|-
!adwokatura
|odvjetništvo
|colspan="3"|advokatura
|-
!ambasada
|veleposlanstvo, ambasada
|colspan="3"|ambasada
|-
! azot
|colspan="2"|dušik, nitrogen
|colspan="2"|azot
|-
!babka
|baka || nena, baka, baba || baka, baba || baba (matka ojca), baka (matka matki)
|-
!biblioteka
|knjižnica, biblioteka
|colspan="3"|biblioteka
|-
!biedronka
| bubamara, božja ovčica ||
|colspan="2"|bubamara
|-
!biuro
|ured, biro, kancelarija || || || kancelarija, biro
|-
!brzuch
|trbuh || trbuh || || stomak, trbuh
|-
!chleb
| kruh || hljeb, kruh || hljeb || hleb
|-
!chwila
|trenutak
|colspan="3"|trenutak, momenat
|-
! cyna
| kositar, lim
|colspan="3"| kalaj
|-
!czerwiec
|lipanj|| juni, jun
|colspan="2"| jun, juni
|-
!cześć!
| bok, ciao || ćao || || ćao
|-
!czosnek
| češnjak || bijeli luk, češnjak || || beli luk
|-
!czynsz
|stanarina || stanarina, kirija
|colspan="2"|kirija, stanarina
|-
!dąb
| hrast, dub
|colspan="3"|hrast
|-
!do domu
|doma, kući
|colspan="3"|kući
|-
!dokąd
|kamo || || || gde, kud(a), kamo
|-
!droga
|cesta, put
|colspan="2"| put, cesta || put, drum
|-
!dworzec autobusowy
|autobusni kolodvor || autobuska/-sna stanica
|colspan="2"|autobusna stanica
|-
!dworzec kolejowy
|kolodvor
|colspan="2"|željeznička stanica
|železnička stanica
|-
!dywan
|tepih, sag ||tepih || tepih || tepih
|-
!dziadek
|djed || deda || đed, đedo || deda (ojciec ojca), deka (ojciec matki)
|-
! fabryka
| tvornica || fabrika, tvornica
|colspan="2"| fabrika
|-
!fala
| val || talas, val || val || talas
|-
!fasola
|grah, fažola || grah, pasulj || pasulj, fadžola || pasulj
|-
! firma
| tvrtka
|colspan="3"| firma
|-
! foka
| tuljan
|colspan="3"| foka
|-
!gaz
|plin, gas
|colspan="3"| gas
|-
!geografia
|geografija, zemljopis
|colspan="3"|geografija
|-
!geograficzny
|geografski, zemljopisni
|colspan="3"|geografski
|-
!godzina
|colspan="2"|sat || || sat, čas
|-
!grudzień
|prosinac
|colspan="3"|decembar
|-
! gwóźdź
| čavao || ekser || brokva || ekser
|-
! historja
| povijest, historija || historija, istorija
|colspan="2"| istorija
|-
!Holandia
|Nizozemska || Nizozemska, Holandija || Holandija || Holandija, Nizozemska
|-
!instrument muzyczny
|glazbalo, glazbeni instrument
|colspan="3"|muzički instrument
|-
!kapusta
|zelje, kupus || kupus || || kupus
|-
! kąt
| kut
|colspan="3"| ugao
|-
!kelner
|konobar ||konobar, kelner || || konobar, kelner
|-
!kino
|colspan="3"|kino
| bioskop
|-
!klawiatura
|tipkovnica || || || tastatura
|-
!koc
| pokrivač || deka, ćebe || || ćebe
|-
!kołdra
| poplun || jorgan || || jorgan
|-
!komórka (żywa)
|stanica || ćelija || || ćelija
|-
!kompozytor
|skladatelj, kompozitor || kompozitor || || kompozitor
|-
!komputer
|računalo, kompjutor || računar, kompjuter, računalo || kompjuter || računar, kompjuter
|-
!kręgosłup
|kralježnica, hrptenjača, kičma ||kičma || || kičma
|-
!którędy
|kamo, kojim putom, -em
|colspan="3"|kojim putem
|-
!kuchenka
|štednjak || štednjak, šporet || || šporet
|-
! kwiecień
| travanj
|colspan="3"| april
|-
!lekcja
|sat ||čas || || čas
|-
!lingwistyka
|jezikoslovlje, lingvistika
|colspan="3"|lingvistika
|-
!linijka
| ravnalo || || lenjir || lenjir, linir
|-
!lipiec
|srpanj || juli, jul
|colspan="2"| jul, juli
|-
!listopad
|studeni
|colspan="3"|novembar
|-
!lodówka
|hladnjak, frižider
|colspan="3"|frižider
|-
! lotnisko
| aerodrom, zračna luka
|colspan="3"| aerodrom
|-
!lustro
|zrcalo, ogledalo
|colspan="3"|ogledalo
|-
!luty
|veljača
|colspan="3"|februar
|-
!łyżeczka
|žličica || kašikica || || kašičica
|-
!łyżka
|žlica || kašika || kašika, užica || kašika
|-
!masło
| maslac || maslac, puter || || maslac, puter
|-
!materac
|madrac, dušek || dušek || || dušek
|-
! marchew
| mrkva || mrkva || || šargarepa
|-
!marzec
|ožujak
|colspan="3"|mart
|-
!maj
|svibanj
|colspan="3"|maj
|-
!mechanik
|strojar, mehaničar
|colspan="3"|mehaničar
|-
!miednica (kość)
|zdjelnica || karlica || || karlica
|-
!muzyk
|glazbenik, muzičar
|colspan="3"|muzičar
|-
!muzyka
|glazba, muzika
|colspan="3"|muzika
|-
!na zewnątrz, na dwór
|van || napolje, van
|colspan="2"|napolje
|-
!na zewnątrz, na dworze
|vani || napolju, vani
|colspan="2"|napolju
|-
!nalewać
|točiti || sipati || || sipati
|-
!naród
|narod, puk, pučanstvo
|colspan="3"|narod
|-
!nauka
|znanost || nauka, znanost || || nauka
|-
!naukowiec
|znanstvenik, učenjak || naučnik, učenjak || || naučnik
|-
!ogród
|vrt || bašta, vrt || bašta || bašta
|-
!okulary
|naočale, očale || naočare, naočale || || naočare, naočari, đozluci, brile
|-
!opłata drogowa
| cestarina || cestarina, putarina
|colspan="2"| putarina
|-
!osoba
|osoba || osoba, lice || osoba || lice, osoba
|-
!paszport
|putovnica || pasoš || || pasoš
|-
!październik
|listopad
|colspan="3"|oktobar
|-
!pianino
|glasovir, klavir
|colspan="3"|klavir
|-
!pieprz
| papar || biber || || biber
|-
!piętro
|kat
|colspan="3"|sprat
|-
!piłka nożna
| nogomet || fudbal, nogomet || || fudbal
|-
!pleśń
|plijesan || plijesan, buđ, buđa || buđ || buđa, buđ, plesan
|-
!pociąg
| vlak
|colspan="3"| voz
|-
!półwysep
| poluotok || poluostrvo, poluotok
|colspan="2"|poluostrvo
|-
! pomarańcza
| naranča, pomoranča || naranča, pomorandža, narandža
|colspan="2"| narandža, pomorandža
|-
!pomidor
| rajčica, paradajz, pomidor || paradajz, rajčica || || paradajz, rajčica
|-
! powietrze
| zrak || vazduh, zrak || || vazduh
|-
! powietrzny
| zračni || vazdušni, zračni || || vazdušni
|-
!poziom
|razina
|colspan="3"|nivo
|-
!prześcieradło
|plahta || čaršaf, čaršav
|colspan="2"|čaršav
|-
!przycisk
| gumb || dugme || || dugme
|-
!przyjaciel
|prijatelj || prijatelj, drug
|colspan="2"|drug, prijatelj
|-
!przyjaciółka
|prijateljica || prijateljica, drugarica
|colspan="2"|drugarica, prijateljica
|-
!razem
|zajedno, skupa
|colspan="3"|zajedno
|-
!rekin
|morski pas || morski pas, ajkula
|colspan="2"|ajkula
|-
!rodzina
|obitelj || porodica || || porodica
|-
!rodzinny
|obiteljski || porodični || || porodični
|-
!ryż
| riža || riža, pirinač || pirinač, riža, oriz || pirinač
|-
!rzeźbiarz
|kipar || kipar, vajar || || vajar
|-
! samolot
| avion, zrakoplov
|colspan="3"| avion
|-
! sąsiad
| susjed
|colspan="2"|komšija, susjed
|komšija
|-
! sąsiadka
| susjeda
|colspan="2"|komšinica, susjeda
| komšinica
|-
! sekretarka
|colspan="2"| tajnica, sekretarica
|colspan="2"| sekretarica
|-
!sierpień
| kolovoz || august
|colspan="2"| avgust
|-
!spodnie
|hlače || pantalone, hlače || || pantalone
|-
!stacja radiowa
|radio postaja
|colspan="3"|radio stanica
|-
!stolarz
| stolar || stolar, tesar || || tesar, stolar
|-
!stryj (brat ojca)
|stric || amidža, stric
|colspan="2"|stric
|-
!stryjenka (żona brat ojca)
|strina || amidžinica, strina
|colspan="2"|strina
|-
!styczeń
|siječanj
|colspan="3"|januar
|-
!śruba
|vijak, šaraf || vijak, zavrtanj, šaraf || || šraf, vijak, zavrtanj
|-
! śrubokręt
| odvijač, šarafciger || odvijač, odvrtač, šrafciger, šarafciger
|colspan="2"| odvijač, odvrtač, odvrtka, šrafciger
|-
!sufit
|strop
|colspan="3"|plafon
|-
!sufitowy
|stropni
|colspan="3"|plafonski
|-
!szczur
| štakor || pacov || || pacov
|-
!sztuka (element)
|komad || komad, parče || parče || komad, parče
|-
!tablica szkolna
|školska ploča || školska tabla || || školska tabla
|-
!teatr
|kazalište
|colspan="3"| pozorište
|-
!transport
|promet || saobraćaj || || saobraćaj
|-
! tulipan
| tulipan || tulipan, lala
|colspan="2"| lala, tulipan
|-
!tydzień
|tjedan || sedmica, nedjelja, hefta || sedmica, neđelja || sedmica, nedelja
|-
!tygodniowy
|tjedni || sedmični, nedjeljni || sedmični, neđeljni || sedmični, nedeljni
|-
!tysiąc
| tisuća
|colspan="3"| hiljada
|-
!uniwersytet
|sveučilište
|colspan="3"|univerzitet
|-
!uniwersytecki
|sveučilišni
|colspan="3"|univerzitetski
|-
!użycie
|uporaba, upotreba
|colspan="3"|upotreba
|-
!warunek
|uvjet || uvjet, uslov || || uslov
|-
!wiek (sto lat)
| stoljeće || stoljeće, vijek || vijek, stoljeće || vek, stoleće
|-
!własny
|vlastit
|colspan="3"|sopstven
|-
!wrzesień
|rujan
|colspan="3"|septembar
|-
!Wszechświat
| Svemir || Svemir, Vasiona || || Svemir, Vasiona
|-
!wuj (brat matki)
|ujak || daidža, ujak
|colspan="2"|ujak
|-
!wujenka (żona brata matki)
|ujna || daidžinica, ujna
|colspan="2"|ujna
|-
!wybacz
|oprosti || izvini || izvini, oprosti || izvini
|-
!wyspa
| otok || ostrvo, otok
|colspan="2"|ostrvo
|-
! zagranica
|inozemstvo || inozemstvo, inostranstvo || || inostranstvo
|-
!zeszyt
|bilježnica, teka || teka || || sveska, teka
|-
!zupa
|juha || supa || || supa
|}

=== Różnice w adaptacji grekolatynizmów ===
Wyrazy pochodzące z greki, łaciny, a poprzez grekę także z hebrajskiego, były odmiennie adaptowane w obszarze wpływu rzymskiego katolicyzmu i bizantyjskiego prawosławia, najbardziej znaczące są różnice w adaptacji łacińskiego ''ch'' (''k'' lub ''h'') oraz greckiego przydechu ''h'' (''h'' lub zero) i ''β'' (''b'' lub ''v''). Różnie adaptowano też końcówki, takie jak łac. -''ium'' (-''ij'' lub -''ijum'') czy greckie -''oν'' (-''on'' lub zero).

{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Abraham
|Abraham ||
|colspan="2"|Avram
|-
!akwarium
|colspan="2"|akvarij
|colspan="2"|akvarijum
|-
!alchemia
|alkemija || || || alhemija
|-
!aluminium
|colspan="2"|aluminij
|colspan="2"|aluminijum
|-
!Ateny
|Atena
|colspan="3"|Atina
|-
!Babilon
|colspan="2"|Babilon
|colspan="2"|Vavilon
|-
!balsamować
|balzamirati || || || balsamovati
|-
!Bizancjum
|Bizant || Vizant, Bizant || Vizantija || Vizant
|-
!chemia
|kemija
|colspan="3"| hemija
|-
!chirurg
|kirurg
|colspan="3"|hirurg
|-
!chlor
|klor
|colspan="3"|hlor
|-
!chór
|kor
|colspan="3"|hor
|-
!chrystianizować
|kristijanizirati || || || hristijanizirati
|-
!Chrystus
|Krist || Hrist, Krist
|colspan="2"|Hrist, Hristos
|-
!chrześcijanin
|kršćanin || hrišćanin, kršćanin
|colspan="2"|hrišćanin
|-
!chrześcijaństwo
| kršćanstvo || hrišćanstvo, kršćanstvo
|colspan="2"|hrišćanstvo
|-
!Cypr
|Cipar
|colspan="3"|Kipar
|-
!demokracja
|demokracija
|demokracija, -tija
|colspan="2"| demokratija
|-
!Europa
|Europa
|colspan="3"|Evropa
|-
!historia
|colspan="2"|historija
|colspan="2"|istorija
|-
!Jerozolima
|Jeruzalem || Jerusalem || || Jerusalim
|-
!kosmos
| kozmos|| kosmos, kozmos
|colspan="2"|kosmos
|-
!kronika
|kronika
|colspan="3"| hronika
|-
!kryterium
|kriterij || kriterij, kriterijum
|colspan="2"|kriterijum
|-
! krzyż
| križ || križ, krst
|colspan="2"| krst
|-
!laboratorium
|laboratorij
|colspan="3"|laboratorija
|-
!labirynt
|labirint || || || lavirint
|-
!Liban
| Libanon || Liban, Libanon || || Liban
|-
!terytorium
|teritorij
|colspan="3"|teritorija
|}

=== Różnice w adaptacji pożyczek zachodnich ===
Równie często spotyka się różnice w adaptacji pożyczek z języków zachodnioeuropejskich, w szczególności z języka francuzkiego i niemieckiego, rzadziej angielskiego i włoskiego. Sprowadzają się one najczęściej do różnego traktowania ''s'' (jako ''s'' lub ''z'') oraz ''c'' (jako ''c'' lub ''s'') lub do widocznego odmiennego źródła pożyczki.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!certyfikat
|colspan="2"|certifikat
|colspan="2"|sertifikat, certifikat
|-
!finanse
|financije
|colspan="3"|finansije
|-
!finansować
|financirati || || || finansirati
|-
!litewski
|litavski
|colspan="3"|litvanski
|-
!Litwa
|Litva
|colspan="3"|Litvanija
|-
!łotewski
|latvijski, letonski || latvijski || || letonski
|-
!Łotwa
|colspan="2"|Latvija, Letonija
| || Letonija
|-
!sport
|šport, sport
|colspan="3"|sport
|-
!szpinak
|špinat||špinat, spanać
|colspan="2"|spanać
|}

=== Cerkiewizmy ===
Szereg różnic między standardami wynika z obecności cerkiewizmów (głównie z cerkiewnosłowiańskiego redakcji ruskiej), które wbrew pozorom nie zawsze pojawiają się w odmianach wzchodnich – często to standard chorwacki wyróżnia się fonetycznym cerkiewizmem
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
! dokładny
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!gmina
|općina || općina, opština
|colspan="2"| opština
|-
!gorzki
|colspan="2"|gorak
| gorak, grk || gorak
|-
!kropka
|točka
|colspan="3"|tačka
|-
!ksiądz (kapłan dowolnego wyznania)
| svećenik || svećenik (kat.), sveštenik (praw.) || svještenik || sveštenik
|-
! ogólnie, w ogóle
| općenito, uopće
|colspan="3"| uopšte
|-
! ogólny
| opći
|colspan="3"|opšti
|-
! prawidłowy
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!Słowianin
|colspan="2"|Slaven
|colspan="2"|Sloven
|-
!słowiański
|colspan="2"|slavenski
|colspan="2"|slovenski
|}

=== Wygłosowe -''r''===
Do charakterystycznych różnic między obszarami zachodnim i wzchodnim należy zachowanie na zachodzie wygłosowego -''r'' w bardzo ograniczonym zakresie leksemów. W przypadku ''večer'' / ''veče'' zanik wygłosowej spółgłoski dodatkowo spowodował różnicę w rodzaju (żeński / nijaki) oraz odmienie (żeńska na spółgłoskę / nijaka z tematem ''večer''-).
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!dobry wieczór
|dobra večer || dobro veče || || dobro veče
|-
!przedwczoraj
| prekjučer || prekjučer, prekjuče
|colspan="2"| prekjuče
|-
! także
| također || također, takođe
|colspan="2"| takođe
|-
!wczoraj
| jučer || jučer, juče
|colspan="2"| juče
|-
!wieczorem
| navečer || naveče || uveče, naveče || uveče
|-
!wieczór
|večer || veče || || veče
|-
!Wigilia Bożego Narodzenia
| Badnja večer || || || Badnje veče
|}

=== Wygłosowe -''l'' ===
Na większości obszaru sztokawskiego niemal bezwyjątkowo zanikło -''l'' zamykające sylabę i na ogół przechodziło w -''o''. W przypadku wygłosu wielu rzeczowników (i, rzadziej, przymiotników) w standardzie chorwackim (i częściowo czarnogórskim) doszło do wyrównania odmiany i przywrócenia -''l'' w mianowniku. Z drugiej strony w pozostałych standardach istniała tendencja do przejścia -''l'' w -''o'' także w wyrazach obcych, co tworzy niekiedy dublety.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!biały
|colspan="2"|bijel, bio
|bijel
|beo
|-
!ciepły
|colspan="2"|topao
|topal, topao
| topao
|-
!diabeł
|đavao, đavo, đavol || || || đavo, đavol
|-
!oddział, sekcja
|razdio, razdjel
|colspan="2"|razdio
|razdeo
!podły
|colspan="2"|podao
|podal, podao
|podao
|-
!sokół
|sokol
|colspan="3"|sokô
|-
!sól
|sol
|colspan="3"|sô
|-
!stół
|stol
|colspan="3"|stô
|-
!śmiały
|colspan="2"|smio
|smjel, smio
|smeo
|-
!wół
|vol
|colspan="3"|vô
|}

=== Różnica w zachowaniu ''h'' ===
Większość gwar sztokawskich nie posiada fonemu /x/, dlatego wiele słów pozbawionych tej głoski przenikało do standardów literackich, co najbardziej objawia się w standardzie serbskim i czarnogórskim (gdzie zanika ona bez śladu lub jest zastępowana, najczęściej przez ''v'' i ''j''), a najmniej w chorwackim i bośniackim (gdzie jest zatrzymywana jako ''h''). W tych ostatnich dochodzi w wielu leksemach do pojawienia się wtórnego, hiperpoprawnego ''h'' i te wyrazy również zostały tutaj zebrane.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!głuchota
|colspan="2"|gluhoća
|colspan="2"|gluvoća
|-
!głuchy
|colspan="2"|gluh
|colspan="2"|gluv
|-
!godzina, zegar
|sat || sat, sahat || || sat
|-
!gotować
|colspan="2"|kuhati
|colspan="2"|kuvati
|-
! kawa
| kava || kahva, kafa || kafa, kava || kafa
|-
!kawiarnia
|kavana || kafana || kafana, kavana || kafana
|-
!kokon
|colspan="2"|čahura
|čaura, čahura || čaura
|-
!lekki
|lak, lagan ||lahak, lak, lagan
|colspan="2"|lak, lagan
|-
!miękki
|mek ||mehak, mek
|colspan="2"|mek
|-
! mucha
|colspan="2"|muha
|colspan="2"|muva
|-
!synowa
|snaha || || || snaja
|-
!rdza
|colspan="2"|hrđa
|colspan="2"|rđa
|-
! tytoń
|colspan="2"|duhan
|colspan="2"|duvan
|-
! ucho
|colspan="2"|uho
|colspan="2"|uvo, uho
|-
!wada
|mana||mahana, mana
|colspan="2"|mana
|-
!wdowa
|udovica, udova || udovica, hudova
|colspan="2"|udovica, udova
|-
!wdowiec
|udovac || udovac, hudovac
|colspan="2"|udovac
|-
!zapaśnik
|colspan="2"|hrvač, rvač
|colspan="2"|rvač
|-
!ziewać
|zijevati || zijehati, zijevati || zijevati|| zevati
|}

=== Zmiany w bezokoliczniku ===
Na skutek wpływu odmiany na -''im'' i jekawizmu, niektóre czasowniki zmieniły bezokolicznik z -''jeti'' na -''iti''.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!nienawidzić
|mrziti || || mrzeti
|-
!siedzieć
|sjediti, sjedjeti || || śeđeti || sedeti
|}

=== Różnica w bezokoliczniku ===
Znacząca grupa zapożyczonych czasowników w standardzie chorwackim kończy się na -''irati'', a w serbskim na -''ovati'', -''isati'', -''irati'', przy czym dokładne brzmienie sufiksu jest trudne do przewidzenia i wynika na ogół z drogi i czasu zapożyczenia.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!balsamować
|balzamirati || || || balsamovati
|-
!dezynfekować
|dezinficirati || || || dezinfikovati, -irati
|-
!dyskredytować
|diskreditirati || || || diskreditovati, -irati
|-
!dyskryminować
|diskriminirati || || || diskriminisati
|-
!dyskutować
|diskutirati || diskutovati || || diskutovati
|-
!dyskwalifikować
|diskvalificirati || || || diskvalifikovati
|-
!fotografować
|fotografirati || || || fotografisati, -irati
|-
!improwizować
|improvizirati || improvizovati || || improvizovati
|-
!interesować
|interesirati || interesovati, interesirati || || interesovati
|-
!komplikować
|komplicirati || komplikovati || || komplikovati
|-
!konstruować
|konstruirati || konstruirati, konstruisati || || konstruisati
|-
!nalegać
|inzistirati || insistirati || || insistirati
|-
!organizować
|organizirati || organizirati, organizovati || || organizovati
|-
!symbolizować
|simbolizirati || simbolizovati || || simbolizovati
|}

=== Różnice w rodzaju ===
Między standardami, a często nawet wewnątrz standardów występują wahania rodzaju rzeczowników, najczęściej tyczy się to pożyczek greckołacińskich i wahania występują między rodzajem męzkim (typowym dla chorwackiego) i żeńskim (typowym dla serbskiego).
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!architekt
|arhitekt
|colspan="3"|arhitekta
|-
!ateista
|ateist || ateist, ateista
|colspan="2"|ateista
|-
! grypa
|colspan="3"|gripa
| grip
|-
!kilo
|kila || kilo || || kilo
|-
!kometa
|komet
|colspan="3"|kometa
|-
!minuta
|minuta
|colspan="3"|minut, minuta
|-
!planeta
|planet
|colspan="3"|planeta
|-
!sekunda
|sekunda || || || sekund, sekunda
|-
!turysta
| turist || || || turista, turist
|}

=== Różnice w wokalizmie ===
Często różnica w brzmieniu pożyczek sprowadza się do różnicy w wokalizmie – najczęstszym przykładem jest ''u'' przed spółgłoskami nosowymi w standardzie chorwackim odpowiadające serbskiemu ''o'', ale pojawiają się i inne różnice, najczęściej wynikające z różnych źródeł zapożyczeń.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!aktualny
|aktualan || || aktuelan, aktualan|| aktuelan
|-
! Armenia
| Armenija || Armenija, Jermenija, Ermenija || Jermenija || Jermenija, Armenija
|-
!bagnet
|bajunet (-a) || || || bajonet (-a)
|-
!baron
|barun || baron || || baron
|-
!giełda
|burza
|colspan="3"| berza
|-
! milion
| milijun
|colspan="3"|milion
|-
!pączek
|krafna || || ||krofna
|-

!talerz
| tanjur
|colspan="3"| tanjir
|-
! ziemniak
| krumpir
|colspan="3"| krompir
|}

=== Podobne leksemy ===
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Afganistan
|colspan="2"|Afganistan
|colspan="2"|Avganistan
|-
! akcent (sposób mowy)
| akcent || akcent, akcenat || akcenat || akcenat
|-
! akceptować
| prihvaćati || prihvatati || prihvaćati, prihvatati || prihvatati
|-
!Amazonia
|Amazona
|colspan="3"|Amazonija
|-
!Australijczyk
| Australac
|colspan="3"|Australijanac
|-
!Australijka
| Australka
|colspan="3"|Australijanka
|-
!autobusowy
|autobusni ||autobuski || || autobuski
|-
!autorka
|autorica ||
|colspan="2"|autorka
|-
!autostrada
|autocesta || || || autoput
|-
!beczka
|bačva || || || bure
|-
!biegunka
|proljev || proljev, proliv || || proliv
|-
!bokser
|boksač
|colspan="3"|bokser
|-
! budzik
| budilica || budilnik, budionik || budilnik || budilnik, budionik
|-
!ciotek (mąż siostry ojca lub siostry matki)
| tetak || tetak, teča || tetak || tetak, teča
|-
!co
|što
|colspan="3"|šta
|-
!córka
|colspan="2"| kćerka, kći
|kćerka, ćerka || ćerka, kći
|-
!czaszka
|lubanja || lobanja || || lobanja
|-
!częściowy
|djelomičan
|colspan="2"|djelimičan
|delimičan
|-
!czytelnik
| čitatelj, čitalac || čitalac, čitatelj
|colspan="2"|čitalac
|-
!deser
|slastica || poslastica || || poslastica
|-
!dwieście
| dvjesto || dvjesta, dvjesto ||dvjesta || dvesta
|-
!dziękuję bardzo
|hvala lijepa, lijepo || hvala lijepo || || hvala lepo
|-
!Hiszpania
|Španjolska || Španija, Španjolska
|colspan="2"|Španija
|-
!Hiszpanin
|Španjolac
|colspan="3"|Španac
|-
!Hiszpanka
|Španjolka
|colspan="3"| Špankinja
|-
! hodowca
| odgajatelj || || || odgajivač
|-
!jagnię
| janje
|colspan="3"|jagnje
|-
!jej
|njezin, njen
|colspan="3"|njen
|-
!jest (akcentowane)
|jest || jeste || || jeste
|-
! językowy
| jezični || || jezički, jezični || jezički
|-
! jutro
|colspan="2"|sutra
|śutra || sutra
|-
!kierownik
|upravitelj, upravnik
|colspan="3"|upravnik
|-
!klatka
|kavez||kafez, kavez
|colspan="2"|kavez
|-
! klej
| ljepilo || ljepilo, ljepak, lijepak || lijepak, ljepilo || lepak
|-
!koleżanka
|kolegica || koleginica, kolegica || || koleginica
|-
!kto
|tko
|colspan="3"|ko
|-
!lekarka
|liječnica
|colspan="2|ljekarka
|lekarka
|-
!lekarz
|liječnik
|colspan="2|ljekar
|lekar
|-
!miedziany
|bakreni || || || bakarni, bakreni
|-
!naczynia
|posuđe || posuđe || || sudovi, posuđe
|-
!Narody Zjednoczone
|colspan="2"|Ujedinjeni Narodi
|colspan="2"| Ujedinjene Nacije
|-
!obowiązek
| obveza, obaveza
|colspan="3"|obaveza
|-
!orzech laskowy
|lješnjak || || || lešnik, lešnjak
|-
! płaca
| plaća || plaća, plata
|colspan="2"| plata
|-
!połowa
|polovica
|colspan="3"|polovina
|-
!porównanie
|usporedba
|colspan="3"| poređenje
|-
!prawdopodobny
|vjerojatan
|colspan="2"|vjerovatan
|verovatan
|-
!promień (światła)
|zraka||zrak|| || zrak
|-
!ratować
|spašavati || spasavati || spašavati || spasavati
|-
!Rumun
|Rumunj
|colspan="3"|Rumun
|-
!Rumunia
|Rumunjska
|colspan="3"|Rumunija
|-
!samoobsługa
|colspan="3"|samoposluga
| samousluga
|-
!sekunda
|colspan="2"|sekunda
|colspan="2"|sekund, sekunda
|-
!sędzia
|sudac || sudija, sudac
|colspan="2"|sudija
|-
!słoweński
|slovenski || slovenački || || slovenački
|-
!smak
|okus (smak potrawy), ukus (gust) || okus, ukus || || ukus
|-
!spis
|popis, spisak
|colspan="3"|spisak
|-
!sportowiec
|sportaš
|colspan="3"|sportista
|-
!studentka
|studentica || studentkinja, studentica
|colspan="2"|studentkinja
|-
!szczęśliwy
| sretan
|colspan="2"| sretan, srećan || srećan
|-
!tenisista
|tenisač
|colspan="3"|teniser
|-
!tłumacz
|prevoditelj
|colspan="3"|prevodilac
|-
!trzysta
| tristo || trista
|colspan="2"|trista
|-
!używanie, użycie
|colspan="2"|korištenje
|colspan="2"| korišćenje
|-
!w ciągu
|tijekom
|colspan="3"|tokom
|-
!w związku z
|u svezi s || u vezi sa || || u vezi sa
|-
! węgiel
| ugljen
|colspan="3"| ugalj
|-
!widz
|gledatelj
|colspan="3"|gledalac
|-
!wiosenny
| proljetni
|colspan="2"| proljetni, proljećni || prolećni
|-
!Włoch
|Talijan || Italijan || Talijan, Italijan || Italijan
|-
!Włochy
|Italija, Talijanska
|colspan="3"|Italija
|-
!współczesny
|suvremen
|colspan="3"| savremen
|-
!wynająć
|unajmiti
|colspan="3"|iznajmiti
|-
!zabójca
|ubojica
|colspan="3"|ubica
|-
!zabójstwo
|ubojstvo
|colspan="3"|ubistvo
|-
! zachwycać się
| zadivljavati se || zadivljivati se || || zadivljivati se
|-
!zadanie
|colspan="2"| zadaća || || zadatak
|-
!zbieg okoliczności
|stjecaj || stjecaj, sticaj || || sticaj
|-
!znów
|ponovno, ponovo
|colspan="3"|ponovo
|-
!związek, relacja, kontakt
|sveza, veza || veza || || veza
|-
!zwyczajny
|colspan="2"| redovit, redovan
|colspan="2"|redovan
|}

== Dawny jać ==
=== Ogólne zasady ===
Dialekty sztokawskie można podzielić na trzy grupy pod względem realizacji prasłowiańskiego fonemu *ě (jać): ekawskie (e), (i)jekawskie (je/ije) i ikawskie (i). Na dwóch pierwszych wymowach oparto standardy literackie, z czego standardy chorwacki, bośniacki i czarnogórski dopuszczają wyłącznie wymowę (i)jekawską, a standard serbski dopuszcza wymowę ekawską i jekawską jako równoprawne (choć dominuje ekawska).

* Ekawskiemu długiemu '''ē''', które pochodzi z długiego jacia, odpowiada jekawskie '''ije''' (dwie sylaby, obie krótkie), np.:

''cvēt, rēč, dvē, snēg, bēda'' | ''cvijet, riječ, dvije, snijeg, bijeda''

* Ekawskiemu krótkiemu '''e''', które pochodzi z krótkiego jacia, odpowiada jekawskie '''je''', np.:

''mera, pesma, sesti, lepo, koleno, nega'' || ''mjera, pjesma, sjesti, ljepo, koljeno, njega''

W formach jekawskich -nj- i -lj- oznaczają jeden dźwięk. W standardach bośniackim, chorwackim i serbskim grupy -tj-, -dj-, -sj-, -zj- oznaczają dwa dźwięki, natomiast w standardzie czarnogórskim odpowiadają im głoski -ć-, -đ-, -ś-, -ź-, np.
''ćešiti, đevojka, śesti, źenica'' | ''tješiti, djevojka, sjesti, zjenica''

W standardzie czarnogórskim -ć- może także odpowiadać jekawskiemu ''-cj-'', np. ''ćedilo'' | ''cjedilo''.

* Ekawskiemu długiemu '''ē''' odpowiada jekawskie '''jē''' w przypadkach, kiedy doszło do wzdłużenia:

- w dopełniaczu liczby mnogiej:
''vērā, dēlā, zamēnā, kolēnā, medvēdā, rascēpā'' | ''vjērā, djēlā, zamjēnā, koljēnā, medvjēdā, rascjēpā''

- przed grupą spółgłosek, z czego najczęściej na pierwszym miejscu jest sonant (n, l, lj, r, v):

''sēnka, kolēnce, odēljci, nedēljni'' | ''sjēnka, koljēnce, odjēljni, nedjēljni'' (<sjen, koljeno, odjeljak, nedjelja)

- w zdrobnieniach:
''dēva, dēdo, Lēpa'' | ''djēva, djēdo, Ljēpa'' (<djevojka, djed, Ljeposava)

- w iteratywach (głównie pochodnych od ''m(j)esto, m(j)era, s(j)esti''):
''namēštati, zamērati, presēdati'' | ''namjēštati, zamjērati, presjēdati'' (<namjestiti, zamjeriti, presjesti)
* Ekawskiemu krótkiemu '''e''' odpowiada jekawskie '''i''':

- przed '''j''':

''vejati, grejati, razumeju, dveju, obeju'' | ''vijati, grijati, razumiju, dviju, obiju''

- przed '''o''' powstałym z '''l''' w wygłosie słowa lub sylaby:

''video, deo, želeo, dospeo, hteo, ceo'' | ''vidio, dio, želio, dospio, htio, cio''

- przed '''lj''' w słowie ''beleg | biljeg'' i pochodnych od niego:

''beleg, beleška, beležnik, zabeležiti'' | ''biljeg, bilješka, bilježnik, zabilježiti''

- w sylabach, w których '''r''' występuje po spółgłosce neutralizowana jest różnica pomiędzy wymową ekawską i jekawską, np.:

''breza, bregovi, vremena (vreme | vrijeme), vrednoća, greška, dremljiv, povreda, trešnja, crepovi (crep | crijep)'' itd..

Standard chorwacki i bośniacki dopuszcza połączenie '''rje''' po spółgłosce, gdy jest ono w odmianie wymienialne z '''rije''', np. ''vrijeme-vremena/vrjemena, crijep-crepovi/crjepovi''.

Od tej reguły istnieją dwa rodzaje wyjątków: wymowa jekawska ma '''je''' jeśli '''r''' nie jest poprzedzone spółgłoską, np.:

''goreti, rečnik, rečica, korenčić, rešavati'' | ''gorjeti, rječnik, rječica, korjenčić, rješavati'',

jedynie leksemy ''gore, rezati, repa'' mają jednakowe formy w ekawicy i jekawicy. Oprócz tego w Czarnogórze konsekwentnie spotykane są (w standardzie serbskim i czarnogórskim) formy ekawskie: ''goreti, gorenje, rečnik, rečit, rečica, rešavati, proređivati, korenčić, starešina''.

Drugim wyjątkiem są leksemy, gdzie spółgłoska przed '''r''' je odczuwana jako leżąca za granicą złożenia, wtedy istnieją dublety:

''razređivati, razrešenje'' | ''razređivati/razrjeđivati, razrešenje/razrješenje''

=== Spis rdzeni ===
Wyrazy są posortowane według rdzeni, słowa podane są z lewej w jekawicy a z prawej w ekawicy, odwrotnie niż powyżej.
* '''běg-'''
bijeg, bjegati, bjegunac, bježati, pobjeći| beg, begati, begunac, bežati, pobeći
* '''běl-'''
bio, bijeli, bijeliti | beo, beli, beliti
* '''cěl-'''
cio, cijeli, cjelina | ceo, celi, celina
* '''cěn-'''
cijena, cijeniti | cena, ceniti
* '''cěv-'''
cijev, cjevanica, cjevčica, cjevovod | cev, cevanica, cevčica, cevovod
* '''děv-'''
djevojka, djevojčica, djevica, djeva | devojka, devojčica, devica, deva
* '''koren-'''
korijen, korijenje | koren, korenje
* '''lěk-'''
liječnik, lijek, ljekar, ljekarna | lečnik, lek, lekar, lekarna
* '''lět-'''
ljeto, ljetni, ljetos, proljeće | leto, letni, letos, proleće
* '''něm-'''
Njemačka, Njemac, Njemica, njemački | Nemačka, Nemac, Nemica, nemački
* '''pěv-'''
pjevati, pjevač | pevati, pevač
* '''rěd-'''
rijedak, rijetki, rijeđi | redak, retki, ređi
* '''rěk-'''
rijeka, riječni | reka, rečni
* '''sněg-'''
snijeg | sneg
* '''serd-'''
srijeda | sreda
* '''svět-'''
svijet, svjetski | svet, svetski
* '''věk-'''
vijek, vječan, vječno, uvijek | vek, večan, večno, uvek
* '''věn-'''
vjenčanje | venčanje
* '''verm-'''
vrijeme | vreme
* '''zvězd-'''
zvijezda, zvjezdan | zvezda, zvezdan

== Opis różnic gramatycznych i ortograficznych ==
=== Ortografia ===
* pisownia czasownika posiłkowego ''ću'', ''ćeš'', ''će'', …
Pisownia chorwacka preferuje rozdzielną pisownię negacji: ''ne ću'', ''ne ćeš'', ''ne će'', …, choć dopuszczalna jest pisownia łączna. W pozostałych standardach dopuszczalna jest wyłącznie pisownia łączna.

Pisownia chorwacka dopuszcza wyłącznie rozdzielną pisownię czasu przyszłego I, np. ''bit ću'', ''radit ćeš'', ''jest ćeš'' itd., pisownię rozdzielną preferuje również standard bośniacki, choć dopuszcza łączną. Standard czarnogórski uznaje pisownię rozdzielną za cechę mowy Boki Kotorskiej, ale zaznacza, że takie użycie jest rzadkie i preferuje pisownię łączną. Standard serbski dopuszcza wyłącznie pisownię łączną, np. ''biću'', ''radićeš'', ''ješće''. Wszystkie standardy uznają wyłącznie pisownię rozdzielną w przypadku bezokoliczników na -''ći'': ''peći ću'', ''ići ćeš''.

* pisownia grup -''tc''-
Standard chorwacki liczbę mnogą od wyrazów typu ''zadatak'', ''otac'' pozwala zapisywać zarówno morfologicznie ''zadatci'', ''otci'', jak i fonologicznie ''zadaci'', ''oci'' i temat ten od wielu lat jest przedmiotem sporu normatywistów. Pozostałe odmiany dopuszczają wyłącznie pisownię fonologiczną.

=== Gramatyka ===
* liczebniki zbiorowe 4-10:
W standardzie chorwackim mamy -ero: ''četvero, petero, šestero, sedmero, osmero, devetero, desetero''. W pozostałych standardach mamy -oro: ''četvoro, petoro, šestoro, sedmoro, osmoro, devetoro, desetoro''. Liczebniki zbiorowe określające grupy mężczyzn we wszystkich standardach kończą się na -orica: ''četvorica, petorica'' itd..

== Źródła ==
Za źródła normatywistyczne posłużyły następujące materjała:
* do standard chorwackiego:

* do standardu bośniackiego
[[http://bih.fi/pub/pdf/Pravopis_bosanskog_jezika.pdf Pravopis bosanskog jezika]]

* do standardu czarnogórskiego
[[https://gimnazijadg.files.wordpress.com/2012/03/pravopis-crnogorskoga-jezika.pdf Pravopis crnogorskoga jezika]]

* do standardu serbskiego

Słownik różnicowy języka serbskochorwackiego

2023-04-01T09:17:05Z

Siemoród:

Niniejszy artykuł ma za zadanie zebrać wszelkie różnice leksykalne, w mniejszym stopniu ortograficzne i gramatyczne, między czterema odmianami policentrycznego języka serbskochorwackiego – chorwackim, bośniackim, czarnogórski i serbskim.

Z uwagi na nizki stopień elaboracji standardów bośniackiego i czarnogórskiego należy z ostrożnością podchodzić do wypisywanych tutaj leksemów bośniackich i czarnogórskich, gdyż mogą one nie odzwierciedlać najnowszych tendencji normatywistycznych lub też rzeczywistego użycia.

== Różnice słownikowe ==
Terminy chorwackie, bośniackie i czarnogórskie podane są w jekawicy, terminy serbskie zaś w ekawicy, choć jekawica jest normatywnie odmianą równoważną ekawicy. Dla przejrzystości wszystkie leksemy zapisano w standardowej łacince.

Jeśli wymienionych jest kilka leksemów, to z reguły są one używane w danym standardzie równie często, lub pierwszy z nich najczęściej. Często pierwsze słowo z wielu jest preferowane, a kolejne mają nacechowanie archaiczne lub gwarowe.

=== Całkowicie odmienne słowa ===
Najbardziej zauważalnym przypadkiem różnic międzystandardowych jest sytuacja, gdy w różnych standardach zostały ustalone słowa o różnym rodowodzie – najczęstsze sytuacje to konkurencja neologizmu z wyrazem obcym, rodzimego słowa z pożyczką (najczęściej turecką, rzadziej niemiecką, węgierską lub włoską) bądź słów rodzimych charakterystycznych dla różnych obszarów.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!adwokat
|odvjetnik
|colspan="3"|advokat
|-
!adwokatura
|odvjetništvo
|colspan="3"|advokatura
|-
!ambasada
|veleposlanstvo, ambasada
|colspan="3"|ambasada
|-
! azot
|colspan="2"|dušik, nitrogen
|colspan="2"|azot
|-
!babka
|baka || nena, baka, baba || baka, baba || baba (matka ojca), baka (matka matki)
|-
!biblioteka
|knjižnica, biblioteka
|colspan="3"|biblioteka
|-
!biedronka
| bubamara, božja ovčica ||
|colspan="2"|bubamara
|-
!biuro
|ured, biro, kancelarija || || || kancelarija, biro
|-
!brzuch
|trbuh || trbuh || || stomak, trbuh
|-
!chleb
| kruh || hljeb, kruh || hljeb || hleb
|-
!chwila
|trenutak
|colspan="3"|trenutak, momenat
|-
! cyna
| kositar, lim
|colspan="3"| kalaj
|-
!czerwiec
|lipanj|| juni, jun
|colspan="2"| jun, juni
|-
!cześć!
| bok, ciao || ćao || || ćao
|-
!czosnek
| češnjak || bijeli luk, češnjak || || beli luk
|-
!czynsz
|stanarina || stanarina, kirija
|colspan="2"|kirija, stanarina
|-
!dąb
| hrast, dub
|colspan="3"|hrast
|-
!do domu
|doma, kući
|colspan="3"|kući
|-
!dokąd
|kamo || || || gde, kud(a), kamo
|-
!droga
|cesta, put
|colspan="2"| put, cesta || put, drum
|-
!dworzec autobusowy
|autobusni kolodvor || autobuska/-sna stanica
|colspan="2"|autobusna stanica
|-
!dworzec kolejowy
|kolodvor
|colspan="2"|željeznička stanica
|železnička stanica
|-
!dywan
|tepih, sag ||tepih || tepih || tepih
|-
!dziadek
|djed || deda || đed, đedo || deda (ojciec ojca), deka (ojciec matki)
|-
! fabryka
| tvornica || fabrika, tvornica
|colspan="2"| fabrika
|-
!fala
| val || talas, val || val || talas
|-
!fasola
|grah, fažola || grah, pasulj || pasulj, fadžola || pasulj
|-
! firma
| tvrtka
|colspan="3"| firma
|-
! foka
| tuljan
|colspan="3"| foka
|-
!gaz
|plin, gas
|colspan="3"| gas
|-
!geografia
|geografija, zemljopis
|colspan="3"|geografija
|-
!geograficzny
|geografski, zemljopisni
|colspan="3"|geografski
|-
!godzina
|colspan="2"|sat || || sat, čas
|-
!grudzień
|prosinac
|colspan="3"|decembar
|-
! gwóźdź
| čavao || ekser || brokva || ekser
|-
! historja
| povijest, historija || historija, istorija
|colspan="2"| istorija
|-
!Holandia
|Nizozemska || Nizozemska, Holandija || Holandija || Holandija, Nizozemska
|-
!instrument muzyczny
|glazbalo, glazbeni instrument
|colspan="3"|muzički instrument
|-
!kapusta
|zelje, kupus || kupus || || kupus
|-
! kąt
| kut
|colspan="3"| ugao
|-
!kelner
|konobar ||konobar, kelner || || konobar, kelner
|-
!kino
|colspan="3"|kino
| bioskop
|-
!klawiatura
|tipkovnica || || || tastatura
|-
!koc
| pokrivač || deka, ćebe || || ćebe
|-
!kołdra
| poplun || jorgan || || jorgan
|-
!komórka (żywa)
|stanica || ćelija || || ćelija
|-
!kompozytor
|skladatelj, kompozitor || kompozitor || || kompozitor
|-
!komputer
|računalo, kompjutor || računar, kompjuter, računalo || kompjuter || računar, kompjuter
|-
!kręgosłup
|kralježnica, hrptenjača, kičma ||kičma || || kičma
|-
!którędy
|kamo, kojim putom, -em
|colspan="3"|kojim putem
|-
!kuchenka
|štednjak || štednjak, šporet || || šporet
|-
! kwiecień
| travanj
|colspan="3"| april
|-
!lekcja
|sat ||čas || || čas
|-
!lingwistyka
|jezikoslovlje, lingvistika
|colspan="3"|lingvistika
|-
!linijka
| ravnalo || || lenjir || lenjir, linir
|-
!lipiec
|srpanj || juli, jul
|colspan="2"| jul, juli
|-
!listopad
|studeni
|colspan="3"|novembar
|-
!lodówka
|hladnjak, frižider
|colspan="3"|frižider
|-
! lotnisko
| aerodrom, zračna luka
|colspan="3"| aerodrom
|-
!lustro
|zrcalo, ogledalo
|colspan="3"|ogledalo
|-
!luty
|veljača
|colspan="3"|februar
|-
!łyżeczka
|žličica || kašikica || || kašičica
|-
!łyżka
|žlica || kašika || kašika, užica || kašika
|-
!masło
| maslac || maslac, puter || || maslac, puter
|-
!materac
|madrac, dušek || dušek || || dušek
|-
! marchew
| mrkva || mrkva || || šargarepa
|-
!marzec
|ožujak
|colspan="3"|mart
|-
!maj
|svibanj
|colspan="3"|maj
|-
!mechanik
|strojar, mehaničar
|colspan="3"|mehaničar
|-
!miednica (kość)
|zdjelnica || karlica || || karlica
|-
!muzyk
|glazbenik, muzičar
|colspan="3"|muzičar
|-
!muzyka
|glazba, muzika
|colspan="3"|muzika
|-
!na zewnątrz, na dwór
|van || napolje, van
|colspan="2"|napolje
|-
!na zewnątrz, na dworze
|vani || napolju, vani
|colspan="2"|napolju
|-
!nalewać
|točiti || sipati || || sipati
|-
!naród
|narod, puk, pučanstvo
|colspan="3"|narod
|-
!nauka
|znanost || nauka, znanost || || nauka
|-
!naukowiec
|znanstvenik, učenjak || naučnik, učenjak || || naučnik
|-
!ogród
|vrt || bašta, vrt || bašta || bašta
|-
!okulary
|naočale, očale || naočare, naočale || || naočare, naočari, đozluci, brile
|-
!opłata drogowa
| cestarina || cestarina, putarina
|colspan="2"| putarina
|-
!osoba
|osoba || osoba, lice || osoba || lice, osoba
|-
!paszport
|putovnica || pasoš || || pasoš
|-
!październik
|listopad
|colspan="3"|oktobar
|-
!pianino
|glasovir, klavir
|colspan="3"|klavir
|-
!pieprz
| papar || biber || || biber
|-
!piętro
|kat
|colspan="3"|sprat
|-
!piłka nożna
| nogomet || fudbal, nogomet || || fudbal
|-
!pleśń
|plijesan || plijesan, buđ, buđa || buđ || buđa, buđ, plesan
|-
!pociąg
| vlak
|colspan="3"| voz
|-
!półwysep
| poluotok || poluostrvo, poluotok
|colspan="2"|poluostrvo
|-
! pomarańcza
| naranča, pomoranča || naranča, pomorandža, narandža
|colspan="2"| narandža, pomorandža
|-
!pomidor
| rajčica, paradajz, pomidor || paradajz, rajčica || || paradajz, rajčica
|-
! powietrze
| zrak || vazduh, zrak || || vazduh
|-
! powietrzny
| zračni || vazdušni, zračni || || vazdušni
|-
!poziom
|razina
|colspan="3"|nivo
|-
!prześcieradło
|plahta || čaršaf, čaršav
|colspan="2"|čaršav
|-
!przycisk
| gumb || dugme || || dugme
|-
!przyjaciel
|prijatelj || prijatelj, drug
|colspan="2"|drug, prijatelj
|-
!przyjaciółka
|prijateljica || prijateljica, drugarica
|colspan="2"|drugarica, prijateljica
|-
!razem
|zajedno, skupa
|colspan="3"|zajedno
|-
!rekin
|morski pas || morski pas, ajkula
|colspan="2"|ajkula
|-
!rodzina
|obitelj || porodica || || porodica
|-
!rodzinny
|obiteljski || porodični || || porodični
|-
!ryż
| riža || riža, pirinač || pirinač, riža, oriz || pirinač
|-
!rzeźbiarz
|kipar || kipar, vajar || || vajar
|-
! samolot
| avion, zrakoplov
|colspan="3"| avion
|-
! sąsiad
| susjed
|colspan="2"|komšija, susjed
|komšija
|-
! sąsiadka
| susjeda
|colspan="2"|komšinica, susjeda
| komšinica
|-
! sekretarka
|colspan="2"| tajnica, sekretarica
|colspan="2"| sekretarica
|-
!sierpień
| kolovoz || august
|colspan="2"| avgust
|-
!spodnie
|hlače || pantalone, hlače || || pantalone
|-
!stacja radiowa
|radio postaja
|colspan="3"|radio stanica
|-
!stolarz
| stolar || stolar, tesar || || tesar, stolar
|-
!stryj (brat ojca)
|stric || amidža, stric
|colspan="2"|stric
|-
!stryjenka (żona brat ojca)
|strina || amidžinica, strina
|colspan="2"|strina
|-
!styczeń
|siječanj
|colspan="3"|januar
|-
!śruba
|vijak, šaraf || vijak, zavrtanj, šaraf || || šraf, vijak, zavrtanj
|-
! śrubokręt
| odvijač, šarafciger || odvijač, odvrtač, šrafciger, šarafciger
|colspan="2"| odvijač, odvrtač, odvrtka, šrafciger
|-
!sufit
|strop
|colspan="3"|plafon
|-
!sufitowy
|stropni
|colspan="3"|plafonski
|-
!szczur
| štakor || pacov || || pacov
|-
!sztuka (element)
|komad || komad, parče || parče || komad, parče
|-
!tablica szkolna
|školska ploča || školska tabla || || školska tabla
|-
!teatr
|kazalište
|colspan="3"| pozorište
|-
!transport
|promet || saobraćaj || || saobraćaj
|-
! tulipan
| tulipan || tulipan, lala
|colspan="2"| lala, tulipan
|-
!tydzień
|tjedan || sedmica, nedjelja, hefta || sedmica, neđelja || sedmica, nedelja
|-
!tygodniowy
|tjedni || sedmični, nedjeljni || sedmični, neđeljni || sedmični, nedeljni
|-
!tysiąc
| tisuća
|colspan="3"| hiljada
|-
!uniwersytet
|sveučilište
|colspan="3"|univerzitet
|-
!uniwersytecki
|sveučilišni
|colspan="3"|univerzitetski
|-
!użycie
|uporaba, upotreba
|colspan="3"|upotreba
|-
!warunek
|uvjet || uvjet, uslov || || uslov
|-
!wiek (sto lat)
| stoljeće || stoljeće, vijek || vijek, stoljeće || vek, stoleće
|-
!własny
|vlastit
|colspan="3"|sopstven
|-
!wrzesień
|rujan
|colspan="3"|septembar
|-
!Wszechświat
| Svemir || Svemir, Vasiona || || Svemir, Vasiona
|-
!wuj (brat matki)
|ujak || daidža, ujak
|colspan="2"|ujak
|-
!wujenka (żona brata matki)
|ujna || daidžinica, ujna
|colspan="2"|ujna
|-
!wybacz
|oprosti || izvini || izvini, oprosti || izvini
|-
!wyspa
| otok || ostrvo, otok
|colspan="2"|ostrvo
|-
! zagranica
|inozemstvo || inozemstvo, inostranstvo || || inostranstvo
|-
!zeszyt
|bilježnica, teka || teka || || sveska, teka
|-
!zupa
|juha || supa || || supa
|}

=== Różnice w adaptacji grekolatynizmów ===
Wyrazy pochodzące z greki, łaciny, a poprzez grekę także z hebrajskiego, były odmiennie adaptowane w obszarze wpływu rzymskiego katolicyzmu i bizantyjskiego prawosławia, najbardziej znaczące są różnice w adaptacji łacińskiego ''ch'' (''k'' lub ''h'') oraz greckiego przydechu ''h'' (''h'' lub zero) i ''β'' (''b'' lub ''v''). Różnie adaptowano też końcówki, takie jak łac. -''ium'' (-''ij'' lub -''ijum'') czy greckie -''oν'' (-''on'' lub zero).

{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Abraham
|Abraham ||
|colspan="2"|Avram
|-
!akwarium
|colspan="2"|akvarij
|colspan="2"|akvarijum
|-
!alchemia
|alkemija || || || alhemija
|-
!Ateny
|Atena
|colspan="3"|Atina
|-
!Babilon
|colspan="2"|Babilon
|colspan="2"|Vavilon
|-
!balsamować
|balzamirati || || || balsamovati
|-
!Bizancjum
|Bizant || Vizant, Bizant || Vizantija || Vizant
|-
!chemia
|kemija
|colspan="3"| hemija
|-
!chirurg
|kirurg
|colspan="3"|hirurg
|-
!chlor
|klor
|colspan="3"|hlor
|-
!chór
|kor
|colspan="3"|hor
|-
!chrystianizować
|kristijanizirati || || || hristijanizirati
|-
!Chrystus
|Krist || Hrist, Krist
|colspan="2"|Hrist, Hristos
|-
!chrześcijanin
|kršćanin || hrišćanin, kršćanin
|colspan="2"|hrišćanin
|-
!chrześcijaństwo
| kršćanstvo || hrišćanstvo, kršćanstvo
|colspan="2"|hrišćanstvo
|-
!demokracja
|demokracija
|colspan="3"| demokratija
|-
!Europa
|Europa
|colspan="3"|Evropa
|-
!Jerozolima
|Jeruzalem || Jerusalem || || Jerusalim
|-
!kosmos
| kozmos|| kozmos, kosmos
|colspan="2"|kosmos
|-
!kronika
|kronika
|colspan="3"| hronika
|-
!kryterium
|kriterij || kriterij, kriterijum
|colspan="2"|kriterijum
|-
! krzyż
| križ || križ, krst
|colspan="2"| krst
|-
!laboratorium
|laboratorij
|colspan="3"|laboratorija
|-
!labirynt
|labirint || || || lavirint
|-
!Liban
| Libanon || Liban, Libanon || || Liban
|-
!terytorium
|teritorij
|colspan="3"|teritorija
|}

=== Różnice w adaptacji pożyczek zachodnich ===
Równie często spotyka się różnice w adaptacji pożyczek z języków zachodnioeuropejskich, w szczególności z języka francuzkiego i niemieckiego, rzadziej angielskiego i włoskiego. Sprowadzają się one najczęściej do różnego traktowania ''s'' (jako ''s'' lub ''z'') oraz ''c'' (jako ''c'' lub ''s'') lub do widocznego odmiennego źródła pożyczki.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!certyfikat
|colspan="2"|certifikat
|colspan="2"|sertifikat, certifikat
|-
!finanse
|financije
|colspan="3"|finansije
|-
!finansować
|financirati || || || finansirati
|-
!litewski
|litavski
|colspan="3"|litvanski
|-
!Litwa
|Litva
|colspan="3"|Litvanija
|-
!łotewski
|latvijski, letonski || latvijski || || letonski
|-
!Łotwa
|colspan="2"|Latvija, Letonija
| || Letonija
|-
!sport
|šport, sport
|colspan="3"|sport
|-
!szpinak
|špinat||špinat, spanać
|colspan="2"|spanać
|}

=== Cerkiewizmy ===
Szereg różnic między standardami wynika z obecności cerkiewizmów (głównie z cerkiewnosłowiańskiego redakcji ruskiej), które wbrew pozorom nie zawsze pojawiają się w odmianach wzchodnich – często to standard chorwacki wyróżnia się fonetycznym cerkiewizmem
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
! dokładny
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!gmina
|općina || općina, opština
|colspan="2"| opština
|-
!gorzki
|colspan="2"|gorak
| gorak, grk || gorak
|-
!kropka
|točka
|colspan="3"|tačka
|-
!ksiądz (kapłan dowolnego wyznania)
| svećenik || svećenik (kat.), sveštenik (praw.) || svještenik || sveštenik
|-
! ogólnie, w ogóle
| općenito, uopće
|colspan="3"| uopšte
|-
! ogólny
| opći
|colspan="3"|opšti
|-
! prawidłowy
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!Słowianin
|colspan="2"|Slaven
|colspan="2"|Sloven
|-
!słowiański
|colspan="2"|slavenski
|colspan="2"|slovenski
|}

=== Wygłosowe -''r''===
Do charakterystycznych różnic między obszarami zachodnim i wzchodnim należy zachowanie na zachodzie wygłosowego -''r'' w bardzo ograniczonym zakresie leksemów. W przypadku ''večer'' / ''veče'' zanik wygłosowej spółgłoski dodatkowo spowodował różnicę w rodzaju (żeński / nijaki) oraz odmienie (żeńska na spółgłoskę / nijaka z tematem ''večer''-).
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!dobry wieczór
|dobra večer || dobro veče || || dobro veče
|-
!przedwczoraj
| prekjučer || prekjučer, prekjuče
|colspan="2"| prekjuče
|-
! także
| također || također, takođe
|colspan="2"| takođe
|-
!wczoraj
| jučer || jučer, juče
|colspan="2"| juče
|-
!wieczorem
| navečer || naveče || uveče, naveče || uveče
|-
!wieczór
|večer || veče || || veče
|-
!Wigilia Bożego Narodzenia
| Badnja večer || || || Badnje veče
|}

=== Wygłosowe -''l'' ===
Na większości obszaru sztokawskiego niemal bezwyjątkowo zanikło -''l'' zamykające sylabę i na ogół przechodziło w -''o''. W przypadku wygłosu wielu rzeczowników (i, rzadziej, przymiotników) w standardzie chorwackim (i częściowo czarnogórskim) doszło do wyrównania odmiany i przywrócenia -''l'' w mianowniku. Z drugiej strony w pozostałych standardach istniała tendencja do przejścia -''l'' w -''o'' także w wyrazach obcych, co tworzy niekiedy dublety.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!biały
|colspan="2"|bijel, bio
|bijel
|beo
|-
!ciepły
|colspan="2"|topao
|topal, topao
| topao
|-
!diabeł
|đavao, đavo, đavol || || || đavo, đavol
|-
!oddział, sekcja
|razdio, razdjel
|colspan="2"|razdio
|razdeo
!podły
|colspan="2"|podao
|podal, podao
|podao
|-
!sokół
|sokol
|colspan="3"|sokô
|-
!sól
|sol
|colspan="3"|sô
|-
!stół
|stol
|colspan="3"|stô
|-
!śmiały
|colspan="2"|smio
|smjel, smio
|smeo
|-
!wół
|vol
|colspan="3"|vô
|}

=== Różnica w zachowaniu ''h'' ===
Większość gwar sztokawskich nie posiada fonemu /x/, dlatego wiele słów pozbawionych tej głoski przenikało do standardów literackich, co najbardziej objawia się w standardzie serbskim i czarnogórskim (gdzie zanika ona bez śladu lub jest zastępowana, najczęściej przez ''v'' i ''j''), a najmniej w chorwackim i bośniackim (gdzie jest zatrzymywana jako ''h''). W tych ostatnich dochodzi w wielu leksemach do pojawienia się wtórnego, hiperpoprawnego ''h'' i te wyrazy również zostały tutaj zebrane.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!głuchota
|colspan="2"|gluhoća
|colspan="2"|gluvoća
|-
!głuchy
|colspan="2"|gluh
|colspan="2"|gluv
|-
!godzina, zegar
|sat || sat, sahat || || sat
|-
!gotować
|colspan="2"|kuhati
|colspan="2"|kuvati
|-
! kawa
| kava || kahva, kafa || kafa, kava || kafa
|-
!kawiarnia
|kavana || kafana || kafana, kavana || kafana
|-
!kokon
|colspan="2"|čahura
|čaura, čahura || čaura
|-
!lekki
|lak, lagan ||lahak, lak, lagan
|colspan="2"|lak, lagan
|-
!miękki
|mek ||mehak, mek
|colspan="2"|mek
|-
! mucha
|colspan="2"|muha
|colspan="2"|muva
|-
!synowa
|snaha || || || snaja
|-
!rdza
|colspan="2"|hrđa
|colspan="2"|rđa
|-
! tytoń
|colspan="2"|duhan
|colspan="2"|duvan
|-
! ucho
|colspan="2"|uho
|colspan="2"|uvo, uho
|-
!wada
|mana||mahana, mana
|colspan="2"|mana
|-
!wdowa
|udovica, udova || udovica, hudova
|colspan="2"|udovica, udova
|-
!wdowiec
|udovac || udovac, hudovac
|colspan="2"|udovac
|-
!zapaśnik
|colspan="2"|hrvač, rvač
|colspan="2"|rvač
|-
!ziewać
|zijevati || zijehati, zijevati || zijevati|| zevati
|}

=== Zmiany w bezokoliczniku ===
Na skutek wpływu odmiany na -''im'' i jekawizmu, niektóre czasowniki zmieniły bezokolicznik z -''jeti'' na -''iti''.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!nienawidzić
|mrziti || || mrzeti
|-
!siedzieć
|sjediti, sjedjeti || || śeđeti || sedeti
|}

=== Różnica w bezokoliczniku ===
Znacząca grupa zapożyczonych czasowników w standardzie chorwackim kończy się na -''irati'', a w serbskim na -''ovati'', -''isati'', -''irati'', przy czym dokładne brzmienie sufiksu jest trudne do przewidzenia i wynika na ogół z drogi i czasu zapożyczenia.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!balsamować
|balzamirati || || || balsamovati
|-
!dezynfekować
|dezinficirati || || || dezinfikovati, -irati
|-
!dyskredytować
|diskreditirati || || || diskreditovati, -irati
|-
!dyskryminować
|diskriminirati || || || diskriminisati
|-
!dyskutować
|diskutirati || diskutovati || || diskutovati
|-
!dyskwalifikować
|diskvalificirati || || || diskvalifikovati
|-
!fotografować
|fotografirati || || || fotografisati, -irati
|-
!improwizować
|improvizirati || improvizovati || || improvizovati
|-
!interesować
|interesirati || interesovati, interesirati || || interesovati
|-
!komplikować
|komplicirati || komplikovati || || komplikovati
|-
!konstruować
|konstruirati || konstruirati, konstruisati || || konstruisati
|-
!nalegać
|inzistirati || insistirati || || insistirati
|-
!organizować
|organizirati || organizirati, organizovati || || organizovati
|-
!symbolizować
|simbolizirati || simbolizovati || || simbolizovati
|}

=== Różnice w rodzaju ===
Między standardami, a często nawet wewnątrz standardów występują wahania rodzaju rzeczowników, najczęściej tyczy się to pożyczek greckołacińskich i wahania występują między rodzajem męzkim (typowym dla chorwackiego) i żeńskim (typowym dla serbskiego).
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!architekt
|arhitekt
|colspan="3"|arhitekta
|-
!ateista
|ateist || ateist, ateista
|colspan="2"|ateista
|-
! grypa
|colspan="3"|gripa
| grip
|-
!kilo
|kila || kilo || || kilo
|-
!kometa
|komet
|colspan="3"|kometa
|-
!minuta
|minuta
|colspan="3"|minut, minuta
|-
!planeta
|planet
|colspan="3"|planeta
|-
!sekunda
|sekunda || || || sekund, sekunda
|-
!turysta
| turist || || || turista, turist
|}

=== Różnice w wokalizmie ===
Często różnica w brzmieniu pożyczek sprowadza się do różnicy w wokalizmie – najczęstszym przykładem jest ''u'' przed spółgłoskami nosowymi w standardzie chorwackim odpowiadające serbskiemu ''o'', ale pojawiają się i inne różnice, najczęściej wynikające z różnych źródeł zapożyczeń.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!aktualny
|aktualan || || aktuelan, aktualan|| aktuelan
|-
! Armenia
| Armenija || Armenija, Jermenija, Ermenija || Jermenija || Jermenija, Armenija
|-
!bagnet
|bajunet (-a) || || || bajonet (-a)
|-
!baron
|barun || baron || || baron
|-
!giełda
|burza
|colspan="3"| berza
|-
! milion
| milijun
|colspan="3"|milion
|-
!pączek
|krafna || || ||krofna
|-

!talerz
| tanjur
|colspan="3"| tanjir
|-
! ziemniak
| krumpir
|colspan="3"| krompir
|}

=== Podobne leksemy ===
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Afganistan
|colspan="2"|Afganistan
|colspan="2"|Avganistan
|-
! akcent (sposób mowy)
| akcent || akcent, akcenat || akcenat || akcenat
|-
! akceptować
| prihvaćati || prihvatati || prihvaćati, prihvatati || prihvatati
|-
!Amazonia
|Amazona
|colspan="3"|Amazonija
|-
!Australijczyk
| Australac
|colspan="3"|Australijanac
|-
!Australijka
| Australka
|colspan="3"|Australijanka
|-
!autobusowy
|autobusni ||autobuski || || autobuski
|-
!autorka
|autorica ||
|colspan="2"|autorka
|-
!autostrada
|autocesta || || || autoput
|-
!beczka
|bačva || || || bure
|-
!biegunka
|proljev || proljev, proliv || || proliv
|-
!bokser
|boksač
|colspan="3"|bokser
|-
! budzik
| budilica || budilnik, budionik || budilnik || budilnik, budionik
|-
!ciotek (mąż siostry ojca lub siostry matki)
| tetak || tetak, teča || tetak || tetak, teča
|-
!co
|što
|colspan="3"|šta
|-
!córka
|colspan="2"| kćerka, kći
|kćerka, ćerka || ćerka, kći
|-
!czaszka
|lubanja || lobanja || || lobanja
|-
!częściowy
|djelomičan
|colspan="2"|djelimičan
|delimičan
|-
!czytelnik
| čitatelj, čitalac || čitalac, čitatelj
|colspan="2"|čitalac
|-
!deser
|slastica || poslastica || || poslastica
|-
!dwieście
| dvjesto || dvjesta, dvjesto ||dvjesta || dvesta
|-
!dziękuję bardzo
|hvala lijepa, lijepo || hvala lijepo || || hvala lepo
|-
!Hiszpania
|Španjolska || Španija, Španjolska
|colspan="2"|Španija
|-
!Hiszpanin
|Španjolac
|colspan="3"|Španac
|-
!Hiszpanka
|Španjolka
|colspan="3"| Špankinja
|-
! hodowca
| odgajatelj || || || odgajivač
|-
!jagnię
| janje
|colspan="3"|jagnje
|-
!jej
|njezin, njen
|colspan="3"|njen
|-
!jest (akcentowane)
|jest || jeste || || jeste
|-
! językowy
| jezični || || jezički, jezični || jezički
|-
! jutro
|colspan="2"|sutra
|śutra || sutra
|-
!kierownik
|upravitelj, upravnik
|colspan="3"|upravnik
|-
!klatka
|kavez||kafez, kavez
|colspan="2"|kavez
|-
! klej
| ljepilo || ljepilo, ljepak, lijepak || lijepak, ljepilo || lepak
|-
!koleżanka
|kolegica || koleginica, kolegica || || koleginica
|-
!kto
|tko
|colspan="3"|ko
|-
!lekarka
|liječnica
|colspan="2|ljekarka
|lekarka
|-
!lekarz
|liječnik
|colspan="2|ljekar
|lekar
|-
!miedziany
|bakreni || || || bakarni, bakreni
|-
!naczynia
|posuđe || posuđe || || sudovi, posuđe
|-
!Narody Zjednoczone
|colspan="2"|Ujedinjeni Narodi
|colspan="2"| Ujedinjene Nacije
|-
!obowiązek
| obveza, obaveza
|colspan="3"|obaveza
|-
!orzech laskowy
|lješnjak || || || lešnik, lešnjak
|-
! płaca
| plaća || plaća, plata
|colspan="2"| plata
|-
!połowa
|polovica
|colspan="3"|polovina
|-
!porównanie
|usporedba
|colspan="3"| poređenje
|-
!prawdopodobny
|vjerojatan
|colspan="2"|vjerovatan
|verovatan
|-
!promień (światła)
|zraka||zrak|| || zrak
|-
!ratować
|spašavati || spasavati || spašavati || spasavati
|-
!Rumun
|Rumunj
|colspan="3"|Rumun
|-
!Rumunia
|Rumunjska
|colspan="3"|Rumunija
|-
!samoobsługa
|colspan="3"|samoposluga
| samousluga
|-
!sekunda
|colspan="2"|sekunda
|colspan="2"|sekund, sekunda
|-
!sędzia
|sudac || sudija, sudac
|colspan="2"|sudija
|-
!słoweński
|slovenski || slovenački || || slovenački
|-
!smak
|okus (smak potrawy), ukus (gust) || okus, ukus || || ukus
|-
!spis
|popis, spisak
|colspan="3"|spisak
|-
!sportowiec
|sportaš
|colspan="3"|sportista
|-
!studentka
|studentica || studentkinja, studentica
|colspan="2"|studentkinja
|-
!szczęśliwy
| sretan
|colspan="2"| sretan, srećan || srećan
|-
!tenisista
|tenisač
|colspan="3"|teniser
|-
!tłumacz
|prevoditelj
|colspan="3"|prevodilac
|-
!trzysta
| tristo || trista
|colspan="2"|trista
|-
!używanie, użycie
|colspan="2"|korištenje
|colspan="2"| korišćenje
|-
!w ciągu
|tijekom
|colspan="3"|tokom
|-
!w związku z
|u svezi s || u vezi sa || || u vezi sa
|-
! węgiel
| ugljen
|colspan="3"| ugalj
|-
!widz
|gledatelj
|colspan="3"|gledalac
|-
!wiosenny
| proljetni
|colspan="2"| proljetni, proljećni || prolećni
|-
!Włoch
|Talijan || Italijan || Talijan, Italijan || Italijan
|-
!Włochy
|Italija, Talijanska
|colspan="3"|Italija
|-
!współczesny
|suvremen
|colspan="3"| savremen
|-
!wynająć
|unajmiti
|colspan="3"|iznajmiti
|-
!zabójca
|ubojica
|colspan="3"|ubica
|-
!zabójstwo
|ubojstvo
|colspan="3"|ubistvo
|-
! zachwycać się
| zadivljavati se || zadivljivati se || || zadivljivati se
|-
!zadanie
|colspan="2"| zadaća || || zadatak
|-
!zbieg okoliczności
|stjecaj || stjecaj, sticaj || || sticaj
|-
!znów
|ponovno, ponovo
|colspan="3"|ponovo
|-
!związek, relacja, kontakt
|sveza, veza || veza || || veza
|-
!zwyczajny
|colspan="2"| redovit, redovan
|colspan="2"|redovan
|}

== Dawny jać ==
=== Ogólne zasady ===
Dialekty sztokawskie można podzielić na trzy grupy pod względem realizacji prasłowiańskiego fonemu *ě (jać): ekawskie (e), (i)jekawskie (je/ije) i ikawskie (i). Na dwóch pierwszych wymowach oparto standardy literackie, z czego standardy chorwacki, bośniacki i czarnogórski dopuszczają wyłącznie wymowę (i)jekawską, a standard serbski dopuszcza wymowę ekawską i jekawską jako równoprawne (choć dominuje ekawska).

* Ekawskiemu długiemu '''ē''', które pochodzi z długiego jacia, odpowiada jekawskie '''ije''' (dwie sylaby, obie krótkie), np.:

''cvēt, rēč, dvē, snēg, bēda'' | ''cvijet, riječ, dvije, snijeg, bijeda''

* Ekawskiemu krótkiemu '''e''', które pochodzi z krótkiego jacia, odpowiada jekawskie '''je''', np.:

''mera, pesma, sesti, lepo, koleno, nega'' || ''mjera, pjesma, sjesti, ljepo, koljeno, njega''

W formach jekawskich -nj- i -lj- oznaczają jeden dźwięk. W standardach bośniackim, chorwackim i serbskim grupy -tj-, -dj-, -sj-, -zj- oznaczają dwa dźwięki, natomiast w standardzie czarnogórskim odpowiadają im głoski -ć-, -đ-, -ś-, -ź-, np.
''ćešiti, đevojka, śesti, źenica'' | ''tješiti, djevojka, sjesti, zjenica''

W standardzie czarnogórskim -ć- może także odpowiadać jekawskiemu ''-cj-'', np. ''ćedilo'' | ''cjedilo''.

* Ekawskiemu długiemu '''ē''' odpowiada jekawskie '''jē''' w przypadkach, kiedy doszło do wzdłużenia:

- w dopełniaczu liczby mnogiej:
''vērā, dēlā, zamēnā, kolēnā, medvēdā, rascēpā'' | ''vjērā, djēlā, zamjēnā, koljēnā, medvjēdā, rascjēpā''

- przed grupą spółgłosek, z czego najczęściej na pierwszym miejscu jest sonant (n, l, lj, r, v):

''sēnka, kolēnce, odēljci, nedēljni'' | ''sjēnka, koljēnce, odjēljni, nedjēljni'' (<sjen, koljeno, odjeljak, nedjelja)

- w zdrobnieniach:
''dēva, dēdo, Lēpa'' | ''djēva, djēdo, Ljēpa'' (<djevojka, djed, Ljeposava)

- w iteratywach (głównie pochodnych od ''m(j)esto, m(j)era, s(j)esti''):
''namēštati, zamērati, presēdati'' | ''namjēštati, zamjērati, presjēdati'' (<namjestiti, zamjeriti, presjesti)
* Ekawskiemu krótkiemu '''e''' odpowiada jekawskie '''i''':

- przed '''j''':

''vejati, grejati, razumeju, dveju, obeju'' | ''vijati, grijati, razumiju, dviju, obiju''

- przed '''o''' powstałym z '''l''' w wygłosie słowa lub sylaby:

''video, deo, želeo, dospeo, hteo, ceo'' | ''vidio, dio, želio, dospio, htio, cio''

- przed '''lj''' w słowie ''beleg | biljeg'' i pochodnych od niego:

''beleg, beleška, beležnik, zabeležiti'' | ''biljeg, bilješka, bilježnik, zabilježiti''

- w sylabach, w których '''r''' występuje po spółgłosce neutralizowana jest różnica pomiędzy wymową ekawską i jekawską, np.:

''breza, bregovi, vremena (vreme | vrijeme), vrednoća, greška, dremljiv, povreda, trešnja, crepovi (crep | crijep)'' itd..

Standard chorwacki i bośniacki dopuszcza połączenie '''rje''' po spółgłosce, gdy jest ono w odmianie wymienialne z '''rije''', np. ''vrijeme-vremena/vrjemena, crijep-crepovi/crjepovi''.

Od tej reguły istnieją dwa rodzaje wyjątków: wymowa jekawska ma '''je''' jeśli '''r''' nie jest poprzedzone spółgłoską, np.:

''goreti, rečnik, rečica, korenčić, rešavati'' | ''gorjeti, rječnik, rječica, korjenčić, rješavati'',

jedynie leksemy ''gore, rezati, repa'' mają jednakowe formy w ekawicy i jekawicy. Oprócz tego w Czarnogórze konsekwentnie spotykane są (w standardzie serbskim i czarnogórskim) formy ekawskie: ''goreti, gorenje, rečnik, rečit, rečica, rešavati, proređivati, korenčić, starešina''.

Drugim wyjątkiem są leksemy, gdzie spółgłoska przed '''r''' je odczuwana jako leżąca za granicą złożenia, wtedy istnieją dublety:

''razređivati, razrešenje'' | ''razređivati/razrjeđivati, razrešenje/razrješenje''

=== Spis rdzeni ===
Wyrazy są posortowane według rdzeni, słowa podane są z lewej w jekawicy a z prawej w ekawicy, odwrotnie niż powyżej.
* '''běg-'''
bijeg, bjegati, bjegunac, bježati, pobjeći| beg, begati, begunac, bežati, pobeći
* '''běl-'''
bio, bijeli, bijeliti | beo, beli, beliti
* '''cěl-'''
cio, cijeli, cjelina | ceo, celi, celina
* '''cěn-'''
cijena, cijeniti | cena, ceniti
* '''cěv-'''
cijev, cjevanica, cjevčica, cjevovod | cev, cevanica, cevčica, cevovod
* '''děv-'''
djevojka, djevojčica, djevica, djeva | devojka, devojčica, devica, deva
* '''koren-'''
korijen, korijenje | koren, korenje
* '''lěk-'''
liječnik, lijek, ljekar, ljekarna | lečnik, lek, lekar, lekarna
* '''lět-'''
ljeto, ljetni, ljetos, proljeće | leto, letni, letos, proleće
* '''něm-'''
Njemačka, Njemac, Njemica, njemački | Nemačka, Nemac, Nemica, nemački
* '''pěv-'''
pjevati, pjevač | pevati, pevač
* '''rěd-'''
rijedak, rijetki, rijeđi | redak, retki, ređi
* '''rěk-'''
rijeka, riječni | reka, rečni
* '''sněg-'''
snijeg | sneg
* '''serd-'''
srijeda | sreda
* '''svět-'''
svijet, svjetski | svet, svetski
* '''věk-'''
vijek, vječan, vječno, uvijek | vek, večan, večno, uvek
* '''věn-'''
vjenčanje | venčanje
* '''verm-'''
vrijeme | vreme
* '''zvězd-'''
zvijezda, zvjezdan | zvezda, zvezdan

== Opis różnic gramatycznych i ortograficznych ==
=== Ortografia ===
* pisownia czasownika posiłkowego ''ću'', ''ćeš'', ''će'', …
Pisownia chorwacka preferuje rozdzielną pisownię negacji: ''ne ću'', ''ne ćeš'', ''ne će'', …, choć dopuszczalna jest pisownia łączna. W pozostałych standardach dopuszczalna jest wyłącznie pisownia łączna.

Pisownia chorwacka dopuszcza wyłącznie rozdzielną pisownię czasu przyszłego I, np. ''bit ću'', ''radit ćeš'', ''jest ćeš'' itd., pisownię rozdzielną preferuje również standard bośniacki, choć dopuszcza łączną. Standard czarnogórski uznaje pisownię rozdzielną za cechę mowy Boki Kotorskiej, ale zaznacza, że takie użycie jest rzadkie i preferuje pisownię łączną. Standard serbski dopuszcza wyłącznie pisownię łączną, np. ''biću'', ''radićeš'', ''ješće''. Wszystkie standardy uznają wyłącznie pisownię rozdzielną w przypadku bezokoliczników na -''ći'': ''peći ću'', ''ići ćeš''.

* pisownia grup -''tc''-
Standard chorwacki liczbę mnogą od wyrazów typu ''zadatak'', ''otac'' pozwala zapisywać zarówno morfologicznie ''zadatci'', ''otci'', jak i fonologicznie ''zadaci'', ''oci'' i temat ten od wielu lat jest przedmiotem sporu normatywistów. Pozostałe odmiany dopuszczają wyłącznie pisownię fonologiczną.

=== Gramatyka ===
* liczebniki zbiorowe 4-10:
W standardzie chorwackim mamy -ero: ''četvero, petero, šestero, sedmero, osmero, devetero, desetero''. W pozostałych standardach mamy -oro: ''četvoro, petoro, šestoro, sedmoro, osmoro, devetoro, desetoro''. Liczebniki zbiorowe określające grupy mężczyzn we wszystkich standardach kończą się na -orica: ''četvorica, petorica'' itd..

== Źródła ==
Za źródła normatywistyczne posłużyły następujące materjała:
* do standard chorwackiego:

* do standardu bośniackiego
[[http://bih.fi/pub/pdf/Pravopis_bosanskog_jezika.pdf Pravopis bosanskog jezika]]

* do standardu czarnogórskiego
[[https://gimnazijadg.files.wordpress.com/2012/03/pravopis-crnogorskoga-jezika.pdf Pravopis crnogorskoga jezika]]

* do standardu serbskiego

Słownik różnicowy języka serbskochorwackiego

2023-03-31T22:12:29Z

Siemoród:

Niniejszy artykuł ma za zadanie zebrać wszelkie różnice leksykalne, w mniejszym stopniu ortograficzne i gramatyczne, między czterema odmianami policentrycznego języka serbskochorwackiego – chorwackim, bośniackim, czarnogórski i serbskim.

Z uwagi na nizki stopień elaboracji standardów bośniackiego i czarnogórskiego należy z ostrożnością podchodzić do wypisywanych tutaj leksemów bośniackich i czarnogórskich, gdyż mogą one nie odzwierciedlać najnowszych tendencji normatywistycznych lub też rzeczywistego użycia.

== Różnice słownikowe ==
Terminy chorwackie, bośniackie i czarnogórskie podane są w jekawicy, terminy serbskie zaś w ekawicy, choć jekawica jest normatywnie odmianą równoważną ekawicy. Dla przejrzystości wszystkie leksemy zapisano w standardowej łacince.

Jeśli wymienionych jest kilka leksemów, to z reguły są one używane w danym standardzie równie często, lub pierwszy z nich najczęściej. Często pierwsze słowo z wielu jest preferowane, a kolejne mają nacechowanie archaiczne lub gwarowe.

=== Całkowicie odmienne słowa ===
Najbardziej zauważalnym przypadkiem różnic międzystandardowych jest sytuacja, gdy w różnych standardach zostały ustalone słowa o różnym rodowodzie – najczęstsze sytuacje to konkurencja neologizmu z wyrazem obcym, rodzimego słowa z pożyczką (najczęściej turecką, rzadziej niemiecką, węgierską lub włoską) bądź słów rodzimych charakterystycznych dla różnych obszarów.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!adwokat
|odvjetnik
|colspan="3"|advokat
|-
!adwokatura
|odvjetništvo
|colspan="3"|advokatura
|-
!ambasada
|veleposlanstvo, ambasada
|colspan="3"|ambasada
|-
! azot
|colspan="2"|dušik, nitrogen
|colspan="2"|azot
|-
!babka
|baka || nena, baka, baba || baka, baba || baba (matka ojca), baka (matka matki)
|-
!biblioteka
|knjižnica, biblioteka
|colspan="3"|biblioteka
|-
!biedronka
| bubamara, božja ovčica ||
|colspan="2"|bubamara
|-
!biuro
|ured, biro, kancelarija || || || kancelarija, biro
|-
!brzuch
|trbuh || trbuh || || stomak, trbuh
|-
!chleb
| kruh || hljeb, kruh || hljeb || hleb
|-
!chwila
|trenutak
|colspan="3"|trenutak, momenat
|-
! cyna
| kositar, lim
|colspan="3"| kalaj
|-
!czerwiec
|lipanj|| juni, jun
|colspan="2"| jun, juni
|-
!cześć!
| bok, ciao || ćao || || ćao
|-
!czosnek
| češnjak || bijeli luk, češnjak || || beli luk
|-
!czynsz
|stanarina || stanarina, kirija
|colspan="2"|kirija, stanarina
|-
!dąb
| hrast, dub
|colspan="3"|hrast
|-
!do domu
|doma, kući
|colspan="3"|kući
|-
!dokąd
|kamo || || || gde, kud(a), kamo
|-
!droga
|cesta, put
|colspan="2"| put, cesta || put, drum
|-
!dworzec autobusowy
|autobusni kolodvor || autobuska/-sna stanica
|colspan="2"|autobusna stanica
|-
!dworzec kolejowy
|kolodvor
|colspan="2"|željeznička stanica
|železnička stanica
|-
!dywan
|tepih, sag ||tepih || tepih || tepih
|-
!dziadek
|djed || deda || đed, đedo || deda (ojciec ojca), deka (ojciec matki)
|-
! fabryka
| tvornica || fabrika, tvornica
|colspan="2"| fabrika
|-
!fala
| val || talas, val || val || talas
|-
!fasola
|grah, fažola || grah, pasulj || pasulj, fadžola || pasulj
|-
! firma
| tvrtka
|colspan="3"| firma
|-
! foka
| tuljan
|colspan="3"| foka
|-
!gaz
|plin, gas
|colspan="3"| gas
|-
!geografia
|geografija, zemljopis
|colspan="3"|geografija
|-
!geograficzny
|geografski, zemljopisni
|colspan="3"|geografski
|-
!godzina
|colspan="2"|sat || || sat, čas
|-
!grudzień
|prosinac
|colspan="3"|decembar
|-
! gwóźdź
| čavao || ekser || brokva || ekser
|-
! historja
| povijest, historija || historija, istorija
|colspan="2"| istorija
|-
!Holandia
|Nizozemska || Nizozemska, Holandija || Holandija || Holandija, Nizozemska
|-
!instrument muzyczny
|glazbalo, glazbeni instrument
|colspan="3"|muzički instrument
|-
!kapusta
|zelje, kupus || kupus || || kupus
|-
! kąt
| kut
|colspan="3"| ugao
|-
!kelner
|konobar ||konobar, kelner || || konobar, kelner
|-
!kino
|colspan="3"|kino
| bioskop
|-
!klawiatura
|tipkovnica || || || tastatura
|-
!koc
| pokrivač || deka, ćebe || || ćebe
|-
!kołdra
| poplun || jorgan || || jorgan
|-
!komórka (żywa)
|stanica || ćelija || || ćelija
|-
!kompozytor
|skladatelj, kompozitor || kompozitor || || kompozitor
|-
!komputer
|računalo, kompjutor || računar, kompjuter, računalo || kompjuter || računar, kompjuter
|-
!kręgosłup
|kralježnica, hrptenjača, kičma ||kičma || || kičma
|-
!którędy
|kamo, kojim putom, -em
|colspan="3"|kojim putem
|-
!kuchenka
|štednjak || štednjak, šporet || || šporet
|-
! kwiecień
| travanj
|colspan="3"| april
|-
!lekcja
|sat ||čas || || čas
|-
!lingwistyka
|jezikoslovlje, lingvistika
|colspan="3"|lingvistika
|-
!linijka
| ravnalo || || lenjir || lenjir, linir
|-
!lipiec
|srpanj || juli, jul
|colspan="2"| jul, juli
|-
!listopad
|studeni
|colspan="3"|novembar
|-
!lodówka
|hladnjak, frižider
|colspan="3"|frižider
|-
! lotnisko
| aerodrom, zračna luka
|colspan="3"| aerodrom
|-
!lustro
|zrcalo, ogledalo
|colspan="3"|ogledalo
|-
!luty
|veljača
|colspan="3"|februar
|-
!łyżeczka
|žličica || kašikica || || kašičica
|-
!łyżka
|žlica || kašika || kašika, užica || kašika
|-
!masło
| maslac || maslac, puter || || maslac, puter
|-
!materac
|madrac, dušek || dušek || || dušek
|-
! marchew
| mrkva || mrkva || || šargarepa
|-
!marzec
|ožujak
|colspan="3"|mart
|-
!maj
|svibanj
|colspan="3"|maj
|-
!mechanik
|strojar, mehaničar
|colspan="3"|mehaničar
|-
!miednica (kość)
|zdjelnica || karlica || || karlica
|-
!muzyk
|glazbenik, muzičar
|colspan="3"|muzičar
|-
!muzyka
|glazba, muzika
|colspan="3"|muzika
|-
!na zewnątrz, na dwór
|van || napolje, van
|colspan="2"|napolje
|-
!na zewnątrz, na dworze
|vani || napolju, vani
|colspan="2"|napolju
|-
!nalewać
|točiti || sipati || || sipati
|-
!naród
|narod, puk, pučanstvo
|colspan="3"|narod
|-
!nauka
|znanost || nauka, znanost || || nauka
|-
!naukowiec
|znanstvenik, učenjak || naučnik, učenjak || || naučnik
|-
!ogród
|vrt || bašta, vrt || bašta || bašta
|-
!okulary
|naočale, očale || naočare, naočale || || naočare, naočari, đozluci, brile
|-
!opłata drogowa
| cestarina || cestarina, putarina
|colspan="2"| putarina
|-
!osoba
|osoba || osoba, lice || osoba || lice, osoba
|-
!paszport
|putovnica || pasoš || || pasoš
|-
!październik
|listopad
|colspan="3"|oktobar
|-
!pianino
|glasovir, klavir
|colspan="3"|klavir
|-
!pieprz
| papar || biber || || biber
|-
!piętro
|kat
|colspan="3"|sprat
|-
!piłka nożna
| nogomet || fudbal, nogomet || || fudbal
|-
!pleśń
|plijesan || plijesan, buđ, buđa || buđ || buđa, buđ, plesan
|-
!pociąg
| vlak
|colspan="3"| voz
|-
!półwysep
| poluotok || poluostrvo, poluotok
|colspan="2"|poluostrvo
|-
! pomarańcza
| naranča, pomoranča || naranča, pomorandža, narandža
|colspan="2"| narandža, pomorandža
|-
!pomidor
| rajčica, paradajz, pomidor || paradajz, rajčica || || paradajz, rajčica
|-
! powietrze
| zrak || vazduh, zrak || || vazduh
|-
! powietrzny
| zračni || vazdušni, zračni || || vazdušni
|-
!poziom
|razina
|colspan="3"|nivo
|-
!prześcieradło
|plahta || čaršaf, čaršav
|colspan="2"|čaršav
|-
!przycisk
| gumb || dugme || || dugme
|-
!przyjaciel
|prijatelj || prijatelj, drug
|colspan="2"|drug, prijatelj
|-
!przyjaciółka
|prijateljica || prijateljica, drugarica
|colspan="2"|drugarica, prijateljica
|-
!razem
|zajedno, skupa
|colspan="3"|zajedno
|-
!rekin
|morski pas || morski pas, ajkula
|colspan="2"|ajkula
|-
!rodzina
|obitelj || porodica || || porodica
|-
!rodzinny
|obiteljski || porodični || || porodični
|-
!ryż
| riža || riža, pirinač || pirinač, riža, oriz || pirinač
|-
!rzeźbiarz
|kipar || kipar, vajar || || vajar
|-
! samolot
| avion, zrakoplov
|colspan="3"| avion
|-
! sąsiad
| susjed
|colspan="2"|komšija, susjed
|komšija
|-
! sąsiadka
| susjeda
|colspan="2"|komšinica, susjeda
| komšija
|-
! sekretarka
|colspan="2"| tajnica, sekretarica
|colspan="2"| sekretarica
|-
!sierpień
| kolovoz || august
|colspan="2"| avgust
|-
!spodnie
|hlače || pantalone, hlače || || pantalone
|-
!stacja radiowa
|radio postaja
|colspan="3"|radio stanica
|-
!stolarz
| stolar || stolar, tesar || || tesar, stolar
|-
!stryj (brat ojca)
|stric || amidža, stric
|colspan="2"|stric
|-
!stryjenka (żona brat ojca)
|strina || amidžinica, strina
|colspan="2"|strina
|-
!styczeń
|siječanj
|colspan="3"|januar
|-
!śruba
|vijak, šaraf || vijak, zavrtanj, šaraf || || šraf, vijak, zavrtanj
|-
! śrubokręt
| odvijač, šarafciger || odvijač, odvrtač, šrafciger, šarafciger
|colspan="2"| odvijač, odvrtač, odvrtka, šrafciger
|-
!sufit
|strop
|colspan="3"|plafon
|-
!sufitowy
|stropni
|colspan="3"|plafonski
|-
!szczur
| štakor || pacov || || pacov
|-
!sztuka (element)
|komad || komad, parče || parče || komad, parče
|-
!tablica szkolna
|školska ploča || školska tabla || || školska tabla
|-
!teatr
|kazalište
|colspan="3"| pozorište
|-
!transport
|promet || saobraćaj || || saobraćaj
|-
! tulipan
| tulipan || tulipan, lala
|colspan="2"| lala, tulipan
|-
!tydzień
|tjedan || sedmica, nedjelja, hefta || sedmica, neđelja || sedmica, nedelja
|-
!tygodniowy
|tjedni || sedmični, nedjeljni || sedmični, neđeljni || sedmični, nedeljni
|-
!tysiąc
| tisuća
|colspan="3"| hiljada
|-
!uniwersytet
|sveučilište
|colspan="3"|univerzitet
|-
!uniwersytecki
|sveučilišni
|colspan="3"|univerzitetski
|-
!użycie
|uporaba, upotreba
|colspan="3"|upotreba
|-
!warunek
|uvjet || uvjet, uslov || || uslov
|-
!wiek (sto lat)
| stoljeće || stoljeće, vijek || vijek, stoljeće || vek, stoleće
|-
!własny
|vlastit
|colspan="3"|sopstven
|-
!wrzesień
|rujan
|colspan="3"|septembar
|-
!Wszechświat
| Svemir || Svemir, Vasiona || || Svemir, Vasiona
|-
!wuj (brat matki)
|ujak || daidža, ujak
|colspan="2"|ujak
|-
!wujenka (żona brata matki)
|ujna || daidžinica, ujna
|colspan="2"|ujna
|-
!wybacz
|oprosti || izvini || izvini, oprosti || izvini
|-
!wyspa
| otok || ostrvo, otok
|colspan="2"|ostrvo
|-
! zagranica
|inozemstvo || inozemstvo, inostranstvo || || inostranstvo
|-
!zeszyt
|bilježnica, teka || teka || || sveska, teka
|-
!zupa
|juha || supa || || supa
|}

=== Różnice w adaptacji grekolatynizmów ===
Wyrazy pochodzące z greki, łaciny, a poprzez grekę także z hebrajskiego, były odmiennie adaptowane w obszarze wpływu rzymskiego katolicyzmu i bizantyjskiego prawosławia, najbardziej znaczące są różnice w adaptacji łacińskiego ''ch'' (''k'' lub ''h'') oraz greckiego przydechu ''h'' (''h'' lub zero) i ''β'' (''b'' lub ''v''). Różnie adaptowano też końcówki, takie jak łac. -''ium'' (-''ij'' lub -''ijum'') czy greckie -''oν'' (-''on'' lub zero).

{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Abraham
|Abraham ||
|colspan="2"|Avram
|-
!akwarium
|colspan="2"|akvarij
|colspan="2"|akvarijum
|-
!alchemia
|alkemija || || || alhemija
|-
!Ateny
|Atena
|colspan="3"|Atina
|-
!Babilon
|colspan="2"|Babilon
|colspan="2"|Vavilon
|-
!balsamować
|balzamirati || || || balsamovati
|-
!Bizancjum
|Bizant || Vizant, Bizant || Vizantija || Vizant
|-
!chemia
|kemija
|colspan="3"| hemija
|-
!chirurg
|kirurg
|colspan="3"|hirurg
|-
!chlor
|klor
|colspan="3"|hlor
|-
!chór
|kor
|colspan="3"|hor
|-
!chrystianizować
|kristijanizirati || || || hristijanizirati
|-
!Chrystus
|Krist || Hrist, Krist
|colspan="2"|Hrist, Hristos
|-
!chrześcijanin
|kršćanin || hrišćanin, kršćanin
|colspan="2"|hrišćanin
|-
!chrześcijaństwo
| kršćanstvo || hrišćanstvo, kršćanstvo
|colspan="2"|hrišćanstvo
|-
!demokracja
|demokracija
|colspan="3"| demokratija
|-
!Europa
|Europa
|colspan="3"|Evropa
|-
!Jerozolima
|Jeruzalem || Jerusalem || || Jerusalim
|-
!kosmos
| kozmos|| kozmos, kosmos
|colspan="2"|kosmos
|-
!kronika
|kronika
|colspan="3"| hronika
|-
!kryterium
|kriterij || kriterij, kriterijum
|colspan="2"|kriterijum
|-
! krzyż
| križ || križ, krst
|colspan="2"| krst
|-
!laboratorium
|laboratorij
|colspan="3"|laboratorija
|-
!labirynt
|labirint || || || lavirint
|-
!Liban
| Libanon || Liban, Libanon || || Liban
|-
!terytorium
|teritorij
|colspan="3"|teritorija
|}

=== Różnice w adaptacji pożyczek zachodnich ===
Równie często spotyka się różnice w adaptacji pożyczek z języków zachodnioeuropejskich, w szczególności z języka francuzkiego i niemieckiego, rzadziej angielskiego i włoskiego. Sprowadzają się one najczęściej do różnego traktowania ''s'' (jako ''s'' lub ''z'') oraz ''c'' (jako ''c'' lub ''s'') lub do widocznego odmiennego źródła pożyczki.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!certyfikat
|colspan="2"|certifikat
|colspan="2"|sertifikat, certifikat
|-
!finanse
|financije
|colspan="3"|finansije
|-
!finansować
|financirati || || || finansirati
|-
!litewski
|litavski
|colspan="3"|litvanski
|-
!Litwa
|Litva
|colspan="3"|Litvanija
|-
!łotewski
|latvijski, letonski || latvijski || || letonski
|-
!Łotwa
|colspan="2"|Latvija, Letonija
| || Letonija
|-
!sport
|šport, sport
|colspan="3"|sport
|-
!szpinak
|špinat||špinat, spanać
|colspan="2"|spanać
|}

=== Wygłosowe -''r''===
Do charakterystycznych różnic między obszarami zachodnim i wzchodnim należy zachowanie na zachodzie wygłosowego -''r'' w bardzo ograniczonym zakresie leksemów. W przypadku ''večer'' / ''veče'' zanik wygłosowej spółgłoski dodatkowo spowodował różnicę w rodzaju (żeński / nijaki) oraz odmienie (żeńska na spółgłoskę / nijaka z tematem ''večer''-).
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!dobry wieczór
|dobra večer || dobro veče || || dobro veče
|-
!przedwczoraj
| prekjučer || prekjučer, prekjuče
|colspan="2"| prekjuče
|-
! także
| također || također, takođe
|colspan="2"| takođe
|-
!wczoraj
| jučer || jučer, juče
|colspan="2"| juče
|-
!wieczorem
| navečer || naveče || uveče, naveče || uveče
|-
!wieczór
|večer || veče || || veče
|-
!Wigilia Bożego Narodzenia
| Badnja večer || || || Badnje veče
|}

=== Wygłosowe -''l'' ===
Na większości obszaru sztokawskiego niemal bezwyjątkowo zanikło -''l'' zamykające sylabę i na ogół przechodziło w -''o''. W przypadku wygłosu wielu rzeczowników (i, rzadziej, przymiotników) w standardzie chorwackim (i częściowo czarnogórskim) doszło do wyrównania odmiany i przywrócenia -''l'' w mianowniku. Z drugiej strony w pozostałych standardach istniała tendencja do przejścia -''l'' w -''o'' także w wyrazach obcych, co tworzy niekiedy dublety.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!biały
|colspan="2"|bijel, bio
|bijel
|beo
|-
!ciepły
|colspan="2"|topao
|topal, topao
| topao
|-
!diabeł
|đavao, đavo, đavol || || || đavo, đavol
|-
!oddział, sekcja
|razdio, razdjel
|colspan="2"|razdio
|razdeo
!podły
|colspan="2"|podao
|podal, podao
|podao
|-
!sokół
|sokol
|colspan="3"|sokô
|-
!sól
|sol
|colspan="3"|sô
|-
!stół
|stol
|colspan="3"|stô
|-
!śmiały
|colspan="2"|smio
|smjel, smio
|smeo
|-
!wół
|vol
|colspan="3"|vô
|}

=== Różnica w zachowaniu ''h'' ===
Większość gwar sztokawskich nie posiada fonemu /x/, dlatego wiele słów pozbawionych tej głoski przenikało do standardów literackich, co najbardziej objawia się w standardzie serbskim i czarnogórskim (gdzie zanika ona bez śladu lub jest zastępowana, najczęściej przez ''v'' i ''j''), a najmniej w chorwackim i bośniackim (gdzie jest zatrzymywana jako ''h''). W tych ostatnich dochodzi w wielu leksemach do pojawienia się wtórnego, hiperpoprawnego ''h'' i te wyrazy również zostały tutaj zebrane.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!głuchota
|colspan="2"|gluhoća
|colspan="2"|gluvoća
|-
!głuchy
|colspan="2"|gluh
|colspan="2"|gluv
|-
!godzina, zegar
|sat || sat, sahat || || sat
|-
!gotować
|colspan="2"|kuhati
|colspan="2"|kuvati
|-
! kawa
| kava || kahva, kafa || kafa, kava || kafa
|-
!kawiarnia
|kavana || kafana || kafana, kavana || kafana
|-
!kokon
|colspan="2"|čahura
|čaura, čahura || čaura
|-
!lekki
|lak, lagan ||lahak, lak, lagan
|colspan="2"|lak, lagan
|-
!miękki
|mek ||mehak, mek
|colspan="2"|mek
|-
! mucha
|colspan="2"|muha
|colspan="2"|muva
|-
!synowa
|snaha || || || snaja
|-
!rdza
|colspan="2"|hrđa
|colspan="2"|rđa
|-
! tytoń
|colspan="2"|duhan
|colspan="2"|duvan
|-
! ucho
|colspan="2"|uho
|colspan="2"|uvo, uho
|-
!wada
|mana||mahana, mana
|colspan="2"|mana
|-
!wdowa
|udovica, udova || udovica, hudova
|colspan="2"|udovica, udova
|-
!wdowiec
|udovac || udovac, hudovac
|colspan="2"|udovac
|-
!zapaśnik
|colspan="2"|hrvač, rvač
|colspan="2"|rvač
|-
!ziewać
|zijevati || zijehati, zijevati || zijevati|| zevati
|}

=== Zmiany w bezokoliczniku ===
Na skutek wpływu odmiany na -''im'' i jekawizmu, niektóre czasowniki zmieniły bezokolicznik z -''jeti'' na -''iti''.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!nienawidzić
|mrziti || || mrzeti
|-
!siedzieć
|sjediti, sjedjeti || || śeđeti || sedeti
|}

=== Różnica w bezokoliczniku ===
Znacząca grupa zapożyczonych czasowników w standardzie chorwackim kończy się na -''irati'', a w serbskim na -''ovati'', -''isati'', -''irati'', przy czym dokładne brzmienie sufiksu jest trudne do przewidzenia i wynika na ogół z drogi i czasu zapożyczenia.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!balsamować
|balzamirati || || || balsamovati
|-
!dezynfekować
|dezinficirati || || || dezinfikovati, -irati
|-
!dyskredytować
|diskreditirati || || || diskreditovati, -irati
|-
!dyskryminować
|diskriminirati || || || diskriminisati
|-
!dyskutować
|diskutirati || diskutovati || || diskutovati
|-
!dyskwalifikować
|diskvalificirati || || || diskvalifikovati
|-
!fotografować
|fotografirati || || || fotografisati, -irati
|-
!improwizować
|improvizirati || improvizovati || || improvizovati
|-
!interesować
|interesirati || interesovati, interesirati || || interesovati
|-
!komplikować
|komplicirati || komplikovati || || komplikovati
|-
!konstruować
|konstruirati || konstruirati, konstruisati || || konstruisati
|-
!nalegać
|inzistirati || insistirati || || insistirati
|-
!organizować
|organizirati || organizirati, organizovati || || organizovati
|-
!symbolizować
|simbolizirati || simbolizovati || || simbolizovati
|}

=== Różnice w rodzaju ===
Między standardami, a często nawet wewnątrz standardów występują wahania rodzaju rzeczowników, najczęściej tyczy się to pożyczek greckołacińskich i wahania występują między rodzajem męzkim (typowym dla chorwackiego) i żeńskim (typowym dla serbskiego).
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!architekt
|arhitekt
|colspan="3"|arhitekta
|-
!ateista
|ateist || ateist, ateista
|colspan="2"|ateista
|-
! grypa
|colspan="3"|gripa
| grip
|-
!kilo
|kila || kilo || || kilo
|-
!kometa
|komet
|colspan="3"|kometa
|-
!minuta
|minuta
|colspan="3"|minut, minuta
|-
!planeta
|planet
|colspan="3"|planeta
|-
!sekunda
|sekunda || || || sekund, sekunda
|-
!turysta
| turist || || || turista, turist
|}

=== Różnice w wokalizmie ===
Często różnica w brzmieniu pożyczek sprowadza się do różnicy w wokalizmie – najczęstszym przykładem jest ''u'' przed spółgłoskami nosowymi w standardzie chorwackim odpowiadające serbskiemu ''o'', ale pojawiają się i inne różnice, najczęściej wynikające z różnych źródeł zapożyczeń.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!aktualny
|aktualan || || aktuelan, aktualan|| aktuelan
|-
! Armenia
| Armenija || Armenija, Jermenija, Ermenija || Jermenija || Jermenija, Armenija
|-
!bagnet
|bajunet (-a) || || || bajonet (-a)
|-
!baron
|barun || baron || || baron
|-
!giełda
|burza
|colspan="3"| berza
|-
! milion
| milijun
|colspan="3"|milion
|-
!pączek
|krafna || || ||krofna
|-

!talerz
| tanjur
|colspan="3"| tanjir
|-
! ziemniak
| krumpir
|colspan="3"| krompir
|}

=== Podobne leksemy ===
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Afganistan
|colspan="2"|Afganistan
|colspan="2"|Avganistan
|-
! akcent (sposób mowy)
| akcent || akcent, akcenat || akcenat || akcenat
|-
! akceptować
| prihvaćati || prihvatati || prihvaćati, prihvatati || prihvatati
|-
!Amazonia
|Amazona
|colspan="3"|Amazonija
|-
!Australijczyk
| Australac
|colspan="3"|Australijanac
|-
!Australijka
| Australka
|colspan="3"|Australijanka
|-
!autobusowy
|autobusni ||autobuski || || autobuski
|-
!autorka
|autorica ||
|colspan="2"|autorka
|-
!autostrada
|autocesta || || || autoput
|-
!beczka
|bačva || || || bure
|-
!biegunka
|proljev || proljev, proliv || || proliv
|-
!bokser
|boksač
|colspan="3"|bokser
|-
! budzik
| budilica || budilnik, budionik || budilnik || budilnik, budionik
|-
!ciotek (mąż siostry ojca lub siostry matki)
| tetak || tetak, teča || tetak || tetak, teča
|-
!co
|što
|colspan="3"|šta
|-
!córka
|colspan="2"| kćerka, kći
|kćerka, ćerka || ćerka, kći
|-
!czaszka
|lubanja || lobanja || || lobanja
|-
!częściowy
|djelomičan
|colspan="2"|djelimičan
|delimičan
|-
!czytelnik
| čitatelj, čitalac || čitalac, čitatelj
|colspan="2"|čitalac
|-
!deser
|slastica || poslastica || || poslastica
|-
! dokładny
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!dwieście
| dvjesto || dvjesta, dvjesto ||dvjesta || dvesta
|-
!dziękuję bardzo
|hvala lijepa, lijepo || hvala lijepo || || hvala lepo
|-
!gmina
|općina || općina, opština
|colspan="2"| opština
|-
!gorzki
|colspan="2"|gorak
| gorak, grk || gorak
|-
!Hiszpania
|Španjolska || Španija, Španjolska
|colspan="2"|Španija
|-
!Hiszpanin
|Španjolac
|colspan="3"|Španac
|-
!Hiszpanka
|Španjolka
|colspan="3"| Špankinja
|-
! hodowca
| odgajatelj || || || odgajivač
|-
!jagnię
| janje
|colspan="3"|jagnje
|-
!jej
|njezin, njen
|colspan="3"|njen
|-
!jest (akcentowane)
|jest || jeste || || jeste
|-
! językowy
| jezični || || jezički, jezični || jezički
|-
! jutro
|colspan="2"|sutra
|śutra || sutra
|-
!kierownik
|upravitelj, upravnik
|colspan="3"|upravnik
|-
!klatka
|kavez||kafez, kavez
|colspan="2"|kavez
|-
! klej
| ljepilo || ljepilo, ljepak, lijepak || lijepak, ljepilo || lepak
|-
!koleżanka
|kolegica || koleginica, kolegica || || koleginica
|-
!ksiądz (kapłan dowolnego wyznania)
| svećenik || svećenik (kat.), sveštenik (praw.) || svještenik || sveštenik
|-
!kto
|tko
|colspan="3"|ko
|-
!lekarka
|liječnica
|colspan="2|ljekarka
|lekarka
|-
!lekarz
|liječnik
|colspan="2|ljekar
|lekar
|-
!miedziany
|bakreni || || || bakarni, bakreni
|-
!naczynia
|posuđe || posuđe || || sudovi, posuđe
|-
!Narody Zjednoczone
|colspan="2"|Ujedinjeni Narodi
|colspan="2"| Ujedinjene Nacije
|-
!obowiązek
| obveza, obaveza
|colspan="3"|obaveza
|-
! ogólnie, w ogóle
| općenito, uopće
|colspan="3"| uopšte
|-
!orzech laskowy
|lješnjak || || || lešnik, lešnjak
|-
! płaca
| plaća || plaća, plata
|colspan="2"| plata
|-
!połowa
|polovica
|colspan="3"|polovina
|-
!porównanie
|usporedba
|colspan="3"| poređenje
|-
!prawdopodobny
|vjerojatan
|colspan="2"|vjerovatan
|verovatan
|-
! prawidłowy
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!promień (światła)
|zraka||zrak|| || zrak
|-
!ratować
|spašavati || spasavati || spašavati || spasavati
|-
!Rumun
|Rumunj
|colspan="3"|Rumun
|-
!Rumunia
|Rumunjska
|colspan="3"|Rumunija
|-
!samoobsługa
|colspan="3"|samoposluga
| samousluga
|-
!sekunda
|colspan="2"|sekunda
|colspan="2"|sekund, sekunda
|-
!sędzia
|sudac || sudija, sudac
|colspan="2"|sudija
|-
!słoweński
|slovenski || slovenački || || slovenački
|-
!Słowianin
|colspan="2"|Slaven
|colspan="2"|Sloven
|-
!słowiański
|colspan="2"|slavenski
|colspan="2"|slovenski
|-
!smak
|okus (smak potrawy), ukus (gust) || okus, ukus || || ukus
|-
!spis
|popis, spisak
|colspan="3"|spisak
|-
!sportowiec
|sportaš
|colspan="3"|sportista
|-
!studentka
|studentica || studentkinja, studentica
|colspan="2"|studentkinja
|-
!szczęśliwy
| sretan
|colspan="2"| sretan, srećan || srećan
|-
!tenisista
|tenisač
|colspan="3"|teniser
|-
!tłumacz
|prevoditelj
|colspan="3"|prevodilac
|-
!trzysta
| tristo || trista, trista
|colspan="2"|trista
|-
!używanie, użycie
|colspan="2"|korištenje
|colspan="2"| korišćenje
|-
!w ciągu
|tijekom
|colspan="3"|tokom
|-
!w związku z
|u svezi s || u vezi sa || || u vezi sa
|-
! węgiel
| ugljen
|colspan="3"| ugalj
|-
!widz
|gledatelj
|colspan="3"|gledalac
|-
!wiosenny
| proljetni
|colspan="2"| proljetni, proljećni || prolećni
|-
!Włoch
|Talijan || Italijan || Talijan, Italijan || Italijan
|-
!Włochy
|Italija, Talijanska
|colspan="3"|Italija
|-
!współczesny
|suvremen
|colspan="3"| savremen
|-
!wynająć
|unajmiti
|colspan="3"|iznajmiti
|-
!zabójca
|ubojica
|colspan="3"|ubica
|-
!zabójstwo
|ubojstvo
|colspan="3"|ubistvo
|-
! zachwycać się
| zadivljavati se || zadivljivati se || || zadivljivati se
|-
!zadanie
|colspan="2"| zadaća || || zadatak
|-
!zbieg okoliczności
|stjecaj || stjecaj, sticaj || || sticaj
|-
!znów
|ponovno, ponovo
|colspan="3"|ponovo
|-
!związek, relacja, kontakt
|sveza, veza || veza || || veza
|-
!zwyczajny
|colspan="2"| redovit, redovan
|colspan="2"|redovan
|}

== Dawny jać ==
=== Ogólne zasady ===
Dialekty sztokawskie można podzielić na trzy grupy pod względem realizacji prasłowiańskiego fonemu *ě (jać): ekawskie (e), (i)jekawskie (je/ije) i ikawskie (i). Na dwóch pierwszych wymowach oparto standardy literackie, z czego standardy chorwacki, bośniacki i czarnogórski dopuszczają wyłącznie wymowę (i)jekawską, a standard serbski dopuszcza wymowę ekawską i jekawską jako równoprawne (choć dominuje ekawska).

* Ekawskiemu długiemu '''ē''', które pochodzi z długiego jacia, odpowiada jekawskie '''ije''' (dwie sylaby, obie krótkie), np.:

''cvēt, rēč, dvē, snēg, bēda'' | ''cvijet, riječ, dvije, snijeg, bijeda''

* Ekawskiemu krótkiemu '''e''', które pochodzi z krótkiego jacia, odpowiada jekawskie '''je''', np.:

''mera, pesma, sesti, lepo, koleno, nega'' || ''mjera, pjesma, sjesti, ljepo, koljeno, njega''

W formach jekawskich -nj- i -lj- oznaczają jeden dźwięk. W standardach bośniackim, chorwackim i serbskim grupy -tj-, -dj-, -sj-, -zj- oznaczają dwa dźwięki, natomiast w standardzie czarnogórskim odpowiadają im głoski -ć-, -đ-, -ś-, -ź-, np.
''ćešiti, đevojka, śesti, źenica'' | ''tješiti, djevojka, sjesti, zjenica''

W standardzie czarnogórskim -ć- może także odpowiadać jekawskiemu ''-cj-'', np. ''ćedilo'' | ''cjedilo''.

* Ekawskiemu długiemu '''ē''' odpowiada jekawskie '''jē''' w przypadkach, kiedy doszło do wzdłużenia:

- w dopełniaczu liczby mnogiej:
''vērā, dēlā, zamēnā, kolēnā, medvēdā, rascēpā'' | ''vjērā, djēlā, zamjēnā, koljēnā, medvjēdā, rascjēpā''

- przed grupą spółgłosek, z czego najczęściej na pierwszym miejscu jest sonant (n, l, lj, r, v):

''sēnka, kolēnce, odēljci, nedēljni'' | ''sjēnka, koljēnce, odjēljni, nedjēljni'' (<sjen, koljeno, odjeljak, nedjelja)

- w zdrobnieniach:
''dēva, dēdo, Lēpa'' | ''djēva, djēdo, Ljēpa'' (<djevojka, djed, Ljeposava)

- w iteratywach (głównie pochodnych od ''m(j)esto, m(j)era, s(j)esti''):
''namēštati, zamērati, presēdati'' | ''namjēštati, zamjērati, presjēdati'' (<namjestiti, zamjeriti, presjesti)
* Ekawskiemu krótkiemu '''e''' odpowiada jekawskie '''i''':

- przed '''j''':

''vejati, grejati, razumeju, dveju, obeju'' | ''vijati, grijati, razumiju, dviju, obiju''

- przed '''o''' powstałym z '''l''' w wygłosie słowa lub sylaby:

''video, deo, želeo, dospeo, hteo, ceo'' | ''vidio, dio, želio, dospio, htio, cio''

- przed '''lj''' w słowie ''beleg | biljeg'' i pochodnych od niego:

''beleg, beleška, beležnik, zabeležiti'' | ''biljeg, bilješka, bilježnik, zabilježiti''

- w sylabach, w których '''r''' występuje po spółgłosce neutralizowana jest różnica pomiędzy wymową ekawską i jekawską, np.:

''breza, bregovi, vremena (vreme | vrijeme), vrednoća, greška, dremljiv, povreda, trešnja, crepovi (crep | crijep)'' itd..

Standard chorwacki i bośniacki dopuszcza połączenie '''rje''' po spółgłosce, gdy jest ono w odmianie wymienialne z '''rije''', np. ''vrijeme-vremena/vrjemena, crijep-crepovi/crjepovi''.

Od tej reguły istnieją dwa rodzaje wyjątków: wymowa jekawska ma '''je''' jeśli '''r''' nie jest poprzedzone spółgłoską, np.:

''goreti, rečnik, rečica, korenčić, rešavati'' | ''gorjeti, rječnik, rječica, korjenčić, rješavati'',

jedynie leksemy ''gore, rezati, repa'' mają jednakowe formy w ekawicy i jekawicy. Oprócz tego w Czarnogórze konsekwentnie spotykane są (w standardzie serbskim i czarnogórskim) formy ekawskie: ''goreti, gorenje, rečnik, rečit, rečica, rešavati, proređivati, korenčić, starešina''.

Drugim wyjątkiem są leksemy, gdzie spółgłoska przed '''r''' je odczuwana jako leżąca za granicą złożenia, wtedy istnieją dublety:

''razređivati, razrešenje'' | ''razređivati/razrjeđivati, razrešenje/razrješenje''

=== Spis rdzeni ===
Wyrazy są posortowane według rdzeni, słowa podane są z lewej w jekawicy a z prawej w ekawicy, odwrotnie niż powyżej.
* '''běg-'''
bijeg, bjegati, bjegunac, bježati, pobjeći| beg, begati, begunac, bežati, pobeći
* '''běl-'''
bio, bijeli, bijeliti | beo, beli, beliti
* '''cěl-'''
cio, cijeli, cjelina | ceo, celi, celina
* '''cěn-'''
cijena, cijeniti | cena, ceniti
* '''cěv-'''
cijev, cjevanica, cjevčica, cjevovod | cev, cevanica, cevčica, cevovod
* '''děv-'''
djevojka, djevojčica, djevica, djeva | devojka, devojčica, devica, deva
* '''koren-'''
korijen, korijenje | koren, korenje
* '''lěk-'''
liječnik, lijek, ljekar, ljekarna | lečnik, lek, lekar, lekarna
* '''lět-'''
ljeto, ljetni, ljetos, proljeće | leto, letni, letos, proleće
* '''něm-'''
Njemačka, Njemac, Njemica, njemački | Nemačka, Nemac, Nemica, nemački
* '''pěv-'''
pjevati, pjevač | pevati, pevač
* '''rěd-'''
rijedak, rijetki, rijeđi | redak, retki, ređi
* '''rěk-'''
rijeka, riječni | reka, rečni
* '''sněg-'''
snijeg | sneg
* '''serd-'''
srijeda | sreda
* '''svět-'''
svijet, svjetski | svet, svetski
* '''věk-'''
vijek, vječan, vječno, uvijek | vek, večan, večno, uvek
* '''věn-'''
vjenčanje | venčanje
* '''verm-'''
vrijeme | vreme
* '''zvězd-'''
zvijezda, zvjezdan | zvezda, zvezdan

== Opis różnic gramatycznych i ortograficznych ==
=== Ortografia ===
* pisownia czasownika posiłkowego ''ću'', ''ćeš'', ''će'', …
Pisownia chorwacka preferuje rozdzielną pisownię negacji: ''ne ću'', ''ne ćeš'', ''ne će'', …, choć dopuszczalna jest pisownia łączna. W pozostałych standardach dopuszczalna jest wyłącznie pisownia łączna.

Pisownia chorwacka dopuszcza wyłącznie rozdzielną pisownię czasu przyszłego I, np. ''bit ću'', ''radit ćeš'', ''jest ćeš'' itd., pisownię rozdzielną preferuje również standard bośniacki, choć dopuszcza łączną. Standard serbski i czarnogórski dopuszcza wyłącznie pisownię łączną, np. ''biću'', ''radićeš'', ''ješće''.

* pisownia grup -''tc''-
Standard chorwacki liczbę mnogą od wyrazów typu ''zadatak'', ''otac'' pozwala zapisywać zarówno morfologicznie ''zadatci'', ''otci'', jak i fonologicznie ''zadaci'', ''oci'' i temat ten od wielu lat jest przedmiotem sporu normatywistów. Pozostałe odmiany dopuszczają wyłącznie pisownię fonologiczną.

=== Gramatyka ===
* liczebniki zbiorowe 4-10:
W standardzie chorwackim mamy -ero: ''četvero, petero, šestero, sedmero, osmero, devetero, desetero''. W pozostałych standardach mamy -oro: ''četvoro, petoro, šestoro, sedmoro, osmoro, devetoro, desetoro''. Liczebniki zbiorowe określające grupy mężczyzn we wszystkich standardach kończą się na -orica: ''četvorica, petorica'' itd..

Słownik różnicowy języka serbskochorwackiego

2023-03-31T21:20:38Z

Siemoród: /* Różnica w bezokoliczniku */

Niniejszy artykuł ma za zadanie zebrać wszelkie różnice leksykalne, w mniejszym stopniu ortograficzne i gramatyczne, między czterema odmianami policentrycznego języka serbskochorwackiego – chorwackim, bośniackim, czarnogórski i serbskim.

Z uwagi na nizki stopień elaboracji standardów bośniackiego i czarnogórskiego należy z ostrożnością podchodzić do wypisywanych tutaj leksemów bośniackich i czarnogórskich, gdyż mogą one nie odzwierciedlać najnowszych tendencji normatywistycznych lub też rzeczywistego użycia.

== Różnice słownikowe ==
Terminy chorwackie, bośniackie i czarnogórskie podane są w jekawicy, terminy serbskie zaś w ekawicy, choć jekawica jest normatywnie odmianą równoważną ekawicy. Dla przejrzystości wszystkie leksemy zapisano w standardowej łacince.

Jeśli wymienionych jest kilka leksemów, to z reguły są one używane w danym standardzie równie często, lub pierwszy z nich najczęściej. Często pierwsze słowo z wielu jest preferowane, a kolejne mają nacechowanie archaiczne lub gwarowe.

=== Całkowicie odmienne słowa ===
Najbardziej zauważalnym przypadkiem różnic międzystandardowych jest sytuacja, gdy w różnych standardach zostały ustalone słowa o różnym rodowodzie – najczęstsze sytuacje to konkurencja neologizmu z wyrazem obcym, rodzimego słowa z pożyczką (najczęściej turecką, rzadziej niemiecką, węgierską lub włoską) bądź słów rodzimych charakterystycznych dla różnych obszarów.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!adwokat
|odvjetnik
|colspan="3"|advokat
|-
!adwokatura
|odvjetništvo
|colspan="3"|advokatura
|-
!ambasada
|veleposlanstvo, ambasada
|colspan="3"|ambasada
|-
! azot
|colspan="2"|dušik, nitrogen
|colspan="2"|azot
|-
!babka
|baka || nena, baka, baba || baka, baba || baba (matka ojca), baka (matka matki)
|-
!biblioteka
|knjižnica, biblioteka
|colspan="3"|biblioteka
|-
!biedronka
| bubamara, božja ovčica ||
|colspan="2"|bubamara
|-
!biuro
|ured, biro, kancelarija || || || kancelarija, biro
|-
!brzuch
|trbuh || trbuh || || stomak, trbuh
|-
!chleb
| kruh || hljeb, kruh || hljeb || hleb
|-
!chwila
|trenutak
|colspan="3"|trenutak, momenat
|-
! cyna
| kositar, lim
|colspan="3"| kalaj
|-
!czerwiec
|lipanj|| juni, jun
|colspan="2"| jun, juni
|-
!cześć!
| bok, ciao || ćao || || ćao
|-
!czosnek
| češnjak || bijeli luk, češnjak || || beli luk
|-
!czynsz
|stanarina || stanarina, kirija
|colspan="2"|kirija, stanarina
|-
!dąb
| hrast, dub
|colspan="3"|hrast
|-
!do domu
|doma, kući
|colspan="3"|kući
|-
!dokąd
|kamo || || || gde, kud(a), kamo
|-
!droga
|cesta, put
|colspan="2"| put, cesta || put, drum
|-
!dworzec autobusowy
|autobusni kolodvor || autobuska/-sna stanica
|colspan="2"|autobusna stanica
|-
!dworzec kolejowy
|kolodvor
|colspan="2"|željeznička stanica
|železnička stanica
|-
!dywan
|tepih, sag ||tepih || tepih || tepih
|-
!dziadek
|djed || deda || || deda (ojciec ojca), deka (ojciec matki)
|-
! fabryka
| tvornica || fabrika, tvornica
|colspan="2"| fabrika
|-
!fala
| val || talas, val || val, ? || talas
|-
!fasola
|grah, fažola || grah, pasulj || pasulj, fadžola || pasulj
|-
! firma
| tvrtka
|colspan="3"| firma
|-
! foka
| tuljan
|colspan="3"| foka
|-
!gaz
|plin, gas
|colspan="3"| gas
|-
!geografia
|geografija, zemljopis
|colspan="3"|geografija
|-
!geograficzny
|geografski, zemljopisni
|colspan="3"|geografski
|-
!godzina
|colspan="2"|sat || || sat, čas
|-
!grudzień
|prosinac
|colspan="3"|decembar
|-
! gwóźdź
| čavao || ekser || brokva || ekser
|-
! historja
| povijest, historija || historija, istorija
|colspan="2"| istorija
|-
!Holandia
|Nizozemska || Nizozemska, Holandija || Holandija || Holandija, Nizozemska
|-
!instrument muzyczny
|glazbalo, glazbeni instrument
|colspan="3"|muzički instrument
|-
!kapusta
|zelje, kupus || kupus || || kupus
|-
! kąt
| kut
|colspan="3"| ugao
|-
!kelner
|konobar ||konobar, kelner || || konobar, kelner
|-
!kino
|colspan="3"|kino
| bioskop
|-
!klawiatura
|tipkovnica || || || tastatura
|-
!koc
| pokrivač || deka, ćebe || || ćebe
|-
!kołdra
| poplun || jorgan || || jorgan
|-
!komórka (żywa)
|stanica || ćelija || || ćelija
|-
!kompozytor
|skladatelj, kompozitor || kompozitor || || kompozitor
|-
!komputer
|računalo, kompjutor || računar, kompjuter, računalo || kompjuter || računar, kompjuter
|-
!kręgosłup
|kralježnica, hrptenjača, kičma ||kičma || || kičma
|-
!którędy
|kamo, kojim putom, -em
|colspan="3"|kojim putem
|-
!kuchenka
|štednjak || štednjak, šporet || || šporet
|-
! kwiecień
| travanj
|colspan="3"| april
|-
!lekcja
|sat ||čas || || čas
|-
!lingwistyka
|jezikoslovlje, lingvistika
|colspan="3"|lingvistika
|-
!linijka
| ravnalo || || lenjir || lenjir, linir
|-
!lipiec
|srpanj || juli, jul
|colspan="2"| jul, juli
|-
!listopad
|studeni
|colspan="3"|novembar
|-
!lodówka
|hladnjak, frižider
|colspan="3"|frižider
|-
! lotnisko
| aerodrom, zračna luka
|colspan="3"| aerodrom
|-
!lustro
|zrcalo, ogledalo
|colspan="3"|ogledalo
|-
!luty
|veljača
|colspan="3"|februar
|-
!łyżeczka
|žličica || kašikica || || kašičica
|-
!łyżka
|žlica || kašika || kašika, užica || kašika
|-
!masło
| maslac || maslac, puter || || maslac, puter
|-
!materac
|madrac, dušek || dušek || || dušek
|-
! marchew
| mrkva || mrkva || || šargarepa
|-
!marzec
|ožujak
|colspan="3"|mart
|-
!maj
|svibanj
|colspan="3"|maj
|-
!mechanik
|strojar, mehaničar
|colspan="3"|mehaničar
|-
!miednica (kość)
|zdjelnica || karlica || || karlica
|-
!muzyk
|glazbenik, muzičar
|colspan="3"|muzičar
|-
!muzyka
|glazba, muzika
|colspan="3"|muzika
|-
!na zewnątrz, na dwór
|van || napolje, van
|colspan="2"|napolje
|-
!na zewnątrz, na dworze
|vani || napolju, vani
|colspan="2"|napolju
|-
!nalewać
|točiti || sipati || || sipati
|-
!naród
|narod, puk, pučanstvo
|colspan="3"|narod
|-
!nauka
|znanost || nauka, znanost || || nauka
|-
!naukowiec
|znanstvenik, učenjak || naučnik, učenjak || || naučnik
|-
!ogród
|vrt || bašta, vrt || bašta || bašta
|-
!okulary
|naočale, očale || naočare, naočale || || naočare, naočari, đozluci, brile
|-
!opłata drogowa
| cestarina || cestarina, putarina
|colspan="2"| putarina
|-
!osoba
|osoba || osoba, lice || osoba || lice, osoba
|-
!paszport
|putovnica || pasoš || || pasoš
|-
!październik
|listopad
|colspan="3"|oktobar
|-
!pianino
|glasovir, klavir
|colspan="3"|klavir
|-
!pieprz
| papar || biber || || biber
|-
!piętro
|kat
|colspan="3"|sprat
|-
!piłka nożna
| nogomet || fudbal, nogomet || || fudbal
|-
!pleśń
|plijesan || plijesan, buđ, buđa || buđ || buđa, buđ, plesan
|-
!pociąg
| vlak
|colspan="3"| voz
|-
!półwysep
| poluotok || poluostrvo, poluotok
|colspan="2"|poluostrvo
|-
! pomarańcza
| naranča, pomoranča || naranča, pomorandža, narandža
|colspan="2"| narandža, pomorandža
|-
!pomidor
| rajčica, paradajz, pomidor || paradajz, rajčica || || paradajz, rajčica
|-
! powietrze
| zrak || vazduh, zrak || || vazduh
|-
! powietrzny
| zračni || vazdušni, zračni || || vazdušni
|-
!poziom
|razina
|colspan="3"|nivo
|-
!prześcieradło
|plahta || čaršaf, čaršav
|colspan="2"|čaršav
|-
!przycisk
| gumb || dugme || || dugme
|-
!przyjaciel
|prijatelj || prijatelj, drug
|colspan="2"|drug, prijatelj
|-
!przyjaciółka
|prijateljica || prijateljica, drugarica
|colspan="2"|drugarica, prijateljica
|-
!razem
|zajedno, skupa
|colspan="3"|zajedno
|-
!rekin
|morski pas || morski pas, ajkula
|colspan="2"|ajkula
|-
!rodzina
|obitelj || porodica || || porodica
|-
!rodzinny
|obiteljski || porodični || || porodični
|-
!ryż
| riža || riža, pirinač || pirinač, riža, oriz || pirinač
|-
!rzeźbiarz
|kipar || kipar, vajar || || vajar
|-
! samolot
| avion, zrakoplov
|colspan="3"| avion
|-
! sąsiad
| susjed
|colspan="2"|komšija, susjed
|komšija
|-
! sąsiadka
| susjeda
|colspan="2"|komšinica, susjeda
| komšija
|-
! sekretarka
|colspan="2"| tajnica, sekretarica
|colspan="2"| sekretarica
|-
!sierpień
| kolovoz || august
|colspan="2"| avgust
|-
!spodnie
|hlače || pantalone, hlače || || pantalone
|-
!stacja radiowa
|radio postaja
|colspan="3"|radio stanica
|-
!stolarz
| stolar || stolar, tesar || || tesar, stolar
|-
!stryj (brat ojca)
|stric || amidža, stric
|colspan="2"|stric
|-
!stryjenka (żona brat ojca)
|strina || amidžinica, strina
|colspan="2"|strina
|-
!styczeń
|siječanj
|colspan="3"|januar
|-
!śruba
|vijak, šaraf || vijak, zavrtanj, šaraf || || šraf, vijak, zavrtanj
|-
! śrubokręt
| odvijač, šarafciger || odvijač, odvrtač, šrafciger, šarafciger
|colspan="2"| odvijač, odvrtač, odvrtka, šrafciger
|-
!sufit
|strop
|colspan="3"|plafon
|-
!sufitowy
|stropni
|colspan="3"|plafonski
|-
!szczur
| štakor || pacov || || pacov
|-
!sztuka (element)
|komad || komad, parče || parče || komad, parče
|-
!tablica szkolna
|školska ploča || školska tabla || || školska tabla
|-
!teatr
|kazalište
|colspan="3"| pozorište
|-
!transport
|promet || saobraćaj || || saobraćaj
|-
! tulipan
| tulipan || tulipan, lala
|colspan="2"| lala, tulipan
|-
!tydzień
|tjedan || sedmica, nedjelja, hefta || sedmica, neđelja || sedmica, nedelja
|-
!tygodniowy
|tjedni || sedmični, nedjeljni || sedmični, neđeljni || sedmični, nedeljni
|-
!tysiąc
| tisuća
|colspan="3"| hiljada
|-
!uniwersytet
|sveučilište
|colspan="3"|univerzitet
|-
!uniwersytecki
|sveučilišni
|colspan="3"|univerzitetski
|-
!użycie
|uporaba, upotreba
|colspan="3"|upotreba
|-
!warunek
|uvjet || uvjet, uslov || || uslov
|-
!wiek (sto lat)
| stoljeće || stoljeće, vijek || vijek, stoljeće || vek, stoleće
|-
!własny
|vlastit
|colspan="3"|sopstven
|-
!wrzesień
|rujan
|colspan="3"|septembar
|-
!Wszechświat
| Svemir || Svemir, Vasiona || || Svemir, Vasiona
|-
!wuj (brat matki)
|ujak || daidža, ujak
|colspan="2"|ujak
|-
!wujenka (żona brata matki)
|ujna || daidžinica, ujna
|colspan="2"|ujna
|-
!wybacz
|oprosti || izvini || izvini, oprosti || izvini
|-
!wyspa
| otok || ostrvo, otok
|colspan="2"|ostrvo
|-
! zagranica
|inozemstvo || inozemstvo, inostranstvo || || inostranstvo
|-
!zeszyt
|bilježnica, teka || teka || || sveska, teka
|-
!zupa
|juha || supa || || supa
|}

=== Różnice w adaptacji grekolatynizmów ===
Wyrazy pochodzące z greki, łaciny, a poprzez grekę także z hebrajskiego, były odmiennie adaptowane w obszarze wpływu rzymskiego katolicyzmu i bizantyjskiego prawosławia, najbardziej znaczące są różnice w adaptacji łacińskiego ''ch'' (''k'' lub ''h'') oraz greckiego przydechu ''h'' (''h'' lub zero) i ''β'' (''b'' lub ''v''). Różnie adaptowano też końcówki, takie jak łac. -''ium'' (-''ij'' lub -''ijum'') czy greckie -''oν'' (-''on'' lub zero).

{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Abraham
|Abraham ||
|colspan="2"|Avram
|-
!akwarium
|colspan="2"|akvarij
|colspan="2"|akvarijum
|-
!alchemia
|alkemija || || || alhemija
|-
!Ateny
|Atena
|colspan="3"|Atina
|-
!Babilon
|colspan="2"|Babilon
|colspan="2"|Vavilon
|-
!balsamować
|balzamirati || || || balsamovati
|-
!Bizancjum
|Bizant || Vizant, Bizant || Vizantija || Vizant
|-
!chemia
|kemija
|colspan="3"| hemija
|-
!chirurg
|kirurg
|colspan="3"|hirurg
|-
!chlor
|klor
|colspan="3"|hlor
|-
!chór
|kor
|colspan="3"|hor
|-
!chrystianizować
|kristijanizirati || || || hristijanizirati
|-
!Chrystus
|Krist || Hrist, Krist
|colspan="2"|Hrist, Hristos
|-
!chrześcijanin
|kršćanin || hrišćanin, kršćanin
|colspan="2"|hrišćanin
|-
!chrześcijaństwo
| kršćanstvo || hrišćanstvo, kršćanstvo
|colspan="2"|hrišćanstvo
|-
!demokracja
|demokracija
|colspan="3"| demokratija
|-
!Europa
|Europa
|colspan="3"|Evropa
|-
!Jerozolima
|Jeruzalem || Jerusalem || || Jerusalim
|-
!kosmos
| kozmos|| kozmos, kosmos
|colspan="2"|kosmos
|-
!kronika
|kronika
|colspan="3"| hronika
|-
!kryterium
|kriterij || kriterij, kriterijum
|colspan="2"|kriterijum
|-
! krzyż
| križ || križ, krst
|colspan="2"| krst
|-
!laboratorium
|laboratorij
|colspan="3"|laboratorija
|-
!labirynt
|labirint || || || lavirint
|-
!Liban
| Libanon || Liban, Libanon || || Liban
|-
!terytorium
|teritorij
|colspan="3"|teritorija
|}

=== Różnica w końcowym -''r''===
Do charakterystycznych różnic między obszarami zachodnim i wzchodnim należy zachowanie na zachodzie wygłosowego -''r'' w bardzo ograniczonym zakresie leksemów. W przypadku ''večer'' / ''veče'' zanik wygłosowej spółgłoski dodatkowo spowodował różnicę w rodzaju (żeński / nijaki) oraz odmienie (żeńska na spółgłoskę / nijaka z tematem ''večer''-).
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!dobry wieczór
|dobra večer || dobro veče || || dobro veče
|-
!przedwczoraj
| prekjučer || prekjučer, prekjuče
|colspan="2"| prekjuče
|-
! także
| također || također, takođe
|colspan="2"| takođe
|-
!wczoraj
| jučer || jučer, juče
|colspan="2"| juče
|-
!wieczorem
| navečer || naveče || uveče, naveče || uveče
|-
!wieczór
|večer || veče || || veče
|-
!Wigilia Bożego Narodzenia
| Badnja večer || || || Badnje veče
|}

=== Różnica w zachowaniu ''h'' ===
Większość gwar sztokawskich nie posiada fonemu /x/, dlatego wiele słów pozbawionych tej głoski przenikało do standardów literackich, co najbardziej objawia się w standardzie serbskim i czarnogórskim (gdzie zanika ona bez śladu lub jest zastępowana, najczęściej przez ''v'' i ''j''), a najmniej w chorwackim i bośniackim (gdzie jest zatrzymywana jako ''h''). W tych ostatnich dochodzi w wielu leksemach do pojawienia się wtórnego, hiperpoprawnego ''h'' i te wyrazy również zostały tutaj zebrane.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!głuchota
|colspan="2"|gluhoća
|colspan="2"|gluvoća
|-
!głuchy
|colspan="2"|gluh
|colspan="2"|gluv
|-
!godzina, zegar
|sat || sat, sahat || || sat
|-
!gotować
|colspan="2"|kuhati
|colspan="2"|kuvati
|-
! kawa
| kava || kahva, kafa || kafa, kava || kafa
|-
!kawiarnia
|kavana || kafana || kafana, kavana || kafana
|-
!kokon
|colspan="2"|čahura
|čaura, čahura || čaura
|-
!lekki
|lak, lagan ||lahak, lak, lagan
|colspan="2"|lak, lagan
|-
!miękki
|mek ||mehak, mek
|colspan="2"|mek
|-
! mucha
|colspan="2"|muha
|colspan="2"|muva
|-
!synowa
|snaha || || || snaja
|-
!rdza
|colspan="2"|hrđa
|colspan="2"|rđa
|-
! tytoń
|colspan="2"|duhan
|colspan="2"|duvan
|-
! ucho
|colspan="2"|uho
|colspan="2"|uvo, uho
|-
!wada
|mana||mahana, mana
|colspan="2"|mana
|-
!wdowa
|udovica, udova || udovica, hudova
|colspan="2"|udovica, udova
|-
!wdowiec
|udovac || udovac, hudovac
|colspan="2"|udovac
|-
!zapaśnik
|colspan="2"|hrvač, rvač
|colspan="2"|rvač
|-
!ziewać
|zijevati || zijehati, zijevati || zijevati|| zevati
|}

=== Zmiany w bezokoliczniku ===
Na skutek wpływu odmiany na -''im'' i jekawizmu, niektóre czasowniki zmieniły bezokolicznik z -''jeti'' na -''iti''.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!nienawidzić
|mrziti || || mrzeti
|-
!siedzieć
|sjediti, sjedjeti || || śeđeti || sedeti
|}

=== Różnica w bezokoliczniku ===
Znacząca grupa zapożyczonych czasowników w standardzie chorwackim kończy się na -''irati'', a w serbskim na -''ovati'', -''isati'', -''irati'', przy czym dokładne brzmienie sufiksu jest trudne do przewidzenia i wynika na ogół z drogi i czasu zapożyczenia.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!balsamować
|balzamirati || || || balsamovati
|-
!dezynfekować
|dezinficirati || || || dezinfikovati, -irati
|-
!dyskredytować
|diskreditirati || || || diskreditovati, -irati
|-
!dyskryminować
|diskriminirati || || || diskriminisati
|-
!dyskutować
|diskutirati || diskutovati || || diskutovati
|-
!dyskwalifikować
|diskvalificirati || || || diskvalifikovati
|-
!fotografować
|fotografirati || || || fotografisati, -irati
|-
!improwizować
|improvizirati || improvizovati || || improvizovati
|-
!interesować
|interesirati || interesovati, interesirati || || interesovati
|-
!komplikować
|komplicirati || komplikovati || || komplikovati
|-
!konstruować
|konstruirati || konstruirati, konstruisati || || konstruisati
|-
!nalegać
|inzistirati || insistirati || || insistirati
|-
!organizować
|organizirati || organizirati, organizovati || || organizovati
|-
!symbolizować
|simbolizirati || simbolizovati || || simbolizovati
|}

=== Różnice w rodzaju ===
Między standardami, a często nawet wewnątrz standardów występują wahania rodzaju rzeczowników, najczęściej tyczy się to pożyczek greckołacińskich i wahania występują między rodzajem męzkim (typowym dla chorwackiego) i żeńskim (typowym dla serbskiego).
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!architekt
|arhitekt
|colspan="3"|arhitekta
|-
!ateista
|ateist || ateist, ateista
|colspan="2"|ateista
|-
! grypa
|colspan="3"|gripa
| grip
|-
!kilo
|kila || kilo || || kilo
|-
!kometa
|komet
|colspan="3"|kometa
|-
!minuta
|minuta
|colspan="3"|minut, minuta
|-
!planeta
|planet
|colspan="3"|planeta
|-
!sekunda
|sekunda || || || sekund, sekunda
|-
!turysta
| turist || || || turista, turist
|}

=== Różnice w wokalizmie ===
Często różnica w brzmieniu pożyczek sprowadza się do różnicy w wokalizmie – najczęstszym przykładem jest ''u'' przed spółgłoskami nosowymi w standardzie chorwackim odpowiadające serbskiemu ''o'', ale pojawiają się i inne różnice, najczęściej wynikające z różnych źródeł zapożyczeń.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!aktualny
|aktualan || || aktuelan, aktualan|| aktuelan
|-
! Armenia
| Armenija || Armenija, Jermenija, Ermenija || Jermenija || Jermenija, Armenija
|-
!bagnet
|bajunet (-a) || || || bajonet (-a)
|-
!baron
|barun || baron || || baron
|-
!giełda
|burza
|colspan="3"| berza
|-
! milion
| milijun
|colspan="3"|milion
|-
!pączek
|krafna || || ||krofna
|}

=== Podobne leksemy ===
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Afganistan
|colspan="2"|Afganistan
|colspan="2"|Avganistan
|-
! akcent (sposób mowy)
| akcent || akcent, akcenat || akcenat || akcenat
|-
! akceptować
| prihvaćati || prihvatati || prihvaćati, prihvatati || prihvatati
|-
!Amazonia
|Amazona
|colspan="3"|Amazonija
|-
!Australijczyk
| Australac
|colspan="3"|Australijanac
|-
!Australijka
| Australka
|colspan="3"|Australijanka
|-
!autobusowy
|autobusni ||autobuski || || autobuski
|-
!autorka
|autorica ||
|colspan="2"|autorka
|-
!autostrada
|autocesta || || || autoput
|-
!beczka
|bačva || || || bure
|-
!biegunka
|proljev || proljev, proliv || || proliv
|-
!bokser
|boksač
|colspan="3"|bokser
|-
! budzik
| budilica || budilnik, budionik || budilnik || budilnik, budionik
|-
!certyfikat
|colspan="2"|certifikat
|colspan="2"|sertifikat, certifikat
|-
!ciotek (mąż siostry ojca lub siostry matki)
| tetak || tetak, teča || tetak || tetak, teča
|-
!co
|što
|colspan="3"|šta
|-
!córka
|colspan="2"| kćerka, kći
|kćerka, ćerka || ćerka, kći
|-
!czaszka
|lubanja || lobanja || || lobanja
|-
!częściowy
|djelomičan
|colspan="2"|djelimičan
|delimičan
|-
!czytelnik
| čitatelj, čitalac || čitalac, čitatelj
|colspan="2"|čitalac
|-
!deser
|slastica || poslastica || || poslastica
|-
! dokładny
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!dwieście
| dvjesto || dvjesta, dvjesto ||dvjesta || dvesta
|-
!dziękuję bardzo
|hvala lijepa, lijepo || hvala lijepo || || hvala lepo
|-
!finanse
|financije
|colspan="3"|finansije
|-
!finansować
|financirati || || || finansirati
|-
!gmina
|općina || općina, opština
|colspan="2"| opština
|-
!gorzki
|colspan="2"|gorak
| gorak, grk || gorak
|-
!Hiszpania
|Španjolska || Španija, Španjolska
|colspan="2"|Španija
|-
!Hiszpanin
|Španjolac
|colspan="3"|Španac
|-
!Hiszpanka
|Španjolka
|colspan="3"| Špankinja
|-
! hodowca
| odgajatelj || || || odgajivač
|-
!jagnię
| janje
|colspan="3"|jagnje
|-
!jej
|njezin, njen
|colspan="3"|njen
|-
!jest (akcentowane)
|jest || jeste || || jeste
|-
! językowy
| jezični || || jezički, jezični || jezički
|-
! jutro
|colspan="2"|sutra
|śutra || sutra
|-
!kierownik
|upravitelj, upravnik
|colspan="3"|upravnik
|-
!klatka
|kavez||kafez, kavez
|colspan="2"|kavez
|-
! klej
| ljepilo || ljepilo, ljepak, lijepak || lijepak, ljepilo || lepak
|-
!koleżanka
|kolegica || koleginica, kolegica || || koleginica
|-
!ksiądz (kapłan dowolnego wyznania)
| svećenik || svećenik (kat.), sveštenik (praw.) || svještenik || sveštenik
|-
!kto
|tko
|colspan="3"|ko
|-
!lekarka
|liječnica
|colspan="2|ljekarka
|lekarka
|-
!lekarz
|liječnik
|colspan="2|ljekar
|lekar
|-
!litewski
|litavski
|colspan="3"|litvanski
|-
!Litwa
|Litva
|colspan="3"|Litvanija
|-
!Łotwa
|colspan="2"|Latvija, Letonija
| || Letonija
|-
!miedziany
|bakreni || || || bakarni, bakreni
|-
!naczynia
|posuđe || posuđe || || sudovi, posuđe
|-
!Narody Zjednoczone
|colspan="2"|Ujedinjeni Narodi
|colspan="2"| Ujedinjene Nacije
|-
!obowiązek
| obveza, obaveza
|colspan="3"|obaveza
|-
! ogólnie, w ogóle
| općenito, uopće
|colspan="3"| uopšte
|-
!orzech laskowy
|lješnjak || || || lešnik, lešnjak
|-
! płaca
| plaća || plaća, plata
|colspan="2"| plata
|-
!połowa
|polovica
|colspan="3"|polovina
|-
!porcelana
|porculan || porcelan, porculan || || porcelan
|-
!porównanie
|usporedba
|colspan="3"| poređenje
|-
!prawdopodobny
|vjerojatan
|colspan="2"|vjerovatan
|verovatan
|-
! prawidłowy
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!promień (światła)
|zraka||zrak|| || zrak
|-
!ratować
|spašavati || spasavati || spašavati || spasavati
|-
!Rumun
|Rumunj
|colspan="3"|Rumun
|-
!Rumunia
|Rumunjska
|colspan="3"|Rumunija
|-
!samoobsługa
|colspan="3"|samoposluga
| samousluga
|-
!sekunda
|colspan="2"|sekunda
|colspan="2"|sekund, sekunda
|-
!sędzia
|sudac || sudija, sudac
|colspan="2"|sudija
|-
!słoweński
|slovenski || slovenački || || slovenački
|-
!Słowianin
|colspan="2"|Slaven
|colspan="2"|Sloven
|-
!słowiański
|colspan="2"|slavenski
|colspan="2"|slovenski
|-
!smak
|okus (smak potrawy), ukus (gust) || okus, ukus || || ukus
|-
!sól
|sol
|colspan="3"|sô
|-
!spis
|popis, spisak
|colspan="3"|spisak
|-
!sport
|šport, sport
|colspan="3"|sport
|-
!stół
|stol
|colspan="3"|stô
|-
!studentka
|studentica || studentkinja, studentica
|colspan="2"|studentkinja
|-
!szczęśliwy
| sretan
|colspan="2"| sretan, srećan || srećan
|-
!szpinak
|špinat||špinat, spanać
|colspan="2"|spanać
|-
!talerz
| tanjur
|colspan="3"| tanjir
|-
!tenisista
|tenisač
|colspan="3"|teniser
|-
!tłumacz
|prevoditelj
|colspan="3"|prevodilac
|-
!trzysta
| tristo || trista, trista
|colspan="2"|trista
|-
!używanie, użycie
|colspan="2"|korištenje
|colspan="2"| korišćenje
|-
!w ciągu
|tijekom
|colspan="3"|tokom
|-
!w związku z
|u svezi s || u vezi sa || || u vezi sa
|-
! węgiel
| ugljen
|colspan="3"| ugalj
|-
!widz
|gledatelj
|colspan="3"|gledalac
|-
!wiosenny
| proljetni
|colspan="2"| proljetni, proljećni || prolećni
|-
!Włoch
|Talijan || Italijan || Talijan, Italijan || Italijan
|-
!Włochy
|Italija, Talijanska
|colspan="3"|Italija
|-
!współczesny
|suvremen
|colspan="3"| savremen
|-
!wynająć
|unajmiti
|colspan="3"|iznajmiti
|-
!zabójca
|ubojica
|colspan="3"|ubica
|-
!zabójstwo
|ubojstvo
|colspan="3"|ubistvo
|-
! zachwycać się
| zadivljavati se || zadivljivati se || || zadivljivati se
|-
!zadanie
|colspan="2"| zadaća || || zadatak
|-
!zbieg okoliczności
|stjecaj || stjecaj, sticaj || || sticaj
|-
! ziemniak
| krumpir
|colspan="3"| krompir
|-
!znów
|ponovno, ponovo
|colspan="3"|ponovo
|-
!związek, relacja, kontakt
|sveza, veza || veza || || veza
|-
!zwyczajny
|colspan="2"| redovit, redovan
|colspan="2"|redovan
|}

== Dawny jać ==
=== Ogólne zasady ===
Dialekty sztokawskie można podzielić na trzy grupy pod względem realizacji prasłowiańskiego fonemu *ě (jać): ekawskie (e), (i)jekawskie (je/ije) i ikawskie (i). Na dwóch pierwszych wymowach oparto standardy literackie, z czego standardy chorwacki, bośniacki i czarnogórski dopuszczają wyłącznie wymowę (i)jekawską, a standard serbski dopuszcza wymowę ekawską i jekawską jako równoprawne (choć dominuje ekawska).

* Ekawskiemu długiemu '''ē''', które pochodzi z długiego jacia, odpowiada jekawskie '''ije''' (dwie sylaby, obie krótkie), np.:

''cvēt, rēč, dvē, snēg, bēda'' | ''cvijet, riječ, dvije, snijeg, bijeda''

* Ekawskiemu krótkiemu '''e''', które pochodzi z krótkiego jacia, odpowiada jekawskie '''je''', np.:

''mera, pesma, sesti, lepo, koleno, nega'' || ''mjera, pjesma, sjesti, ljepo, koljeno, njega''

W formach jekawskich -nj- i -lj- oznaczają jeden dźwięk. W standardach bośniackim, chorwackim i serbskim grupy -tj-, -dj-, -sj-, -zj- oznaczają dwa dźwięki, natomiast w standardzie czarnogórskim odpowiadają im głoski -ć-, -đ-, -ś-, -ź-, np.
''ćešiti, đevojka, śesti, źenica'' | ''tješiti, djevojka, sjesti, zjenica''

W standardzie czarnogórskim -ć- może także odpowiadać jekawskiemu ''-cj-'', np. ''ćedilo'' | ''cjedilo''.

* Ekawskiemu długiemu '''ē''' odpowiada jekawskie '''jē''' w przypadkach, kiedy doszło do wzdłużenia:

- w dopełniaczu liczby mnogiej:
''vērā, dēlā, zamēnā, kolēnā, medvēdā, rascēpā'' | ''vjērā, djēlā, zamjēnā, koljēnā, medvjēdā, rascjēpā''

- przed grupą spółgłosek, z czego najczęściej na pierwszym miejscu jest sonant (n, l, lj, r, v):

''sēnka, kolēnce, odēljci, nedēljni'' | ''sjēnka, koljēnce, odjēljni, nedjēljni'' (<sjen, koljeno, odjeljak, nedjelja)

- w zdrobnieniach:
''dēva, dēdo, Lēpa'' | ''djēva, djēdo, Ljēpa'' (<djevojka, djed, Ljeposava)

- w iteratywach (głównie pochodnych od ''m(j)esto, m(j)era, s(j)esti''):
''namēštati, zamērati, presēdati'' | ''namjēštati, zamjērati, presjēdati'' (<namjestiti, zamjeriti, presjesti)
* Ekawskiemu krótkiemu '''e''' odpowiada jekawskie '''i''':

- przed '''j''':

''vejati, grejati, razumeju, dveju, obeju'' | ''vijati, grijati, razumiju, dviju, obiju''

- przed '''o''' powstałym z '''l''' w wygłosie słowa lub sylaby:

''video, deo, želeo, dospeo, hteo, ceo'' | ''vidio, dio, želio, dospio, htio, cio''

- przed '''lj''' w słowie ''beleg | biljeg'' i pochodnych od niego:

''beleg, beleška, beležnik, zabeležiti'' | ''biljeg, bilješka, bilježnik, zabilježiti''

- w sylabach, w których '''r''' występuje po spółgłosce neutralizowana jest różnica pomiędzy wymową ekawską i jekawską, np.:

''breza, bregovi, vremena (vreme | vrijeme), vrednoća, greška, dremljiv, povreda, trešnja, crepovi (crep | crijep)'' itd..

Standard chorwacki i bośniacki dopuszcza połączenie '''rje''' po spółgłosce, gdy jest ono w odmianie wymienialne z '''rije''', np. ''vrijeme-vremena/vrjemena, crijep-crepovi/crjepovi''.

Od tej reguły istnieją dwa rodzaje wyjątków: wymowa jekawska ma '''je''' jeśli '''r''' nie jest poprzedzone spółgłoską, np.:

''goreti, rečnik, rečica, korenčić, rešavati'' | ''gorjeti, rječnik, rječica, korjenčić, rješavati'',

jedynie leksemy ''gore, rezati, repa'' mają jednakowe formy w ekawicy i jekawicy. Oprócz tego w Czarnogórze konsekwentnie spotykane są (w standardzie serbskim i czarnogórskim) formy ekawskie: ''goreti, gorenje, rečnik, rečit, rečica, rešavati, proređivati, korenčić, starešina''.

Drugim wyjątkiem są leksemy, gdzie spółgłoska przed '''r''' je odczuwana jako leżąca za granicą złożenia, wtedy istnieją dublety:

''razređivati, razrešenje'' | ''razređivati/razrjeđivati, razrešenje/razrješenje''

=== Spis rdzeni ===
Wyrazy są posortowane według rdzeni, słowa podane są z lewej w jekawicy a z prawej w ekawicy, odwrotnie niż powyżej.
* '''běg-'''
bijeg, bjegati, bjegunac, bježati, pobjeći| beg, begati, begunac, bežati, pobeći
* '''běl-'''
bio, bijeli, bijeliti | beo, beli, beliti
* '''cěl-'''
cio, cijeli, cjelina | ceo, celi, celina
* '''cěn-'''
cijena, cijeniti | cena, ceniti
* '''cěv-'''
cijev, cjevanica, cjevčica, cjevovod | cev, cevanica, cevčica, cevovod
* '''děv-'''
djevojka, djevojčica, djevica, djeva | devojka, devojčica, devica, deva
* '''koren-'''
korijen, korijenje | koren, korenje
* '''lěk-'''
liječnik, lijek, ljekar, ljekarna | lečnik, lek, lekar, lekarna
* '''lět-'''
ljeto, ljetni, ljetos, proljeće | leto, letni, letos, proleće
* '''něm-'''
Njemačka, Njemac, Njemica, njemački | Nemačka, Nemac, Nemica, nemački
* '''pěv-'''
pjevati, pjevač | pevati, pevač
* '''rěd-'''
rijedak, rijetki, rijeđi | redak, retki, ređi
* '''rěk-'''
rijeka, riječni | reka, rečni
* '''sněg-'''
snijeg | sneg
* '''serd-'''
srijeda | sreda
* '''svět-'''
svijet, svjetski | svet, svetski
* '''věk-'''
vijek, vječan, vječno, uvijek | vek, večan, večno, uvek
* '''věn-'''
vjenčanje | venčanje
* '''verm-'''
vrijeme | vreme
* '''zvězd-'''
zvijezda, zvjezdan | zvezda, zvezdan

== Opis różnic gramatycznych i ortograficznych ==
=== Ortografia ===
* pisownia czasownika posiłkowego ću, ćeš, će, …
Pisownia chorwacka preferuje rozdzielną pisownię negacji: ne ću, ne ćeš, ne će, …, choć dopuszczalna jest pisownia łączna. W pozostałych standardach dopuszczalna jest wyłącznie pisownia łączna.

Pisownia chorwacka dopuszcza wyłącznie rozdzielną pisownię czasu przyszłego I, np. bit ću, radit ćeš, jest ćeš itd., pisownię rozdzielną preferuje również standard bośniacki, choć dopuszcza łączną. Standard serbski i czarnogórski dopuszcza wyłącznie pisownię łączną, np. biću, radićeš, ješće.

=== Gramatyka ===
* liczebniki zbiorowe 4-10:
W standardzie chorwackim mamy -ero: ''četvero, petero, šestero, sedmero, osmero, devetero, desetero''. W pozostałych standardach mamy -oro: ''četvoro, petoro, šestoro, sedmoro, osmoro, devetoro, desetoro''. Liczebniki zbiorowe określające grupy mężczyzn we wszystkich standardach kończą się na -orica: ''četvorica, petorica'' itd..

Słownik różnicowy języka serbskochorwackiego

2023-03-31T21:02:52Z

Siemoród: /* Różnice w adaptacji grekolatynizmów */

Niniejszy artykuł ma za zadanie zebrać wszelkie różnice leksykalne, w mniejszym stopniu ortograficzne i gramatyczne, między czterema odmianami policentrycznego języka serbskochorwackiego – chorwackim, bośniackim, czarnogórski i serbskim.

Z uwagi na nizki stopień elaboracji standardów bośniackiego i czarnogórskiego należy z ostrożnością podchodzić do wypisywanych tutaj leksemów bośniackich i czarnogórskich, gdyż mogą one nie odzwierciedlać najnowszych tendencji normatywistycznych lub też rzeczywistego użycia.

== Różnice słownikowe ==
Terminy chorwackie, bośniackie i czarnogórskie podane są w jekawicy, terminy serbskie zaś w ekawicy, choć jekawica jest normatywnie odmianą równoważną ekawicy. Dla przejrzystości wszystkie leksemy zapisano w standardowej łacince.

Jeśli wymienionych jest kilka leksemów, to z reguły są one używane w danym standardzie równie często, lub pierwszy z nich najczęściej. Często pierwsze słowo z wielu jest preferowane, a kolejne mają nacechowanie archaiczne lub gwarowe.

=== Całkowicie odmienne słowa ===
Najbardziej zauważalnym przypadkiem różnic międzystandardowych jest sytuacja, gdy w różnych standardach zostały ustalone słowa o różnym rodowodzie – najczęstsze sytuacje to konkurencja neologizmu z wyrazem obcym, rodzimego słowa z pożyczką (najczęściej turecką, rzadziej niemiecką, węgierską lub włoską) bądź słów rodzimych charakterystycznych dla różnych obszarów.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!adwokat
|odvjetnik
|colspan="3"|advokat
|-
!adwokatura
|odvjetništvo
|colspan="3"|advokatura
|-
!ambasada
|veleposlanstvo, ambasada
|colspan="3"|ambasada
|-
! azot
|colspan="2"|dušik, nitrogen
|colspan="2"|azot
|-
!babka
|baka || nena, baka, baba || baka, baba || baba (matka ojca), baka (matka matki)
|-
!biblioteka
|knjižnica, biblioteka
|colspan="3"|biblioteka
|-
!biedronka
| bubamara, božja ovčica ||
|colspan="2"|bubamara
|-
!biuro
|ured, biro, kancelarija || || || kancelarija, biro
|-
!brzuch
|trbuh || trbuh || || stomak, trbuh
|-
!chleb
| kruh || hljeb, kruh || hljeb || hleb
|-
!chwila
|trenutak
|colspan="3"|trenutak, momenat
|-
! cyna
| kositar, lim
|colspan="3"| kalaj
|-
!czerwiec
|lipanj|| juni, jun
|colspan="2"| jun, juni
|-
!cześć!
| bok, ciao || ćao || || ćao
|-
!czosnek
| češnjak || bijeli luk, češnjak || || beli luk
|-
!czynsz
|stanarina || stanarina, kirija
|colspan="2"|kirija, stanarina
|-
!dąb
| hrast, dub
|colspan="3"|hrast
|-
!do domu
|doma, kući
|colspan="3"|kući
|-
!dokąd
|kamo || || || gde, kud(a), kamo
|-
!droga
|cesta, put
|colspan="2"| put, cesta || put, drum
|-
!dworzec autobusowy
|autobusni kolodvor || autobuska/-sna stanica
|colspan="2"|autobusna stanica
|-
!dworzec kolejowy
|kolodvor
|colspan="2"|željeznička stanica
|železnička stanica
|-
!dywan
|tepih, sag ||tepih || tepih || tepih
|-
!dziadek
|djed || deda || || deda (ojciec ojca), deka (ojciec matki)
|-
! fabryka
| tvornica || fabrika, tvornica
|colspan="2"| fabrika
|-
!fala
| val || talas, val || val, ? || talas
|-
!fasola
|grah, fažola || grah, pasulj || pasulj, fadžola || pasulj
|-
! firma
| tvrtka
|colspan="3"| firma
|-
! foka
| tuljan
|colspan="3"| foka
|-
!gaz
|plin, gas
|colspan="3"| gas
|-
!geografia
|geografija, zemljopis
|colspan="3"|geografija
|-
!geograficzny
|geografski, zemljopisni
|colspan="3"|geografski
|-
!godzina
|colspan="2"|sat || || sat, čas
|-
!grudzień
|prosinac
|colspan="3"|decembar
|-
! gwóźdź
| čavao || ekser || brokva || ekser
|-
! historja
| povijest, historija || historija, istorija
|colspan="2"| istorija
|-
!Holandia
|Nizozemska || Nizozemska, Holandija || Holandija || Holandija, Nizozemska
|-
!instrument muzyczny
|glazbalo, glazbeni instrument
|colspan="3"|muzički instrument
|-
!kapusta
|zelje, kupus || kupus || || kupus
|-
! kąt
| kut
|colspan="3"| ugao
|-
!kelner
|konobar ||konobar, kelner || || konobar, kelner
|-
!kino
|colspan="3"|kino
| bioskop
|-
!klawiatura
|tipkovnica || || || tastatura
|-
!koc
| pokrivač || deka, ćebe || || ćebe
|-
!kołdra
| poplun || jorgan || || jorgan
|-
!komórka (żywa)
|stanica || ćelija || || ćelija
|-
!kompozytor
|skladatelj, kompozitor || kompozitor || || kompozitor
|-
!komputer
|računalo, kompjutor || računar, kompjuter, računalo || kompjuter || računar, kompjuter
|-
!kręgosłup
|kralježnica, hrptenjača, kičma ||kičma || || kičma
|-
!którędy
|kamo, kojim putom, -em
|colspan="3"|kojim putem
|-
!kuchenka
|štednjak || štednjak, šporet || || šporet
|-
! kwiecień
| travanj
|colspan="3"| april
|-
!lekcja
|sat ||čas || || čas
|-
!lingwistyka
|jezikoslovlje, lingvistika
|colspan="3"|lingvistika
|-
!linijka
| ravnalo || || lenjir || lenjir, linir
|-
!lipiec
|srpanj || juli, jul
|colspan="2"| jul, juli
|-
!listopad
|studeni
|colspan="3"|novembar
|-
!lodówka
|hladnjak, frižider
|colspan="3"|frižider
|-
! lotnisko
| aerodrom, zračna luka
|colspan="3"| aerodrom
|-
!lustro
|zrcalo, ogledalo
|colspan="3"|ogledalo
|-
!luty
|veljača
|colspan="3"|februar
|-
!łyżeczka
|žličica || kašikica || || kašičica
|-
!łyżka
|žlica || kašika || kašika, užica || kašika
|-
!masło
| maslac || maslac, puter || || maslac, puter
|-
!materac
|madrac, dušek || dušek || || dušek
|-
! marchew
| mrkva || mrkva || || šargarepa
|-
!marzec
|ožujak
|colspan="3"|mart
|-
!maj
|svibanj
|colspan="3"|maj
|-
!mechanik
|strojar, mehaničar
|colspan="3"|mehaničar
|-
!miednica (kość)
|zdjelnica || karlica || || karlica
|-
!muzyk
|glazbenik, muzičar
|colspan="3"|muzičar
|-
!muzyka
|glazba, muzika
|colspan="3"|muzika
|-
!na zewnątrz, na dwór
|van || napolje, van
|colspan="2"|napolje
|-
!na zewnątrz, na dworze
|vani || napolju, vani
|colspan="2"|napolju
|-
!nalewać
|točiti || sipati || || sipati
|-
!naród
|narod, puk, pučanstvo
|colspan="3"|narod
|-
!nauka
|znanost || nauka, znanost || || nauka
|-
!naukowiec
|znanstvenik, učenjak || naučnik, učenjak || || naučnik
|-
!ogród
|vrt || bašta, vrt || bašta || bašta
|-
!okulary
|naočale, očale || naočare, naočale || || naočare, naočari, đozluci, brile
|-
!opłata drogowa
| cestarina || cestarina, putarina
|colspan="2"| putarina
|-
!osoba
|osoba || osoba, lice || osoba || lice, osoba
|-
!paszport
|putovnica || pasoš || || pasoš
|-
!październik
|listopad
|colspan="3"|oktobar
|-
!pianino
|glasovir, klavir
|colspan="3"|klavir
|-
!pieprz
| papar || biber || || biber
|-
!piętro
|kat
|colspan="3"|sprat
|-
!piłka nożna
| nogomet || fudbal, nogomet || || fudbal
|-
!pleśń
|plijesan || plijesan, buđ, buđa || buđ || buđa, buđ, plesan
|-
!pociąg
| vlak
|colspan="3"| voz
|-
!półwysep
| poluotok || poluostrvo, poluotok
|colspan="2"|poluostrvo
|-
! pomarańcza
| naranča, pomoranča || naranča, pomorandža, narandža
|colspan="2"| narandža, pomorandža
|-
!pomidor
| rajčica, paradajz, pomidor || paradajz, rajčica || || paradajz, rajčica
|-
! powietrze
| zrak || vazduh, zrak || || vazduh
|-
! powietrzny
| zračni || vazdušni, zračni || || vazdušni
|-
!poziom
|razina
|colspan="3"|nivo
|-
!prześcieradło
|plahta || čaršaf, čaršav
|colspan="2"|čaršav
|-
!przycisk
| gumb || dugme || || dugme
|-
!przyjaciel
|prijatelj || prijatelj, drug
|colspan="2"|drug, prijatelj
|-
!przyjaciółka
|prijateljica || prijateljica, drugarica
|colspan="2"|drugarica, prijateljica
|-
!razem
|zajedno, skupa
|colspan="3"|zajedno
|-
!rekin
|morski pas || morski pas, ajkula
|colspan="2"|ajkula
|-
!rodzina
|obitelj || porodica || || porodica
|-
!rodzinny
|obiteljski || porodični || || porodični
|-
!ryż
| riža || riža, pirinač || pirinač, riža, oriz || pirinač
|-
!rzeźbiarz
|kipar || kipar, vajar || || vajar
|-
! samolot
| avion, zrakoplov
|colspan="3"| avion
|-
! sąsiad
| susjed
|colspan="2"|komšija, susjed
|komšija
|-
! sąsiadka
| susjeda
|colspan="2"|komšinica, susjeda
| komšija
|-
! sekretarka
|colspan="2"| tajnica, sekretarica
|colspan="2"| sekretarica
|-
!sierpień
| kolovoz || august
|colspan="2"| avgust
|-
!spodnie
|hlače || pantalone, hlače || || pantalone
|-
!stacja radiowa
|radio postaja
|colspan="3"|radio stanica
|-
!stolarz
| stolar || stolar, tesar || || tesar, stolar
|-
!stryj (brat ojca)
|stric || amidža, stric
|colspan="2"|stric
|-
!stryjenka (żona brat ojca)
|strina || amidžinica, strina
|colspan="2"|strina
|-
!styczeń
|siječanj
|colspan="3"|januar
|-
!śruba
|vijak, šaraf || vijak, zavrtanj, šaraf || || šraf, vijak, zavrtanj
|-
! śrubokręt
| odvijač, šarafciger || odvijač, odvrtač, šrafciger, šarafciger
|colspan="2"| odvijač, odvrtač, odvrtka, šrafciger
|-
!sufit
|strop
|colspan="3"|plafon
|-
!sufitowy
|stropni
|colspan="3"|plafonski
|-
!szczur
| štakor || pacov || || pacov
|-
!sztuka (element)
|komad || komad, parče || parče || komad, parče
|-
!tablica szkolna
|školska ploča || školska tabla || || školska tabla
|-
!teatr
|kazalište
|colspan="3"| pozorište
|-
!transport
|promet || saobraćaj || || saobraćaj
|-
! tulipan
| tulipan || tulipan, lala
|colspan="2"| lala, tulipan
|-
!tydzień
|tjedan || sedmica, nedjelja, hefta || sedmica, neđelja || sedmica, nedelja
|-
!tygodniowy
|tjedni || sedmični, nedjeljni || sedmični, neđeljni || sedmični, nedeljni
|-
!tysiąc
| tisuća
|colspan="3"| hiljada
|-
!uniwersytet
|sveučilište
|colspan="3"|univerzitet
|-
!uniwersytecki
|sveučilišni
|colspan="3"|univerzitetski
|-
!użycie
|uporaba, upotreba
|colspan="3"|upotreba
|-
!warunek
|uvjet || uvjet, uslov || || uslov
|-
!wiek (sto lat)
| stoljeće || stoljeće, vijek || vijek, stoljeće || vek, stoleće
|-
!własny
|vlastit
|colspan="3"|sopstven
|-
!wrzesień
|rujan
|colspan="3"|septembar
|-
!Wszechświat
| Svemir || Svemir, Vasiona || || Svemir, Vasiona
|-
!wuj (brat matki)
|ujak || daidža, ujak
|colspan="2"|ujak
|-
!wujenka (żona brata matki)
|ujna || daidžinica, ujna
|colspan="2"|ujna
|-
!wybacz
|oprosti || izvini || izvini, oprosti || izvini
|-
!wyspa
| otok || ostrvo, otok
|colspan="2"|ostrvo
|-
! zagranica
|inozemstvo || inozemstvo, inostranstvo || || inostranstvo
|-
!zeszyt
|bilježnica, teka || teka || || sveska, teka
|-
!zupa
|juha || supa || || supa
|}

=== Różnice w adaptacji grekolatynizmów ===
Wyrazy pochodzące z greki, łaciny, a poprzez grekę także z hebrajskiego, były odmiennie adaptowane w obszarze wpływu rzymskiego katolicyzmu i bizantyjskiego prawosławia, najbardziej znaczące są różnice w adaptacji łacińskiego ''ch'' (''k'' lub ''h'') oraz greckiego przydechu ''h'' (''h'' lub zero) i ''β'' (''b'' lub ''v''). Różnie adaptowano też końcówki, takie jak łac. -''ium'' (-''ij'' lub -''ijum'') czy greckie -''oν'' (-''on'' lub zero).

{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Abraham
|Abraham ||
|colspan="2"|Avram
|-
!akwarium
|colspan="2"|akvarij
|colspan="2"|akvarijum
|-
!alchemia
|alkemija || || || alhemija
|-
!Ateny
|Atena
|colspan="3"|Atina
|-
!Babilon
|colspan="2"|Babilon
|colspan="2"|Vavilon
|-
!balsamować
|balzamirati || || || balsamovati
|-
!Bizancjum
|Bizant || Vizant, Bizant || Vizantija || Vizant
|-
!chemia
|kemija
|colspan="3"| hemija
|-
!chirurg
|kirurg
|colspan="3"|hirurg
|-
!chlor
|klor
|colspan="3"|hlor
|-
!chór
|kor
|colspan="3"|hor
|-
!chrystianizować
|kristijanizirati || || || hristijanizirati
|-
!Chrystus
|Krist || Hrist, Krist
|colspan="2"|Hrist, Hristos
|-
!chrześcijanin
|kršćanin || hrišćanin, kršćanin
|colspan="2"|hrišćanin
|-
!chrześcijaństwo
| kršćanstvo || hrišćanstvo, kršćanstvo
|colspan="2"|hrišćanstvo
|-
!demokracja
|demokracija
|colspan="3"| demokratija
|-
!Europa
|Europa
|colspan="3"|Evropa
|-
!Jerozolima
|Jeruzalem || Jerusalem || || Jerusalim
|-
!kosmos
| kozmos|| kozmos, kosmos
|colspan="2"|kosmos
|-
!kronika
|kronika
|colspan="3"| hronika
|-
!kryterium
|kriterij || kriterij, kriterijum
|colspan="2"|kriterijum
|-
! krzyż
| križ || križ, krst
|colspan="2"| krst
|-
!laboratorium
|laboratorij
|colspan="3"|laboratorija
|-
!labirynt
|labirint || || || lavirint
|-
!Liban
| Libanon || Liban, Libanon || || Liban
|-
!terytorium
|teritorij
|colspan="3"|teritorija
|}

=== Różnica w końcowym -''r''===
Do charakterystycznych różnic między obszarami zachodnim i wzchodnim należy zachowanie na zachodzie wygłosowego -''r'' w bardzo ograniczonym zakresie leksemów. W przypadku ''večer'' / ''veče'' zanik wygłosowej spółgłoski dodatkowo spowodował różnicę w rodzaju (żeński / nijaki) oraz odmienie (żeńska na spółgłoskę / nijaka z tematem ''večer''-).
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!dobry wieczór
|dobra večer || dobro veče || || dobro veče
|-
!przedwczoraj
| prekjučer || prekjučer, prekjuče
|colspan="2"| prekjuče
|-
! także
| također || također, takođe
|colspan="2"| takođe
|-
!wczoraj
| jučer || jučer, juče
|colspan="2"| juče
|-
!wieczorem
| navečer || naveče || uveče, naveče || uveče
|-
!wieczór
|večer || veče || || veče
|-
!Wigilia Bożego Narodzenia
| Badnja večer || || || Badnje veče
|}

=== Różnica w zachowaniu ''h'' ===
Większość gwar sztokawskich nie posiada fonemu /x/, dlatego wiele słów pozbawionych tej głoski przenikało do standardów literackich, co najbardziej objawia się w standardzie serbskim i czarnogórskim (gdzie zanika ona bez śladu lub jest zastępowana, najczęściej przez ''v'' i ''j''), a najmniej w chorwackim i bośniackim (gdzie jest zatrzymywana jako ''h''). W tych ostatnich dochodzi w wielu leksemach do pojawienia się wtórnego, hiperpoprawnego ''h'' i te wyrazy również zostały tutaj zebrane.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!głuchota
|colspan="2"|gluhoća
|colspan="2"|gluvoća
|-
!głuchy
|colspan="2"|gluh
|colspan="2"|gluv
|-
!godzina, zegar
|sat || sat, sahat || || sat
|-
!gotować
|colspan="2"|kuhati
|colspan="2"|kuvati
|-
! kawa
| kava || kahva, kafa || kafa, kava || kafa
|-
!kawiarnia
|kavana || kafana || kafana, kavana || kafana
|-
!kokon
|colspan="2"|čahura
|čaura, čahura || čaura
|-
!lekki
|lak, lagan ||lahak, lak, lagan
|colspan="2"|lak, lagan
|-
!miękki
|mek ||mehak, mek
|colspan="2"|mek
|-
! mucha
|colspan="2"|muha
|colspan="2"|muva
|-
!synowa
|snaha || || || snaja
|-
!rdza
|colspan="2"|hrđa
|colspan="2"|rđa
|-
! tytoń
|colspan="2"|duhan
|colspan="2"|duvan
|-
! ucho
|colspan="2"|uho
|colspan="2"|uvo, uho
|-
!wada
|mana||mahana, mana
|colspan="2"|mana
|-
!wdowa
|udovica, udova || udovica, hudova
|colspan="2"|udovica, udova
|-
!wdowiec
|udovac || udovac, hudovac
|colspan="2"|udovac
|-
!zapaśnik
|colspan="2"|hrvač, rvač
|colspan="2"|rvač
|-
!ziewać
|zijevati || zijehati, zijevati || zijevati|| zevati
|}

=== Zmiany w bezokoliczniku ===
Na skutek wpływu odmiany na -''im'' i jekawizmu, niektóre czasowniki zmieniły bezokolicznik z -''jeti'' na -''iti''.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!nienawidzić
|mrziti || || mrzeti
|-
!siedzieć
|sjediti, sjedjeti || || śeđeti || sedeti
|}

=== Różnica w bezokoliczniku ===
Znacząca grupa zapożyczonych czasowników w standardzie chorwackim kończy się na -''irati'', a w serbskim na -''ovati'', -''isati'', -''irati'', przy czym dokładne brzmienie sufiksu jest trudne do przewidzenia i wynika na ogół z drogi i czasu zapożyczenia.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!balsamować
|balzamirati || || || balsamovati
|-
!dezynfekować
|dezinficirati || || || dezinfikovati, -irati
|-
!dyskredytować
|diskreditirati || || || diskreditovati, -irati
|-
!dyskryminować
|diskriminirati || || || diskriminisati
|-
!dyskutować
|diskutirati || diskutovati || || diskutovati
|-
!dyskwalifikować
|diskvalificirati || || || diskvalifikovati
|-
!fotografować
|fotografirati || || fotografisati, -irati
|-
!improwizować
|improvizirati || improvizovati || || improvizovati
|-
!interesować
|interesirati || interesovati, interesirati || || interesovati
|-
!komplikować
|komplicirati || komplikovati || || komplikovati
|-
!konstruować
|konstruirati || konstruirati, konstruisati || || konstruisati
|-
!nalegać
|inzistirati || insistirati || || insistirati
|-
!organizować
|organizirati || organizirati, organizovati || || organizovati
|-
!symbolizować
|simbolizirati || simbolizovati || || simbolizovati
|}

=== Różnice w rodzaju ===
Między standardami, a często nawet wewnątrz standardów występują wahania rodzaju rzeczowników, najczęściej tyczy się to pożyczek greckołacińskich i wahania występują między rodzajem męzkim (typowym dla chorwackiego) i żeńskim (typowym dla serbskiego).
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!architekt
|arhitekt
|colspan="3"|arhitekta
|-
!ateista
|ateist || ateist, ateista
|colspan="2"|ateista
|-
! grypa
|colspan="3"|gripa
| grip
|-
!kilo
|kila || kilo || || kilo
|-
!kometa
|komet
|colspan="3"|kometa
|-
!minuta
|minuta
|colspan="3"|minut, minuta
|-
!planeta
|planet
|colspan="3"|planeta
|-
!sekunda
|sekunda || || || sekund, sekunda
|-
!turysta
| turist || || || turista, turist
|}

=== Różnice w wokalizmie ===
Często różnica w brzmieniu pożyczek sprowadza się do różnicy w wokalizmie – najczęstszym przykładem jest ''u'' przed spółgłoskami nosowymi w standardzie chorwackim odpowiadające serbskiemu ''o'', ale pojawiają się i inne różnice, najczęściej wynikające z różnych źródeł zapożyczeń.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!aktualny
|aktualan || || aktuelan, aktualan|| aktuelan
|-
! Armenia
| Armenija || Armenija, Jermenija, Ermenija || Jermenija || Jermenija, Armenija
|-
!bagnet
|bajunet (-a) || || || bajonet (-a)
|-
!baron
|barun || baron || || baron
|-
!giełda
|burza
|colspan="3"| berza
|-
! milion
| milijun
|colspan="3"|milion
|-
!pączek
|krafna || || ||krofna
|}

=== Podobne leksemy ===
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Afganistan
|colspan="2"|Afganistan
|colspan="2"|Avganistan
|-
! akcent (sposób mowy)
| akcent || akcent, akcenat || akcenat || akcenat
|-
! akceptować
| prihvaćati || prihvatati || prihvaćati, prihvatati || prihvatati
|-
!Amazonia
|Amazona
|colspan="3"|Amazonija
|-
!Australijczyk
| Australac
|colspan="3"|Australijanac
|-
!Australijka
| Australka
|colspan="3"|Australijanka
|-
!autobusowy
|autobusni ||autobuski || || autobuski
|-
!autorka
|autorica ||
|colspan="2"|autorka
|-
!autostrada
|autocesta || || || autoput
|-
!beczka
|bačva || || || bure
|-
!biegunka
|proljev || proljev, proliv || || proliv
|-
!bokser
|boksač
|colspan="3"|bokser
|-
! budzik
| budilica || budilnik, budionik || budilnik || budilnik, budionik
|-
!certyfikat
|colspan="2"|certifikat
|colspan="2"|sertifikat, certifikat
|-
!ciotek (mąż siostry ojca lub siostry matki)
| tetak || tetak, teča || tetak || tetak, teča
|-
!co
|što
|colspan="3"|šta
|-
!córka
|colspan="2"| kćerka, kći
|kćerka, ćerka || ćerka, kći
|-
!czaszka
|lubanja || lobanja || || lobanja
|-
!częściowy
|djelomičan
|colspan="2"|djelimičan
|delimičan
|-
!czytelnik
| čitatelj, čitalac || čitalac, čitatelj
|colspan="2"|čitalac
|-
!deser
|slastica || poslastica || || poslastica
|-
! dokładny
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!dwieście
| dvjesto || dvjesta, dvjesto ||dvjesta || dvesta
|-
!dziękuję bardzo
|hvala lijepa, lijepo || hvala lijepo || || hvala lepo
|-
!finanse
|financije
|colspan="3"|finansije
|-
!finansować
|financirati || || || finansirati
|-
!gmina
|općina || općina, opština
|colspan="2"| opština
|-
!gorzki
|colspan="2"|gorak
| gorak, grk || gorak
|-
!Hiszpania
|Španjolska || Španija, Španjolska
|colspan="2"|Španija
|-
!Hiszpanin
|Španjolac
|colspan="3"|Španac
|-
!Hiszpanka
|Španjolka
|colspan="3"| Špankinja
|-
! hodowca
| odgajatelj || || || odgajivač
|-
!jagnię
| janje
|colspan="3"|jagnje
|-
!jej
|njezin, njen
|colspan="3"|njen
|-
!jest (akcentowane)
|jest || jeste || || jeste
|-
! językowy
| jezični || || jezički, jezični || jezički
|-
! jutro
|colspan="2"|sutra
|śutra || sutra
|-
!kierownik
|upravitelj, upravnik
|colspan="3"|upravnik
|-
!klatka
|kavez||kafez, kavez
|colspan="2"|kavez
|-
! klej
| ljepilo || ljepilo, ljepak, lijepak || lijepak, ljepilo || lepak
|-
!koleżanka
|kolegica || koleginica, kolegica || || koleginica
|-
!ksiądz (kapłan dowolnego wyznania)
| svećenik || svećenik (kat.), sveštenik (praw.) || svještenik || sveštenik
|-
!kto
|tko
|colspan="3"|ko
|-
!lekarka
|liječnica
|colspan="2|ljekarka
|lekarka
|-
!lekarz
|liječnik
|colspan="2|ljekar
|lekar
|-
!litewski
|litavski
|colspan="3"|litvanski
|-
!Litwa
|Litva
|colspan="3"|Litvanija
|-
!Łotwa
|colspan="2"|Latvija, Letonija
| || Letonija
|-
!miedziany
|bakreni || || || bakarni, bakreni
|-
!naczynia
|posuđe || posuđe || || sudovi, posuđe
|-
!Narody Zjednoczone
|colspan="2"|Ujedinjeni Narodi
|colspan="2"| Ujedinjene Nacije
|-
!obowiązek
| obveza, obaveza
|colspan="3"|obaveza
|-
! ogólnie, w ogóle
| općenito, uopće
|colspan="3"| uopšte
|-
!orzech laskowy
|lješnjak || || || lešnik, lešnjak
|-
! płaca
| plaća || plaća, plata
|colspan="2"| plata
|-
!połowa
|polovica
|colspan="3"|polovina
|-
!porcelana
|porculan || porcelan, porculan || || porcelan
|-
!porównanie
|usporedba
|colspan="3"| poređenje
|-
!prawdopodobny
|vjerojatan
|colspan="2"|vjerovatan
|verovatan
|-
! prawidłowy
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!promień (światła)
|zraka||zrak|| || zrak
|-
!ratować
|spašavati || spasavati || spašavati || spasavati
|-
!Rumun
|Rumunj
|colspan="3"|Rumun
|-
!Rumunia
|Rumunjska
|colspan="3"|Rumunija
|-
!samoobsługa
|colspan="3"|samoposluga
| samousluga
|-
!sekunda
|colspan="2"|sekunda
|colspan="2"|sekund, sekunda
|-
!sędzia
|sudac || sudija, sudac
|colspan="2"|sudija
|-
!słoweński
|slovenski || slovenački || || slovenački
|-
!Słowianin
|colspan="2"|Slaven
|colspan="2"|Sloven
|-
!słowiański
|colspan="2"|slavenski
|colspan="2"|slovenski
|-
!smak
|okus (smak potrawy), ukus (gust) || okus, ukus || || ukus
|-
!sól
|sol
|colspan="3"|sô
|-
!spis
|popis, spisak
|colspan="3"|spisak
|-
!sport
|šport, sport
|colspan="3"|sport
|-
!stół
|stol
|colspan="3"|stô
|-
!studentka
|studentica || studentkinja, studentica
|colspan="2"|studentkinja
|-
!szczęśliwy
| sretan
|colspan="2"| sretan, srećan || srećan
|-
!szpinak
|špinat||špinat, spanać
|colspan="2"|spanać
|-
!talerz
| tanjur
|colspan="3"| tanjir
|-
!tenisista
|tenisač
|colspan="3"|teniser
|-
!tłumacz
|prevoditelj
|colspan="3"|prevodilac
|-
!trzysta
| tristo || trista, trista
|colspan="2"|trista
|-
!używanie, użycie
|colspan="2"|korištenje
|colspan="2"| korišćenje
|-
!w ciągu
|tijekom
|colspan="3"|tokom
|-
!w związku z
|u svezi s || u vezi sa || || u vezi sa
|-
! węgiel
| ugljen
|colspan="3"| ugalj
|-
!widz
|gledatelj
|colspan="3"|gledalac
|-
!wiosenny
| proljetni
|colspan="2"| proljetni, proljećni || prolećni
|-
!Włoch
|Talijan || Italijan || Talijan, Italijan || Italijan
|-
!Włochy
|Italija, Talijanska
|colspan="3"|Italija
|-
!współczesny
|suvremen
|colspan="3"| savremen
|-
!wynająć
|unajmiti
|colspan="3"|iznajmiti
|-
!zabójca
|ubojica
|colspan="3"|ubica
|-
!zabójstwo
|ubojstvo
|colspan="3"|ubistvo
|-
! zachwycać się
| zadivljavati se || zadivljivati se || || zadivljivati se
|-
!zadanie
|colspan="2"| zadaća || || zadatak
|-
!zbieg okoliczności
|stjecaj || stjecaj, sticaj || || sticaj
|-
! ziemniak
| krumpir
|colspan="3"| krompir
|-
!znów
|ponovno, ponovo
|colspan="3"|ponovo
|-
!związek, relacja, kontakt
|sveza, veza || veza || || veza
|-
!zwyczajny
|colspan="2"| redovit, redovan
|colspan="2"|redovan
|}

== Dawny jać ==
=== Ogólne zasady ===
Dialekty sztokawskie można podzielić na trzy grupy pod względem realizacji prasłowiańskiego fonemu *ě (jać): ekawskie (e), (i)jekawskie (je/ije) i ikawskie (i). Na dwóch pierwszych wymowach oparto standardy literackie, z czego standardy chorwacki, bośniacki i czarnogórski dopuszczają wyłącznie wymowę (i)jekawską, a standard serbski dopuszcza wymowę ekawską i jekawską jako równoprawne (choć dominuje ekawska).

* Ekawskiemu długiemu '''ē''', które pochodzi z długiego jacia, odpowiada jekawskie '''ije''' (dwie sylaby, obie krótkie), np.:

''cvēt, rēč, dvē, snēg, bēda'' | ''cvijet, riječ, dvije, snijeg, bijeda''

* Ekawskiemu krótkiemu '''e''', które pochodzi z krótkiego jacia, odpowiada jekawskie '''je''', np.:

''mera, pesma, sesti, lepo, koleno, nega'' || ''mjera, pjesma, sjesti, ljepo, koljeno, njega''

W formach jekawskich -nj- i -lj- oznaczają jeden dźwięk. W standardach bośniackim, chorwackim i serbskim grupy -tj-, -dj-, -sj-, -zj- oznaczają dwa dźwięki, natomiast w standardzie czarnogórskim odpowiadają im głoski -ć-, -đ-, -ś-, -ź-, np.
''ćešiti, đevojka, śesti, źenica'' | ''tješiti, djevojka, sjesti, zjenica''

W standardzie czarnogórskim -ć- może także odpowiadać jekawskiemu ''-cj-'', np. ''ćedilo'' | ''cjedilo''.

* Ekawskiemu długiemu '''ē''' odpowiada jekawskie '''jē''' w przypadkach, kiedy doszło do wzdłużenia:

- w dopełniaczu liczby mnogiej:
''vērā, dēlā, zamēnā, kolēnā, medvēdā, rascēpā'' | ''vjērā, djēlā, zamjēnā, koljēnā, medvjēdā, rascjēpā''

- przed grupą spółgłosek, z czego najczęściej na pierwszym miejscu jest sonant (n, l, lj, r, v):

''sēnka, kolēnce, odēljci, nedēljni'' | ''sjēnka, koljēnce, odjēljni, nedjēljni'' (<sjen, koljeno, odjeljak, nedjelja)

- w zdrobnieniach:
''dēva, dēdo, Lēpa'' | ''djēva, djēdo, Ljēpa'' (<djevojka, djed, Ljeposava)

- w iteratywach (głównie pochodnych od ''m(j)esto, m(j)era, s(j)esti''):
''namēštati, zamērati, presēdati'' | ''namjēštati, zamjērati, presjēdati'' (<namjestiti, zamjeriti, presjesti)
* Ekawskiemu krótkiemu '''e''' odpowiada jekawskie '''i''':

- przed '''j''':

''vejati, grejati, razumeju, dveju, obeju'' | ''vijati, grijati, razumiju, dviju, obiju''

- przed '''o''' powstałym z '''l''' w wygłosie słowa lub sylaby:

''video, deo, želeo, dospeo, hteo, ceo'' | ''vidio, dio, želio, dospio, htio, cio''

- przed '''lj''' w słowie ''beleg | biljeg'' i pochodnych od niego:

''beleg, beleška, beležnik, zabeležiti'' | ''biljeg, bilješka, bilježnik, zabilježiti''

- w sylabach, w których '''r''' występuje po spółgłosce neutralizowana jest różnica pomiędzy wymową ekawską i jekawską, np.:

''breza, bregovi, vremena (vreme | vrijeme), vrednoća, greška, dremljiv, povreda, trešnja, crepovi (crep | crijep)'' itd..

Standard chorwacki i bośniacki dopuszcza połączenie '''rje''' po spółgłosce, gdy jest ono w odmianie wymienialne z '''rije''', np. ''vrijeme-vremena/vrjemena, crijep-crepovi/crjepovi''.

Od tej reguły istnieją dwa rodzaje wyjątków: wymowa jekawska ma '''je''' jeśli '''r''' nie jest poprzedzone spółgłoską, np.:

''goreti, rečnik, rečica, korenčić, rešavati'' | ''gorjeti, rječnik, rječica, korjenčić, rješavati'',

jedynie leksemy ''gore, rezati, repa'' mają jednakowe formy w ekawicy i jekawicy. Oprócz tego w Czarnogórze konsekwentnie spotykane są (w standardzie serbskim i czarnogórskim) formy ekawskie: ''goreti, gorenje, rečnik, rečit, rečica, rešavati, proređivati, korenčić, starešina''.

Drugim wyjątkiem są leksemy, gdzie spółgłoska przed '''r''' je odczuwana jako leżąca za granicą złożenia, wtedy istnieją dublety:

''razređivati, razrešenje'' | ''razređivati/razrjeđivati, razrešenje/razrješenje''

=== Spis rdzeni ===
Wyrazy są posortowane według rdzeni, słowa podane są z lewej w jekawicy a z prawej w ekawicy, odwrotnie niż powyżej.
* '''běg-'''
bijeg, bjegati, bjegunac, bježati, pobjeći| beg, begati, begunac, bežati, pobeći
* '''běl-'''
bio, bijeli, bijeliti | beo, beli, beliti
* '''cěl-'''
cio, cijeli, cjelina | ceo, celi, celina
* '''cěn-'''
cijena, cijeniti | cena, ceniti
* '''cěv-'''
cijev, cjevanica, cjevčica, cjevovod | cev, cevanica, cevčica, cevovod
* '''děv-'''
djevojka, djevojčica, djevica, djeva | devojka, devojčica, devica, deva
* '''koren-'''
korijen, korijenje | koren, korenje
* '''lěk-'''
liječnik, lijek, ljekar, ljekarna | lečnik, lek, lekar, lekarna
* '''lět-'''
ljeto, ljetni, ljetos, proljeće | leto, letni, letos, proleće
* '''něm-'''
Njemačka, Njemac, Njemica, njemački | Nemačka, Nemac, Nemica, nemački
* '''pěv-'''
pjevati, pjevač | pevati, pevač
* '''rěd-'''
rijedak, rijetki, rijeđi | redak, retki, ređi
* '''rěk-'''
rijeka, riječni | reka, rečni
* '''sněg-'''
snijeg | sneg
* '''serd-'''
srijeda | sreda
* '''svět-'''
svijet, svjetski | svet, svetski
* '''věk-'''
vijek, vječan, vječno, uvijek | vek, večan, večno, uvek
* '''věn-'''
vjenčanje | venčanje
* '''verm-'''
vrijeme | vreme
* '''zvězd-'''
zvijezda, zvjezdan | zvezda, zvezdan

== Opis różnic gramatycznych i ortograficznych ==
=== Ortografia ===
* pisownia czasownika posiłkowego ću, ćeš, će, …
Pisownia chorwacka preferuje rozdzielną pisownię negacji: ne ću, ne ćeš, ne će, …, choć dopuszczalna jest pisownia łączna. W pozostałych standardach dopuszczalna jest wyłącznie pisownia łączna.

Pisownia chorwacka dopuszcza wyłącznie rozdzielną pisownię czasu przyszłego I, np. bit ću, radit ćeš, jest ćeš itd., pisownię rozdzielną preferuje również standard bośniacki, choć dopuszcza łączną. Standard serbski i czarnogórski dopuszcza wyłącznie pisownię łączną, np. biću, radićeš, ješće.

=== Gramatyka ===
* liczebniki zbiorowe 4-10:
W standardzie chorwackim mamy -ero: ''četvero, petero, šestero, sedmero, osmero, devetero, desetero''. W pozostałych standardach mamy -oro: ''četvoro, petoro, šestoro, sedmoro, osmoro, devetoro, desetoro''. Liczebniki zbiorowe określające grupy mężczyzn we wszystkich standardach kończą się na -orica: ''četvorica, petorica'' itd..

Słownik różnicowy języka serbskochorwackiego

2023-03-31T21:00:35Z

Siemoród:

Niniejszy artykuł ma za zadanie zebrać wszelkie różnice leksykalne, w mniejszym stopniu ortograficzne i gramatyczne, między czterema odmianami policentrycznego języka serbskochorwackiego – chorwackim, bośniackim, czarnogórski i serbskim.

Z uwagi na nizki stopień elaboracji standardów bośniackiego i czarnogórskiego należy z ostrożnością podchodzić do wypisywanych tutaj leksemów bośniackich i czarnogórskich, gdyż mogą one nie odzwierciedlać najnowszych tendencji normatywistycznych lub też rzeczywistego użycia.

== Różnice słownikowe ==
Terminy chorwackie, bośniackie i czarnogórskie podane są w jekawicy, terminy serbskie zaś w ekawicy, choć jekawica jest normatywnie odmianą równoważną ekawicy. Dla przejrzystości wszystkie leksemy zapisano w standardowej łacince.

Jeśli wymienionych jest kilka leksemów, to z reguły są one używane w danym standardzie równie często, lub pierwszy z nich najczęściej. Często pierwsze słowo z wielu jest preferowane, a kolejne mają nacechowanie archaiczne lub gwarowe.

=== Całkowicie odmienne słowa ===
Najbardziej zauważalnym przypadkiem różnic międzystandardowych jest sytuacja, gdy w różnych standardach zostały ustalone słowa o różnym rodowodzie – najczęstsze sytuacje to konkurencja neologizmu z wyrazem obcym, rodzimego słowa z pożyczką (najczęściej turecką, rzadziej niemiecką, węgierską lub włoską) bądź słów rodzimych charakterystycznych dla różnych obszarów.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!adwokat
|odvjetnik
|colspan="3"|advokat
|-
!adwokatura
|odvjetništvo
|colspan="3"|advokatura
|-
!ambasada
|veleposlanstvo, ambasada
|colspan="3"|ambasada
|-
! azot
|colspan="2"|dušik, nitrogen
|colspan="2"|azot
|-
!babka
|baka || nena, baka, baba || baka, baba || baba (matka ojca), baka (matka matki)
|-
!biblioteka
|knjižnica, biblioteka
|colspan="3"|biblioteka
|-
!biedronka
| bubamara, božja ovčica ||
|colspan="2"|bubamara
|-
!biuro
|ured, biro, kancelarija || || || kancelarija, biro
|-
!brzuch
|trbuh || trbuh || || stomak, trbuh
|-
!chleb
| kruh || hljeb, kruh || hljeb || hleb
|-
!chwila
|trenutak
|colspan="3"|trenutak, momenat
|-
! cyna
| kositar, lim
|colspan="3"| kalaj
|-
!czerwiec
|lipanj|| juni, jun
|colspan="2"| jun, juni
|-
!cześć!
| bok, ciao || ćao || || ćao
|-
!czosnek
| češnjak || bijeli luk, češnjak || || beli luk
|-
!czynsz
|stanarina || stanarina, kirija
|colspan="2"|kirija, stanarina
|-
!dąb
| hrast, dub
|colspan="3"|hrast
|-
!do domu
|doma, kući
|colspan="3"|kući
|-
!dokąd
|kamo || || || gde, kud(a), kamo
|-
!droga
|cesta, put
|colspan="2"| put, cesta || put, drum
|-
!dworzec autobusowy
|autobusni kolodvor || autobuska/-sna stanica
|colspan="2"|autobusna stanica
|-
!dworzec kolejowy
|kolodvor
|colspan="2"|željeznička stanica
|železnička stanica
|-
!dywan
|tepih, sag ||tepih || tepih || tepih
|-
!dziadek
|djed || deda || || deda (ojciec ojca), deka (ojciec matki)
|-
! fabryka
| tvornica || fabrika, tvornica
|colspan="2"| fabrika
|-
!fala
| val || talas, val || val, ? || talas
|-
!fasola
|grah, fažola || grah, pasulj || pasulj, fadžola || pasulj
|-
! firma
| tvrtka
|colspan="3"| firma
|-
! foka
| tuljan
|colspan="3"| foka
|-
!gaz
|plin, gas
|colspan="3"| gas
|-
!geografia
|geografija, zemljopis
|colspan="3"|geografija
|-
!geograficzny
|geografski, zemljopisni
|colspan="3"|geografski
|-
!godzina
|colspan="2"|sat || || sat, čas
|-
!grudzień
|prosinac
|colspan="3"|decembar
|-
! gwóźdź
| čavao || ekser || brokva || ekser
|-
! historja
| povijest, historija || historija, istorija
|colspan="2"| istorija
|-
!Holandia
|Nizozemska || Nizozemska, Holandija || Holandija || Holandija, Nizozemska
|-
!instrument muzyczny
|glazbalo, glazbeni instrument
|colspan="3"|muzički instrument
|-
!kapusta
|zelje, kupus || kupus || || kupus
|-
! kąt
| kut
|colspan="3"| ugao
|-
!kelner
|konobar ||konobar, kelner || || konobar, kelner
|-
!kino
|colspan="3"|kino
| bioskop
|-
!klawiatura
|tipkovnica || || || tastatura
|-
!koc
| pokrivač || deka, ćebe || || ćebe
|-
!kołdra
| poplun || jorgan || || jorgan
|-
!komórka (żywa)
|stanica || ćelija || || ćelija
|-
!kompozytor
|skladatelj, kompozitor || kompozitor || || kompozitor
|-
!komputer
|računalo, kompjutor || računar, kompjuter, računalo || kompjuter || računar, kompjuter
|-
!kręgosłup
|kralježnica, hrptenjača, kičma ||kičma || || kičma
|-
!którędy
|kamo, kojim putom, -em
|colspan="3"|kojim putem
|-
!kuchenka
|štednjak || štednjak, šporet || || šporet
|-
! kwiecień
| travanj
|colspan="3"| april
|-
!lekcja
|sat ||čas || || čas
|-
!lingwistyka
|jezikoslovlje, lingvistika
|colspan="3"|lingvistika
|-
!linijka
| ravnalo || || lenjir || lenjir, linir
|-
!lipiec
|srpanj || juli, jul
|colspan="2"| jul, juli
|-
!listopad
|studeni
|colspan="3"|novembar
|-
!lodówka
|hladnjak, frižider
|colspan="3"|frižider
|-
! lotnisko
| aerodrom, zračna luka
|colspan="3"| aerodrom
|-
!lustro
|zrcalo, ogledalo
|colspan="3"|ogledalo
|-
!luty
|veljača
|colspan="3"|februar
|-
!łyżeczka
|žličica || kašikica || || kašičica
|-
!łyżka
|žlica || kašika || kašika, užica || kašika
|-
!masło
| maslac || maslac, puter || || maslac, puter
|-
!materac
|madrac, dušek || dušek || || dušek
|-
! marchew
| mrkva || mrkva || || šargarepa
|-
!marzec
|ožujak
|colspan="3"|mart
|-
!maj
|svibanj
|colspan="3"|maj
|-
!mechanik
|strojar, mehaničar
|colspan="3"|mehaničar
|-
!miednica (kość)
|zdjelnica || karlica || || karlica
|-
!muzyk
|glazbenik, muzičar
|colspan="3"|muzičar
|-
!muzyka
|glazba, muzika
|colspan="3"|muzika
|-
!na zewnątrz, na dwór
|van || napolje, van
|colspan="2"|napolje
|-
!na zewnątrz, na dworze
|vani || napolju, vani
|colspan="2"|napolju
|-
!nalewać
|točiti || sipati || || sipati
|-
!naród
|narod, puk, pučanstvo
|colspan="3"|narod
|-
!nauka
|znanost || nauka, znanost || || nauka
|-
!naukowiec
|znanstvenik, učenjak || naučnik, učenjak || || naučnik
|-
!ogród
|vrt || bašta, vrt || bašta || bašta
|-
!okulary
|naočale, očale || naočare, naočale || || naočare, naočari, đozluci, brile
|-
!opłata drogowa
| cestarina || cestarina, putarina
|colspan="2"| putarina
|-
!osoba
|osoba || osoba, lice || osoba || lice, osoba
|-
!paszport
|putovnica || pasoš || || pasoš
|-
!październik
|listopad
|colspan="3"|oktobar
|-
!pianino
|glasovir, klavir
|colspan="3"|klavir
|-
!pieprz
| papar || biber || || biber
|-
!piętro
|kat
|colspan="3"|sprat
|-
!piłka nożna
| nogomet || fudbal, nogomet || || fudbal
|-
!pleśń
|plijesan || plijesan, buđ, buđa || buđ || buđa, buđ, plesan
|-
!pociąg
| vlak
|colspan="3"| voz
|-
!półwysep
| poluotok || poluostrvo, poluotok
|colspan="2"|poluostrvo
|-
! pomarańcza
| naranča, pomoranča || naranča, pomorandža, narandža
|colspan="2"| narandža, pomorandža
|-
!pomidor
| rajčica, paradajz, pomidor || paradajz, rajčica || || paradajz, rajčica
|-
! powietrze
| zrak || vazduh, zrak || || vazduh
|-
! powietrzny
| zračni || vazdušni, zračni || || vazdušni
|-
!poziom
|razina
|colspan="3"|nivo
|-
!prześcieradło
|plahta || čaršaf, čaršav
|colspan="2"|čaršav
|-
!przycisk
| gumb || dugme || || dugme
|-
!przyjaciel
|prijatelj || prijatelj, drug
|colspan="2"|drug, prijatelj
|-
!przyjaciółka
|prijateljica || prijateljica, drugarica
|colspan="2"|drugarica, prijateljica
|-
!razem
|zajedno, skupa
|colspan="3"|zajedno
|-
!rekin
|morski pas || morski pas, ajkula
|colspan="2"|ajkula
|-
!rodzina
|obitelj || porodica || || porodica
|-
!rodzinny
|obiteljski || porodični || || porodični
|-
!ryż
| riža || riža, pirinač || pirinač, riža, oriz || pirinač
|-
!rzeźbiarz
|kipar || kipar, vajar || || vajar
|-
! samolot
| avion, zrakoplov
|colspan="3"| avion
|-
! sąsiad
| susjed
|colspan="2"|komšija, susjed
|komšija
|-
! sąsiadka
| susjeda
|colspan="2"|komšinica, susjeda
| komšija
|-
! sekretarka
|colspan="2"| tajnica, sekretarica
|colspan="2"| sekretarica
|-
!sierpień
| kolovoz || august
|colspan="2"| avgust
|-
!spodnie
|hlače || pantalone, hlače || || pantalone
|-
!stacja radiowa
|radio postaja
|colspan="3"|radio stanica
|-
!stolarz
| stolar || stolar, tesar || || tesar, stolar
|-
!stryj (brat ojca)
|stric || amidža, stric
|colspan="2"|stric
|-
!stryjenka (żona brat ojca)
|strina || amidžinica, strina
|colspan="2"|strina
|-
!styczeń
|siječanj
|colspan="3"|januar
|-
!śruba
|vijak, šaraf || vijak, zavrtanj, šaraf || || šraf, vijak, zavrtanj
|-
! śrubokręt
| odvijač, šarafciger || odvijač, odvrtač, šrafciger, šarafciger
|colspan="2"| odvijač, odvrtač, odvrtka, šrafciger
|-
!sufit
|strop
|colspan="3"|plafon
|-
!sufitowy
|stropni
|colspan="3"|plafonski
|-
!szczur
| štakor || pacov || || pacov
|-
!sztuka (element)
|komad || komad, parče || parče || komad, parče
|-
!tablica szkolna
|školska ploča || školska tabla || || školska tabla
|-
!teatr
|kazalište
|colspan="3"| pozorište
|-
!transport
|promet || saobraćaj || || saobraćaj
|-
! tulipan
| tulipan || tulipan, lala
|colspan="2"| lala, tulipan
|-
!tydzień
|tjedan || sedmica, nedjelja, hefta || sedmica, neđelja || sedmica, nedelja
|-
!tygodniowy
|tjedni || sedmični, nedjeljni || sedmični, neđeljni || sedmični, nedeljni
|-
!tysiąc
| tisuća
|colspan="3"| hiljada
|-
!uniwersytet
|sveučilište
|colspan="3"|univerzitet
|-
!uniwersytecki
|sveučilišni
|colspan="3"|univerzitetski
|-
!użycie
|uporaba, upotreba
|colspan="3"|upotreba
|-
!warunek
|uvjet || uvjet, uslov || || uslov
|-
!wiek (sto lat)
| stoljeće || stoljeće, vijek || vijek, stoljeće || vek, stoleće
|-
!własny
|vlastit
|colspan="3"|sopstven
|-
!wrzesień
|rujan
|colspan="3"|septembar
|-
!Wszechświat
| Svemir || Svemir, Vasiona || || Svemir, Vasiona
|-
!wuj (brat matki)
|ujak || daidža, ujak
|colspan="2"|ujak
|-
!wujenka (żona brata matki)
|ujna || daidžinica, ujna
|colspan="2"|ujna
|-
!wybacz
|oprosti || izvini || izvini, oprosti || izvini
|-
!wyspa
| otok || ostrvo, otok
|colspan="2"|ostrvo
|-
! zagranica
|inozemstvo || inozemstvo, inostranstvo || || inostranstvo
|-
!zeszyt
|bilježnica, teka || teka || || sveska, teka
|-
!zupa
|juha || supa || || supa
|}

=== Różnice w adaptacji grekolatynizmów ===
Wyrazy pochodzące z greki, łaciny, a poprzez grekę także z hebrajskiego, były odmiennie adaptowane w obszarze wpływu rzymskiego katolicyzmu i bizantyjskiego prawosławia, najbardziej znaczące są różnice w adaptacji łacińskiego ''ch'' (''k'' lub ''h'') oraz greckiego przydechu ''h'' (''h'' lub zero) i ''β'' (''b'' lub ''v''). Różnie adaptowano też końcówki, takie jak łac. -''ium'' (-''ij'' lub -''ijum'') czy greckie -''oν'' (-''on'' lub zero).

{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Abraham
|Abraham ||
|colspan="2"|Avram
|-
!akwarium
|colspan="2"|akvarij
|colspan="2"|akvarijum
|-
!alchemia
|alkemija || || || alhemija
|-
!Ateny
|Atena
|colspan="3"|Atina
|-
!Babilon
|colspan="2"|Babilon
|colspan="2"|Vavilon
|-
!balsamować
|balzamirati || || || balsamovati
|-
!Bizancjum
|Bizant || Vizant, Bizant || Vizantija || Vizant
|-
!chemia
|kemija
|colspan="3"| hemija
|-
!chirurg
|kirurg
|colspan="3"|hirurg
|-
!chlor
|klor
|colspan="3"|hlor
|-
!chór
|kor
|colspan="3"|hor
|-
!chrystianizować
|kristijanizirati || || || hristijanizirati
|-
!Chrystus
|Krist || Hrist, Krist
|colspan="2"|Hrist, Hristos
|-
!chrześcijanin
|kršćanin || hrišćanin, kršćanin
|colspan="2"|hrišćanin
|-
!chrześcijaństwo
| kršćanstvo || hrišćanstvo, kršćanstvo
|colspan="2"|hrišćanstvo
|-
!demokracja
|demokracija
|colspan="3"| demokratija
|-
!Europa
|Europa
|colspan="3"|Evropa
|-
!Jerozolima
|Jeruzalem || Jerusalem || || Jerusalim
|-
!kosmos
| kozmos|| kozmos, kosmos
|colspan="2"|kosmos
|-
!kronika
|kronika
|colspan="3"| hronika
|-
!kryterium
|kriterij || kriterij, kriterijum
|colspan="2"|kriterijum
|-
! krzyż
| križ || križ, krst
|colspan="2"| krst
|-
!laboratorium
|laboratorij
|colspan="3"|laboratorija
|-
!Liban
| Libanon || Liban, Libanon || || Liban
|-
!terytorium
|teritorij
|colspan="3"|teritorija
|}

=== Różnica w końcowym -''r''===
Do charakterystycznych różnic między obszarami zachodnim i wzchodnim należy zachowanie na zachodzie wygłosowego -''r'' w bardzo ograniczonym zakresie leksemów. W przypadku ''večer'' / ''veče'' zanik wygłosowej spółgłoski dodatkowo spowodował różnicę w rodzaju (żeński / nijaki) oraz odmienie (żeńska na spółgłoskę / nijaka z tematem ''večer''-).
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!dobry wieczór
|dobra večer || dobro veče || || dobro veče
|-
!przedwczoraj
| prekjučer || prekjučer, prekjuče
|colspan="2"| prekjuče
|-
! także
| također || također, takođe
|colspan="2"| takođe
|-
!wczoraj
| jučer || jučer, juče
|colspan="2"| juče
|-
!wieczorem
| navečer || naveče || uveče, naveče || uveče
|-
!wieczór
|večer || veče || || veče
|-
!Wigilia Bożego Narodzenia
| Badnja večer || || || Badnje veče
|}

=== Różnica w zachowaniu ''h'' ===
Większość gwar sztokawskich nie posiada fonemu /x/, dlatego wiele słów pozbawionych tej głoski przenikało do standardów literackich, co najbardziej objawia się w standardzie serbskim i czarnogórskim (gdzie zanika ona bez śladu lub jest zastępowana, najczęściej przez ''v'' i ''j''), a najmniej w chorwackim i bośniackim (gdzie jest zatrzymywana jako ''h''). W tych ostatnich dochodzi w wielu leksemach do pojawienia się wtórnego, hiperpoprawnego ''h'' i te wyrazy również zostały tutaj zebrane.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!głuchota
|colspan="2"|gluhoća
|colspan="2"|gluvoća
|-
!głuchy
|colspan="2"|gluh
|colspan="2"|gluv
|-
!godzina, zegar
|sat || sat, sahat || || sat
|-
!gotować
|colspan="2"|kuhati
|colspan="2"|kuvati
|-
! kawa
| kava || kahva, kafa || kafa, kava || kafa
|-
!kawiarnia
|kavana || kafana || kafana, kavana || kafana
|-
!kokon
|colspan="2"|čahura
|čaura, čahura || čaura
|-
!lekki
|lak, lagan ||lahak, lak, lagan
|colspan="2"|lak, lagan
|-
!miękki
|mek ||mehak, mek
|colspan="2"|mek
|-
! mucha
|colspan="2"|muha
|colspan="2"|muva
|-
!synowa
|snaha || || || snaja
|-
!rdza
|colspan="2"|hrđa
|colspan="2"|rđa
|-
! tytoń
|colspan="2"|duhan
|colspan="2"|duvan
|-
! ucho
|colspan="2"|uho
|colspan="2"|uvo, uho
|-
!wada
|mana||mahana, mana
|colspan="2"|mana
|-
!wdowa
|udovica, udova || udovica, hudova
|colspan="2"|udovica, udova
|-
!wdowiec
|udovac || udovac, hudovac
|colspan="2"|udovac
|-
!zapaśnik
|colspan="2"|hrvač, rvač
|colspan="2"|rvač
|-
!ziewać
|zijevati || zijehati, zijevati || zijevati|| zevati
|}

=== Zmiany w bezokoliczniku ===
Na skutek wpływu odmiany na -''im'' i jekawizmu, niektóre czasowniki zmieniły bezokolicznik z -''jeti'' na -''iti''.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!nienawidzić
|mrziti || || mrzeti
|-
!siedzieć
|sjediti, sjedjeti || || śeđeti || sedeti
|}

=== Różnica w bezokoliczniku ===
Znacząca grupa zapożyczonych czasowników w standardzie chorwackim kończy się na -''irati'', a w serbskim na -''ovati'', -''isati'', -''irati'', przy czym dokładne brzmienie sufiksu jest trudne do przewidzenia i wynika na ogół z drogi i czasu zapożyczenia.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!balsamować
|balzamirati || || || balsamovati
|-
!dezynfekować
|dezinficirati || || || dezinfikovati, -irati
|-
!dyskredytować
|diskreditirati || || || diskreditovati, -irati
|-
!dyskryminować
|diskriminirati || || || diskriminisati
|-
!dyskutować
|diskutirati || diskutovati || || diskutovati
|-
!dyskwalifikować
|diskvalificirati || || || diskvalifikovati
|-
!fotografować
|fotografirati || || fotografisati, -irati
|-
!improwizować
|improvizirati || improvizovati || || improvizovati
|-
!interesować
|interesirati || interesovati, interesirati || || interesovati
|-
!komplikować
|komplicirati || komplikovati || || komplikovati
|-
!konstruować
|konstruirati || konstruirati, konstruisati || || konstruisati
|-
!nalegać
|inzistirati || insistirati || || insistirati
|-
!organizować
|organizirati || organizirati, organizovati || || organizovati
|-
!symbolizować
|simbolizirati || simbolizovati || || simbolizovati
|}

=== Różnice w rodzaju ===
Między standardami, a często nawet wewnątrz standardów występują wahania rodzaju rzeczowników, najczęściej tyczy się to pożyczek greckołacińskich i wahania występują między rodzajem męzkim (typowym dla chorwackiego) i żeńskim (typowym dla serbskiego).
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!architekt
|arhitekt
|colspan="3"|arhitekta
|-
!ateista
|ateist || ateist, ateista
|colspan="2"|ateista
|-
! grypa
|colspan="3"|gripa
| grip
|-
!kilo
|kila || kilo || || kilo
|-
!kometa
|komet
|colspan="3"|kometa
|-
!minuta
|minuta
|colspan="3"|minut, minuta
|-
!planeta
|planet
|colspan="3"|planeta
|-
!sekunda
|sekunda || || || sekund, sekunda
|-
!turysta
| turist || || || turista, turist
|}

=== Różnice w wokalizmie ===
Często różnica w brzmieniu pożyczek sprowadza się do różnicy w wokalizmie – najczęstszym przykładem jest ''u'' przed spółgłoskami nosowymi w standardzie chorwackim odpowiadające serbskiemu ''o'', ale pojawiają się i inne różnice, najczęściej wynikające z różnych źródeł zapożyczeń.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!aktualny
|aktualan || || aktuelan, aktualan|| aktuelan
|-
! Armenia
| Armenija || Armenija, Jermenija, Ermenija || Jermenija || Jermenija, Armenija
|-
!bagnet
|bajunet (-a) || || || bajonet (-a)
|-
!baron
|barun || baron || || baron
|-
!giełda
|burza
|colspan="3"| berza
|-
! milion
| milijun
|colspan="3"|milion
|-
!pączek
|krafna || || ||krofna
|}

=== Podobne leksemy ===
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Afganistan
|colspan="2"|Afganistan
|colspan="2"|Avganistan
|-
! akcent (sposób mowy)
| akcent || akcent, akcenat || akcenat || akcenat
|-
! akceptować
| prihvaćati || prihvatati || prihvaćati, prihvatati || prihvatati
|-
!Amazonia
|Amazona
|colspan="3"|Amazonija
|-
!Australijczyk
| Australac
|colspan="3"|Australijanac
|-
!Australijka
| Australka
|colspan="3"|Australijanka
|-
!autobusowy
|autobusni ||autobuski || || autobuski
|-
!autorka
|autorica ||
|colspan="2"|autorka
|-
!autostrada
|autocesta || || || autoput
|-
!beczka
|bačva || || || bure
|-
!biegunka
|proljev || proljev, proliv || || proliv
|-
!bokser
|boksač
|colspan="3"|bokser
|-
! budzik
| budilica || budilnik, budionik || budilnik || budilnik, budionik
|-
!certyfikat
|colspan="2"|certifikat
|colspan="2"|sertifikat, certifikat
|-
!ciotek (mąż siostry ojca lub siostry matki)
| tetak || tetak, teča || tetak || tetak, teča
|-
!co
|što
|colspan="3"|šta
|-
!córka
|colspan="2"| kćerka, kći
|kćerka, ćerka || ćerka, kći
|-
!czaszka
|lubanja || lobanja || || lobanja
|-
!częściowy
|djelomičan
|colspan="2"|djelimičan
|delimičan
|-
!czytelnik
| čitatelj, čitalac || čitalac, čitatelj
|colspan="2"|čitalac
|-
!deser
|slastica || poslastica || || poslastica
|-
! dokładny
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!dwieście
| dvjesto || dvjesta, dvjesto ||dvjesta || dvesta
|-
!dziękuję bardzo
|hvala lijepa, lijepo || hvala lijepo || || hvala lepo
|-
!finanse
|financije
|colspan="3"|finansije
|-
!finansować
|financirati || || || finansirati
|-
!gmina
|općina || općina, opština
|colspan="2"| opština
|-
!gorzki
|colspan="2"|gorak
| gorak, grk || gorak
|-
!Hiszpania
|Španjolska || Španija, Španjolska
|colspan="2"|Španija
|-
!Hiszpanin
|Španjolac
|colspan="3"|Španac
|-
!Hiszpanka
|Španjolka
|colspan="3"| Špankinja
|-
! hodowca
| odgajatelj || || || odgajivač
|-
!jagnię
| janje
|colspan="3"|jagnje
|-
!jej
|njezin, njen
|colspan="3"|njen
|-
!jest (akcentowane)
|jest || jeste || || jeste
|-
! językowy
| jezični || || jezički, jezični || jezički
|-
! jutro
|colspan="2"|sutra
|śutra || sutra
|-
!kierownik
|upravitelj, upravnik
|colspan="3"|upravnik
|-
!klatka
|kavez||kafez, kavez
|colspan="2"|kavez
|-
! klej
| ljepilo || ljepilo, ljepak, lijepak || lijepak, ljepilo || lepak
|-
!koleżanka
|kolegica || koleginica, kolegica || || koleginica
|-
!ksiądz (kapłan dowolnego wyznania)
| svećenik || svećenik (kat.), sveštenik (praw.) || svještenik || sveštenik
|-
!kto
|tko
|colspan="3"|ko
|-
!lekarka
|liječnica
|colspan="2|ljekarka
|lekarka
|-
!lekarz
|liječnik
|colspan="2|ljekar
|lekar
|-
!litewski
|litavski
|colspan="3"|litvanski
|-
!Litwa
|Litva
|colspan="3"|Litvanija
|-
!Łotwa
|colspan="2"|Latvija, Letonija
| || Letonija
|-
!miedziany
|bakreni || || || bakarni, bakreni
|-
!naczynia
|posuđe || posuđe || || sudovi, posuđe
|-
!Narody Zjednoczone
|colspan="2"|Ujedinjeni Narodi
|colspan="2"| Ujedinjene Nacije
|-
!obowiązek
| obveza, obaveza
|colspan="3"|obaveza
|-
! ogólnie, w ogóle
| općenito, uopće
|colspan="3"| uopšte
|-
!orzech laskowy
|lješnjak || || || lešnik, lešnjak
|-
! płaca
| plaća || plaća, plata
|colspan="2"| plata
|-
!połowa
|polovica
|colspan="3"|polovina
|-
!porcelana
|porculan || porcelan, porculan || || porcelan
|-
!porównanie
|usporedba
|colspan="3"| poređenje
|-
!prawdopodobny
|vjerojatan
|colspan="2"|vjerovatan
|verovatan
|-
! prawidłowy
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!promień (światła)
|zraka||zrak|| || zrak
|-
!ratować
|spašavati || spasavati || spašavati || spasavati
|-
!Rumun
|Rumunj
|colspan="3"|Rumun
|-
!Rumunia
|Rumunjska
|colspan="3"|Rumunija
|-
!samoobsługa
|colspan="3"|samoposluga
| samousluga
|-
!sekunda
|colspan="2"|sekunda
|colspan="2"|sekund, sekunda
|-
!sędzia
|sudac || sudija, sudac
|colspan="2"|sudija
|-
!słoweński
|slovenski || slovenački || || slovenački
|-
!Słowianin
|colspan="2"|Slaven
|colspan="2"|Sloven
|-
!słowiański
|colspan="2"|slavenski
|colspan="2"|slovenski
|-
!smak
|okus (smak potrawy), ukus (gust) || okus, ukus || || ukus
|-
!sól
|sol
|colspan="3"|sô
|-
!spis
|popis, spisak
|colspan="3"|spisak
|-
!sport
|šport, sport
|colspan="3"|sport
|-
!stół
|stol
|colspan="3"|stô
|-
!studentka
|studentica || studentkinja, studentica
|colspan="2"|studentkinja
|-
!szczęśliwy
| sretan
|colspan="2"| sretan, srećan || srećan
|-
!szpinak
|špinat||špinat, spanać
|colspan="2"|spanać
|-
!talerz
| tanjur
|colspan="3"| tanjir
|-
!tenisista
|tenisač
|colspan="3"|teniser
|-
!tłumacz
|prevoditelj
|colspan="3"|prevodilac
|-
!trzysta
| tristo || trista, trista
|colspan="2"|trista
|-
!używanie, użycie
|colspan="2"|korištenje
|colspan="2"| korišćenje
|-
!w ciągu
|tijekom
|colspan="3"|tokom
|-
!w związku z
|u svezi s || u vezi sa || || u vezi sa
|-
! węgiel
| ugljen
|colspan="3"| ugalj
|-
!widz
|gledatelj
|colspan="3"|gledalac
|-
!wiosenny
| proljetni
|colspan="2"| proljetni, proljećni || prolećni
|-
!Włoch
|Talijan || Italijan || Talijan, Italijan || Italijan
|-
!Włochy
|Italija, Talijanska
|colspan="3"|Italija
|-
!współczesny
|suvremen
|colspan="3"| savremen
|-
!wynająć
|unajmiti
|colspan="3"|iznajmiti
|-
!zabójca
|ubojica
|colspan="3"|ubica
|-
!zabójstwo
|ubojstvo
|colspan="3"|ubistvo
|-
! zachwycać się
| zadivljavati se || zadivljivati se || || zadivljivati se
|-
!zadanie
|colspan="2"| zadaća || || zadatak
|-
!zbieg okoliczności
|stjecaj || stjecaj, sticaj || || sticaj
|-
! ziemniak
| krumpir
|colspan="3"| krompir
|-
!znów
|ponovno, ponovo
|colspan="3"|ponovo
|-
!związek, relacja, kontakt
|sveza, veza || veza || || veza
|-
!zwyczajny
|colspan="2"| redovit, redovan
|colspan="2"|redovan
|}

== Dawny jać ==
=== Ogólne zasady ===
Dialekty sztokawskie można podzielić na trzy grupy pod względem realizacji prasłowiańskiego fonemu *ě (jać): ekawskie (e), (i)jekawskie (je/ije) i ikawskie (i). Na dwóch pierwszych wymowach oparto standardy literackie, z czego standardy chorwacki, bośniacki i czarnogórski dopuszczają wyłącznie wymowę (i)jekawską, a standard serbski dopuszcza wymowę ekawską i jekawską jako równoprawne (choć dominuje ekawska).

* Ekawskiemu długiemu '''ē''', które pochodzi z długiego jacia, odpowiada jekawskie '''ije''' (dwie sylaby, obie krótkie), np.:

''cvēt, rēč, dvē, snēg, bēda'' | ''cvijet, riječ, dvije, snijeg, bijeda''

* Ekawskiemu krótkiemu '''e''', które pochodzi z krótkiego jacia, odpowiada jekawskie '''je''', np.:

''mera, pesma, sesti, lepo, koleno, nega'' || ''mjera, pjesma, sjesti, ljepo, koljeno, njega''

W formach jekawskich -nj- i -lj- oznaczają jeden dźwięk. W standardach bośniackim, chorwackim i serbskim grupy -tj-, -dj-, -sj-, -zj- oznaczają dwa dźwięki, natomiast w standardzie czarnogórskim odpowiadają im głoski -ć-, -đ-, -ś-, -ź-, np.
''ćešiti, đevojka, śesti, źenica'' | ''tješiti, djevojka, sjesti, zjenica''

W standardzie czarnogórskim -ć- może także odpowiadać jekawskiemu ''-cj-'', np. ''ćedilo'' | ''cjedilo''.

* Ekawskiemu długiemu '''ē''' odpowiada jekawskie '''jē''' w przypadkach, kiedy doszło do wzdłużenia:

- w dopełniaczu liczby mnogiej:
''vērā, dēlā, zamēnā, kolēnā, medvēdā, rascēpā'' | ''vjērā, djēlā, zamjēnā, koljēnā, medvjēdā, rascjēpā''

- przed grupą spółgłosek, z czego najczęściej na pierwszym miejscu jest sonant (n, l, lj, r, v):

''sēnka, kolēnce, odēljci, nedēljni'' | ''sjēnka, koljēnce, odjēljni, nedjēljni'' (<sjen, koljeno, odjeljak, nedjelja)

- w zdrobnieniach:
''dēva, dēdo, Lēpa'' | ''djēva, djēdo, Ljēpa'' (<djevojka, djed, Ljeposava)

- w iteratywach (głównie pochodnych od ''m(j)esto, m(j)era, s(j)esti''):
''namēštati, zamērati, presēdati'' | ''namjēštati, zamjērati, presjēdati'' (<namjestiti, zamjeriti, presjesti)
* Ekawskiemu krótkiemu '''e''' odpowiada jekawskie '''i''':

- przed '''j''':

''vejati, grejati, razumeju, dveju, obeju'' | ''vijati, grijati, razumiju, dviju, obiju''

- przed '''o''' powstałym z '''l''' w wygłosie słowa lub sylaby:

''video, deo, želeo, dospeo, hteo, ceo'' | ''vidio, dio, želio, dospio, htio, cio''

- przed '''lj''' w słowie ''beleg | biljeg'' i pochodnych od niego:

''beleg, beleška, beležnik, zabeležiti'' | ''biljeg, bilješka, bilježnik, zabilježiti''

- w sylabach, w których '''r''' występuje po spółgłosce neutralizowana jest różnica pomiędzy wymową ekawską i jekawską, np.:

''breza, bregovi, vremena (vreme | vrijeme), vrednoća, greška, dremljiv, povreda, trešnja, crepovi (crep | crijep)'' itd..

Standard chorwacki i bośniacki dopuszcza połączenie '''rje''' po spółgłosce, gdy jest ono w odmianie wymienialne z '''rije''', np. ''vrijeme-vremena/vrjemena, crijep-crepovi/crjepovi''.

Od tej reguły istnieją dwa rodzaje wyjątków: wymowa jekawska ma '''je''' jeśli '''r''' nie jest poprzedzone spółgłoską, np.:

''goreti, rečnik, rečica, korenčić, rešavati'' | ''gorjeti, rječnik, rječica, korjenčić, rješavati'',

jedynie leksemy ''gore, rezati, repa'' mają jednakowe formy w ekawicy i jekawicy. Oprócz tego w Czarnogórze konsekwentnie spotykane są (w standardzie serbskim i czarnogórskim) formy ekawskie: ''goreti, gorenje, rečnik, rečit, rečica, rešavati, proređivati, korenčić, starešina''.

Drugim wyjątkiem są leksemy, gdzie spółgłoska przed '''r''' je odczuwana jako leżąca za granicą złożenia, wtedy istnieją dublety:

''razređivati, razrešenje'' | ''razređivati/razrjeđivati, razrešenje/razrješenje''

=== Spis rdzeni ===
Wyrazy są posortowane według rdzeni, słowa podane są z lewej w jekawicy a z prawej w ekawicy, odwrotnie niż powyżej.
* '''běg-'''
bijeg, bjegati, bjegunac, bježati, pobjeći| beg, begati, begunac, bežati, pobeći
* '''běl-'''
bio, bijeli, bijeliti | beo, beli, beliti
* '''cěl-'''
cio, cijeli, cjelina | ceo, celi, celina
* '''cěn-'''
cijena, cijeniti | cena, ceniti
* '''cěv-'''
cijev, cjevanica, cjevčica, cjevovod | cev, cevanica, cevčica, cevovod
* '''děv-'''
djevojka, djevojčica, djevica, djeva | devojka, devojčica, devica, deva
* '''koren-'''
korijen, korijenje | koren, korenje
* '''lěk-'''
liječnik, lijek, ljekar, ljekarna | lečnik, lek, lekar, lekarna
* '''lět-'''
ljeto, ljetni, ljetos, proljeće | leto, letni, letos, proleće
* '''něm-'''
Njemačka, Njemac, Njemica, njemački | Nemačka, Nemac, Nemica, nemački
* '''pěv-'''
pjevati, pjevač | pevati, pevač
* '''rěd-'''
rijedak, rijetki, rijeđi | redak, retki, ređi
* '''rěk-'''
rijeka, riječni | reka, rečni
* '''sněg-'''
snijeg | sneg
* '''serd-'''
srijeda | sreda
* '''svět-'''
svijet, svjetski | svet, svetski
* '''věk-'''
vijek, vječan, vječno, uvijek | vek, večan, večno, uvek
* '''věn-'''
vjenčanje | venčanje
* '''verm-'''
vrijeme | vreme
* '''zvězd-'''
zvijezda, zvjezdan | zvezda, zvezdan

== Opis różnic gramatycznych i ortograficznych ==
=== Ortografia ===
* pisownia czasownika posiłkowego ću, ćeš, će, …
Pisownia chorwacka preferuje rozdzielną pisownię negacji: ne ću, ne ćeš, ne će, …, choć dopuszczalna jest pisownia łączna. W pozostałych standardach dopuszczalna jest wyłącznie pisownia łączna.

Pisownia chorwacka dopuszcza wyłącznie rozdzielną pisownię czasu przyszłego I, np. bit ću, radit ćeš, jest ćeš itd., pisownię rozdzielną preferuje również standard bośniacki, choć dopuszcza łączną. Standard serbski i czarnogórski dopuszcza wyłącznie pisownię łączną, np. biću, radićeš, ješće.

=== Gramatyka ===
* liczebniki zbiorowe 4-10:
W standardzie chorwackim mamy -ero: ''četvero, petero, šestero, sedmero, osmero, devetero, desetero''. W pozostałych standardach mamy -oro: ''četvoro, petoro, šestoro, sedmoro, osmoro, devetoro, desetoro''. Liczebniki zbiorowe określające grupy mężczyzn we wszystkich standardach kończą się na -orica: ''četvorica, petorica'' itd..

Słownik różnicowy języka serbskochorwackiego

2023-03-31T20:51:35Z

Siemoród: /* Różnica w bezokoliczniku */

Niniejszy artykuł ma za zadanie zebrać wszelkie różnice leksykalne, w mniejszym stopniu ortograficzne i gramatyczne, między czterema odmianami policentrycznego języka serbskochorwackiego – chorwackim, bośniackim, czarnogórski i serbskim.

Z uwagi na nizki stopień elaboracji standardów bośniackiego i czarnogórskiego należy z ostrożnością podchodzić do wypisywanych tutaj leksemów bośniackich i czarnogórskich, gdyż mogą one nie odzwierciedlać najnowszych tendencji normatywistycznych lub też rzeczywistego użycia.

== Różnice słownikowe ==
Terminy chorwackie, bośniackie i czarnogórskie podane są w jekawicy, terminy serbskie zaś w ekawicy, choć jekawica jest normatywnie odmianą równoważną ekawicy. Dla przejrzystości wszystkie leksemy zapisano w standardowej łacince.

Jeśli wymienionych jest kilka leksemów, to z reguły są one używane w danym standardzie równie często, lub pierwszy z nich najczęściej. Często pierwsze słowo z wielu jest preferowane, a kolejne mają nacechowanie archaiczne lub gwarowe.

=== Całkowicie odmienne słowa ===
Najbardziej zauważalnym przypadkiem różnic międzystandardowych jest sytuacja, gdy w różnych standardach zostały ustalone słowa o różnym rodowodzie – najczęstsze sytuacje to konkurencja neologizmu z wyrazem obcym, rodzimego słowa z pożyczką (najczęściej turecką, rzadziej niemiecką, węgierską lub włoską) bądź słów rodzimych charakterystycznych dla różnych obszarów.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!adwokat
|odvjetnik
|colspan="3"|advokat
|-
!adwokatura
|odvjetništvo
|colspan="3"|advokatura
|-
!ambasada
|veleposlanstvo, ambasada
|colspan="3"|ambasada
|-
! azot
|colspan="2"|dušik, nitrogen
|colspan="2"|azot
|-
!babka
|baka || nena, baka, baba || baka, baba || baba (matka ojca), baka (matka matki)
|-
!biblioteka
|knjižnica, biblioteka
|colspan="3"|biblioteka
|-
!biedronka
| bubamara, božja ovčica ||
|colspan="2"|bubamara
|-
!biuro
|ured, biro, kancelarija || || || kancelarija, biro
|-
!brzuch
|trbuh || trbuh || || stomak, trbuh
|-
!chleb
| kruh || hljeb, kruh || hljeb || hleb
|-
!chwila
|trenutak
|colspan="3"|trenutak, momenat
|-
! cyna
| kositar, lim
|colspan="3"| kalaj
|-
!czerwiec
|lipanj|| juni, jun
|colspan="2"| jun, juni
|-
!cześć!
| bok, ciao || ćao || || ćao
|-
!czosnek
| češnjak || bijeli luk, češnjak || || beli luk
|-
!czynsz
|stanarina || stanarina, kirija
|colspan="2"|kirija, stanarina
|-
!dąb
| hrast, dub
|colspan="3"|hrast
|-
!do domu
|doma, kući
|colspan="3"|kući
|-
!dokąd
|kamo || || || gde, kud(a), kamo
|-
!droga
|cesta, put
|colspan="2"| put, cesta || put, drum
|-
!dworzec autobusowy
|autobusni kolodvor || autobuska/-sna stanica
|colspan="2"|autobusna stanica
|-
!dworzec kolejowy
|kolodvor
|colspan="2"|željeznička stanica
|železnička stanica
|-
!dywan
|tepih, sag ||tepih || tepih || tepih
|-
!dziadek
|djed || deda || || deda (ojciec ojca), deka (ojciec matki)
|-
! fabryka
| tvornica || fabrika, tvornica
|colspan="2"| fabrika
|-
!fala
| val || talas, val || val, ? || talas
|-
!fasola
|grah, fažola || grah, pasulj || pasulj, fadžola || pasulj
|-
! firma
| tvrtka
|colspan="3"| firma
|-
! foka
| tuljan
|colspan="3"| foka
|-
!gaz
|plin, gas
|colspan="3"| gas
|-
!geografia
|geografija, zemljopis
|colspan="3"|geografija
|-
!geograficzny
|geografski, zemljopisni
|colspan="3"|geografski
|-
!godzina
|colspan="2"|sat || || sat, čas
|-
!grudzień
|prosinac
|colspan="3"|decembar
|-
! gwóźdź
| čavao || ekser || brokva || ekser
|-
! historja
| povijest, historija || historija, istorija
|colspan="2"| istorija
|-
!Holandia
|Nizozemska || Nizozemska, Holandija || Holandija || Holandija, Nizozemska
|-
!instrument muzyczny
|glazbalo, glazbeni instrument
|colspan="3"|muzički instrument
|-
!kapusta
|zelje, kupus || kupus || || kupus
|-
! kąt
| kut
|colspan="3"| ugao
|-
!kelner
|konobar ||konobar, kelner || || konobar, kelner
|-
!kino
|colspan="3"|kino
| bioskop
|-
!koc
| pokrivač || deka, ćebe || || ćebe
|-
!kołdra
| poplun || jorgan || || jorgan
|-
!komórka (żywa)
|stanica || ćelija || || ćelija
|-
!kompozytor
|skladatelj, kompozitor || kompozitor || || kompozitor
|-
!komputer
|računalo, kompjutor || računar, kompjuter, računalo || kompjuter || računar, kompjuter
|-
!kręgosłup
|kralježnica, hrptenjača, kičma ||kičma || || kičma
|-
!którędy
|kamo, kojim putom, -em
|colspan="3"|kojim putem
|-
!kuchenka
|štednjak || štednjak, šporet || || šporet
|-
! kwiecień
| travanj
|colspan="3"| april
|-
!lekcja
|sat ||čas || || čas
|-
!lingwistyka
|jezikoslovlje, lingvistika
|colspan="3"|lingvistika
|-
!linijka
| ravnalo || || lenjir || lenjir, linir
|-
!lipiec
|srpanj || juli, jul
|colspan="2"| jul, juli
|-
!listopad
|studeni
|colspan="3"|novembar
|-
!lodówka
|hladnjak, frižider
|colspan="3"|frižider
|-
! lotnisko
| aerodrom, zračna luka
|colspan="3"| aerodrom
|-
!lustro
|zrcalo, ogledalo
|colspan="3"|ogledalo
|-
!luty
|veljača
|colspan="3"|februar
|-
!łyżeczka
|žličica || kašikica || || kašičica
|-
!łyżka
|žlica || kašika || kašika, užica || kašika
|-
!masło
| maslac || maslac, puter || || maslac, puter
|-
!materac
|madrac, dušek || dušek || || dušek
|-
! marchew
| mrkva || mrkva || || šargarepa
|-
!marzec
|ožujak
|colspan="3"|mart
|-
!maj
|svibanj
|colspan="3"|maj
|-
!mechanik
|strojar, mehaničar
|colspan="3"|mehaničar
|-
!miednica (kość)
|zdjelnica || karlica || || karlica
|-
!muzyk
|glazbenik, muzičar
|colspan="3"|muzičar
|-
!muzyka
|glazba, muzika
|colspan="3"|muzika
|-
!na zewnątrz, na dwór
|van || napolje, van
|colspan="2"|napolje
|-
!na zewnątrz, na dworze
|vani || napolju, vani
|colspan="2"|napolju
|-
!nalewać
|točiti || sipati || || sipati
|-
!naród
|narod, puk, pučanstvo
|colspan="3"|narod
|-
!nauka
|znanost || nauka, znanost || || nauka
|-
!naukowiec
|znanstvenik, učenjak || naučnik, učenjak || || naučnik
|-
!ogród
|vrt || bašta, vrt || bašta || bašta
|-
!okulary
|naočale, očale || naočare, naočale || || naočare, naočari, đozluci, brile
|-
!opłata drogowa
| cestarina || cestarina, putarina
|colspan="2"| putarina
|-
!osoba
|osoba || osoba, lice || osoba || lice, osoba
|-
!paszport
|putovnica || pasoš || || pasoš
|-
!październik
|listopad
|colspan="3"|oktobar
|-
!pianino
|glasovir, klavir
|colspan="3"|klavir
|-
!pieprz
| papar || biber || || biber
|-
!piętro
|kat
|colspan="3"|sprat
|-
!piłka nożna
| nogomet || fudbal, nogomet || || fudbal
|-
!pleśń
|plijesan || plijesan, buđ, buđa || buđ || buđa, buđ, plesan
|-
!pociąg
| vlak
|colspan="3"| voz
|-
!półwysep
| poluotok || poluostrvo, poluotok
|colspan="2"|poluostrvo
|-
! pomarańcza
| naranča, pomoranča || naranča, pomorandža, narandža
|colspan="2"| narandža, pomorandža
|-
!pomidor
| rajčica, paradajz, pomidor || paradajz, rajčica || || paradajz, rajčica
|-
! powietrze
| zrak || vazduh, zrak || || vazduh
|-
! powietrzny
| zračni || vazdušni, zračni || || vazdušni
|-
!poziom
|razina
|colspan="3"|nivo
|-
!prześcieradło
|plahta || čaršaf, čaršav
|colspan="2"|čaršav
|-
!przycisk
| gumb || dugme || || dugme
|-
!przyjaciel
|prijatelj || prijatelj, drug
|colspan="2"|drug, prijatelj
|-
!przyjaciółka
|prijateljica || prijateljica, drugarica
|colspan="2"|drugarica, prijateljica
|-
!razem
|zajedno, skupa
|colspan="3"|zajedno
|-
!rekin
|morski pas || morski pas, ajkula
|colspan="2"|ajkula
|-
!rodzina
|obitelj || porodica || || porodica
|-
!rodzinny
|obiteljski || porodični || || porodični
|-
!ryż
| riža || riža, pirinač || pirinač, riža, oriz || pirinač
|-
!rzeźbiarz
|kipar || kipar, vajar || || vajar
|-
! samolot
| avion, zrakoplov
|colspan="3"| avion
|-
! sąsiad
| susjed
|colspan="2"|komšija, susjed
|komšija
|-
! sąsiadka
| susjeda
|colspan="2"|komšinica, susjeda
| komšija
|-
! sekretarka
|colspan="2"| tajnica, sekretarica
|colspan="2"| sekretarica
|-
!sierpień
| kolovoz || august
|colspan="2"| avgust
|-
!spodnie
|hlače || pantalone, hlače || || pantalone
|-
!stacja radiowa
|radio postaja
|colspan="3"|radio stanica
|-
!stolarz
| stolar || stolar, tesar || || tesar, stolar
|-
!stryj (brat ojca)
|stric || amidža, stric
|colspan="2"|stric
|-
!stryjenka (żona brat ojca)
|strina || amidžinica, strina
|colspan="2"|strina
|-
!styczeń
|siječanj
|colspan="3"|januar
|-
!śruba
|vijak, šaraf || vijak, zavrtanj, šaraf || || šraf, vijak, zavrtanj
|-
! śrubokręt
| odvijač, šarafciger || odvijač, odvrtač, šrafciger, šarafciger
|colspan="2"| odvijač, odvrtač, odvrtka, šrafciger
|-
!sufit
|strop
|colspan="3"|plafon
|-
!sufitowy
|stropni
|colspan="3"|plafonski
|-
!szczur
| štakor || pacov || || pacov
|-
!sztuka (element)
|komad || komad, parče || parče || komad, parče
|-
!tablica szkolna
|školska ploča || školska tabla || || školska tabla
|-
!teatr
|kazalište
|colspan="3"| pozorište
|-
!transport
|promet || saobraćaj || || saobraćaj
|-
! tulipan
| tulipan || tulipan, lala
|colspan="2"| lala, tulipan
|-
!tydzień
|tjedan || sedmica, nedjelja, hefta || sedmica, neđelja || sedmica, nedelja
|-
!tygodniowy
|tjedni || sedmični, nedjeljni || sedmični, neđeljni || sedmični, nedeljni
|-
!tysiąc
| tisuća
|colspan="3"| hiljada
|-
!uniwersytet
|sveučilište
|colspan="3"|univerzitet
|-
!uniwersytecki
|sveučilišni
|colspan="3"|univerzitetski
|-
!użycie
|uporaba, upotreba
|colspan="3"|upotreba
|-
!warunek
|uvjet || uvjet, uslov || || uslov
|-
!wiek (sto lat)
| stoljeće || stoljeće, vijek || vijek, stoljeće || vek, stoleće
|-
!własny
|vlastit
|colspan="3"|sopstven
|-
!wrzesień
|rujan
|colspan="3"|septembar
|-
!Wszechświat
| Svemir || Svemir, Vasiona || || Svemir, Vasiona
|-
!wuj (brat matki)
|ujak || daidža, ujak
|colspan="2"|ujak
|-
!wujenka (żona brata matki)
|ujna || daidžinica, ujna
|colspan="2"|ujna
|-
!wybacz
|oprosti || izvini || izvini, oprosti || izvini
|-
!wyspa
| otok || ostrvo, otok
|colspan="2"|ostrvo
|-
! zagranica
|inozemstvo || inozemstvo, inostranstvo || || inostranstvo
|-
!zeszyt
|bilježnica, teka || teka || || sveska, teka
|-
!zupa
|juha || supa || || supa
|}

=== Różnice w adaptacji grekolatynizmów ===
Wyrazy pochodzące z greki, łaciny, a poprzez grekę także z hebrajskiego, były odmiennie adaptowane w obszarze wpływu rzymskiego katolicyzmu i bizantyjskiego prawosławia, najbardziej znaczące są różnice w adaptacji łacińskiego ''ch'' (''k'' lub ''h'') oraz greckiego przydechu ''h'' (''h'' lub zero) i ''β'' (''b'' lub ''v''). Różnie adaptowano też końcówki, takie jak łac. -''ium'' (-''ij'' lub -''ijum'') czy greckie -''oν'' (-''on'' lub zero).

{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Abraham
|Abraham ||
|colspan="2"|Avram
|-
!akwarium
|colspan="2"|akvarij
|colspan="2"|akvarijum
|-
!alchemia
|alkemija || || || alhemija
|-
!Ateny
|Atena
|colspan="3"|Atina
|-
!Babilon
|colspan="2"|Babilon
|colspan="2"|Vavilon
|-
!balsamować
|balzamirati || || || balsamovati
|-
!Bizancjum
|Bizant || Vizant, Bizant || Vizantija || Vizant
|-
!chemia
|kemija
|colspan="3"| hemija
|-
!chirurg
|kirurg
|colspan="3"|hirurg
|-
!chlor
|klor
|colspan="3"|hlor
|-
!chór
|kor
|colspan="3"|hor
|-
!Chrystus
|Krist || Hrist, Krist
|colspan="2"|Hrist, Hristos
|-
!chrześcijanin
|kršćanin || hrišćanin, kršćanin
|colspan="2"|hrišćanin
|-
!chrześcijaństwo
| kršćanstvo || hrišćanstvo, kršćanstvo
|colspan="2"|hrišćanstvo
|-
!demokracja
|demokracija
|colspan="3"| demokratija
|-
!Europa
|Europa
|colspan="3"|Evropa
|-
!Jerozolima
|Jeruzalem || Jerusalem || || Jerusalim
|-
!kosmos
| kozmos|| kozmos, kosmos
|colspan="2"|kosmos
|-
!kronika
|kronika
|colspan="3"| hronika
|-
!kryterium
|kriterij || kriterij, kriterijum
|colspan="2"|kriterijum
|-
! krzyż
| križ || križ, krst
|colspan="2"| krst
|-
!laboratorium
|laboratorij
|colspan="3"|laboratorija
|-
!Liban
| Libanon || Liban, Libanon || || Liban
|-
!terytorium
|teritorij
|colspan="3"|teritorija
|}

=== Różnica w końcowym -''r''===
Do charakterystycznych różnic między obszarami zachodnim i wzchodnim należy zachowanie na zachodzie wygłosowego -''r'' w bardzo ograniczonym zakresie leksemów. W przypadku ''večer'' / ''veče'' zanik wygłosowej spółgłoski dodatkowo spowodował różnicę w rodzaju (żeński / nijaki) oraz odmienie (żeńska na spółgłoskę / nijaka z tematem ''večer''-).
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!dobry wieczór
|dobra večer || dobro veče || || dobro veče
|-
!przedwczoraj
| prekjučer || prekjučer, prekjuče
|colspan="2"| prekjuče
|-
! także
| također || također, takođe
|colspan="2"| takođe
|-
!wczoraj
| jučer || jučer, juče
|colspan="2"| juče
|-
!wieczorem
| navečer || naveče || uveče, naveče || uveče
|-
!wieczór
|večer || veče || || veče
|-
!Wigilia Bożego Narodzenia
| Badnja večer || || || Badnje veče
|}

=== Różnica w zachowaniu ''h'' ===
Większość gwar sztokawskich nie posiada fonemu /x/, dlatego wiele słów pozbawionych tej głoski przenikało do standardów literackich, co najbardziej objawia się w standardzie serbskim i czarnogórskim (gdzie zanika ona bez śladu lub jest zastępowana, najczęściej przez ''v'' i ''j''), a najmniej w chorwackim i bośniackim (gdzie jest zatrzymywana jako ''h''). W tych ostatnich dochodzi w wielu leksemach do pojawienia się wtórnego, hiperpoprawnego ''h'' i te wyrazy również zostały tutaj zebrane.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!głuchota
|colspan="2"|gluhoća
|colspan="2"|gluvoća
|-
!głuchy
|colspan="2"|gluh
|colspan="2"|gluv
|-
!godzina, zegar
|sat || sat, sahat || || sat
|-
!gotować
|colspan="2"|kuhati
|colspan="2"|kuvati
|-
! kawa
| kava || kahva, kafa || kafa, kava || kafa
|-
!kawiarnia
|kavana || kafana || kafana, kavana || kafana
|-
!kokon
|colspan="2"|čahura
|čaura, čahura || čaura
|-
!lekki
|lak, lagan ||lahak, lak, lagan
|colspan="2"|lak, lagan
|-
!miękki
|mek ||mehak, mek
|colspan="2"|mek
|-
! mucha
|colspan="2"|muha
|colspan="2"|muva
|-
!synowa
|snaha || || || snaja
|-
!rdza
|colspan="2"|hrđa
|colspan="2"|rđa
|-
! tytoń
|colspan="2"|duhan
|colspan="2"|duvan
|-
! ucho
|colspan="2"|uho
|colspan="2"|uvo, uho
|-
!wada
|mana||mahana, mana
|colspan="2"|mana
|-
!wdowa
|udovica, udova || udovica, hudova
|colspan="2"|udovica, udova
|-
!wdowiec
|udovac || udovac, hudovac
|colspan="2"|udovac
|-
!zapaśnik
|colspan="2"|hrvač, rvač
|colspan="2"|rvač
|-
!ziewać
|zijevati || zijehati, zijevati || zijevati|| zevati
|}

=== Zmiany w bezokoliczniku ===
Na skutek wpływu odmiany na -''im'' i jekawizmu, niektóre czasowniki zmieniły bezokolicznik z -''jeti'' na -''iti''.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!nienawidzić
|mrziti || || mrzeti
|-
!siedzieć
|sjediti, sjedjeti || || śeđeti || sedeti
|}

=== Różnica w bezokoliczniku ===
Znacząca grupa zapożyczonych czasowników w standardzie chorwackim kończy się na -''irati'', a w serbskim na -''ovati'', -''isati'', -''irati'', przy czym dokładne brzmienie sufiksu jest trudne do przewidzenia i wynika na ogół z drogi i czasu zapożyczenia.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!balsamować
|balzamirati || || || balsamovati
|-
!dezynfekować
|dezinficirati || || || dezinfikovati, -irati
|-
!dyskredytować
|diskreditirati || || || diskreditovati, -irati
|-
!dyskryminować
|diskriminirati || || || diskriminisati
|-
!dyskutować
|diskutirati || diskutovati || || diskutovati
|-
!dyskwalifikować
|diskvalificirati || || || diskvalifikovati
|-
!fotografować
|fotografirati || || fotografisati, -irati
|-
!konstruować
|konstruirati || konstruirati, konstruisati || || konstruisati
|-
!nalegać
|inzistirati || insistirati || || insistirati
|-
!organizować
|organizirati || organizirati, organizovati || || organizovati
|}

=== Różnice w rodzaju ===
Między standardami, a często nawet wewnątrz standardów występują wahania rodzaju rzeczowników, najczęściej tyczy się to pożyczek greckołacińskich i wahania występują między rodzajem męzkim (typowym dla chorwackiego) i żeńskim (typowym dla serbskiego).
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!architekt
|arhitekt
|colspan="3"|arhitekta
|-
!ateista
|ateist || ateist, ateista
|colspan="2"|ateista
|-
! grypa
|colspan="3"|gripa
| grip
|-
!kilo
|kila || kilo || || kilo
|-
!kometa
|komet
|colspan="3"|kometa
|-
!minuta
|minuta
|colspan="3"|minut, minuta
|-
!planeta
|planet
|colspan="3"|planeta
|-
!sekunda
|sekunda || || || sekund, sekunda
|-
!turysta
| turist || || || turista, turist
|}

=== Różnice w wokalizmie ===
Często różnica w brzmieniu pożyczek sprowadza się do różnicy w wokalizmie – najczęstszym przykładem jest ''u'' przed spółgłoskami nosowymi w standardzie chorwackim odpowiadające serbskiemu ''o'', ale pojawiają się i inne różnice, najczęściej wynikające z różnych źródeł zapożyczeń.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!aktualny
|aktualan || || aktuelan, aktualan|| aktuelan
|-
! Armenia
| Armenija || Armenija, Jermenija, Ermenija || Jermenija || Jermenija, Armenija
|-
!bagnet
|bajunet (-a) || || || bajonet (-a)
|-
!baron
|barun || baron || || baron
|-
!giełda
|burza
|colspan="3"| berza
|-
! milion
| milijun
|colspan="3"|milion
|-
!pączek
|krafna || || ||krofna
|}

=== Podobne leksemy ===
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Afganistan
|colspan="2"|Afganistan
|colspan="2"|Avganistan
|-
! akcent (sposób mowy)
| akcent || akcent, akcenat || akcenat || akcenat
|-
! akceptować
| prihvaćati || prihvatati || prihvaćati, prihvatati || prihvatati
|-
!Amazonia
|Amazona
|colspan="3"|Amazonija
|-
!Australijczyk
| Australac
|colspan="3"|Australijanac
|-
!Australijka
| Australka
|colspan="3"|Australijanka
|-
!autobusowy
|autobusni ||autobuski || || autobuski
|-
!autorka
|autorica ||
|colspan="2"|autorka
|-
!autostrada
|autocesta || || || autoput
|-
!beczka
|bačva || || || bure
|-
!biegunka
|proljev || proljev, proliv || || proliv
|-
!bokser
|boksač
|colspan="3"|bokser
|-
! budzik
| budilica || budilnik, budionik || budilnik || budilnik, budionik
|-
!certyfikat
|colspan="2"|certifikat
|colspan="2"|sertifikat, certifikat
|-
!ciotek (mąż siostry ojca lub siostry matki)
| tetak || tetak, teča || tetak || tetak, teča
|-
!co
|što
|colspan="3"|šta
|-
!córka
|colspan="2"| kćerka, kći
|kćerka, ćerka || ćerka, kći
|-
!czaszka
|lubanja || lobanja || || lobanja
|-
!częściowy
|djelomičan
|colspan="2"|djelimičan
|delimičan
|-
!czytelnik
| čitatelj, čitalac || čitalac, čitatelj
|colspan="2"|čitalac
|-
!deser
|slastica || poslastica || || poslastica
|-
! dokładny
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!dwieście
| dvjesto || dvjesta, dvjesto ||dvjesta || dvesta
|-
!dziękuję bardzo
|hvala lijepa, lijepo || hvala lijepo || || hvala lepo
|-
!finanse
|financije
|colspan="3"|finansije
|-
!gmina
|općina || općina, opština
|colspan="2"| opština
|-
!gorzki
|colspan="2"|gorak
| gorak, grk || gorak
|-
!Hiszpania
|Španjolska || Španija, Španjolska
|colspan="2"|Španija
|-
!Hiszpanin
|Španjolac
|colspan="3"|Španac
|-
!Hiszpanka
|Španjolka
|colspan="3"| Špankinja
|-
! hodowca
| odgajatelj || || || odgajivač
|-
!interesować
|interesirati || interesovati, interesirati || || interesovati
|-
!jagnię
| janje
|colspan="3"|jagnje
|-
!jej
|njezin, njen
|colspan="3"|njen
|-
!jest (akcentowane)
|jest || jeste || || jeste
|-
! językowy
| jezični || || jezički, jezični || jezički
|-
! jutro
|colspan="2"|sutra
|śutra || sutra
|-
!kierownik
|upravitelj, upravnik
|colspan="3"|upravnik
|-
!klatka
|kavez||kafez, kavez
|colspan="2"|kavez
|-
! klej
| ljepilo || ljepilo, ljepak, lijepak || lijepak, ljepilo || lepak
|-
!koleżanka
|kolegica || koleginica, kolegica || || koleginica
|-
!ksiądz (kapłan dowolnego wyznania)
| svećenik || svećenik (kat.), sveštenik (praw.) || svještenik || sveštenik
|-
!kto
|tko
|colspan="3"|ko
|-
!lekarka
|liječnica
|colspan="2|ljekarka
|lekarka
|-
!lekarz
|liječnik
|colspan="2|ljekar
|lekar
|-
!litewski
|litavski
|colspan="3"|litvanski
|-
!Litwa
|Litva
|colspan="3"|Litvanija
|-
!Łotwa
|colspan="2"|Latvija, Letonija
| || Letonija
|-
!miedziany
|bakreni || || || bakarni, bakreni
|-
!naczynia
|posuđe || posuđe || || sudovi, posuđe
|-
!Narody Zjednoczone
|colspan="2"|Ujedinjeni Narodi
|colspan="2"| Ujedinjene Nacije
|-
!obowiązek
| obveza, obaveza
|colspan="3"|obaveza
|-
! ogólnie, w ogóle
| općenito, uopće
|colspan="3"| uopšte
|-
!orzech laskowy
|lješnjak || || || lešnik, lešnjak
|-
! płaca
| plaća || plaća, plata
|colspan="2"| plata
|-
!połowa
|polovica
|colspan="3"|polovina
|-
!porcelana
|porculan || porcelan, porculan || || porcelan
|-
!porównanie
|usporedba
|colspan="3"| poređenje
|-
!prawdopodobny
|vjerojatan
|colspan="2"|vjerovatan
|verovatan
|-
! prawidłowy
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!promień (światła)
|zraka||zrak|| || zrak
|-
!ratować
|spašavati || spasavati || spašavati || spasavati
|-
!Rumun
|Rumunj
|colspan="3"|Rumun
|-
!Rumunia
|Rumunjska
|colspan="3"|Rumunija
|-
!samoobsługa
|colspan="3"|samoposluga
| samousluga
|-
!sekunda
|colspan="2"|sekunda
|colspan="2"|sekund, sekunda
|-
!sędzia
|sudac || sudija, sudac
|colspan="2"|sudija
|-
!słoweński
|slovenski || slovenački || || slovenački
|-
!Słowianin
|colspan="2"|Slaven
|colspan="2"|Sloven
|-
!słowiański
|colspan="2"|slavenski
|colspan="2"|slovenski
|-
!smak
|okus (smak potrawy), ukus (gust) || okus, ukus || || ukus
|-
!sól
|sol
|colspan="3"|sô
|-
!spis
|popis, spisak
|colspan="3"|spisak
|-
!sport
|šport, sport
|colspan="3"|sport
|-
!stół
|stol
|colspan="3"|stô
|-
!studentka
|studentica || studentkinja, studentica
|colspan="2"|studentkinja
|-
!szczęśliwy
| sretan
|colspan="2"| sretan, srećan || srećan
|-
!szpinak
|špinat||špinat, spanać
|colspan="2"|spanać
|-
!talerz
| tanjur
|colspan="3"| tanjir
|-
!tenisista
|tenisač
|colspan="3"|teniser
|-
!tłumacz
|prevoditelj
|colspan="3"|prevodilac
|-
!trzysta
| tristo || trista, trista
|colspan="2"|trista
|-
!używanie, użycie
|colspan="2"|korištenje
|colspan="2"| korišćenje
|-
!w ciągu
|tijekom
|colspan="3"|tokom
|-
!w związku z
|u svezi s || u vezi sa || || u vezi sa
|-
! węgiel
| ugljen
|colspan="3"| ugalj
|-
!widz
|gledatelj
|colspan="3"|gledalac
|-
!wiosenny
| proljetni
|colspan="2"| proljetni, proljećni || prolećni
|-
!Włoch
|Talijan || Italijan || Talijan, Italijan || Italijan
|-
!Włochy
|Italija, Talijanska
|colspan="3"|Italija
|-
!współczesny
|suvremen
|colspan="3"| savremen
|-
!wynająć
|unajmiti
|colspan="3"|iznajmiti
|-
!zabójca
|ubojica
|colspan="3"|ubica
|-
!zabójstwo
|ubojstvo
|colspan="3"|ubistvo
|-
! zachwycać się
| zadivljavati se || zadivljivati se || || zadivljivati se
|-
!zadanie
|colspan="2"| zadaća || || zadatak
|-
!zbieg okoliczności
|stjecaj || stjecaj, sticaj || || sticaj
|-
! ziemniak
| krumpir
|colspan="3"| krompir
|-
!znów
|ponovno, ponovo
|colspan="3"|ponovo
|-
!związek, relacja, kontakt
|sveza, veza || veza || || veza
|-
!zwyczajny
|colspan="2"| redovit, redovan
|colspan="2"|redovan
|}

== Dawny jać ==
=== Ogólne zasady ===
Dialekty sztokawskie można podzielić na trzy grupy pod względem realizacji prasłowiańskiego fonemu *ě (jać): ekawskie (e), (i)jekawskie (je/ije) i ikawskie (i). Na dwóch pierwszych wymowach oparto standardy literackie, z czego standardy chorwacki, bośniacki i czarnogórski dopuszczają wyłącznie wymowę (i)jekawską, a standard serbski dopuszcza wymowę ekawską i jekawską jako równoprawne (choć dominuje ekawska).

* Ekawskiemu długiemu '''ē''', które pochodzi z długiego jacia, odpowiada jekawskie '''ije''' (dwie sylaby, obie krótkie), np.:

''cvēt, rēč, dvē, snēg, bēda'' | ''cvijet, riječ, dvije, snijeg, bijeda''

* Ekawskiemu krótkiemu '''e''', które pochodzi z krótkiego jacia, odpowiada jekawskie '''je''', np.:

''mera, pesma, sesti, lepo, koleno, nega'' || ''mjera, pjesma, sjesti, ljepo, koljeno, njega''

W formach jekawskich -nj- i -lj- oznaczają jeden dźwięk. W standardach bośniackim, chorwackim i serbskim grupy -tj-, -dj-, -sj-, -zj- oznaczają dwa dźwięki, natomiast w standardzie czarnogórskim odpowiadają im głoski -ć-, -đ-, -ś-, -ź-, np.
''ćešiti, đevojka, śesti, źenica'' | ''tješiti, djevojka, sjesti, zjenica''

W standardzie czarnogórskim -ć- może także odpowiadać jekawskiemu ''-cj-'', np. ''ćedilo'' | ''cjedilo''.

* Ekawskiemu długiemu '''ē''' odpowiada jekawskie '''jē''' w przypadkach, kiedy doszło do wzdłużenia:

- w dopełniaczu liczby mnogiej:
''vērā, dēlā, zamēnā, kolēnā, medvēdā, rascēpā'' | ''vjērā, djēlā, zamjēnā, koljēnā, medvjēdā, rascjēpā''

- przed grupą spółgłosek, z czego najczęściej na pierwszym miejscu jest sonant (n, l, lj, r, v):

''sēnka, kolēnce, odēljci, nedēljni'' | ''sjēnka, koljēnce, odjēljni, nedjēljni'' (<sjen, koljeno, odjeljak, nedjelja)

- w zdrobnieniach:
''dēva, dēdo, Lēpa'' | ''djēva, djēdo, Ljēpa'' (<djevojka, djed, Ljeposava)

- w iteratywach (głównie pochodnych od ''m(j)esto, m(j)era, s(j)esti''):
''namēštati, zamērati, presēdati'' | ''namjēštati, zamjērati, presjēdati'' (<namjestiti, zamjeriti, presjesti)
* Ekawskiemu krótkiemu '''e''' odpowiada jekawskie '''i''':

- przed '''j''':

''vejati, grejati, razumeju, dveju, obeju'' | ''vijati, grijati, razumiju, dviju, obiju''

- przed '''o''' powstałym z '''l''' w wygłosie słowa lub sylaby:

''video, deo, želeo, dospeo, hteo, ceo'' | ''vidio, dio, želio, dospio, htio, cio''

- przed '''lj''' w słowie ''beleg | biljeg'' i pochodnych od niego:

''beleg, beleška, beležnik, zabeležiti'' | ''biljeg, bilješka, bilježnik, zabilježiti''

- w sylabach, w których '''r''' występuje po spółgłosce neutralizowana jest różnica pomiędzy wymową ekawską i jekawską, np.:

''breza, bregovi, vremena (vreme | vrijeme), vrednoća, greška, dremljiv, povreda, trešnja, crepovi (crep | crijep)'' itd..

Standard chorwacki i bośniacki dopuszcza połączenie '''rje''' po spółgłosce, gdy jest ono w odmianie wymienialne z '''rije''', np. ''vrijeme-vremena/vrjemena, crijep-crepovi/crjepovi''.

Od tej reguły istnieją dwa rodzaje wyjątków: wymowa jekawska ma '''je''' jeśli '''r''' nie jest poprzedzone spółgłoską, np.:

''goreti, rečnik, rečica, korenčić, rešavati'' | ''gorjeti, rječnik, rječica, korjenčić, rješavati'',

jedynie leksemy ''gore, rezati, repa'' mają jednakowe formy w ekawicy i jekawicy. Oprócz tego w Czarnogórze konsekwentnie spotykane są (w standardzie serbskim i czarnogórskim) formy ekawskie: ''goreti, gorenje, rečnik, rečit, rečica, rešavati, proređivati, korenčić, starešina''.

Drugim wyjątkiem są leksemy, gdzie spółgłoska przed '''r''' je odczuwana jako leżąca za granicą złożenia, wtedy istnieją dublety:

''razređivati, razrešenje'' | ''razređivati/razrjeđivati, razrešenje/razrješenje''

=== Spis rdzeni ===
Wyrazy są posortowane według rdzeni, słowa podane są z lewej w jekawicy a z prawej w ekawicy, odwrotnie niż powyżej.
* '''běg-'''
bijeg, bjegati, bjegunac, bježati, pobjeći| beg, begati, begunac, bežati, pobeći
* '''běl-'''
bio, bijeli, bijeliti | beo, beli, beliti
* '''cěl-'''
cio, cijeli, cjelina | ceo, celi, celina
* '''cěn-'''
cijena, cijeniti | cena, ceniti
* '''cěv-'''
cijev, cjevanica, cjevčica, cjevovod | cev, cevanica, cevčica, cevovod
* '''děv-'''
djevojka, djevojčica, djevica, djeva | devojka, devojčica, devica, deva
* '''koren-'''
korijen, korijenje | koren, korenje
* '''lěk-'''
liječnik, lijek, ljekar, ljekarna | lečnik, lek, lekar, lekarna
* '''lět-'''
ljeto, ljetni, ljetos, proljeće | leto, letni, letos, proleće
* '''něm-'''
Njemačka, Njemac, Njemica, njemački | Nemačka, Nemac, Nemica, nemački
* '''pěv-'''
pjevati, pjevač | pevati, pevač
* '''rěd-'''
rijedak, rijetki, rijeđi | redak, retki, ređi
* '''rěk-'''
rijeka, riječni | reka, rečni
* '''sněg-'''
snijeg | sneg
* '''serd-'''
srijeda | sreda
* '''svět-'''
svijet, svjetski | svet, svetski
* '''věk-'''
vijek, vječan, vječno, uvijek | vek, večan, večno, uvek
* '''věn-'''
vjenčanje | venčanje
* '''verm-'''
vrijeme | vreme
* '''zvězd-'''
zvijezda, zvjezdan | zvezda, zvezdan

== Opis różnic gramatycznych i ortograficznych ==
=== Ortografia ===
* pisownia czasownika posiłkowego ću, ćeš, će, …
Pisownia chorwacka preferuje rozdzielną pisownię negacji: ne ću, ne ćeš, ne će, …, choć dopuszczalna jest pisownia łączna. W pozostałych standardach dopuszczalna jest wyłącznie pisownia łączna.

Pisownia chorwacka dopuszcza wyłącznie rozdzielną pisownię czasu przyszłego I, np. bit ću, radit ćeš, jest ćeš itd., pisownię rozdzielną preferuje również standard bośniacki, choć dopuszcza łączną. Standard serbski i czarnogórski dopuszcza wyłącznie pisownię łączną, np. biću, radićeš, ješće.

=== Gramatyka ===
* liczebniki zbiorowe 4-10:
W standardzie chorwackim mamy -ero: ''četvero, petero, šestero, sedmero, osmero, devetero, desetero''. W pozostałych standardach mamy -oro: ''četvoro, petoro, šestoro, sedmoro, osmoro, devetoro, desetoro''. Liczebniki zbiorowe określające grupy mężczyzn we wszystkich standardach kończą się na -orica: ''četvorica, petorica'' itd..

Słownik różnicowy języka serbskochorwackiego

2023-03-31T20:46:52Z

Siemoród: /* Różnica w bezokoliczniku */

Niniejszy artykuł ma za zadanie zebrać wszelkie różnice leksykalne, w mniejszym stopniu ortograficzne i gramatyczne, między czterema odmianami policentrycznego języka serbskochorwackiego – chorwackim, bośniackim, czarnogórski i serbskim.

Z uwagi na nizki stopień elaboracji standardów bośniackiego i czarnogórskiego należy z ostrożnością podchodzić do wypisywanych tutaj leksemów bośniackich i czarnogórskich, gdyż mogą one nie odzwierciedlać najnowszych tendencji normatywistycznych lub też rzeczywistego użycia.

== Różnice słownikowe ==
Terminy chorwackie, bośniackie i czarnogórskie podane są w jekawicy, terminy serbskie zaś w ekawicy, choć jekawica jest normatywnie odmianą równoważną ekawicy. Dla przejrzystości wszystkie leksemy zapisano w standardowej łacince.

Jeśli wymienionych jest kilka leksemów, to z reguły są one używane w danym standardzie równie często, lub pierwszy z nich najczęściej. Często pierwsze słowo z wielu jest preferowane, a kolejne mają nacechowanie archaiczne lub gwarowe.

=== Całkowicie odmienne słowa ===
Najbardziej zauważalnym przypadkiem różnic międzystandardowych jest sytuacja, gdy w różnych standardach zostały ustalone słowa o różnym rodowodzie – najczęstsze sytuacje to konkurencja neologizmu z wyrazem obcym, rodzimego słowa z pożyczką (najczęściej turecką, rzadziej niemiecką, węgierską lub włoską) bądź słów rodzimych charakterystycznych dla różnych obszarów.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!adwokat
|odvjetnik
|colspan="3"|advokat
|-
!adwokatura
|odvjetništvo
|colspan="3"|advokatura
|-
!ambasada
|veleposlanstvo, ambasada
|colspan="3"|ambasada
|-
! azot
|colspan="2"|dušik, nitrogen
|colspan="2"|azot
|-
!babka
|baka || nena, baka, baba || baka, baba || baba (matka ojca), baka (matka matki)
|-
!biblioteka
|knjižnica, biblioteka
|colspan="3"|biblioteka
|-
!biedronka
| bubamara, božja ovčica ||
|colspan="2"|bubamara
|-
!biuro
|ured, biro, kancelarija || || || kancelarija, biro
|-
!brzuch
|trbuh || trbuh || || stomak, trbuh
|-
!chleb
| kruh || hljeb, kruh || hljeb || hleb
|-
!chwila
|trenutak
|colspan="3"|trenutak, momenat
|-
! cyna
| kositar, lim
|colspan="3"| kalaj
|-
!czerwiec
|lipanj|| juni, jun
|colspan="2"| jun, juni
|-
!cześć!
| bok, ciao || ćao || || ćao
|-
!czosnek
| češnjak || bijeli luk, češnjak || || beli luk
|-
!czynsz
|stanarina || stanarina, kirija
|colspan="2"|kirija, stanarina
|-
!dąb
| hrast, dub
|colspan="3"|hrast
|-
!do domu
|doma, kući
|colspan="3"|kući
|-
!dokąd
|kamo || || || gde, kud(a), kamo
|-
!droga
|cesta, put
|colspan="2"| put, cesta || put, drum
|-
!dworzec autobusowy
|autobusni kolodvor || autobuska/-sna stanica
|colspan="2"|autobusna stanica
|-
!dworzec kolejowy
|kolodvor
|colspan="2"|željeznička stanica
|železnička stanica
|-
!dywan
|tepih, sag ||tepih || tepih || tepih
|-
!dziadek
|djed || deda || || deda (ojciec ojca), deka (ojciec matki)
|-
! fabryka
| tvornica || fabrika, tvornica
|colspan="2"| fabrika
|-
!fala
| val || talas, val || val, ? || talas
|-
!fasola
|grah, fažola || grah, pasulj || pasulj, fadžola || pasulj
|-
! firma
| tvrtka
|colspan="3"| firma
|-
! foka
| tuljan
|colspan="3"| foka
|-
!gaz
|plin, gas
|colspan="3"| gas
|-
!geografia
|geografija, zemljopis
|colspan="3"|geografija
|-
!geograficzny
|geografski, zemljopisni
|colspan="3"|geografski
|-
!godzina
|colspan="2"|sat || || sat, čas
|-
!grudzień
|prosinac
|colspan="3"|decembar
|-
! gwóźdź
| čavao || ekser || brokva || ekser
|-
! historja
| povijest, historija || historija, istorija
|colspan="2"| istorija
|-
!Holandia
|Nizozemska || Nizozemska, Holandija || Holandija || Holandija, Nizozemska
|-
!instrument muzyczny
|glazbalo, glazbeni instrument
|colspan="3"|muzički instrument
|-
!kapusta
|zelje, kupus || kupus || || kupus
|-
! kąt
| kut
|colspan="3"| ugao
|-
!kelner
|konobar ||konobar, kelner || || konobar, kelner
|-
!kino
|colspan="3"|kino
| bioskop
|-
!koc
| pokrivač || deka, ćebe || || ćebe
|-
!kołdra
| poplun || jorgan || || jorgan
|-
!komórka (żywa)
|stanica || ćelija || || ćelija
|-
!kompozytor
|skladatelj, kompozitor || kompozitor || || kompozitor
|-
!komputer
|računalo, kompjutor || računar, kompjuter, računalo || kompjuter || računar, kompjuter
|-
!kręgosłup
|kralježnica, hrptenjača, kičma ||kičma || || kičma
|-
!którędy
|kamo, kojim putom, -em
|colspan="3"|kojim putem
|-
!kuchenka
|štednjak || štednjak, šporet || || šporet
|-
! kwiecień
| travanj
|colspan="3"| april
|-
!lekcja
|sat ||čas || || čas
|-
!lingwistyka
|jezikoslovlje, lingvistika
|colspan="3"|lingvistika
|-
!linijka
| ravnalo || || lenjir || lenjir, linir
|-
!lipiec
|srpanj || juli, jul
|colspan="2"| jul, juli
|-
!listopad
|studeni
|colspan="3"|novembar
|-
!lodówka
|hladnjak, frižider
|colspan="3"|frižider
|-
! lotnisko
| aerodrom, zračna luka
|colspan="3"| aerodrom
|-
!lustro
|zrcalo, ogledalo
|colspan="3"|ogledalo
|-
!luty
|veljača
|colspan="3"|februar
|-
!łyżeczka
|žličica || kašikica || || kašičica
|-
!łyżka
|žlica || kašika || kašika, užica || kašika
|-
!masło
| maslac || maslac, puter || || maslac, puter
|-
!materac
|madrac, dušek || dušek || || dušek
|-
! marchew
| mrkva || mrkva || || šargarepa
|-
!marzec
|ožujak
|colspan="3"|mart
|-
!maj
|svibanj
|colspan="3"|maj
|-
!mechanik
|strojar, mehaničar
|colspan="3"|mehaničar
|-
!miednica (kość)
|zdjelnica || karlica || || karlica
|-
!muzyk
|glazbenik, muzičar
|colspan="3"|muzičar
|-
!muzyka
|glazba, muzika
|colspan="3"|muzika
|-
!na zewnątrz, na dwór
|van || napolje, van
|colspan="2"|napolje
|-
!na zewnątrz, na dworze
|vani || napolju, vani
|colspan="2"|napolju
|-
!nalewać
|točiti || sipati || || sipati
|-
!naród
|narod, puk, pučanstvo
|colspan="3"|narod
|-
!nauka
|znanost || nauka, znanost || || nauka
|-
!naukowiec
|znanstvenik, učenjak || naučnik, učenjak || || naučnik
|-
!ogród
|vrt || bašta, vrt || bašta || bašta
|-
!okulary
|naočale, očale || naočare, naočale || || naočare, naočari, đozluci, brile
|-
!opłata drogowa
| cestarina || cestarina, putarina
|colspan="2"| putarina
|-
!osoba
|osoba || osoba, lice || osoba || lice, osoba
|-
!paszport
|putovnica || pasoš || || pasoš
|-
!październik
|listopad
|colspan="3"|oktobar
|-
!pianino
|glasovir, klavir
|colspan="3"|klavir
|-
!pieprz
| papar || biber || || biber
|-
!piętro
|kat
|colspan="3"|sprat
|-
!piłka nożna
| nogomet || fudbal, nogomet || || fudbal
|-
!pleśń
|plijesan || plijesan, buđ, buđa || buđ || buđa, buđ, plesan
|-
!pociąg
| vlak
|colspan="3"| voz
|-
!półwysep
| poluotok || poluostrvo, poluotok
|colspan="2"|poluostrvo
|-
! pomarańcza
| naranča, pomoranča || naranča, pomorandža, narandža
|colspan="2"| narandža, pomorandža
|-
!pomidor
| rajčica, paradajz, pomidor || paradajz, rajčica || || paradajz, rajčica
|-
! powietrze
| zrak || vazduh, zrak || || vazduh
|-
! powietrzny
| zračni || vazdušni, zračni || || vazdušni
|-
!poziom
|razina
|colspan="3"|nivo
|-
!prześcieradło
|plahta || čaršaf, čaršav
|colspan="2"|čaršav
|-
!przycisk
| gumb || dugme || || dugme
|-
!przyjaciel
|prijatelj || prijatelj, drug
|colspan="2"|drug, prijatelj
|-
!przyjaciółka
|prijateljica || prijateljica, drugarica
|colspan="2"|drugarica, prijateljica
|-
!razem
|zajedno, skupa
|colspan="3"|zajedno
|-
!rekin
|morski pas || morski pas, ajkula
|colspan="2"|ajkula
|-
!rodzina
|obitelj || porodica || || porodica
|-
!rodzinny
|obiteljski || porodični || || porodični
|-
!ryż
| riža || riža, pirinač || pirinač, riža, oriz || pirinač
|-
!rzeźbiarz
|kipar || kipar, vajar || || vajar
|-
! samolot
| avion, zrakoplov
|colspan="3"| avion
|-
! sąsiad
| susjed
|colspan="2"|komšija, susjed
|komšija
|-
! sąsiadka
| susjeda
|colspan="2"|komšinica, susjeda
| komšija
|-
! sekretarka
|colspan="2"| tajnica, sekretarica
|colspan="2"| sekretarica
|-
!sierpień
| kolovoz || august
|colspan="2"| avgust
|-
!spodnie
|hlače || pantalone, hlače || || pantalone
|-
!stacja radiowa
|radio postaja
|colspan="3"|radio stanica
|-
!stolarz
| stolar || stolar, tesar || || tesar, stolar
|-
!stryj (brat ojca)
|stric || amidža, stric
|colspan="2"|stric
|-
!stryjenka (żona brat ojca)
|strina || amidžinica, strina
|colspan="2"|strina
|-
!styczeń
|siječanj
|colspan="3"|januar
|-
!śruba
|vijak, šaraf || vijak, zavrtanj, šaraf || || šraf, vijak, zavrtanj
|-
! śrubokręt
| odvijač, šarafciger || odvijač, odvrtač, šrafciger, šarafciger
|colspan="2"| odvijač, odvrtač, odvrtka, šrafciger
|-
!sufit
|strop
|colspan="3"|plafon
|-
!sufitowy
|stropni
|colspan="3"|plafonski
|-
!szczur
| štakor || pacov || || pacov
|-
!sztuka (element)
|komad || komad, parče || parče || komad, parče
|-
!tablica szkolna
|školska ploča || školska tabla || || školska tabla
|-
!teatr
|kazalište
|colspan="3"| pozorište
|-
!transport
|promet || saobraćaj || || saobraćaj
|-
! tulipan
| tulipan || tulipan, lala
|colspan="2"| lala, tulipan
|-
!tydzień
|tjedan || sedmica, nedjelja, hefta || sedmica, neđelja || sedmica, nedelja
|-
!tygodniowy
|tjedni || sedmični, nedjeljni || sedmični, neđeljni || sedmični, nedeljni
|-
!tysiąc
| tisuća
|colspan="3"| hiljada
|-
!uniwersytet
|sveučilište
|colspan="3"|univerzitet
|-
!uniwersytecki
|sveučilišni
|colspan="3"|univerzitetski
|-
!użycie
|uporaba, upotreba
|colspan="3"|upotreba
|-
!warunek
|uvjet || uvjet, uslov || || uslov
|-
!wiek (sto lat)
| stoljeće || stoljeće, vijek || vijek, stoljeće || vek, stoleće
|-
!własny
|vlastit
|colspan="3"|sopstven
|-
!wrzesień
|rujan
|colspan="3"|septembar
|-
!Wszechświat
| Svemir || Svemir, Vasiona || || Svemir, Vasiona
|-
!wuj (brat matki)
|ujak || daidža, ujak
|colspan="2"|ujak
|-
!wujenka (żona brata matki)
|ujna || daidžinica, ujna
|colspan="2"|ujna
|-
!wybacz
|oprosti || izvini || izvini, oprosti || izvini
|-
!wyspa
| otok || ostrvo, otok
|colspan="2"|ostrvo
|-
! zagranica
|inozemstvo || inozemstvo, inostranstvo || || inostranstvo
|-
!zeszyt
|bilježnica, teka || teka || || sveska, teka
|-
!zupa
|juha || supa || || supa
|}

=== Różnice w adaptacji grekolatynizmów ===
Wyrazy pochodzące z greki, łaciny, a poprzez grekę także z hebrajskiego, były odmiennie adaptowane w obszarze wpływu rzymskiego katolicyzmu i bizantyjskiego prawosławia, najbardziej znaczące są różnice w adaptacji łacińskiego ''ch'' (''k'' lub ''h'') oraz greckiego przydechu ''h'' (''h'' lub zero) i ''β'' (''b'' lub ''v''). Różnie adaptowano też końcówki, takie jak łac. -''ium'' (-''ij'' lub -''ijum'') czy greckie -''oν'' (-''on'' lub zero).

{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Abraham
|Abraham ||
|colspan="2"|Avram
|-
!akwarium
|colspan="2"|akvarij
|colspan="2"|akvarijum
|-
!alchemia
|alkemija || || || alhemija
|-
!Ateny
|Atena
|colspan="3"|Atina
|-
!Babilon
|colspan="2"|Babilon
|colspan="2"|Vavilon
|-
!balsamować
|balzamirati || || || balsamovati
|-
!Bizancjum
|Bizant || Vizant, Bizant || Vizantija || Vizant
|-
!chemia
|kemija
|colspan="3"| hemija
|-
!chirurg
|kirurg
|colspan="3"|hirurg
|-
!chlor
|klor
|colspan="3"|hlor
|-
!chór
|kor
|colspan="3"|hor
|-
!Chrystus
|Krist || Hrist, Krist
|colspan="2"|Hrist, Hristos
|-
!chrześcijanin
|kršćanin || hrišćanin, kršćanin
|colspan="2"|hrišćanin
|-
!chrześcijaństwo
| kršćanstvo || hrišćanstvo, kršćanstvo
|colspan="2"|hrišćanstvo
|-
!demokracja
|demokracija
|colspan="3"| demokratija
|-
!Europa
|Europa
|colspan="3"|Evropa
|-
!Jerozolima
|Jeruzalem || Jerusalem || || Jerusalim
|-
!kosmos
| kozmos|| kozmos, kosmos
|colspan="2"|kosmos
|-
!kronika
|kronika
|colspan="3"| hronika
|-
!kryterium
|kriterij || kriterij, kriterijum
|colspan="2"|kriterijum
|-
! krzyż
| križ || križ, krst
|colspan="2"| krst
|-
!laboratorium
|laboratorij
|colspan="3"|laboratorija
|-
!Liban
| Libanon || Liban, Libanon || || Liban
|-
!terytorium
|teritorij
|colspan="3"|teritorija
|}

=== Różnica w końcowym -''r''===
Do charakterystycznych różnic między obszarami zachodnim i wzchodnim należy zachowanie na zachodzie wygłosowego -''r'' w bardzo ograniczonym zakresie leksemów. W przypadku ''večer'' / ''veče'' zanik wygłosowej spółgłoski dodatkowo spowodował różnicę w rodzaju (żeński / nijaki) oraz odmienie (żeńska na spółgłoskę / nijaka z tematem ''večer''-).
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!dobry wieczór
|dobra večer || dobro veče || || dobro veče
|-
!przedwczoraj
| prekjučer || prekjučer, prekjuče
|colspan="2"| prekjuče
|-
! także
| također || također, takođe
|colspan="2"| takođe
|-
!wczoraj
| jučer || jučer, juče
|colspan="2"| juče
|-
!wieczorem
| navečer || naveče || uveče, naveče || uveče
|-
!wieczór
|večer || veče || || veče
|-
!Wigilia Bożego Narodzenia
| Badnja večer || || || Badnje veče
|}

=== Różnica w zachowaniu ''h'' ===
Większość gwar sztokawskich nie posiada fonemu /x/, dlatego wiele słów pozbawionych tej głoski przenikało do standardów literackich, co najbardziej objawia się w standardzie serbskim i czarnogórskim (gdzie zanika ona bez śladu lub jest zastępowana, najczęściej przez ''v'' i ''j''), a najmniej w chorwackim i bośniackim (gdzie jest zatrzymywana jako ''h''). W tych ostatnich dochodzi w wielu leksemach do pojawienia się wtórnego, hiperpoprawnego ''h'' i te wyrazy również zostały tutaj zebrane.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!głuchota
|colspan="2"|gluhoća
|colspan="2"|gluvoća
|-
!głuchy
|colspan="2"|gluh
|colspan="2"|gluv
|-
!godzina, zegar
|sat || sat, sahat || || sat
|-
!gotować
|colspan="2"|kuhati
|colspan="2"|kuvati
|-
! kawa
| kava || kahva, kafa || kafa, kava || kafa
|-
!kawiarnia
|kavana || kafana || kafana, kavana || kafana
|-
!kokon
|colspan="2"|čahura
|čaura, čahura || čaura
|-
!lekki
|lak, lagan ||lahak, lak, lagan
|colspan="2"|lak, lagan
|-
!miękki
|mek ||mehak, mek
|colspan="2"|mek
|-
! mucha
|colspan="2"|muha
|colspan="2"|muva
|-
!synowa
|snaha || || || snaja
|-
!rdza
|colspan="2"|hrđa
|colspan="2"|rđa
|-
! tytoń
|colspan="2"|duhan
|colspan="2"|duvan
|-
! ucho
|colspan="2"|uho
|colspan="2"|uvo, uho
|-
!wada
|mana||mahana, mana
|colspan="2"|mana
|-
!wdowa
|udovica, udova || udovica, hudova
|colspan="2"|udovica, udova
|-
!wdowiec
|udovac || udovac, hudovac
|colspan="2"|udovac
|-
!zapaśnik
|colspan="2"|hrvač, rvač
|colspan="2"|rvač
|-
!ziewać
|zijevati || zijehati, zijevati || zijevati|| zevati
|}

=== Zmiany w bezokoliczniku ===
Na skutek wpływu odmiany na -''im'' i jekawizmu, niektóre czasowniki zmieniły bezokolicznik z -''jeti'' na -''iti''.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!nienawidzić
|mrziti || || mrzeti
|-
!siedzieć
|sjediti, sjedjeti || || śeđeti || sedeti
|}

=== Różnica w bezokoliczniku ===
Znacząca grupa zapożyczonych czasowników w standardzie chorwackim kończy się na -''irati'', a w serbskim na -''ovati'', -''isati'', -''irati'', przy czym dokładne brzmienie sufiksu jest trudne do przewidzenia i wynika na ogół z drogi i czasu zapożyczenia.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!balsamować
|balzamirati || || || balsamovati
|-
!dyskutować
|diskutirati || diskutovati || || diskutovati
!fotografować
|fotografirati || || fotografisati, -irati
|-
!konstruować
|konstruirati || konstruirati, konstruisati || || konstruisati
|-
!nalegać
|inzistirati || insistirati || || insistirati
|-
!organizować
|organizirati || organizirati, organizovati || || organizovati
|}

=== Różnice w rodzaju ===
Między standardami, a często nawet wewnątrz standardów występują wahania rodzaju rzeczowników, najczęściej tyczy się to pożyczek greckołacińskich i wahania występują między rodzajem męzkim (typowym dla chorwackiego) i żeńskim (typowym dla serbskiego).
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!architekt
|arhitekt
|colspan="3"|arhitekta
|-
!ateista
|ateist || ateist, ateista
|colspan="2"|ateista
|-
! grypa
|colspan="3"|gripa
| grip
|-
!kilo
|kila || kilo || || kilo
|-
!kometa
|komet
|colspan="3"|kometa
|-
!minuta
|minuta
|colspan="3"|minut, minuta
|-
!planeta
|planet
|colspan="3"|planeta
|-
!sekunda
|sekunda || || || sekund, sekunda
|-
!turysta
| turist || || || turista, turist
|}

=== Różnice w wokalizmie ===
Często różnica w brzmieniu pożyczek sprowadza się do różnicy w wokalizmie – najczęstszym przykładem jest ''u'' przed spółgłoskami nosowymi w standardzie chorwackim odpowiadające serbskiemu ''o'', ale pojawiają się i inne różnice, najczęściej wynikające z różnych źródeł zapożyczeń.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!aktualny
|aktualan || || aktuelan, aktualan|| aktuelan
|-
! Armenia
| Armenija || Armenija, Jermenija, Ermenija || Jermenija || Jermenija, Armenija
|-
!bagnet
|bajunet (-a) || || || bajonet (-a)
|-
!baron
|barun || baron || || baron
|-
!giełda
|burza
|colspan="3"| berza
|-
! milion
| milijun
|colspan="3"|milion
|-
!pączek
|krafna || || ||krofna
|}

=== Podobne leksemy ===
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Afganistan
|colspan="2"|Afganistan
|colspan="2"|Avganistan
|-
! akcent (sposób mowy)
| akcent || akcent, akcenat || akcenat || akcenat
|-
! akceptować
| prihvaćati || prihvatati || prihvaćati, prihvatati || prihvatati
|-
!Amazonia
|Amazona
|colspan="3"|Amazonija
|-
!Australijczyk
| Australac
|colspan="3"|Australijanac
|-
!Australijka
| Australka
|colspan="3"|Australijanka
|-
!autobusowy
|autobusni ||autobuski || || autobuski
|-
!autorka
|autorica ||
|colspan="2"|autorka
|-
!autostrada
|autocesta || || || autoput
|-
!beczka
|bačva || || || bure
|-
!biegunka
|proljev || proljev, proliv || || proliv
|-
!bokser
|boksač
|colspan="3"|bokser
|-
! budzik
| budilica || budilnik, budionik || budilnik || budilnik, budionik
|-
!certyfikat
|colspan="2"|certifikat
|colspan="2"|sertifikat, certifikat
|-
!ciotek (mąż siostry ojca lub siostry matki)
| tetak || tetak, teča || tetak || tetak, teča
|-
!co
|što
|colspan="3"|šta
|-
!córka
|colspan="2"| kćerka, kći
|kćerka, ćerka || ćerka, kći
|-
!czaszka
|lubanja || lobanja || || lobanja
|-
!częściowy
|djelomičan
|colspan="2"|djelimičan
|delimičan
|-
!czytelnik
| čitatelj, čitalac || čitalac, čitatelj
|colspan="2"|čitalac
|-
!deser
|slastica || poslastica || || poslastica
|-
! dokładny
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!dwieście
| dvjesto || dvjesta, dvjesto ||dvjesta || dvesta
|-
!dziękuję bardzo
|hvala lijepa, lijepo || hvala lijepo || || hvala lepo
|-
!finanse
|financije
|colspan="3"|finansije
|-
!gmina
|općina || općina, opština
|colspan="2"| opština
|-
!gorzki
|colspan="2"|gorak
| gorak, grk || gorak
|-
!Hiszpania
|Španjolska || Španija, Španjolska
|colspan="2"|Španija
|-
!Hiszpanin
|Španjolac
|colspan="3"|Španac
|-
!Hiszpanka
|Španjolka
|colspan="3"| Špankinja
|-
! hodowca
| odgajatelj || || || odgajivač
|-
!interesować
|interesirati || interesovati, interesirati || || interesovati
|-
!jagnię
| janje
|colspan="3"|jagnje
|-
!jej
|njezin, njen
|colspan="3"|njen
|-
!jest (akcentowane)
|jest || jeste || || jeste
|-
! językowy
| jezični || || jezički, jezični || jezički
|-
! jutro
|colspan="2"|sutra
|śutra || sutra
|-
!kierownik
|upravitelj, upravnik
|colspan="3"|upravnik
|-
!klatka
|kavez||kafez, kavez
|colspan="2"|kavez
|-
! klej
| ljepilo || ljepilo, ljepak, lijepak || lijepak, ljepilo || lepak
|-
!koleżanka
|kolegica || koleginica, kolegica || || koleginica
|-
!ksiądz (kapłan dowolnego wyznania)
| svećenik || svećenik (kat.), sveštenik (praw.) || svještenik || sveštenik
|-
!kto
|tko
|colspan="3"|ko
|-
!lekarka
|liječnica
|colspan="2|ljekarka
|lekarka
|-
!lekarz
|liječnik
|colspan="2|ljekar
|lekar
|-
!litewski
|litavski
|colspan="3"|litvanski
|-
!Litwa
|Litva
|colspan="3"|Litvanija
|-
!Łotwa
|colspan="2"|Latvija, Letonija
| || Letonija
|-
!miedziany
|bakreni || || || bakarni, bakreni
|-
!naczynia
|posuđe || posuđe || || sudovi, posuđe
|-
!Narody Zjednoczone
|colspan="2"|Ujedinjeni Narodi
|colspan="2"| Ujedinjene Nacije
|-
!obowiązek
| obveza, obaveza
|colspan="3"|obaveza
|-
! ogólnie, w ogóle
| općenito, uopće
|colspan="3"| uopšte
|-
!orzech laskowy
|lješnjak || || || lešnik, lešnjak
|-
! płaca
| plaća || plaća, plata
|colspan="2"| plata
|-
!połowa
|polovica
|colspan="3"|polovina
|-
!porcelana
|porculan || porcelan, porculan || || porcelan
|-
!porównanie
|usporedba
|colspan="3"| poređenje
|-
!prawdopodobny
|vjerojatan
|colspan="2"|vjerovatan
|verovatan
|-
! prawidłowy
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!promień (światła)
|zraka||zrak|| || zrak
|-
!ratować
|spašavati || spasavati || spašavati || spasavati
|-
!Rumun
|Rumunj
|colspan="3"|Rumun
|-
!Rumunia
|Rumunjska
|colspan="3"|Rumunija
|-
!samoobsługa
|colspan="3"|samoposluga
| samousluga
|-
!sekunda
|colspan="2"|sekunda
|colspan="2"|sekund, sekunda
|-
!sędzia
|sudac || sudija, sudac
|colspan="2"|sudija
|-
!słoweński
|slovenski || slovenački || || slovenački
|-
!Słowianin
|colspan="2"|Slaven
|colspan="2"|Sloven
|-
!słowiański
|colspan="2"|slavenski
|colspan="2"|slovenski
|-
!smak
|okus (smak potrawy), ukus (gust) || okus, ukus || || ukus
|-
!sól
|sol
|colspan="3"|sô
|-
!spis
|popis, spisak
|colspan="3"|spisak
|-
!sport
|šport, sport
|colspan="3"|sport
|-
!stół
|stol
|colspan="3"|stô
|-
!studentka
|studentica || studentkinja, studentica
|colspan="2"|studentkinja
|-
!szczęśliwy
| sretan
|colspan="2"| sretan, srećan || srećan
|-
!szpinak
|špinat||špinat, spanać
|colspan="2"|spanać
|-
!talerz
| tanjur
|colspan="3"| tanjir
|-
!tenisista
|tenisač
|colspan="3"|teniser
|-
!tłumacz
|prevoditelj
|colspan="3"|prevodilac
|-
!trzysta
| tristo || trista, trista
|colspan="2"|trista
|-
!używanie, użycie
|colspan="2"|korištenje
|colspan="2"| korišćenje
|-
!w ciągu
|tijekom
|colspan="3"|tokom
|-
!w związku z
|u svezi s || u vezi sa || || u vezi sa
|-
! węgiel
| ugljen
|colspan="3"| ugalj
|-
!widz
|gledatelj
|colspan="3"|gledalac
|-
!wiosenny
| proljetni
|colspan="2"| proljetni, proljećni || prolećni
|-
!Włoch
|Talijan || Italijan || Talijan, Italijan || Italijan
|-
!Włochy
|Italija, Talijanska
|colspan="3"|Italija
|-
!współczesny
|suvremen
|colspan="3"| savremen
|-
!wynająć
|unajmiti
|colspan="3"|iznajmiti
|-
!zabójca
|ubojica
|colspan="3"|ubica
|-
!zabójstwo
|ubojstvo
|colspan="3"|ubistvo
|-
! zachwycać się
| zadivljavati se || zadivljivati se || || zadivljivati se
|-
!zadanie
|colspan="2"| zadaća || || zadatak
|-
!zbieg okoliczności
|stjecaj || stjecaj, sticaj || || sticaj
|-
! ziemniak
| krumpir
|colspan="3"| krompir
|-
!znów
|ponovno, ponovo
|colspan="3"|ponovo
|-
!związek, relacja, kontakt
|sveza, veza || veza || || veza
|-
!zwyczajny
|colspan="2"| redovit, redovan
|colspan="2"|redovan
|}

== Dawny jać ==
=== Ogólne zasady ===
Dialekty sztokawskie można podzielić na trzy grupy pod względem realizacji prasłowiańskiego fonemu *ě (jać): ekawskie (e), (i)jekawskie (je/ije) i ikawskie (i). Na dwóch pierwszych wymowach oparto standardy literackie, z czego standardy chorwacki, bośniacki i czarnogórski dopuszczają wyłącznie wymowę (i)jekawską, a standard serbski dopuszcza wymowę ekawską i jekawską jako równoprawne (choć dominuje ekawska).

* Ekawskiemu długiemu '''ē''', które pochodzi z długiego jacia, odpowiada jekawskie '''ije''' (dwie sylaby, obie krótkie), np.:

''cvēt, rēč, dvē, snēg, bēda'' | ''cvijet, riječ, dvije, snijeg, bijeda''

* Ekawskiemu krótkiemu '''e''', które pochodzi z krótkiego jacia, odpowiada jekawskie '''je''', np.:

''mera, pesma, sesti, lepo, koleno, nega'' || ''mjera, pjesma, sjesti, ljepo, koljeno, njega''

W formach jekawskich -nj- i -lj- oznaczają jeden dźwięk. W standardach bośniackim, chorwackim i serbskim grupy -tj-, -dj-, -sj-, -zj- oznaczają dwa dźwięki, natomiast w standardzie czarnogórskim odpowiadają im głoski -ć-, -đ-, -ś-, -ź-, np.
''ćešiti, đevojka, śesti, źenica'' | ''tješiti, djevojka, sjesti, zjenica''

W standardzie czarnogórskim -ć- może także odpowiadać jekawskiemu ''-cj-'', np. ''ćedilo'' | ''cjedilo''.

* Ekawskiemu długiemu '''ē''' odpowiada jekawskie '''jē''' w przypadkach, kiedy doszło do wzdłużenia:

- w dopełniaczu liczby mnogiej:
''vērā, dēlā, zamēnā, kolēnā, medvēdā, rascēpā'' | ''vjērā, djēlā, zamjēnā, koljēnā, medvjēdā, rascjēpā''

- przed grupą spółgłosek, z czego najczęściej na pierwszym miejscu jest sonant (n, l, lj, r, v):

''sēnka, kolēnce, odēljci, nedēljni'' | ''sjēnka, koljēnce, odjēljni, nedjēljni'' (<sjen, koljeno, odjeljak, nedjelja)

- w zdrobnieniach:
''dēva, dēdo, Lēpa'' | ''djēva, djēdo, Ljēpa'' (<djevojka, djed, Ljeposava)

- w iteratywach (głównie pochodnych od ''m(j)esto, m(j)era, s(j)esti''):
''namēštati, zamērati, presēdati'' | ''namjēštati, zamjērati, presjēdati'' (<namjestiti, zamjeriti, presjesti)
* Ekawskiemu krótkiemu '''e''' odpowiada jekawskie '''i''':

- przed '''j''':

''vejati, grejati, razumeju, dveju, obeju'' | ''vijati, grijati, razumiju, dviju, obiju''

- przed '''o''' powstałym z '''l''' w wygłosie słowa lub sylaby:

''video, deo, želeo, dospeo, hteo, ceo'' | ''vidio, dio, želio, dospio, htio, cio''

- przed '''lj''' w słowie ''beleg | biljeg'' i pochodnych od niego:

''beleg, beleška, beležnik, zabeležiti'' | ''biljeg, bilješka, bilježnik, zabilježiti''

- w sylabach, w których '''r''' występuje po spółgłosce neutralizowana jest różnica pomiędzy wymową ekawską i jekawską, np.:

''breza, bregovi, vremena (vreme | vrijeme), vrednoća, greška, dremljiv, povreda, trešnja, crepovi (crep | crijep)'' itd..

Standard chorwacki i bośniacki dopuszcza połączenie '''rje''' po spółgłosce, gdy jest ono w odmianie wymienialne z '''rije''', np. ''vrijeme-vremena/vrjemena, crijep-crepovi/crjepovi''.

Od tej reguły istnieją dwa rodzaje wyjątków: wymowa jekawska ma '''je''' jeśli '''r''' nie jest poprzedzone spółgłoską, np.:

''goreti, rečnik, rečica, korenčić, rešavati'' | ''gorjeti, rječnik, rječica, korjenčić, rješavati'',

jedynie leksemy ''gore, rezati, repa'' mają jednakowe formy w ekawicy i jekawicy. Oprócz tego w Czarnogórze konsekwentnie spotykane są (w standardzie serbskim i czarnogórskim) formy ekawskie: ''goreti, gorenje, rečnik, rečit, rečica, rešavati, proređivati, korenčić, starešina''.

Drugim wyjątkiem są leksemy, gdzie spółgłoska przed '''r''' je odczuwana jako leżąca za granicą złożenia, wtedy istnieją dublety:

''razređivati, razrešenje'' | ''razređivati/razrjeđivati, razrešenje/razrješenje''

=== Spis rdzeni ===
Wyrazy są posortowane według rdzeni, słowa podane są z lewej w jekawicy a z prawej w ekawicy, odwrotnie niż powyżej.
* '''běg-'''
bijeg, bjegati, bjegunac, bježati, pobjeći| beg, begati, begunac, bežati, pobeći
* '''běl-'''
bio, bijeli, bijeliti | beo, beli, beliti
* '''cěl-'''
cio, cijeli, cjelina | ceo, celi, celina
* '''cěn-'''
cijena, cijeniti | cena, ceniti
* '''cěv-'''
cijev, cjevanica, cjevčica, cjevovod | cev, cevanica, cevčica, cevovod
* '''děv-'''
djevojka, djevojčica, djevica, djeva | devojka, devojčica, devica, deva
* '''koren-'''
korijen, korijenje | koren, korenje
* '''lěk-'''
liječnik, lijek, ljekar, ljekarna | lečnik, lek, lekar, lekarna
* '''lět-'''
ljeto, ljetni, ljetos, proljeće | leto, letni, letos, proleće
* '''něm-'''
Njemačka, Njemac, Njemica, njemački | Nemačka, Nemac, Nemica, nemački
* '''pěv-'''
pjevati, pjevač | pevati, pevač
* '''rěd-'''
rijedak, rijetki, rijeđi | redak, retki, ređi
* '''rěk-'''
rijeka, riječni | reka, rečni
* '''sněg-'''
snijeg | sneg
* '''serd-'''
srijeda | sreda
* '''svět-'''
svijet, svjetski | svet, svetski
* '''věk-'''
vijek, vječan, vječno, uvijek | vek, večan, večno, uvek
* '''věn-'''
vjenčanje | venčanje
* '''verm-'''
vrijeme | vreme
* '''zvězd-'''
zvijezda, zvjezdan | zvezda, zvezdan

== Opis różnic gramatycznych i ortograficznych ==
=== Ortografia ===
* pisownia czasownika posiłkowego ću, ćeš, će, …
Pisownia chorwacka preferuje rozdzielną pisownię negacji: ne ću, ne ćeš, ne će, …, choć dopuszczalna jest pisownia łączna. W pozostałych standardach dopuszczalna jest wyłącznie pisownia łączna.

Pisownia chorwacka dopuszcza wyłącznie rozdzielną pisownię czasu przyszłego I, np. bit ću, radit ćeš, jest ćeš itd., pisownię rozdzielną preferuje również standard bośniacki, choć dopuszcza łączną. Standard serbski i czarnogórski dopuszcza wyłącznie pisownię łączną, np. biću, radićeš, ješće.

=== Gramatyka ===
* liczebniki zbiorowe 4-10:
W standardzie chorwackim mamy -ero: ''četvero, petero, šestero, sedmero, osmero, devetero, desetero''. W pozostałych standardach mamy -oro: ''četvoro, petoro, šestoro, sedmoro, osmoro, devetoro, desetoro''. Liczebniki zbiorowe określające grupy mężczyzn we wszystkich standardach kończą się na -orica: ''četvorica, petorica'' itd..

Słownik różnicowy języka serbskochorwackiego

2023-03-31T20:45:20Z

Siemoród:

Niniejszy artykuł ma za zadanie zebrać wszelkie różnice leksykalne, w mniejszym stopniu ortograficzne i gramatyczne, między czterema odmianami policentrycznego języka serbskochorwackiego – chorwackim, bośniackim, czarnogórski i serbskim.

Z uwagi na nizki stopień elaboracji standardów bośniackiego i czarnogórskiego należy z ostrożnością podchodzić do wypisywanych tutaj leksemów bośniackich i czarnogórskich, gdyż mogą one nie odzwierciedlać najnowszych tendencji normatywistycznych lub też rzeczywistego użycia.

== Różnice słownikowe ==
Terminy chorwackie, bośniackie i czarnogórskie podane są w jekawicy, terminy serbskie zaś w ekawicy, choć jekawica jest normatywnie odmianą równoważną ekawicy. Dla przejrzystości wszystkie leksemy zapisano w standardowej łacince.

Jeśli wymienionych jest kilka leksemów, to z reguły są one używane w danym standardzie równie często, lub pierwszy z nich najczęściej. Często pierwsze słowo z wielu jest preferowane, a kolejne mają nacechowanie archaiczne lub gwarowe.

=== Całkowicie odmienne słowa ===
Najbardziej zauważalnym przypadkiem różnic międzystandardowych jest sytuacja, gdy w różnych standardach zostały ustalone słowa o różnym rodowodzie – najczęstsze sytuacje to konkurencja neologizmu z wyrazem obcym, rodzimego słowa z pożyczką (najczęściej turecką, rzadziej niemiecką, węgierską lub włoską) bądź słów rodzimych charakterystycznych dla różnych obszarów.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!adwokat
|odvjetnik
|colspan="3"|advokat
|-
!adwokatura
|odvjetništvo
|colspan="3"|advokatura
|-
!ambasada
|veleposlanstvo, ambasada
|colspan="3"|ambasada
|-
! azot
|colspan="2"|dušik, nitrogen
|colspan="2"|azot
|-
!babka
|baka || nena, baka, baba || baka, baba || baba (matka ojca), baka (matka matki)
|-
!biblioteka
|knjižnica, biblioteka
|colspan="3"|biblioteka
|-
!biedronka
| bubamara, božja ovčica ||
|colspan="2"|bubamara
|-
!biuro
|ured, biro, kancelarija || || || kancelarija, biro
|-
!brzuch
|trbuh || trbuh || || stomak, trbuh
|-
!chleb
| kruh || hljeb, kruh || hljeb || hleb
|-
!chwila
|trenutak
|colspan="3"|trenutak, momenat
|-
! cyna
| kositar, lim
|colspan="3"| kalaj
|-
!czerwiec
|lipanj|| juni, jun
|colspan="2"| jun, juni
|-
!cześć!
| bok, ciao || ćao || || ćao
|-
!czosnek
| češnjak || bijeli luk, češnjak || || beli luk
|-
!czynsz
|stanarina || stanarina, kirija
|colspan="2"|kirija, stanarina
|-
!dąb
| hrast, dub
|colspan="3"|hrast
|-
!do domu
|doma, kući
|colspan="3"|kući
|-
!dokąd
|kamo || || || gde, kud(a), kamo
|-
!droga
|cesta, put
|colspan="2"| put, cesta || put, drum
|-
!dworzec autobusowy
|autobusni kolodvor || autobuska/-sna stanica
|colspan="2"|autobusna stanica
|-
!dworzec kolejowy
|kolodvor
|colspan="2"|željeznička stanica
|železnička stanica
|-
!dywan
|tepih, sag ||tepih || tepih || tepih
|-
!dziadek
|djed || deda || || deda (ojciec ojca), deka (ojciec matki)
|-
! fabryka
| tvornica || fabrika, tvornica
|colspan="2"| fabrika
|-
!fala
| val || talas, val || val, ? || talas
|-
!fasola
|grah, fažola || grah, pasulj || pasulj, fadžola || pasulj
|-
! firma
| tvrtka
|colspan="3"| firma
|-
! foka
| tuljan
|colspan="3"| foka
|-
!gaz
|plin, gas
|colspan="3"| gas
|-
!geografia
|geografija, zemljopis
|colspan="3"|geografija
|-
!geograficzny
|geografski, zemljopisni
|colspan="3"|geografski
|-
!godzina
|colspan="2"|sat || || sat, čas
|-
!grudzień
|prosinac
|colspan="3"|decembar
|-
! gwóźdź
| čavao || ekser || brokva || ekser
|-
! historja
| povijest, historija || historija, istorija
|colspan="2"| istorija
|-
!Holandia
|Nizozemska || Nizozemska, Holandija || Holandija || Holandija, Nizozemska
|-
!instrument muzyczny
|glazbalo, glazbeni instrument
|colspan="3"|muzički instrument
|-
!kapusta
|zelje, kupus || kupus || || kupus
|-
! kąt
| kut
|colspan="3"| ugao
|-
!kelner
|konobar ||konobar, kelner || || konobar, kelner
|-
!kino
|colspan="3"|kino
| bioskop
|-
!koc
| pokrivač || deka, ćebe || || ćebe
|-
!kołdra
| poplun || jorgan || || jorgan
|-
!komórka (żywa)
|stanica || ćelija || || ćelija
|-
!kompozytor
|skladatelj, kompozitor || kompozitor || || kompozitor
|-
!komputer
|računalo, kompjutor || računar, kompjuter, računalo || kompjuter || računar, kompjuter
|-
!kręgosłup
|kralježnica, hrptenjača, kičma ||kičma || || kičma
|-
!którędy
|kamo, kojim putom, -em
|colspan="3"|kojim putem
|-
!kuchenka
|štednjak || štednjak, šporet || || šporet
|-
! kwiecień
| travanj
|colspan="3"| april
|-
!lekcja
|sat ||čas || || čas
|-
!lingwistyka
|jezikoslovlje, lingvistika
|colspan="3"|lingvistika
|-
!linijka
| ravnalo || || lenjir || lenjir, linir
|-
!lipiec
|srpanj || juli, jul
|colspan="2"| jul, juli
|-
!listopad
|studeni
|colspan="3"|novembar
|-
!lodówka
|hladnjak, frižider
|colspan="3"|frižider
|-
! lotnisko
| aerodrom, zračna luka
|colspan="3"| aerodrom
|-
!lustro
|zrcalo, ogledalo
|colspan="3"|ogledalo
|-
!luty
|veljača
|colspan="3"|februar
|-
!łyżeczka
|žličica || kašikica || || kašičica
|-
!łyżka
|žlica || kašika || kašika, užica || kašika
|-
!masło
| maslac || maslac, puter || || maslac, puter
|-
!materac
|madrac, dušek || dušek || || dušek
|-
! marchew
| mrkva || mrkva || || šargarepa
|-
!marzec
|ožujak
|colspan="3"|mart
|-
!maj
|svibanj
|colspan="3"|maj
|-
!mechanik
|strojar, mehaničar
|colspan="3"|mehaničar
|-
!miednica (kość)
|zdjelnica || karlica || || karlica
|-
!muzyk
|glazbenik, muzičar
|colspan="3"|muzičar
|-
!muzyka
|glazba, muzika
|colspan="3"|muzika
|-
!na zewnątrz, na dwór
|van || napolje, van
|colspan="2"|napolje
|-
!na zewnątrz, na dworze
|vani || napolju, vani
|colspan="2"|napolju
|-
!nalewać
|točiti || sipati || || sipati
|-
!naród
|narod, puk, pučanstvo
|colspan="3"|narod
|-
!nauka
|znanost || nauka, znanost || || nauka
|-
!naukowiec
|znanstvenik, učenjak || naučnik, učenjak || || naučnik
|-
!ogród
|vrt || bašta, vrt || bašta || bašta
|-
!okulary
|naočale, očale || naočare, naočale || || naočare, naočari, đozluci, brile
|-
!opłata drogowa
| cestarina || cestarina, putarina
|colspan="2"| putarina
|-
!osoba
|osoba || osoba, lice || osoba || lice, osoba
|-
!paszport
|putovnica || pasoš || || pasoš
|-
!październik
|listopad
|colspan="3"|oktobar
|-
!pianino
|glasovir, klavir
|colspan="3"|klavir
|-
!pieprz
| papar || biber || || biber
|-
!piętro
|kat
|colspan="3"|sprat
|-
!piłka nożna
| nogomet || fudbal, nogomet || || fudbal
|-
!pleśń
|plijesan || plijesan, buđ, buđa || buđ || buđa, buđ, plesan
|-
!pociąg
| vlak
|colspan="3"| voz
|-
!półwysep
| poluotok || poluostrvo, poluotok
|colspan="2"|poluostrvo
|-
! pomarańcza
| naranča, pomoranča || naranča, pomorandža, narandža
|colspan="2"| narandža, pomorandža
|-
!pomidor
| rajčica, paradajz, pomidor || paradajz, rajčica || || paradajz, rajčica
|-
! powietrze
| zrak || vazduh, zrak || || vazduh
|-
! powietrzny
| zračni || vazdušni, zračni || || vazdušni
|-
!poziom
|razina
|colspan="3"|nivo
|-
!prześcieradło
|plahta || čaršaf, čaršav
|colspan="2"|čaršav
|-
!przycisk
| gumb || dugme || || dugme
|-
!przyjaciel
|prijatelj || prijatelj, drug
|colspan="2"|drug, prijatelj
|-
!przyjaciółka
|prijateljica || prijateljica, drugarica
|colspan="2"|drugarica, prijateljica
|-
!razem
|zajedno, skupa
|colspan="3"|zajedno
|-
!rekin
|morski pas || morski pas, ajkula
|colspan="2"|ajkula
|-
!rodzina
|obitelj || porodica || || porodica
|-
!rodzinny
|obiteljski || porodični || || porodični
|-
!ryż
| riža || riža, pirinač || pirinač, riža, oriz || pirinač
|-
!rzeźbiarz
|kipar || kipar, vajar || || vajar
|-
! samolot
| avion, zrakoplov
|colspan="3"| avion
|-
! sąsiad
| susjed
|colspan="2"|komšija, susjed
|komšija
|-
! sąsiadka
| susjeda
|colspan="2"|komšinica, susjeda
| komšija
|-
! sekretarka
|colspan="2"| tajnica, sekretarica
|colspan="2"| sekretarica
|-
!sierpień
| kolovoz || august
|colspan="2"| avgust
|-
!spodnie
|hlače || pantalone, hlače || || pantalone
|-
!stacja radiowa
|radio postaja
|colspan="3"|radio stanica
|-
!stolarz
| stolar || stolar, tesar || || tesar, stolar
|-
!stryj (brat ojca)
|stric || amidža, stric
|colspan="2"|stric
|-
!stryjenka (żona brat ojca)
|strina || amidžinica, strina
|colspan="2"|strina
|-
!styczeń
|siječanj
|colspan="3"|januar
|-
!śruba
|vijak, šaraf || vijak, zavrtanj, šaraf || || šraf, vijak, zavrtanj
|-
! śrubokręt
| odvijač, šarafciger || odvijač, odvrtač, šrafciger, šarafciger
|colspan="2"| odvijač, odvrtač, odvrtka, šrafciger
|-
!sufit
|strop
|colspan="3"|plafon
|-
!sufitowy
|stropni
|colspan="3"|plafonski
|-
!szczur
| štakor || pacov || || pacov
|-
!sztuka (element)
|komad || komad, parče || parče || komad, parče
|-
!tablica szkolna
|školska ploča || školska tabla || || školska tabla
|-
!teatr
|kazalište
|colspan="3"| pozorište
|-
!transport
|promet || saobraćaj || || saobraćaj
|-
! tulipan
| tulipan || tulipan, lala
|colspan="2"| lala, tulipan
|-
!tydzień
|tjedan || sedmica, nedjelja, hefta || sedmica, neđelja || sedmica, nedelja
|-
!tygodniowy
|tjedni || sedmični, nedjeljni || sedmični, neđeljni || sedmični, nedeljni
|-
!tysiąc
| tisuća
|colspan="3"| hiljada
|-
!uniwersytet
|sveučilište
|colspan="3"|univerzitet
|-
!uniwersytecki
|sveučilišni
|colspan="3"|univerzitetski
|-
!użycie
|uporaba, upotreba
|colspan="3"|upotreba
|-
!warunek
|uvjet || uvjet, uslov || || uslov
|-
!wiek (sto lat)
| stoljeće || stoljeće, vijek || vijek, stoljeće || vek, stoleće
|-
!własny
|vlastit
|colspan="3"|sopstven
|-
!wrzesień
|rujan
|colspan="3"|septembar
|-
!Wszechświat
| Svemir || Svemir, Vasiona || || Svemir, Vasiona
|-
!wuj (brat matki)
|ujak || daidža, ujak
|colspan="2"|ujak
|-
!wujenka (żona brata matki)
|ujna || daidžinica, ujna
|colspan="2"|ujna
|-
!wybacz
|oprosti || izvini || izvini, oprosti || izvini
|-
!wyspa
| otok || ostrvo, otok
|colspan="2"|ostrvo
|-
! zagranica
|inozemstvo || inozemstvo, inostranstvo || || inostranstvo
|-
!zeszyt
|bilježnica, teka || teka || || sveska, teka
|-
!zupa
|juha || supa || || supa
|}

=== Różnice w adaptacji grekolatynizmów ===
Wyrazy pochodzące z greki, łaciny, a poprzez grekę także z hebrajskiego, były odmiennie adaptowane w obszarze wpływu rzymskiego katolicyzmu i bizantyjskiego prawosławia, najbardziej znaczące są różnice w adaptacji łacińskiego ''ch'' (''k'' lub ''h'') oraz greckiego przydechu ''h'' (''h'' lub zero) i ''β'' (''b'' lub ''v''). Różnie adaptowano też końcówki, takie jak łac. -''ium'' (-''ij'' lub -''ijum'') czy greckie -''oν'' (-''on'' lub zero).

{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Abraham
|Abraham ||
|colspan="2"|Avram
|-
!akwarium
|colspan="2"|akvarij
|colspan="2"|akvarijum
|-
!alchemia
|alkemija || || || alhemija
|-
!Ateny
|Atena
|colspan="3"|Atina
|-
!Babilon
|colspan="2"|Babilon
|colspan="2"|Vavilon
|-
!balsamować
|balzamirati || || || balsamovati
|-
!Bizancjum
|Bizant || Vizant, Bizant || Vizantija || Vizant
|-
!chemia
|kemija
|colspan="3"| hemija
|-
!chirurg
|kirurg
|colspan="3"|hirurg
|-
!chlor
|klor
|colspan="3"|hlor
|-
!chór
|kor
|colspan="3"|hor
|-
!Chrystus
|Krist || Hrist, Krist
|colspan="2"|Hrist, Hristos
|-
!chrześcijanin
|kršćanin || hrišćanin, kršćanin
|colspan="2"|hrišćanin
|-
!chrześcijaństwo
| kršćanstvo || hrišćanstvo, kršćanstvo
|colspan="2"|hrišćanstvo
|-
!demokracja
|demokracija
|colspan="3"| demokratija
|-
!Europa
|Europa
|colspan="3"|Evropa
|-
!Jerozolima
|Jeruzalem || Jerusalem || || Jerusalim
|-
!kosmos
| kozmos|| kozmos, kosmos
|colspan="2"|kosmos
|-
!kronika
|kronika
|colspan="3"| hronika
|-
!kryterium
|kriterij || kriterij, kriterijum
|colspan="2"|kriterijum
|-
! krzyż
| križ || križ, krst
|colspan="2"| krst
|-
!laboratorium
|laboratorij
|colspan="3"|laboratorija
|-
!Liban
| Libanon || Liban, Libanon || || Liban
|-
!terytorium
|teritorij
|colspan="3"|teritorija
|}

=== Różnica w końcowym -''r''===
Do charakterystycznych różnic między obszarami zachodnim i wzchodnim należy zachowanie na zachodzie wygłosowego -''r'' w bardzo ograniczonym zakresie leksemów. W przypadku ''večer'' / ''veče'' zanik wygłosowej spółgłoski dodatkowo spowodował różnicę w rodzaju (żeński / nijaki) oraz odmienie (żeńska na spółgłoskę / nijaka z tematem ''večer''-).
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!dobry wieczór
|dobra večer || dobro veče || || dobro veče
|-
!przedwczoraj
| prekjučer || prekjučer, prekjuče
|colspan="2"| prekjuče
|-
! także
| također || također, takođe
|colspan="2"| takođe
|-
!wczoraj
| jučer || jučer, juče
|colspan="2"| juče
|-
!wieczorem
| navečer || naveče || uveče, naveče || uveče
|-
!wieczór
|večer || veče || || veče
|-
!Wigilia Bożego Narodzenia
| Badnja večer || || || Badnje veče
|}

=== Różnica w zachowaniu ''h'' ===
Większość gwar sztokawskich nie posiada fonemu /x/, dlatego wiele słów pozbawionych tej głoski przenikało do standardów literackich, co najbardziej objawia się w standardzie serbskim i czarnogórskim (gdzie zanika ona bez śladu lub jest zastępowana, najczęściej przez ''v'' i ''j''), a najmniej w chorwackim i bośniackim (gdzie jest zatrzymywana jako ''h''). W tych ostatnich dochodzi w wielu leksemach do pojawienia się wtórnego, hiperpoprawnego ''h'' i te wyrazy również zostały tutaj zebrane.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!głuchota
|colspan="2"|gluhoća
|colspan="2"|gluvoća
|-
!głuchy
|colspan="2"|gluh
|colspan="2"|gluv
|-
!godzina, zegar
|sat || sat, sahat || || sat
|-
!gotować
|colspan="2"|kuhati
|colspan="2"|kuvati
|-
! kawa
| kava || kahva, kafa || kafa, kava || kafa
|-
!kawiarnia
|kavana || kafana || kafana, kavana || kafana
|-
!kokon
|colspan="2"|čahura
|čaura, čahura || čaura
|-
!lekki
|lak, lagan ||lahak, lak, lagan
|colspan="2"|lak, lagan
|-
!miękki
|mek ||mehak, mek
|colspan="2"|mek
|-
! mucha
|colspan="2"|muha
|colspan="2"|muva
|-
!synowa
|snaha || || || snaja
|-
!rdza
|colspan="2"|hrđa
|colspan="2"|rđa
|-
! tytoń
|colspan="2"|duhan
|colspan="2"|duvan
|-
! ucho
|colspan="2"|uho
|colspan="2"|uvo, uho
|-
!wada
|mana||mahana, mana
|colspan="2"|mana
|-
!wdowa
|udovica, udova || udovica, hudova
|colspan="2"|udovica, udova
|-
!wdowiec
|udovac || udovac, hudovac
|colspan="2"|udovac
|-
!zapaśnik
|colspan="2"|hrvač, rvač
|colspan="2"|rvač
|-
!ziewać
|zijevati || zijehati, zijevati || zijevati|| zevati
|}

=== Zmiany w bezokoliczniku ===
Na skutek wpływu odmiany na -''im'' i jekawizmu, niektóre czasowniki zmieniły bezokolicznik z -''jeti'' na -''iti''.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!nienawidzić
|mrziti || || mrzeti
|-
!siedzieć
|sjediti, sjedjeti || || śeđeti || sedeti
|}

=== Różnica w bezokoliczniku ===
Znacząca grupa zapożyczonych czasowników w standardzie chorwackim kończy się na -''irati'', a w serbskim na -''ovati'', -''isati'', -''irati'', przy czym dokładne brzmienie sufiksu jest trudne do przewidzenia i wynika na ogół z drogi i czasu zapożyczenia.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!balsamować
|balzamirati || || || balsamovati
|-
!fotografować
|fotografirati || || fotografisati, -irati
|-
!konstruować
|konstruirati || konstruirati, konstruisati || || konstruisati
|-
!nalegać
|inzistirati || insistirati || || insistirati
|-
!organizować
|organizirati || organizirati, organizovati || || organizovati
|-
!siedzieć
|sjediti, sjedjeti || || śeđeti || sedeti
|}

=== Różnice w rodzaju ===
Między standardami, a często nawet wewnątrz standardów występują wahania rodzaju rzeczowników, najczęściej tyczy się to pożyczek greckołacińskich i wahania występują między rodzajem męzkim (typowym dla chorwackiego) i żeńskim (typowym dla serbskiego).
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!architekt
|arhitekt
|colspan="3"|arhitekta
|-
!ateista
|ateist || ateist, ateista
|colspan="2"|ateista
|-
! grypa
|colspan="3"|gripa
| grip
|-
!kilo
|kila || kilo || || kilo
|-
!kometa
|komet
|colspan="3"|kometa
|-
!minuta
|minuta
|colspan="3"|minut, minuta
|-
!planeta
|planet
|colspan="3"|planeta
|-
!sekunda
|sekunda || || || sekund, sekunda
|-
!turysta
| turist || || || turista, turist
|}

=== Różnice w wokalizmie ===
Często różnica w brzmieniu pożyczek sprowadza się do różnicy w wokalizmie – najczęstszym przykładem jest ''u'' przed spółgłoskami nosowymi w standardzie chorwackim odpowiadające serbskiemu ''o'', ale pojawiają się i inne różnice, najczęściej wynikające z różnych źródeł zapożyczeń.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!aktualny
|aktualan || || aktuelan, aktualan|| aktuelan
|-
! Armenia
| Armenija || Armenija, Jermenija, Ermenija || Jermenija || Jermenija, Armenija
|-
!bagnet
|bajunet (-a) || || || bajonet (-a)
|-
!baron
|barun || baron || || baron
|-
!giełda
|burza
|colspan="3"| berza
|-
! milion
| milijun
|colspan="3"|milion
|-
!pączek
|krafna || || ||krofna
|}

=== Podobne leksemy ===
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Afganistan
|colspan="2"|Afganistan
|colspan="2"|Avganistan
|-
! akcent (sposób mowy)
| akcent || akcent, akcenat || akcenat || akcenat
|-
! akceptować
| prihvaćati || prihvatati || prihvaćati, prihvatati || prihvatati
|-
!Amazonia
|Amazona
|colspan="3"|Amazonija
|-
!Australijczyk
| Australac
|colspan="3"|Australijanac
|-
!Australijka
| Australka
|colspan="3"|Australijanka
|-
!autobusowy
|autobusni ||autobuski || || autobuski
|-
!autorka
|autorica ||
|colspan="2"|autorka
|-
!autostrada
|autocesta || || || autoput
|-
!beczka
|bačva || || || bure
|-
!biegunka
|proljev || proljev, proliv || || proliv
|-
!bokser
|boksač
|colspan="3"|bokser
|-
! budzik
| budilica || budilnik, budionik || budilnik || budilnik, budionik
|-
!certyfikat
|colspan="2"|certifikat
|colspan="2"|sertifikat, certifikat
|-
!ciotek (mąż siostry ojca lub siostry matki)
| tetak || tetak, teča || tetak || tetak, teča
|-
!co
|što
|colspan="3"|šta
|-
!córka
|colspan="2"| kćerka, kći
|kćerka, ćerka || ćerka, kći
|-
!czaszka
|lubanja || lobanja || || lobanja
|-
!częściowy
|djelomičan
|colspan="2"|djelimičan
|delimičan
|-
!czytelnik
| čitatelj, čitalac || čitalac, čitatelj
|colspan="2"|čitalac
|-
!deser
|slastica || poslastica || || poslastica
|-
! dokładny
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!dwieście
| dvjesto || dvjesta, dvjesto ||dvjesta || dvesta
|-
!dziękuję bardzo
|hvala lijepa, lijepo || hvala lijepo || || hvala lepo
|-
!finanse
|financije
|colspan="3"|finansije
|-
!gmina
|općina || općina, opština
|colspan="2"| opština
|-
!gorzki
|colspan="2"|gorak
| gorak, grk || gorak
|-
!Hiszpania
|Španjolska || Španija, Španjolska
|colspan="2"|Španija
|-
!Hiszpanin
|Španjolac
|colspan="3"|Španac
|-
!Hiszpanka
|Španjolka
|colspan="3"| Špankinja
|-
! hodowca
| odgajatelj || || || odgajivač
|-
!interesować
|interesirati || interesovati, interesirati || || interesovati
|-
!jagnię
| janje
|colspan="3"|jagnje
|-
!jej
|njezin, njen
|colspan="3"|njen
|-
!jest (akcentowane)
|jest || jeste || || jeste
|-
! językowy
| jezični || || jezički, jezični || jezički
|-
! jutro
|colspan="2"|sutra
|śutra || sutra
|-
!kierownik
|upravitelj, upravnik
|colspan="3"|upravnik
|-
!klatka
|kavez||kafez, kavez
|colspan="2"|kavez
|-
! klej
| ljepilo || ljepilo, ljepak, lijepak || lijepak, ljepilo || lepak
|-
!koleżanka
|kolegica || koleginica, kolegica || || koleginica
|-
!ksiądz (kapłan dowolnego wyznania)
| svećenik || svećenik (kat.), sveštenik (praw.) || svještenik || sveštenik
|-
!kto
|tko
|colspan="3"|ko
|-
!lekarka
|liječnica
|colspan="2|ljekarka
|lekarka
|-
!lekarz
|liječnik
|colspan="2|ljekar
|lekar
|-
!litewski
|litavski
|colspan="3"|litvanski
|-
!Litwa
|Litva
|colspan="3"|Litvanija
|-
!Łotwa
|colspan="2"|Latvija, Letonija
| || Letonija
|-
!miedziany
|bakreni || || || bakarni, bakreni
|-
!naczynia
|posuđe || posuđe || || sudovi, posuđe
|-
!Narody Zjednoczone
|colspan="2"|Ujedinjeni Narodi
|colspan="2"| Ujedinjene Nacije
|-
!obowiązek
| obveza, obaveza
|colspan="3"|obaveza
|-
! ogólnie, w ogóle
| općenito, uopće
|colspan="3"| uopšte
|-
!orzech laskowy
|lješnjak || || || lešnik, lešnjak
|-
! płaca
| plaća || plaća, plata
|colspan="2"| plata
|-
!połowa
|polovica
|colspan="3"|polovina
|-
!porcelana
|porculan || porcelan, porculan || || porcelan
|-
!porównanie
|usporedba
|colspan="3"| poređenje
|-
!prawdopodobny
|vjerojatan
|colspan="2"|vjerovatan
|verovatan
|-
! prawidłowy
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!promień (światła)
|zraka||zrak|| || zrak
|-
!ratować
|spašavati || spasavati || spašavati || spasavati
|-
!Rumun
|Rumunj
|colspan="3"|Rumun
|-
!Rumunia
|Rumunjska
|colspan="3"|Rumunija
|-
!samoobsługa
|colspan="3"|samoposluga
| samousluga
|-
!sekunda
|colspan="2"|sekunda
|colspan="2"|sekund, sekunda
|-
!sędzia
|sudac || sudija, sudac
|colspan="2"|sudija
|-
!słoweński
|slovenski || slovenački || || slovenački
|-
!Słowianin
|colspan="2"|Slaven
|colspan="2"|Sloven
|-
!słowiański
|colspan="2"|slavenski
|colspan="2"|slovenski
|-
!smak
|okus (smak potrawy), ukus (gust) || okus, ukus || || ukus
|-
!sól
|sol
|colspan="3"|sô
|-
!spis
|popis, spisak
|colspan="3"|spisak
|-
!sport
|šport, sport
|colspan="3"|sport
|-
!stół
|stol
|colspan="3"|stô
|-
!studentka
|studentica || studentkinja, studentica
|colspan="2"|studentkinja
|-
!szczęśliwy
| sretan
|colspan="2"| sretan, srećan || srećan
|-
!szpinak
|špinat||špinat, spanać
|colspan="2"|spanać
|-
!talerz
| tanjur
|colspan="3"| tanjir
|-
!tenisista
|tenisač
|colspan="3"|teniser
|-
!tłumacz
|prevoditelj
|colspan="3"|prevodilac
|-
!trzysta
| tristo || trista, trista
|colspan="2"|trista
|-
!używanie, użycie
|colspan="2"|korištenje
|colspan="2"| korišćenje
|-
!w ciągu
|tijekom
|colspan="3"|tokom
|-
!w związku z
|u svezi s || u vezi sa || || u vezi sa
|-
! węgiel
| ugljen
|colspan="3"| ugalj
|-
!widz
|gledatelj
|colspan="3"|gledalac
|-
!wiosenny
| proljetni
|colspan="2"| proljetni, proljećni || prolećni
|-
!Włoch
|Talijan || Italijan || Talijan, Italijan || Italijan
|-
!Włochy
|Italija, Talijanska
|colspan="3"|Italija
|-
!współczesny
|suvremen
|colspan="3"| savremen
|-
!wynająć
|unajmiti
|colspan="3"|iznajmiti
|-
!zabójca
|ubojica
|colspan="3"|ubica
|-
!zabójstwo
|ubojstvo
|colspan="3"|ubistvo
|-
! zachwycać się
| zadivljavati se || zadivljivati se || || zadivljivati se
|-
!zadanie
|colspan="2"| zadaća || || zadatak
|-
!zbieg okoliczności
|stjecaj || stjecaj, sticaj || || sticaj
|-
! ziemniak
| krumpir
|colspan="3"| krompir
|-
!znów
|ponovno, ponovo
|colspan="3"|ponovo
|-
!związek, relacja, kontakt
|sveza, veza || veza || || veza
|-
!zwyczajny
|colspan="2"| redovit, redovan
|colspan="2"|redovan
|}

== Dawny jać ==
=== Ogólne zasady ===
Dialekty sztokawskie można podzielić na trzy grupy pod względem realizacji prasłowiańskiego fonemu *ě (jać): ekawskie (e), (i)jekawskie (je/ije) i ikawskie (i). Na dwóch pierwszych wymowach oparto standardy literackie, z czego standardy chorwacki, bośniacki i czarnogórski dopuszczają wyłącznie wymowę (i)jekawską, a standard serbski dopuszcza wymowę ekawską i jekawską jako równoprawne (choć dominuje ekawska).

* Ekawskiemu długiemu '''ē''', które pochodzi z długiego jacia, odpowiada jekawskie '''ije''' (dwie sylaby, obie krótkie), np.:

''cvēt, rēč, dvē, snēg, bēda'' | ''cvijet, riječ, dvije, snijeg, bijeda''

* Ekawskiemu krótkiemu '''e''', które pochodzi z krótkiego jacia, odpowiada jekawskie '''je''', np.:

''mera, pesma, sesti, lepo, koleno, nega'' || ''mjera, pjesma, sjesti, ljepo, koljeno, njega''

W formach jekawskich -nj- i -lj- oznaczają jeden dźwięk. W standardach bośniackim, chorwackim i serbskim grupy -tj-, -dj-, -sj-, -zj- oznaczają dwa dźwięki, natomiast w standardzie czarnogórskim odpowiadają im głoski -ć-, -đ-, -ś-, -ź-, np.
''ćešiti, đevojka, śesti, źenica'' | ''tješiti, djevojka, sjesti, zjenica''

W standardzie czarnogórskim -ć- może także odpowiadać jekawskiemu ''-cj-'', np. ''ćedilo'' | ''cjedilo''.

* Ekawskiemu długiemu '''ē''' odpowiada jekawskie '''jē''' w przypadkach, kiedy doszło do wzdłużenia:

- w dopełniaczu liczby mnogiej:
''vērā, dēlā, zamēnā, kolēnā, medvēdā, rascēpā'' | ''vjērā, djēlā, zamjēnā, koljēnā, medvjēdā, rascjēpā''

- przed grupą spółgłosek, z czego najczęściej na pierwszym miejscu jest sonant (n, l, lj, r, v):

''sēnka, kolēnce, odēljci, nedēljni'' | ''sjēnka, koljēnce, odjēljni, nedjēljni'' (<sjen, koljeno, odjeljak, nedjelja)

- w zdrobnieniach:
''dēva, dēdo, Lēpa'' | ''djēva, djēdo, Ljēpa'' (<djevojka, djed, Ljeposava)

- w iteratywach (głównie pochodnych od ''m(j)esto, m(j)era, s(j)esti''):
''namēštati, zamērati, presēdati'' | ''namjēštati, zamjērati, presjēdati'' (<namjestiti, zamjeriti, presjesti)
* Ekawskiemu krótkiemu '''e''' odpowiada jekawskie '''i''':

- przed '''j''':

''vejati, grejati, razumeju, dveju, obeju'' | ''vijati, grijati, razumiju, dviju, obiju''

- przed '''o''' powstałym z '''l''' w wygłosie słowa lub sylaby:

''video, deo, želeo, dospeo, hteo, ceo'' | ''vidio, dio, želio, dospio, htio, cio''

- przed '''lj''' w słowie ''beleg | biljeg'' i pochodnych od niego:

''beleg, beleška, beležnik, zabeležiti'' | ''biljeg, bilješka, bilježnik, zabilježiti''

- w sylabach, w których '''r''' występuje po spółgłosce neutralizowana jest różnica pomiędzy wymową ekawską i jekawską, np.:

''breza, bregovi, vremena (vreme | vrijeme), vrednoća, greška, dremljiv, povreda, trešnja, crepovi (crep | crijep)'' itd..

Standard chorwacki i bośniacki dopuszcza połączenie '''rje''' po spółgłosce, gdy jest ono w odmianie wymienialne z '''rije''', np. ''vrijeme-vremena/vrjemena, crijep-crepovi/crjepovi''.

Od tej reguły istnieją dwa rodzaje wyjątków: wymowa jekawska ma '''je''' jeśli '''r''' nie jest poprzedzone spółgłoską, np.:

''goreti, rečnik, rečica, korenčić, rešavati'' | ''gorjeti, rječnik, rječica, korjenčić, rješavati'',

jedynie leksemy ''gore, rezati, repa'' mają jednakowe formy w ekawicy i jekawicy. Oprócz tego w Czarnogórze konsekwentnie spotykane są (w standardzie serbskim i czarnogórskim) formy ekawskie: ''goreti, gorenje, rečnik, rečit, rečica, rešavati, proređivati, korenčić, starešina''.

Drugim wyjątkiem są leksemy, gdzie spółgłoska przed '''r''' je odczuwana jako leżąca za granicą złożenia, wtedy istnieją dublety:

''razređivati, razrešenje'' | ''razređivati/razrjeđivati, razrešenje/razrješenje''

=== Spis rdzeni ===
Wyrazy są posortowane według rdzeni, słowa podane są z lewej w jekawicy a z prawej w ekawicy, odwrotnie niż powyżej.
* '''běg-'''
bijeg, bjegati, bjegunac, bježati, pobjeći| beg, begati, begunac, bežati, pobeći
* '''běl-'''
bio, bijeli, bijeliti | beo, beli, beliti
* '''cěl-'''
cio, cijeli, cjelina | ceo, celi, celina
* '''cěn-'''
cijena, cijeniti | cena, ceniti
* '''cěv-'''
cijev, cjevanica, cjevčica, cjevovod | cev, cevanica, cevčica, cevovod
* '''děv-'''
djevojka, djevojčica, djevica, djeva | devojka, devojčica, devica, deva
* '''koren-'''
korijen, korijenje | koren, korenje
* '''lěk-'''
liječnik, lijek, ljekar, ljekarna | lečnik, lek, lekar, lekarna
* '''lět-'''
ljeto, ljetni, ljetos, proljeće | leto, letni, letos, proleće
* '''něm-'''
Njemačka, Njemac, Njemica, njemački | Nemačka, Nemac, Nemica, nemački
* '''pěv-'''
pjevati, pjevač | pevati, pevač
* '''rěd-'''
rijedak, rijetki, rijeđi | redak, retki, ređi
* '''rěk-'''
rijeka, riječni | reka, rečni
* '''sněg-'''
snijeg | sneg
* '''serd-'''
srijeda | sreda
* '''svět-'''
svijet, svjetski | svet, svetski
* '''věk-'''
vijek, vječan, vječno, uvijek | vek, večan, večno, uvek
* '''věn-'''
vjenčanje | venčanje
* '''verm-'''
vrijeme | vreme
* '''zvězd-'''
zvijezda, zvjezdan | zvezda, zvezdan

== Opis różnic gramatycznych i ortograficznych ==
=== Ortografia ===
* pisownia czasownika posiłkowego ću, ćeš, će, …
Pisownia chorwacka preferuje rozdzielną pisownię negacji: ne ću, ne ćeš, ne će, …, choć dopuszczalna jest pisownia łączna. W pozostałych standardach dopuszczalna jest wyłącznie pisownia łączna.

Pisownia chorwacka dopuszcza wyłącznie rozdzielną pisownię czasu przyszłego I, np. bit ću, radit ćeš, jest ćeš itd., pisownię rozdzielną preferuje również standard bośniacki, choć dopuszcza łączną. Standard serbski i czarnogórski dopuszcza wyłącznie pisownię łączną, np. biću, radićeš, ješće.

=== Gramatyka ===
* liczebniki zbiorowe 4-10:
W standardzie chorwackim mamy -ero: ''četvero, petero, šestero, sedmero, osmero, devetero, desetero''. W pozostałych standardach mamy -oro: ''četvoro, petoro, šestoro, sedmoro, osmoro, devetoro, desetoro''. Liczebniki zbiorowe określające grupy mężczyzn we wszystkich standardach kończą się na -orica: ''četvorica, petorica'' itd..

Słownik różnicowy języka serbskochorwackiego

2023-03-31T20:19:45Z

Siemoród: /* Podobne leksemy */

Niniejszy artykuł ma za zadanie zebrać wszelkie różnice leksykalne, w mniejszym stopniu ortograficzne i gramatyczne, między czterema odmianami policentrycznego języka serbskochorwackiego – chorwackim, bośniackim, czarnogórski i serbskim.

Z uwagi na nizki stopień elaboracji standardów bośniackiego i czarnogórskiego należy z ostrożnością podchodzić do wypisywanych tutaj leksemów bośniackich i czarnogórskich, gdyż mogą one nie odzwierciedlać najnowszych tendencji normatywistycznych lub też rzeczywistego użycia.

== Różnice słownikowe ==
Terminy chorwackie, bośniackie i czarnogórskie podane są w jekawicy, terminy serbskie zaś w ekawicy, choć jekawica jest normatywnie odmianą równoważną ekawicy. Dla przejrzystości wszystkie leksemy zapisano w standardowej łacince.

Jeśli wymienionych jest kilka leksemów, to z reguły są one używane w danym standardzie równie często, lub pierwszy z nich najczęściej. Często pierwsze słowo z wielu jest preferowane, a kolejne mają nacechowanie archaiczne lub gwarowe.

=== Całkowicie odmienne słowa ===
Najbardziej zauważalnym przypadkiem różnic międzystandardowych jest sytuacja, gdy w różnych standardach zostały ustalone słowa o różnym rodowodzie – najczęstsze sytuacje to konkurencja neologizmu z wyrazem obcym, rodzimego słowa z pożyczką (najczęściej turecką, rzadziej niemiecką, węgierską lub włoską) bądź słów rodzimych charakterystycznych dla różnych obszarów.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!adwokat
|odvjetnik
|colspan="3"|advokat
|-
!adwokatura
|odvjetništvo
|colspan="3"|advokatura
|-
!ambasada
|veleposlanstvo, ambasada
|colspan="3"|ambasada
|-
! azot
|colspan="2"|dušik, nitrogen
|colspan="2"|azot
|-
!babka
|baka || nena, baka, baba || baka, baba || baba (matka ojca), baka (matka matki)
|-
!biblioteka
|knjižnica, biblioteka
|colspan="3"|biblioteka
|-
!biedronka
| bubamara, božja ovčica ||
|colspan="2"|bubamara
|-
!biuro
|ured, biro, kancelarija || || || kancelarija, biro
|-
!brzuch
|trbuh || trbuh || || stomak, trbuh
|-
!chleb
| kruh || hljeb, kruh || hljeb || hleb
|-
!chwila
|trenutak
|colspan="3"|trenutak, momenat
|-
! cyna
| kositar, lim
|colspan="3"| kalaj
|-
!czerwiec
|lipanj|| juni, jun
|colspan="2"| jun, juni
|-
!cześć!
| bok, ciao || ćao || || ćao
|-
!czosnek
| češnjak || bijeli luk, češnjak || || beli luk
|-
!czynsz
|stanarina || stanarina, kirija
|colspan="2"|kirija, stanarina
|-
!dąb
| hrast, dub
|colspan="3"|hrast
|-
!do domu
|doma, kući
|colspan="3"|kući
|-
!dokąd
|kamo || || || gde, kud(a), kamo
|-
!droga
|cesta, put
|colspan="2"| put, cesta || put, drum
|-
!dworzec autobusowy
|autobusni kolodvor || autobuska/-sna stanica
|colspan="2"|autobusna stanica
|-
!dworzec kolejowy
|kolodvor
|colspan="2"|željeznička stanica
|železnička stanica
|-
!dywan
|tepih, sag ||tepih || tepih || tepih
|-
!dziadek
|djed || deda || || deda (ojciec ojca), deka (ojciec matki)
|-
! fabryka
| tvornica || fabrika, tvornica
|colspan="2"| fabrika
|-
!fala
| val || talas, val || val, ? || talas
|-
!fasola
|grah, fažola || grah, pasulj || pasulj, fadžola || pasulj
|-
! firma
| tvrtka
|colspan="3"| firma
|-
! foka
| tuljan
|colspan="3"| foka
|-
!gaz
|plin, gas
|colspan="3"| gas
|-
!geografia
|geografija, zemljopis
|colspan="3"|geografija
|-
!geograficzny
|geografski, zemljopisni
|colspan="3"|geografski
|-
!godzina
|colspan="2"|sat || || sat, čas
|-
!grudzień
|prosinac
|colspan="3"|decembar
|-
! gwóźdź
| čavao || ekser || brokva || ekser
|-
! historja
| povijest, historija || historija, istorija
|colspan="2"| istorija
|-
!Holandia
|Nizozemska || Nizozemska, Holandija || Holandija || Holandija, Nizozemska
|-
!instrument muzyczny
|glazbalo, glazbeni instrument
|colspan="3"|muzički instrument
|-
!kapusta
|zelje, kupus || kupus || || kupus
|-
! kąt
| kut
|colspan="3"| ugao
|-
!kelner
|konobar ||konobar, kelner || || konobar, kelner
|-
!kino
|colspan="3"|kino
| bioskop
|-
!koc
| pokrivač || deka, ćebe || || ćebe
|-
!kołdra
| poplun || jorgan || || jorgan
|-
!komórka (żywa)
|stanica || ćelija || || ćelija
|-
!kompozytor
|skladatelj, kompozitor || kompozitor || || kompozitor
|-
!komputer
|računalo, kompjutor || računar, kompjuter, računalo || kompjuter || računar, kompjuter
|-
!kręgosłup
|kralježnica, hrptenjača, kičma ||kičma || || kičma
|-
!którędy
|kamo, kojim putom, -em
|colspan="3"|kojim putem
|-
!kuchenka
|štednjak || štednjak, šporet || || šporet
|-
! kwiecień
| travanj
|colspan="3"| april
|-
!lekcja
|sat ||čas || || čas
|-
!lingwistyka
|jezikoslovlje, lingvistika
|colspan="3"|lingvistika
|-
!linijka
| ravnalo || || lenjir || lenjir, linir
|-
!lipiec
|srpanj || juli, jul
|colspan="2"| jul, juli
|-
!listopad
|studeni
|colspan="3"|novembar
|-
!lodówka
|hladnjak, frižider
|colspan="3"|frižider
|-
! lotnisko
| aerodrom, zračna luka
|colspan="3"| aerodrom
|-
!lustro
|zrcalo, ogledalo
|colspan="3"|ogledalo
|-
!luty
|veljača
|colspan="3"|februar
|-
!łyżeczka
|žličica || kašikica || || kašičica
|-
!łyżka
|žlica || kašika || kašika, užica || kašika
|-
!masło
| maslac || maslac, puter || || maslac, puter
|-
!materac
|madrac, dušek || dušek || || dušek
|-
! marchew
| mrkva || mrkva || || šargarepa
|-
!marzec
|ožujak
|colspan="3"|mart
|-
!maj
|svibanj
|colspan="3"|maj
|-
!mechanik
|strojar, mehaničar
|colspan="3"|mehaničar
|-
!miednica (kość)
|zdjelnica || karlica || || karlica
|-
!muzyk
|glazbenik, muzičar
|colspan="3"|muzičar
|-
!muzyka
|glazba, muzika
|colspan="3"|muzika
|-
!na zewnątrz, na dwór
|van || napolje, van
|colspan="2"|napolje
|-
!na zewnątrz, na dworze
|vani || napolju, vani
|colspan="2"|napolju
|-
!nalewać
|točiti || sipati || || sipati
|-
!naród
|narod, puk, pučanstvo
|colspan="3"|narod
|-
!nauka
|znanost || nauka, znanost || || nauka
|-
!naukowiec
|znanstvenik, učenjak || naučnik, učenjak || || naučnik
|-
!ogród
|vrt || bašta, vrt || bašta || bašta
|-
!okulary
|naočale, očale || naočare, naočale || || naočare, naočari, đozluci, brile
|-
!opłata drogowa
| cestarina || cestarina, putarina
|colspan="2"| putarina
|-
!osoba
|osoba || osoba, lice || osoba || lice, osoba
|-
!paszport
|putovnica || pasoš || || pasoš
|-
!październik
|listopad
|colspan="3"|oktobar
|-
!pianino
|glasovir, klavir
|colspan="3"|klavir
|-
!pieprz
| papar || biber || || biber
|-
!piętro
|kat
|colspan="3"|sprat
|-
!piłka nożna
| nogomet || fudbal, nogomet || || fudbal
|-
!pleśń
|plijesan || plijesan, buđ, buđa || buđ || buđa, buđ, plesan
|-
!pociąg
| vlak
|colspan="3"| voz
|-
!półwysep
| poluotok || poluostrvo, poluotok
|colspan="2"|poluostrvo
|-
! pomarańcza
| naranča, pomoranča || naranča, pomorandža, narandža
|colspan="2"| narandža, pomorandža
|-
!pomidor
| rajčica, paradajz, pomidor || paradajz, rajčica || || paradajz, rajčica
|-
! powietrze
| zrak || vazduh, zrak || || vazduh
|-
! powietrzny
| zračni || vazdušni, zračni || || vazdušni
|-
!poziom
|razina
|colspan="3"|nivo
|-
!prześcieradło
|plahta || čaršaf, čaršav
|colspan="2"|čaršav
|-
!przycisk
| gumb || dugme || || dugme
|-
!przyjaciel
|prijatelj || prijatelj, drug
|colspan="2"|drug, prijatelj
|-
!przyjaciółka
|prijateljica || prijateljica, drugarica
|colspan="2"|drugarica, prijateljica
|-
!razem
|zajedno, skupa
|colspan="3"|zajedno
|-
!rekin
|morski pas || morski pas, ajkula
|colspan="2"|ajkula
|-
!rodzina
|obitelj || porodica || || porodica
|-
!rodzinny
|obiteljski || porodični || || porodični
|-
!ryż
| riža || riža, pirinač || pirinač, riža, oriz || pirinač
|-
!rzeźbiarz
|kipar || kipar, vajar || || vajar
|-
! samolot
| avion, zrakoplov
|colspan="3"| avion
|-
! sąsiad
| susjed
|colspan="2"|komšija, susjed
|komšija
|-
! sąsiadka
| susjeda
|colspan="2"|komšinica, susjeda
| komšija
|-
! sekretarka
|colspan="2"| tajnica, sekretarica
|colspan="2"| sekretarica
|-
!sierpień
| kolovoz || august
|colspan="2"| avgust
|-
!spodnie
|hlače || pantalone, hlače || || pantalone
|-
!stacja radiowa
|radio postaja
|colspan="3"|radio stanica
|-
!stolarz
| stolar || stolar, tesar || || tesar, stolar
|-
!stryj (brat ojca)
|stric || amidža, stric
|colspan="2"|stric
|-
!stryjenka (żona brat ojca)
|strina || amidžinica, strina
|colspan="2"|strina
|-
!styczeń
|siječanj
|colspan="3"|januar
|-
!śruba
|vijak, šaraf || vijak, zavrtanj, šaraf || || šraf, vijak, zavrtanj
|-
! śrubokręt
| odvijač, šarafciger || odvijač, odvrtač, šrafciger, šarafciger
|colspan="2"| odvijač, odvrtač, odvrtka, šrafciger
|-
!sufit
|strop
|colspan="3"|plafon
|-
!sufitowy
|stropni
|colspan="3"|plafonski
|-
!szczur
| štakor || pacov || || pacov
|-
!sztuka (element)
|komad || komad, parče || parče || komad, parče
|-
!tablica szkolna
|školska ploča || školska tabla || || školska tabla
|-
!teatr
|kazalište
|colspan="3"| pozorište
|-
!transport
|promet || saobraćaj || || saobraćaj
|-
! tulipan
| tulipan || tulipan, lala
|colspan="2"| lala, tulipan
|-
!tydzień
|tjedan || sedmica, nedjelja, hefta || sedmica, neđelja || sedmica, nedelja
|-
!tygodniowy
|tjedni || sedmični, nedjeljni || sedmični, neđeljni || sedmični, nedeljni
|-
!tysiąc
| tisuća
|colspan="3"| hiljada
|-
!uniwersytet
|sveučilište
|colspan="3"|univerzitet
|-
!uniwersytecki
|sveučilišni
|colspan="3"|univerzitetski
|-
!użycie
|uporaba, upotreba
|colspan="3"|upotreba
|-
!warunek
|uvjet || uvjet, uslov || || uslov
|-
!wiek (sto lat)
| stoljeće || stoljeće, vijek || vijek, stoljeće || vek, stoleće
|-
!własny
|vlastit
|colspan="3"|sopstven
|-
!wrzesień
|rujan
|colspan="3"|septembar
|-
!Wszechświat
| Svemir || Svemir, Vasiona || || Svemir, Vasiona
|-
!wuj (brat matki)
|ujak || daidža, ujak
|colspan="2"|ujak
|-
!wujenka (żona brata matki)
|ujna || daidžinica, ujna
|colspan="2"|ujna
|-
!wybacz
|oprosti || izvini || izvini, oprosti || izvini
|-
!wyspa
| otok || ostrvo, otok
|colspan="2"|ostrvo
|-
! zagranica
|inozemstvo || inozemstvo, inostranstvo || || inostranstvo
|-
!zeszyt
|bilježnica, teka || teka || || sveska, teka
|-
!zupa
|juha || supa || || supa
|}

=== Różnice w adaptacji grekolatynizmów ===
Wyrazy pochodzące z greki, łaciny, a poprzez grekę także z hebrajskiego, były odmiennie adaptowane w obszarze wpływu rzymskiego katolicyzmu i bizantyjskiego prawosławia, najbardziej znaczące są różnice w adaptacji łacińskiego ''ch'' (''k'' lub ''h'') oraz greckiego przydechu ''h'' (''h'' lub zero) i ''β'' (''b'' lub ''v''). Różnie adaptowano też końcówki, takie jak łac. -''ium'' (-''ij'' lub -''ijum'') czy greckie -''oν'' (-''on'' lub zero).

{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Abraham
|Abraham ||
|colspan="2"|Avram
|-
!akwarium
|colspan="2"|akvarij
|colspan="2"|akvarijum
|-
!alchemia
|alkemija || || || alhemija
|-
!Ateny
|Atena
|colspan="3"|Atina
|-
!Babilon
|colspan="2"|Babilon
|colspan="2"|Vavilon
|-
!Bizancjum
|Bizant || Vizant, Bizant || Vizantija || Vizant
|-
!chemia
|kemija
|colspan="3"| hemija
|-
!chirurg
|kirurg
|colspan="3"|hirurg
|-
!chlor
|klor
|colspan="3"|hlor
|-
!chór
|kor
|colspan="3"|hor
|-
!Chrystus
|Krist || Hrist, Krist
|colspan="2"|Hrist, Hristos
|-
!chrześcijanin
|kršćanin || hrišćanin, kršćanin
|colspan="2"|hrišćanin
|-
!chrześcijaństwo
| kršćanstvo || hrišćanstvo, kršćanstvo
|colspan="2"|hrišćanstvo
|-
!demokracja
|demokracija
|colspan="3"| demokratija
|-
!Europa
|Europa
|colspan="3"|Evropa
|-
!Jerozolima
|Jeruzalem || Jerusalem || || Jerusalim
|-
!kosmos
| kozmos|| kozmos, kosmos
|colspan="2"|kosmos
|-
!kronika
|kronika
|colspan="3"| hronika
|-
!kryterium
|kriterij || kriterij, kriterijum
|colspan="2"|kriterijum
|-
! krzyż
| križ || križ, krst
|colspan="2"| krst
|-
!laboratorium
|laboratorij
|colspan="3"|laboratorija
|-
!Liban
| Libanon || Liban, Libanon || || Liban
|-
!terytorium
|teritorij
|colspan="3"|teritorija
|}

=== Różnica w końcowym -''r''===
Do charakterystycznych różnic między obszarami zachodnim i wzchodnim należy zachowanie na zachodzie wygłosowego -''r'' w bardzo ograniczonym zakresie leksemów. W przypadku ''večer'' / ''veče'' zanik wygłosowej spółgłoski dodatkowo spowodował różnicę w rodzaju (żeński / nijaki) oraz odmienie (żeńska na spółgłoskę / nijaka z tematem ''večer''-).
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!dobry wieczór
|dobra večer || dobro veče || || dobro veče
|-
! także
| također || također, takođe
|colspan="2"| takođe
|-
!wczoraj
| jučer || jučer, juče
|colspan="2"| juče
|-
!wieczorem
| navečer || naveče || uveče, naveče || uveče
|-
!wieczór
|večer || veče || || veče
|-
!Wigilia Bożego Narodzenia
| Badnja večer || || || Badnje veče
|}

=== Różnica w zachowaniu ''h'' ===
Większość gwar sztokawskich nie posiada fonemu /x/, dlatego wiele słów pozbawionych tej głoski przenikało do standardów literackich, co najbardziej objawia się w standardzie serbskim i czarnogórskim (gdzie zanika ona bez śladu lub jest zastępowana najczęściej przez ''v''), a najmniej w chorwackim i bośniackim (gdzie jest zatrzymywana jako ''h''). W tych ostatnich dochodzi w wielu leksemach do pojawienia się wtórnego, hiperpoprawnego ''h'' i te wyrazy również zostały tutaj zebrane.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!głuchota
|colspan="2"|gluhoća
|colspan="2"|gluvoća
|-
!głuchy
|colspan="2"|gluh
|colspan="2"|gluv
|-
!godzina, zegar
|sat || sat, sahat || || sat
|-
!gotować
|colspan="2"|kuhati
|colspan="2"|kuvati
|-
! kawa
| kava || kahva, kafa || kafa, kava || kafa
|-
!kawiarnia
|kavana || kafana || kafana, kavana || kafana
|-
!kokon
|colspan="2"|čahura
|čaura, čahura || čaura
|-
!lekki
|lak, lagan ||lahak, lak, lagan
|colspan="2"|lak, lagan
|-
!miękki
|mek ||mehak, mek
|colspan="2"|mek
|-
! mucha
|colspan="2"|muha
|colspan="2"|muva
|-
!rdza
|colspan="2"|hrđa
|colspan="2"|rđa
|-
! tytoń
|colspan="2"|duhan
|colspan="2"|duvan
|-
! ucho
|colspan="2"|uho
|colspan="2"|uvo, uho
|-
!wada
|mana||mahana, mana
|colspan="2"|mana
|-
!wdowa
|udovica, udova || udovica, hudova
|colspan="2"|udovica, udova
|-
!wdowiec
|udovac || udovac, hudovac
|colspan="2"|udovac
|-
!zapaśnik
|colspan="2"|hrvač, rvač
|colspan="2"|rvač
|-
!ziewać
|zijevati || zijehati, zijevati || zijevati|| zevati
|}

=== Zmiany w bezokoliczniku ===
Na skutek wpływu odmiany na -''im'' i jekawizmu, niektóre czasowniki zmieniły bezokolicznik z -''jeti'' na -''iti''.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!nienawidzić
|mrziti || || mrzeti
|-
!siedzieć
|sjediti, sjedjeti || || śeđeti || sedeti
|}

=== Podobne leksemy ===
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Afganistan
|colspan="2"|Afganistan
|colspan="2"|Avganistan
|-
! akcent (sposób mowy)
| akcent || akcent, akcenat || akcenat || akcenat
|-
! akceptować
| prihvaćati || prihvatati || prihvaćati, prihvatati || prihvatati
|-
!aktualny
|aktualan || || aktuelan, aktualan|| aktuelan
|-
!Amazonia
|Amazona
|colspan="3"|Amazonija
|-
!architekt
|arhitekt
|colspan="3"|arhitekta
|-
! Armenia
| Armenija || Armenija, Jermenija, Ermenija || Jermenija || Jermenija, Armenija
|-
!ateista
|ateist || ateist, ateista
|colspan="2"|ateista
|-
!Australijczyk
| Australac
|colspan="3"|Australijanac
|-
!Australijka
| Australka
|colspan="3"|Australijanka
|-
!autobusowy
|autobusni ||autobuski || || autobuski
|-
!autorka
|autorica ||
|colspan="2"|autorka
|-
!autostrada
|autocesta || || || autoput
|-
!bagnet
|bajunet (-a) || || || bajonet (-a)
|-
!balsamować
|balzamirati || || || balsamovati
|-
!baron
|barun || baron || || baron
|-
!beczka
|bačva || || || bure
|-
!biegunka
|proljev || proljev, proliv || || proliv
|-
!bokser
|boksač
|colspan="3"|bokser
|-
! budzik
| budilica || budilnik, budionik || budilnik || budilnik, budionik
|-
!certyfikat
|colspan="2"|certifikat
|colspan="2"|sertifikat, certifikat
|-
!ciotek (mąż siostry ojca lub siostry matki)
| tetak || tetak, teča || tetak || tetak, teča
|-
!co
|što
|colspan="3"|šta
|-
!córka
|colspan="2"| kćerka, kći
|kćerka, ćerka || ćerka, kći
|-
!czaszka
|lubanja || lobanja || || lobanja
|-
!częściowy
|djelomičan
|colspan="2"|djelimičan
|delimičan
|-
!czytelnik
| čitatelj, čitalac || čitalac, čitatelj
|colspan="2"|čitalac
|-
!deser
|slastica || poslastica || || poslastica
|-
! dokładny
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!dwieście
| dvjesto || dvjesta, dvjesto ||dvjesta || dvesta
|-
!dziękuję bardzo
|hvala lijepa, lijepo || hvala lijepo || || hvala lepo
|-
!finanse
|financije
|colspan="3"|finansije
|-
!giełda
|burza
|colspan="3"| berza
|-
!gmina
|općina || općina, opština
|colspan="2"| opština
|-
!gorzki
|colspan="2"|gorak
| gorak, grk || gorak
|-
! grypa
|colspan="3"|gripa
| grip
|-
!Hiszpania
|Španjolska || Španija, Španjolska
|colspan="2"|Španija
|-
!Hiszpanin
|Španjolac
|colspan="3"|Španac
|-
!Hiszpanka
|Španjolka
|colspan="3"| Špankinja
|-
! hodowca
| odgajatelj || || || odgajivač
|-
!interesować
|interesirati || interesovati, interesirati || || interesovati
|-
!jagnię
| janje
|colspan="3"|jagnje
|-
!jej
|njezin, njen
|colspan="3"|njen
|-
!jest (akcentowane)
|jest || jeste || || jeste
|-
! językowy
| jezični || || jezički, jezični || jezički
|-
! jutro
|colspan="2"|sutra
|śutra || sutra
|-
!kierownik
|upravitelj, upravnik
|colspan="3"|upravnik
|-
!kilo
|kila || kilo || || kilo
|-
!klatka
|kavez||kafez, kavez
|colspan="2"|kavez
|-
! klej
| ljepilo || ljepilo, ljepak, lijepak || lijepak, ljepilo || lepak
|-
!koleżanka
|kolegica || koleginica, kolegica || || koleginica
|-
!kometa
|komet
|colspan="3"|kometa
|-
!konstruować
|konstruirati || konstruirati, konstruisati || || konstruisati
|-
!ksiądz (kapłan dowolnego wyznania)
| svećenik || svećenik (kat.), sveštenik (praw.) || svještenik || sveštenik
|-
!kto
|tko
|colspan="3"|ko
|-
!lekarka
|liječnica
|colspan="2|ljekarka
|lekarka
|-
!lekarz
|liječnik
|colspan="2|ljekar
|lekar
|-
!litewski
|litavski
|colspan="3"|litvanski
|-
!Litwa
|Litva
|colspan="3"|Litvanija
|-
!Łotwa
|colspan="2"|Latvija, Letonija
| || Letonija
|-
!miedziany
|bakreni || || || bakarni, bakreni
|-
! milion
| milijun
|colspan="3"|milion
|-
!minuta
|minuta
|colspan="3"|minut
|-
!naczynia
|posuđe || posuđe || || sudovi, posuđe
|-
!nalegać
|inzistirati || insistirati || || insistirati
|-
!Narody Zjednoczone
|colspan="2"|Ujedinjeni Narodi
|colspan="2"| Ujedinjene Nacije
|-
!obowiązek
| obveza, obaveza
|colspan="3"|obaveza
|-
! ogólnie, w ogóle
| općenito, uopće
|colspan="3"| uopšte
|-
!organizować
|organizirati || organizirati, organizovati || || organizovati
|-
!orzech laskowy
|lješnjak || || || lešnik, lešnjak
|-
!pączek
|krafna || ||
|krofna
|-
!planeta
|planet
|colspan="3"|planeta
|-
! płaca
| plaća || plaća, plata
|colspan="2"| plata
|-
!połowa
|polovica
|colspan="3"|polovina
|-
!porcelana
|porculan || porcelan, porculan || || porcelan
|-
!porównanie
|usporedba
|colspan="3"| poređenje
|-
!prawdopodobny
|vjerojatan
|colspan="2"|vjerovatan
|verovatan
|-
! prawidłowy
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!promień (światła)
|zraka||zrak|| || zrak
|-
!ratować
|spašavati || spasavati || spašavati || spasavati
|-
!Rumun
|Rumunj
|colspan="3"|Rumun
|-
!Rumunia
|Rumunjska
|colspan="3"|Rumunija
|-
!samoobsługa
|colspan="3"|samoposluga
| samousluga
|-
!sekunda
|colspan="2"|sekunda
|colspan="2"|sekund, sekunda
|-
!sędzia
|sudac || sudija, sudac
|colspan="2"|sudija
|-
!słoweński
|slovenski || slovenački || || slovenački
|-
!Słowianin
|colspan="2"|Slaven
|colspan="2"|Sloven
|-
!słowiański
|colspan="2"|slavenski
|colspan="2"|slovenski
|-
!smak
|okus (smak potrawy), ukus (gust) || okus, ukus || || ukus
|-
!sól
|sol
|colspan="3"|sô
|-
!spis
|popis, spisak
|colspan="3"|spisak
|-
!sport
|šport, sport
|colspan="3"|sport
|-
!stół
|stol
|colspan="3"|stô
|-
!studentka
|studentica || studentkinja, studentica
|colspan="2"|studentkinja
|-
!szczęśliwy
| sretan
|colspan="2"| sretan, srećan || srećan
|-
!szpinak
|špinat||špinat, spanać
|colspan="2"|spanać
|-
!talerz
| tanjur
|colspan="3"| tanjir
|-
!tenisista
|tenisač
|colspan="3"|teniser
|-
!tłumacz
|prevoditelj
|colspan="3"|prevodilac
|-
!trzysta
| tristo || trista, trista
|colspan="2"|trista
|-
!używanie, użycie
|colspan="2"|korištenje
|colspan="2"| korišćenje
|-
!w ciągu
|tijekom
|colspan="3"|tokom
|-
!w związku z
|u svezi s || u vezi sa || || u vezi sa
|-
! węgiel
| ugljen
|colspan="3"| ugalj
|-
!widz
|gledatelj
|colspan="3"|gledalac
|-
!wiosenny
| proljetni
|colspan="2"| proljetni, proljećni || prolećni
|-
!Włoch
|Talijan || Italijan || Talijan, Italijan || Italijan
|-
!Włochy
|Italija, Talijanska
|colspan="3"|Italija
|-
!współczesny
|suvremen
|colspan="3"| savremen
|-
!wynająć
|unajmiti
|colspan="3"|iznajmiti
|-
!zabójca
|ubojica
|colspan="3"|ubica
|-
!zabójstwo
|ubojstvo
|colspan="3"|ubistvo
|-
! zachwycać się
| zadivljavati se || zadivljivati se || || zadivljivati se
|-
!zadanie
|colspan="2"| zadaća || || zadatak
|-
!zbieg okoliczności
|stjecaj || stjecaj, sticaj || || sticaj
|-
! ziemniak
| krumpir
|colspan="3"| krompir
|-
!znów
|ponovno, ponovo
|colspan="3"|ponovo
|-
!związek, relacja, kontakt
|sveza, veza || veza || || veza
|-
!zwyczajny
|colspan="2"| redovit, redovan
|colspan="2"|redovan
|}

== Dawny jać ==
=== Ogólne zasady ===
Dialekty sztokawskie można podzielić na trzy grupy pod względem realizacji prasłowiańskiego fonemu *ě (jać): ekawskie (e), (i)jekawskie (je/ije) i ikawskie (i). Na dwóch pierwszych wymowach oparto standardy literackie, z czego standardy chorwacki, bośniacki i czarnogórski dopuszczają wyłącznie wymowę (i)jekawską, a standard serbski dopuszcza wymowę ekawską i jekawską jako równoprawne (choć dominuje ekawska).

* Ekawskiemu długiemu '''ē''', które pochodzi z długiego jacia, odpowiada jekawskie '''ije''' (dwie sylaby, obie krótkie), np.:

''cvēt, rēč, dvē, snēg, bēda'' | ''cvijet, riječ, dvije, snijeg, bijeda''

* Ekawskiemu krótkiemu '''e''', które pochodzi z krótkiego jacia, odpowiada jekawskie '''je''', np.:

''mera, pesma, sesti, lepo, koleno, nega'' || ''mjera, pjesma, sjesti, ljepo, koljeno, njega''

W formach jekawskich -nj- i -lj- oznaczają jeden dźwięk. W standardach bośniackim, chorwackim i serbskim grupy -tj-, -dj-, -sj-, -zj- oznaczają dwa dźwięki, natomiast w standardzie czarnogórskim odpowiadają im głoski -ć-, -đ-, -ś-, -ź-, np.
''ćešiti, đevojka, śesti, źenica'' | ''tješiti, djevojka, sjesti, zjenica''

W standardzie czarnogórskim -ć- może także odpowiadać jekawskiemu ''-cj-'', np. ''ćedilo'' | ''cjedilo''.

* Ekawskiemu długiemu '''ē''' odpowiada jekawskie '''jē''' w przypadkach, kiedy doszło do wzdłużenia:

- w dopełniaczu liczby mnogiej:
''vērā, dēlā, zamēnā, kolēnā, medvēdā, rascēpā'' | ''vjērā, djēlā, zamjēnā, koljēnā, medvjēdā, rascjēpā''

- przed grupą spółgłosek, z czego najczęściej na pierwszym miejscu jest sonant (n, l, lj, r, v):

''sēnka, kolēnce, odēljci, nedēljni'' | ''sjēnka, koljēnce, odjēljni, nedjēljni'' (<sjen, koljeno, odjeljak, nedjelja)

- w zdrobnieniach:
''dēva, dēdo, Lēpa'' | ''djēva, djēdo, Ljēpa'' (<djevojka, djed, Ljeposava)

- w iteratywach (głównie pochodnych od ''m(j)esto, m(j)era, s(j)esti''):
''namēštati, zamērati, presēdati'' | ''namjēštati, zamjērati, presjēdati'' (<namjestiti, zamjeriti, presjesti)
* Ekawskiemu krótkiemu '''e''' odpowiada jekawskie '''i''':

- przed '''j''':

''vejati, grejati, razumeju, dveju, obeju'' | ''vijati, grijati, razumiju, dviju, obiju''

- przed '''o''' powstałym z '''l''' w wygłosie słowa lub sylaby:

''video, deo, želeo, dospeo, hteo, ceo'' | ''vidio, dio, želio, dospio, htio, cio''

- przed '''lj''' w słowie ''beleg | biljeg'' i pochodnych od niego:

''beleg, beleška, beležnik, zabeležiti'' | ''biljeg, bilješka, bilježnik, zabilježiti''

- w sylabach, w których '''r''' występuje po spółgłosce neutralizowana jest różnica pomiędzy wymową ekawską i jekawską, np.:

''breza, bregovi, vremena (vreme | vrijeme), vrednoća, greška, dremljiv, povreda, trešnja, crepovi (crep | crijep)'' itd..

Standard chorwacki i bośniacki dopuszcza połączenie '''rje''' po spółgłosce, gdy jest ono w odmianie wymienialne z '''rije''', np. ''vrijeme-vremena/vrjemena, crijep-crepovi/crjepovi''.

Od tej reguły istnieją dwa rodzaje wyjątków: wymowa jekawska ma '''je''' jeśli '''r''' nie jest poprzedzone spółgłoską, np.:

''goreti, rečnik, rečica, korenčić, rešavati'' | ''gorjeti, rječnik, rječica, korjenčić, rješavati'',

jedynie leksemy ''gore, rezati, repa'' mają jednakowe formy w ekawicy i jekawicy. Oprócz tego w Czarnogórze konsekwentnie spotykane są (w standardzie serbskim i czarnogórskim) formy ekawskie: ''goreti, gorenje, rečnik, rečit, rečica, rešavati, proređivati, korenčić, starešina''.

Drugim wyjątkiem są leksemy, gdzie spółgłoska przed '''r''' je odczuwana jako leżąca za granicą złożenia, wtedy istnieją dublety:

''razređivati, razrešenje'' | ''razređivati/razrjeđivati, razrešenje/razrješenje''

=== Spis rdzeni ===
Wyrazy są posortowane według rdzeni, słowa podane są z lewej w jekawicy a z prawej w ekawicy, odwrotnie niż powyżej.
* '''běg-'''
bijeg, bjegati, bjegunac, bježati, pobjeći| beg, begati, begunac, bežati, pobeći
* '''běl-'''
bio, bijeli, bijeliti | beo, beli, beliti
* '''cěl-'''
cio, cijeli, cjelina | ceo, celi, celina
* '''cěn-'''
cijena, cijeniti | cena, ceniti
* '''cěv-'''
cijev, cjevanica, cjevčica, cjevovod | cev, cevanica, cevčica, cevovod
* '''děv-'''
djevojka, djevojčica, djevica, djeva | devojka, devojčica, devica, deva
* '''koren-'''
korijen, korijenje | koren, korenje
* '''lěk-'''
liječnik, lijek, ljekar, ljekarna | lečnik, lek, lekar, lekarna
* '''lět-'''
ljeto, ljetni, ljetos, proljeće | leto, letni, letos, proleće
* '''něm-'''
Njemačka, Njemac, Njemica, njemački | Nemačka, Nemac, Nemica, nemački
* '''pěv-'''
pjevati, pjevač | pevati, pevač
* '''rěd-'''
rijedak, rijetki, rijeđi | redak, retki, ređi
* '''rěk-'''
rijeka, riječni | reka, rečni
* '''sněg-'''
snijeg | sneg
* '''serd-'''
srijeda | sreda
* '''svět-'''
svijet, svjetski | svet, svetski
* '''věk-'''
vijek, vječan, vječno, uvijek | vek, večan, večno, uvek
* '''věn-'''
vjenčanje | venčanje
* '''verm-'''
vrijeme | vreme
* '''zvězd-'''
zvijezda, zvjezdan | zvezda, zvezdan

== Opis różnic gramatycznych i ortograficznych ==
=== Ortografia ===
* pisownia czasownika posiłkowego ću, ćeš, će, …
Pisownia chorwacka preferuje rozdzielną pisownię negacji: ne ću, ne ćeš, ne će, …, choć dopuszczalna jest pisownia łączna. W pozostałych standardach dopuszczalna jest wyłącznie pisownia łączna.

Pisownia chorwacka dopuszcza wyłącznie rozdzielną pisownię czasu przyszłego I, np. bit ću, radit ćeš, jest ćeš itd., pisownię rozdzielną preferuje również standard bośniacki, choć dopuszcza łączną. Standard serbski i czarnogórski dopuszcza wyłącznie pisownię łączną, np. biću, radićeš, ješće.

=== Gramatyka ===
* liczebniki zbiorowe 4-10:
W standardzie chorwackim mamy -ero: ''četvero, petero, šestero, sedmero, osmero, devetero, desetero''. W pozostałych standardach mamy -oro: ''četvoro, petoro, šestoro, sedmoro, osmoro, devetoro, desetoro''. Liczebniki zbiorowe określające grupy mężczyzn we wszystkich standardach kończą się na -orica: ''četvorica, petorica'' itd..

Słownik różnicowy języka serbskochorwackiego

2023-03-31T19:57:44Z

Siemoród: /* Różnica w zachowaniu h */

Niniejszy artykuł ma za zadanie zebrać wszelkie różnice leksykalne, w mniejszym stopniu ortograficzne i gramatyczne, między czterema odmianami policentrycznego języka serbskochorwackiego – chorwackim, bośniackim, czarnogórski i serbskim.

Z uwagi na nizki stopień elaboracji standardów bośniackiego i czarnogórskiego należy z ostrożnością podchodzić do wypisywanych tutaj leksemów bośniackich i czarnogórskich, gdyż mogą one nie odzwierciedlać najnowszych tendencji normatywistycznych lub też rzeczywistego użycia.

== Różnice słownikowe ==
Terminy chorwackie, bośniackie i czarnogórskie podane są w jekawicy, terminy serbskie zaś w ekawicy, choć jekawica jest normatywnie odmianą równoważną ekawicy. Dla przejrzystości wszystkie leksemy zapisano w standardowej łacince.

Jeśli wymienionych jest kilka leksemów, to z reguły są one używane w danym standardzie równie często, lub pierwszy z nich najczęściej. Często pierwsze słowo z wielu jest preferowane, a kolejne mają nacechowanie archaiczne lub gwarowe.

=== Całkowicie odmienne słowa ===
Najbardziej zauważalnym przypadkiem różnic międzystandardowych jest sytuacja, gdy w różnych standardach zostały ustalone słowa o różnym rodowodzie – najczęstsze sytuacje to konkurencja neologizmu z wyrazem obcym, rodzimego słowa z pożyczką (najczęściej turecką, rzadziej niemiecką, węgierską lub włoską) bądź słów rodzimych charakterystycznych dla różnych obszarów.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!adwokat
|odvjetnik
|colspan="3"|advokat
|-
!adwokatura
|odvjetništvo
|colspan="3"|advokatura
|-
!ambasada
|veleposlanstvo, ambasada
|colspan="3"|ambasada
|-
! azot
|colspan="2"|dušik, nitrogen
|colspan="2"|azot
|-
!babka
|baka || nena, baka, baba || baka, baba || baba (matka ojca), baka (matka matki)
|-
!biblioteka
|knjižnica, biblioteka
|colspan="3"|biblioteka
|-
!biedronka
| bubamara, božja ovčica ||
|colspan="2"|bubamara
|-
!biuro
|ured, biro, kancelarija || || || kancelarija, biro
|-
!brzuch
|trbuh || trbuh || || stomak, trbuh
|-
!chleb
| kruh || hljeb, kruh || hljeb || hleb
|-
!chwila
|trenutak
|colspan="3"|trenutak, momenat
|-
! cyna
| kositar, lim
|colspan="3"| kalaj
|-
!czerwiec
|lipanj|| juni, jun
|colspan="2"| jun, juni
|-
!cześć!
| bok, ciao || ćao || || ćao
|-
!czosnek
| češnjak || bijeli luk, češnjak || || beli luk
|-
!czynsz
|stanarina || stanarina, kirija
|colspan="2"|kirija, stanarina
|-
!dąb
| hrast, dub
|colspan="3"|hrast
|-
!do domu
|doma, kući
|colspan="3"|kući
|-
!dokąd
|kamo || || || gde, kud(a), kamo
|-
!droga
|cesta, put
|colspan="2"| put, cesta || put, drum
|-
!dworzec autobusowy
|autobusni kolodvor || autobuska/-sna stanica
|colspan="2"|autobusna stanica
|-
!dworzec kolejowy
|kolodvor
|colspan="2"|željeznička stanica
|železnička stanica
|-
!dywan
|tepih, sag ||tepih || tepih || tepih
|-
!dziadek
|djed || deda || || deda (ojciec ojca), deka (ojciec matki)
|-
! fabryka
| tvornica || fabrika, tvornica
|colspan="2"| fabrika
|-
!fala
| val || talas, val || val, ? || talas
|-
!fasola
|grah, fažola || grah, pasulj || pasulj, fadžola || pasulj
|-
! firma
| tvrtka
|colspan="3"| firma
|-
! foka
| tuljan
|colspan="3"| foka
|-
!gaz
|plin, gas
|colspan="3"| gas
|-
!geografia
|geografija, zemljopis
|colspan="3"|geografija
|-
!geograficzny
|geografski, zemljopisni
|colspan="3"|geografski
|-
!godzina
|colspan="2"|sat || || sat, čas
|-
!grudzień
|prosinac
|colspan="3"|decembar
|-
! gwóźdź
| čavao || ekser || brokva || ekser
|-
! historja
| povijest, historija || historija, istorija
|colspan="2"| istorija
|-
!Holandia
|Nizozemska || Nizozemska, Holandija || Holandija || Holandija, Nizozemska
|-
!instrument muzyczny
|glazbalo, glazbeni instrument
|colspan="3"|muzički instrument
|-
!kapusta
|zelje, kupus || kupus || || kupus
|-
! kąt
| kut
|colspan="3"| ugao
|-
!kelner
|konobar ||konobar, kelner || || konobar, kelner
|-
!kino
|colspan="3"|kino
| bioskop
|-
!koc
| pokrivač || deka, ćebe || || ćebe
|-
!kołdra
| poplun || jorgan || || jorgan
|-
!komórka (żywa)
|stanica || ćelija || || ćelija
|-
!kompozytor
|skladatelj, kompozitor || kompozitor || || kompozitor
|-
!komputer
|računalo, kompjutor || računar, kompjuter, računalo || kompjuter || računar, kompjuter
|-
!kręgosłup
|kralježnica, hrptenjača, kičma ||kičma || || kičma
|-
!którędy
|kamo, kojim putom, -em
|colspan="3"|kojim putem
|-
!kuchenka
|štednjak || štednjak, šporet || || šporet
|-
! kwiecień
| travanj
|colspan="3"| april
|-
!lekcja
|sat ||čas || || čas
|-
!lingwistyka
|jezikoslovlje, lingvistika
|colspan="3"|lingvistika
|-
!linijka
| ravnalo || || lenjir || lenjir, linir
|-
!lipiec
|srpanj || juli, jul
|colspan="2"| jul, juli
|-
!listopad
|studeni
|colspan="3"|novembar
|-
!lodówka
|hladnjak, frižider
|colspan="3"|frižider
|-
! lotnisko
| aerodrom, zračna luka
|colspan="3"| aerodrom
|-
!lustro
|zrcalo, ogledalo
|colspan="3"|ogledalo
|-
!luty
|veljača
|colspan="3"|februar
|-
!łyżeczka
|žličica || kašikica || || kašičica
|-
!łyżka
|žlica || kašika || kašika, užica || kašika
|-
!masło
| maslac || maslac, puter || || maslac, puter
|-
!materac
|madrac, dušek || dušek || || dušek
|-
! marchew
| mrkva || mrkva || || šargarepa
|-
!marzec
|ožujak
|colspan="3"|mart
|-
!maj
|svibanj
|colspan="3"|maj
|-
!mechanik
|strojar, mehaničar
|colspan="3"|mehaničar
|-
!miednica (kość)
|zdjelnica || karlica || || karlica
|-
!muzyk
|glazbenik, muzičar
|colspan="3"|muzičar
|-
!muzyka
|glazba, muzika
|colspan="3"|muzika
|-
!na zewnątrz, na dwór
|van || napolje, van
|colspan="2"|napolje
|-
!na zewnątrz, na dworze
|vani || napolju, vani
|colspan="2"|napolju
|-
!nalewać
|točiti || sipati || || sipati
|-
!naród
|narod, puk, pučanstvo
|colspan="3"|narod
|-
!nauka
|znanost || nauka, znanost || || nauka
|-
!naukowiec
|znanstvenik, učenjak || naučnik, učenjak || || naučnik
|-
!ogród
|vrt || bašta, vrt || bašta || bašta
|-
!okulary
|naočale, očale || naočare, naočale || || naočare, naočari, đozluci, brile
|-
!opłata drogowa
| cestarina || cestarina, putarina
|colspan="2"| putarina
|-
!osoba
|osoba || osoba, lice || osoba || lice, osoba
|-
!paszport
|putovnica || pasoš || || pasoš
|-
!październik
|listopad
|colspan="3"|oktobar
|-
!pianino
|glasovir, klavir
|colspan="3"|klavir
|-
!pieprz
| papar || biber || || biber
|-
!piętro
|kat
|colspan="3"|sprat
|-
!piłka nożna
| nogomet || fudbal, nogomet || || fudbal
|-
!pleśń
|plijesan || plijesan, buđ, buđa || buđ || buđa, buđ, plesan
|-
!pociąg
| vlak
|colspan="3"| voz
|-
!półwysep
| poluotok || poluostrvo, poluotok
|colspan="2"|poluostrvo
|-
! pomarańcza
| naranča, pomoranča || naranča, pomorandža, narandža
|colspan="2"| narandža, pomorandža
|-
!pomidor
| rajčica, paradajz, pomidor || paradajz, rajčica || || paradajz, rajčica
|-
! powietrze
| zrak || vazduh, zrak || || vazduh
|-
! powietrzny
| zračni || vazdušni, zračni || || vazdušni
|-
!poziom
|razina
|colspan="3"|nivo
|-
!prześcieradło
|plahta || čaršaf, čaršav
|colspan="2"|čaršav
|-
!przycisk
| gumb || dugme || || dugme
|-
!przyjaciel
|prijatelj || prijatelj, drug
|colspan="2"|drug, prijatelj
|-
!przyjaciółka
|prijateljica || prijateljica, drugarica
|colspan="2"|drugarica, prijateljica
|-
!razem
|zajedno, skupa
|colspan="3"|zajedno
|-
!rekin
|morski pas || morski pas, ajkula
|colspan="2"|ajkula
|-
!rodzina
|obitelj || porodica || || porodica
|-
!rodzinny
|obiteljski || porodični || || porodični
|-
!ryż
| riža || riža, pirinač || pirinač, riža, oriz || pirinač
|-
!rzeźbiarz
|kipar || kipar, vajar || || vajar
|-
! samolot
| avion, zrakoplov
|colspan="3"| avion
|-
! sąsiad
| susjed
|colspan="2"|komšija, susjed
|komšija
|-
! sąsiadka
| susjeda
|colspan="2"|komšinica, susjeda
| komšija
|-
! sekretarka
|colspan="2"| tajnica, sekretarica
|colspan="2"| sekretarica
|-
!sierpień
| kolovoz || august
|colspan="2"| avgust
|-
!spodnie
|hlače || pantalone, hlače || || pantalone
|-
!stacja radiowa
|radio postaja
|colspan="3"|radio stanica
|-
!stolarz
| stolar || stolar, tesar || || tesar, stolar
|-
!stryj (brat ojca)
|stric || amidža, stric
|colspan="2"|stric
|-
!stryjenka (żona brat ojca)
|strina || amidžinica, strina
|colspan="2"|strina
|-
!styczeń
|siječanj
|colspan="3"|januar
|-
!śruba
|vijak, šaraf || vijak, zavrtanj, šaraf || || šraf, vijak, zavrtanj
|-
! śrubokręt
| odvijač, šarafciger || odvijač, odvrtač, šrafciger, šarafciger
|colspan="2"| odvijač, odvrtač, odvrtka, šrafciger
|-
!sufit
|strop
|colspan="3"|plafon
|-
!sufitowy
|stropni
|colspan="3"|plafonski
|-
!szczur
| štakor || pacov || || pacov
|-
!sztuka (element)
|komad || komad, parče || parče || komad, parče
|-
!tablica szkolna
|školska ploča || školska tabla || || školska tabla
|-
!teatr
|kazalište
|colspan="3"| pozorište
|-
!transport
|promet || saobraćaj || || saobraćaj
|-
! tulipan
| tulipan || tulipan, lala
|colspan="2"| lala, tulipan
|-
!tydzień
|tjedan || sedmica, nedjelja, hefta || sedmica, neđelja || sedmica, nedelja
|-
!tygodniowy
|tjedni || sedmični, nedjeljni || sedmični, neđeljni || sedmični, nedeljni
|-
!tysiąc
| tisuća
|colspan="3"| hiljada
|-
!uniwersytet
|sveučilište
|colspan="3"|univerzitet
|-
!uniwersytecki
|sveučilišni
|colspan="3"|univerzitetski
|-
!użycie
|uporaba, upotreba
|colspan="3"|upotreba
|-
!warunek
|uvjet || uvjet, uslov || || uslov
|-
!wiek (sto lat)
| stoljeće || stoljeće, vijek || vijek, stoljeće || vek, stoleće
|-
!własny
|vlastit
|colspan="3"|sopstven
|-
!wrzesień
|rujan
|colspan="3"|septembar
|-
!Wszechświat
| Svemir || Svemir, Vasiona || || Svemir, Vasiona
|-
!wuj (brat matki)
|ujak || daidža, ujak
|colspan="2"|ujak
|-
!wujenka (żona brata matki)
|ujna || daidžinica, ujna
|colspan="2"|ujna
|-
!wybacz
|oprosti || izvini || izvini, oprosti || izvini
|-
!wyspa
| otok || ostrvo, otok
|colspan="2"|ostrvo
|-
! zagranica
|inozemstvo || inozemstvo, inostranstvo || || inostranstvo
|-
!zeszyt
|bilježnica, teka || teka || || sveska, teka
|-
!zupa
|juha || supa || || supa
|}

=== Różnice w adaptacji grekolatynizmów ===
Wyrazy pochodzące z greki, łaciny, a poprzez grekę także z hebrajskiego, były odmiennie adaptowane w obszarze wpływu rzymskiego katolicyzmu i bizantyjskiego prawosławia, najbardziej znaczące są różnice w adaptacji łacińskiego ''ch'' (''k'' lub ''h'') oraz greckiego przydechu ''h'' (''h'' lub zero) i ''β'' (''b'' lub ''v''). Różnie adaptowano też końcówki, takie jak łac. -''ium'' (-''ij'' lub -''ijum'') czy greckie -''oν'' (-''on'' lub zero).

{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Abraham
|Abraham ||
|colspan="2"|Avram
|-
!akwarium
|colspan="2"|akvarij
|colspan="2"|akvarijum
|-
!alchemia
|alkemija || || || alhemija
|-
!Ateny
|Atena
|colspan="3"|Atina
|-
!Babilon
|colspan="2"|Babilon
|colspan="2"|Vavilon
|-
!Bizancjum
|Bizant || Vizant, Bizant || Vizantija || Vizant
|-
!chemia
|kemija
|colspan="3"| hemija
|-
!chirurg
|kirurg
|colspan="3"|hirurg
|-
!chlor
|klor
|colspan="3"|hlor
|-
!chór
|kor
|colspan="3"|hor
|-
!Chrystus
|Krist || Hrist, Krist
|colspan="2"|Hrist, Hristos
|-
!chrześcijanin
|kršćanin || hrišćanin, kršćanin
|colspan="2"|hrišćanin
|-
!chrześcijaństwo
| kršćanstvo || hrišćanstvo, kršćanstvo
|colspan="2"|hrišćanstvo
|-
!demokracja
|demokracija
|colspan="3"| demokratija
|-
!Europa
|Europa
|colspan="3"|Evropa
|-
!Jerozolima
|Jeruzalem || Jerusalem || || Jerusalim
|-
!kosmos
| kozmos|| kozmos, kosmos
|colspan="2"|kosmos
|-
!kronika
|kronika
|colspan="3"| hronika
|-
!kryterium
|kriterij || kriterij, kriterijum
|colspan="2"|kriterijum
|-
! krzyż
| križ || križ, krst
|colspan="2"| krst
|-
!laboratorium
|laboratorij
|colspan="3"|laboratorija
|-
!Liban
| Libanon || Liban, Libanon || || Liban
|-
!terytorium
|teritorij
|colspan="3"|teritorija
|}

=== Różnica w końcowym -''r''===
Do charakterystycznych różnic między obszarami zachodnim i wzchodnim należy zachowanie na zachodzie wygłosowego -''r'' w bardzo ograniczonym zakresie leksemów. W przypadku ''večer'' / ''veče'' zanik wygłosowej spółgłoski dodatkowo spowodował różnicę w rodzaju (żeński / nijaki) oraz odmienie (żeńska na spółgłoskę / nijaka z tematem ''večer''-).
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!dobry wieczór
|dobra večer || dobro veče || || dobro veče
|-
! także
| također || također, takođe
|colspan="2"| takođe
|-
!wczoraj
| jučer || jučer, juče
|colspan="2"| juče
|-
!wieczorem
| navečer || naveče || uveče, naveče || uveče
|-
!wieczór
|večer || veče || || veče
|-
!Wigilia Bożego Narodzenia
| Badnja večer || || || Badnje veče
|}

=== Różnica w zachowaniu ''h'' ===
Większość gwar sztokawskich nie posiada fonemu /x/, dlatego wiele słów pozbawionych tej głoski przenikało do standardów literackich, co najbardziej objawia się w standardzie serbskim i czarnogórskim (gdzie zanika ona bez śladu lub jest zastępowana najczęściej przez ''v''), a najmniej w chorwackim i bośniackim (gdzie jest zatrzymywana jako ''h''). W tych ostatnich dochodzi w wielu leksemach do pojawienia się wtórnego, hiperpoprawnego ''h'' i te wyrazy również zostały tutaj zebrane.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!głuchota
|colspan="2"|gluhoća
|colspan="2"|gluvoća
|-
!głuchy
|colspan="2"|gluh
|colspan="2"|gluv
|-
!godzina, zegar
|sat || sat, sahat || || sat
|-
!gotować
|colspan="2"|kuhati
|colspan="2"|kuvati
|-
! kawa
| kava || kahva, kafa || kafa, kava || kafa
|-
!kawiarnia
|kavana || kafana || kafana, kavana || kafana
|-
!kokon
|colspan="2"|čahura
|čaura, čahura || čaura
|-
!lekki
|lak, lagan ||lahak, lak, lagan
|colspan="2"|lak, lagan
|-
!miękki
|mek ||mehak, mek
|colspan="2"|mek
|-
! mucha
|colspan="2"|muha
|colspan="2"|muva
|-
!rdza
|colspan="2"|hrđa
|colspan="2"|rđa
|-
! tytoń
|colspan="2"|duhan
|colspan="2"|duvan
|-
! ucho
|colspan="2"|uho
|colspan="2"|uvo, uho
|-
!wada
|mana||mahana, mana
|colspan="2"|mana
|-
!wdowa
|udovica, udova || udovica, hudova
|colspan="2"|udovica, udova
|-
!wdowiec
|udovac || udovac, hudovac
|colspan="2"|udovac
|-
!zapaśnik
|colspan="2"|hrvač, rvač
|colspan="2"|rvač
|-
!ziewać
|zijevati || zijehati, zijevati || zijevati|| zevati
|}

=== Podobne leksemy ===
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Afganistan
|colspan="2"|Afganistan
|colspan="2"|Avganistan
|-
! akcent (sposób mowy)
| akcent || akcent, akcenat || akcenat || akcenat
|-
! akceptować
| prihvaćati || prihvatati || prihvaćati, prihvatati || prihvatati
|-
!aktualny
|aktualan || || aktuelan, aktualan|| aktuelan
|-
!Amazonia
|Amazona
|colspan="3"|Amazonija
|-
!architekt
|arhitekt
|colspan="3"|arhitekta
|-
! Armenia
| Armenija || Armenija, Jermenija, Ermenija || Jermenija || Jermenija, Armenija
|-
!ateista
|ateist || ateist, ateista
|colspan="2"|ateista
|-
!Australijczyk
| Australac
|colspan="3"|Australijanac
|-
!Australijka
| Australka
|colspan="3"|Australijanka
|-
!autobusowy
|autobusni ||autobuski || || autobuski
|-
!autorka
|autorica ||
|colspan="2"|autorka
|-
!autostrada
|autocesta || || || autoput
|-
!bagnet
|bajunet (-a) || || || bajonet (-a)
|-
!balsamować
|balzamirati || || || balsamovati
|-
!baron
|barun || baron || || baron
|-
!beczka
|bačva || || || bure
|-
!biegunka
|proljev || proljev, proliv || || proliv
|-
!bokser
|boksač
|colspan="3"|bokser
|-
! budzik
| budilica || budilnik, budionik || budilnik || budilnik, budionik
|-
!certyfikat
|colspan="2"|certifikat
|colspan="2"|sertifikat, certifikat
|-
!ciotek (mąż siostry ojca lub siostry matki)
| tetak || tetak, teča || tetak || tetak, teča
|-
!co
|što
|colspan="3"|šta
|-
!córka
|colspan="2"| kćerka, kći
|kćerka, ćerka || ćerka, kći
|-
!czaszka
|lubanja || lobanja || || lobanja
|-
!częściowy
|djelomičan
|colspan="2"|djelimičan
|delimičan
|-
!czytelnik
| čitatelj, čitalac || čitalac, čitatelj
|colspan="2"|čitalac
|-
!deser
|slastica || poslastica || || poslastica
|-
! dokładny
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!dwieście
| dvjesto || dvjesta, dvjesto ||dvjesta || dvesta
|-
!dziękuję bardzo
|hvala lijepa, lijepo || hvala lijepo || || hvala lepo
|-
!finanse
|financije
|colspan="3"|finansije
|-
!giełda
|burza
|colspan="3"| berza
|-
!gmina
|općina || općina, opština
|colspan="2"| opština
|-
!gorzki
|colspan="2"|gorak
| gorak, grk || gorak
|-
! grypa
|colspan="3"|gripa
| grip
|-
!Hiszpania
|Španjolska || Španija, Španjolska
|colspan="2"|Španija
|-
!Hiszpanin
|Španjolac
|colspan="3"|Španac
|-
!Hiszpanka
|Španjolka
|colspan="3"| Špankinja
|-
! hodowca
| odgajatelj || || || odgajivač
|-
!interesować
|interesirati || interesovati, interesirati || || interesovati
|-
!jagnię
| janje
|colspan="3"|jagnje
|-
!jej
|njezin, njen
|colspan="3"|njen
|-
!jest (akcentowane)
|jest || jeste || || jeste
|-
! językowy
| jezični || || jezički, jezični || jezički
|-
! jutro
|colspan="2"|sutra
|śutra || sutra
|-
!kierownik
|upravitelj, upravnik
|colspan="3"|upravnik
|-
!kilo
|kila || kilo || || kilo
|-
!klatka
|kavez||kafez, kavez
|colspan="2"|kavez
|-
! klej
| ljepilo || ljepilo, ljepak, lijepak || lijepak, ljepilo || lepak
|-
!koleżanka
|kolegica || koleginica, kolegica || || koleginica
|-
!kometa
|komet
|colspan="3"|kometa
|-
!konstruować
|konstruirati || konstruirati, konstruisati || || konstruisati
|-
!ksiądz (kapłan dowolnego wyznania)
| svećenik || svećenik (kat.), sveštenik (praw.) || svještenik || sveštenik
|-
!kto
|tko
|colspan="3"|ko
|-
!lekarka
|liječnica
|colspan="2|ljekarka
|lekarka
|-
!lekarz
|liječnik
|colspan="2|ljekar
|lekar
|-
!litewski
|litavski
|colspan="3"|litvanski
|-
!Litwa
|Litva
|colspan="3"|Litvanija
|-
!Łotwa
|colspan="2"|Latvija, Letonija
| || Letonija
|-
!miedziany
|bakreni || || || bakarni, bakreni
|-
! milion
| milijun
|colspan="3"|milion
|-
!minuta
|minuta
|colspan="3"|minut
|-
!naczynia
|posuđe || posuđe || || sudovi, posuđe
|-
!nalegać
|inzistirati || insistirati || || insistirati
|-
!Narody Zjednoczone
|colspan="2"|Ujedinjeni Narodi
|colspan="2"| Ujedinjene Nacije
|-
!obowiązek
| obveza, obaveza
|colspan="3"|obaveza
|-
! ogólnie, w ogóle
| općenito, uopće
|colspan="3"| uopšte
|-
!organizować
|organizirati || organizirati, organizovati || || organizovati
|-
!orzech laskowy
|lješnjak || || || lešnik, lešnjak
|-
!pączek
|krafna || ||
|krofna
|-
!planeta
|planet
|colspan="3"|planeta
|-
! płaca
| plaća || plaća, plata
|colspan="2"| plata
|-
!połowa
|polovica
|colspan="3"|polovina
|-
!porcelana
|porculan || porcelan, porculan || || porcelan
|-
!porównanie
|usporedba
|colspan="3"| poređenje
|-
!prawdopodobny
|vjerojatan
|colspan="2"|vjerovatan
|verovatan
|-
! prawidłowy
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!promień (światła)
|zraka||zrak|| || zrak
|-
!przedwczoraj
| prekjučer || prekjučer, prekjuče
|colspan="2"| prekjuče
|-
!ratować
|spašavati || spasavati || spašavati || spasavati
|-
!Rumun
|Rumunj
|colspan="3"|Rumun
|-
!Rumunia
|Rumunjska
|colspan="3"|Rumunija
|-
!samoobsługa
|colspan="3"|samoposluga
| samousluga
|-
!sekunda
|colspan="2"|sekunda
|colspan="2"|sekund, sekunda
|-
!sędzia
|sudac || sudija, sudac
|colspan="2"|sudija
|-
!słoweński
|slovenski || slovenački || || slovenački
|-
!Słowianin
|colspan="2"|Slaven
|colspan="2"|Sloven
|-
!słowiański
|colspan="2"|slavenski
|colspan="2"|slovenski
|-
!smak
|okus (smak potrawy), ukus (gust) || okus, ukus || || ukus
|-
!sól
|sol
|colspan="3"|sô
|-
!spis
|popis, spisak
|colspan="3"|spisak
|-
!sport
|šport, sport
|colspan="3"|sport
|-
!stół
|stol
|colspan="3"|stô
|-
!studentka
|studentica || studentkinja, studentica
|colspan="2"|studentkinja
|-
!szczęśliwy
| sretan
|colspan="2"| sretan, srećan || srećan
|-
!szpinak
|špinat||špinat, spanać
|colspan="2"|spanać
|-
!talerz
| tanjur
|colspan="3"| tanjir
|-
!tenisista
|tenisač
|colspan="3"|teniser
|-
!tłumacz
|prevoditelj
|colspan="3"|prevodilac
|-
!trzysta
| tristo || trista, trista
|colspan="2"|trista
|-
!używanie, użycie
|colspan="2"|korištenje
|colspan="2"| korišćenje
|-
!w ciągu
|tijekom
|colspan="3"|tokom
|-
!w związku z
|u svezi s || u vezi sa || || u vezi sa
|-
! węgiel
| ugljen
|colspan="3"| ugalj
|-
!widz
|gledatelj
|colspan="3"|gledalac
|-
!wiosenny
| proljetni
|colspan="2"| proljetni, proljećni || prolećni
|-
!Włoch
|Talijan || Italijan || Talijan, Italijan || Italijan
|-
!Włochy
|Italija, Talijanska
|colspan="3"|Italija
|-
!współczesny
|suvremen
|colspan="3"| savremen
|-
!wynająć
|unajmiti
|colspan="3"|iznajmiti
|-
!zabójca
|ubojica
|colspan="3"|ubica
|-
!zabójstwo
|ubojstvo
|colspan="3"|ubistvo
|-
! zachwycać się
| zadivljavati se || zadivljivati se || || zadivljivati se
|-
!zadanie
|colspan="2"| zadaća || || zadatak
|-
!zbieg okoliczności
|stjecaj || stjecaj, sticaj || || sticaj
|-
! ziemniak
| krumpir
|colspan="3"| krompir
|-
!znów
|ponovno, ponovo
|colspan="3"|ponovo
|-
!związek, relacja, kontakt
|sveza, veza || veza || || veza
|-
!zwyczajny
|colspan="2"| redovit, redovan
|colspan="2"|redovan
|}

== Dawny jać ==
=== Ogólne zasady ===
Dialekty sztokawskie można podzielić na trzy grupy pod względem realizacji prasłowiańskiego fonemu *ě (jać): ekawskie (e), (i)jekawskie (je/ije) i ikawskie (i). Na dwóch pierwszych wymowach oparto standardy literackie, z czego standardy chorwacki, bośniacki i czarnogórski dopuszczają wyłącznie wymowę (i)jekawską, a standard serbski dopuszcza wymowę ekawską i jekawską jako równoprawne (choć dominuje ekawska).

* Ekawskiemu długiemu '''ē''', które pochodzi z długiego jacia, odpowiada jekawskie '''ije''' (dwie sylaby, obie krótkie), np.:

''cvēt, rēč, dvē, snēg, bēda'' | ''cvijet, riječ, dvije, snijeg, bijeda''

* Ekawskiemu krótkiemu '''e''', które pochodzi z krótkiego jacia, odpowiada jekawskie '''je''', np.:

''mera, pesma, sesti, lepo, koleno, nega'' || ''mjera, pjesma, sjesti, ljepo, koljeno, njega''

W formach jekawskich -nj- i -lj- oznaczają jeden dźwięk. W standardach bośniackim, chorwackim i serbskim grupy -tj-, -dj-, -sj-, -zj- oznaczają dwa dźwięki, natomiast w standardzie czarnogórskim odpowiadają im głoski -ć-, -đ-, -ś-, -ź-, np.
''ćešiti, đevojka, śesti, źenica'' | ''tješiti, djevojka, sjesti, zjenica''

W standardzie czarnogórskim -ć- może także odpowiadać jekawskiemu ''-cj-'', np. ''ćedilo'' | ''cjedilo''.

* Ekawskiemu długiemu '''ē''' odpowiada jekawskie '''jē''' w przypadkach, kiedy doszło do wzdłużenia:

- w dopełniaczu liczby mnogiej:
''vērā, dēlā, zamēnā, kolēnā, medvēdā, rascēpā'' | ''vjērā, djēlā, zamjēnā, koljēnā, medvjēdā, rascjēpā''

- przed grupą spółgłosek, z czego najczęściej na pierwszym miejscu jest sonant (n, l, lj, r, v):

''sēnka, kolēnce, odēljci, nedēljni'' | ''sjēnka, koljēnce, odjēljni, nedjēljni'' (<sjen, koljeno, odjeljak, nedjelja)

- w zdrobnieniach:
''dēva, dēdo, Lēpa'' | ''djēva, djēdo, Ljēpa'' (<djevojka, djed, Ljeposava)

- w iteratywach (głównie pochodnych od ''m(j)esto, m(j)era, s(j)esti''):
''namēštati, zamērati, presēdati'' | ''namjēštati, zamjērati, presjēdati'' (<namjestiti, zamjeriti, presjesti)
* Ekawskiemu krótkiemu '''e''' odpowiada jekawskie '''i''':

- przed '''j''':

''vejati, grejati, razumeju, dveju, obeju'' | ''vijati, grijati, razumiju, dviju, obiju''

- przed '''o''' powstałym z '''l''' w wygłosie słowa lub sylaby:

''video, deo, želeo, dospeo, hteo, ceo'' | ''vidio, dio, želio, dospio, htio, cio''

- przed '''lj''' w słowie ''beleg | biljeg'' i pochodnych od niego:

''beleg, beleška, beležnik, zabeležiti'' | ''biljeg, bilješka, bilježnik, zabilježiti''

- w sylabach, w których '''r''' występuje po spółgłosce neutralizowana jest różnica pomiędzy wymową ekawską i jekawską, np.:

''breza, bregovi, vremena (vreme | vrijeme), vrednoća, greška, dremljiv, povreda, trešnja, crepovi (crep | crijep)'' itd..

Standard chorwacki i bośniacki dopuszcza połączenie '''rje''' po spółgłosce, gdy jest ono w odmianie wymienialne z '''rije''', np. ''vrijeme-vremena/vrjemena, crijep-crepovi/crjepovi''.

Od tej reguły istnieją dwa rodzaje wyjątków: wymowa jekawska ma '''je''' jeśli '''r''' nie jest poprzedzone spółgłoską, np.:

''goreti, rečnik, rečica, korenčić, rešavati'' | ''gorjeti, rječnik, rječica, korjenčić, rješavati'',

jedynie leksemy ''gore, rezati, repa'' mają jednakowe formy w ekawicy i jekawicy. Oprócz tego w Czarnogórze konsekwentnie spotykane są (w standardzie serbskim i czarnogórskim) formy ekawskie: ''goreti, gorenje, rečnik, rečit, rečica, rešavati, proređivati, korenčić, starešina''.

Drugim wyjątkiem są leksemy, gdzie spółgłoska przed '''r''' je odczuwana jako leżąca za granicą złożenia, wtedy istnieją dublety:

''razređivati, razrešenje'' | ''razređivati/razrjeđivati, razrešenje/razrješenje''

=== Spis rdzeni ===
Wyrazy są posortowane według rdzeni, słowa podane są z lewej w jekawicy a z prawej w ekawicy, odwrotnie niż powyżej.
* '''běg-'''
bijeg, bjegati, bjegunac, bježati, pobjeći| beg, begati, begunac, bežati, pobeći
* '''běl-'''
bio, bijeli, bijeliti | beo, beli, beliti
* '''cěl-'''
cio, cijeli, cjelina | ceo, celi, celina
* '''cěn-'''
cijena, cijeniti | cena, ceniti
* '''cěv-'''
cijev, cjevanica, cjevčica, cjevovod | cev, cevanica, cevčica, cevovod
* '''děv-'''
djevojka, djevojčica, djevica, djeva | devojka, devojčica, devica, deva
* '''koren-'''
korijen, korijenje | koren, korenje
* '''lěk-'''
liječnik, lijek, ljekar, ljekarna | lečnik, lek, lekar, lekarna
* '''lět-'''
ljeto, ljetni, ljetos, proljeće | leto, letni, letos, proleće
* '''něm-'''
Njemačka, Njemac, Njemica, njemački | Nemačka, Nemac, Nemica, nemački
* '''pěv-'''
pjevati, pjevač | pevati, pevač
* '''rěd-'''
rijedak, rijetki, rijeđi | redak, retki, ređi
* '''rěk-'''
rijeka, riječni | reka, rečni
* '''sněg-'''
snijeg | sneg
* '''serd-'''
srijeda | sreda
* '''svět-'''
svijet, svjetski | svet, svetski
* '''věk-'''
vijek, vječan, vječno, uvijek | vek, večan, večno, uvek
* '''věn-'''
vjenčanje | venčanje
* '''verm-'''
vrijeme | vreme
* '''zvězd-'''
zvijezda, zvjezdan | zvezda, zvezdan

== Opis różnic gramatycznych i ortograficznych ==
=== Ortografia ===
* pisownia czasownika posiłkowego ću, ćeš, će, …
Pisownia chorwacka preferuje rozdzielną pisownię negacji: ne ću, ne ćeš, ne će, …, choć dopuszczalna jest pisownia łączna. W pozostałych standardach dopuszczalna jest wyłącznie pisownia łączna.

Pisownia chorwacka dopuszcza wyłącznie rozdzielną pisownię czasu przyszłego I, np. bit ću, radit ćeš, jest ćeš itd., pisownię rozdzielną preferuje również standard bośniacki, choć dopuszcza łączną. Standard serbski i czarnogórski dopuszcza wyłącznie pisownię łączną, np. biću, radićeš, ješće.

=== Gramatyka ===
* liczebniki zbiorowe 4-10:
W standardzie chorwackim mamy -ero: ''četvero, petero, šestero, sedmero, osmero, devetero, desetero''. W pozostałych standardach mamy -oro: ''četvoro, petoro, šestoro, sedmoro, osmoro, devetoro, desetoro''. Liczebniki zbiorowe określające grupy mężczyzn we wszystkich standardach kończą się na -orica: ''četvorica, petorica'' itd..

Słownik różnicowy języka serbskochorwackiego

2023-03-31T19:57:22Z

Siemoród:

Niniejszy artykuł ma za zadanie zebrać wszelkie różnice leksykalne, w mniejszym stopniu ortograficzne i gramatyczne, między czterema odmianami policentrycznego języka serbskochorwackiego – chorwackim, bośniackim, czarnogórski i serbskim.

Z uwagi na nizki stopień elaboracji standardów bośniackiego i czarnogórskiego należy z ostrożnością podchodzić do wypisywanych tutaj leksemów bośniackich i czarnogórskich, gdyż mogą one nie odzwierciedlać najnowszych tendencji normatywistycznych lub też rzeczywistego użycia.

== Różnice słownikowe ==
Terminy chorwackie, bośniackie i czarnogórskie podane są w jekawicy, terminy serbskie zaś w ekawicy, choć jekawica jest normatywnie odmianą równoważną ekawicy. Dla przejrzystości wszystkie leksemy zapisano w standardowej łacince.

Jeśli wymienionych jest kilka leksemów, to z reguły są one używane w danym standardzie równie często, lub pierwszy z nich najczęściej. Często pierwsze słowo z wielu jest preferowane, a kolejne mają nacechowanie archaiczne lub gwarowe.

=== Całkowicie odmienne słowa ===
Najbardziej zauważalnym przypadkiem różnic międzystandardowych jest sytuacja, gdy w różnych standardach zostały ustalone słowa o różnym rodowodzie – najczęstsze sytuacje to konkurencja neologizmu z wyrazem obcym, rodzimego słowa z pożyczką (najczęściej turecką, rzadziej niemiecką, węgierską lub włoską) bądź słów rodzimych charakterystycznych dla różnych obszarów.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!adwokat
|odvjetnik
|colspan="3"|advokat
|-
!adwokatura
|odvjetništvo
|colspan="3"|advokatura
|-
!ambasada
|veleposlanstvo, ambasada
|colspan="3"|ambasada
|-
! azot
|colspan="2"|dušik, nitrogen
|colspan="2"|azot
|-
!babka
|baka || nena, baka, baba || baka, baba || baba (matka ojca), baka (matka matki)
|-
!biblioteka
|knjižnica, biblioteka
|colspan="3"|biblioteka
|-
!biedronka
| bubamara, božja ovčica ||
|colspan="2"|bubamara
|-
!biuro
|ured, biro, kancelarija || || || kancelarija, biro
|-
!brzuch
|trbuh || trbuh || || stomak, trbuh
|-
!chleb
| kruh || hljeb, kruh || hljeb || hleb
|-
!chwila
|trenutak
|colspan="3"|trenutak, momenat
|-
! cyna
| kositar, lim
|colspan="3"| kalaj
|-
!czerwiec
|lipanj|| juni, jun
|colspan="2"| jun, juni
|-
!cześć!
| bok, ciao || ćao || || ćao
|-
!czosnek
| češnjak || bijeli luk, češnjak || || beli luk
|-
!czynsz
|stanarina || stanarina, kirija
|colspan="2"|kirija, stanarina
|-
!dąb
| hrast, dub
|colspan="3"|hrast
|-
!do domu
|doma, kući
|colspan="3"|kući
|-
!dokąd
|kamo || || || gde, kud(a), kamo
|-
!droga
|cesta, put
|colspan="2"| put, cesta || put, drum
|-
!dworzec autobusowy
|autobusni kolodvor || autobuska/-sna stanica
|colspan="2"|autobusna stanica
|-
!dworzec kolejowy
|kolodvor
|colspan="2"|željeznička stanica
|železnička stanica
|-
!dywan
|tepih, sag ||tepih || tepih || tepih
|-
!dziadek
|djed || deda || || deda (ojciec ojca), deka (ojciec matki)
|-
! fabryka
| tvornica || fabrika, tvornica
|colspan="2"| fabrika
|-
!fala
| val || talas, val || val, ? || talas
|-
!fasola
|grah, fažola || grah, pasulj || pasulj, fadžola || pasulj
|-
! firma
| tvrtka
|colspan="3"| firma
|-
! foka
| tuljan
|colspan="3"| foka
|-
!gaz
|plin, gas
|colspan="3"| gas
|-
!geografia
|geografija, zemljopis
|colspan="3"|geografija
|-
!geograficzny
|geografski, zemljopisni
|colspan="3"|geografski
|-
!godzina
|colspan="2"|sat || || sat, čas
|-
!grudzień
|prosinac
|colspan="3"|decembar
|-
! gwóźdź
| čavao || ekser || brokva || ekser
|-
! historja
| povijest, historija || historija, istorija
|colspan="2"| istorija
|-
!Holandia
|Nizozemska || Nizozemska, Holandija || Holandija || Holandija, Nizozemska
|-
!instrument muzyczny
|glazbalo, glazbeni instrument
|colspan="3"|muzički instrument
|-
!kapusta
|zelje, kupus || kupus || || kupus
|-
! kąt
| kut
|colspan="3"| ugao
|-
!kelner
|konobar ||konobar, kelner || || konobar, kelner
|-
!kino
|colspan="3"|kino
| bioskop
|-
!koc
| pokrivač || deka, ćebe || || ćebe
|-
!kołdra
| poplun || jorgan || || jorgan
|-
!komórka (żywa)
|stanica || ćelija || || ćelija
|-
!kompozytor
|skladatelj, kompozitor || kompozitor || || kompozitor
|-
!komputer
|računalo, kompjutor || računar, kompjuter, računalo || kompjuter || računar, kompjuter
|-
!kręgosłup
|kralježnica, hrptenjača, kičma ||kičma || || kičma
|-
!którędy
|kamo, kojim putom, -em
|colspan="3"|kojim putem
|-
!kuchenka
|štednjak || štednjak, šporet || || šporet
|-
! kwiecień
| travanj
|colspan="3"| april
|-
!lekcja
|sat ||čas || || čas
|-
!lingwistyka
|jezikoslovlje, lingvistika
|colspan="3"|lingvistika
|-
!linijka
| ravnalo || || lenjir || lenjir, linir
|-
!lipiec
|srpanj || juli, jul
|colspan="2"| jul, juli
|-
!listopad
|studeni
|colspan="3"|novembar
|-
!lodówka
|hladnjak, frižider
|colspan="3"|frižider
|-
! lotnisko
| aerodrom, zračna luka
|colspan="3"| aerodrom
|-
!lustro
|zrcalo, ogledalo
|colspan="3"|ogledalo
|-
!luty
|veljača
|colspan="3"|februar
|-
!łyżeczka
|žličica || kašikica || || kašičica
|-
!łyżka
|žlica || kašika || kašika, užica || kašika
|-
!masło
| maslac || maslac, puter || || maslac, puter
|-
!materac
|madrac, dušek || dušek || || dušek
|-
! marchew
| mrkva || mrkva || || šargarepa
|-
!marzec
|ožujak
|colspan="3"|mart
|-
!maj
|svibanj
|colspan="3"|maj
|-
!mechanik
|strojar, mehaničar
|colspan="3"|mehaničar
|-
!miednica (kość)
|zdjelnica || karlica || || karlica
|-
!muzyk
|glazbenik, muzičar
|colspan="3"|muzičar
|-
!muzyka
|glazba, muzika
|colspan="3"|muzika
|-
!na zewnątrz, na dwór
|van || napolje, van
|colspan="2"|napolje
|-
!na zewnątrz, na dworze
|vani || napolju, vani
|colspan="2"|napolju
|-
!nalewać
|točiti || sipati || || sipati
|-
!naród
|narod, puk, pučanstvo
|colspan="3"|narod
|-
!nauka
|znanost || nauka, znanost || || nauka
|-
!naukowiec
|znanstvenik, učenjak || naučnik, učenjak || || naučnik
|-
!ogród
|vrt || bašta, vrt || bašta || bašta
|-
!okulary
|naočale, očale || naočare, naočale || || naočare, naočari, đozluci, brile
|-
!opłata drogowa
| cestarina || cestarina, putarina
|colspan="2"| putarina
|-
!osoba
|osoba || osoba, lice || osoba || lice, osoba
|-
!paszport
|putovnica || pasoš || || pasoš
|-
!październik
|listopad
|colspan="3"|oktobar
|-
!pianino
|glasovir, klavir
|colspan="3"|klavir
|-
!pieprz
| papar || biber || || biber
|-
!piętro
|kat
|colspan="3"|sprat
|-
!piłka nożna
| nogomet || fudbal, nogomet || || fudbal
|-
!pleśń
|plijesan || plijesan, buđ, buđa || buđ || buđa, buđ, plesan
|-
!pociąg
| vlak
|colspan="3"| voz
|-
!półwysep
| poluotok || poluostrvo, poluotok
|colspan="2"|poluostrvo
|-
! pomarańcza
| naranča, pomoranča || naranča, pomorandža, narandža
|colspan="2"| narandža, pomorandža
|-
!pomidor
| rajčica, paradajz, pomidor || paradajz, rajčica || || paradajz, rajčica
|-
! powietrze
| zrak || vazduh, zrak || || vazduh
|-
! powietrzny
| zračni || vazdušni, zračni || || vazdušni
|-
!poziom
|razina
|colspan="3"|nivo
|-
!prześcieradło
|plahta || čaršaf, čaršav
|colspan="2"|čaršav
|-
!przycisk
| gumb || dugme || || dugme
|-
!przyjaciel
|prijatelj || prijatelj, drug
|colspan="2"|drug, prijatelj
|-
!przyjaciółka
|prijateljica || prijateljica, drugarica
|colspan="2"|drugarica, prijateljica
|-
!razem
|zajedno, skupa
|colspan="3"|zajedno
|-
!rekin
|morski pas || morski pas, ajkula
|colspan="2"|ajkula
|-
!rodzina
|obitelj || porodica || || porodica
|-
!rodzinny
|obiteljski || porodični || || porodični
|-
!ryż
| riža || riža, pirinač || pirinač, riža, oriz || pirinač
|-
!rzeźbiarz
|kipar || kipar, vajar || || vajar
|-
! samolot
| avion, zrakoplov
|colspan="3"| avion
|-
! sąsiad
| susjed
|colspan="2"|komšija, susjed
|komšija
|-
! sąsiadka
| susjeda
|colspan="2"|komšinica, susjeda
| komšija
|-
! sekretarka
|colspan="2"| tajnica, sekretarica
|colspan="2"| sekretarica
|-
!sierpień
| kolovoz || august
|colspan="2"| avgust
|-
!spodnie
|hlače || pantalone, hlače || || pantalone
|-
!stacja radiowa
|radio postaja
|colspan="3"|radio stanica
|-
!stolarz
| stolar || stolar, tesar || || tesar, stolar
|-
!stryj (brat ojca)
|stric || amidža, stric
|colspan="2"|stric
|-
!stryjenka (żona brat ojca)
|strina || amidžinica, strina
|colspan="2"|strina
|-
!styczeń
|siječanj
|colspan="3"|januar
|-
!śruba
|vijak, šaraf || vijak, zavrtanj, šaraf || || šraf, vijak, zavrtanj
|-
! śrubokręt
| odvijač, šarafciger || odvijač, odvrtač, šrafciger, šarafciger
|colspan="2"| odvijač, odvrtač, odvrtka, šrafciger
|-
!sufit
|strop
|colspan="3"|plafon
|-
!sufitowy
|stropni
|colspan="3"|plafonski
|-
!szczur
| štakor || pacov || || pacov
|-
!sztuka (element)
|komad || komad, parče || parče || komad, parče
|-
!tablica szkolna
|školska ploča || školska tabla || || školska tabla
|-
!teatr
|kazalište
|colspan="3"| pozorište
|-
!transport
|promet || saobraćaj || || saobraćaj
|-
! tulipan
| tulipan || tulipan, lala
|colspan="2"| lala, tulipan
|-
!tydzień
|tjedan || sedmica, nedjelja, hefta || sedmica, neđelja || sedmica, nedelja
|-
!tygodniowy
|tjedni || sedmični, nedjeljni || sedmični, neđeljni || sedmični, nedeljni
|-
!tysiąc
| tisuća
|colspan="3"| hiljada
|-
!uniwersytet
|sveučilište
|colspan="3"|univerzitet
|-
!uniwersytecki
|sveučilišni
|colspan="3"|univerzitetski
|-
!użycie
|uporaba, upotreba
|colspan="3"|upotreba
|-
!warunek
|uvjet || uvjet, uslov || || uslov
|-
!wiek (sto lat)
| stoljeće || stoljeće, vijek || vijek, stoljeće || vek, stoleće
|-
!własny
|vlastit
|colspan="3"|sopstven
|-
!wrzesień
|rujan
|colspan="3"|septembar
|-
!Wszechświat
| Svemir || Svemir, Vasiona || || Svemir, Vasiona
|-
!wuj (brat matki)
|ujak || daidža, ujak
|colspan="2"|ujak
|-
!wujenka (żona brata matki)
|ujna || daidžinica, ujna
|colspan="2"|ujna
|-
!wybacz
|oprosti || izvini || izvini, oprosti || izvini
|-
!wyspa
| otok || ostrvo, otok
|colspan="2"|ostrvo
|-
! zagranica
|inozemstvo || inozemstvo, inostranstvo || || inostranstvo
|-
!zeszyt
|bilježnica, teka || teka || || sveska, teka
|-
!zupa
|juha || supa || || supa
|}

=== Różnice w adaptacji grekolatynizmów ===
Wyrazy pochodzące z greki, łaciny, a poprzez grekę także z hebrajskiego, były odmiennie adaptowane w obszarze wpływu rzymskiego katolicyzmu i bizantyjskiego prawosławia, najbardziej znaczące są różnice w adaptacji łacińskiego ''ch'' (''k'' lub ''h'') oraz greckiego przydechu ''h'' (''h'' lub zero) i ''β'' (''b'' lub ''v''). Różnie adaptowano też końcówki, takie jak łac. -''ium'' (-''ij'' lub -''ijum'') czy greckie -''oν'' (-''on'' lub zero).

{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Abraham
|Abraham ||
|colspan="2"|Avram
|-
!akwarium
|colspan="2"|akvarij
|colspan="2"|akvarijum
|-
!alchemia
|alkemija || || || alhemija
|-
!Ateny
|Atena
|colspan="3"|Atina
|-
!Babilon
|colspan="2"|Babilon
|colspan="2"|Vavilon
|-
!Bizancjum
|Bizant || Vizant, Bizant || Vizantija || Vizant
|-
!chemia
|kemija
|colspan="3"| hemija
|-
!chirurg
|kirurg
|colspan="3"|hirurg
|-
!chlor
|klor
|colspan="3"|hlor
|-
!chór
|kor
|colspan="3"|hor
|-
!Chrystus
|Krist || Hrist, Krist
|colspan="2"|Hrist, Hristos
|-
!chrześcijanin
|kršćanin || hrišćanin, kršćanin
|colspan="2"|hrišćanin
|-
!chrześcijaństwo
| kršćanstvo || hrišćanstvo, kršćanstvo
|colspan="2"|hrišćanstvo
|-
!demokracja
|demokracija
|colspan="3"| demokratija
|-
!Europa
|Europa
|colspan="3"|Evropa
|-
!Jerozolima
|Jeruzalem || Jerusalem || || Jerusalim
|-
!kosmos
| kozmos|| kozmos, kosmos
|colspan="2"|kosmos
|-
!kronika
|kronika
|colspan="3"| hronika
|-
!kryterium
|kriterij || kriterij, kriterijum
|colspan="2"|kriterijum
|-
! krzyż
| križ || križ, krst
|colspan="2"| krst
|-
!laboratorium
|laboratorij
|colspan="3"|laboratorija
|-
!Liban
| Libanon || Liban, Libanon || || Liban
|-
!terytorium
|teritorij
|colspan="3"|teritorija
|}

=== Różnica w końcowym -''r''===
Do charakterystycznych różnic między obszarami zachodnim i wzchodnim należy zachowanie na zachodzie wygłosowego -''r'' w bardzo ograniczonym zakresie leksemów. W przypadku ''večer'' / ''veče'' zanik wygłosowej spółgłoski dodatkowo spowodował różnicę w rodzaju (żeński / nijaki) oraz odmienie (żeńska na spółgłoskę / nijaka z tematem ''večer''-).
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!dobry wieczór
|dobra večer || dobro veče || || dobro veče
|-
! także
| također || također, takođe
|colspan="2"| takođe
|-
!wczoraj
| jučer || jučer, juče
|colspan="2"| juče
|-
!wieczorem
| navečer || naveče || uveče, naveče || uveče
|-
!wieczór
|večer || veče || || veče
|-
!Wigilia Bożego Narodzenia
| Badnja večer || || || Badnje veče
|}

=== Różnica w zachowaniu ''h'' ===
Większość gwar sztokawskich nie posiada fonemu /x/, dlatego wiele słów pozbawionych tej głoski przenikało do standardów literackich, co najbardziej objawia się w standardzie serbskim i czarnogórskim (gdzie zanika ona bez śladu lub jest zastępowana najczęściej przez ''v''), a najmniej w chorwackim i bośniackim (gdzie jest zatrzymywana jako ''h''). W tych ostatnich dochodzi w wielu leksemach do pojawienia się wtórnego, hiperpoprawnego ''h'' i te wyrazy również zostały tutaj zebrane.
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!głuchota
|colspan="2"|gluhoća
|colspan="2"|gluvoća
|-
!głuchy
|colspan="2"|gluh
|colspan="2"|gluv
|-
!godzina, zegar
|sat || sat, sahat || || sat
!gotować
|colspan="2"|kuhati
|colspan="2"|kuvati
|-
! kawa
| kava || kahva, kafa || kafa, kava || kafa
|-
!kawiarnia
|kavana || kafana || kafana, kavana || kafana
|-
!kokon
|colspan="2"|čahura
|čaura, čahura || čaura
|-
!lekki
|lak, lagan ||lahak, lak, lagan
|colspan="2"|lak, lagan
|-
!miękki
|mek ||mehak, mek
|colspan="2"|mek
|-
! mucha
|colspan="2"|muha
|colspan="2"|muva
|-
!rdza
|colspan="2"|hrđa
|colspan="2"|rđa
|-
! tytoń
|colspan="2"|duhan
|colspan="2"|duvan
|-
! ucho
|colspan="2"|uho
|colspan="2"|uvo, uho
|-
!wada
|mana||mahana, mana
|colspan="2"|mana
|-
!wdowa
|udovica, udova || udovica, hudova
|colspan="2"|udovica, udova
|-
!wdowiec
|udovac || udovac, hudovac
|colspan="2"|udovac
|-
!zapaśnik
|colspan="2"|hrvač, rvač
|colspan="2"|rvač
|-
!ziewać
|zijevati || zijehati, zijevati || zijevati|| zevati
|}

=== Podobne leksemy ===
{| class="wikitable"style=text-align:center
|-
! język polski !! standard chorwacki !! standard bośniacki !! standard czarnogórski !! standard serbski
|-
!Afganistan
|colspan="2"|Afganistan
|colspan="2"|Avganistan
|-
! akcent (sposób mowy)
| akcent || akcent, akcenat || akcenat || akcenat
|-
! akceptować
| prihvaćati || prihvatati || prihvaćati, prihvatati || prihvatati
|-
!aktualny
|aktualan || || aktuelan, aktualan|| aktuelan
|-
!Amazonia
|Amazona
|colspan="3"|Amazonija
|-
!architekt
|arhitekt
|colspan="3"|arhitekta
|-
! Armenia
| Armenija || Armenija, Jermenija, Ermenija || Jermenija || Jermenija, Armenija
|-
!ateista
|ateist || ateist, ateista
|colspan="2"|ateista
|-
!Australijczyk
| Australac
|colspan="3"|Australijanac
|-
!Australijka
| Australka
|colspan="3"|Australijanka
|-
!autobusowy
|autobusni ||autobuski || || autobuski
|-
!autorka
|autorica ||
|colspan="2"|autorka
|-
!autostrada
|autocesta || || || autoput
|-
!bagnet
|bajunet (-a) || || || bajonet (-a)
|-
!balsamować
|balzamirati || || || balsamovati
|-
!baron
|barun || baron || || baron
|-
!beczka
|bačva || || || bure
|-
!biegunka
|proljev || proljev, proliv || || proliv
|-
!bokser
|boksač
|colspan="3"|bokser
|-
! budzik
| budilica || budilnik, budionik || budilnik || budilnik, budionik
|-
!certyfikat
|colspan="2"|certifikat
|colspan="2"|sertifikat, certifikat
|-
!ciotek (mąż siostry ojca lub siostry matki)
| tetak || tetak, teča || tetak || tetak, teča
|-
!co
|što
|colspan="3"|šta
|-
!córka
|colspan="2"| kćerka, kći
|kćerka, ćerka || ćerka, kći
|-
!czaszka
|lubanja || lobanja || || lobanja
|-
!częściowy
|djelomičan
|colspan="2"|djelimičan
|delimičan
|-
!czytelnik
| čitatelj, čitalac || čitalac, čitatelj
|colspan="2"|čitalac
|-
!deser
|slastica || poslastica || || poslastica
|-
! dokładny
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!dwieście
| dvjesto || dvjesta, dvjesto ||dvjesta || dvesta
|-
!dziękuję bardzo
|hvala lijepa, lijepo || hvala lijepo || || hvala lepo
|-
!finanse
|financije
|colspan="3"|finansije
|-
!giełda
|burza
|colspan="3"| berza
|-
!gmina
|općina || općina, opština
|colspan="2"| opština
|-
!gorzki
|colspan="2"|gorak
| gorak, grk || gorak
|-
! grypa
|colspan="3"|gripa
| grip
|-
!Hiszpania
|Španjolska || Španija, Španjolska
|colspan="2"|Španija
|-
!Hiszpanin
|Španjolac
|colspan="3"|Španac
|-
!Hiszpanka
|Španjolka
|colspan="3"| Špankinja
|-
! hodowca
| odgajatelj || || || odgajivač
|-
!interesować
|interesirati || interesovati, interesirati || || interesovati
|-
!jagnię
| janje
|colspan="3"|jagnje
|-
!jej
|njezin, njen
|colspan="3"|njen
|-
!jest (akcentowane)
|jest || jeste || || jeste
|-
! językowy
| jezični || || jezički, jezični || jezički
|-
! jutro
|colspan="2"|sutra
|śutra || sutra
|-
!kierownik
|upravitelj, upravnik
|colspan="3"|upravnik
|-
!kilo
|kila || kilo || || kilo
|-
!klatka
|kavez||kafez, kavez
|colspan="2"|kavez
|-
! klej
| ljepilo || ljepilo, ljepak, lijepak || lijepak, ljepilo || lepak
|-
!koleżanka
|kolegica || koleginica, kolegica || || koleginica
|-
!kometa
|komet
|colspan="3"|kometa
|-
!konstruować
|konstruirati || konstruirati, konstruisati || || konstruisati
|-
!ksiądz (kapłan dowolnego wyznania)
| svećenik || svećenik (kat.), sveštenik (praw.) || svještenik || sveštenik
|-
!kto
|tko
|colspan="3"|ko
|-
!lekarka
|liječnica
|colspan="2|ljekarka
|lekarka
|-
!lekarz
|liječnik
|colspan="2|ljekar
|lekar
|-
!litewski
|litavski
|colspan="3"|litvanski
|-
!Litwa
|Litva
|colspan="3"|Litvanija
|-
!Łotwa
|colspan="2"|Latvija, Letonija
| || Letonija
|-
!miedziany
|bakreni || || || bakarni, bakreni
|-
! milion
| milijun
|colspan="3"|milion
|-
!minuta
|minuta
|colspan="3"|minut
|-
!naczynia
|posuđe || posuđe || || sudovi, posuđe
|-
!nalegać
|inzistirati || insistirati || || insistirati
|-
!Narody Zjednoczone
|colspan="2"|Ujedinjeni Narodi
|colspan="2"| Ujedinjene Nacije
|-
!obowiązek
| obveza, obaveza
|colspan="3"|obaveza
|-
! ogólnie, w ogóle
| općenito, uopće
|colspan="3"| uopšte
|-
!organizować
|organizirati || organizirati, organizovati || || organizovati
|-
!orzech laskowy
|lješnjak || || || lešnik, lešnjak
|-
!pączek
|krafna || ||
|krofna
|-
!planeta
|planet
|colspan="3"|planeta
|-
! płaca
| plaća || plaća, plata
|colspan="2"| plata
|-
!połowa
|polovica
|colspan="3"|polovina
|-
!porcelana
|porculan || porcelan, porculan || || porcelan
|-
!porównanie
|usporedba
|colspan="3"| poređenje
|-
!prawdopodobny
|vjerojatan
|colspan="2"|vjerovatan
|verovatan
|-
! prawidłowy
| točan
|colspan="3"| tačan
|-
!promień (światła)
|zraka||zrak|| || zrak
|-
!przedwczoraj
| prekjučer || prekjučer, prekjuče
|colspan="2"| prekjuče
|-
!ratować
|spašavati || spasavati || spašavati || spasavati
|-
!Rumun
|Rumunj
|colspan="3"|Rumun
|-
!Rumunia
|Rumunjska
|colspan="3"|Rumunija
|-
!samoobsługa
|colspan="3"|samoposluga
| samousluga
|-
!sekunda
|colspan="2"|sekunda
|colspan="2"|sekund, sekunda
|-
!sędzia
|sudac || sudija, sudac
|colspan="2"|sudija
|-
!słoweński
|slovenski || slovenački || || slovenački
|-
!Słowianin
|colspan="2"|Slaven
|colspan="2"|Sloven
|-
!słowiański
|colspan="2"|slavenski
|colspan="2"|slovenski
|-
!smak
|okus (smak potrawy), ukus (gust) || okus, ukus || || ukus
|-
!sól
|sol
|colspan="3"|sô
|-
!spis
|popis, spisak
|colspan="3"|spisak
|-
!sport
|šport, sport
|colspan="3"|sport
|-
!stół
|stol
|colspan="3"|stô
|-
!studentka
|studentica || studentkinja, studentica
|colspan="2"|studentkinja
|-
!szczęśliwy
| sretan
|colspan="2"| sretan, srećan || srećan
|-
!szpinak
|špinat||špinat, spanać
|colspan="2"|spanać
|-
!talerz
| tanjur
|colspan="3"| tanjir
|-
!tenisista
|tenisač
|colspan="3"|teniser
|-
!tłumacz
|prevoditelj
|colspan="3"|prevodilac
|-
!trzysta
| tristo || trista, trista
|colspan="2"|trista
|-
!używanie, użycie
|colspan="2"|korištenje
|colspan="2"| korišćenje
|-
!w ciągu
|tijekom
|colspan="3"|tokom
|-
!w związku z
|u svezi s || u vezi sa || || u vezi sa
|-
! węgiel
| ugljen
|colspan="3"| ugalj
|-
!widz
|gledatelj
|colspan="3"|gledalac
|-
!wiosenny
| proljetni
|colspan="2"| proljetni, proljećni || prolećni
|-
!Włoch
|Talijan || Italijan || Talijan, Italijan || Italijan
|-
!Włochy
|Italija, Talijanska
|colspan="3"|Italija
|-
!współczesny
|suvremen
|colspan="3"| savremen
|-
!wynająć
|unajmiti
|colspan="3"|iznajmiti
|-
!zabójca
|ubojica
|colspan="3"|ubica
|-
!zabójstwo
|ubojstvo
|colspan="3"|ubistvo
|-
! zachwycać się
| zadivljavati se || zadivljivati se || || zadivljivati se
|-
!zadanie
|colspan="2"| zadaća || || zadatak
|-
!zbieg okoliczności
|stjecaj || stjecaj, sticaj || || sticaj
|-
! ziemniak
| krumpir
|colspan="3"| krompir
|-
!znów
|ponovno, ponovo
|colspan="3"|ponovo
|-
!związek, relacja, kontakt
|sveza, veza || veza || || veza
|-
!zwyczajny
|colspan="2"| redovit, redovan
|colspan="2"|redovan
|}

== Dawny jać ==
=== Ogólne zasady ===
Dialekty sztokawskie można podzielić na trzy grupy pod względem realizacji prasłowiańskiego fonemu *ě (jać): ekawskie (e), (i)jekawskie (je/ije) i ikawskie (i). Na dwóch pierwszych wymowach oparto standardy literackie, z czego standardy chorwacki, bośniacki i czarnogórski dopuszczają wyłącznie wymowę (i)jekawską, a standard serbski dopuszcza wymowę ekawską i jekawską jako równoprawne (choć dominuje ekawska).

* Ekawskiemu długiemu '''ē''', które pochodzi z długiego jacia, odpowiada jekawskie '''ije''' (dwie sylaby, obie krótkie), np.:

''cvēt, rēč, dvē, snēg, bēda'' | ''cvijet, riječ, dvije, snijeg, bijeda''

* Ekawskiemu krótkiemu '''e''', które pochodzi z krótkiego jacia, odpowiada jekawskie '''je''', np.:

''mera, pesma, sesti, lepo, koleno, nega'' || ''mjera, pjesma, sjesti, ljepo, koljeno, njega''

W formach jekawskich -nj- i -lj- oznaczają jeden dźwięk. W standardach bośniackim, chorwackim i serbskim grupy -tj-, -dj-, -sj-, -zj- oznaczają dwa dźwięki, natomiast w standardzie czarnogórskim odpowiadają im głoski -ć-, -đ-, -ś-, -ź-, np.
''ćešiti, đevojka, śesti, źenica'' | ''tješiti, djevojka, sjesti, zjenica''

W standardzie czarnogórskim -ć- może także odpowiadać jekawskiemu ''-cj-'', np. ''ćedilo'' | ''cjedilo''.

* Ekawskiemu długiemu '''ē''' odpowiada jekawskie '''jē''' w przypadkach, kiedy doszło do wzdłużenia:

- w dopełniaczu liczby mnogiej:
''vērā, dēlā, zamēnā, kolēnā, medvēdā, rascēpā'' | ''vjērā, djēlā, zamjēnā, koljēnā, medvjēdā, rascjēpā''

- przed grupą spółgłosek, z czego najczęściej na pierwszym miejscu jest sonant (n, l, lj, r, v):

''sēnka, kolēnce, odēljci, nedēljni'' | ''sjēnka, koljēnce, odjēljni, nedjēljni'' (<sjen, koljeno, odjeljak, nedjelja)

- w zdrobnieniach:
''dēva, dēdo, Lēpa'' | ''djēva, djēdo, Ljēpa'' (<djevojka, djed, Ljeposava)

- w iteratywach (głównie pochodnych od ''m(j)esto, m(j)era, s(j)esti''):
''namēštati, zamērati, presēdati'' | ''namjēštati, zamjērati, presjēdati'' (<namjestiti, zamjeriti, presjesti)
* Ekawskiemu krótkiemu '''e''' odpowiada jekawskie '''i''':

- przed '''j''':

''vejati, grejati, razumeju, dveju, obeju'' | ''vijati, grijati, razumiju, dviju, obiju''

- przed '''o''' powstałym z '''l''' w wygłosie słowa lub sylaby:

''video, deo, želeo, dospeo, hteo, ceo'' | ''vidio, dio, želio, dospio, htio, cio''

- przed '''lj''' w słowie ''beleg | biljeg'' i pochodnych od niego:

''beleg, beleška, beležnik, zabeležiti'' | ''biljeg, bilješka, bilježnik, zabilježiti''

- w sylabach, w których '''r''' występuje po spółgłosce neutralizowana jest różnica pomiędzy wymową ekawską i jekawską, np.:

''breza, bregovi, vremena (vreme | vrijeme), vrednoća, greška, dremljiv, povreda, trešnja, crepovi (crep | crijep)'' itd..

Standard chorwacki i bośniacki dopuszcza połączenie '''rje''' po spółgłosce, gdy jest ono w odmianie wymienialne z '''rije''', np. ''vrijeme-vremena/vrjemena, crijep-crepovi/crjepovi''.

Od tej reguły istnieją dwa rodzaje wyjątków: wymowa jekawska ma '''je''' jeśli '''r''' nie jest poprzedzone spółgłoską, np.:

''goreti, rečnik, rečica, korenčić, rešavati'' | ''gorjeti, rječnik, rječica, korjenčić, rješavati'',

jedynie leksemy ''gore, rezati, repa'' mają jednakowe formy w ekawicy i jekawicy. Oprócz tego w Czarnogórze konsekwentnie spotykane są (w standardzie serbskim i czarnogórskim) formy ekawskie: ''goreti, gorenje, rečnik, rečit, rečica, rešavati, proređivati, korenčić, starešina''.

Drugim wyjątkiem są leksemy, gdzie spółgłoska przed '''r''' je odczuwana jako leżąca za granicą złożenia, wtedy istnieją dublety:

''razređivati, razrešenje'' | ''razređivati/razrjeđivati, razrešenje/razrješenje''

=== Spis rdzeni ===
Wyrazy są posortowane według rdzeni, słowa podane są z lewej w jekawicy a z prawej w ekawicy, odwrotnie niż powyżej.
* '''běg-'''
bijeg, bjegati, bjegunac, bježati, pobjeći| beg, begati, begunac, bežati, pobeći
* '''běl-'''
bio, bijeli, bijeliti | beo, beli, beliti
* '''cěl-'''
cio, cijeli, cjelina | ceo, celi, celina
* '''cěn-'''
cijena, cijeniti | cena, ceniti
* '''cěv-'''
cijev, cjevanica, cjevčica, cjevovod | cev, cevanica, cevčica, cevovod
* '''děv-'''
djevojka, djevojčica, djevica, djeva | devojka, devojčica, devica, deva
* '''koren-'''
korijen, korijenje | koren, korenje
* '''lěk-'''
liječnik, lijek, ljekar, ljekarna | lečnik, lek, lekar, lekarna
* '''lět-'''
ljeto, ljetni, ljetos, proljeće | leto, letni, letos, proleće
* '''něm-'''
Njemačka, Njemac, Njemica, njemački | Nemačka, Nemac, Nemica, nemački
* '''pěv-'''
pjevati, pjevač | pevati, pevač
* '''rěd-'''
rijedak, rijetki, rijeđi | redak, retki, ređi
* '''rěk-'''
rijeka, riječni | reka, rečni
* '''sněg-'''
snijeg | sneg
* '''serd-'''
srijeda | sreda
* '''svět-'''
svijet, svjetski | svet, svetski
* '''věk-'''
vijek, vječan, vječno, uvijek | vek, večan, večno, uvek
* '''věn-'''
vjenčanje | venčanje
* '''verm-'''
vrijeme | vreme
* '''zvězd-'''
zvijezda, zvjezdan | zvezda, zvezdan

== Opis różnic gramatycznych i ortograficznych ==
=== Ortografia ===
* pisownia czasownika posiłkowego ću, ćeš, će, …
Pisownia chorwacka preferuje rozdzielną pisownię negacji: ne ću, ne ćeš, ne će, …, choć dopuszczalna jest pisownia łączna. W pozostałych standardach dopuszczalna jest wyłącznie pisownia łączna.

Pisownia chorwacka dopuszcza wyłącznie rozdzielną pisownię czasu przyszłego I, np. bit ću, radit ćeš, jest ćeš itd., pisownię rozdzielną preferuje również standard bośniacki, choć dopuszcza łączną. Standard serbski i czarnogórski dopuszcza wyłącznie pisownię łączną, np. biću, radićeš, ješće.

=== Gramatyka ===
* liczebniki zbiorowe 4-10:
W standardzie chorwackim mamy -ero: ''četvero, petero, šestero, sedmero, osmero, devetero, desetero''. W pozostałych standardach mamy -oro: ''četvoro, petoro, šestoro, sedmoro, osmoro, devetoro, desetoro''. Liczebniki zbiorowe określające grupy mężczyzn we wszystkich standardach kończą się na -orica: ''četvorica, petorica'' itd..

Słownik nowopołabsko-polski

2023-03-07T08:27:59Z

Siemoród: /* G */

{{AM}}
'''WENSKIE-PULSKIE SLUWESNEK''' 
'''SŁOWNIK (NOWO)POŁABSKO-POLSKI'''

Dla ułatwienia wyszukiwania i dotarcia do szerszych mas, cały artykuł jest pisany w [[Conlanger:Leksykon#R|języku radopolskim]].
==O słowniku==
Słownik ma na celu zebranie dobrze zaświadczonych słów połabskich (wendzkich, wendyjskich, drzewiańskich), a także wykreowanie nowych bazując na toponimii, możliwych zapożyczeniach z dolnoniemieckiego, slawizmów w dolnoniemieckim, kalek połabsko-niemieckich, a czasem sugerując się słownictwem w językach łużyckich i słowińskim, rzadziej także w czeskim i polskim.

Za literacki został wzięty dialekt, w którym wystąpiło pełne mazurzenie, psł. *ьl/ъl dało /åu/ a nie /u/ oraz psł. *u dało (za wyjątkiem pozycji przed wargowymi i przyrostków) /au/, a nie /ai/.

==Wymowa i ortografia==
W "/.../" podano zapis według transkrypcji Polańskiego, po środku według Międzynarodowego Alfabetu Fonetycznego, a następnie z prawej zapis według proponowanej przeze mnie ortografii.
{| class="wikitable"
|+ Samogłoski pełne
| align=center |/i/ = {{IPA|i  }} = '''i'''
| align=center |/ü/ = {{IPA| y }} = '''u'''
|
| align=center |/u/ = {{IPA| u }} = '''u̇'''
|-
| align=center |/ė/ = {{IPA| e }} = '''ė'''
|
|
|
|-
| align=center |/e/ = {{IPA| ɛ }} = '''e''', '''é'''
| align=center |/ö/ = {{IPA| œ }} = '''o'''
|
| align=center |/o/ = {{IPA| ɔ }} = '''a''', '''á'''
|-
|
|
| align=center |/a/ = {{IPA| a }} = '''ȧ'''
| align=center |/å/ = {{IPA| ɒ }} = '''å'''
|}

{| class="wikitable"
|+ Samogłoski zredukowane
| align=center |/ĕ/ = {{IPA| ə }} = '''è''', '''e'''
|-
| align=center |/ă/ = {{IPA| ɐ }} = '''à''', '''a'''
|}
Znaki '''é''' oraz '''á''' oznaczają samogłoskę pełną i są stawiane wyłącznie w ostatniej sylabie, także w słowach jednosylabowych z wyjątkiem przyimków. Znaki '''à''' oraz '''è''' oznaczają samogłoskę zredukowaną i stawiane są wyłącznie na innej sylabie niż ostatnia. Jeśli na przedostatniej sylabie jest samogłoska zredukowana, to na ostatniej jest pełna i nie ma potrzeby oznaczania tego akutem. Znaki '''a''' oraz '''e''' na ostatniej sylabie oznaczają samogłoskę zredukowaną, a na pozostałych – pełną.

{| class="wikitable"
|+ Dyftongi
| align=center |/ai/ = {{IPA|  ai  }} = '''î'''
| align=center |/åi/ = {{IPA|  ɒi  }} = '''ŷ'''
| align=center |/oi/ = {{IPA|  oi  }} = '''ŷ'''
| align=center |/au/ = {{IPA|  au  }} = '''û'''
| align=center |/åu/ = {{IPA|  ɒu  }} = '''ů'''
|}
Dyftong /oi/ jest alofonem /åi/ po spółgłoskach wargowych.

{| class="wikitable"
|+ Samogłoski nosowe
| align=center | /ą/ = {{IPA|  ã  }} = '''ą'''
| align=center |/ǫ/ = {{IPA|  ɔ̃  }} = '''ǫ'''
|}

{| class="wikitable"
|+ Spółgłoski
|-
!colspan="1"|
!colspan="2"|Wargowe
!colspan="1"|Dziąsłowe
!colspan="2"|Zadziąsłowe
!colspan="1"|Palatalne
!colspan="1"|Postpalatalne
!colspan="1"|Miękko- podniebienne
!colspan="1"|Krtaniowe
|-
!colspan="1" rowspan="2" |Zwarte
| align=center | /p/ = {{IPA|p}} = '''p'''
| align=center | /ṕ/ = {{IPA|pʲ}} = '''pi'''
| align=center | /t/ = {{IPA|t}} = '''t'''
| align=center |
| align=center |
| align=center | /ť/ = {{IPA|tʲ}} = '''ti''', '''ki'''
| align=center |
| align=center | /k/ = {{IPA|k}} = '''k'''
| align=center |
|-
| align=center | /b/ = {{IPA|b}} = '''b'''
| align=center | /b́/ = {{IPA|bʲ}} = '''bi'''
| align=center | /d/ = {{IPA|d}} = '''d'''
| align=center |
| align=center |
| align=center | /ď/ = {{IPA|dʲ}} = '''di''', '''gi'''
| align=center |
| align=center | /g/ = {{IPA|ɡ}} = '''g'''
| align=center |
|-
!colspan="1" rowspan="2"|Afrykaty
| align=center |
| align=center |
| align=center | /c/ = {{IPA|t͡s}} = '''c'''
| align=center |
| align=center |
| align=center | /ć/ = {{IPA|t͡sʲ}} = '''ci'''
| align=center |
| align=center |
| align=center |
|-
| align=center |
| align=center |
| align=center | /ʒ/ = {{IPA|d͡z}} = '''dz'''
| align=center |
| align=center |
| align=center | /ʒ́/ = {{IPA|d͡zʲ}} = '''dzi'''
| align=center |
| align=center |
| align=center |
|-
!colspan="1" rowspan="2" |Szczelinowe
| align=center | /f/ = {{IPA|f}} = '''f'''
| align=center |
| align=center | /s/ = {{IPA|s}} = '''s'''
| align=center | /š/ = {{IPA|ʃ}} = '''š'''
| align=center |
| align=center | /ś/ = {{IPA|sʲ}} = '''si'''
| align=center | /x́/ = {{IPA|xʲ}} = '''chi'''
| align=center | /x/ = {{IPA|x}} = '''ch'''
| align=center | /h/ = {{IPA|h}} = '''h'''
|-
| align=center | /v/ = {{IPA|v}} = '''w'''
| align=center | /v́/ = {{IPA|vʲ}} = '''wi'''
| align=center | /z/ = {{IPA|z}} = '''z'''
| align=center |
| align=center |
| align=center | /ź/ = {{IPA|zʲ}} = '''zi'''
| align=center |
| align=center |
| align=center |
|-
!colspan="1" rowspan="1" |Nosowe
| align=center | /m/ = {{IPA|m}} = '''m'''
| align=center | /ḿ/ = {{IPA|mʲ}} = '''mi'''
| align=center | /n/ = {{IPA|n}} = '''n'''
| align=center |
| align=center |
| align=center | /ń/ = {{IPA|nʲ}} = '''ni'''
| align=center |
| align=center |
| align=center |
|-
!colspan="1" rowspan="1" |Boczne
| align=center |
| align=center |
| align=center |
| align=center | /l/ = {{IPA|l}} = '''l'''
| align=center | /ľ/ = {{IPA|lʲ}} = '''li'''
| align=center |
| align=center |
| align=center |
| align=center |
|-
!colspan="1" rowspan="1" |Drżące
| align=center |
| align=center |
| align=center |
| align=center | /r/ = {{IPA|r}} = '''r'''
| align=center | /ŕ/ = {{IPA|rʲ}} = '''ri'''
| align=center |
| align=center |
| align=center |
| align=center |
|-
!colspan="1"|Półsamogłoski
| align=center |
| align=center |
| align=center |
| align=center |
| align=center |
| align=center | /j/ = {{IPA|j}} = '''j'''
| align=center |
| align=center |
| align=center |
|}
Docelowa ortografia ma zapisywać spółgłoski dźwięczne i bezdźwięczne zgodnie z etymologią, czyli np. /defkă/ = '''dewka'''.

Rozróżnienie '''di'''/'''gi''' oraz '''ti'''/'''ki''' ma podłoże etymologiczne. Piszemy /ďöră/ = '''giora''', /ďolü/ = '''dialu''', /ťostü/ = '''tiastu''', /ťölü/ = '''kiolu'''.

Z uwagi na istniejące oboczności /kj/:/kv/ i podobne, piszemy '''w''' tam, gdzie są one etymologiczne, np. /sjot/ = '''swiat''' - świat, /no svăte/ = '''na swàte''' - na świecie.

== Szczegółowa fonologia ==

=== Samogłoski ===

=== Spółgłoski ===

=== Asymilacje ===
Przy połączeniach dwóch i więcej spółgłosek dochodziło do asymilacji dźwięczności, tzn. spółgłoski ulegały ubezdźwięcznieniu, np. dewka=/defkă/, wǫzkie=/vǫsťĕ/. Co ważne, w odróżnieniu od języka polskiego, w języku połabskim udźwięcznienie nie zachodziło na końcu wyrazu, np. Bug=/büg/, dǫb=/dǫb/, led=/led/, nie ulegały ubezdźwięcznieniu także połączenia typu bezdźwięczna+w, np. råkwîcia=/råkvaićă/, šwadá=/švodo/, swecia=/svećă/, citwàru=/citvărü/.

=== Fonologia dialektalna ===
{| class="wikitable" width="100%" style=text-align:center
|-
! stan prasłowiański !! Ostrów (Wustrow), Klonów (Klennow) - Hennig !! Życin (Süthen) - Schultze !! Łuchów (Lüchow) - Mithoff!! Łuchów (Lüchow) - Pfeffinger !! wariant literacki
|-
| *ьl, *ъl || au? || u ||colspan="2"| åu || åu = ů
|-
| *š, *č, *ž ||colspan="3"| s, c, z || š, č, ž || s, c, z
|-
| *u1 || au ||colspan="2"| oi? åi? || ai? || au = û
|}
1 - w pozycji innej niż przed spółgłoskami wargowymi

==A==
{| class="wikitable" width="100%"
|-
! połabski !! polski !! etymologia !! uzasadnienie
|-
| a /ă/ || a, lecz || psł. *a || słowo poświadczone
|-
| aberhîd /oberhaid/ || dzierżawca rządowy || śdn. overheit || słowo poświadczone
|-
| aberzina /oberzină/ || bakłażan, oberżyna || niem. Aubergine || zapożyczenie, por. dłuż. oberžina
|-
| agát sa /ogot să/ || podobać się || śdn. hagen || poświadczone w 3Sg: ogăji-să
|-
| akî /oťai/ || szydełko? || śdn. hake + -åi || słowo poświadczone
|-
| alȧja /olajă/ || olej || śdn. oli(g)e || słowo poświadczone
|-
| alȧnt /olant/ || głowacz (ryba) || śdn. âlant || słowo poświadczone
|-
| aliat /oľăt/ || iść po coś, brać coś || śdn. holen || poświadczone w 3Sg: oľă
|-
| aliwa /olivă/ || oliwka || niem. Olive || zapożyczenie, por. łuż. oliwa
|-
| amår /omår/ || młot || śdn. hamer || słowo poświadczone
|-
| amél /omel/ || skop (wykastrowany baran) || śdn. hamel || słowo poświadczone
|-
| apá /opo/ || małpa || śdn. âpe || słowo poświadczone
|-
| apat /opăt/ || mieć nadzieję, ufać || śdn. happen~hoppen || poświadczone w 1Sg: opăm
|-
| aptika /optikă/ || optyka || niem. Optik || zapożyczenie, por. łuż. optika
|-
| ar /ăr/ || lub, albo || śdn. oder || słowo poświadczone, Polański transkrybuje ar
|-
| ará /oro/ || prostytutka, dziwka || śdn. hore || poświadczone w ASg: orǫ
|-
| Arȧnd /Orand/ || Arnold || śdn. Arent || zapożyczenie, imię
|-
| ás /os/ || padlina, ścierwo, przynęta?? || śdn. âs || poświadczone w GSg: oso, Lehr-Spławiński uważa za femininum
|-
| atát /otot/ || nienawidzić || śdn. haten || poświadczone w 3Sg: otăji-mĕ
|-
| awka /ofkă/ || jastrząb || lüneb. håfk(e) || słowo poświadczone, być może afka
|-
| azŷ /ozåi/ || uszko, eska (do haczyka), spinka?, klamra? || śdn. ose + -åi || słowo poświadczone
|}

==Ȧ==
{| class="wikitable" width="100%"
|-
! połabski !! polski !! etymologia !! uzasadnienie
|-
| ȧdjektiw /adjektiv/ || przymiotnik || niem. Adjektiv || zapożyczenie, por. łuż. adjektiw
|-
| ȧdwérb /adverb/ || przysłówek || niem. Adverb || zapożyczenie, por. łuż. adwerb
|-
| Ȧfrika /Afrikă/ || Afryka || niem. Afrika || zapożyczenie, por. łuż. Afrika
|-
| ȧgát /agot/ || chronić, oszczędzać || śdn. hegen, heien || słowo poświadczone w 3Sg /agol/, /agojĕ/
|-
| ȧchtér /axter/ || tył || śdn. achter || rozkład złożenia /axterskă/
|-
| ȧchterskie /axtersťĕ/ || tylny || śdn. achter + psł. *-ьskъjь || słowo poświadczone w r. żeńskim
|-
| ȧku̇zȧtiw /akuzativ/ || biernik || niem. Akkusativ || zapożyczenie, por. łuż. akuzatiw
|-
| ȧl /al/ || już || śdn. al || słowo poświadczone
|-
| Ȧlbȧnîja /Albanajă/ || Albania || por. niem. Albanien, końcówka -ajă || zapożyczenie z niemieckiego
|-
| ȧlbȧnskie /albansťĕ/ || albański || Albanajă + -sťĕ || typowy przymiotnik od nazwy państwa
|-
| ȧlbȧrga /albargă/ || oberża, gospoda || śdn. herberge || słowo poświadczone
|-
| ȧlfȧbét /alfabet/ || alfabet || niem. Alphabet || zapożyczenie, por. łuż. alfabet
|-
| ȧltitŷ /altitåi/ || zawsze || śdn. alletiden || słowo poświadczone
|-
| Ȧmerika /Amerikă/ || Ameryka || niem. Amerika || zapożyczenie, por. łuż. Amerika
|-
| ȧmén /amen/ || amen || śdn. amen || słowo poświadczone
|-
| ȧnîz /anaiz/ || anyż || por. niem. Aneis, hol. anijs || zapożyczenie z -i->-ai-
|-
| ȧr /ar/ I || albo || por. dn. or || słowo poświadczone
|-
| ȧr /ar/ II || tutaj || por. lüneb. hēr || słowo poświadczone, obocznie er
|-
| ȧrdál /ardol/ || w dół, na dół || dn. herdāl || słowo poświadczone
|-
| ȧrde-mand /ardĕ-mond/ || styczeń || śdn. harde + śdn. mând || poświadczone jako grudzień, ale 1) hardemând = styczeń, 2) brakuje stycznia
|-
| Ȧrmenîja /Armenajă/ || Armenia || por. niem. Armenien, końcówka -ajă || zapożyczenie z niemieckiego
|-
| ȧrmenskie /armensťĕ/ || ormiański, armeński || Armenajă + -sťĕ || typowy przymiotnik na -sťĕ
|-
| ȧs /as/ || as || niem. Ass || zapożyczenie, por. dn. Ass
|-
| ȧsål /asål/ || osioł || śdn. esel || słowo poświadczone
|-
| ȧste /astĕ/ || szybki || śdn. haste || słowo poświadczone
|-
| ȧkiėr /aťėr/ || kramarz || śdn. haker || słowo poświadczone
|-
| ȧwén /aven/ || właśnie || śdn. even || słowo poświadczone
|}

==Å==
{| class="wikitable" width="100%"
|-
! połabski !! polski !! etymologia !! uzasadnienie
|-
| Åns, Ånsa /Åns(ă)/ || Jan || śdn. Hans || słowo poświadczone, imię
|-
| Ånska /Ånskă/ || Janek || śdn. Hans + psł. *-ъka || słowo poświadczone, imię
|}

==B==
{| class="wikitable" width="100%"
|-
! połabski !! polski !! etymologia !! uzasadnienie
|-
| babá /bobo/ || baba, stara kobieta || psł. *baba || słowo poświadczone
|-
| babka /bopkă/ || akuszerka, położna || psł. *babъka || słowo poświadczone
|-
| bagnîna /bognaină/ || bagnisko || psł. *bagnina || poświadczone w toponimii: Bonnein
|-
| bagne /bognĕ/ || bagno || psł. *bagno || poświadczone w toponimii w złożeniu: Bonnein (*bagnina), Bockeneitz (*bagnišče?)
|-
| barane /boronĕ/ || obrona || gerundium od /borot/ || słowo utworzone wzorem: aikrădinĕ (kradzież), vobenĕ (pokusa), vecenĕ (krzyk)
|-
| barát /borot/ || bronić || psł. *ob-varati, reanalizowane || poświadczone w rozkaźniku: boroj
|-
| bardŷnia /bordåińă/ || siekiera || psł. *bordyňa || słowo poświadczone
|-
| bardzia /borʒ́ă/ || bruzda || psł. *borzda || słowo poświadczone
|-
| Barlen /borlĕn/ || Berlin || psł. *bъrlinъ? || rekonstrukcja, toponim
|-
| barlînskie /borlainsťĕ/ || berliński || borlĕn + -sťĕ || przymiotnik od nazwy miasta
|-
| barna /bornă/ || brona || psł. *borna || słowo poświadczone
|-
| barnu /bornü/ || ił, glina || psł. *bъrno || poświadczone w toponimii: Barneitz (<*bъrnišče)
|-
| bart /bort/ || barć || psł. *bъrtь || poświadczone w toponimii w złożeniu: Pardein (<*bъrtina), Prietnick (<*bъrtьnikъ), Bartsch (<*bъrtьce), por stłuż. bart
|-
| bartnek /bortnĕk/ || bartnik || bort + -nĕk || z rekonstruowanego bort, poświadczone stpoł. nazwisko rodowe: Bartenick
|-
| barš /borš/ || okoń || por. niem. Barsch || słowo poświadczone
|-
| bȧba /babă/ || babka, babcia od strony matki || słownictwo dziecięce || słowo poświadczone
|-
| bȧckie /baťĕ/ || troszkę || zdrobnienie od baťĕ? || słowo poświadczone, ale Polański widzi jako zwykłą oboczność do baťĕ
|-
| bȧdål /badål/ || kat, oprawca || śdn. bodel || słowo poświadczone
|-
| bȧdån /badån/ || kadź, zbiornik|| śdn. boden || słowo poświadczone
|-
| bȧdiane /baďonĕ/ || modlitwa || baďot + 'onĕ || gerundium od poświadczonego baďot
|-
| bȧdiannek /baďonĕk || modlitewnik || baďonĕ + -nĕk || formacja z -nĕk tworzącym nazwy narzędzi
|-
| bȧdiát /baďot/ || modlić się || beden || słowo poświadczone
|-
| bȧkie /baťĕ/ || trochę || por. szlez.-holszt. betken || słowo poświadczone
|-
| bȧlȧja /balajă/ || miednica, balia, ceber || śdn. balleie || słowo poświadczone
|-
| bȧn /ban/ || strych || śdn. bon<bodden || słowo poświadczone
|-
| bȧnȧna /banană/ || banan || niem. Banane || zapożyczenie z niem., por. łuż. banana
|-
| bȧnkî /banťai/ || ławka || śdn. banke || słowo poświadczone
|-
| bȧnkwîcia /bankvaićă/ || ławeczka || banťai + -aićă || zdrobnienie jak ťönåi-ťönvaićă
|-
| bȧrgiėr /barďėr/ || mieszczuch || śdn. borger || słowo poświadczone
|-
| bȧrwin /barvin/ || wódka, sznaps || śdn. brannewîn || słowo poświadczone
|-
| bȧt /bat/ || przykazanie || śdn. bot || słowo poświadczone
|-
| bȧzilika /bazilikă/ || bazylika || niem. Basilik || zapożyczenie, por. łuż. bazilika
|-
| båla /bålă/ || byk || śdn. bulle || słowo poświadczone
|-
| båle /bålĕ/ || były || psł. bylъjь || por. cz. bývalý, pl. były, głuż. bywši, por. gnålĕ
|-
| båz /båz/ || bez || psł. *bъzъ || słowo poświadczone
|-
| bedet /bedĕt/ || prosić, błagać || śdn. beden || poświadczone w 1Sg: bedą, w 3Sg: bedĕ
|-
| bek /bek/ || strumień || śdn. beke || słowo poświadczone
|-
| bel /bel/ || biel || psł. *bělь || rozkład poświadczonego belĕt
|-
| belet /belĕt/ || bielić ubrania || psł. *běliti || słowo poświadczone
|-
| Belgiėr /belďėr/ || Belg || niem. Belgier || zapożyczenie z niemieckiego
|-
| Belgiėrska /belďėrskă/ || Belgijka || belďėr + -skă || typowa forma żeńska na -skă w słowach na -ėr
|-
| belgise /belďisĕ/ || belgijski || śdn. belgische? || co do -sĕ por. ingelsĕ
|-
| Belgîja /Belgajă/ || Belgia || niem. Belgien || zapożyczenie z zaadaptowanym sufiksem
|-
| Bena /Benă/ || Bernard || śdn. Benne || zapożyczenie, imię
|-
| ber /ber/ || niedźwiedź || śdn. bâr || słowo poświadczone
|-
| bet sa /bet să/ || bać się || psł. *bojati sę || słowo poświadczone
|-
| Beta /Betă/ || Elżbieta || śdn. Bete || zapożyczenie, imię
|-
| betán /beton/ || beton || niem. Beton || por. głuż., pl. beton
|-
| Betka /Betkă/ || Ela || śdn. Bet(e)ke || zapożyczenie, imię
|-
| betrat /betrăt/ || ulepszyć || śdn. beteren || słowo poświadczone
|-
| bezat /bezăt/ || biec, biegać || psł. *běžati || słowo poświadczone
|-
| bezat dor /bezăt dör/ || przepływać, przebiegać || bezăt + dör || poświadczone w 3Sg: bezĕ dör
|-
| bezat likåm /bezăt likåm/ || ścigać się z kimś, biec na wyścigi || bezăt + likåm || słowo poświadczone poświadczone
|-
| bezat pusliád /bezăt püsľod/ || ścigać, biec za kimś || bezăt + püsľod || poświadczone w 3Sg: bezĕ püsľod
|-
| bezat wånû /bezăt vånau/ || wybiegać, wypływać || bezăt + vånau || poświadczone w 3Sg: bezĕ vånau
|-
| bezat wåkårst /bezăt våkårst/ || obiegać, opływać || bezăt + våkårst|| poświadczone w 3Sg: bezĕ våkårst
|-
| bezat wech /bezăt vex/ || odbiegać, odpływać || bezăt + vex || poświadczone w 3Sg: bezĕ vex
|-
| bezîka /bezaikă/ || goniec, biegacz || psł. *běžika || słowo poświadczone
|-
| biala rŷbá /b́olă råibo/ || białoryb, płotka || b́olĕ + råibo || słowo poświadczone
|-
| biala zȧne /b́olă zanĕ/ || ścięgno || b́olĕ + zanĕ || złożenie wzorem dłuż. běła žyłka
|-
| bialak /b́olăk/ || białko jajka; białko || psł. *bělъkъ || słowo poświadczone
|-
| biale /b́olĕ/ || biały || psł. *bělъjь || słowo poświadczone
|-
| Biale Perèndȧn /b́olĕ perĕndan/ || Wielki Czwartek || b́olĕ + perĕndan || słowo poświadczone
|-
| Bialèrûska /B́olĕrauskă/ || Białoruś || b́olĕraus + -skă || por. głuż. Běłoruska, cz. Bělorusko
|-
| bialèrûskie /B́olĕrausťĕ/ || białoruski || b́olĕraus + -sťĕ || przymiotnik od nazwy narodu na -sťĕ
|-
| Bialèrûskie /b́olĕrausťĕ/ || Białorusin || b́olĕ + Rausťĕ|| por. biał. беларус, cz. Bělorus
|-
| biardu /b́ordü/ || klepaczka do lnu, przybijaczka, płocha || psł. *bьrdo || słowo poświadczone
|-
| bigrȧft /bigraft/ || pogrzeb || śdn. bîgraft || słowo poświadczone
|-
| bikac /bikăc/ || dzięcioł || śdn bicken + psł. *-ačь || słowo poświadczone
|-
| bilikie /biliťĕ/ || tani || śdn. billik || zasymilowane zapożyczenie jak sch. jeftin, -iťĕ regularnie zasymilowane
|-
| Birgita /birgită/ || Brygida || śdn. Brigitte || zapożyczenie, imię
|-
| biûcet /b́aucĕt/ || szczekać || dźwiękonaśladowcze? || poświadczone w 3Sg: b́aucĕ
|-
| biûcîka /b́aucaikă/ || szczekacz || b́aucĕt + -aikă || formacja z produktywnym -aikă, por. brącĕt-brącaikă
|-
| bît /bait/ || bić || psł. *biti || słowo poświadczone
|-
| blawe /blovĕ/ || niebieski || śdn. blawe || słowo poświadczone
|-
| blazat /blozǎt/ || dąć, wiać || śdn. blasen || poświadczone w 3Sg: blozǎ
|-
| blȧntia zûzàlîcia /blanťă zauzălaićă/ || robaczek świętojański || blanťă + psł. *žužalica || słowo poświadczone
|-
| blågiota /blåďötă/ || wesołość, szczęście || psł. *bolgota || rozkład poświadczonego blåďütnĕ, por. pośw. pröstötă
|-
| blågiutne /blåďütnĕ/ || wesoły, szczęśliwy || psł. *bolgotьnъjь || słowo poświadczone
|-
| Blågiutneg Nuwag Liatá /blåďütnĕg nüvăg ľoto/ || Szczęśliwego Nowego Roku || blåďütnĕ + nüvĕ + ľotü || kalka niem. wyrażenia
|-
| Blågiutnech Jaster /blåďütnĕx jostĕr/ || Wesołych Świąt (wielkanocnych) || blåďütnĕ + jostråi || kalka niem. frohe Ostern
|-
| blåcha /blåxă/ || pchła || psł. *blъxa || słowo poświadczone
|-
| blåne /blånĕ/ || błonie || psł. *bolnьje || słowo poświadczone
|-
| blåsa mîska /blåsă maiskă/ || pchli targ || blåsĕ + maiskă || kalka niem. Flohmarkt, por. korvĕ rög jako niem. Kuhhorn
|-
| blåse /blåsĕ/ || pchli || blåxă + -ĕ || formacja wzorem korvo-korvĕ i podob.
|-
| blåtu /blåtü/ || błoto || psł. *bolto || poświadczone w toponimii: Platjei, Plaut
|-
| bledîcia /bledaićǎ/ || bladość || psł. *blědica || słowo poświadczone
|-
| bliade /bľodĕ/ || blady || psł. *blědъjь || poświadczone w pochodnej: bledaićǎ
|-
| bliåwat /bľåvǎt/ || wymiotować (pluć?) || psł. *blьvati || poświadczone w 3Sg: bľåvǎ
|-
| blij /blij/ || ołów || śdn. bli(g) || poświadczone w dopełniaczu /blijau/
|-
| blijene /blijenĕ/ || ołowiany, ołowiowy || śdn. bli(g) + -enĕ || złożenie
|-
| blinskat /blinskăt/ || kołysać, huśtać || ??? || słowo poświadczone
|-
| blinskànîcia /blinskǎnaićǎ/ || huśtawka || blinskǎt + -naićǎ || słowo poświadczone, obocznie blinskǎvaićǎ
|-
| bliǫdat /bľǫdăt/ || śnić || psł. *blędati || poświadczone w 3Sg: bľǫdă
|-
| blîzą /blaizą/ || bliźnię (chłopiec) || psł. *bližę || słowo poświadczone w l. podw. /blizątă/
|-
| blîzek /blaizĕk/ I || blisko || psł. *blizъko || słowo poświadczone
|-
| blîzek /blaizĕk/ II || znajomy || psł. *blizokъ || poświadczone w l. mn. /blaizücĕ/
|-
| blîzîcia /blaizaićă/ || bliźnię (dziewczę) || psł. *bližica || słowo poświadczone w l. podw. /blizaićă/
|-
| blîzkie /blaisťĕ/ || bliski || psł. *blizъkъjь || według poświadczonego /blaizĕk/ - blisko
|-
| blǫdet /blǫdĕt/ || błądzić || psł. *blǫditi || poświadczone w czasie przeszłym: blǫdål
|-
| bogát /bögot/ || skręcać || śdn. bögen || słowo poświadczone
|-
| bogiėl /böďėl/ || strzemię || śdn. bögel || słowo poświadczone
|-
| bor /bör/ || chłop, rolnik; walet (w kartach) || śdn. bûr || słowo poświadczone, co do drugiego znaczenia por. dn. Buur
|-
| boret /börĕt/ || szczekać || psł. *boriti? || poświadczone w 3Sg: börĕ, 3Pl: börą, być może od *borti, wtedy /bort/
|-
| borstia /börsťă/ || pierś || śdn. borst || słowo poświadczone
|-
| bose /bösĕ/ || bosy || psł. bosъjь || słowo poświadczone
|-
| boze /bözĕ/ || zły || śdn. böse || dodatkowo zasymilowane poświadczone /böze/
|-
| bǫbån /bǫbån/ || bęben || psł. *bǫbъnъ || słowo poświadczone
|-
| bǫcet /bǫcĕt/ || ryczeć || psł. bǫčiti || słowo poświadczone
|-
| Bǫckiuw /bǫcťüv/ || Banzkow || psł. *Bǫčьkovъ || rekonstrukcja, toponim
|-
| bǫkar /bǫkăr/ || bączek (ptak) || psł. *bǫkařь || słowo poświadczone
|-
| brak /brok/ || nieużytek, odłóg || śdn. brake || słowo poświadczone
|-
| brat /brot/ I || brat || psł. *bratъ || słowo poświadczone
|-
| brat /brot/ II || brać || psł. *bьrati || poświadczone w 3Sg: berĕ
|-
| bratac /brotăc/ || brat, braciszek || brot + -ăc || słowo poświadczone
|-
| bratȧcak /brotacăk/ || braciszek || brot + -acăk || słowo poświadczone
|-
| brȧdá /brado/ || pieczeń || śdn. brade || słowo poświadczone
|-
| bråwŷ /bråvoi/ || brwi || psł. *brъvi || słowo poświadczone
|-
| brącet /brącět/ || brzęczeć || psł. *bręčěti || poświadczone w 3Sg: /brącĕ/
|-
| brącîka /brącaikă/ || harfa (żydowska?) || psł. *bręčika || słowo poświadczone
|-
| bredål /bredål/ || nieznany bliżej instrument || fryz. bred? || słowo poświadczone
|-
| brede /bredĕ/ || szeroki || śdn. brêt || słowo poświadczone
|-
| Bremŷ /Bremoi/ || Brema || niem. Bremen || adaptacja końcówki -en jako l.mn., por. cz. Brémy
|-
| brest /brest/ || wiąz || psł. *brest || poświadczone w toponimii: Briest, Brestah (<*brestъkъ), Prestein (<*brestina)
|-
| breza /breză/ || brzoza || psł. *berza || słowo poświadczone
|-
| brezdiát /brezďot/ || dnieć, świtać || psł. *brěždžati || poświadczone w 3Sg: brezďojĕ
|-
| brezuwe /brezüvĕ/ || brzozowy || breză + -üvĕ || złożenie z poświadczonego /breză/, por. jėlmă-jėlmüvĕ, kol-kolüvĕ
|-
| brig /brig/ || brzeg || psł. *bergъ || słowo poświadczone
|-
| brilia /briľă/ || okulary || niem. Brille || zapożyczenie, por. łuż. bryla, cz. brýle, zob. także såklai
|-
| Brit /Brit/ || Brytyjczyk || niem. Brite || zapożyczenie, por. cz. Brit
|-
| Britȧnîja /Britanajă/ || Brytania || niem. Britannien || adaptacja niemieckiego słowa
|-
| Britka /Britkă/ || Brytyjka || Brit + -kă || typowa forma żeńska na -kă
|-
| britskie /bricťĕ/ || brytyjski || brit + -sťĕ || typowy przymiotnik na -sťĕ
|-
| brizîna /brizaină/ || brzezina, las brzozowy || breză + -aină || poświadczone w LSg: brizaină
|-
| brizne /briznĕ/ || brzegowy || brig + -nĕ || przymiotnik wzorem plaug-plauznĕ
|-
| brîtka /braitkă/ || czapka || śdn. breit?? || słowo poświadczone
|-
| brod /bröd/ || bród || psł. *brodъ || poświadczone w toponimji: Brode, Bröde, Brodei, Brudberg
|-
| broda /brödă/ || podbródek || psł. *borda || słowo poświadczone
|-
| brodàwîcia /brödăvaićă/ || brodawka || psł. *bordavica || słowo poświadczone
|-
| brodegȧm /brödegam/ || małżonek, mąż || śdn. brüdegam || słowo poświadczone
|-
| brozgiėl /brözďėl/ || klin w radle lub pługu || psł. *brozgъlь || słowo poświadczone
|-
| brudek /brüdĕk/ || brodzik || psł. *brodikъ? || poświadczone w toponimji: Brodeck, Brüdack
|-
| bruder /brüdĕr/ || żebrak || śdn. broder || słowo poświadczone
|-
| bruderînka /brüderainkă/ || głóg || śdn. broder + -ain- + -kă || słowo poświadczone
|-
| bruderska /brüderskă/ || żebraczka || śdn. broder + -skă || słowo poświadczone
|-
| bruga /brügă/ || most || śdn. brügge || słowo poświadczone
|-
| bruk /brük/ || użycie || śdn. brük || słowo poświadczone
|-
| brukaza /brükoză/ || spodnie || śdn. brôkhôse || słowo poświadczone
|-
| brukát /brükot/ || używać || śdn. brüken || słowo poświadczone
|-
| Brusel /Brüsĕl/ || Bruksela || niem. Brüssel || zapożyczenie toponimu
|-
| brut /brüt/ || narzeczona || śdn. brüt || słowo poświadczone
|-
| brûd /braud/ || brud || psł. *brudъ || poświadczony w toponimii: Braud, Braude
|-
| brûne /braunĕ/ || brązowy || śdn. brûn || zapożyczenie z dn., dyftongizacja wynika ze starości zapożyczenia, o czym świadczą łuż. bruny
|-
| brŷsat /bråisăt/ || skrobać (rybę) || psł. *brysati || poświadczone w 3Sg: brăisĕ
|-
| bub /büb/ || fasola || psł. *bobъ || słowo poświadczone
|-
| buber /bübĕr/ || bóbr || psł. *bobrъ || poświadczone w toponimji w złożeniu: Bobra (<*bobŕaja), Bobracken (<*bobrovъka)
|-
| bubre /bübrĕ/ || bobrzy || bübĕr + -ĕ || poświadczone w toponimji: Bobra (<*bobŕaja)
|-
| bucka /bückă/ || leń, próżniak || ? || słowo poświadczone
|-
| budąca mûchá /büdącă mauxo/ || bąk, giez || psł. *bodǫťaja muxa || słowo poświadczone
|-
| Bug /Büg/ || Bóg || psł. *bogъ || słowo poświadczone
|-
| bukî /büťai/ || litera || śdn. bôk + -åi || singulativum od poświadczonego plóralnego bükvoi
|-
| bukwît /bükvait/ || gryka, tatarka || śdn. bouk-weit || słowo poświadczone
|-
| bukwîtne /bükvaitnĕ/ || gryczany, tatarczany || bükvait + -nĕ || słowo poświadczone
|-
| bukwŷ /bükvoi/ || książka || śdn. bôk || słowo poświadczone
|-
| bul /bül/ || ból || psł. *bolь || poświadczony czasownik pochodny: bülĕ
|-
| bulet /bülĕt/ || boleć || psł. *bolěti || poświadczone w 3Sg: /bülĕ/
|-
| busa /büsă/ || strzelba, karabin || śdn. büsse || słowo poświadczone
|-
| bust /büst/ || kłuć, przebijać; żądlić || psł. *bosti || słowo poświadczone
|-
| butia /büťă/ || zdobycz, łup || śdn. büte || poświadczone w ASg: bütą
|-
| butian /büťăn/ || bocian || psł. *botěnъ || słowo poświadczone
|-
| buwát /büvot/ || budować || śdn. buwen || słowo poświadczone
|-
| Buza Dîská /Büză Daisko/ || Komunia Święta || büză + daisko || słowo poświadczone
|-
| Buza Matî /büză motai/ || Matka Boża || psł. *božьja mati || słowo poświadczone
|-
| Buzac /Büzăc/|| Bóg || psł. *božьcь || słowo poświadczone
|-
| Buzȧcak /Büzacăk/ || Bóg || psł. *božьčьkъ || słowo poświadczone
|-
| buzą /büzą/ || obraz święty || psł. *božę || słowo poświadczone
|-
| Buze /Büzĕ/ || Boży || psł. Božьjь || słowo poświadczone
|-
| Buze Wåtruk /Büzĕ Våtrük/ || Syn Boży || psł. Božьjь Otrokъ || słowo poświadczone
|-
| Buzen /Büzĕn/ || Bösen || psł. *Božinъ || rekonstrukcja, por. XIV Bozene, Bosen, toponim
|-
| buziǫtkiu /büźǫtťü/ || obrazek święty || psł. *božętъko || słowo poświadczone
|-
| bu̇k /buk/ || piasta || śdn. bûk || słowo poświadczone
|-
| bu̇nkiėr /bunťėr/ || bunkier || niem. bunker || zapożyczenie z niemieckiego
|-
| bu̇ntie /bunťĕ/ || kolorowy, pstrokaty || śdn. bunt || słowo poświadczone
|-
| bu̇ntia rŷbá /bunťă råibo/ || pstrąg || bunťă + råibo || słowo poświadczone
|-
| Bûcî /Baucai/ || Boitze || psł. *buci, NPl od *bukъ || rekonstrukcja/adaptacja i adideacja nazwy niemieckiej, toponim
|-
| bûd /baud/ || szyling || śdn. butken || słowo poświadczone
|-
| bûdet /baudĕt/ || budzić || psł. *buditi || aspekt ndk. do poświadczonego våzbaudĕt
|-
| bûk /bauk/ || buk || psł. *bukъ || słowo poświadczone
|-
| bûkiuwe /bauťüvĕ/ || bukowy || bauk + -üvĕ || złożenie z poświadczonego /bauk/, por. jėlmă-jėlmüvĕ, kol-kolüvĕ
|-
| bŷstre /boistrĕ/ || szybki, bystry || psł. *bystrъjь || poświadczone w toponimii: Wisstreitzen, Wüstereitz (<*bystrica), Fistrein (<*bystrina)
|-
| bŷt /boit/ || być || psł. *byti || słowo poświadczone
|}

==C==
{| class="wikitable" width="100%"
|-
! połabski !! polski !! etymologia !! uzasadnienie
|-
| cád /cod/ || dym; sadza; kopeć || psł. *čadъ || słowo poświadczone
|-
| cadet /codĕt/ || kurzyć, dymić || psł. *čadъ || słowo poświadczone
|-
| carne /cornĕ/ || czarny || psł. *čьrnъjь || słowo poświadczone
|-
| casá /coso/ || miska, czasza || psł. *čaša || słowo poświadczone
|-
| caska /coskă/ || miseczka || coso + -kă || zdrobnienie z przyrostkiem -kă
|-
| cȧbår /cabår/ || ceber || psł. *čьbъrъ || słowo poświadczone
|-
| cȧrkiėwne /carťėvnĕ/ || kościelny || carťai + -nĕ || przymiotnik wzorem plaug-plauznĕ
|-
| cȧrkî /carťai/ || kościół; cmentarz przykościelny || psł. *cьrky || słowo poświadczone
|-
| cȧrkwîcia /carkvaićă/ || kaplica || psł. *cьrkъvica || słowo poświadczone
|-
| cȧrmak /carmăk/ || żółtko jaja || psł. *čьrmakъ || słowo poświadczone
|-
| cȧrnet /carnĕt/ || czernieć || psł. *čьrněti || formacja wzorem zåuknĕt, belĕt
|-
| cȧrnîcia /carnaićă/ || czarna jagoda || psł. *čьrnica || słowo poświadczone
|-
| cȧrnîdle /carnaidlĕ/ || atrament || carnĕt + -aidlĕ || złożenie na wzór łuż. čornidło
|-
| cȧrw /carv/ || robak? || psł. *čьrvь || poświadczone tylko w złożeniu, por. /god/ i /godĕk/
|-
| cȧrw lezące /carv lezącĕ/ || ślimak || psł. *čьrvь lězęťьjь || słowo poświadczone
|-
| cȧrwena repá /carvenă repo/ || burak || carvenă + repo || słowo poświadczone
|-
| cȧrwene /carvenĕ/ || czerwony || psł. *čьrvenъjь || słowo poświadczone
|-
| cȧtîdle /cataidlĕ/ || komputer; liczydło || caist + -aidlĕ || kalka niem. Rechner, por. głuż. ličadło, cz. počítač, sch. računar
|-
| cąste /cąstĕ/ || częsty || psł. *čęstъjь || brak poświadczonych słów na częsty, słowo ogólnosłowiańskie
|-
| ce /cĕ/ || czy, lub || psł. *či || słowo poświadczone
|-
| Cech /cex/ || Czech || cz. Čech || zapożyczenie z czeskiego
|-
| cela /celă/ || pszczoła || psł. *bьčela || słowo poświadczone
|-
| celar /celăr/ || pszczelarz || celă + -ăr || formacja wzorem ťönăr, gǫśăr
|-
| cele /celĕ/ || pszczeli || psł. *bьčelьjь || słowo poświadczone
|-
| cele wåsk /celĕ våsk/ || wosk pszczeli || celĕ + våsk || por. niem. Bienenwachs, por. także poświadczone korvĕ rög (niem. Kuhhorn)
|-
| celu /celü/ || policzek || psł. *čelo || słowo poświadczone
|-
| cenit /cenit/ || zenit || niem. Zenit || zapożyczenie, por. łuż. cenit
|-
| cent /cent/ || cent, eurocent || niem. Cent || zapożyczenie, por. łuż. cent
|-
| cepak /cepăk/ || kij, kijak || psł. *cěpakъ || słowo poświadczone
|-
| cepŷ /cepoi/ || cep || psł. *cěpy || słowo poświadczone
|-
| cera /ceră/ || wczoraj || psł. *vьčera || słowo poświadczone
|-
| cerajse /cerojsĕ/ || wczorajszy || psł. *vьčerajьšьjь || formacja analogiczna do dans - dansejsĕ
|-
| cesat /cesăt/ || czesać || psł. *česati || słowo poświadczone
|-
| ceskie /cesťĕ/ || czeski || Cex + -sťĕ || Cex-cesťĕ jak Wénd-wensťĕ
|-
| cew /cev/ || cewka tkacka || psł. *cěvъ || słowo poświadczone
|-
| cial /ćol/ || na zdrowie! || psł. *cělъ || słowo poświadczone
|-
| cifra /cifră/ || cyfra || niem. (die!) Ziffer || zapożyczenie, por. dłuż. cyfra, cz. cifra
|-
| cikànîcia /cikănaićă/ || kózka? || niem. Zike + -naićă || słowo poświadczone
|-
| cil /cil/ || cel || niem. Ziel || zapożyczenie, por. łuż. cil, cz. cíl
|-
| ciliûst /ciľaust/ || szczęka dolna || psł. *čeľustь || słowo poświadczone
|-
| cink /cink/ || cynk || niem. Zink || zapożyczenie, por. łuż. cynk, internacjonalizm pochodzi ze słowa górnoniemieckiego
|-
| cirkác /cirkoc/ || świerszcz || onomatopeja + psł. *-ačь || słowo poświadczone
|-
| cirkát /cirkot/ || ćwierkać? || onomatopeja, patrz pol. ćwierkać || rozkład złożenia cirkoc
|-
| citer /citĕr/ || cztery || psł. *četyre || słowo poświadczone
|-
| citèrdisiǫt /citĕrdiśǫt/ || czterdzieści || psł. *četyre desętъ || słowo poświadczone
|-
| citèrnacte /citĕrnoctĕ/ || czternaście || psł. *četyre na desęte || słowo poświadczone
|-
| citèrnacti /citĕrnocti || czternaście || psł. *četyre na desęte || słowo poświadczone
|-
| citèrnàdist /citĕrnădist/ || czternaście || psł. *četyre na desęte || słowo poświadczone
|-
| citèrnard /citĕrnord/ || czworokąt || citĕr + nord || formacja wsteczna od poświadczonego citĕrnordĕ
|-
| citèrnarde /citĕrnordĕ/ || czworokątny || psł. *četyre + śdn. nôrd || słowo poświadczone
|-
| citrana /citronă/ || cytryny || niem. Zitrone, dn. Zitroon || por. łuż. citrona
|-
| citwàru /citvărü/ || czworo || psł. *četvoro || słowo poświadczone
|-
| citwiartac /citjortăc/ || kwadrat || citjortĕ + -ăc || por. głuż. štwórc, cz. čtverec
|-
| citwiarte /citjortĕ/ || czwarty || psł. *četvьrtъjь || słowo poświadczone, Polański pisze ciťortĕ
|-
| cîpål /caipål/ || cebula || szlez-holszt. zippel || słowo poświadczone
|-
| cîst /caist/ || liczyć || psł. *čisti || poświadczone w 3Sg: catĕ i imiesłów: catenĕ
|-
| cîste /caistĕ/ || czysty || psł. *čistъjь || słowo poświadczone
|-
| cîsté /caiste/ || czysto || psł. *čistě || słowo poświadczone
|-
| cîstet /caistĕt/ || czyścić || psł. *čistiti || poświadczone w 3Sg: caistĕ
|-
| cîstu /caistü/ || czysto || psł. *čistě || słowo poświadczone
|-
| clåwàcene /clåvăcenĕ/ || człowieczy, ludzki || psł. *čelvěčenъjь || słowo poświadczone
|-
| clåwak /clåvăk/ || człowiek || psł. *čelvěk || słowo poświadczone
|-
| crewu /crevü/ || trzewia, wnętrzności || psł. červo || słowo poświadczone
|-
| criw /criv/ || but, trzewik || psł. *červь || słowo poświadczone
|-
| criwnek /crivnĕk/ || szewc || criv + -nĕk || słowo poświadczone
|-
| cu /cü/ || co || psł. *čьso || słowo poświadczone
|-
| cûdze /cauʒĕ/ || cudzy, obcy, nieprzyjaciel || psł. *ťuďь || słowo poświadczone
|-
| cût /caut/ || czuć || psł. *čuti || poświadczone w 1Sg: cajă (-ją?) i w 2Sg: cajĕs (-jis?)
|-
| cůn /cåun/ || czółno, łódka || psł. *čьlnъ || słowo poświadczone
|-
| cůnak /cåunăk/ || czółenko tkackie || psł. *čьlnъkъ || słowo poświadczone
|}

==D==
{| class="wikitable" width="100%"
|-
! połabski !! polski !! etymologia !! uzasadnienie
|-
| dade /dodĕ/ || zmarły || śdn. lüneb. dode || słowo poświadczone
|-
| dagat /dogăt/ || być wartym || śdn. dogen || poświadczone w 3Sg: dogă
|-
| dach /dox/ || przecież || śdn. doch || słowo poświadczone
|-
| dalek /dolĕk/ || daleko || psł. *daleko || słowo poświadczone
|-
| dalekie /doleťĕ/ || daleki || psł. *dalekъjь || według poświadczonego /dolĕk/ - daleko
|-
| dargie /dorďĕ/ || drogi || psł. *dorgъjь || rekonstrukcja, por. nazwę miejscową Neu-Darchau (*novaja dorgava)
|-
| dargiutne /dorďütnĕ/ || cenny, bezcenny || darg- + -ötă + -nĕ || rekonstrukcja, por. dłuż. drogotny, głuż. drohótny
|-
| darm /dorm/ || jelito || por. śdn. darm, dn. Doarm || zapożyczenie jak np. ströta 'tchawica'
|-
| dat /dot/ I || dać || psł. *dati || słowo poświadczone
|-
| dat /dot/ II || śmierć || śdn. dôt || słowo poświadczone, być może dod
|-
| dawek /dovĕk/ I || azot || dovĕt + -ĕk || kalka niem. Stickstoff, por. głuż. dusyk, cz. dusík, -ĕk jak w ďüjĕt-ďüjĕk
|-
| dawek /dovĕk/ II || jastrząb || psł. *davikъ || słowo poświadczone, niepewne
|-
| dawet /dovĕt/ || cisnąć, dławić, dusić || psł. *daviti || słowo poświadczone
|-
| dȧgiėl /daďėl/ || tygiel || śdn. degel || poświadczone w 3Sg: dovĕ
|-
| dȧglitie /dagliťĕ/ || powszedni || śdn. daglik || słowo poświadczone
|-
| dȧliá /daľo/ || długość || psł. *dьľa || poświadczone w ASg: dalą
|-
| dȧlna /dalnă/ || osnowa || psł. *dьľьna? -oje? || słowo poświadczone
|-
| dȧmá /damo/ || dama, pani; dama (w kartach || niem. Dame || typowe zapożyczenie, co do drugiego znaczenia por. dn. Daam
|-
| dȧn /dan/ || dzień || psł. *dьnь || słowo poświadczone
|-
| dȧnac /danăc/ || dzień || psł. *dьnьcь || słowo poświadczone
|-
| dȧnesne /danesnĕ/ || codzienny, dzienny || psł. *dьnešьnъjь || słowo poświadczone
|-
| dȧnnek /dȧn(n)ĕk/ || dziennik, żurnal || dan + -nĕk || złożenie wzorem pl. dziennik, głuż. dźenik, por. niem. Tageszeitung
|-
| dȧns /dans/ || dzisiaj || psł. *dьnьsь || słowo poświadczone
|-
| dȧnsejse /danseisĕ/ || dzisiejszy || psł. *dьnь || słowo poświadczone
|-
| Dȧnsk /Dansk/ || Gdańsk || śdn. Danske, Danzig || zapożyczenie, toponim
|-
| dȧra /dară/ || dziura || psł. *dira || słowo poświadczone
|-
| dȧrgnǫt /dargnǫt/ || dziergać, wyczesywać (len) || psł. *dьrgnǫti || słowo poświadczone
|-
| dȧršår /daršår/ || młóckarz || śdn. derscher || słowo poświadczone
|-
| dȧtiw /dativ/ || celownik || niem. Dativ || zapożyczenie, por. łuż. datiw
|-
| dåné /dåne/ || wewnątrz, w środku || psł. *dъně || słowo poświadczone
|-
| dånu /dånü/ || dno || psł. *dъno || słowo poświadczone
|-
| dånû /dånau/ || do wewnątrz, do środka || psł. *dъnu || słowo poświadczone
|-
| dåwá /dåvo/ || dwa || psł. *dъva || słowo poświadczone
|-
| dåwáj /dåvoj/ || dwoje || psł. *dъvojь || słowo poświadczone
|-
| dåzd /dåzd/ || deszcz || psł. *dъždžь || słowo poświadczone
|-
| dåzdinek /dåzdinĕk/ || parasol (na deszcz) || dåzd + -inĕk || por. niem. Regenschirm, cz. deštník, głuż. předešćnik
|-
| dącká /dącko/ || dzięki, dziękuję || śdn. dank + -ăk || słowo poświadczone, Polański odczytuje /dancko/, ale jest to raczej stara pożyczka
|-
| dąkát /dąkot/ || dziękować || śdn. danken || czasownik związany z poświadczonym /dącko/, por. pol. dziękować, głuż. dźakować, ukr. дякувати
|-
| dedîcia /dedaićă/ || ojcowizna || psł. *dědica || poświadczone w toponimii: Tideitz, Tiedeitzen, Taddeis
|-
| dedîna /dedană/ || dziedzina, spadek, dziedzictwo || psł. *dědina || poświadczone w toponimii: Deetjein, Detschön
|-
| degne /degnĕ/ || odpowiedni, warty || lüneb. dägen || słowo poświadczone
|-
| degá /dego/ || szpada || śdn. dege || słowo poświadczone
|-
| dek /dek/ || dach || śdn. dak || słowo poświadczone
|-
| delet /delĕt/ || dzielić || psł. *děliti || poświadczone w 3Sg: delĕ
|-
| delfin /delfin/ || delfin || niem. Delphin || zapożyczenie, por. łuż. delfin, cz. delfín
|-
| demutichie /demütix́ĕ/ || pokorny, uległy || śdn. dêmödich || słowo poświadczone
|-
| denkát /denkot/ || myśleć || śdn. denken || słowo poświadczone
|-
| deret /derĕt/ || drzeć || psł. *derti || poświadczone w 3Sg: derĕ, por. perĕ-perĕt
|-
| deta /detă/ || dziecko || psł. *dětę || słowo poświadczone, obocznie detą
|-
| detîne /detainĕ/ || dziecinny || psł. *dětinъjь || słowo poświadczone
|-
| dewa /devă/ || dziewczyna; służąca || psł. *děva || słowo poświadczone
|-
| dewîcia /dewaićă/ || dziewica || devă + -aićă || złożenie wzorem pol. dziewica, sch. devica, por. niem. Jungfrau
|-
| dewka /defkă/ || dziewczyna; córka || psł. *děvъka || słowo poświadczone
|-
| diada /ďodă/ || dziadek, ojciec matki || psł. *děda || poświadczone w toponimii: Thiedken (<*děd(k)in?), Tideitz, Tiedeitzen (<*dědica)
|-
| dial /ďol/ || część, kawałek || psł. dělъ, śdn. dêl || rekonstrukcja, por. głuż dźěł, dłuż. źěł, por. pośw. delĕt
|-
| dialat /ďolăt/ || pracować, działać || psł. *dělati || poświadczone 3Sg: ďolă, ale także ďolojĕ
|-
| dialàtuwne /ďolătüvnĕ/ || pracowity || psł. *dělatovьnъjь || słowo poświadczone
|-
| dialu /ďolü/ || dzieło, praca, wysiłek || psł. *dělo || słowo poświadczone
|-
| Dianèmarka /Ďonĕmorkă/ || Dania || Ďon + -morkă z niem. Mark || por. dłuż. mroka 'granica' z niem. Marke
|-
| Dianska /Ďonskă/ || Dunka || śdn. Dêne + -skă || zapożyczenie ze śdn., por. Śoskă 'Niemka'
|-
| Dianskie /Ďonsťĕ/ || Duńczyk || śdn. Dêne + -sťĕ || zapożyczenie ze śdn., por. Śosťĕ 'Niemiec'
|-
| dianskie /ďonsťĕ/ || duński || śdn. Dêne + -sťĕ || por. śosťĕ 'niemiecki'
|-
| diatka /ďotkă/ || dziecko || psł. *dětъka || słowo poświadczone
|-
| dif /dif/ || złodziej || śdn. dief || słowo poświadczone
|-
| dijada /dijodă/ || dioda || niem. Diode || zapożyczenie, por. łuż. dioda
|-
| dik /dik/ || staw || śdn. dîk || słowo poświadczone
|-
| dikie /diťĕ/ || gruby || lüneb. dick || słowo poświadczone
|-
| din /din/ || także, też || śdn. den || słowo poświadczone
|-
| dinȧmika /dinamikă/ || dynamika || niem. Dynamik || zapożyczenie, por. łuż. dynamika
|-
| dingat /dingăt/ || wynajmować || śdn. dingen || słowo poświadczone
|-
| diǫsna /ďǫsnă/ || dziąsło || psł. *dęsna || słowo poświadczone
|-
| dirzet /dirzĕt/ || trzymać, powstrzymywać || psł. *dьržiti || słowo poświadczone
|-
| disąt /disąt/ || dziesięć || psł. *desętь || słowo poświadczone
|-
| disątàru /disątărü/ || dziesięcioro || psł. *desętero || słowo poświadczone
|-
| disątdisiǫt /disątdiśǫt/ || sto || psł. *desętь desętъ || słowo poświadczone
|-
| disąt pątstig /disąt pątstig/ || tysiąc || disąt + pątstig || słowo poświadczone, ale Polański odczytuje disąt pątstiďĕ
|-
| disiǫte /diśǫtĕ/ || dziesiąty || psł. *desętъjь || słowo poświadczone
|-
| disiǫtka /diśǫtkă/ || dziesiątka, dziesięć || desąt + -kă || (Rost) poświadczone zapożyczenie do niem.: Dischschonke(n)
|-
| diwąt /divąt/ || dziewięć || psł. *devętь || słowo poświadczone
|-
| diwątàru /divątărü/ || dziewięcioro || psł. *devętero || słowo poświadczone
|-
| diwątnácti /divątnăcti/, diwątnádist /divątnădist/ || dziewiętnaście || psł. *devętь na desęte || słowo poświadczone
|-
| disątnacti /disątnocti/ || dwadzieścia || psł. *desętь na desęte || słowo poświadczone
|-
| diwątdisiǫt /divądiśǫt/ || dziewięćdziesiąt || psł. *devętь desętъ || słowo poświadczone
|-
| diwiǫte /div́ǫtĕ/ || dziewiąty || psł. *devętъjь || słowo poświadczone
|-
| dîpá /daipo/ || jama, jaskinia || psł. *dupa || poświadczone w toponimii: Düpe, Wolfsdüpe, Suckolnedüpe
|-
| dîpaste /daipostĕ/ || głupi, naiwny || psł. *dupastъjь || słowo poświadczone
|-
| dîpawe /daipovĕ/ || głupi, naiwny || psł. *dupavъjь || słowo poświadczone, ale por. daipostĕ
|-
| dîská /daisko/ || stół || śdn. disk || słowo poświadczone
|-
| dîwak /daivăk/ || jeleń || psł. *divakъ || słowo poświadczone
|-
| dîwe /daivĕ/ || dziki || psł. *divъjь || słowo poświadczone
|-
| dîwîna /daivaină/ || zwierzyna łowna; dziczyzna || daivĕ + -aină || złożenie wzorem głuż. dźiwina
|-
| dlån /dlån/ || dłoń || psł. *dolnь || słowo poświadczone
|-
| dobål /döbål/ || djabeł || śdn. duvel || słowo poświadczone
|-
| dol /döl/ || dół, dolina || psł. *dolъ || słowo poświadczone
|-
| dolda /döldă/ || (duży) garnek || śdn. dulte || poświadczone jako dölde, dodatkowo zasymilowane
|-
| dor /dör/ I || dwór || psł. *dvorъ || słowo poświadczone
|-
| dor /dör/ II || prze-, przez, (durch) || śdn. dor || słowo poświadczone
|-
| dornîste /dörnaistĕ/ || dworzec || dör + -n- + -aistĕ || kalka niem. Bahnhof, por. dłuż. dwórnišćo
|-
| dorstiat /dörsťăt/ || być spragnionym || śdn. dörsten || poświadczone w 3Sg: dörsťojĕ
|-
| Dorta /Dörtă/ || Dorota || śdn. Dorthe || zapożyczenie ze śdn., zasymilowane jak inne imiona, imię
|-
| Dortka /Dörtkă/ || Dorotka || Dörtă + -kă || zdrobnienie, por. Morajă-Moraikă, imię
|-
| dorianek /döŕonĕk/ || dzierżawca || dör + -'onĕk || formacja wzorem dör-döŕonkă
|-
| dorianka /döŕonkă/ || dzierżawczyni || psł. *dvořanъka || słowo poświadczone
|-
| dost /döst/ || dość || psł. *dostъ || słowo poświadczone, obocznie düst
|-
| dǫb /dǫb/ || dąb; drzewo || psł. *dǫbъ || słowo poświadczone
|-
| dǫbak /dǫbăk/ || drzewko || psł. *dǫbъkъ || słowo poświadczone
|-
| dǫbèwůná /dǫbĕvåuno/ || bawełna || dǫb + våuno || kalka niem. Baumwolle, por. pośw. jopťĕdǫb na Apfelbaum
|-
| dǫbîcia /dǫbaićă/ || sad, dąbrowa || dǫb + -aićă || słowo poświadczone
|-
| dǫbrianka /dǫbŕonkă/ || galas, dębianka || psł. *dǫbřanъka || słowo poświadczone
|-
| dǫpá /dǫpo/ || chrzest || śdn. dôpe || słowo poświadczone, obocznie dǫpă
|-
| dǫpiat /dǫṕăt/ || chrzcić || śdn. dôpen || poświadczone w czasie przeszłym: dǫṕălai-jĕg
|-
| dǫpnek /dǫpnĕk/ || chrzciciel || dǫpo + -nĕk || nazwa wykonawcy czynności na -nĕk, por. głuż. křćinek
|-
| dǫpnîcia /dǫpnaićă/ || chrzcielnica || śdn. dôpe + psł. *-ьnica || słowo poświadczone
|-
| dǫt /dǫt/ || dąć, dmuchać || psł. *dǫti || poświadczone w 3Sg: dåmĕ
|-
| drȧle /dralĕ/ || prędki, szybki || śdn. dral || słowo poświadczone
|-
| drȧmeta /drametă/ || fujarka || śdn. drummete || słowo poświadczone
|-
| dråwa /dråvă/ || drwa|| psł. *drъva || słowo poświadczone
|-
| dråwene /dråvenĕ/ || drewniany || dråvă + -enĕ || słowo poświadczone
|-
| dråwnu /dråvnü/ || drewno || psł. *drъvьno || słowo poświadczone
|-
| dråzet /dråzĕt/ || drżeć || psł. *drъžiti || poświadczone w 3Sg: dråzĕ
|-
| dremat /dremăt/ || śnić, marzyć we śnie || psł. *drěmati || poświadczone w 2Sg: dremĕs
|-
| dren /dren/ || cierń || psł. *dernъ || słowo poświadczone
|-
| drene /drenĕ/ || ciernie || psł. *dernьje || słowo poświadczone
|-
| drenuwate /drenüvotĕ/ || cierniowy || dren + -üvotĕ || słowo poświadczone
|-
| Drewes /Drevĕs/ || Andrzej || śdn. Drêwes || słowo poświadczone, imię
|-
| Dreweska /Dreveskă/ || Andrzejek || Drevĕs + -kă || zdrobnienie za pomocą typowego sufiksu -kă, imię
|-
| drewu /drevü/ || drzewo || psł. *dervo || rozkład poświadczonego drivenĕ, "drzewo" to także ľos, dǫb, drevü mogło być zapomniane
|-
| driste /dristĕ/ || odważny, mężny || śdn. drîst || słowo poświadczone
|-
| driwene /drivenĕ/ || drzewny || psł. *dervenъjь || słowo poświadczone
|-
| drizȧl /drizal/ || pas do przepasywania czy podciągania odzieży || psł. *dьržalь || słowo poświadczone
|-
| druwa /drüvă/ || winogrono || śdn. drûve || słowo poświadczone
|-
| drûde /draudĕ/ || niekiedy || psł. *drugdy || słowo poświadczone
|-
| drûg /draug/ || inny, drugi, jeden || psł. *drugъ || słowo poświadczone
|-
| drûg drûgû /draug draugau/ || jeden drugiemu || psł. *drugъ drugu || słowo poświadczone
|-
| drûg gegén drûga /draug gegen draugă/ || jeden przeciw drugiemu || psł. *drugъ + śdn. gegen || słowo poświadczone
|-
| drûgie /drauďĕ/ || drugi || psł. *drugъjь || słowo poświadczone
|-
| drûz Bug /drauz Büg/ || szczęść Boże, dopomóż Boże || psł. *druži bogъ || zwrot poświadczony
|-
| drûzet /drauzĕt/ || pomagać || psł. *družiti || słowo poświadczone
|-
| du /dü/ || do || psł. *do || słowo poświadczone
|-
| du wåpàkwîdzenia /dü våpăkvaiʒeńă/ || do zobaczenia || dü + våpăk + vaiʒenĕ || zwrot kalkujący niem. Auf wiedersehen, por. dłuż. na zasejwiźenje
|-
| duble /düblĕ/ || podwójny || śdn. dubbel || słowo poświadczone, obocznie dubbelt?
|-
| dublér /dübler/ || rodzaj monety, dytki || śdn. dubler || słowo poświadczone
|-
| dubra jûtru /dübră jautrü/ || dobre rano || dübrĕ + jautrü || zwrot poświadczony
|-
| dubra nuc /dübră nüc/ || dobranoc || dübră + nüc || zwrot poświadczony
|-
| dubre /dübrĕ/ || dobry || psł. *dobrъjь || słowo poświadczone
|-
| dubré /dübre/ || dobrze || psł. *dobrě || słowo poświadczone
|-
| dubre dȧn /dübrĕ dan/ || dzień dobry || dübrĕ + dan || zwrot poświadczony
|-
| dubre vicér /dübrĕ vicer/ || dobry wieczór || dübrĕ + vicer || zwrot poświadczony
|-
| dubru /dübrü/ || dobro || psł. *dobro || słowo poświadczone, znaczenie niepewne, por. niem. Gutes
|-
| dujet /düjĕt/ || doić || psł. *dojiti || słowo poświadczone
|-
| dujoce /düjocĕ/ || dwojaki || psł. *dъvojačьjь || słowo poświadczone
|-
| dukiuncet /düťüncĕt/ || dokończyć || psł. *dokončiti || słowo poświadczone
|-
| dum /düm/ || dom, posiadłość || psł. *domъ || słowo poświadczone
|-
| dumá /dümo/ || do domu || psł. *doma || słowo poświadczone
|-
| Dumas /Dümăs/ || Tomasz || śdn. Domas || słowo poświadczone
|-
| Dumaska /Dümoskă/ || Tomek || Dümăs + -kă || zdrobnienie za pomocą typowego sufiksu -kă
|-
| dupîte /düpaitĕ/ || pijany || psł. *dopitъjь || słowo poświadczone
|-
| durostle /düröslĕ/ || dorosły || imiesłów od dürĕst || kalka niem. Erwachsene, por. głuż. dorostły, dorosćeny, ale też: prepiclĕ
|-
| durest /dürĕst/ || dorosnąć || dü- + rüst || kalka niem. erwachsen, -rĕst jak w prairĕst
|-
| dust /düst/ || dość || psł. *dostь || słowo poświadczone, obocznie döst
|-
| duzȧdát sa /düzadot să/ || doczekać się || psł. *dožьdati sę || formacja wsteczna od poświadczonego düzaidăt
|-
| duzîdat /düzaidăt/ || oczekiwać || psł. *dožidati || słowo poświadczone
|-
| du̇dȧja /dudajă/ || dudy || śdn. dûdey || słowo poświadczone
|-
| du̇ldichie /duldix́ĕ/ || cierpliwy || śdn. duldich || słowo poświadczone
|-
| dûre /daurĕ/ || drogi || śdn. dûr || uzupełnienie braków semantycznych, -ûr- > -aur- jak w saur
|-
| dûsa /dausă/ || dusza || psł. *duša || słowo poświadczone
|-
| dûsne /dausnĕ/ || zaduszny || psł. *dušьnъjь || słowo poświadczone
|-
| důg /dåug/ || dług || psł. *dъlgъ || słowo poświadczone
|-
| důgie /dåuďĕ/ || długi || psł. *dъlgъjь || słowo poświadczone
|-
| důgièråt /dåuďĕråt/ || długodziób || psł. *dъlg-o-rъtъ || słowo poświadczone
|-
| důgiu /dåuďü/ || długo || psł. *dъlgo || słowo poświadczone
|-
| důzne /dåuznĕ/ || dłużny, winny || dåug + -nĕ || złożenie wzorem pl. dłużny
|-
| důznek /dåuznĕk/ || dłużnik, winowajca || dåug + -nĕk || poświadczone w NSg: dåuznaicĕ
|-
| dwȧr /dvar/ || drzwi || psł. *dvьrь || słowo poświadczone
|-
| dwȧrnîcia /dvarnaićă/ || pokój || psł. *dvьrьnica || słowo poświadczone
|-
| dwenàcte /dvenăcte/ || dwanaście || psł. *dъvě na desęte || słowo poświadczone
|-
| dwenacté /dvenocte/ || dwanaście || psł. *dъvě na desęte || słowo poświadczone
|-
| dwenactèpȧlcnîcia /dvenoctĕpolcnaićă/ || dwunastnica || dvenoctĕ + polăc + -naićă || kalka niem. Zwölffingerdarm, por. dłuż. dwanasćopalcnik
|-
| dwenàcti /dvenăcti/ || dwanaście || psł. *dъvě na desęte || słowo poświadczone
|-
| dwenàdist /dvenădist/ || dwanaście || psł. *dъvě na desęte || słowo poświadczone
|-
| dwîgát /dvaigot/ || dźwigać, podnosić || psł. *dvigati || iteratyw do poświadczonego dvaignǫt
|-
| dwîgnǫt /dvaignǫt/ || dźwignąć, podnieść || psł. *dvignǫti || słowo poświadczone
|-
| dŷchat /dåixăt/ || chuchać || psł. *dyxati || poświadczone w 3Sg: dåixă
|-
| dŷm /dåim/ || dym || psł. *dymъ || słowo poświadczone
|-
| dŷmat /dåimăt/ || dmuchać || psł. *dymati || poświadczone w 3Sg: dåimă
|}

==E==
{| class="wikitable" width="100%"
|-
! połabski !! polski !! etymologia !! uzasadnienie
|-
| ele /elĕ/ || cały czas, zawsze || śdn. hêl || słowo poświadczone
|-
| elefȧnt /elefant/ || słoń || niem., dn. Elefant || zapożyczenie, por. łuż. elefant (choć obok: słon)
|-
| elektrika /elektrikă/ || elektryka || niem. Elektrik || zapożyczenie, por. łuż. elektrika
|-
| Elska /Elskă/ || Elżbieta, Ela || śdn. Elske || zapożyczenie ze śdn., zasymilowane jak inne imiona
|-
| eluwe /elüvĕ/ || cały || ele + -üvĕ || słowo poświadczone
|-
| emerika /emerikă/ || królestwo niebieskie || śdn. hemmelrîke || słowo poświadczone
|-
| enep /enĕp/ || konopia || śdn. hennep || słowo poświadczone
|-
| engiėl /enďėl/ || anioł || śdn. engel || słowo poświadczone
|-
| engiwår /enďivår/ || imbir || śdn. engewer || słowo poświadczone
|-
| Enka /Enkă/ || Henryk, Henio || śdn. Hencke || zapożyczenie ze śdn., zasymilowane jak inne imiona
|-
| enkst /enkst/ || ogier || niem. Hengst || słowo poświadczone
|-
| er /er/ || pan || śdn. er || słowo poświadczone
|-
| erá /ero/ || cześć, honor || śdn. êre || poświadczone w bierniku /erǫ/
|-
| eriát /eŕot/ || szanować, czcić || śdn. êren || poświadczone w 3Sg: eŕojĕ
|-
| erlikie /erliťĕ/ || uczciwy || śdn. êrlik || słowo poświadczone
|-
| erska /erskă/ || pani || er + -skă || poświadczone u Mithoffa w formie cytatu 'Ehrsske'
|-
| erste /erstĕ/ || pierwszy || śdn. erste || słowo poświadczone
|-
| ewål /evål/ || hebel || dn. hewel || słowo poświadczone, por. övål
|}

==F==
{| class="wikitable" width="100%"
|-
! połabski !! polski !! etymologia !! uzasadnienie
|-
| faliaste /foľostĕ/ || płowy || śdn. vâl + -'ostĕ || słowo poświadczone
|-
| falniá /folńo/ || fałda || dn. Foul, Foul’n? || słowo poświadczone w NSg: folne
|-
| falnene /folnenĕ/ || pofałdowany || folno + -enĕ lub imiesłów od *folnĕt || słowo poświadczone
|-
| faná /fono/ || flaga || niem. Fahne || zapożyczenie z niemieckiego, por. dłuż. fona
|-
| fastet /fostĕt/ || pościć || śdn. fasten || zapożyczenie
|-
| fastane /fostonĕ/ || post || gerundium od fostĕt || formacja jak niem. Fasten od fasten
|-
| fat /fot/ || beczka, naczynie || śdn. fat, fât || słowo poświadczone
|-
| fatnek /fotnĕk/ || bednarz || fot + -nĕk || nazwa zawodu jak klübĕk-klübaucnĕk
|-
| fȧbrika /fabrikă/ || fabryka || niem. Fabrik || zapożyczenie, por. łuż. fabrika
|-
| fȧdér /fader/ || ojciec chrzestny, kum; ojciec || dn. Vadder || słowo poświadczone
|-
| fȧgȧla /fagală/ || ptaszek || dn. vāgel || słowo poświadczone
|-
| fȧlgát /falgot/ || następować, postępować || śdn. volgen || poświadczone w 3Sg: falgojĕ
|-
| fȧn /fan/ || fan || niem. Fan || zapożyczenie, por. łuż. fan
|-
| fȧnȧtizm /fanatiz(ĕ)m/ || fanatyzm || niem. Fanatismus || por. łuż. fanatizm
|-
| fȧrbȧt /farbat/ || zakaz || śdn. vorbot || słowo poświadczone
|-
| fȧrbia /farb́ă/ || barwa, kolor; farba || por. niem. Farbe || słowo poświadczone
|-
| fȧrbidiát /farbiďot/ || zakazać || śdn. vorbiden || poświadczone w czasie przeszłym: farbiďol
|-
| fȧrdål /fardål/ || kwadra księżyca || śdn. vêrdel || słowo poświadczone, obocznie fardil
|-
| fȧrforát /farförot/ || prowadzić, wieść || śdn. vorvoren || poświadczone w rozkaźniku: farförüj-năs
|-
| fȧrklàgane /farklăgonĕ/ || oskarżony ||śdn. vorklagen || słowo poświadczone
|-
| fȧrstát /farstot/ || rozumieć || śdn. vorstân || poświadczone w 3Sg: farstojĕ
|-
| fȧrtȧriat /fartaŕăt/ || zniszczyć || śdn. vorteren || poświadczone w czasie przeszłym: fartaŕăl
|-
| fȧrzakat /farzokăt/ || zapierać się, wypierać się || śdn. vorsāken || poświadczone w 3Sg: farzokă
|-
| fȧstèlawen /fastĕlovĕn/ || zapusty || śdn. vastel-avent || słowo poświadczone, Polański rekonstruuje fasteloven, ale jeden z zapisów Wastlówen
|-
| fȧšist /fašist/ || faszysta || niem. Faschist || por. łuż. fašist i inne -ist
|-
| fȧšizm /fašiz(ĕ)m/ || faszyzm || niem. Faschismus || por. łuż. fašizm, -z(ĕ)m jak w pesĕn
|-
| fålšîtia /fålšaiťă/ || fałsz || śdn. valsch(h)eit || słowo poświadczone
|-
| fålšuwate /fålšüvotĕ/ || fałszywy || śdn. valsch + -otĕ || słowo poświadczone
|-
| fåtzȧk /fåtzak/ || tornister, plecak(?) || dn. Vat-Sakk || słowo poświadczone, Polański pisze fatzak, ale to chyba literówka
|-
| ferdediát /ferdeďot/ || bronić || dn. verdädig’n || słowo poświadczone
|-
| fertfȧk /fertfak/ || ćwierć, ćwiartka || dn. vērt(e) + Fack || słowo poświadczone
|-
| ferzûka /ferzaukă/ ||pokusa, pokuszenie || dn. versöking || poświadczone w ASg: ferzoikǫ, -oi- jako -au- jak w saukăt
|-
| fetiš /fetiš/ || fetysz || niem. Fetisch || zapożyczenie, por. łuż. fetiš
|-
| fidera /fideră/ || kuma, matka chrzestna || śdn. vedere || słowo poświadczone
|-
| film /film/ || film || niem. Film || zapożyczenie, por. łuż., cz., pl. film
|-
| Fin /Fin/ || Fin || niem. Finne || zapożyczenie z niemieckiego, por. łuż. Fin
|-
| Finka /Finkă/ || Finka || Fin + -kă || regularna forma żeńska
|-
| Finliǫdu /finľǫdü/ || Finlandia || Fin + ľǫdü || kalka niem. Finnland
|-
| finskie /finsťĕ/ || fiński || fin + -sťĕ || regularny przymiotnik na -sťĕ
|-
| find /find/ || nieprzyjaciel, wróg || dn. Find || słowo poświadczone
|-
| findlikie /findliťĕ/ || wrogi, nieprzyjacielski || dn. findlik || zapożyczenie, por. fründ-fründliťĕ
|-
| fizika /fizikă/ || fizyka || niem. Physik || zapożyczenie, por. łuż. fyzika
|-
| fîgá /faigo/ || figa || niem. Feige? || zapożyczenie, por. łuż., pl. figa
|-
| fîgiuwe /faiďüvĕ/ || figowy || faigo + -üvĕ || przymiotnik na -üvĕ, żeby nie wywoływać I palatalizacji
|-
| fîgiuwe lîst /faiďüvĕ laist/ || listek figowy || faiďüvĕ + laist || kalka niem. Feigenblatt
|-
| flȧša /flašă/ || butla || niem. Flasche || formacja wsteczna wzgl. poświadczonego flaškă
|-
| flȧška /flaškă/ || butelka || niem. Flasche + -kă || słowo poświadczone
|-
| flitichie /flitix́ĕ/ || pilny || dn. flītich || słowo poświadczone
|-
| flîtá /flaito/ || flet || śdn. floite || słowo poświadczone
|-
| flîtac /flaităc/ || piegża || flaito + -ac || słowo poświadczone
|-
| flîtát /flaitot/ || grać na flecie || flaito + -ot || słowo poświadczone
|-
| flote /flötĕ/ || płaski || śdn. vlôt || słowo poświadczone
|-
| fon /fön/ || suszarka do włosów || niem. Föhn/Fön || zapożyczenie, por. łuż. fejn, sch. fen, ros. фенъ
|-
| for /för/ ||wy- || śdn. vör || słowo poświadczone, odpowiada niem. für, herfür
|-
| frame /fromĕ/ || pobożny || śdn. vrâm || słowo poświadczone
|-
| Frącoz /frącöz/? || Francuz || dn. Franzoos || zapożyczenie z dn., zasymilowane, por. głuż. jendźelski 'angielski'
|-
| Frącozka /frącöskă/ || Francuzka || Frącöz + -kă || regularna forma żeńska
|-
| frącozkie /frązösťĕ/ || francuski || frązöz + -sťĕ || przymiotnik od nazwy narodu, może frącözisĕ jak ingelsĕ?
|-
| Frąkrika /frąkrikă/ || Francja || kalka niem. Frankreich || por. emerikă ze śdn. hemmelrîke
|-
| frefelàjące /frefelăjącĕ/ || hardy, przekorny || śdn. vrevelen || słowo poświadczone
|-
| frefelát /frefelot/ || być hardym, przekornym || śdn. vrevelen || rekonstrukcja czasownika, od którego powstał zleksykalizowany imiesłów
|-
| fri /fri/ || swobodnie || śdn. fri || słowo poświadczone
|-
| frijá /frijo/ || małżeństwo ||dn. Frie || słowo poświadczone
|-
| friját /frijot/ || wziąć ślub || dn. frīn || poświadczone w 3Sg: frijol
|-
| frijane /frijonĕ/ || ożenek, ślub || gerundium od: frijat || poświadczone w celowniku: kå frijońĕ
|-
| Fris /fris/ || Fryzyjczyk || śdn. Vrêsch || słowo poświadczone
|-
| fris /fris/ || ser fryzyjski || śdn. Vrêsch || słowo poświadczone
|-
| Friska /friskă/ || Fryzyjka || fris + -kă || forma żeńska na -kă
|-
| Frisliǫdu /frisľǫdü/ || Fryzja || Fris + ľǫdü || kalka niem. Friesland
|-
| friše /frišĕ/ || świeży || niem. frisch || słowo poświadczone, obocznie frišťĕ??
|-
| frizor /frizör/ || fryzjer || niem. Frisör/Friseur || zapożyczenie, por. łuż. frizer
|-
| frîdichie /fraidix́ĕ/ || radosny, wesoły || śdn. vreidich || słowo poświadczone
|-
| frund /fründ/ || przyjaciel, krewny || śdn. vrünt || poświadczone w ASg: fründi
|-
| frundlikie /fründliťĕ/ || uprzejmy, życzliwy || vrüntlik || słowo poświadczone
|-
| fudår /füdår/ || pasza, karma; pokarm || śdn. vôder || słowo poświadczone
|-
| fudrat /füdrăt/ || karmić (zwierzęta) || śdn. vôderen || słowo poświadczone
|-
| fule /fülĕ/ || leniwy || dn. fūl || słowo poświadczone
|-
| fule piås /fülĕ ṕås/ || leń, próżniak || fülĕ + ṕås || słowo poświadczone
|}

==G==
{| class="wikitable" width="100%"
|-
! połabski !! polski !! etymologia !! uzasadnienie
|-
| gabel /gobel/? || widelec || śdn gåb(e)l || słowo poświadczone, ale wokalizm niepewny
|-
| gad /god/ || wąż || psł. *gadъ || słowo poświadczone
|-
| gade /godĕ/ || gadzi, węży || psł. *gadьjь || słowo poświadczone
|-
| gadek /godĕk/ || robak || psł. *gadikъ || słowo poświadczone
|-
| gaj /goj/ || gaj, lasek || psł. *gajь || poświadczone w toponimii: Gei, Gei-wiesen
|-
| galǫz /golǫz/ || gałąź || psł. *galǫzь || słowo poświadczone
|-
| gard /gord/ I || stajnia, obora || psł. *gordь || słowo poświadczone
|-
| gard /gord/ II || zamek, gród; sąd || psł. *gordъ || słowo poświadczone
|-
| gardîste /gordaistĕ/ || grodzisko, plac grodowy || psł. *gordišče || słowo poświadczone
|-
| Garduw /Gordüv/? || Gartow || psł. *gordovъ? || rekonstrukcja, toponim
|-
| garch /gorx/ || groch; wyka || psł. *gorxъ || słowo poświadczone
|-
| garnak /gornăk/ || garnek (na mleko) || psł. *gъrnъkъ || słowo poświadczone
|-
| garnet /gornĕt/ || mówić, gadać || psł. *gorniti || słowo poświadczone
|-
| garsle /gorslĕ/ || garść || psł. *gъrstlьje || słowo poświadczone
|-
| gaset /gosĕt/ || gasić || psł. *gasiti || poświadczone w 3Sg: gosĕ
|-
| gat /got/ || gać, grobla, (staw?) || psł. *gatь || poświadczone w toponimii: Katei, Jatey-feld, Jatey-wiesen
|-
| gatek /gotĕk/ || mały staw || psł. *gatikъ || poświadczone w toponimii: Kadieck
|-
| gȧklår /gaklår/ || kuglarz || śdn. gôkeler || słowo poświadczone
|-
| gȧlá /galo/ || strój odświętny, urzędowy || por. niem. Gala || słowo poświadczone
|-
| gȧle /galě/ || żółty || śdn. gêle || dodatkowo zasymilowane poświadczone nieodmienne /gale/
|-
| gȧlèrepá /galĕrepo/ || marchew || galĕ + repo || słowo poświadczone, Polański uznaje je za dwa osobne: gale repo
|-
| gȧlgwŷ /galgvoi/ || szubienica; wieszak || śdn. galge || słowo poświadczone
|-
| gȧnat /ganăt/ || być życzliwym || śdn. gannen || poświadczone 1Sg: ganăm, 2Sg: ganăs
|-
| gȧnc /ganc/ || cały || niem. ganz || słowo poświadczone
|-
| gȧng /gang/ || przejście, korytarz || śdn. gank || słowo poświadczone
|-
| gȧngrena /gangrenă/ || gangrena || niem. (die!) Gangrän || zapożyczenie, por. głuż. gangrena
|-
| gȧz /gaz/ || gaz || niem. Gas || zapożyczenie, por. pol. gaz
|-
| gȧzene /gazenĕ/ || gazowy || gaz + -enĕ || typowy przymiotnik od nazwy substancji
|-
| gåzîwe /gåzaivĕ/ || prędki, szybki || psł. *gъzivъjь || słowo poświadczone
|-
| gåzet /gåzĕt/ || gzić się, wściekać się (o bydle) || psł. *gъzъ + -iti || poświadczone w 3Sg: gåzĕ
|-
| gegén /gegen/ || przeciwko || śdn. gegen || słowo poświadczone
|-
| genitiw /genitiv/ || dopełniacz || niem. Genitiv || zapożyczenie, por. łuż. genitiw
|-
| Gieska /Ďeskă/ || Gertruda, Gierka || śdn. Geske || zapożyczenie ze śdn., zasymilowane jak inne imiona, imię
|-
| giole /ďölĕ/ || goły || psł. *golъjь || słowo poświadczone
|-
| giolǫb /ďölǫb/ || gołąb || psł. golǫbь || słowo poświadczone
|-
| giolǫbak /ďölǫbăk/ || gołąbek || psł. golǫbъkъ || słowo poświadczone
|-
| giora /ďöră/ || góra || psł. *gora || słowo poświadczone
|-
| giorcanek /ďörconĕk/ || stwór górski, górzanin || psł. *gorьčanikъ || słowo poświadczone
|-
| giorét sa /ďöret să/ || palić się || psł. *gorěti sę || słowo poświadczone
|-
| giorka /ďörkă/ || górka, pagórek || psł. *gorъka || słowo poświadczone
|-
| giorkie /ďörťĕ/ || gorzki || psł. *gorьkъjь || słowo poświadczone
|-
| Giorska /Ďörskă/ || Bergen || psł. *gorьska(ja) || słowo poświadczone, toponim
|-
| gips /gips/ || gips || niem. Gips || zapożyczenie, por. łuż. gips, cz. gyps
|-
| giujek /ďüjĕk/ || uzdrowiciel || psł. *gojikъ || słowo poświadczone, Polański tłumaczy "lekarz, cyrulik"
|-
| giujet /ďüjĕt/ || leczyć, goić || psł. *gojiti || poświadczone w 3Sg: ďüjĕ
|-
| giujît sa /ďüjait să/ || goić się || psł. *gojiti sę || poświadczone w 3Sg: ďüji-să
|-
| giulia /ďüľă/ || pustkowie, wrzosowisko || psł. *golьja || słowo poświadczone
|-
| giune /ďünĕ/ || gówno || psł. *govьno || poświadczone w GSg: ďünă
|-
| giust /ďüst/ || gość || psł. *gostь || słowo poświadczone
|-
| giustnîcia /ďüstnaićă/ || kawał ziemi, z którego sołtys może ugościć wójta || psł. *gostьnica || słowo poświadczone, ale znaczenie być może dużo szersze
|-
| giuzd /ďüzd/ || gwóźdź; kołek || psł. *gvozdь || słowo poświadczone
|-
| giûster /ďaustĕr/ || jaszczur || psł. *guščerъ || poświadczone nazwisko rodowe: Gauster, por. sch. gušter, także w toponimii: Güstrow, Guzstrowe
|-
| gîbet /ďaibĕt/ || gubić || psł. *gubiti || rozkład poświadczonego prefigowanego: vizďaibĕ
|-
| gîmne /ďaimnĕ/ || gumno, zabudowa gospodarska || psł. *gumьno || słowo poświadczone
|-
| gînǫt /ďainǫt/ || ginąć || psł. *ginǫti || perfektyw do ďainǫt, por. püzďainǫt
|-
| gladet /glodĕt/ || gładzić, prasować || psł. *gladiti || rekonstrukcja, por. dłuż. głaźiś
|-
| gladkie /glotťĕ/ || gładki; ładny || psł. *gladъkъjь || słowo poświadczone
|-
| glazá /glozo/ || szkło; szklanka || śdn. glas || słowo poświadczone
|-
| glaznek /gloznĕk/ || szklarz || glozo + -nĕk || słowo poświadczone
|-
| glåd /glåd/ || głód || psł. *goldъ || słowo poświadczone
|-
| glådet /glådĕt/ || głodzić? || psł. *golděti || poświadczone w 3Sg: glådĕ i gerundium glådenĕ, ale znaczenie 'głodować, biedować'
|-
| glåduwat /glådüvăt/ || głodować, biedować || psł. *goldovati || poświadczone gerundium: glådüvenĕ, ale patrz glådĕt
|-
| glåduwate /glådüvotĕ/ || głodny || psł. *goldovatъjь || słowo poświadczone
|-
| glåduwne /glådüvnĕ/ || biedny || psł. *goldovьnъjь || słowo poświadczone
|-
| glåduwnate /glådüvnotĕ/ || biedny || psł. *goldovьnatъjь || słowo poświadczone, ale patrz glådüvnĕ
|-
| glåwa /glåwă/ || głowa; rozum, umysł; czaszka || psł. *golva || słowo poświadczone
|-
| glåwènene /glåwĕnenă/ || dotyczący główki lnu || psł. *golvinenъjь || słowo poświadczone
|-
| glåwîna /glåwaină/ || główka lnu || psł. *golvina || słowo poświadczone
|-
| glåwka /glåfkă/ || główka || psł. *golvъka || słowo poświadczone
|-
| glåwne /glåwnĕ/ || głowowy, główny || psł. *golvьnъjь || słowo poświadczone
|-
| glåwne kiusån /glåvnĕ ťüsån/ || poduszka do spania || śdn
|-
| gliǫdat /gľǫdăt/ || śnić || psł. *ględati || poświadczono w 3Sg: gľǫdăl
|-
| glîná /glaino/ || glina || psł. *glina || słowo poświadczone
|-
| Glîn /Glain/ || Lüneburg || psł. *glinь || poświadczony miejscownik /vå Gľainĕ/ świadczy chyba o r. żeńskim, toponim
|-
| glînene /glainenĕ/ || gliniany || psł. *glinenъjь || słowo poświadczone
|-
| glîpe /glaipĕ/ || młody || psł. *glupъjь || słowo poświadczone
|-
| glîpîna /glaipaină/ || młodzież || glaipĕ + -aină || utworzone wzorem sch. omladina
|-
| glîpust /glaipüst/ || młodość || psł. *glupostь || utworzone wzorem råd-rådüst
|-
| glîsta /glaistă/ || glista, robak || psł. *glista || słowo poświadczone, być może glaist
|-
| glǫb /glǫb/ || głębina || psł. *glǫbь || poświadczone w toponimji: Glimp, Glumm, Glamp-Sei
|-
| glǫbek /glǫbĕk/ || głęboko || psł. *glǫboko || słowo poświadczone
|-
| glǫbukie /glǫbüťĕ/ || głęboki || psł. *glǫbokъjь || słowo poświadczone
|-
| glu̇pse /glupsĕ/ || zdradliwy, podstępny || śdn. glupesch || słowo poświadczone
|-
| glûchie /glaux́ĕ/ || głuchy || psł. *gluxъjь || słowo poświadczone
|-
| gmîna /gmaină/ || gmina, || niem. arch. Gemeine, śdn. gemeine, gemêne || por. pl. gmina, dłuż. gmejna
|-
| gnat /gnot/ || gnać || psł. *gъnati || poświadczone w 3Sg: gnol, zinĕ
|-
| gnat dånû /gnot dånau/ || wpędzać, zapędzać || gnot + dånau || poświadczone w 3Sg: zinĕ dånau
|-
| gnat del /gnot del/ || odpędzać || gnot + del || poświadczone w 3Sg: del zinĕ
|-
| gnat ta /gnot to/ || popędzać, napędzać || gnot + to || poświadczone w 3Sg: zinĕ to, to zinĕ
|-
| gnåle /gnålĕ/ || zgniły || psł. *gnilъjь || słowo poświadczone

|-
| gnew /gnev/ || gruczoł? || psł. *gněvъ || poświadczone w l. mn.: gnevoi
|-
| gnezdît sa /gnezdait-să/ || gnieździć się || psł. *gnězditi sę || słowo poświadczone
|-
| gnist /gnist/ || gnieść || psł. *gnesti || poświadczone w 3Sg: gnitĕ
|-
| gnîdá /gnaido/ || gnida || psł. *gňida || poświadczono w l. mn.: gnaidåi/-ĕ
|-
| gnîlîcia /gnailaićă/ || zgnilizna || gnålĕ + -aićă || rzeczownik od przymiotnika jak x́audĕ-x́audaićă
|-
| gnît /gnait/ || gnić || psł. *gniti || poświadczono pochodne gnålĕ (zgniły)
|-
| gnuj /gnüj/ || gnój || psł. *gnojь || słowo poświadczone
|-
| gnujene /gnüjenĕ/ || gnojowy || psł. *gnojenъjь || słowo poświadczone
|-
| gniazde /gńozdĕ/ || gniazdo || psł. *gnězdo || słowo poświadczone
|-
| gǫgièlnîcia /gǫďĕlnaićă/ || skrzypce || psł. *golgol-? + -naićă || zapożyczenie do dn. Gungelneitz ’Geige, Violine’
|-
| gǫs /gǫs/ || gęś || psł. *gǫsь || słowo poświadczone
|-
| gǫse /gǫsĕ/ || gęsi || psł. *gǫsьjь || słowo poświadczone
|-
| gǫsiar /gǫśăr/ || gąsior || psł. *gǫsьjařь || słowo poświadczone
|-
| gǫska /gǫskă/ || biały chleb, bułka || psł. *gǫsъka || słowo poświadczone
|-
| gǫste /gǫstĕ/ || gęsty || psł. *gǫstъjь || słowo poświadczone
|-
| grab /grob/ || grab || psł. *grabъ || poświadczone w ASg: groboi
|-
| grabȧlnek /grobalnĕk/ || świder ciesielski (do grabi) || psł. *grabьlьnikъ || słowo poświadczone
|-
| grablé /groble/ || grabie || psł. *grabľě || słowo poświadczone
|-
| greblu /greblü/ || ożóg, pogrzebacz || psł. *greblo || słowo poświadczone
|-
| grad /grod/ || grad || psł. *gradъ || słowo poświadczone
|-
| gratewár /grotevor/ || dziadek, ojciec ojca|| dn. grôte-vâer || słowo poświadczone
|-
| gratka /grotkă/ || babka, matka ojca || śdn. grôteke || słowo poświadczone
|-
| gratiát /groťot/ || chwalić || śdn. groten || słowo poświadczone
|-
| grawá /grovo/ || rów || śdn. grave || słowo poświadczone
|-
| grawena /grovenă/ || starzec, siwy mężczyzna || śdn. grawe + -enă || słowo poświadczone
|-
| grȧmat /gramăt/ || grzmieć || psł. *grьměti || słowo poświadczone
|-
| grȧnȧta /gramată/ || granat || niem. Granate || zapożyczenie z niemieckiego, por. dłuż. granata
|-
| Grecka /greckă/ || Grecja || Grek + -skă || por. dłuż. Grichiska, cz. Řecko
|-
| greckie /grecťĕ/ || grecki || Grek + -sťĕ || przymiotnik na -sťĕ
|-
| grech /grex/ || grzech || psł. *grěxъ || słowo poświadczone
|-
| Grek /grek/ || Grek || śdn. Greke || por. dłuż Grich z niem. Grieche
|-
| Grekînka /Greťainkă/ || Greczynka || Grek + -åinkă || forma żeńska jak nemăc-nemťainkă
|-
| grensa /grensă/ || granica || śdn. grense, z pol. granica || słowo poświadczone
|-
| gresît sa /gresait-să/ || grzeszyć || psł. *grěšiti + să || słowo poświadczone
|-
| gresnar /gresnăr/? || grzesznik || psł. *grešьnařь || poświadczone w DPl: gresnărüm
|-
| gresnek /gresnĕk/ || grzesznik || psł. *grěšьnikъ || poświadczone w l. mn.: gresnaiťĕ
|-
| gribiåt /grib́åt/ || grzbiet, plecy || psł. *xrьbьtъ, nieregularnie || słowo poświadczone, Polański transkrybuje grėb́åt
|-
| gribin /gribin/ || grzebień || psł. *grebenь || słowo poświadczone
|-
| gribinàtîcia /gribinătaićă/ || kręgosłup || psł. *grebenatica || słowo poświadczone
|-
| griját sa /grijot să/ || grzać || psł. grějati sę || poświadczone w rozkaźniku 2Sg: grij să
|-
| griǫda /gŕǫdă/ I || belka || psł. *gręda || słowo poświadczone
|-
| griǫda /gŕǫdă/ II || grzęda || psł. *gręda || słowo poświadczone
|-
| gripa /gripă/ || grypa || niem. Grippe || zapożyczenie, por. łuż. gripa
|-
| grîb /graib/ || grzyb || psł. *gribъ || poświadczone nazwisko rodowe: Greibke, Griepke, a także w toponimji: Greibkens feld
|-
| grîba /graibă/ || drobne pieniądze, grosze || psł. *grubyjě || słowo poświadczone, ale niepewne
|-
| grîf /graif/ || gryf || niem. Greif || zapożyczenie z niem., do rozważenia także z śdn. grip
|-
| grîp /graip/ || kupa, stos || być może śdn. grîpe || słowo poświadczone
|-
| grodling /grödling/ || kiełb || dn. grödeling || słowo poświadczone
|-
| grone /grönĕ/ || zielony || śdn. gröne || słowo poświadczone
|-
| gronlądskie /grönlącťĕ/ || grenlandzki || Grönľǫdü + -sťĕ || przymiotnik od utworzonej nazwy państwa
|-
| Gronliǫdu /Grönľǫdü/ || Grenlandja || grönĕ + -ľǫdü || kalka niem. Grönland
|-
| grulikie /grüliťĕ/ || okrutny, okropny || śdn. grülik || słowo poświadczone
|-
| gruzne /grüznĕ/ || brzydki, szpetny || psł. *grozьnъjь || słowo poświadczone
|-
| grûk /grauk/ || grusza || psł. *gruša skontaminowana z *buk || słowo poświadczone
|-
| grûsŷ /grausåi/ || grusza || psł. *gruš-y || słowo poświadczone
|-
| guld /güld/ || złoto; gulden (pieniądz) || śdn. güld || słowo poświadczone
|-
| guldån /güldån/ || gulden (pieniądz) || śdn. gülden || słowo poświadczone
|-
| guldione /gülďonĕ/ || pozłacany || śdn. güld + -'onĕ || słowo poświadczone
|-
| gu̇rkî /gurťai/ || ogurek || śdn. gurke || słowo poświadczone
|-
| gu̇t /gut/ || dobrze || niem. gut || słowo poświadczone
|-
| gwiazda /gjozdă/ || gwiazda || psł. *gvězda || słowo poświadczone
|-
| gwiazdka /gjoz(d)kă/ || gwiazdka || psł. *gvězdъka || słowo poświadczone
|}

==H==
{| class="wikitable" width="100%"
|-
! połabski !! polski !! etymologia !! uzasadnienie
|-
| hatnu /hotnü/ || hetta, hejta, w prawo || dn. hot + -nü || słowo poświadczone
|-
| Hȧg /Hag/ || Haga || dn., niem. (Den) Haag || zapożyczenie, toponim
|-
| hȧj /haj/ || siano || śdn. hoi || słowo poświadczone
|-
| hȧj-mand /haj-mond/ || sierpień || haj + mond || słowo poświadczone
|-
| hȧka /hakă/ || motyka || niem. Hacke || słowo poświadczone
|-
| her rict /her rict/ || rzec, powiedzieć || niem. her + rict || poświadczone w rozkaźniku: her-ric, odpowiada niem. her-
|-
| histarîja /historajă/ || historia || niem. Historie || zapożyczenie, por. dłuż. historija, pl. historia
|-
| hîliane /haiľonĕ/ || uświęcony, poświęcony || śdn. heilen || słowo poświadczone
|}

==Ch==
{| class="wikitable" width="100%"
|-
! połabski !! polski !! etymologia !! uzasadnienie
|-
| chala /xolă/ || pochwała || psł. *xvala || derywat od poświadczonego xolĕ jak niem. loben-Lob
|-
| chalet /xolĕt/ || chwalić || psł. *xvaliti || poświadczone w 3Sg: xolĕ
|-
| charna /xornă/ || pokarm, pożywienie || psł. *xorna || słowo poświadczone
|-
| charnet /xornĕt/ || karmić, żywić || psł. *xorniti || słowo poświadczone
|-
| charstîwe /xorstaivĕ/ || parszywy, pokryty krostami, świerzbowaty || psł. *xorstivъjь || słowo poświadczone
|-
| charstŷ /xorståi/ || krosta, parch; świerzb || psł. *xorsty || poświadczone w l. mn.: xorstvoi
|-
| Charwat /xorvăt/ || Chorwat || sch. Hrvat || zaadaptowane zapożyczenie, dop. -otă
|-
| Charwatka /xorvotkă/ || Chorwatka || xorvăt + -kă || typowa forma żeńska na -kă
|-
| Charwatska /xorvockă/ || Chorwacja || xorvăt + -skă || odbitka sch. Hrvatska
|-
| charwatskie /xorvocťĕ/ || chorwacki || xorvăt + -sťĕ || typowy przymiotnik od nazwy narodu
|-
| chėmil /x́ėmil/ || chmiel || psł. *xъmělь || słowo poświadczone
|-
| China /x́ină/ || Chiny || niem. China || por. głuż. China, niem. /ˈçiːna/ (na południu także /ˈkiːna/)
|-
| Chinianek /x́ińonĕk/ || Chińczyk || x́ină + -'onĕk || etnonim na -onĕk, por. głuż. Chinjan
|-
| Chinianka /x́ińonkă/ || Chinka || x́ină + -'onkă || regularna forma żeńska
|-
| chinskie /x́insťĕ/ || chiński || x́ină + -sťĕ || regularny przymiotnik na -sťĕ
|-
| chiorac /x́örăc/ || zły duch, djabeł || psł. *x(v)orьcь || słowo poświadczone
|-
| chiore /x́örĕ/ || zły, niedobry; brzydki || psł. *x(v)orъjь || słowo poświadczone
|-
| chiorîcia /x́öraićă/ || zło || x́örĕ + -aićă || rzeczownik odprzymiotnikowy wzorem x́audĕ-x́audaićă
|-
| chiost /x́öst/ || miotła, pomiotło || psł. *xvostъ || słowo poświadczone
|-
| chiudet /x́üdĕt/ || iść, chodzić || psł. *choditi || słowo poświadczone
|-
| chiutá /x́üto/ || chata, chałupa || niem. Hütte || słowo poświadczone
|-
| chiûdac /x́audăc/ || zły duch, djabeł, szatan || psł. *xudьcь || słowo poświadczone
|-
| chiûde /x́audĕ/ || marny, lichy; zły, niedobry; brzydki || psł. *xudъjь || słowo poświadczone
|-
| chiûde-mand /x́audĕ-mond/ || kwiecień || x́audĕ + mond || słowo poświadczone
|-
| chiûdîcia /x́audaićă/ || marność, coś złego || psł. *xudica || słowo poświadczone
|-
| chîzá /x́aizo/ || chałupa, chata || psł. *xyža || rozkład poświadczonego x́aiznĕ, por. dł. chyža
|-
| chîzka /x́aiskă/ || chałupka, chatka || x́aizo + -kă || zdrobnienie od rekonstruowanego x́aizo
|-
| chîzne /x́aiznĕ/ || chałupne, około chałupy || psł. *xyžьnъjь || słowo poświadczone
|-
| chlar /xlor/ || chlor || niem. Chlor || zapożyczenie, por. cz., łuż., pl. chlor
|-
| chlåd /xlåd/ || chłód || psł. *xoldъ || słowo poświadczone
|-
| chlådene /xlådenĕ/ || chłodny || psł. *xoldenъjь || słowo poświadczone
|-
| chlådinek /xlådinĕk/ || chłodziarka, lodówka || xlåd + -inĕk || kalka niem. Kühlschrank, por. dłuż. chłodnik, głuż. chłódźak
|-
| chlew /xlev/ || chlew || psł. *xlěvъ || słowo poświadczone
|-
| chlǫd /xlǫd/ || laska, kij || psł. *xlǫdъ || słowo poświadczone
|-
| chrąst /xrąst/ || chrząszcz, chrabąszcz || psł. *xręščь || słowo poświadczone
|-
| chrian /xŕon/ || chrzan || psł. *xrěnъ || słowo poświadczone
|-
| chriûd /xŕaud/ || bicz, bat || psł. *xřudъ || słowo poświadczone
|-
| chriûdek /xŕaudĕk/ || smyczek || psł. *xřudikъ || słowo poświadczone
|-
| chrume /xrümĕ/ || kaleki, chromy || psł. *xromъjь || słowo poświadczone
|-
| chrumene /chrümenĕ/ || obrażenie, skaleczenie || psł. *xromenьje || słowo poświadczone
|-
| chrumîcia /xrümaićă/ || kalectwo || xrümĕ + -aićă || złożenie wzorem x́audĕ-x́audaićă
|-
| chrumota /xrümötă/ || kaleka || xrümĕ + -ötă || złożenie jak pröstĕ-pröstötă
|}

==I==
{| class="wikitable" width="100%"
|-
! połabski !! polski !! etymologia !! uzasadnienie
|-
| ilek /ilĕk/ || tchórz, fretka || śdn. ilk || słowo poświadczone, obocznie ilkă
|-
| ilka /ilkă/ || tchórz, fretka || śdn. ilke || słowo poświadczone, obocznie ilĕk
|-
| Indîja /indajă/ || Indie || niem. Indien || zapożyczenie, regularna adaptacja -ien > -ajă
|-
| indîskie /indaisťĕ/ || indyjski || indajă + -sťĕ || przymiotnik na -sťĕ, może indisťĕ?
|-
| ingelse /ingelsĕ/ || angielski || śdn. engelsch || słowo poświadczone
|-
| ingiėl /inďėl/ || anioł || śdn. engel || formacja wsteczna od poświadczonego inglĕk
|-
| inglek /inglĕk/ || anioł, aniołek || śdn. engel + -ĕk || słowo poświadczone
|-
| Ingliǫdår /ingľǫdår/ || Anglik || por. niem. Engländer lub Ingľǫdü + -år || kalka niem. Engländer
|-
| Ingliǫdårska /ingľǫdårskă/ ||Angielka || ingľǫdår + -skă || forma żeńska jak toblår-toblårskă
|-
| Ingliǫdu /ingľǫdü/ || Anglia || śdn. England + ľǫdü || kalka niemieckiej nazwy, por. poświadczone ingelsĕ
|-
| instru̇mentȧl /instrumental/ || narzędnik || niem. Instrumental || zapożyczenie, por. łuż. instrumental
|-
| Internet /internĕt/ || Internet || niem. Internet || por. łuż., cz., pl. internet
|-
| Ir /ir/ || Irlandczyk || por. niem. Ire || zapożyczenie tak jak cz. Ir
|-
| irȧckie /iracťĕ/ || iracki || Irak + -sťĕ || przymiotnik na -sťĕ
|-
| Irȧk /irak/ || Irak || niem. Irak || zapożyczenie
|-
| Irȧkiėr /iraťėr/ || Irakijczyk || Irak + -år || kalka niem. Iraker
|-
| Irȧkiėrska /iraťėrskă/ || Irakijka || iraťėr + -skă || regularna forma żeńska
|-
| irȧnskie /iransťĕ/ || irańki || Iran + -sťĕ || przymiotnik na -sťĕ
|-
| Irȧn /iran/ || Iran || niem. Iran || zapożyczenie
|-
| Irȧnår /iranår/ || Irańczyk || Irak + -år || kalka niem. Iraner
|-
| Irȧnårska /iranårskă/ || Iranka || iranår + -skă || regularna forma żeńska
|-
| Irska /irskă/ || Irlandka || ir + -skă || forma żeńska jak er-erskă
|-
| irlądskie /irlącťĕ/ || irlandzki || irľǫdü + -sťĕ || typowy przymiotnik na -sťĕ, przegłos nosówek
|-
| Irliǫdu /irľǫdü/ || Irlandia || por. niem. Irland + ľǫdü || kalka niemieckiej nazwy
|-
| islądskie /islącťĕ/ || islandzki || isľǫdü + -sťĕ || typowy przymiotnik na -sťĕ, przegłos nosówek
|-
| Isliǫdår /isľǫdår/ || Islandczyk || isľǫdü + -år || kalka niem. Islander
|-
| Isliǫdårska /isľǫdårskă/ || Islandka || isľǫdår + -skă ||forma żeńska jak toblår-toblårskă
|-
| Isliǫdu /isľǫdü/ || Islandia || por. niem. Island + ľǫdü || kalka niemieckiej nazwy
|-
| Itȧlianek /Itaľonĕk/ || Włoch || Italajă + -onĕk ||typowa nazwa mieszkańca na -onĕk
|-
| Itȧlianka /Itaľonkă/ || Włoszka || Italajă + -onkă || typowa nazwa mieszkanki na -onkă
|-
| itȧlenskie /italensťĕ/ || włoski || por. niem. italienisch || przymiotnik na -sťĕ, do rozważenia itaľensťĕ
|-
| Itȧlîja /Italajă/ || Włochy || por. niem. Italien || regularna pożyczka z niemieckiego
|-
| itiat /iťăt/ || nazywać; nazywać się; nakazywać || śdn. hêten || poświadczone w 3Sg: iťă, być może z nagłosowym h-
|-
| izáp /izop/ || józefek (roślina) || śdn. isop || słowo poświadczone
|}

==Î==
{| class="wikitable" width="100%"
|-
! połabski !! polski !! etymologia !! uzasadnienie
|-
| î /ai/ I || u, przy || psł. *u || słowo poświadczone
|-
| î /ai/ II || ej, hej || psł. *aj || słowo poświadczone
|-
| îbezat /aibezăt/ || uciec || psł. *uběžati || słowo poświadczone
|-
| îbet /aibĕt/ || zabić, ubić || psł. *ubiti || słowo poświadczone
|-
| îbrukát /aibrükot/ || zużyć || ai- + brükot || słowo poświadczone
|-
| îbust /aibüst/ || ukłuć, ubóść || psł. *ubosti || słowo poświadczone
|-
| îdawet /aidovĕt/ || udusić, zadusić || psł. *udaviti || słowo poświadczone
|-
| îdialat /aiďolăt/ || zrobić || psł. *udělati || poświadczony imiesłów: aiďălonă
|-
| îdelet /aidelĕt/ || oddzielić || psł. *uděliti || słowo poświadczone
|-
| îdrûzet /aidrauzĕt/ || pomóc || psł. *udružiti || poświadczone w cz. przeszłym: aidrauzål
|-
| îklestet /aiklestĕ/ || ścisnąć || psł. *uklěščiti || poświadczony imiesłów: aiklăstenĕ
|-
| îkǫset /aikǫsĕt/ || ugryźć, ukąsić || psł. *ukǫsiti || poświadczony imiesłów: aikǫsenĕ
|-
| îkrast /aikrăst/ || ukraść || psł. *ukrasti || poświadczone gerundium: aikrădinĕ
|-
| îkràdine /aikrădinĕ/ || kradzież || psł. *ukradenьje || słowo poświadczone
|-
| îkrujet /aikrüjĕt/ || ukroić, odciąć || psł. *ukrojiti || słowo poświadczone
|-
| îlumet /ailümĕt/ || ułamać || psł. *ulomiti || słowo poświadczone
|-
| îlûcet /ailaucĕt/ || utrafić || psł. *ulučiti || słowo poświadczone
|-
| îmarzat /aimorzăt/ || zmarznąć || psł. *umoržati || poświadczony imiesłów : aimărzonĕ
|-
| îmiarte /aiḿortĕ/ || zmarły, umarły || psł. *umьrtъjь || słowo poświadczone
|-
| îmret /aimrĕt/ || umrzeć || psł. *umerti || poświadczony imiesłów: aiḿortĕ
|-
| îmûdît sa /aimaudait să/ || opóźnić się || psł. *umuditi sę || poświadczone w czasie przeszłym: aimaudål să
|-
| îpast /aipăst/ || odpaść || psł. *upasti || poświadczone gerundium: aipădenĕ
|-
| îplatet /aiplotĕt/ || zapłacić, opłacić || psł. *uplatiti || poświadczone w 3Sg: aiplotĕ
|-
| îprąst /aiprąst/ || uprząść || psł. *upręsti || słowo poświadczone
|-
| îpûstet /aipaustĕt/ || upuścić || psł. *upustiti || poświadczone czasy przeszłe: aipaustål, aipaustaix, aipaustăs
|-
| îriazat /aiŕozăt/ || uciąć, odciąć || psł. *urězati || poświadczone w 3Sg: airezĕ
|-
| îrudene /airüdenĕ/ || urodzony || psł. *urodenъjь || słowo poświadczone
|-
| îrudît sa /airüdait să/ || urodzić się || psł. *uroditi sę || poświadczone w czasie przeszłym: airüdål să
|-
| îsact /aisăct/ || uciąć, usiec, skosić || psł. *useťi || słowo poświadczone
|-
| îsȧgát /aisagot/ || oszlifować, wygładzić || ai- + śdn. sagen || poświadczony imiesłów: aisăgonĕ, być może aisogot
|-
| îstrîzat /aistraizăt/ || ostrzyc || psł. *ustrižati || poświadczony imiesłów: aistraizonĕ
|-
| îšapat /aišopăt/ || stwarzać || ai- + šopăt || słowo poświadczone
|-
| ît /ait/ || iść || psł. *iti || słowo poświadczone
|-
| ît dånû /ait dånau/ || wchodzić, wstępować || ait + dånau || poświadczone w 3Sg: aidĕ dånau
|-
| ît del /ait del/ || odchodzić || ait + del || poświadczone w 3Sg: aidĕ del
|-
| ît sa /ait să/ || powodzić się, wieść się || ait + să || poświadczone w 3Sg: aidi să
|-
| ît wåkårst /ait våkårst/ || obchodzić || ait + våkårst || poświadczone w 3Sg: aidĕ våkårst
|-
| ît wånû /ait vånau/ || wychodzić || ait + vånau || poświadczone w 3Sg: aidĕ vånau
|-
| îta /aită/ || ojciec || germanizm, por. sfr. heitha || słowo poświadczone
|-
| îtąt /aitąt/ || uciąć || psł. *utęti || poświadczone w 3Sg: aitnĕ
|-
| îtîne liǫdu /aitainĕ ľǫdü/ || ojczyzna || aită + -aină + ľǫdü || kalka głuż. wótčny kraj
|-
| îtupît sa /aitüpait să/ || utopić się || psł. *utopiti sę || poświadczone w 3Sg: aitüpi să
|-
| îwiǫzat /aiv́ǫzăt/ || przywiązać || psł. *uvęzati || poświadczone w 3Sg: aivązĕ i imiesłów: aiv́ǫzonĕ
|-
| îwlåcat /aivlåcăt/ || zbronować || psł. *uvolčati || poświadczony imiesłów: aivlåconĕ
|-
| îzaset /aizosĕt/ || przestraszyć || psł. *užasiti || poświadczone w czasie przeszłym: aizăsål-jĕg, aizăsålai-jĕg
|}

==J==
{| class="wikitable" width="100%"
|-
! połabski !! polski !! etymologia !! uzasadnienie
|-
| ja /jo/ || ja || psł. *ja || słowo poświadczone, obocznie: joz
|-
| jabkiu /jopťü/ || jabłko || psł. *jablъko || słowo poświadczone
|-
| jablun /joblün/ || jabłoń || psł. *jablonь || słowo poświadczone
|-
| jagièda /joďĕdo/ || wysypka? || psł. *jagody || słowo poświadczone, znaczenie niejasne
|-
| jagną /jogną/ || jagnię || psł. *jagnę || słowo poświadczone
|-
| jaji /joji/ || jajko; jądro || psł. *jaje || słowo poświadczone
|-
| jajkiu /jojťü/ || jajeczko || joji + -ťü || zdrobnienie wzorem büźǫtťü
|-
| jaluwe /jolüvĕ/ || jałowy, niepłodny || psł. *jalovъjь || słowo poświadczone
|-
| jaluwîcia /jolüvaićă/ || jałówka || psł. *jalovica || słowo poświadczone
|-
| jamá /jomo/ || jama; dół na grób || psł. jama || słowo poświadczone
|-
| jasne /josnĕ/ || jasny || psł. *jasnъjь || podobne słowo niepoświadczone, por. cz. jasný, głuż. jasny, słi. jasnï
|-
| jar /jor/ || dolina || psł. *jarъ || poświadczone w toponimji w złożeniu: Jirjost (*jarogvozdь)
|-
| jarmic /jormic/ || szpada || psł. *jarъ měčь? niepewne || słowo poświadczone
|-
| jasènîna /josĕnaină/ || las jesionowy || psł. *jasenina || słowo poświadczone
|-
| jasin /josin/ || jesion || psł. *jasenь || słowo poświadczone
|-
| Jastȧrna Nidelia /jostarnă nideľă/ || Niedziela Wielkanocna || jostarnă + nideľă|| kalka niem. Ostersonntag, por. dłuż. jatšowna njeźela
|-
| Jastȧrna Pènidelia /jostarnă pĕnideľă/ || Poniedziałek Wielkanocny || jostarnă + pĕnideľă || kalka niem. Ostermontag, por. dłuż. jatšowne pónjeźele
|-
| jastȧrne /jostarnĕ/ || wielkanocny || jostråi + -nĕ || przymiotnik na -nĕ jak trebĕ-tribnĕ, por. srebrü-sribarnĕ
|-
| Jastȧrnîcia /jostarnaičă/ || Niedziela Wielkanocna || jostrnĕ + -aićă || por. dłuż. jatšownica
|-
| Jastrŷ /jostråi/ || Wielkanoc || psł. *jastry || słowo poświadczone
|-
| jawar /javăr/ || jawor || psł. *javorъ || poświadczone w l.mn.: javårĕ
|-
| jaz /joz/ || ja || psł. *jazъ || słowo poświadczone, obocznie: jo
|-
| jȧdån /jadån/ || jeden || psł. *jedьnъ || słowo poświadczone
|-
| jȧdånádiste /jadånădistĕ/, /janădist/, /janünăcti || jedenaście || psł. *jedьnъ (jedьno) na desęte || słowo poświadczone
|-
| jȧgiėr /jaďėr/ || myśliwy || śdn. jeger || słowo poświadczone, obocznie jagår
|-
| jȧcht /jaxt/ || polowanie || śdn. jacht || słowo poświadczone
|-
| jȧka /jakă/ || kurtka || niem. Jacke || zapożyczenie, por. łuż. jaka
|-
| jȧnác /janoc/ || jedynak || psł. *jedьnačь || słowo poświadczone
|-
| jȧnace /janocĕ/ || jednakowy || psł. *jedьnačьjь || rozkład poświadczonego tårüjjanocĕ, por. düjocĕ
|-
| jågla /jåglă/ || igła || psł. *jьgla || słowo poświadczone
|-
| jågra /jågră/ || gra || psł. *jьgra || rekonstruowane z jågraićă, które jest wyrównaniem jėgraićă do pierwotnego jågră
|-
| jåkra /jåkră/ || ikra || psł. *jьkra || słowo poświadczone
|-
| jåskra /jåskră/ || iskra || psł. *jьkra || słowo poświadczone
|-
| jåzba /jåzbă/ || izba, świetlica || psł. *jьstъba || słowo poświadczone
|-
| jąc /jąc/ || przełyk || psł. *jěťь, nieregularnie || słowo poświadczone
|-
| jącåne /jącånĕ/ || jęczmienny || psł. *jęčьnьnъjь || słowo poświadczone
|-
| jącånek /jącånĕk/ || trznadel || psł. *jęčьnьnikъ || słowo poświadczone
|-
| jącmin /jącmin/ || jęczmień || psł. *jęčьmenь || słowo poświadczone, być może istniał pierwotny mianownik: jącmoi
|-
| jącmine /jącminĕ/ || jęczmienny || psł. *jęčьmenьnъjь || słowo poświadczone, wtórne wobec jącånĕ
|-
| jąt /jąt/ || chwytać, łapać, brąć || psł. *jęti || poświadczone formy osobowe: jėmĕ, jėmăto-să i imiesłów: jǫtĕ
|-
| jątrènîcia /jątrĕnaićă/ || jątrznica, kiszka || psł. *jętrenica || słowo poświadczone
|-
| je /je/ || tak (potwierdzenie) || śdn. je || słowo poświadczone
|-
| jed /jed/ || jedzenie, jadło || psł. *jědь || poświadczone w wyrażeniu: ai jădai
|-
| jedące kamår /jedącĕ komår/ || jadalnia, pokój jadalny || jest + komår || formacja analogiczna do såpące komår, por. niem. Esszimmer
|-
| jedna /jednă/ || potrawa || psł. *jědьna(ja) || słowo poświadczone
|-
| jednîcia /jednaićă/ || jadalnia || jed + -naićă || formacja analogiczna do pekărnaićă, ťauxărnaićă
|-
| jedzna /jeʒnă/ || jedzenie || psł. *jěďьna(ja) || słowo poświadczone
|-
| jechat /jexăt/ || jechać wierzchem || psł. *jěxati || para do poświadczone jezdĕt, por. głuż. jěchać, słi. jãxac
|-
| Jeru̇zȧlém /Jeruzalem/ || Jerozolima || niem. Jerusalem || zapożyczenie, por. łuż. Jeruzalem, hol. Jeruzalem, toponim
|-
| jesera /jeseră/ || ości u kłosa, wąsy, kolce || psł. *jesera || słowo poświadczone
|-
| jest /jest/ || jeść || psł. *jěsti || słowo poświadczone
|-
| jezdet /jezdĕt/ || jeździć wierzchem || psł. *jězditi || słowo poświadczone
|-
| Jezu̇s /Jezus/ || Jezus || śdn. Jesus || słowo poświadczone, imię
|-
| jėgrîcia /jėgraićă/ || zabawa || psł. *jьgrica || słowo poświadczone, obocznie wtórne postaci: jaigraićă, jågraićă
|-
| jėlma /jėlmă/ || wiąz, brzost || psł. *jьlьma || słowo poświadczone
|-
| Jėlmenawa /jėlmenovă/ || Ilmenawa, Ilmenau || psł. *jьlьmenava || rekonstrukcja, toponim
|-
| jėlmuwe /jėlmüvĕ/ || wiązowe, z wiązu || jėlmă + -üvĕ || słowo poświadczone
|-
| jėskrît sa /jėskrait să/ || iskrzyć się || psł. *jьskriti sę || z poświadczonego jåskră; jå->jė- por. jågră>jėgraićă
|-
| jėwér /jėver/ || wiór, trzaska || psł. *jьverъ || słowo poświadczone
|-
| jidîne /jidainĕ/ || jedyny || psł. *jedinъjь || słowo poświadczone
|-
| jisin /jisin/ || jesień || psł. *jesenь || poświadczone w złożeniu jisin-mond
|-
| jisin-mand /jisin-mond/ || wrzesień || psł. *jesenь + śdn. mând || słowo poświadczone
|-
| jist /jist/ || jeszcze || psł. *ješče || słowo poświadczone
|-
| jiz /jiz/ || jeż || psł. *ježь || słowo poświadczone
|-
| jizér /jizer/ || jezioro || psł. *jezerъ? || poświadczone w toponimji: Iser-kamp, Jesere, Gesehre, Josöhrn
|-
| jizerak /jizerăk/? || jeziorko || psł. *jezerъkъ || poświadczone w toponimji: Jirseik (zam. Jiserk)
|-
| jî /jai/ || wy || śdn. jî || słowo poświadczone
|-
| jîgiu /jaiďü/ || jarzmo || psł. *jьgo || słowo poświadczone
|-
| jîgrác /jaigroc/ || gracz || jaigr- + -oc || złożenie wzorem: cirkoc
|-
| jîgrát /jaigrot/ || bawić się, grać || psł. *jьgrati || poświadczone w 3Pl: jaigroją
|-
| jîminne /jaiminĕ/ || imienny, związany z imieniem || jaimą + -nĕ || przymiotnik na -nĕ od poświadczonego jaimą
|-
| jîmat /jaimăt/ || łapać, łowić || psł. *jьmati || słowo poświadczone
|-
| jîmą /jaimą/ || imię; nazwisko; rzeczownik || psł. *jьmę || słowo poświadczone, znaczenia wzorem niem. Name
|-
| jîmu /jaimü/ || imię || psł. *jьmę, zmiana deklinacji || słowo poświadczone, obocznie do jaimą
|-
| jînam /jainăm/ || gdzie indziej || psł. *jьnamъ || słowo poświadczone
|-
| jînde /jaindĕ/ || kiedyś, pewnego razu || psł. *jьngdy || wzorem poświadczone draudĕ
|-
| jîne /jainĕ/ || inny || psł. *jьnъjь || poświadczono zaimek z rdzeniem jain-
|-
| jîstu /jaistü/ || nerka || psł. *jьsto || poświadczone w l.mn.: jaistă
|-
| Jorga /Jörgă/ || Jerzy, Jurek || śdn. Jurge(n) || zapożyczenie ze śdn., zasymilowane jak inne imiona, -ör- jak bör, imię
|-
| jǫdre /jǫdrĕ/ || jądro, ziarno orzecha || psł. *jędro || słowo poświadczone
|-
| jǫtra /jǫtră/ || wątroba || psł. *jętra || słowo poświadczone
|-
| jǫzek /jǫzĕk/ || język (narząd) || psł. *językъ || słowo poświadczone
|-
| Juta /Jütă/ || Judyta || śdn. Jutte || zapożyczenie ze śdn., zasymilowane jak inne imiona, imię
|-
| ju̇nge /jungĕ/ || młody || śdn. junk || słowo poświadczone
|-
| jûnac /jaunăc/ || młody byk || psł. *junьcь || słowo poświadczone
|-
| jûtra /jautră/ || jutro || psł. *jutrě || słowo poświadczone
|-
| jûtru /jautrü/ || poranek; wschód || psł. *jutro || słowo poświadczone, "wzchód" por. vicer
|-
| jûz /jauz/ || już || psł. *juže || słowo poświadczone
|-
| jûzîna /jauzaină/ || obiad || psł. *južina || słowo poświadczone
|}

==K==
{| class="wikitable" width="100%"
|-
! połabski !! polski !! etymologia !! uzasadnienie
|-
| kabált /kobolt/ || krasnoludek, chochlik, kobold || śdn. kobolt || słowo poświadczone
|-
| kad /kod/ || skrzynka międlicy || psł. *kadь || słowo poświadczone
|-
| kafij /kofij/ || kawa || dn., dsas. Koffie || końcowe -j jak w dłuż. kafej, głuż. kofej, por. także blij
|-
| kafijnîcia /kofijnaićă/ || kawiarnia || kofij + -naićă || por. dłuż. kafejownja
|-
| kak /kok, kăk/ || jak || psł. *kako || słowo poświadczone
|-
| kak îdi sa? /kok aidi-să?/ || co tam? jak się masz? || kok + ait să || zwrot poświadczony
|-
| kak wile /kok vilĕ/ || ile || kok + vilĕ || słowo poświadczone
|-
| kaká /koko/ || pręgierz || śdn. kâk || słowo poświadczone
|-
| kakát /kokot/ || kakać, robić kupę || psł. *kakati || słowo poświadczone
|-
| kakie /koťĕ/ || jaki, który || psł. kakъjь || słowo poświadczone
|-
| kakiust /koťüst/ || jakość || kok + -üst || formacja jak pl. jakość, głuż. kajkosć, cz. jakost
|-
| kal /kol/ || kapusta || śdn. kôl || słowo poświadczone
|-
| kalinîcia /kolinaićă/ || kałuża, bajoro || psł. kalenica || słowo poświadczone, być może kolĕnaićă
|-
| kaluwe /kolüvĕ/ || kapuściany || kol + -üvĕ || słowo poświadczone
|-
| kam /kom/ || dokąd || psł. *kamo || słowo poświadczone
|-
| kamànŷ /kamănåi/ || piec pokojowy || psł. *kameny || słowo poświadczone
|-
| kamát /komot/ || przychodzić || śdn. komen || słowo poświadczone, zapewne obocznie także komăt
|-
| kamát tape /komot topĕ/ || schodzić się || komot + topĕ || poświadczone w 3Pl: komoją topĕ
|-
| kamát wånû /komot vånau/ || wychodzić || komot + vånau || poświadczone w 3Sg: komă vånau
|-
| kamår /komår/ || pokój || śdn. kamer || słowo poświadczone
|-
| kaminene /kominenĕ/ || kamienny || komoi + -enĕ || słowo poświadczone
|-
| Kaminene Dol /Kominenĕ Döl/ || Stendal || kominenĕ + döl || tłumaczenie, toponim
|-
| kampiu̇ter /komṕutĕr/ || komputer || niem. Computer || zapożyczenie, por. łuż. kompjuter
|-
| kamŷ /komoi/ || kamień || psł. kamy || słowo poświadczone, najpewniej rodzaju żeńskiego
|-
| kamŷka /komoikă/ || kamyk; pestka || komoi + -kă || słowo poświadczone
|-
| kapat /kopăt/ || kapać || psł. *kapati || poświadczone w 3Sg: kopĕ
|-
| kapår /kopår/ || miedź || śdn. kopper || zapożyczenie ze śdn., podobnie w łużyckich
|-
| kapiá /koṕo/ || kropla || psł. *kapľa || poświadczone w ASg i NPl: kopą, kope
|-
| kapka /kopkă/ || kropelka || psł. *kapъka || słowo poświadczone
|-
| kaprene /koprenĕ/ || miedziany || kopår + -enĕ || formacja wzorem dråvă-dråvenĕ
|-
| karia /koŕă/ || taczka || śdn. karre || słowo poświadczone
|-
| kark /kork/ || noga (u zwierzęcia)? || psł. *korkъ || rozkład złożenia korťĕtüc
|-
| karkiètuc /korťĕtüc/ || kret || psł. *korkъ + -točь || słowo poświadczone
|-
| kartá /korto/ || kartka; karta || śdn. kârte || słowo poświadczone
|-
| kartål /kortål/ || koszula || szlez-holszt. kortel || słowo poświadczone
|-
| kartka /kortkă/ || kartka, karteczka || śdn. kârte + kă || zdrobnienie
|-
| kartkie /kortťě/ || krótki || psł. kortъkъjь || słowo poświadczone
|-
| kartwilia /kortwiľă/ || rozrywka, zabawa || śdn. kort(e)wile || słowo poświadczone
|-
| karwá /korvo/ || krowa || psł. *korva || słowo poświadczone
|-
| karwar /korvăr/ || krowiarz, hodowca bydła || korvo + -ăr || nazwa hodowcy jak ťün-ťünăr
|-
| karwe /korvĕ/ || krowi || psł. *korvьjь || słowo poświadczone
|-
| Karwîcia /Korvaićă/ || Karwitz || psł. korvica? || rekonstrukcja, por. pl. Krowica, Karwica, toponim
|-
| kas /kos/ || zakwas? || psł. *kvasъ || słowo poświadczone
|-
| kasac /kosăc/ || drożdże || psł. *kvasьcь || słowo poświadczone
|-
| kasȧl /kosal/ || kaszel || psł. kašьľь || słowo poświadczone
|-
| kaset /kasĕt/ || zapraszać na przyjęcie || psł. *kvasiti || poświadczone jako gerundium: kosenĕ
|-
| kaslet /koslĕt/ || kaszleć || psł. kašľati || poświadczone w 3Sg: koslĕ
|-
| katér /koter/ || kot, kocur || śdn. kâter || słowo poświadczone
|-
| kazde /kozdĕ/ || każdy || psł. *kъžьdo || słowo poświadczone
|-
| kȧchiėl /kax́ėl/ || kafel || śdn. kachel || słowo poświadczone
|-
| kȧchiėlnek /kax́ėlnĕk/ || kafelkarz || kax́ėl + -nĕk || nazwa zawodu jak klübĕk-klübaucnĕk
|-
| kȧchlek /kaxlĕk/ || kafelek || kax́ėl + -ĕk || zdrobnienie wzorem kuvål-kuvlĕk
|-
| kȧkû /kakau/ || kakao || niem. Kakao || por. niem. Kakao [kaˈkaʊ̯], a także -au jako partytyw
|-
| kȧlądår /kalądår/ || kalendarz || niem. Kalender || słowo poświadczone, Polański zapisuje kalandår
|-
| kȧnél /kanel/ || cynamon || dn. Kaneel || zapożyczenie z dn., słowo Zimt południowoniemieckie
|-
| kȧnta /kantă/ || kąt, róg || śdn. kante || słowo poświadczone
|-
| kȧpu̇z /kapuz/ || kaptur (dla ochrony przed pszczołami?) || śdn. kabütze || słowo poświadczone
|-
| kȧrpa /karpă/ || karp || śdn. karpe || słowo poświadczone
|-
| Kȧzȧch /Kazax/ || Kazach || por. niem. Kasache || zapożyczenie z niem., por. ros. казахъ
|-
| Kȧzȧchstȧn /Kazaxstan/ || Kazachstan || por. niem. Kasachstan || zapożyczenie z niemieckiego, por. ros. Казахстанъ
|-
| Kȧzȧska /Kazaskă/ || Kazaszka || Kazax + -kă || typowa nazwa żeńska na -kă
|-
| kȧzȧskie /kazasťĕ/ || kazaski || Kazax + -sťĕ || typowy przymiotnik na -sťĕ, nie -stansťĕ, bo niem. kasachisch
|-
| kå /kå/ || ku, do || psł. *kъ || słowo poświadczone
|-
| kåtu /kåtü/ || kto || psł. *kъto || słowo poświadczone
|-
| kengu̇r /kengur/ || kangur || niem. Känguruh || zapożyczenie, por. głuż. kenguruh, adaptacja morfologiczna końcówki
|-
| ketšu̇p /ketšup/ || keczup, ketchup || niem. Ketschup || zapożyczenie, por. dłuż. ketšup
|-
| kiȧba /ťabă/ || duch || ??? || słowo poświadczone
|-
| kiȧdål /ťadål/ || kitel, bluza || śdn. kedel || słowo poświadczone, obocznie ťetål
|-
| kiȧdiá /ťaďo/ || łańcuch || śdn. kêde || słowo poświadczone
|-
| kiȧgiėl /ťaďėl/ || kręgiel || śdn. kegel || słowo poświadczone
|-
| kiȧgle /ťaglĕ/ || kręgle (gra) || ťaďėl + -ĕ || poświadczone chyba jako biernik: ťagli
|-
| kiȧjàncînia /ťajăncaińă/ || kij pasterski, palica || psł. *kyjanьčinьja || słowo poświadczone
|-
| kiȧjànîcia /ťajănaićă/ || tłuczek do lnu || psł. kyjanica || słowo poświadczone, Polański obocznie rekonstruuje kiėjănaićă
|-
| kiȧrl /ťarl/ || mąż; mężczyzna || śdn. kerle || słowo poświadczone, obocznie ťaŕål
|-
| kiȧsŷ /ťasåi/ || dom || śdn. kese + -åi || słowo poświadczone, obocznie ťesåi
|-
| kiȧtrek /ťatrĕk/ || piesek || śdn. koter || słowo poświadczone
|-
| kicår /ťicår/ || kosz; więcierz, kaszerz (do łowienia ryb) || por. śdn. Kesser || słowo poświadczone, obocznie ťicer
|-
| kicårak /ťicerăk/ || koszyczek || ťicår + -ăk || słowo poświadczone jako ťicerăk, ale por. ťicår
|-
| kicårnek /ťicernĕk/ || koszykarz, łubiankarz || ťicår + -nĕk || formacja wzorem criv-crivnĕk, klübĕk-klübaucnĕk
|-
| kieler /ťelĕr/ || piwnica || dn. Keller || słowo poświadczone, Polański pisze ťeler
|-
| kiėcînia /ťėcaińă/ || udo, udziec || psł. *kъčinьja || słowo poświadczone
|-
| kiėde /ťėdĕ/ || gdzie || psł. *kъde || słowo poświadczone, być może /ťėd/
|-
| kiėgie /ťėďĕ/ || kiedy, gdy; jeśli || psł. *kъg(d)y || rekonstrukcja, co do znaczenia por. niem. wenn
|-
| kiėjènîcia /ťėjănaićă/ || tłuczek do ubijania lnu || psł. *kъjanica || słowo poświadczone
|-
| kiėl /ťėl/ || kieł || psł. *kъlъ || niepewne poświadczenie w l. mn.: klåi, niejasny brak -å-
|-
| kiėlîn /ťėlain/ || łono || psł. *kъlinъ || słowo poświadczone
|-
| kiėnądz /ťėnąʒ/ I || król; król w grze || psł. *kъnęʒь || słowo poświadczone, także w znaczeniu 'szlachcic; junkier'
|-
| kiėnądz /ťėnąʒ/ II || księżyc || psł. *kъnęʒь || słowo poświadczone
|-
| kiėnągînia /ťėnąďaińă/ || szlachcianka, królowa || psł. *kъnęgyni || słowo poświadczone, znaczenie "królowa" w analogii do ťėnąʒ
|-
| kiėnąze /ťėnązĕ/ || królewskie, szlacheckie || ťėnąʒ + -ĕ || słowo poświadczone
|-
| kiėnąze liǫdu /ťėnązĕ ľǫdü/ || królestwo || ťėnązĕ + ľǫdü || słowo poświadczone
|-
| kiėsin /ťėsin/ || żołądek || psł. *kъsenь || słowo poświadczone
|-
| kinka /ťinkă/ || muszla, skorupa, łupina || śdn. kinke || poświadczne w NSg: kinťai, choć być może ū-temat
|-
| kiodrat /ťödrăt/ || gadać, paplać || śdn. koderen || słowo poświadczone, forma osobowa /ťödrojĕ/ wzkazuje na ťödrot
|-
| kiola /ťölă/ || fura, pojazd, samochód || psł. *kola || słowo poświadczone, znaczenie samochód por. sch. kola
|-
| kiolac /ťölăc/ || kołacz, ciasto, wypiek || psł. *kolačь || poświadczone zapożyczenie do dn.: Kollatz, Kollatze
|-
| kiolàsena /ťölăsenă/ || wózek || psł. *kolesena? nieco niejasne fonetycznie || słowo poświadczone jako /ťölăsenă/
|-
| kiolåt /ťölåt/ || deska || psł. *kolъtь || słowo poświadczone
|-
| kiolu /ťölü/ || koło || psł. *kolo || słowo poświadczone, prawdopodobnie odmiana s-tematowa, por. ťölăsenă
|-
| kionar /ťönăr/ || pasterz koni || psł. *konařь || słowo poświadczone
|-
| kionika /ťönikă/ || konewka || psł. *kony + *-ika, nieregularnie || słowo poświadczone
|-
| kionwîcia /ťönvaićă/ || dzbanek || psł. *konъvica || słowo poświadczone
|-
| kionŷ /ťönåi/ || dzban || psł. *kony || słowo poświadczone
|-
| kiorac /ťörăc/ || korzec (miara) || psł. *korьcь || słowo poświadczone
|-
| kiorŷtce /ťöråitcĕ/ || korytko || psł. *korytьce || poświadczone w l.mn.: ťöråitcă
|-
| kiorŷte /ťöråitĕ/ || koryto || psł. *koryto || słowo poświadczone
|-
| kiosa /ťösă/ || kosa || psł. *kosa || słowo poświadczone
|-
| kiosàrene /ťösărenĕ/ || kaszany, z kaszy || ťösör + -enĕ || słowo poświadczone
|-
| kiosor /ťösör/ || kasza, krupy || psł. *kosorъ || słowo poświadczone
|-
| kioster /ťöster/ || kościelny, zakrystian || śdn. köster || słowo poświadczone
|-
| kiostèrnîcia /ťöstĕrnaićă/ || zakrystia || ťöster + -naićă || złożenie jak ťauxor-ťauxărnaićă
|-
| kiostka /ťös(t)kă/ || kostka (anatomiczna) || psł. *kostъka || słowo poświadczone
|-
| kioza /ťöză/ || koza || psł. *koza || słowo poświadczone
|-
| kiozka /ťöskă/ || kózka || psł. *kozъka || słowo poświadczone
|-
| kirbé /ťirbe/ || żłób, drabinka żłobowa || śdn. kribbe, z metatezą || słowo poświadczone
|-
| Kirialîs /ťiŕolais/ || Kyrie eleison || niem. Kyrieleis || słowo poświadczone
|-
| kirnia /ťirńă/ || maślnica, kierznia || śdn. kerne || słowo poświadczone, obocznie ťirnă, ale raczej to niedokładność zapisu
|-
| kiubar /ťübăr/ || łóżko; pościel?; poduszka? || psł. *kobьrь || słowo poświadczone, obocznie ťübĕr
|-
| kiubåla /ťübålă/ || kobyła || psł. *kobyla || słowo poświadczone
|-
| kiubålka /ťübålkă/ || kobyłka || psł. *kobylъka || słowo poświadczone
|-
| kiulȧc /ťülac/ || kołek || psł. *kolьcь|| słowo poświadczone
|-
| kiulcet /ťülcĕt/ || wbijać kołki || psł. *kolьčiti || słowo poświadczone
|-
| kiulèsî /ťülĕsai/ || rower || psł. *kolesi || dualis tantum od poświadczonego tölü, por. celü-cilĕsai, łuż. (jězdne) koleso/koło
|-
| kiuliane /ťüľonĕ/ || kolano || psł. *kolěno || słowo poświadczone
|-
| kiulne /ťülnĕ/ || wozowy, dotyczący wozu || ťölü + -nĕ || słowo poświadczone
|-
| kiumål /ťümål/ || kminek || śdn. kömen, kömel || zapożyczenie z dn. jak engevår albo mairon
|-
| kiun /ťün/ || koń; wałach || psł. *koňь || słowo poświadczone
|-
| kiunac /ťünăc/ || koniec || psł. *konьcь || słowo poświadczone
|-
| kiuncet /ťüncĕt/ || kończyć || psł. *konьčiti || czasownik od poświadczonego ťünăc
|-
| kiunek /ťünĕk/ || koń || psł. *koňikъ || słowo poświadczone
|-
| kiunskie /ťünsťĕ/ || koński, dla koni || psł. *koňьskъjь || słowo poświadczone
|-
| kiupa /ťüpă/ || kopa, sześćdziesiąt sztuk || psł. *kopa || słowo poświadczone
|-
| kiupål /ťüpål/ || motyka || psł. *kopъlь || słowo poświadczone
|-
| kiupîcia /ťüpaićă/ || sterta siana || psł. *kopica||słowo poświadczone
|-
| kiuprîwa /ťüpraivă/ || pokrzywa || psł. *kopriva || słowo poświadczone
|-
| kiusån /ťüsån/ || poduszka (pod głowę i do siedzenia) || śdn. küssen || słowo poświadczone
|-
| kiuset /ťüsĕt/ || kosić || ťösă + -ĕt || czasownik od poświadczonego ťösă
|-
| kiusîste /ťüsaistĕ/ || drzewce kosy, kosisko || psł. *kosišče || słowo poświadczone
|-
| kiust /ťüst/ || kość || psł. *kostь || słowo poświadczone
|-
| Kiustne /ťüstnĕ/ || Küsten || psł. *kostьno? || rekonstrukcja, być może *xvostьno?; toponim
|-
| kiustrîwa /ťüstrîvă/ || stokłosa || psł. *kostriva || słowo poświadczone
|-
| kiutàlnîcia /ťütălnaićă/ || hak do zawieszenia kotła (nad paleniskiem) || ťüťål + -naićă || słowo poświadczone
|-
| kiutiål /ťüťål/ || kocioł || psł. *kotьlъ || słowo poświadczone
|-
| kiutlek /ťütlĕk/ || kociołek || psł. *kotьlikъ || słowo poświadczone
|-
| kiuzån /ťüzån/ || kożuch || psł. *kožьnъ|| słowo poświadczone
|-
| kiuza /ťüză/ || skóra || psł. *koža || słowo poświadczone
|-
| kiuzac /ťüzăc/ || kwałek chleba, kromka || śdn. kûse + -ăc || słowo poświadczone
|-
| kiuze /ťüzĕ/ || kozi || ťöză + -ĕ|| słowo poświadczone
|-
| kiuzka /ťüskă/ || skórka || psł. kožьka || słowo poświadczone
|-
| kiûchár /ťauxor/ || kucharz || psł. *kuxařь || słowo poświadczone, obocznie ťaux́or
|-
| kiûchàrnîcia /ťauxărnaićă/ || kuchnia || ťauxor + -naićă || słowo poświadczone
|-
| kiûrá /ťauro/ || kura || psł. *kura || poświadczone w l.mn.: ťauråi
|-
| kiûrą /ťaurą/ || kurczę, kurczątko || psł. *kurę || słowo poświadczone
|-
| kiûrèpatka /ťaurĕpotkă/ || kuropatwa || psł. *kuropatъka || słowo poświadczone
|-
| kiûrîcé /ťauraice/ || przedmieście, przysiółek || ťauro + -aice || słowo poświadczone
|-
| kiûsát /ťausot/ || kosztować, próbować, smakować || psł. *kušati || słowo poświadczone
|-
| kiûtît /ťautait/ || robić, czynić || psł. *kutiti || słowo poświadczone
|-
| kiûtît lik /ťautait lik/ || wyrównywać, zrównywać || ťautait + lik || słowo poświadczone
|-
| kiwit /ťivit/ || czajka || śdn. kiwit || słowo poświadczone
|-
| kizat /ťizăt/ || wybrać || śdn. kesen || poświadczone jako: ťizen, ale por. voiťizăt
|-
| kîpac /ťaipăc/ || kupiec, handlarz || psł. *kupьcь || słowo poświadczone
|-
| kîpet /ťaipĕt/ I || kupić || psł. *kupiti || poświadczone w 3Sg: ťaipĕ
|-
| kîpet /ťaipĕt/ II || kipieć || psł. *kypěti || poświadczone w 3Sg: ťaipĕ
|-
| kîsèlîna /ťaisĕlaină/ || kwas || ťaiśolĕ + -aină || poświadczone w toponimii: Keisslein, por. głuż. kisalina
|-
| kîselek /ťaiselĕk/ || tlen || ťaiśolĕ + -nĕk || kalka niem. Sauerstoff, por. głuż. kislik, cz. kyslík, -ĕk jak w ďüjĕt-ďüjĕk
|-
| kîsiale /ťaiśolĕ/ || kwaśny, kisły || psł. *kisělъjь || poświadczone w toponimii: Keisslein, Kuseleitzen, por. głuż. kisały
|-
| kîzår /ťaizår/ || cesarz || śdn. keyser || słowo poświadczone
|-
| klagat /klogăt/ || skarżyć, oskarżać || śdn. klagen || poświadczone w 3Sg: klogă
|-
| klagá /klogo/ || skarga || śdn. klage || słowo poświadczone
|-
| klare /klorĕ/ || czysty; wódka || śdn. klare || słowo poświadczone
|-
| klast /klost/ || kłaść || psł. *klasti || poświadczone w 3Sg: klodĕ
|-
| klȧbåt /klabåt/ || kłoda, kloc || dn. klōve, klave || słowo poświadczone
|-
| klȧnîka /klanaikă/ || ten, który przeklina || psł. *klьnika || słowo poświadczone
|-
| klȧc /klac/ || kij, drążek, laska || śwn. kloz || słowo poświadczone
|-
| klȧpa /klapă/ || most zwodzony || por. niem. Klappe || słowo poświadczone
|-
| klȧwår /klavår/ || kawaler || śdn. klover || słowo poświadczone
|-
| klȧwrek /klavrĕk/ || chłopak, chłopiec || śdn. klover + -ĕk || słowo poświadczone
|-
| klåda /klådă/ || beczka || psł. *kolda || słowo poświadczone
|-
| Klådce /Klåtcĕ/ || Klötze || psł. *Koldьcě || rekonstrukcja, toponim
|-
| klåkiol /klåťöl/ || zegar; dzwon || psł. *kolkolъ || słowo poświadczone
|-
| klåkiolak /klåťölăk/ || dzwonek || psł. *kolkolъkъ || słowo poświadczone
|-
| klåkiolnek /klåťölnĕk/ || zegarmistrz || klåťöl + -nĕk || złożenie, por. criv-crivnĕk
|-
| klåkionak /klåťönăk/ || dzwonek (kwiat) || psł. *kolkolъkъ, nieregularnie -n- || słowo poświadczone w l. mn: klåťönťĕ
|-
| klånîcia /klånaićǎ/ || kłonica (u wozu) || psł. *kolnica || słowo poświadczone
|-
| klås /klås/ || kłos || psł. *kolsъ || słowo poświadczone
|-
| klåse /klåsĕ/ || kłosie || psł. *kolsьje || słowo poświadczone
|-
| klącet /klącĕt/ || utykać na nogę, kuleć || psł. klęčiti || poświadczone w 3Sg: klącĕ
|-
| klącî /klącai/ || tylne podwórze || psł. *klęči? || słowo poświadczone
|-
| kląkî /kląťai/ || zastrzał || psł. *klęky? || słowo poświadczone
|-
| kląt /kląt/ || kląć, przeklinać || psł. *klęti || poświadczone w 3Sg: klanĕ
|-
| klediat /kleďăt/ || ubrać, odziać || śdn. kleden || słowo poświadczone
|-
| klediát sa /kleďot să/ || ubrać się || śdn. kleden || poświadczone w czasie przeszłym: kleďol să
|-
| klen /klen/ || klon || psł. *klenъ || rozkład przymiotnika klenüvĕ
|-
| Klenuw /klenüv/ || Klennow || psł. *Klenovъ || rekonstrukcja, toponim
|-
| klenuwe /klenüvĕ/ || klonowy || psł. *klenovъjь || słowo poświadczone, ale w znaczeniu "bukowy", zapewne błąd
|-
| klesta /klestă/ || kleszcze || psł. *klěščě || słowo poświadczone
|-
| klestet /klestĕt/ || ściskać || psł. *klěščiti || rozkład poświadczonego imiesłowu aiklăstenĕ
|-
| klewår /klevår/ || koniczyna; trefl (w kartach) || śdn. Klever || zapożyczenie, drugie znaczenie wzorem dn. Klever/Klöör
|-
| klicka /klickă/ || czapeczka || niem. Klitz + -kă || słowo poświadczone
|-
| klijé /klije/ || otręby || śdn. klîe || słowo poświadczone
|-
| klika /klikă/ || członek męzki || ? || słowo poświadczone, obocznie też klinkă
|-
| klinkàrnîcia || kościelny woreczek na pieniądze || por. szlez.-holszt. klinkers + -naićă || słowo poświadczone, Polański pisze klinkernaićă
|-
| klipår /klipår/ || ogier || śdn. klepper, klöpper || słowo poświadczone jako kliper, dodatkowo zasymilowane
|-
| klit /klit/ || nieduży garnek || śdn. klît || słowo poświadczone
|-
| kliûc /kľauc/ || klucz || psł. *kľučь || słowo poświadczone
|-
| kliûd /kľaud/ || myśl, rada || psł. *kľudъ? || słowo poświadczone
|-
| kliûdát /kľaudot/ || myśleć, dumać || kľaud + -ot || czasownik utworzony wzorem brük-brükot
|-
| kliûdîka /kľaudaikă/ || myśliciel || kľaud- + -aikă || formacja z utworzonego kľaudot wzorem låzăt-låzaikă i wielu innych
|-
| klîbá /klaibo/ || głowica na dachu || śdn. klûwe || słowo poświadczone
|-
| klîbena jågla /klaibenă jåglă/ || szpilka || klaibenă + jåglă || słowo poświadczone
|-
| klîbenàtîcia /klaibenătaićă/ || szpilka || klaibenĕ + -taićă || słowo poświadczone, patrz: klaib́ăstaićă
|-
| klîbene /klaibenĕ/ || posiadający główkę, z główką || klaibo + -enĕ || słowo poświadczone, patrz: klaib́ostĕ
|-
| klîbiaste /klaib́ostĕ/ || posiadający główkę, głowę || klaibo + -ostĕ || słowo poświadczone, patrz: klaibenĕ
|-
| klîbiàstîcia /klaib́ăstaićă/ || szpilka || klaib́ostĕ + -aićă || słowo poświadczone, patrz: klaibenătaićă
|-
| klîbka /klaipkă/ || pączek || klaibo + -kă || słowo poświadczone, zapisane Kleipken
|-
| klǫb /klǫb/ || biodro || psł. *klǫbъ || słowo poświadczone
|-
| klǫbne /klǫbnĕ/ || biodrowy || klǫb + -nĕ || przymiotnik wzorem plaug-plauznĕ
|-
| klǫbak /klǫbăk/ || kłębek || psł. *klǫbъkъ || słowo poświadczone
|-
| Klǫcka /Klǫckă/? || Clenze || psł. *klanьčьka?? || słowo poświadczone, odczyt Kľǫskă nieprawdopodobny, toponim
|-
| klubek /klübĕk/ || kapelusz || psł. *klobukъ || słowo poświadczone
|-
| klubûcnek /klübaucnĕk/ || kapelusznik || klübĕk + -nĕk || słowo poświadczone
|-
| klubûcnia /klübaucńă/ || wytwórnia kapeluszy || klübĕk + -ńă || słowo poświadczone
|-
| klutá /klüto/ || bryłka, grudka || śdn. klüte || słowo poświadczone
|-
| knȧpát /knapot/ || trzaskać z bicza || dn. knappen || poświadczone w 3Sg: knapojĕ
|-
| knȧpsȧk /knapsak/ || torba pasterska || śdn. knapsak || słowo poświadczone
|-
| knȧwål /knavål/ || knebel || śdn. knevel || słowo poświadczone
|-
| knecht /knext/ || parobek, sługa; młodzieniec || śdn. knecht || słowo poświadczone
|-
| knîpa /knaipă/ || knajpa, pub || niem. Kneipe || zapożyczenie, por. pol., cz., łuż. knajpa
|-
| knop /knöp/ || guzik || śdn. knôp || słowo poświadczone, obocznie knüp
|-
| koká /köko/ || kuchnia || śdn. köke || słowo poświadczone
|-
| kǫdilia /kǫdiľă/ || kądziel, zwój lnu || psł. kǫděľь || słowo poświadczone
|-
| kǫkiul /kǫťül/ ||kąkol|| psł. *kǫkoľь || słowo poświadczone
|-
| kǫkiulene /kǫťülenĕ/ ||kąkolowe, do kąkolu|| psł. *kǫkolenъjь || słowo poświadczone
|-
| kǫpat /kǫpăt/ || kąpać || psł. *kǫpati || słowo poświadczone
|-
| kǫpát sa /kǫpot să/ || kąpać się || psł. *kǫpati sę || słowo poświadczone
|-
| kǫs /kǫs/ || kęs, kawałek || psł. *kǫsъ || słowo poświadczone
|-
| kǫsát /kǫsot/ || kąsać, gryźć || psł. *kǫsati || słowo poświadczone
|-
| kǫsàwîcia /kǫsăvaićă/ || pokawałkowanie? || kǫs + -ăvaićă || słowo poświadczone
|-
| kǫset /kǫsĕt/ || ukąsić, ugryźć || psł. *kǫsiti || słowo poświadczone
|-
| kradîka /krodaikă/ || złodziej || psł. *kradika || formacja z rekonstruowanego /krost/ wzorem låzăt-låzaikă i wielu innych
|-
| kragá /krogo/ || kołnierzyk || śdn. krage || słowo poświadczone
|-
| kraját /krojot/ || odcinać || psł. *krajati || słowo poświadczone
|-
| krakadil /krokodil/ || krokodyl || niem. Krokodil || zapożyczenie bez większej asymilacji, por. łuż. krokodil
|-
| Krakiuw /Kroťüv/ I || Kraków || pl. Kraków || adaptacja morfologiczna
|-
| Krakiuw /Kroťüv/ II || Krakow am See || psł. *Krakovъ || rekonstrukcja, toponim
|-
| krakwîcia /krokvaićă/ || kawka || psł. krakъvica || słowo poświadczone
|-
| kram /krom/ || sklep, kram || śdn. krâm || słowo poświadczone
|-
| kramnek /kromnĕk/ || sklepikarz, sprzedawca w sklepie || krom + -nĕk || nazwa zawodu jak klübĕk-klübaucnĕk
|-
| krapîna /kropaină/ || odpadki drzewne || śdn. kröppen? || słowo poświadczone
|-
| krasån /krosån/ || naszyjnik? || psł. krasьnъ || słowo poświadczone, oryginalnie "krzyżyk na szyi kobiet"
|-
| krasne /krosnĕ/ || piękny, ładny; dzielny?; uczciwy? || psł. *krasьnъjь || słowo poświadczone
|-
| krast /krost/ || kraść || psł. *krasti || poświadczone w 2Sg: krodĕs, 3Sg: krodnĕ
|-
| krąs /krąs/ || wieniec, korona || śdn. kranz || słowo poświadczone
|-
| krȧngiėl /kranďėl/ || obwarzanek, precel || śdn. kringel || słowo poświadczone
|-
| krȧnkie /kranťĕ/ || chory || śdn. krank || słowo poświadczone
|-
| krȧpål /krapål/ || kaleka || śdn. kroppel || słowo poświadczone
|-
| krȧwåd /kravåd/ || rak || śdn. krewed || słowo poświadczone
|-
| kråsîna /kråsaina/ || okruszek || psł. *krъšina || słowo poświadczone
|-
| kremin /kremin/ || krzemień || psł. *krěmy || słowo poświadczone, być może mianownik to kremoi jak kamoi
|-
| kreweta /krevetă/ || krewetka || niem. Krevette || regularne zapożyczenie z niem., por. cz. kreveta
|-
| krid /krid/ || kreda || szlez-holszt. kried || poświadczone w GSg: kriďau
|-
| krig /krig/ || wojna || niem. Krieg || słowo poświadczone
|-
| krigát sa /krigot-să/ || walczyć, wojować, bić się || niem. kriegen || poświadczone w czasie przeszłym: krigălai-să
|-
| krigiėr /kriďėr/ || wojownik; kawalerzysta || niem. Krieger || słowo poświadczone
|-
| kriját /krijot/ || dostać, otrzymać || lüneb. krī’n || słowo poświadczone
|-
| Kristu̇s /Kristus/ || Chrystus || śdn. Kristus || słowo poświadczone
|-
| krîdlate /kraidlotĕ/ || skrzydlaty || psł. *kridlatъjь || słowo poświadczone
|-
| krîdle /kraidlĕ/ || skrzydło || psł. *kridlo || słowo poświadczone
|-
| krîwe /kraivĕ/ || krzywy, ukośny || psł. *krivъjь || słowo poświadczone
|-
| krîwîcia /kraivaićă/ || zakrzywienie, zagięcie, krzywizna || psł. *krivica || słowo poświadczone
|-
| krîwu /kraivü/ || krzywo, ukośnie; niechętnie || psł. *krivo || słowo poświadczone
|-
| krosnu /krösnü/ || krosno (tkackie) || psł. *krosno || poświadczone w NPl: krösna
|-
| krǫg /krǫg/ || okrąg; obwód || psł. *krǫgъ || poświadczone w toponimii: Krung, Krungen, leksem ogólnosłowiański
|-
| krǫgiuwîste /krǫďüvaistĕ/ || skrzyżowanie, rondo || krǫg + -üv- + -aistĕ || poświadczone w toponimii: Krunkfeiz
|-
| krǫpá /krǫpo/ || zamek (u drzwi lub skrzyni) || śdn. krampe || słowo poświadczone
|-
| krǫpåt /krǫpåt/ || dratwa || psł. *krǫpъtь || słowo poświadczone
|-
| krǫpe /krǫpĕ/ || krępy, gruby || psł. *krǫpъjь || poświadczone w toponimii: Krummaseleitz, Krumpeitzen
|-
| krud /krüd/ || przyprawa || dn. krüd || słowo poświadczone, GSg: krüďau
|-
| krudiát /krüďot/ || przyprawiać || dn. krüden || poświadczone w 3Sg: krüďojĕ
|-
| krujet /krüjĕt/ || kroić, odcinać || psł. *krojiti || poświadczone w 3Sg: krüjĕ
|-
| krumka /krümka/ || piętka, końcówka chleba || psł. *kromъka || słowo poświadczone
|-
| kruzaste /krüzostĕ/ || kędzierzawy || śdn. krûs + -ostĕ || słowo poświadczone
|-
| krûcá /krauco/ || krzyż, krzyżyk; drzewo krzyżowe || śdn. krûze || słowo poświadczone
|-
| krûckate /krauckotĕ/ || krzyżowy || krauco + -kă + -otĕ || słowo poświadczone, być może ’rozstajny’
|-
| krûk /krauk/ || gospoda, karczma, oberża || por. śdn. krôg || słowo poświadczone
|-
| krûz /krauz/ || dzban || śdn. *krûse || słowo poświadczone jako kraiz
|-
| krûzka /krauskă/ || dzban, bańka ||krauz + -kă|| słowo poświadczone
|-
| krŷ /kråi/ || krew || psł. *kry || słowo poświadczone, obocznie wtórne kåråi
|-
| krŷt /kråit/ || kryć, chować || psł. *kryti || poświadczone w 3Sg: kråjĕ
|-
| kuc? /küc?/ || chustka na szyję || por. śwn. kütze || poświadczone jako kücai
|-
| ku̇cka /kuckă/ || powóz, bryczka, kareta || śdn. kutze + -kă || słowo poświadczone
|-
| Ku̇nka /Kunkă/ || Kinga, Kunegunda || śdn. Kun(n)eke || zapożyczenie, imię
|-
| ku̇nstlikie /kunstliťĕ/ || kunsztowny, wymyślny || śdn. kunstlik || słowo poświadczone
|-
| ku̇sa /kusă/ || chatka, chałupa || por. śdn. kote || słowo poświadczone, obocznie kuso
|-
| ku̇wål /kuvål/ || kula || por. prus.-niem. kûl, kaul || słowo poświadczone
|-
| ku̇wlek /kuvlĕk/ || kulka, kuleczka || kuvål + -ĕk || słowo poświadczone
|-
| Kûna /Kaună/ || Kowno || niem. Kauen || toponim z niemieckiego
|-
| kûtš /kautš/ || kanapa || niem. Kautsch/Couch || zapożyczenie, por. łuż. kawč, cz. gauč
|-
| kůcá /kåuco/ || głownia (płonąca) || psł. *kъlča || słowo poświadczone
|-
| kůp /kåup/ || łabędź || psł. *kъlpь~kъlpъ || por. słi. kålp, łuż. kołṕ
|-
| kwȧdrȧt /kvadrat/ || kwadrat || niem. Quadrat || zapożyczenie, por. łuż., pol. kwadrat
|-
| kwȧlita /kvalită/ || jakość || niem. Qualität || zapożyczenie, por. łuż. kwalita, cz. kvalita
|-
| kwȧntita /kvantită/ || ilość || niem. Quantität || zapożyczenie, por. łuż. kwantita, cz. kvalita
|-
| kwȧpia /kvaṕă/ || miętus || niem. Quappe || słowo poświadczone jako niezasymilowane Quappi
|-
| kwetîste /kvetaistĕ/ || kwietnik, łąka kwiatowa || kjot + -aistĕ || formacja wzorem gord-gordaistĕ i wielu innych
|-
| kwetene /kvetenĕ/ || kwiecisty || kjot + -enĕ || przymiotnik wzorem clåvak-clåvecenĕ i wielu innych
|-
| kwetnek /kvetnĕk/ || kwiaciarz || kjot + -nĕk || złożenie wzorem criv-crivnĕk
|-
| kwiat /kjot/ || kwiat || psł. *květъ || słowo poświadczone
|-
| kwîlet /kvailĕt/ || kwilić, płakać (o dziecku) || psł. *kviliti || poświadczone w 3Sg: kvailĕ
|}

==L==
{| class="wikitable" width="100%"
|-
! połabski !! polski !! etymologia !! uzasadnienie
|-
| la /lă/ || tylko, chyba, no; -że || psł. *lĕ || słowo poświadczone
|-
| ladá /lodo/ || skrzynia; trumna; kałamarz || śdn. lade || słowo poświadczone
|-
| ladka /lotkă/ || skrzynka, szufladka || lodo + -kă || słowo poświadczone
|-
| ladát /lodot/ || ładować || śdn. laden || słowo poświadczone
|-
| lakȧtiw /lokativ/ || miejscownik || niem. Lokativ || zapożyczenie, por. łuż. lokatiw
|-
| lame /lomĕ/ || kulawy, chromy || śdn. lam || słowo poświadczone
|-
| lastawîcia /lostovaićă/ || jaskółka || psł. *lastavica || słowo poświadczone, obocznie lostĕvaićă
|-
| Lastuw /Lostüv/ || Salzwedel || psł. lastovъ || słowo poświadczone, postuluje się także ľosťüv, ľostťüv, toponim
|-
| latwa /lotvă/ || łata (dachowa) || śdn. latte || słowo poświadczone
|-
| lawá /lovo/ I || ława || psł. *lava || poświadczone w toponimii: Lafei, Lowey, Lawei (l. mn.)
|-
| lawá /lovo/ II || wiara || śdn. glâwe || słowo poświadczone, obocznie glovo
|-
| lawîcia /lovaićă/ || ławka || psł. *lavica || poświadczone w toponimii: Lappke, Loweitz, Lowitz
|-
| lazet /lozĕt/ || łazić, włazić || psł. *laziti || poświadczone w 3Sg: lozĕ
|-
| lazîka /lozaikă/ || ropucha || psł. *lazika || słowo poświadczone
|-
| lȧdek /ladĕk/ || członek || śdn. let + -ĕk || słowo poświadczone
|-
| lȧgiėr /laďėr/ || obóz || śdn. leger || słowo poświadczone
|-
| lȧchiėn /lax́ėn/ || konewka, beczułka || śdn. lechen || słowo poświadczone
|-
| lȧját /lajot/ || pożyczyć || śdn. leihen || poświadczone w 3Sg: lajol i imiesłów: lajonă
|-
| lȧks /laks/ || łosoś || niem. Lachs? || zapożyczenie jak inne nazwy ryb, por. głuż. laks obok łosos
|-
| lȧmpá /lampo/ || lampa || śdn. lampe || słowo poświadczone
|-
| lȧnene /lanenĕ/ || lniany || ľån + -enĕ || formacja jak våuno-våunenĕ
|-
| lȧnîste /lanaistĕ/ || pole lnu || psł. *lьnišče || poświadczone w toponimii: Lanneitz, Lannisch, Lehneitzen
|-
| lȧp /lap/ || gałgan, łachman, szmata || śdn. lapp || słowo poświadczone
|-
| lȧs /las/ || łosoś || śdn. las || słowo poświadczone
|-
| lȧsterår /lasterår/ || oszczerca, potwarca || śdn. lasterer || słowo poświadczone
|-
| lȧsterårska /lasterårskă/ || oszczerczyni, potwarczyni || lasterår + -skă || słowo poświadczone
|-
| lȧwe /lavĕ/ || lwi || ľåv + -ĕ || formacja wzorem korvo-korvĕ, gǫs-gǫsĕ
|-
| lȧzát /lazot/ || czytać || śdn. lesen || słowo poświadczone
|-
| Låbi /Låbi/ || Łaba || psł. *olbe || słowo poświadczone, rekonstruuje się także Låbü, ale cz. Labe i głuż. Łobjo sugerują psł. *olbe, nie *olbo, hydronim
|-
| lågat /lågăt/ || kłamać, łgać || psł. *lъgati || poświadczone w 2Sg: låzĕs i w 3Sg: låzĕ
|-
| låzîc /låzaic/ || łyżka || psł. *lъžicь || słowo poświadczone
|-
| låzîcak /låzaicăk/ || łyżeczka || låzaic + -ăk || zdrobnienie od poświadczonego słowa
|-
| låzîka /låzaikă/ || kłamca, łgarz || psł. *lъžika || słowo poświadczone
|-
| ląc /ląc/ || klęk, czepigi || psł. *lęčь || słowo poświadczone
|-
| lądîna /lądaină/ || niezabudowany teren || psł. *lędina || poświadczone w toponimii: Ladein-weide
|-
| lągnǫt /lągnǫt/ || kłaść się? || psł. *legnǫti || poświadczone w 3Sg: lągnĕ
|-
| lecet /lecĕt/ || leczyć || psł. *lěčiti || poświadczone w 3Sg: lecĕ, leci-jĕg
|-
| led /led/ || lód || psł. *ledъ || słowo poświadczone
|-
| ledene /ledenĕ/ || wykonany z lodu || led + -enĕ || formacja jak våuno-våunenĕ
|-
| lekànîcia /lekănaićă/ || jastrząb, kania || ?? + -aićă || słowo poświadczone
|-
| lekar /lekăr/ || lekarz || psł. *lěkařь || słowo poświadczone
|-
| lemąz /lemąz/ || krokiew, kozioł (na dachu) || psł. *lěmęzь || słowo poświadczone
|-
| lepse /lepsĕ/ || lepszy || psł. *lěpьšьjь || słowo poświadczone
|-
| lesne /lesnĕ/ || leśny || psł. *lěsьnъjь || słowo poświadczone
|-
| lesna jablun /lesnă joblün/ || jabłoń leśna, leśniówka || lesnă + joblün || słowo poświadczone
|-
| lesne wrech /lesnĕ vrex/ || orzech laskowy (owoc) || lesnĕ + vrex || słowo poświadczone
|-
| lestîcia /lestaićă/ || leszczyna || psł. *leščica || słowo poświadczone, ale patrz lestĕvaićă
|-
| lestèwîcia /lestĕvaićă/ || leszczyna || psł. *leščevica || słowo poświadczone
|-
| lestîna /lestaină/ || leszczyna || psł. *leščina || słowo poświadczone
|-
| lewe /levĕ/ || lewy || psł. *lěvъjь || słowo poświadczone
|-
| lewîcia /levaićă/ || lewica, lewa ręka || levĕ + -aićă || formacja wzorem pl. lewica, głuż. lěwica
|-
| lezt /lest/? || pełzać, leźć; włazić || psł. *lězti || poświadczone w 3Sg: lezĕ
|-
| lialen /ľolĕn/ || ojcowy || ľoľă + -ĕn || słowo poświadczone
|-
| lialia /ľoľă/ || tata || prawdopodobnie ze słownictwa dziecięcego || słowo poświadczone
|-
| lias /ľos/ || las; drzewo, drewno || psł. *lěsъ || słowo poświadczone
|-
| liat /ľot/ || lot, rejs || deryw. od ľotot || por. niem. fliegen-Flug, dłuż. lět
|-
| liatát /ľotot/ || latać || psł. *lětati || poświadczone w 3Pl: ľotoją
|-
| liatu /ľotü/ || rok; lato || psł. *lěto || słowo poświadczone
|-
| liån /ľån/ || len || psł. *lьnъ || słowo poświadczone
|-
| liåtkie /ľåtťĕ/ || lekki || psł. *lьgъkъjь || słowo poświadczone
|-
| liåtkiu /ľåtťü/ || lekko || psł. *lьgъko || słowo poświadczone
|-
| liåw /ľåv/ || lew || psł. *lьvъ || słowo poświadczone
|-
| liîbaj /ľaibăj/ || raczej, lepiej || psł. *ľuběji || słowo poświadczone
|-
| liîbe /ľaibĕ/ || miły, przyjemny || psł. *ľubъjь || słowo poświadczone
|-
| liîbet /ľaibĕt/ || kochać, lubić || psł. *ľubiti || poświadczone w 3Sg: ľaibĕ
|-
| liîbėw /ľaibėv/ || miłość || psł. *ľubъvь || słowo poświadczone
|-
| liîbėwne /ľaibėvnĕ/ || miłosny || ľaibėv + -nĕ || przymiotnik z -nĕ jak plaug-plauznĕ, bükvait-bükvaitnĕ
|-
| liîbu /ľaibü/ || żartobliwie, dla żartu || psł. *ľubo || słowo poświadczone
|-
| lidiá /liďo/ || cierpienie || śdn. leide || poświadczone w ASg: lidą
|-
| lidiát /liďot/ || cierpieć || śdn. leiden || słowo poświadczone
|-
| lifka /lifkă/ || kaftanik, gorset || śdn. lîfke || słowo poświadczone
|-
| lichån /lixån/ || ciało, zwłoki, trup || śdn. lîcham || słowo poświadczone
|-
| lik /lik/ || równo, jednakowo, tak samo || śdn. lik || słowo poświadczone
|-
| likát /likot/ || równać, zrównać, wyrównywać || śdn. liken || słowo poświadczone
|-
| likåm /likåm/ || równie, równo || śdn. lîk w narzędniku || słowo poświadczone
|-
| likene /likenĕ/ || równy, prosty || śdn. likene || słowo poświadczone, dodatkowo zasymilowane
|-
| likor /likör/ || likier || niem. Likör || zapożyczenie, por. łuż. liker
|-
| liǫdu /ľǫdü/ || pole, ziemia rolna || psł. *lędo || słowo poświadczone
|-
| lipia /liṕă/ || warga || śdn. lippe || słowo poświadczone
|-
| lista /listă/ || lista || niem. Liste || zapożyczenie, por. łuż., pol. lista
|-
| liter /litĕr/ || litr || niem. Liter || zapożyczenie, por. łuż. liter, -tra
|-
| litet /litĕt/ || lecieć || psł. *letěti || poświadczone w 3Sg: litĕ
|-
| litîdle /litaidlĕ/ || samolot || litĕt + -aidlĕ || por. niem. Flugzeug, łuż. lětadło, cz. letadlo
|-
| litîste /litaistĕ/ || lotnisko, port lotniczy || litĕt + -aistĕ || por. niem. Flughafen, Flugplatz, cz. letiště, dłuż. lětanišćo
|-
| litnek /litnĕk/ || lotnik || litĕt + -nĕk || por. niem. Flieger, dłuż. lětaŕ
|-
| liûdi /ľaudi/ || ludzie || psł. *ľudьje || słowo poświadczone
|-
| liûdskie /ľaucťĕ/ || ludzki || ľaudi + -sťĕ || złożenie wzorem ogólnosłowiańskiego ludzki
|-
| Liûchiuw /Ľaux́üv/ || Lüchow || psł. *ľuxovъ || słowo poświadczone, toponim
|-
| Liûtkiuw /Ľautťüv/ || Hitzacker || psł. ľudъkovъ? ľutъkovъ? || słowo poświadczone, toponim
|-
| lizet /lizĕt/ || leżeć || psł. *ležeti || poświadczone w 3Sg: lizĕ
|-
| lîb /laib/ || miara zboża || psł. *lubъ || słowo poświadczone
|-
| lîcerne /laicernĕ/ || lejcowy, zaprzęgowy || laićăr + -nĕ || słowo poświadczone
|-
| lîciar /laićăr/ || lejce || leid-sêl || słowo poświadczone
|-
| lîpá /laipo/ || lipa || psł. *lipa || słowo poświadczone
|-
| lîpåk /laipåk/ || dudek (ptak) || psł. *lupъkъ || słowo poświadczone
|-
| lîpîka /laipaikă/ || oprawca, hycel || psł. *lupika || słowo poświadczone
|-
| lîpîna /laipaină/ || łupina, kora; łyko || psł. *lupina || słowo poświadczone
|-
| lîska /laiskă/ || lisa, liszka, || psł. *lisъka/*lišьka || słowo poświadczone
|-
| lîst /laist/ || liść; list || psł. *listъ || słowo poświadczone
|-
| lîste /laistĕ/ || liście, listowie || laist + -ĕ || złożenie, wzorem innych collectiv
|-
| lîstne /laistnĕ/ || listny, liściasty || psł. *listьnъjь || słowo poświadczone
|-
| lîstne-mánd /laistnĕ-mond/ || maj || laistnĕ + śdn. mând || słowo poświadczone
|-
| lîstnîcia /laistnaićă/ || szałas, dom z gałęzi || psł. *listьnica || słowo poświadczone
|-
| lît /lait/? || lać || psł. *liti? || poświadczone w 3Sg: lėjĕ, imiesłowie: laită i gerundiu: lėjonĕ, pochodne na -lĕt
|-
| lîtåwskie /laitåfsťĕ/ || litewski || Laitvă + -sťĕ || przymiotnik na -sťĕ
|-
| Lîtwa /Laitvă/ || Litwa || pl. Litwa || por. pl. Litwa, cz. Litva
|-
| Lîtwianek /Laitv́onĕk/ || Litwin || Laitvă + -'onĕk || regularna nazwa mieszkańca na -'onĕk
|-
| Lîtwianka /Laitv́onkă/ || Litwinka || Laitvă + -'onkă || regularna nazwa mieszkanki na -'onkă
|-
| lîzát /laizot/ || lizać || psł. *lizati || poświadczone w 3Sg: laizĕ i rozkaźnik: laiz
|-
| lonu /lönü/ || łono, objęcia || psł. *lono || słowo poświadczone
|-
| lozát /lözot/ || wybawić || śdn. losen || poświadczone w rozkaźniku: lözoj
|-
| lǫp /lǫp/ || lump, szmata, łachman || śdn. lump || słowo poświadczone w l. mn.: lǫpoi, wybrany zasymilowany warjant
|-
| luchtår /lüxtår/ || latarnia, latarka || śdn. luchter || słowo poświadczone, obocznie löchtår
|-
| luder /lüdĕr/ || pijak, nicpoń, obdartus || śdn. luder || słowo poświadczone
|-
| ludia /lüďă/ || łódź || psł. *oldьja || słowo poświadczone
|-
| luj /lüj/ || łój || psł. *lojь || słowo poświadczone
|-
| lujene /lüjenĕ/ || łojowy || psł. *lojenъjь || słowo poświadczone
|-
| luk /lük/ || szczęście || psł. *glücke || słowo poświadczone, obocznie glük, ale to może pomyłka
|-
| lumet /lümĕt/ || łamać || psł. *lomiti || słowo poświadczone
|-
| lupàtîcia /lüpătaićă/ || łopata do pieca, do chleba || psł. *lopatica || słowo poświadczone
|-
| lupata /lüpotă/ || kość łopatkowa || psł. *lopata || słowo poświadczone
|-
| lukiėt /lüťėt/ || łokieć || psł. *olkъtь || słowo poświadczone
|-
| lu̇ft /luft/ || powietrze || śdn. luft || słowo poświadczone
|-
| lu̇pa /lupă/ || lupa, szkło powiększające || niem. Lupe || zapożyczenie, por. pl., łuż. lupa
|-
| lûg /laug/ I || łąka, pastwisko || psł. *lugъ || słowo poświadczone
|-
| lûg /laug/ II || ług || śrwn. louge || słowo poświadczone
|-
| lûk /lauk/ || czosnek || psł. *lukъ || słowo poświadczone
|-
| lûna /laună/ || księżyc || psł. *luna || słowo poświadczone
|-
| lûza /lauză/ || kałuża || psł. *łuža || poświadczone w toponimii: Lausch-feld, Lausche, Lausch-weide
|-
| Lûzîcia /Lauzaićă/ || Łużyce || laug + -aićă || zaadaptowanie łuż. Łužica
|-
| lûzîckie /lauzaicťĕ/ || łużycki || Lauzaićă + -sťĕ || przymiotnik geograficzny
|-
| lŷse /låisĕ/ || łysy || psł. *lysъjь || rozkład poświadczone låisaină
|-
| lŷsîna /låisaină/ || czoło || psł. *lysina || słowo poświadczone, być może låisaińă
|}

==M==
{| class="wikitable" width="100%"
|-
! połabski !! polski !! etymologia !! uzasadnienie
|-
| madek /modĕk/ || dżdżownica || śdn. made, maddik || słowo poświadczone
|-
| madŷ /modåi/ || mól || śdn. made || słowo poświadczone
|-
| macht /moxt/ || moc, siła, potęga || śdn. macht || słowo poświadczone
|-
| mal /mol/ || znak, piętno, znamię || śdn. mâl || słowo poświadczone
|-
| male /molĕ/ || mały || psł. *malъjь || słowo poświadczone
|-
| male palac /molĕ polăc/ || mały palec || molĕ + polăc || słowo poświadczone
|-
| malér /moler/ || (artysta) malarz || por. niem. Maler || zapożyczenie jak moľăt, co do -er por. dübler, koter
|-
| maliat /moľăt/ || malować (obrazy) || śdn. malen || poświadczone w 3Sg: moľă
|-
| malîcia /molaićă/ || jeżyna, ostrężyna || psł. *malica || poświadczone zapożyczenie do dn.: Muleitzen, Moleitje
|-
| malîna /molainǎ/ || malina || psł. *malina || słowo poświadczone
|-
| maltit /moltit/ || posiłek, danie || śdn. mâl-tît || słowo poświadczone
|-
| man /mon/ || księżyc || śdn. mân || słowo poświadczone
|-
| mand /mond/ || miesiąc || śdn. mând || słowo poświadczone w nazwach miesięcy
|-
| Margata /Morgotă/ || Małgorzata || śdn. Margate || zapożyczenie zaadaptowanej do śdn. formy imienia, imię
|-
| Margatka /Morgotkă/ || Małgosia || śdn. Morgotă + -kă || zdrobnienie za pomocą typowego sufiksu -kă, imię
|-
| Marîja /Moraja/ || Maryja, Maria || śdn. Marie || słowo poświadczone, imię
|-
| Marîjen dȧnac /Morajĕn danăc/ || święto Matki Boskiej || Morajĕn + danăc || słowo poświadczone
|-
| Marîka /Moraikă/ || Marysia || Moraja + -kă || słowo poświadczone, imię
|-
| Marîjen šîp /morajĕn šaip/ || tęcza || Morajă + -ĕn + šaip || słowo poświadczone
|-
| Mark /Mork/ || Marek || śdn. Mark || imię zapożyczone z śdn., zasymilowane jak inne, imię
|-
| marwa /morvă/? || mrówka || psł. *morva || poświadczone w l.mn.: morvĕ
|-
| marwîste /morvaistĕ/ || mrowisko || psł. *morvišče || poświadczone w toponimii: Moorfeitz, Morfeitzen
|-
| marz /morz/ || mróz || psł. *morzъ || słowo poświadczone
|-
| masketår /mosketår/ || żołnierz || niem. Musketier || słowo poświadczone, niejasna pierwsza (o? u?) i trzecia (e? i?) samogłoska, wybrano -år z uwagi na NPl: /musketri/
|-
| maskiu /mosťü/ || masło || psł. *maslъko || słowo poświadczone, ale obocznie mosťĕ
|-
| Maskwá /Moskvo/ || Moskwa || ros. Москва || zapożyczenie, pozostawiony akcent oksytoniczny, toponim
|-
| maslena mlåka /moslenă mlåkă/ || maślanka || psł. *moslenoje melko || słowo poświadczone
|-
| maslene /moslenĕ/ || maślany || psł. *maslenъjь || słowo poświadczone
|-
| maslu /moslü/ || masło || psł. maslo || poświadczone w GSg: moslo, ale niepewne, por. mosťü
|-
| matá /moto/ || wymiar, rozmiar || śdn. mate || poświadczone w ASg: motǫ
|-
| matár /motor/ || silnik || niem. Motor || zapożyczenie, por. łuż. motor
|-
| matecha /motexă/ || macocha || psł. *matexa || słowo poświadczone
|-
| Mates /Motĕs/ || Mateusz, Maciej || śdn. Mathies || zapożyczenie z śdn., zasymilowane jak inne imiona, imię
|-
| materen /moterĕn/ || matczyny || psł. *materinъ || słowo poświadczone
|-
| matî /motai/ || matka || psł. *mati || słowo poświadczone
|-
| matîcia /motaićă/ || królowa pszczół || psł. *matica || słowo poświadczone
|-
| matka /motkă/ || suka || psł. *matъka || słowo poświadczone
|-
| mazat /mozăt/ || mazać, smarować || psł. *mazati || poświadczone w 3Sg: mozĕ
|-
| Mȧcedanac /Macedonăc/ || Macedończyk || macedon- + -ăc || nazwa mieszkańca z produktywnym sufiksem, por. mac. Македонец
|-
| Mȧcedanîja /Macedonajă/ || Macedonia || niem. Mazedonien || zapożyczenie być może z -k-, ale w niem. Makedonien oznacza historyczny region
|-
| Mȧcedanka /Macedonkă/ || Macedonka || macedon- + -kă || nazwa mieszkańca z produktywnym sufiksem, por. mac. Македонка
|-
| mȧcedanskie /macedonsťĕ/ || macedoński || macedon- + -sťĕ || typowy przymiotnik
|-
| mȧdiá /maďo/ || miód pitny || śdn. mêde || poświadczone w ASg: madą
|-
| mȧde dat /made-dot/ || dać coś komuś w drogę, wyposażyć || śdn. mede + dot || słowo poświadczone
|-
| mȧde jest /made-jest/ || jeść z kimś || śdn. mede + jest || słowo poświadczone
|-
| mȧdgit /madgit/ || posag || śdn. medegift || słowo poświadczone
|-
| Mȧdrid /madrid/ || Madryt || niem. Madrid || zapożyczenie, por. łuż. Madrid, toponim
|-
| mȧkȧrelia /makareľă/ || makrela || śdn. makkerēle || zapożyczenie, -le>-ľă jak w kortviľă, -ere->-are- jak varo, por. pl., łuż. makrela
|-
| mȧl /mal/ || żerdź, tyka, drążek || śdn. mol || słowo poświadczone
|-
| mȧlnek /malnĕk/ || młynarz || śdn. malen + -ĕk || słowo poświadczone
|-
| mȧlnîcia /malnaićă/ || młyn || śdn. malen + -naićă || słowo poświadczone
|-
| mȧlnîkiuw /malnaiťüv/ || młynarski || malnĕk + -üv || słowo poświadczone
|-
| mȧma /mamă/ || mama || mowa dziecięca || słowo poświadczone
|-
| mȧn /man/ || ale, lecz || śdn. man || słowo poświadczone
|-
| mȧnaj /manăj/ || mniej || psł. *mьněje || słowo poświadczone
|-
| mȧndȧrina /mandarină/ || mandarynka || niem. Mandarine || zapożyczenie bez większej asymilacji, por. łuż. mandarina
|-
| mȧnese /manesĕ/ || mniejszy || psł. *mьnějьšьjь || słowo poświadczone
|-
| mȧrene /marenĕ/ || śmierć || psł. *mьrěnьje || poświadczone w celowniku: mareńĕ
|-
| mȧrka /markă/ || marka (pieniądz) || niem. Mark || zapożyczenie, por. łuż. marka
|-
| mȧrkát /markot/ || znaczyć, oznaczać || śdn. marken || słowo poświadczone
|-
| Mȧrs /Mars/ || Mars || niem. Mars || zapożyczenie, por. łuż. Mars
|-
| mȧrš /marš/ || marsz || niem. Marsch || zapożyczenie, por. łuż., cz. marš
|-
| mȧrznǫt /marznǫt/ || marznąć, zamarzać || psł. *mьrznǫti || poświadczone w 3Sg: marznĕ
|-
| mȧšina /mašină/ || maszyna || niem. Maschine || zapożyczenie, por. łuż. mašina, pl. maszyna
|-
| mȧtemȧtika /matematikă/ || matematyka || niem. Mathematik || zapożyczenie, por. łuż. matematika
|-
| mȧzet /mazĕt/ I || mży, siąpi (o legkim deszczu) || psł. *mьžiti || poświadczone w 3Sg: mazĕ
|-
| mȧzet /mazĕt/ II || mrużyć, puszczać oczko, dawać znak || psł. *mьžiti || poświadczone w 3Sg: mazi-mĕ
|-
| måch /måx/ || mech || psł. *mъxъ || poświadczone w toponimii: Maach, Machunike (<*mъxovьnikъ), Maschein (<*mъšina)
|-
| måswîcia /måsvaićă/ || komar || psł. *mъšьvica || słowo poświadczone
|-
| mąc /mąc/ || piłka, balon || psł. *męčь || słowo poświadczone
|-
| mąciat /mąćăt/ || dotykać, macać || psł. *macati || poświadczone w 3Sg: mąćă
|-
| mącnǫt /mącnǫt/ || dotknąć, macnąć || psł. *macnǫti || poświadczone w 3Sg: mącnĕ
|-
| mąsi /mąsi/ || mięso || psł. *męse (!) || słowo poświadczone, obocznie /mąse/, Polański rekonstruuje praformę *męsьje
|-
| mąsnene /mąsnenĕ/ || mięsny, z mięsa || psł. *męsьnenъjь || słowo poświadczone
|-
| mątkie /mąťĕ/ || miękki || psł. *mękъkъjь || słowo poświadczone
|-
| med /med/ || miód || psł. *medъ || słowo poświadczone
|-
| medena melana /medenă melonă/ || melon, melon miodowy || medenĕ + melonă || kalka niem. Honigmelone, por. łuż. mjodowa melona
|-
| medene /medenĕ/ || miodowy || med + -enĕ || typowy przymiotnik na -enĕ
|-
| mech /mex/ || worek, torba || psł. *měxъ || słowo poświadczone
|-
| mejėr /mejėr/ || kosiarz || śdn. meier || słowo poświadczone
|-
| melana /melonă/ || melon || niem. Melone || zapożyczenie bez większej asymilacji, por. łuż. melona
|-
| menet /menĕt/ || mniemać, sądzić || psł. *měniti || poświadczone w 1Sg: meną, 2Sg: menăs wg Polańskiego niepewne
|-
| menu /menü/ || menu, jadłospis || niem. Menü || zapożyczenie, por. łuż. meni, -ja
|-
| menza /menză/ || stołówka || niem. Mensa || por. głuż. mensa
|-
| merek /merĕk/ || dziki chrzan || śdn. marreik || słowo poświadczone
|-
| meret /merĕt/ || mierzyć || psł. *měriti || poświadczone w 3Sg: merĕ
|-
| merîdle /meraidlĕ/ || miernik || psł. *měriti + -aidlĕ || złożenie na wzór łuż. měridło
|-
| Merku̇r /Merkur/ || Merkury || niem. Merkur || zapożyczenie, por. łuż. Merkur
|-
| mesak /mesăk/ || torba, worek || psł. *měšьkъ || słowo poświadczone
|-
| mesȧcak /mesacăk/ || woreczek || mesak + -ăk || zdrobnienie, wzorem ros. мѣшочекъ
|-
| mesat /mesăt/ || mieszać || psł. *měšati || słowo poświadczone
|-
| mesîste /mesaistĕ/ || wór || psł. *měšišče || słowo poświadczone
|-
| mestiår /mesťår/ || mistrz || śdn. mêster || słowo poświadczone
|-
| met /met/ || mieć; musieć || psł. *(jь)měti || słowo poświadczone
|-
| met tedane /met tedonĕ/ || mieć do czynienia || met + tedonĕ || słowo poświadczone
|-
| metat /metăt/ || miotać || psł. *metati || poświadczone w 3Sg: micĕ
|-
| metla /metlă/ || miotła || psł. *metla || słowo poświadczone
|-
| Mewes /Mevĕs/ || Bartłomiej || śdn. Meves || zapożyczenie, imię
|-
| miale /ḿolĕ/ || malutki || psł. *mělъjь || słowo poświadczone
|-
| miará /ḿoro/ || miara || psł. *měra || słowo poświadczone
|-
| miart /ḿort/ || szpik kostny || śdn. mark, nieregularnie || słowo poświadczone
|-
| miastu /ḿostü/ || miejsce || psł. *město || poświadczone w miejscowniku: meste
|-
| miågát /ḿågot/ || mrugać || psł. *migati, pod wpływem *mьgnǫti || słowo poświadczone
|-
| miågnǫt /ḿågnǫt/ || mrugnąć || psł. *mьgnǫti || rekonstrukcja słowa, którego wpływ zniekształcił *maigot>ḿågot
|-
| miågla /ḿåglă/ || mgła || psł. *mьgla || słowo poświadczone
|-
| midzia /miʒ́ă/ || miedza || psł. *meďa || słowo poświadczone
|-
| migrena /migrenă/ || migrena || niem. Migräne || zapożyczenie, por. łuż. migrena
|-
| miksát /miksot/ || miksować || niem. mixen || zapożyczenie, por. głuż. miksować
|-
| mikser /miksĕr/ || mikser || niem. Mixer || zapożyczenie, por. łuż. mikser, być może -år?
|-
| mildichie /mildix́ĕ/ || łagodny || śdn. mildich || słowo poświadczone
|-
| milta /miltă/ || śledziona || śdn. milte || słowo poświadczone
|-
| Minsk /Minsk/ || Mińsk (Litewski) || brus. Мінск || zapożyczenie toponimu bez potrzeby adaptacji, toponim
|-
| minu̇ta /minută/ || minuta || niem. Minute || zapożyczenie, por. łuż. minuta
|-
| Mîchal /Maixăl/ || Michał || śdn. Michel || poświadczone w przymiotniku Maixălevĕ~üvĕ, imię
|-
| Mîchelka /Maixelkă/ || Michaś || Maixăl + -kă || słowo poświadczone, imię
|-
| Mîlán /mailon/ || Mediolan || śdn. Meilân || zapożyczenie, toponim
|-
| mîliá /maiľo/ || mila || śdn. mile || słowo poświadczone
|-
| mîlnîcia /mailnaićă/ || mączniak (grzyb pasożytniczy) || śdn. mel + -naićă || słowo poświadczone, obocznie mailaićă
|-
| mîmu /maimü/ || mimo, obok || psł. *mimo || słowo poświadczone
|-
| mînåk /mainåk/ || wykastrowany samiec konia, wałach || por. śdn. meidem || słowo poświadczone
|-
| mîrán /mairon/ || majeranek || śdn. meiran || słowo poświadczone, być może mairån
|-
| mîska /maiskă/ || targ; jarmark || maiso + -kă || słowo poświadczone
|-
| mîsá /maiso/ || msza || śdn misse || słowo poświadczone
|-
| mîsåcne /maisåcnĕ/ || targowy, jarmarczny || maiskă + -nĕ || przymiotnik od poświadczonego maiskă
|-
| mîz /maiz/ || kukurydza || niem. Mais || por. łuż. majs, nie z Kukuruz ani Türken, bo to słowa południowoniemieckie
|-
| mlåcene /mlåcenĕ/ || mleczny || psł. *melčenъjь || słowo poświadczone
|-
| mlåcenek /mlåcenĕk/ || mlecz, rybie nasienie || psł. *melčenikъ || słowo poświadczone
|-
| mlåde /mlådĕ/ || młody || psł. *moldъjь || słowo poświadczone
|-
| mlåde dȧn /mlådĕ dan/ || sąd ostateczny || mlådĕ + dan || słowo poświadczone
|-
| mlåka /mlåkă/ || mleko || psł. *melko || słowo poświadczone
|-
| mlåt /mlåt/ || mleć, mielić || psł. *melti || słowo poświadczone
|-
| moblé /möble/ || mebel, meble || niem. Möbel || zapożyczenie jak łuż. meble, pluralis tantum
|-
| mode /mödĕ/ || zmęczony || śdn. mode || słowo poświadczone
|-
| mord /mörd/ || mord, morderstwo || śdn. mord || poświadczone jako /mord/, ale por. /mördål/
|-
| mordål /mördål/ || morderca || śdn. morder || słowo poświadczone
|-
| mori /möri/ || morze || psł. *moře || poświadczony miejscownik: no mărai, por. püli-vå pülai
|-
| mornek /mörnĕk/ || marynarz || möri + -nĕk || kalka niem. Seemann, por. głuż. namórnik, ros. морякъ
|-
| morska pasîcia /mörskă pasaićă/ || psioszka, zdrobniale o żeńskich genitaliach || mörskă + ṕås + -aićă || por. pl. psiocha, psioszka
|-
| morskie /mörsťĕ/ || morski || möri + -sťĕ || por. pol. morze-morski, ros. море-морской, głuż. morjo-mórski
|-
| morskie piås /mörsťĕ ṕås/ || foka || mörsťĕ + ṕås || kalka niem. Seehund, por. głuż. mórski pos
|-
| most /möst/ || grobla, wał || psł. *mostъ || słowo poświadczone, w węższym znaczeniu "droga na grobli"
|-
| motát /mötot/ || motać || psł. *motati || poświadczone w 3Sg: mötojĕ
|-
| motuwîdle /mötüvaidlĕ/ || motowidło || psł. *motovidlo || słowo poświadczone
|-
| mǫcåne /mǫcånĕ/ || mączny, związany z mąką || psł. *mǫčьnъjь || słowo poświadczone
|-
| mǫka /mǫkă/ || mąka || psł. *mǫka || słowo poświadczone
|-
| mǫde /mǫdĕ/ || męskie genitalia || psł. *mǫdo || słowo poświadczone w NDu: mǫdă
|-
| mucet /mücĕt/ || moczyć || psł. *močiti || poświadczone w 3Sg: mücĕ, mücålă
|-
| mucia /müćă/ || suczka || niem. Mutz || słowo poświadczone
|-
| muciá /müćo/ || nietoperz || por. śdn. vledder mûs || słowo poświadczone, obocznie müćă
|-
| mucîdle /mücaidlĕ/ || moczydło (do moczenia lnu) || psł. *močidlo || słowo poświadczone
|-
| muct /müct/ || móc || psł. *moťi || poświadczone formy osobowe: müg, müzĕs, müzĕ…
|-
| mugiåla /müďålă/ || mogiła || psł. *mogyla || słowo poświadczone
|-
| muj /müj/ || mój || psł. *mojь || słowo poświadczone
|-
| mukre /mükrĕ/ || mokry || psł. *mokrъjь || słowo poświadczone
|-
| mukret /mükrĕt/ || zwilżać || psł. *mokriti || słowo poświadczone
|-
| mukru /mükrü/ || mokro || psł. *mokro || słowo poświadczone
|-
| mumîstu /mümaistü/ || korale (koral?) || psł. *momisto || słowo poświadczone
|-
| muzgie /müzďĕ/ || szpik kostny || psł. *mozgy || słowo poświadczone
|-
| muzdin /müzdin/ || mózg || psł. *moždženь || słowo poświadczone
|-
| mu̇zika /muzikă/ || muzyka || niem. musik || zapożyczenie, por. łuż. muzika
|-
| mûdîka /maudaikă/ || zatyczka w dyszlu u radła || psł. *mudika || słowo poświadczone
|-
| mûdît sa /maudait să/ || opóźniać się || psł. *muditi sę || poświadczone w 3Sg: maudi-să
|-
| mûchá /mauxo/ || mucha || psł. *muxa || słowo poświadczone
|-
| mûriá /mauŕo/ || mur || śdn. mure || słowo poświadczone
|-
| mûriát /mauŕot/ || murować || śdn. muren || poświadczone w 3Sg: mauŕojĕ
|-
| mûrnek /maurnĕk/ || murarz || mauŕo + -nĕk || słowo poświadczone
|-
| mûsîcia /mausaićă/ || położnica, sześćniedziałka || niejasne || słowo poświadczone
|-
| Můcąca Nidelia /måucącă nideľă/ || Wielki Tydzień || måucącă + nideľă || kalka niem. Karwoche, por. måucącĕ skǫpĕ
|-
| Můcące Skǫpe /måucącĕ skǫpĕ/ || Wielki Piątek || måucącĕ + skǫpĕ || słowo poświadczone
|-
| Můcąca Subota /måucącă sübötă/ || Wielka Sobota || måucącă + sübötă|| kalka niem. Karsamstag, por. måucącĕ skǫpĕ
|-
| můcet /måucet/ || milczeć || psł. *mьlčiti || poświadczony imiesłów: måucącĕ
|-
| můckǫ /måuckǫ/ || potajemnie, po kryjomu || psł. mьlčьkojǫ || słowo poświadczone
|-
| můnia /måuńă/ || błyskawica || psł. *mъlnьja || słowo poświadczone
|-
| můz /måuz/ || ślimak || psł. *mъlžь || słowo poświadczone
|-
| mŷ /moi/ || my || psł. *my || słowo poświadczone
|-
| mŷn /moin/ || cześć, czołem, siema || dn. moin || pożyczna z dolnoniemieckiego, por. kasz. mòjn
|-
| mŷs /mois/ || mysz || psł. *myšь || słowo poświadczone
|-
| mŷska /moiskă/ || mięsień || psł. *myšьka || słowo poświadczone
|-
| mŷt /moit/ || myć || psł. *myti || słowo poświadczone
|-
| mŷt del /moit del/ || zmywać || moit + del || poświadczone w 3Sg: mojĕ del
|-
| mŷt sa /moit să/ || myć się || psł. *myti sę || poświadczone w 3Sg: moji-să
|-
| mŷte /moitĕ/ || wynagrodzenie, zapłata || psł. *myto || słowo poświadczone
|}

==N==
{| class="wikitable" width="100%"
|-
! połabski !! polski !! etymologia !! uzasadnienie
|-
| na /no/ || na || psł. *na || słowo poświadczone
|-
| na jûtra /no jautră/ || na jutro || psł. *na jutrě || słowo poświadczone
|-
| na lewaj /no levăj/ || z lewa, po lewej || no + levĕ || słowo poświadczone
|-
| na lewu /no levü/ || na lewo, do lewa || no + levü || w analogii do: no levăj
|-
| na pàlŷ /no pălåi/ || na poły, ani dobra ani zły, obojętny || psł. *na poly || słowo poświadczone
|-
| na prawaj /no provăj/ || z prawa, po prawej || no + provĕ || słowo poświadczone
|-
| na prawu /no provü/ || na prawo, do prawa || no + provü || w analogii do: no provăj
|-
| na prîklad /no praiklăd/ || na przykład || no + praiklod || por. głuż. na přikład, dłuż na pśikład, cz. například
|-
| na sreda /no sredă/ || w środku, na środku || no + sredă || słowo poświadczone
|-
| na sredǫ /no sredǫ/ || do środka, na środek || no + sredǫ || para do poświadczonego no sredă
|-
| na wizrene /no vizrenĕ/ || w okamgnieniu, natychmiast, w chwilę || no + vizrenĕ || słowo poświadczone
|-
| na-jûtre /nojautrĕ/ || wschodni || na + jautrü || analogicznie do no-pĕlni
|-
| na-pèlni /nopĕlni/ || południowy || na + pölni || poświadczone w wyrażeniu na pèlni votĕr
|-
| na-pèlnuc /nopĕlnüc/ || północny || na + pölnüc || analogicznie do no-pĕlni
|-
| na-wècer /novĕcer/ || zachodni || na + wicer || analogicznie do no-pĕlni
|-
| nabår /nobår/ || sąsiad || śdn. naber || słowo poświadczone, wybrano warjant zasymilowany
|-
| nabiartkie /nob́ortťĕ/ || rama z przybijaczką (w krosnach) || psł. *nabьrdъko || słowo poświadczone
|-
| nacąt /nocąt/ || rozpocząć, zacząć || psł. *načęti || poświadczone w czasie przeszłym: nocǫl
|-
| nacǫtak /nocǫtăk/ || początek || psł. *načętъkъ || słowo wzorem głuż. započeć-započatk
|-
| nadǫt /nodǫt/ || nadmuchać || psł. *nadǫti || poświadczone w 3Sg: nodåmĕ
|-
| nagie /noďĕ/ || nagi, goły || psł. *nagъjь || słowo poświadczone
|-
| najt /nojt/ || znaleźć; wygrać, zwyciężyć (w grze) || psł. *najьti || słowo poświadczone
|-
| nalet /nolĕt/ || nalać || psł. *naliti || poświadczone w 3Sg: nolėjĕ
|-
| naluzene /nolüzenĕ/ || przyzwyczajenie, nawyk || psł. *naloženьje || słowo poświadczone
|-
| naminȧtiw /nominativ/ || mianownik || niem. Nominativ || zapożyczenie, por. łuż. nominatiw
|-
| nanuset /nonüsĕt/ || nanosić || psł. *nanositi || poświadczone w 3Sg: nonüsĕ
|-
| napet /nopĕt/ || napoić || psł. *napiti || słowo poświadczone
|-
| napucąt /nopücąt/ || zacząć, rozpocząć || psł. *napočęti || słowo poświadczone
|-
| nàpuwadet /năpüvodĕt/ || zaprzęgać || psł. *napowaditi || słowo poświadczone
|-
| nard /nord/ || kąt || śdn. nôrd || poświadczone w złożeniu citĕrnordĕ
|-
| narmȧlne /normalnĕ/ || normalny || niem. normal + -nĕ || zapożyczenie z niem., por. głuż., pl. normalny
|-
| nas /nos/ || nasz || psł. *našь || słowo poświadczone
|-
| nasȧrat /nosarăt/ || nasrać || psł. *nasьrati || słowo poświadczone
|-
| natore /notörĕ/ || innym razem, na drugi raz || psł. *na vъtoroje || słowo poświadczone
|-
| natucet /notücĕt/ || natoczyć (wino, piwo) || psł. *natočiti || poświadczone w 3Sg: notücĕ
|-
| nawartît sa /novortait să/ || wrócić || psł. *navortiti sę || poświadczone w rozkaźniku: navărtai-să
|-
| nawet /novĕt/ || nawinąć || psł. *naviti || słowo poświadczone
|-
| nawirg /novirg/ || pomysł, projekt, idea || od novirgnǫt || kalka niem. Entwurf, por. cz. návrh
|-
| nawirgnǫt /novirgnǫt/ || zaprojektować, wymyślić || no- + virgnǫt || kalka niem. entwerfen, por. cz. navrhnout
|-
| nawûcat /novaucăt/ || przyzwyczajać, nauczać || psł. *naučati || poświadczone w 3Sg: novaucă
|-
| nawûcet /novaucĕt/ || przyzwyczaić, nauczyć || psł. *naučiti || poświadczone w 3Sg: novaucĕ
|-
| nȧckî /nacťai/ || niecki; opałka || psł. *nьťьky || słowo poświadczone
|-
| nȧpȧrad /naparăd/ || najpierw || psł. *naperdъ || słowo poświadczone
|-
| nȧra /nară/ || głupiec || śdn. narre || słowo poświadczone
|-
| nȧwŷsne /navoisnĕ/ || zwierzchni, naczelny || psł. *navyšьnъjь || słowo poświadczone
|-
| nȧzduk /nazdük/ || chusteczka do nosa || śdn. nase-dôk || słowo poświadczone
|-
| nåna /nånă/ || teraz || psł. *nyně, nieregularnie || słowo poświadczone, obocznie także nenă, nină
|-
| nebu /nebü/ || niebo; podniebienie || psł. *nebo || słowo poświadczone
|-
| nebudziår /nebüʒ́år/ || świder || swn. *nebagēr || słowo poświadczone
|-
| nedånuw /nedånüv/ || bezdenny || psł. *nedъnovъ || słowo poświadczone
|-
| nednaza /nednoză/ || pończocha || śdn. nedden-hase || słowo poświadczone
|-
| nefá /nefo/ || bratanek || śdn. nêve || por. głuż. nefa
|-
| nefka /nefkă/ || bratanica || nefo + -kă || nazwa żeńska na -kă
|-
| negelka /negelkă/ || goździk || śdn. negelken || słowo poświadczone
|-
| nech /nex/ || niech || psł. *nexaji || słowo poświadczone
|-
| nechat /nexăt/ || zostawić, zaniechać || psł. *nexati || słowo poświadczone
|-
| nekåtu /nekåtü/ || nikt || psł. *nekъto || słowo poświadczone, Polański odczytuje nĕkåtü, ne- zamiast ni- bo k- jest twarde
|-
| nemac /nemăc/ || młodzieniec, chłopiec (stanu wyższego niż chłopski) || psł. *němьcь || słowo poświadczone
|-
| nemkînka /nemťainkă/ || dziewczyna, panna (stanu wyższego niż chłopski) || psł. *němъkynъka || słowo poświadczone
|-
| nena /nenă/ || teraz || psł. *nyně, nieregularnie || słowo poświadczone, obocznie także nină, nånă
|-
| nenka /nenkă/ || panna młoda; synowa || prawdopodobnie słownictwo dziecięce || słowo poświadczone, obocznie ninkă
|-
| neret sa /neret să/ || żywić się || śdn. neren || słowo poświadczone
|-
| Neptu̇n /Neptun/ || Neptun || niem. Neptun || zapożyczenie, por. łuż. Neptun
|-
| nerezac /nerezăc/ || nietrzebiony samiec świni, kiernoz; dzik || psł. *nerěžьcь || słowo poświadczone
|-
| nerw /nerv/ || nerw || niem. Nerv || zapożyczenie, por. łuż. nerw
|-
| nerwozne /nervöznĕ || nerwowy || niem. nervös + -nĕ || por. łuż. nerwozny, cz. nervózní
|-
| netupard /netüpărd/ || motyl || psł. *netopyřь, -d nieregularne|| słowo poświadczone
|-
| neznajemne /neznojemnĕ/ || nieznany, nieznajomy || ne- + znojemnĕ || antonim do poświadczonego słowa
|-
| ni /ni/ || nie || psł. *ne || słowo poświadczone, obocznie w niektórych pozycjach także /ne/
|-
| nibisne /nibisnĕ/ || niebiański || nebü + -nĕ || przymiotnik utworzony z przyrostkiem -nĕ, wzorem ros. небесный
|-
| nic /nic/ || nic; wcale nie || psł. *nečьso || słowo poświadczone
|-
| nicet /nicĕt/ || niszczyć || nic + -ĕt || kalka niem. vernichten, por. głuż. ničić, cz. ničit
|-
| nidelia /nideľă/ || niedziela; tydzień || psł. *neděľa || słowo poświadczone
|-
| nidelne /nidelnĕ/ || niedzielny || nideľă + -nĕ || przymiotnik na -nĕ, por. *sredületĕ-sredületnĕ
|-
| nidet /nidĕt/ || nienawidzić; zazdrościć || śdn. niden || słowo poświadczone
|-
| nichtia /nixťă/ || siostrzeniec || śdn. nichte || por. głuż. nichta, śdn. -te > -ťă częste
|-
| nichtka /nichtkă/ || siostrzenica || nixťă + -kă || forma żeńska na -kă
|-
| nijȧdån /nijadån/ || żaden || psł. *nejedъnъ || słowo poświadczone
|-
| nikiėde /niťėdĕ/ || nigdzie || psł. *nekъde || słowo poświadczone, być może niťėd
|-
| nikiėgie /niťėďĕ/ || nigdy || psł. *nikъg(d)y lub ni- + -ťėďĕ || rekonstrukcja
|-
| nina /nină/ || teraz || psł. *nyně, nieregularnie || słowo poświadczone, obocznie także nenă, nånă
|-
| nincera /ninceră/ || przedwczoraj || śdn. nên + ceră || słowo poświadczone
|-
| ninesne /ninesnĕ/ || teraźniejszy, obecny || nină + -esnĕ || formacja jak dan-danesnĕ
|-
| ninjûtra /ninjautră/ || pojutrze || śdn. nên + jautră || słowo poświadczone
|-
| nislé /nisle/ || nosze || psł. *neslě || słowo poświadczone
|-
| niwiǫzana rec /niv́ǫzonă rec/ || niewiązana mowa, proza || psł. *nevęzanaja rěčь || słowo poświadczone
|-
| nizît /nizait/ || ropień, wrzód || psł. *nežitъ || słowo poświadczone
|-
| nît /nait/ || nić || psł. *nitь || słowo poświadczone, być może rodzaju męzkiego
|-
| nîwa /naivă/ || pole; rola; niwa || psł. *niva || słowo poświadczone
|-
| nîzkie /naisťĕ/ || niski || psł. *nizъkъjь || słowo poświadczone
|-
| nîzkiu /naisťü/ || nisko || psł. *nizъko || słowo poświadczone
|-
| nîzne /naiznĕ/ || dolny || psł. nižьnъjь ||poświadczone w toponimii: Niesen-Deich, Niesen-Wiese, Naisdöhl
|-
| nos /nös/ || nos || psł. *nosъ || słowo poświadczone
|-
| nǫta /nǫtă/ || stado bydła || psł. *nuta || poświadczone w ASg: nǫtǫ, por. słe. núta
|-
| nǫtar /nǫtăr/ || pasterz bydła rogatego || nǫtă + -ăr || słowo poświadczone
|-
| nuc /nüc/ || noc || psł. *noťь || słowo poświadczone
|-
| nuciåne /nüćånĕ/ I || nocny || psł. *noťьnъjь || słowo poświadczone
|-
| nuciåne /nüćånĕ/ II || wartownik, stróż nocny || psł. *noťьnъjь || słowo poświadczone
|-
| nuga /nügă/ || noga, stopa || psł. *noga || słowo poświadczone
|-
| nugate /nügotĕ/ || posiadający nogi || psł. *nogatъjь || słowo poświadczone
|-
| nugàwîcia /nügăvaićă/ || nogawka || nügă + -vaićă || formacja jak rǫkăv-rǫkăvaićă, por. cz. nohavice, dłuż. i głuż. nohajca
|-
| nugiėt /nüďėt/ || paznokieć || psł. *nogъtь || słowo poświadczone, w przypadkach zależnych temat nüxť-
|-
| nuchtak /nüxtăk/ ?? || paznokietek ||| psł. nogъtъkъ || poświadczone w APl: nüxťai
|-
| nuset /nüsĕt/ || nosić || psł. *nositi || słowo poświadczone
|-
| nuwá /nüvo/ || nów || psł. *nova || słowo poświadczone
|-
| nuwe /nüvĕ/ || nowy || psł. *novъjь || słowo poświadczone
|-
| Nuwe Liatu /nüvĕ ľotü/ || Nowy Rok || nüvĕ + ľotü || kalka niem. neues Jahr, por. dłuż. nowe lěto
|-
| nuwîna /nüwaină/ || ugór zaorany od nowa, nowa ziemia uprawna || psł. *novina || słowo poświadczone
|-
| nuwînar /nüvainăr/ || dziennikarz || nüvainĕ + -ăr || formacja wzorem głuż. nowinar, cz. novinář
|-
| nuwînarska /nüvainorskă/ || dziennikarka || nüvanăr + -skă || formacja żeńska z typowym -skă
|-
| nuwîne /nüvainĕ/ || wiadomości, gazeta || psł. *noviny || formacja wzorem głuż. nowiny, cz. noviny, sch. novine
|-
| nuz /nüz/ || nóż || psł. *nožь || słowo poświadczone
|-
| nuzîcé /nüzaice/ || nożyce || psł. *nožicĕ || słowo poświadczone
|-
| nuznŷ /nüznåi/ || pochwa na nóż || psł. *nožьny || słowo poświadczone
|-
| nu̇l /nul/ || zero || niem. Null || zapożyczenie, por. łuż. nul
|-
| nu̇merȧl /numeral/ || liczebnik || niem. Numerale || zapożyczenie, por. głuż. numeral
|}

==О==
{| class="wikitable" width="100%"
|-
! połabski !! polski !! etymologia !! uzasadnienie
|-
| opát /öpot/ || pocałować || śdn. open || poświadczony derywat: öpåk
|-
| opåk /öpåk/ || pocałunek || śdn. open + -åk || słowo poświadczone
|-
| osterickie /östericťĕ/ || austriacki || Österikă + -cťĕ || przymiotnik na -sťĕ
|-
| Osterika /Österikă/ || Austria || por. dn. Öösteriek || Österikă na Österreich tak jak Emerika na Himmelreich
|-
| Osterikiėr /Österiťėr/ || Austriak || Österikă + -år || nazwa mieszkańca z produktywnym sufiksem -år
|-
| Osterikiėrska /Österiťėrskă/ ||Austriaczka || Österikiėr + -skă || nazwa mieszkanki z produktywnym sufiksem -skă po -år
|-
| owål /övål/ || strug, hebel || śdn. hovel || słowo poświadczone, por. evål
|}

==P==
{| class="wikitable" width="100%"
|-
! połabski !! polski !! etymologia !! uzasadnienie
|-
| padát sa /podot să/ || padać (o deszczu) || psł. *padati sę || poświadczone w 3Sg: podăji-să
|-
| pagîbne /poďaibnĕ || mądry || psł. *pagubьnъjь || słowo poświadczone
|-
| pające /pojącĕ/ || pajęczy || psł. *pajǫčьjь || formacja analogiczna do god-godĕ, korvo-korvĕ
|-
| pająk /pojąk/ || pająk || psł. *pajǫkъ || słowo poświadczone
|-
| pającîna /pojącainǎ/ || pajęczyna || psł. *pajǫčina || słowo poświadczone
|-
| pak /păk/ || ale, lecz || psł. *pakъ || słowo poświadczone
|-
| pal /pol/ || pal, kołek || śdn. pâl || słowo poświadczone
|-
| palac /polăc/ || palec (u rąk i u nóg) || psł. *palьcь || słowo poświadczone
|-
| palcą /polcą/ || paluszek || psł. palьčę || słowo poświadczone
|-
| palek /polĕk/ || kołek, drewniany gwóźdź || śdn. pâl + -ĕk || słowo poświadczone
|-
| palitika /politikă/ || polityka || niem. Politik || zapożyczenie, por. łuż. politika
|-
| pará /poro/ || błoto, brud, kał || psł. *para || słowo poświadczone
|-
| parene /porenĕ/ || brudny, ubłocony || psł. *parenъjь || słowo poświadczone
|-
| paret /porĕt/ || brudzić || psł. *pariti || poświadczony zleksykalizowany imiesłów: porenĕ, por. poro
|-
| parg /porg/ || próg || psł. *porgъ || słowo poświadczone
|-
| parch /porx/ || purchawka, purchatka || psł. *porxъ || słowo poświadczone
|-
| parîna /poraină/ || huba, hubka, żagiew || psł. *parina || słowo poświadczone
|-
| parsą /porsą/ || prosię || psł. *porsę || słowo poświadczone
|-
| parpart /porport/, papart /poport/ || paproć || psł. *paportь>*porportь || poświadczone w toponimii: Parpar, Pampar, Pirporn, Paperneitzen
|-
| parsnene /porsnenĕ/ || prochowy, dotyczący prochu || porx + -nenĕ || słowo poświadczone
|-
| pasék /pasek/ || pasieka || psł. *pasěkъ || poświadczone w toponimii: Pasacken, Paask, Passek, Patschak, por. pośw. persek
|-
| pasmą /posmą/ || pasmo nici || psł. *pasmo || słowo poświadczone
|-
| past /post/ || paść || psł. *pasti || słowo poświadczone
|-
| pastȧrnek /postarnĕk/ || pasterz || psł. *pastyřьnikъ || słowo poświadczone
|-
| pastwîste /postvaistĕ/ || pastwisko || psł. *pastvišče || słowo poświadczone
|-
| pat /pot/ || kopyto nierozdwojone || por. szlez.-holszt. poot || słowo poświadczone
|-
| patát /potot/ || szczepić, zaszczepiać || śdn. poten, paten || słowo poświadczone
|-
| patŷ /potåi/ || kopyto rozdwojone, racica || por. szlez.-holszt. poot + -åi || słowo poświadczone
|-
| pawes /povĕs/ || papież || śdn. pâwes || słowo zasymilowane jak łuż. bamž, por. Drevĕs
|-
| pazá /pozo/ || pacha, pachwina || psł. *paža || por. łuż. paža
|-
| pȧda /padă/ || ropucha || śdn. padde || słowo poświadczone
|-
| pȧgàlîcia /pagălaićă/ || rogalik, bułka w kształcie podkowy || dn. paggeln + -aićă || słowo poświadczone
|-
| pȧjane /pajonĕ/ || pijany || psł. *pijanъjь || słowo poświadczone
|-
| pȧjàwîcia /pajăvaićă/ || pijawka || psł. *pijavica || słowo poświadczone
|-
| pȧjîka /pajaikă/ || pijak || pait + -aikă || słowo poświadczone
|-
| pȧn /pan/ || pień || psł. *pьnь || słowo poświadczone
|-
| pȧnika /panikă/ || panika || niem. Panik || zapożyczenie, por. łuż. panika
|-
| pȧnkiuk /panťük/ || omlet || dn. pannkōk || słowo poświadczone
|-
| pȧpàrnîcia /papărnaićă/ ||młynek do pieprzu || paṕår + -naićă || słowo poświadczone
|-
| pȧpiår /paṕår/ || pieprz || psł. *pьpьrъ || słowo poświadczone
|-
| pȧpir /papir/ || papier || śdn. papîr || słowo poświadczone
|-
| pȧpirene /papirenĕ/ || papierowy || papir + -enĕ || formacja z typowym przyrostkiem do rzeczownik ozn. materiały
|-
| pȧprika /paprikă/ || papryka || niem. Paprika || zapożyczenie, dodatkowo może być reanalizowane jako papr- od paṕår i -ikă jak w ťönikă
|-
| pȧradle /parodlĕ/ || miejsce do prania, pralnia || psł. pьradlo || słowo poświadczone
|-
| pȧrànîcia /parănaićă/ || kijanka do prania || psł. *pьranica || słowo poświadczone
|-
| pȧrdet /pardĕt/ || pierdzieć || psł. *pьrděti || poświadczone w 3Sg: pardĕ
|-
| pȧre /parĕ/ || pierwszy || psł. *pьrvъjь, nieregularnie || słowo poświadczone
|-
| pȧréd /pared/ || przedtem, dawniej || psł. *perdъ, z nieregularnym -a- || słowo poświadczone
|-
| Pȧriz /Pariz/ || Paryż || niem. Paris || zapożyczenie z niem., por. łuż. Paris (/-z-/), toponim
|-
| pȧrstin /parstin/ || pierścionek, obrączka ślubna || psł. *pьrstenь || słowo poświadczone
|-
| pȧrtîja /partajă/ I || partia towaru; partia w grze || niem. Partie || zapożyczenie, słowo dość międzynarodowe
|-
| pȧrtîja /partajă/ || partia polityczna || niem. Partei || zapożyczenie, internacjonalizm
|-
| pȧse /pasĕ/ || psi || ṕås + -ĕ || typowa formacja jak korvo-korvĕ, dodatkowo cofnięty przegłos
|-
| pȧsinne /pasinĕ/ || pszenny || psł. *pьšenьnъjь || derywat od poświadczone pasinaićă, por. jącmin-jącånĕ
|-
| pȧsinîcia /pasinaićă/ || pszenica || psł. *pьšenica || słowo poświadczone
|-
| pȧstèlîcia /pastĕlaićă/ || piec, otwór piecowy || psł. *pьščelica?? || słowo poświadczone, niepewne
|-
| pȧstrîcia /pastraićă/ || żmija || *ṕåstrĕ + -aićă || słowo poświadczone
|-
| pȧt /pat/ || naczynie || por. śdn. pot/put || poświadczone w liczbie mnogiej: pate
|-
| pȧtrana /patronă/ || nabój || niem. Patrone || zapożyczenie, por. łuż. patrona
|-
| påknǫt /påknǫt/ || upaść, spaść || psł. *pъknǫti || słowo poświadczone
|-
| påknǫt dånû /påknǫt dånau/ || wpaść || påknǫt + dånau || poświadczone w 3Sg: dånau påknĕ
|-
| påknǫt del /påknǫt del/ || odpaść || påknǫt + del || poświadczone w aoryście: påci del
|-
| påknǫt wånû /påknǫt vånau/ || wypaść || påknǫt + vånau || w analogii do poświadczonego dånau påknĕ
|-
| påtinac /påtinăc/ || ptak || psł. *pъtenьcь || słowo poświadczone
|-
| påtinȧcka /påtinackă/ || ptaszek || psł. *pъtenьčьka || słowo poświadczone
|-
| påtince /påtincĕ/ || ptasi || psł. pъtenьčьjь || słowo poświadczone
|-
| påtince garch /påtincĕ gorx/ || ptasi groch, ptasia wyka (rodzaj chwastu) || påtince + gorx || słowo poświadczone
|-
| påtince mlåka /påtincĕ mlåkă/ || ptasie mleko || påtince + mlåkă || słowo poświadczone
|-
| påtince zȧlą /påtincĕ zalą/ || ptasia wyka || påtince + zalą || słowo poświadczone
|-
| påtincnîcia /påtincnaićă/ || klatka na ptaki || patinăc + -naićă || słowo poświadczone
|-
| påtka /påtkă/ || genitalia || psł. pъtka? || słowo poświadczone, Polański waha się pomiędzy potkă i påtkă
|-
| pądz /pąʒ/ || pieniądz; fening; grosz (w powiedzeniach) || psł. *pěnęʒь || słowo poświadczone
|-
| pąpil /pąpil/ || bąk, trzmiel || dźwiękonaśladowcze? || słowo poświadczone
|-
| pąska /pąskă/ || kiełbasa, kiszka || śdn. panse + -kă || słowo poświadczone
|-
| pąst /pąst/ || pięść || psł. *pęstь || słowo poświadczone
|-
| pąt /pąt/ || pięć || psł. *pętь || słowo poświadczone
|-
| pątàru/pątărü/ || pięcioro || psł. *pętero || słowo poświadczone
|-
| pątnàdist /pątnădist/ || piętnaście || psł. *pętь na desęte || słowo poświadczone
|-
| pątdisiǫt /pątdiśǫt/ || pięćdziesiąt || psł. *pętь desętъ || słowo poświadczone
|-
| pątkiusté /pątťüste/ || Zielone Świątki || śdn. pinkesten, etymologia ludowa || słowo poświadczone
|-
| pątkiustne /pątťüstnĕ/ || zielonoświątkowy || pątťüstĕ + -nĕ || słowo poświadczone
|-
| pątkiuste-mand /pątťüste-mond/ || czerwiec || pątťüste + śdn. mând || słowo poświadczone
|-
| pątstig /pątstig/ || sto || psł. *pętь + stig || słowo poświadczone, ale Polański odczytuje pątstiďĕ
|-
| pegá /pego/ || pieg || psł. *pěga || słowo ogólno zach.- i płd.-słow., por. sch. pega, cz. piha, głuż. piha, dłuż. pěga, sła. peha
|-
| pegate /pegotĕ/ || piegaty || pego + -otĕ || pego-pegotĕ tak jak nügă-nügotĕ
|-
| pek /pek/ || smoła; pech || śdn. pek || poświadczone w GSg: peťai, drugie znaczenie jak cz., pl. pech
|-
| pekar /pekăr/ || piekarz || psł. *pekařь || słowo poświadczone
|-
| pekàrnîcia /pekărnaićă/ || piekarnia || psł. *pekarьnica || słowo poświadczone
|-
| Peking /Peking/ || Pekin || niem. Peking || zapożyczenie, por. łuż., cz. Peking, toponim
|-
| pelen /pelĕn/ || piołun || psł. *pelynъ || poświadczone w GSg: pelåinĕ
|-
| pènidelia /pĕnideľă/ || poniedziałek || psł. *poneděľa? || słowo poświadczone
|-
| pènidelne /pĕnidelnĕ/ || poniedziałkowy || pĕnideľă + -nĕ || przymiotnik na -nĕ jak *sredületĕ-sredületnĕ
|-
| penît sa /penait să/ || pienić się || ṕonă + -ait să || czasownik od zrekonstruowanego ṕonă
|-
| perdaja /perdojă/ || sprzedaż || psł. *perdaja || słowo poświadczone
|-
| perdajîka /perdojaikă/ || sprzedawca || perdot + -aikă || słowo poświadczone
|-
| perdát /perdot/ || sprzedawać, sprzedać || psł. perdavati || słowo poświadczone
|-
| pere /perĕ/ || pierze || psł. *perьje || słowo poświadczone
|-
| perèndȧn /perĕndan/ || czwartek || psł. *perunъ dьnь || słowo poświadczone
|-
| perèndȧnne /perĕndanĕ/ || czwartkowy|| perĕndan + -nĕ || przymiotnik na -nĕ jak *sredületĕ-sredületnĕ
|-
| peret /perĕt/ || prać || psł. periti || słowo poświadczone
|-
| perîdle /peraidlĕ/ || pralka || per- + -aidlĕ || złożenie, kalka niem. Waschmaschine, por. głuż. płokawa
|-
| perîka /peraikă/ || praczka || psł. *perika || słowo poświadczone
|-
| perjadat /perjodăt/ || przejadać; przegryzać || psł. *per-jědati || poświadczone w 3Sg: perjodă
|-
| perjést /perjest/ || przejeść; przegryźć || psł. *per-jěsti || poświadczone w 3Sg: perjedĕ i rozkaźniku: perjeʒ
|-
| perlet /perlĕt/ || przelać || psł. *perliti || poświadczone w 3Sg: perlajĕ, może perlait?
|-
| permesat /permesăt/ || przemieszać, pomieszać, zamieszać || psł. *perměšati || słowo poświadczone
|-
| permiár /perḿor/ || średnica || per- + ḿor || kalka niem. Durchmesser, por. łuż. přeměr
|-
| perprasane /perprosone/ || egzamin, test || perprosot + -nĕ || por. dłuż. pśespytowanje
|-
| perprasát /perprosot/ || przepytywać, egzaminować || per- + prosot || złożenie wzorem dłuż. pśepšašaś, pśepšašowaś
|-
| perret /perrĕt/ || przekopać, przeryć || psł. *perryti || poświadczone w 3Sg: perråjĕ, może perråit?
|-
| pers /pers/ || brzoskwinia || dn. pers || poświadczone w l.mn.: persai
|-
| Persår /Persår/ I || Pers || niem. Perser || zapożyczenie z niem., por. dłuż. Persaŕ
|-
| persår /persår/ II || dywan perski || niem. Perser || por. dłuż. perser, niem. słowo również jest dwuznaczne
|-
| Persîja /Persajă/ || Persja || niem. Persien || zapożyczenie z adaptowaniem -ajă
|-
| perskie /persťĕ/ || perski || Pers- + -sťĕ || por. niem. Persisch
|-
| perstrelet /perstrelĕt/ || przestrzelić || psł. *perstrěliti || słowo poświadczone
|-
| peru /perü/ || pióro (ptasie) || psł. pero || słowo poświadczone
|-
| pesen /pesĕn/ || pieśń || psł. *pěsnь || słowo poświadczone
|-
| Piana /Ṕonă/ || Peene, pol. Piana || psł. *pěna || rekonstrukcja, hydronim
|-
| piana /ṕonă/ || piana || psł. *pěna || poświadczone w toponimii: Peene
|-
| piasak /ṕosăk/ || piasek || psł. *pěsъkъ || słowo poświadczone
|-
| piasåcnĕ /ṕosåcnĕ/ || piaszczysty || ṕosăk + -nĕ || słowo poświadczone
|-
| piat /ṕot/ || śpiewać; piać || psł. *pěti || słowo poświadczone
|-
| piås /ṕås/ || pies || psł. *pьsъ || słowo poświadczone
|-
| piåstre /ṕåstrĕ/ || pstry, pstrokaty || psł. *pьstrъjь || poświadczony derywat: pastraićă
|-
| pic /pic/ || piec piekarski || psł. *peťь || słowo poświadczone
|-
| picȧn /pican/ || bochenek chleba || psł. *pečьnь || słowo poświadczone
|-
| picene /picenĕ/ || pieczony || psł. *pečenъjь || słowo poświadczone
|-
| picne /picnĕ/ || służący do pieczenia || psł. *pečьnъjь || słowo poświadczone
|-
| pict /pict/ || piec || psł. *peťi || słowo poświadczone
|-
| pija /pijă/ || ciepła koszula, kabacik || por. szlez.-holszt. pie || słowo poświadczone
|-
| pik /pik/ || pik (w kartach) || dn. Pik, Piek || zapożyczenie, por. pl. pik
|-
| pilenka /pilenkă/ || pieluszka, pielucha || psł. *pelenъka || słowo poświadczone
|-
| pinka /pinkă/ || srom kobiecy || ??? || słowo poświadczone
|-
| piniat /pińăt/ || katować, męczyć || śdn. pinigen || poświadczone w czasie przeszłym: pińol, pińălai-jĕg
|-
| piǫta /ṕǫtă/ || pięta || psł. *pęta || słowo poświadczone
|-
| piǫte /ṕǫtĕ/ || piąty || psł. *pętъjь || słowo poświadczone
|-
| pipȧną || przepiórka || ??? || słowo poświadczone, być może pipalą
|-
| pipat /pipăt/ || całować || dn. pīpen || poświadczone w 3Sg: pipă
|-
| pipsȧk /pipsak/ || dudy || śdn. pip-sak || słowo poświadczone
|-
| pirdat /pirdăt/ || sprzedać || psł. *perdati || poświadczony imiesłów: pirdonĕ
|-
| pir /pir/ || dla || psł. *perъ || słowo poświadczone, obocznie Polański rekonstruuje pir
|-
| pirbas /pirbăs/ || na bose nogi || psł. *perъ + bosъ || słowo poświadczone
|-
| pircu /pircü/ || dlaczego || pir + cü || w analogii do poświadczonego pirtü
|-
| pirtu /pirtü/ || dlatego || pir + tü || słowo poświadczone
|-
| pirtągnǫt sa /pirtągnǫt să/ || wyciągnąć się, przeciągnąć się || psł. *pertęgnǫti sę || poświadczone w 3Sg: pirtągni-să
|-
| pirwȧrtet /pirvartĕt/ || przewiercić || psł. *pervьrtiti || poświadczone w 3Sg: pirvartĕ
|-
| pisát /pisot/ || oddawać mocz, sikać || śdn. pissen || słowo poświadczone
|-
| pisîna /pisaină/ || mocz || pisot + -aină || słowo poświadczone
|-
| Pitår /Pitår/ || Piotr || śdn. Peter || imię mocno zasymilowane, ale por. dłuż. Pětš, pol. Piotr, imię
|-
| Pitrègard /Pitrĕgord/ || Piotrogród, Petersburg || Pitår + -gárd || kalka niem. Petersburg, por. cz. Petrohrad, głuż. Pětrohród, toponim
|-
| pîla /pailă/ || kaczka || por. szlez.-holszt. Piele || słowo poświadczone
|-
| pîlą /pailą/ || gąsię, kaczę || psł. *pilę || słowo poświadczone
|-
| pîlia /paiľă/ || pożyteczność, użyteczność, korzyść || psł. *pilьja || słowo poświadczone
|-
| pîlne /pailnĕ/ || pożyteczny, korzystny || paiľă + -nĕ || przymiotnik od pośw. rzeczownika, por. pl., łuż. pilny, sła. pilný
|-
| pîstat /paistăt/ || gwizdać || psł. *piščati || poświadczone w 3Sg: paistĕ
|-
| pîstialka /paisťolkă/ || piszczałka, fujarka || psł. *piščalъka || słowo poświadczone
|-
| pît /pait/ || pić || psł. *piti || słowo poświadczone
|-
| pîte /paitĕ/ || picie, napój || psł. *pitьje || poświadczone w celowniku: kå paiťĕ
|-
| pîwene /paivenĕ/ || piwny || paivü + -enĕ || por. mlåkă-mlåcenĕ
|-
| pîwnîcia /paivnaićă/ || pub, miejsce picia piwa || paivü + -naićă || kalka cz. pivnice, por vaină-vainaićă
|-
| pîwu /paivü/ || piwo || psł. *pivo || słowo poświadczone
|-
| pîza /paizǎ/ || dupa? || por. prus.-niem. puse || poświadczone w ASg: paizǫ
|-
| pîzda /paizdǎ/ || dupa || psł. *pizda || słowo poświadczone
|-
| pîzdia /paizďǎ/ || dupa, tyłek? || psł. *pizda, zmiękczony temat || słowo poświadczone
|-
| plagá /plogo/ || plaga, klęska || śdn. plâge || słowo poświadczone
|-
| plagát /plogot/ || męczyć, dręczyć || śdn. plagen || poświadczone w czasie przeszłym: plogol
|-
| plachta /ploxtă/ || płachta, prześcieradło, obrus, serweta || psł. *plaxъta || słowo poświadczone
|-
| plachtwîcia /ploxtvaićă/ || chusta, chustka || ploxtă + -vaićă || słowo poświadczone
|-
| plakat /plokăt/ || płakać || psł. *plakati || słowo poświadczone
|-
| plast /plost/ || włóka (jednostka powierzchni) || psł. plastъ || poświadczone w nazwie terenowej såvlåknĕ plast, co do znaczenia p. plostnĕk
|-
| plastnek /plos(t)nĕk/ || właściciel jednej włóki pola || plost + -nĕk || słowo poświadczone
|-
| platet /plotĕt/ || kosztować, być wartym || psł. *platiti || poświadczone w 3Sg: plotĕ
|-
| platîna /plotaină/ || cena || plot- + -aină || por. głuż. płaćizna, dłuż. płaśizna, płaśenje
|-
| plȧmazé /plamoze/ || pióropusz || śdn. plumasie || słowo poświadczone, liczba mnoga
|-
| plȧnta /plantă/ || roślina || śdn. plante || słowo poświadczone
|-
| plȧntát /plantot/ || sadzić || plantă + -ot || poświadczone gerundium: plantonĕ
|-
| plȧtér /plater/ || miska, półmisek || śdn. plattêr || słowo poświadczone
|-
| plȧterek /platerĕk/ || miseczka || plater + -ĕk || poświadczone w liczbie mnogiej: plateraiťĕ
|-
| plåtne /plåtnĕ/ || płótno || psł. *poltьno || słowo poświadczone
|-
| plåtnene /plåtnenĕ/ || płócienny || plåtnĕ + -enĕ || słowo poświadczone
|-
| plåtninek /plåtninĕk/ || handlarz płótnem || plåtnĕ + -inĕk || słowo poświadczone
|-
| plåwet /plåvĕt/ || pleć, plewić, przesiewać, oddzielać plewy od ziarna || psł. *pelviti || poświadczone w 3Sg: plåvĕ
|-
| plåwŷ /plåvoi/ || plewy || psł. *pelvy || słowo poświadczone
|-
| pląsîka /pląsaikă/ || tancerz || psł. *plęs-ika || nazwa zawodu od pľǫsăt na -aikă, pląs- zamiast pľǫs- jak w pląsą
|-
| plekièpîzde /pleťĕpaizdĕ/ || sarnię, sarenka || dn. pleckig + paizdă + -ĕ || słowo poświadczone, zapewne substantywizowany przymiotnik
|-
| plesen /plesĕn/ || pleśń || psł. *plěsnь || poświadczone złożenie plesnaivĕ, co do -ĕn, por. pesĕn<*pěsnь
|-
| plesnîwe /plesnaivĕ/ || spleśniały || psł. *plěsnivъjь || słowo poświadczone
|-
| plestȧn /plestan/ || placek, płaskie ciasto || psł. *plěščьnь || słowo poświadczone
|-
| pletkî /pletťai/ || białe czółko dla kobiet || psł. *pletъky || poświadczone zapożyczenie do dn.: Pletki
|-
| plewá /plevo/ || błonka na oku || psł. *plěva || słowo poświadczone
|-
| plice /plicĕ/ || ramię, bark || psł. *pleťe || słowo poświadczone
|-
| pliǫs /pľǫs/ || taniec || psł. *plęsъ || formacja wsteczna jak niem. tanzen-Tanz, por. cz. ples
|-
| pliǫsat /pľǫsăt/ || tańczyć || psł. *plęsati || słowo poświadczone
|-
| plist /plist/ || pleść || psł. *plesti || poświadczone w 3Sg: plitĕ
|-
| plitát /plitot/ || splatać, pleść || psł. *pletati || słowo poświadczone
|-
| plitene /plitenĕ/ || grodzenie płotem || psł. *pletenьje || słowo poświadczone
|-
| pliûst /pľaust/ || bluszcz || psł. *pljuščь || poświadczone w GSg: pľausťă
|-
| Plotus /Plötüs/ || Piłat || śdn. ? || słowo poświadczone
|-
| plutwîcia /plütvaićă/ || płotka || psł. *plotъvica || słowo poświadczone
|-
| plûce /plaucĕ/ || płuca || psł. *pluťa || poświadczone w l.mn.: plaucă
|-
| plûg /plaug/ || pług || psł. *plugъ || słowo poświadczone
|-
| plût /plaut/ || pływać || psł. *pluti || poświadczone w 3Sg: plajĕ
|-
| plûzet /plauzĕt/ || płużyć, orać || psł. *plužiti || poświadczone w 3Sg: plauzĕ
|-
| plûzne /plauznĕ/ || pługowy, płużny || psł. *plužьnъjь || słowo poświadczone
|-
| pod /pöd/ || palenisko || psł. *podъ || słowo poświadczone
|-
| poddane /pöddonĕ/ || oddany || psł. podъdanъjь || słowo poświadczone
|-
| podrûg /pödraug/ || towarzysz, pomocnik || psł. *podrugъ || słowo poświadczone
|-
| pol /pöl/ || pół, połowa || psł. *polъ || słowo poświadczone
|-
| pol kiupe /pöl ťüpĕ/ || trzydzieści, pół kopy || pöl + ťüpă || słowo poświadczone
|-
| polåt /pölåt/ || połeć, duży kawał mięsa || psł. *polъtь || słowo poświadczone
|-
| polmiár /pölḿor/ || promień || pöl + ḿor || kalka niem. Halbmesser, por. łuż. połměr, cz. poloměr
|-
| polni /pölni/ || południe (pora dnia), południe (kierunek) || psł. polъdьne? || słowo poświadczone
|-
| polnuc /pölnüc/ || północ (pora dnia), północ (kierunek) || psł. polъnoťь || w analogii do poświadczonego pölni
|-
| polskiorné /pölsťörne/ || półbuty, trzewiki || pöl + sťörne || słowo poświadczone
|-
| poltîste /pöltaistĕ/ || stłuczka, kawałki tłuczonego naczynia || śdn. polt + -aistĕ? || słowo poświadczone
|-
| poluwnek /pölüvnĕk/ || rolnik posiadający połowę włoki pola || *pölüvă + -nĕk || słowo poświadczone
|-
| poluzet /pölüzĕt/ || położyć || psł. *položiti || słowo poświadczone
|-
| poluzet wånû /pölüzĕt vånau/ || wyłożyć || pölüzĕt + vånau || poświadczone w 3Sg: pölüzĕ vånau
|-
| popást sa /pöpost să/ || spaść, upaść || psł. *popasti sę || poświadczone w 3Sg: pöpădi-să, p
|-
| porudene /pörüdenĕ/ || urodzony || psł. *porodenъjь || słowo poświadczone
|-
| porudet /pörüdĕt/ || urodzić || psł. *poroditi || poświadczony imiesłów: pörüdenĕ
|-
| poslát /pöslot/ || posłać, wysłać || psł. *posъlati || poświadczone w czasie przeszłym pöslol
|-
| poslát wån /pöslot vån/ || wysłać, odesłać || pöslot + vån || poświadczono w czasie przeszłym: pöslol vån
|-
| poslûsat /pöslausăt/ || posłuchać, być posłusznym || psł. *poslušati || słowo poświadczone
|-
| powǫz /pövǫz/ || drąg służący do przyciskania siana || psł. *povǫzъ || słowo poświadczone
|-
| poznat /pöznăt/ || poznać || pö- + znot || por. rözznăt, także głuż. póznać, dłuż. póznać
|-
| poznát sa /pöznot să/ || poznać się, zaznajomić się || pöznăt + să || por. dłuż. póznaś so
|-
| pǫkàwîcia /pǫkăvaićă/ || ropucha || psł. *pǫkavica || słowo poświadczone
|-
| pǫp /pǫp/ || pępek || psł. *pǫpъ || słowo poświadczone
|-
| pǫt /pǫt/ || droga || psł. *pǫtь || słowo poświadczone
|-
| pǫtewe /pǫtevĕ/ || drogowy || pǫt + -evĕ || przymiotnik utworzony z miękkotematowym przyrostkiem -evĕ
|-
| pǫtnîcia /pǫtnaićă/ || napiwek || pǫt + -naićă || poświadczone zapożyczenie w dn: Punkeneitz
|-
| prafeta /profetă/ || prorok || śdn. prophête || słowo poświadczone
|-
| Praga /progă/ || Praga || cz. Praha, śdn. Prâge || zapożyczenie/rekonstrukcja, por. dłuż. Praga, toponim
|-
| pram /prom/ || prom || śdn. prâm || zasymilowane zapożyczenie, por. dłuż. prama
|-
| prasane /prosonĕ/ || pytanie || rzeczownik od prosot || por. dłuż. pšašanje, głuż. prašenje
|-
| prasát /prosot/ || pytać || psł. *prašati || poświadczone w czasie przeszłym: prosăl, obok tego prosojĕ lub prosoj
|-
| prawe /provĕ/ || prawy || psł. *pravъjь || słowo poświadczone
|-
| prawènard /provĕnord/ || prostokąt || provĕ + nord || kalka niem. Rechteck, por. głuż. praworóžk, dłuż pšawokut/-rog
|-
| prawèsribiane /provĕsrib́onĕ/ || ortografia || provü + srib́ot + -enĕ || kalka z niem. Rechtschreibung
|-
| prawîcia /provaićă/ || prawica, prawa ręka || provĕ + -aićă || formacja wzorem pl., głuż. prawica
|-
| prawnek /provnĕk/ || prawnik || provü + -nĕk || formacja z przyrostkiem -nĕk tworzącym zawody
|-
| prawu /provü/ || prawo || psł. *pravo || formacja wzorem pl., głuż. prawo, cz. právo, kalka niem. Recht, fr. droit
|-
| prȧding /prading/ || kazanie || śdn. predinge || słowo poświadczone
|-
| prȧchstîl /praxstail/ || ambona, kazalnica || por. dn. prēgestaul || słowo poświadczone
|-
| prȧktickie /prakticťĕ/ || praktyczny || praktikă + -sťĕ || por. łuż. praktiski
|-
| prȧktika /praktikă/ || praktyka || niem. Praktik || zapożyczenie, por. łuż. praktika
|-
| prądȧn /prądan/ || pełne wrzeciono, szpula? || psł. *prędьnь || słowo poświadczone
|-
| prądene /prądenĕ/ || motek, pasmo przędzy || psł. *prędenьje || słowo poświadczone
|-
| prądia /prąďă/ || prządka || psł. *prędьja || słowo poświadczone
|-
| prąslén /prąslen/ || przęślik, ciężarek obciążający wrzeciono || psł. *pręslenь? || słowo poświadczone
|-
| prąst /prąst/ || prząść || psł. *pręsti || poświadczone w 3Sg: prądĕ
|-
| prene /prenĕ/ || przedni; wczesny; pierwszy || psł. *perdnьjь || poświadczone w r.ż.: preńă
|-
| prenia zîma /preńă zaimă/ || jesień || preńă + zaimă || słowo poświadczone
|-
| prenia zîma-mand /preńă zaimă mond/ || wrzesień || preńă zaimă + mond || słowo poświadczone
|-
| prepicle /prepiclĕ/ || przypalony, przypieczony || psł. *perpečьlъjь || słowo poświadczone
|-
| prepict /prepict/ || smażyć, przysmażać || psł. *perpeťi || słowo poświadczone
|-
| presék /presek/ || sad owocowy, ogród za domem || psł. *persěkъ || słowo poświadczone
|-
| pricne /pricnĕ/ || poprzeczny || psł. *perčьnъjь || słowo poświadczone
|-
| pricne pǫt /pricnĕ pǫt/ || skrzyżowanie, rozstajna droga || pricnĕ + pǫt || słowo poświadczone
|-
| pricnek /pricnĕk/ || przeciwnik || priťĕ + -nĕk || kalka niem. Gegner, por. dłuż. pśeśiwnik, pśeśiwjaŕ
|-
| prid /prid/ || przed || psł. *perdъ || słowo poświadczone
|-
| pridcerak /pridcerăk/ || podwieczorek || prid- + ceră + -ăk || słowo poświadczone
|-
| pridèbede /pridĕbedĕ/ || śniadanie || psł. *perdobědьje || słowo poświadczone
|-
| pridjîmą /pridjaimą/ || imię || prid- + -jaimą || kalka niem. Vorname, por. głuż předmjeno
|-
| pridjûzînak /pridjauzainăk/ || przedobiadek, posiłek przed obiadem || psł. *perdъjužinъkъ || słowo poświadczone
|-
| pridmét /pridmet/ || przedmiot, objekt, rzecz || prid- + met || -met z metăt, por. voimetăt, co do kalki por. pl. przedmiot, głuż. předmjet, cz. předmět
|-
| pridstawene /pridstovenĕ/ || wystawa, przedstawienie; wyobrażenie || rzeczownik od pridstovĕt || kalka niem. Vorstellung, por. dłuż. pśedstajenje
|-
| pridstawet sa /pridstovĕt să/ || przedstawić się || prid- + stovĕt + są || kalka niem. sich vorstellen, por. dłuż. pśedstajiś se i podob.
|-
| pridstawet se /pridstovĕt sĕ/ || wyobrazić sobie || prid- + stovĕt + sĕ || kalka niem. sich vorstellen, por. dłuż. pśedstajiś sebje, sĕ jak cz. si
|-
| pridwîdet /pridvaidĕt/ || przewidzieć || prid- + vaidĕt || kalka niem. vorsehen, por. głuż. předwidźeć, cz. předvídat
|-
| prichel /prixĕl/ || chór kościelny || por. fryz. Prichel || słowo poświadczone, Polański rekonstruuje prixel
|-
| prikie /priťĕ/ || przeciw, za?, na? || psł. *perko || słowo poświadczone
|-
| prikî /priťai/ || wpoprzek, naprzeciwko || psł. *perky || słowo poświadczone
|-
| prilidiát /priliďot/ || przecierpieć, wycierpieć || pri- + liďot || słowo poświadczone
|-
| priǫdka /pŕǫtkă/ || prządka || psł. *prędъka || słowo poświadczone
|-
| priǫtru /pŕǫtrü/ || strych domu lub stodoły służący na siano || psł. *prętro || słowo poświadczone, obocznie pŕǫtprü?
|-
| pripék /pripek/ || przepieczone miejsce na chlebie || psł. *perpekъ || słowo poświadczone
|-
| priwizt /privist/ || przewieźć || psł. *pervesti || słowo poświadczone
|-
| priz /priz/ || bez || psł. *perzъ || słowo poświadczone
|-
| prî /prai/ || przy, obok || psł. *pri || słowo poświadczone
|-
| prîbet /praibĕt/ || przybić || psł. *pribiti || słowo poświadczone
|-
| prîbuwat /praibüvăt/ || dobudować || prai- + büvot || słowo poświadczone
|-
| prîdát /praidot/ || przydać, dodać || psł. *pridati || słowo poświadczone, obocznie praidăt
|-
| prîklád /praiklod/ || przykład || prai- + klod- || złożenie na wzór łuż. přikład/pśikład lub rekonstrukcja
|-
| prîlåbe /prailåbĕ/ || jarzmo przyrożne || psł. *prilъbьje || słowo poświadczone
|-
| prîluzît sa /prailüzait să/ || przywyknąć, przyzwyczaić się || psł. *priložiti sę || poświadczone w czasie przeszłym: prailüzål să
|-
| prîmȧrtîna /praimartaină/ || spadek || praiḿortĕ + -aină || formacja z -aină, por. *låisĕ-låisaină
|-
| prîmiarte /praiḿortĕ/ || odziedziczony po czyjejś śmierci || psł. *primьrtъjь || słowo poświadczone
|-
| prîpád /praipod/ || przypadek || prai- + pod || kalka niem. Zufall, por. łuż. připad/pśipad, pl. przypadek
|-
| prîrest /prairĕst/ || przyrosnąć || prai + rüst || poświadczone w 3Sg: prairüstĕ
|-
| prîroda /prairödă/ || przyroda, natura || prai- + röd + -ă || formacja ogólnosłowiańska, por. głuż. přiroda, cz. příroda
|-
| prîskat /praiskăt/ || przywiązać, zawiązać || psł. *prisъkati || słowo poświadczone
|-
| prîstawet /praistovĕt/ || wynająć || psł. *pristaviti || słowo poświadczone
|-
| prîtoret /praitörĕt/ || przymknąć || psł. *pritvoriti || słowo poświadczone
|-
| prîwabet /praivobĕt/ || przywabić || psł. *privabiti || słowo poświadczone
|-
| prîwåst || wzrosnąć, przybrać || psł. privъzęti || poświadczone w 3Sg: praivåmĕ, por. våst
|-
| prîwiǫzat /praiv́ǫzăt/ || przywiązać || psł. *privęzati || poświadczone w 1Sg: praivązą
|-
| prîzȧdat /praizadăt/ || zaczekać, poczekać || psł. *prižьdati || poświadczone w rozkaźniku: praizad
|-
| prosu /prösü/ || proso || psł. *proso || słowo poświadczone
|-
| proste /pröstĕ/ || niedorzeczny, szalony || psł. *prostъjь || słowo poświadczone
|-
| prostor /pröstör/ || kazalnica, ambona || psł. *prostorъ || poświadczone w miejscowniku: no prăstöră
|-
| prostota /pröstötă/ || dziwak, cudak, szaleniec? || psł. *prostota || słowo poświadczone
|-
| prǫt /prǫt/ || rózga, pręt || psł. *prǫtъ || słowo poświadczone
|-
| pruletne /prületnĕ/ || wiosenny || prüľotü + -nĕ || przymiotnik wzorem poświadczonego: sredületnĕ
|-
| pruliatu /prüľotü/ || wiosna || psł. *prolěto || słowo poświadczone
|-
| prupél /prüpel/ || śniadanie || por. dn. pröpel || słowo poświadczone
|-
| prusak /prüsăk/ || popiół, perzyna || niejasne || poświadczone w GSg: prüsťau
|-
| prusene /prüsenĕ/ || jaglany || psł. prosenъjь || słowo poświadczone
|-
| prusene kiosor /prüsenĕ ťösör/ || kasza jaglana || prüsenĕ + ťösör || poświadczone jako partytyw: prüsenĕ ťösăŕo
|-
| pruset /prüsĕt/ || żebrać, prosić || psł. *prositi || słowo poświadczone
|-
| prusinek /prüsinĕk/ || kasza jaglana || psł. *prosenьnikъ || słowo poświadczone
|-
| pruwesle /prüveslĕ/ || powrósło || psł. *proveslo || słowo poświadczone
|-
| Prûska /Prauskă/ I || Prusy || Praus + -skă || por. dłuż. Pšuska, cz. Prusko
|-
| Prûska /Prauskă/ II || Prusaczka || Praus + -skă || por. Prausťĕ
|-
| Prûskie /Prausťĕ/ || Prusak || niem. Preuße lub psł. *Prusъ + -sťĕ || por. dłuż. Pšus, niem. Preuße, co do -stĕ por. Śosťĕ - Niemiec
|-
| prûskie /prausťĕ/ || pruski || prus + -sťĕ || przymiotnik odrzeczownikowy jak wend-wensťĕ
|-
| pu /pü/ || po || psł. *po || słowo poświadczone
|-
| pucąt /pücąt/ || odpocząć || psł. *počęti || aspekt dokonany od: pücaivăt
|-
| pucîwane /pücaivonĕ/ || odpoczynek || psł. počivanьje || słowo poświadczone
|-
| pucîwat /pücaivăt/ || odpoczywać || psł. *počivati || poświadczone w 3Sg: pücaivă
|-
| pucréd /pücred/ || najemny pastuch || psł. *počerdъ || słowo poświadczone
|-
| pud /püd/ || pod || psł. *podъ || słowo poświadczone, obocznie pöd
|-
| pudåptat /püdåptăt/ || podeptać || psł. *podъpъtati || poświadczone w 3Sg: püdåpcĕ
|-
| pudklást /pütklodĕ/ || podkłaść, podłożyć || psł. *podъklasti || poświadczone w 3Sg: pütklodĕ
|-
| pudkiuw /pütťüv/ || podkowa || psł. podъkovь || słowo poświadczoen
|-
| pudluzet /püdlüzĕt/ || podłożyć || psł. *podъložiti || słowo poświadczone
|-
| pudret /püdrĕt/ || podkopać || psł. *podъryti || poświadczone w 3Sg: püdråjĕ, może püdråit
|-
| pudûsa /püdausă/ || podeszwa || psł. *poduša || słowo poświadczone
|-
| pugiore /püďörĕ/ || pogórze, zagórze || psł. *pogorьje || słowo poświadczone
|-
| pugribst /pügripst/ || pogrzebać, pogrzeć || psł. *pogrebsti || słowo poświadczone
|-
| pukînǫt /püťainǫt/ || potrącić, nadepnąć || psł. *pokydnǫti || poświadczone w 3Sg: püťainĕ
|-
| pukret /pükrĕt/ || pokryć || psł. *pokryti || słowo poświadczone, obocznie pökrĕt
|-
| puli /püli/ || pole || psł. *poľe || słowo poświadczone
|-
| Puliak /Püľăk/ || Polak || püli + -ăk || odbitka, złożenie pole + -ak, poświadczone stpoł. nazwisko rodowe Polack
|-
| Puliacka /Püľockă/ || Polka || Pülăk + -kă || por. toblăc-toblockă
|-
| pulne /pülnĕ/ || polny || püli + -nĕ || przymiotnik jak plaug-plauznĕ
|-
| Pulska /Pülskă/ || Polska || Pülăk + -skă || kalka pol. Polska, por. także inne państwa na -skă
|-
| pulskie /pülsťĕ/ || polski || Pülăk + -sťĕ || kalka pl. polski
|-
| pumazat /pümozăt/ || pomazać, posmarować || psł. *pomazati || poświadczony imiesłów: pümăzonĕ
|-
| pumåja /pümojă/ || pomyje || psł. *pomyjě || słowo poświadczone, najpewniej liczba mnoga
|-
| pumąciat /pümąćăt/ || pomacać, podotykać || psł. *pomacati || poświadczone w czasie przeszłym: pümąćăl, także przyszłe pümącnĕ
|-
| Pumore /pümörĕ/ || Pomorze || pü- + möri + -ĕ || rekonstrukcja, toponim
|-
| pumorskie /pümörsťĕ/ || pomorski || pümörĕ + -sťĕ || typowy przymiotnik na -sťĕ
|-
| pumost /pümöst/ || strych || psł. *pomostъ || poświadczone zapożyczenie do dn.: Pomöhs
|-
| pup /püp/ || ksiądz, pop, pastor, duchowny || psł. *popъ || słowo poświadczone
|-
| pupànîcia /püpănaićă/ || żona pastora || psł. *popanica || słowo poświadczone
|-
| pupànîcka /püpănaickă/ || żona pastora, zdrobniale? ||püpànaićă + -kă || słowo poświadczone
|-
| pupél /püpel/ || popiół || psł. popelъ || słowo poświadczone
|-
| puprǫg /püprǫg/ || popręg || psł. poprǫgъ|| słowo poświadczone
|-
| pusliád /püsľod/ ||po, potem , później (i przyimek, i przysłówek) || psł. *poslědъ || słowo poświadczone
|-
| pusliád kiûtît /püsľod ťautait/ || robić później, odrabiać || püsľod + ťautait || słowo poświadczone
|-
| pusliád sådat /püsľod sådăt/ || naśladować || püsľod + sådăt || słowo poświadczone
|-
| pustawet /püstovĕt/ || postawić || psł. *postaviti || poświadczone w 3Sg: püstovĕ
|-
| pustawet wånû /püstovĕt vånau/ || wystawić || püstovĕt + vånau || poświadczone w 3Sg: püstovĕ vånau
|-
| pustén /püsten/ || cień || psł. *postěnь || słowo poświadczone
|-
| pustil /püstil/ || łóżko || psł. *posteľь || słowo poświadczone, ale w formie dialektalnej /pöstil/, obocznie püstiľă
|-
| pustilia /püstiľă/ || łóżko || psł. *posteľь || słowo poświadczone, obocznie pöstiľă
|-
| puswîcia /püsvaićă/ || poszewka (na poduszkę) || psł. pošьvica || słowo poświadczone
|-
| pusŷ /püsåi/ || poszwa; pochwa (na miecz)? || psł. pošьva, reanalizowane || słowo poświadczone
|-
| put /püt/ || pójść || psł. *pojьti || poświadczone w rozkaźniku: püd, 3Sg: püdĕ
|-
| putązena kiola /pütązenă ťölă/ || kareta || psł. *potęžьnaja + ťölă || słowo poświadczone
|-
| putesat /pütesăt/ || zabawiać (dzieci) || psł. *potěšati || słowo poświadczone
|-
| putipst /pütipst/ || zmiędlić (len) || psł. potipsti || słowo poświadczone, być może pütist
|-
| puwadet /püvodĕt/ || nakładać uprząż (koniu), zaprzęgać || psł. *povaditi || poświadczone w 3Sg: püvodĕ
|-
| puwǫsat /püvǫsăt/ || powąchać || psł. *povǫšiti || poświadczone w 3Sg: püvǫsă
|-
| puwûcet /püvaucĕt/ || nauczyć || psł. *po-učiti || poświadczony rozkaźnik: püvaucai-jĕg
|-
| puwûzdat /püvauzdăt/ || okiełznać || psł. *po-uzdati || poświadczony rozkaźnik: püvauzdai-jĕg
|-
| puzȧrat /püzarăt/ || popatrzeć, spojrzeć || psł. *pozьrěti || słowo poświadczone
|-
| puzdér /püzder/ || paździerz || psł. *pozderь || słowo poświadczone
|-
| puzgînǫt /püzďainǫt/ || zniknąć, zginąć || psł. *po-jьz-ginǫti? || poświadczone w 3Sg: püzďainĕ
|-
| puzgînǫte /püzďainǫtĕ/ || zaginiony || imiesłów od püzďainǫt || słowo poświadczone
|-
| puzîmak /püzaimăk/ || wiosna, przedwiośnie || psł. *pozimъkъ || słowo poświadczone, w tym samym znaczeniu püzaimă
|-
| puzne /püznĕ/ || późny || psł. *pozdьnъjь || poświadczony przysłówek: püznü
|-
| puznu /püznü/ || późno || psł. *pozdьno || słowo poświadczone
|-
| pu̇ciår /pućår/ || fryzjer || dn. putzer || poświadczone w wyrażeniu: pućår vǫsüv
|-
| pu̇ciår wǫsuw /pućår vǫsüv/ || golibroda || dn. putzer + psł. *ǫsъ || słowo poświadczone
|-
| pu̇ckat /puckăt/ || golić || dn. putzen || słowo poświadczone
|-
| pu̇lwér /pulver/ || proch strzelniczy || śdn. pulver || słowo poświadczone
|-
| pu̇pa /pupă/ || lalka || niem. Puppe || zapożyczenie, por. dłuż. pupa
|-
| pu̇pergesel /pupergesĕl/ || dudek || źródło niejasne || słowo poświadczone, niejasne dokładne brzmienie
|-
| pûcena pąska /paucenă pąskă/ || kiszka nadziewana krwią, kaszanka || paucenă + pąskă || słowo poświadczone
|-
| pûcene /paucenĕ/ || nadziewany || niejasne || słowo poświadczone
|-
| pûcet /paucĕt/ || nadziewać || niejasne || czasownik, od którego derywowano poświadczony imiesłów: paucenĕ
|-
| pûn /paun/ || funt || śdn. punt || słowo poświadczone
|-
| pûstînia /paustaińă/ || pustynia || psł. *pustina, *pustyni || poświadczone w toponimii: Pusstein, Putztein, por. łuż. pusćina
|-
| pûstet /paustĕt/ || puścić || psł. *pustiti || poświadczone w 3Sg: paustĕ
|-
| pûstet dånû /paustĕt dånau/ || wpuścić || paustĕt + dånau || poświadczone w rozkaźniku: paust dånau
|-
| pûstet wånû /paustĕt vånau/ || wypuścić || paustĕt + vånau || poświadczone w 3Sg: paustĕ vånau
|-
| půná /påuno/ || pełnia || psł. *pьlna || słowo poświadczone
|-
| půne /påunĕ/ || pełny || psł. *pьlnъjь || słowo poświadczone
|-
| půnèletne /påunĕletnĕ/ || pełnoletni || påunĕ + ľotü + -nĕ || kalka niem. volljährig, por. łuż. połnolětny, pl. pełnoletni
|-
| půnu /påunü/ || pełno || psł. *pьlno || słowo poświadczone
|}

==R==
{| class="wikitable" width="100%"
|-
! połabski !! polski !! etymologia !! uzasadnienie
|-
| rad /rod/ || radca || śdn. rât || słowo poświadczone
|-
| radát /rodot/ || rządzić || śdn. raden || poświadczone w 3Sg: rodojĕ
|-
| radet /rodĕt/ || radzić, naradzać się? || psł. *raditi pod wpływem /rod/ || poświadczone w 3Sg: rodĕ
|-
| radnek /rodnĕk/ || radca || rod + -nĕk || słowo poświadczone
|-
| rak /rok/ || surdut, tużurek || śdn. rok || słowo poświadczone
|-
| rate /rotĕ/ || szczur || śdn. rotte + psł. *-y || por. dłuż. ratwa, Polański niesłusznie uważa za niezasymilowane
|-
| Ratèbor /Rotĕbör/ || Ratzeburg || psł. *Ratibořь || rekonstrukcja, toponim
|-
| ratšȧra /rotšară/ || sztokfisz, wątłusz (ryba) || śdn. rôt-scher || słowo poświadczone
|-
| rawát /rovot/ || rabować, łupić, grabić || śdn. roven || poświadczone w czasie przeszłym: rovol, rovălai-jĕg
|-
| rawån /rovån/ || kruk || śdn. raven || słowo poświadczone
|-
| rawną /rovną/ || wrona, wronię || rovån + -ą || słowo poświadczone
|-
| razát /rozot/ || bawić się; szaleć, hałasować || śdn. rasen || słowo poświadczone
|-
| razet /rozĕt/ || ciąć, kaleczyć, (bić?) || psł. *raziti || poświadczone w 3Sg: rozĕ
|-
| razinak /rozinăk/ || rodzynek || por. niem. Rosine + -ăk || poświadczone w l.mn.: rozinťai
|-
| rȧdlikie /radliťĕ/ || uczciwy, rzetelny || śdn. redelik || słowo poświadczone
|-
| rȧgnǫt sa /ragnǫt să/ || ruszać się, poruszać się || śdn. regnen || poświadczone w 3Sg: ragni să
|-
| rȧchî /rax́ai/ || zemsta || niem. Rache + -åi || słowo poświadczone
|-
| rȧkát /rakot/ || liczyć, rachować || dn. reken || poświadczone w czasie przeszłym: rakol
|-
| rȧmka /ramkă/ || baran (?); cap, kozioł || śdn. ram || słowo poświadczone
|-
| rådá /rådo/ || chętnie || psł. *rada || słowo poświadczone, najpewniej nieodmienne
|-
| rådá met /rådo met/ || lubić || rådo + met || słowo poświadczone
|-
| rådlîcia /rådlaićă/ || radlica || rådlü + -aićă || słowo poświadczone
|-
| rådlîcîste /rådlaicaistĕ/ || radliczysko (część w radle, na której osadzona jest radlica) || rådlaićă + -aistĕ || słowo poświadczone
|-
| rådlu /rådlü/ || radło || psł. *ordlo || słowo poświadczone
|-
| rådust /rådüst/ || wesele || psł. *radostь || słowo poświadczone
|-
| råkî /råťai/ || skrzynia || psł. *orky || słowo poświadczone
|-
| råkwîcia /råkvaićă/ || skrzynka || psł. *orkъvica || słowo poświadczone
|-
| råmą /råmą/ || ramię || psł. *ormę || słowo poświadczone
|-
| råna /rånă/ || poranek? || psł. *ranoje? *raně? || słowo poświadczone, niejasny sposób odmiany
|-
| råná /råno/ || rana || psł. *rana || słowo poświadczone
|-
| rånene /rånenĕ/ || ranny || *ranenъjь || imiesłów od utworzonego rånĕt, por. ros. раненный, pl. raniony
|-
| rånet /rånĕt/ || ranić || råno + -ĕt || czasownik wzorem bel-belĕt
|-
| rånu /rånü/ || wcześnie, rano || psł. *rano || słowo poświadczone
|-
| Råstuw /råstüv/ || Rastow || psł. Rostovъ? || rekonstrukcja, toponim
|-
| råt /råt/ || usta || psł. *rъtъ || słowo poświadczone
|-
| råtác /råtoc/ || dziobak || råt + -oc || kalka niem. Schnabeltier, por. głuż. pyskač, pl. dziobak, råt jak w dåuďĕråt
|-
| råtáj /råtoj/ || rataj, oracz || psł. *ortajь || słowo poświadczone
|-
| råwat /råvăt/ || rwać || psł. *rъvati || słowo poświadczone
|-
| råz /råz/ || żyto || psł. *rъžь || słowo poświadczone
|-
| råzene /råzenĕ/ || żytni || råz + -enĕ || przymiotnik wzorem mlåkă - mlåcenĕ
|-
| rebru /rebrü/ || żebro || psł. rebro || słowo poświadczone
|-
| rec /rec/ || mowa, język || psł. *rěčь || słowo poświadczone
|-
| recka /reckă/ || potok, strumyk || rekă + -kă || poświadczone zapożyczenie w dn.: Retsch
|-
| recne /recnĕ/ || językowy, związany z mową || rec + -nĕ || por. głuż. rěčny, dłuż. rěcny
|-
| reka /rekă/ || rzeka || psł. *rěka || słowo poświadczone
|-
| Remȧrt /remart/ || Rembert || śdn. Remert || zapożyczenie, imię
|-
| renia /reńă/ || rynna || śdn. renne || słowo poświadczone
|-
| repá /repo/ I || rzepa || psł. *rěpa || słowo poświadczone
|-
| repá /repo/ II || skrobaczka || śdn. rêpe || słowo poświadczone, por. rif
|-
| repȧririát /repariŕot/ || reperować, naprawiać || niem. reparieren || zapożyczenie, -iŕot jak spaciŕot, por. łuż. reparěrować/-ś
|-
| repu̇blika /republik/ || Republika || niem. republik || zapożyczenie, por. łuż., pol. republika
|-
| resát /resot/ || rozwiązywać || psł. *rěšati || iteratyw od: reset
|-
| resene /resenĕ/ || rozwiązywanie (snopów); rozwiązanie || psł. *rěšenьje || słowo poświadczone, drugie znaczenie jak cz. řešení
|-
| reset /resĕt/ || rozwiązać || psł. *rěšiti || rekonstrukcja czasownika z poświadczonego gerundium
|-
| rewát /revot/ || ruszać, poruszać || śdn. reppen || poświadczone formy osobowe i rozkaźniki: revojĕ, revăji-să, revoj-să
|-
| reze /rezĕ/ || szybciej, prędzej || psł. *rěžeji || słowo poświadczone
|-
| rezek /rezĕk/ || szybko, prędko || psł. *rězokъ || słowo poświadczone
|-
| rezna /reznă/ || trzcina || psł. *rězьna || słowo poświadczone
|-
| riadkie /ŕotťĕ/ || rzadki, rozrzedzony || psł. *rědъkъjь || słowo poświadczone
|-
| riazat /ŕozăt/ || rżnąć, piłować || psł. *rězati || poświadczone formy 1Sg: rezą, 3Sg: rezĕ
|-
| ribre /ribrĕ/ || drabina || psł. *rebrьje || słowo poświadczone
|-
| rict /rict/ || rzec, powiedzieć || psł. *reťi || słowo poświadczone
|-
| rif /rif/ || skrobaczka, tarka || lüneb. Rîf || słowo poświadczone, być może riv, por. repo II
|-
| Rigá /rigo/ || Ryga || niem. Riga || zapożyczenie, -o z powodu długości samogłoski w niem. i łot., por. łuż., cz. Riga, toponim
|-
| riká /riko/ || królestwo || śdn. rîke || słowo poświadczone
|-
| rikác /rikoc/ || bogacz || riko + -oc || konstrukcja jak janü-janoc
|-
| rikate /rikotĕ/ || bogaty || riko + -otĕ || słowo poświadczone
|-
| risa /risă/ || kłos || por. stmarch. ress || słowo poświadczone
|-
| risete /risetĕ/ || rzeszoto, sito || psł. *rešeto || słowo poświadczone
|-
| rîgeriane /raigeŕonĕ/ || władza || gerundium od raigeŕăt || kalka niem. Regierung
|-
| rîgeriat /raigeŕăt/ || kierować, rządzić, panować || śdn. regêren || poświadczone w 3Sg: raigeŕă
|-
| rîz /raiz/ || ryż || śdn. rîs || zapożyczenie ze śdn., alternatywnie z niem. Reis, por. łuż. rajs
|-
| rîzá /raizo/ || podróż; raz || śdn. reise || słowo poświadczone
|-
| rîzat /raizăt/ || podróżować || śdn. reisen || słowo poświadczone
|-
| rîzene /raizenĕ/ || żytni || raiz + -enĕ || przymiotnik wzorem mlåkă - mlåcenĕ
|-
| rodér /röder/ || wiosło sterowe, ster || śdn. roder || słowo poświadczone
|-
| rosa /rösă/ || rosa || psł. *rosa || słowo poświadczone
|-
| rozga /rözgă/ || rózga || psł. *rozga || słowo poświadczone, obocznie /rozgo/
|-
| rozkîdat /rösťaidăt/ || rozrzucić || psł. *orzkidati || poświadczone w imiesłowie: rösťaidĕl
|-
| rozznat /rözznăt/ || rozeznać, rozpoznać || psł. *orz-znati || słowo poświadczone
|-
| rǫb /rǫb/ || szew, brzeg (materiału, ubrania) || psł. *rǫbъ || słowo poświadczone
|-
| rǫbet /rǫbĕt/ || obrębiać || psł. *rǫbiti || słowo poświadczone
|-
| rǫcne /rǫcnĕ/ || ręczny || rǫkă + -nĕ || słowo poświadczone
|-
| rǫcnek /rǫcnĕk/ || ręcznik || rǫkă + -nĕk || słowo poświadczone
|-
| rǫka /rǫkă/ || ręka || psł. *rǫka || słowo poświadczone
|-
| rǫkaw /rǫkăv/ || rękaw || psł. *rǫkavъ || słowo poświadczone
|-
| rǫkawa /rǫkovă/ || koszula || psł. *rǫkova (dualis tantum) || słowo poświadczone
|-
| rǫkàwîcia /rǫkăvaićă/ || rękawica || psł. *rǫkavica || słowo poświadczone
|-
| rǫp /rǫp/ || kosz, lej (w młynie) || śdn. rump || słowo poświadczone, być może: rump
|-
| rǫte /rǫtĕ/ || okrągły || śdn. runt || słowo poświadczone, Polański pisze runtĕ, ale nie wyklucza rǫtĕ
|-
| rudene /rüdenĕ/ || urodzony || psł. *rodenъjь || słowo poświadczone
|-
| rudènîcia /rüdĕnaićă/ || macica || rüdenĕ + -aićă || częśc. kalka niem. Gebärmutter, por. łuż. ro(d)źeńca
|-
| rudet /rüdĕt/ || rodzić || psł. *roditi || poświadczono jedynie w stronie zwrotnej
|-
| rudia /rüďă/ || ruta (roślina) || śdn. rude || słowo poświadczone, obocznie rüdo
|-
| rug /rüg/ || róg (u zwierzęcia); róg (instrument) || psł. *rogъ || słowo poświadczone
|-
| rugiuza /rüďüză/ || rogoża (roślina) || psł. *rogoža || słowo poświadczone
|-
| rugiuznek /rüďüznĕk/ || rogoża, pałka || psł. *rogožьnikъ || słowo poświadczone
|-
| rudît sa /rüdait să/ || rodzić się || psł. *roditi sę || poświadczone w 3Sg: rüdi-să
|-
| ruj /rüj/ || rój || psł. *rojь || formacja wsteczna od poświadczonego /rüji să/
|-
| rujît sa /rüjait să/ || roić się (o pszczołach) || psł. *rojiti sę || poświadczone w 3Sg: rüji să
|-
| ruk /rük/ || spódnica || śdn. rock || zapożyczenie jak tåbat, głuż. klejd
|-
| rukat /rükăt/ || pachnieć, wonieć || śdn. ruken || poświadczone w 3Sg: rükă
|-
| rukelbu̇ska /rükelbuskă/ || bukiecik kwiatów || śdn. rükelbusk || słowo poświadczone
|-
| rukîtna /rüťaitnă/ || wierzba iwa || psł. *orkytьna || słowo poświadczone
|-
| Rulia /Rüľă/ || Rudolf || śdn. Rule || zapożyczenie, imię
|-
| rulia /rüľă/ || zaorane pole || psł. *orľa || słowo poświadczone
|-
| Rum /Rüm/ || Rzym || por. niem. Rom, römisch || zapożyczenie z niemieckiego, ö>ü typowe, por. łuż. Rom, toponim
|-
| rumá /rümo/ || przestrzeń, obszar, plac || śdn. rûm || słowo poświadczone
|-
| Rumår /rümår/ || Rzymianin || Rüm + -år || kalka niem. Römer
|-
| Rumårska /rümår/ || Rzymianin || Rümår + -skă || kalka niem. Römerin, -skă regularnie w żeńskich odpowiednikach na -år
|-
| rumiån /rüḿån/ || bławatek || psł. *rumьnъ || słowo poświadczone
|-
| rumskie /rümsťĕ/ || rzymski || Rüm + -sťĕ || przymiotnik od nazwy miasta
|-
| rusît sa /rüsait să/ || rosić się (bielić się) || psł. *rositi sę || poświadczone w 3Sg: rüsi-să
|-
| rust /rüst/ || rosnąć || psł. *orsti || słowo poświadczone
|-
| rust for /rüst för/ || wyrastać || rüst + för || poświadczone w 3Sg: rüstĕ för, por. rüst vånau
|-
| rust wånû /rüst vånau/ || wyrastać || rüst + vånau || poświadczone w 3Sg: rüstĕ vånau, por. rüst för
|-
| ruwa jagiàda /rüvă jaďădo/ || agrest, owoc agrestu || rüvă + jaďădo || poświadczone w l.mn.: rüvă jaďădåi
|-
| ruwe /rüvĕ/ || włochaty || śdn. rûw || słowo poświadczone
|-
| ruza /rüză/ || róża || psł. *roža? || słowo poświadczone
|-
| ruzac /rüzăc/ || luty || psł. rožьcь || słowo poświadczone
|-
| ruzdelet /rüzdelĕt/ || rozdzielić || psł. *orz-děliti || poświadczone w 3Sg: rüzdelĕ
|-
| ruzgnát /rüzgnot/ || rozegnać || psł. *orz-gъnati || poświadczone w 3Sg: rüzzinĕ, -zg- a nie -zĕg- bo por. rözznăt
|-
| ruzgnane /rüzgnonĕ/ || nabrzmiałe, spuchnięte || psł. *orz-gnanъjь || słowo poświadczone
|-
| ruzmesat /rüzmesăt/ || rozczynić, rozrobić (ciasto) || psł. *orz-měšati || słowo poświadczone
|-
| ruzne /rüznĕ/ || rogowy, dotyczący rogu || psł. *rožьnъjь || słowo poświadczone
|-
| ruzpást sa /rüspost să/ || rozpaść się || psł. *orz-pasti sę || poświadczony imiesłów: rüspădenĕ
|-
| ruzplastet /rüsplostĕt/ || rozpłaszczyć || psł. *orz-plaščiti || poświadczony rozkaźnik: rüsplăstaitĕ
|-
| ruzskaknǫt /rüsskoknǫt/ || rozbiegnąć się, rozskoczyć, pierzchnąć || psł. *orz-skaknǫti || poświadczone w 3Sg: rüsskoknĕ
|-
| ruzwȧjanek /rüzvajonĕk/ || kołeczki (u krosna) || psł. *rozvijanikъ || poświadczone w l.mn.: rüzvajănaiťĕ, być może -b- zamiast -v-
|-
| Ru̇mén /Rumen/ || Rumun || niem. Rumäne || zapożyczenie z niemieckiego
|-
| Ru̇menîja /Rumenajă/ || Rumunja || por. niem. Rumänien || nazwa kraju wzorowana na niemieckiej
|-
| Ru̇menka /Rumenkă/ || Rumunka || Rumen + -kă || forma żeńska na -kă
|-
| ru̇menskie /rumensťĕ/ || rumuński || rumen + -sťĕ || typowy przymiotnik od nazwy narodu
|-
| Rûska /Rauskă/ I || Rosja || Raus + -skă || por. głuż. Ruska, cz. Rusko
|-
| Rûska /Rauskă/ II || Rosjanka || Raus + -skă || por. Rausťĕ
|-
| Rûskie /rausťĕ/ || Rosjanin || niem. Reuße lub psł. *Rusъ + -sťĕ || por. cz./sch. Rus, niem. Reuße, co do -stĕ por. Śosťĕ - Niemiec
|-
| rûskie /rausťĕ/ || rosyjski || rus + -sťĕ || przymiotnik odrzeczownikowy jak wend-wensťĕ
|-
| rûta || romb, karo (w kartach) || śdn. rûte/niem. Raute || zapożyczenie, por. dłuż. ruta, co do kart. por. dn. Ruten
|-
| rŷbá /råibo/ || ryba || psł. *ryba || słowo poświadczone
|-
| rŷbe /råibĕ/ || rybi || råibo + -ĕ || słowo poświadczone
|-
| rŷbe dik /råibĕ dik/ || staw do hodowli ryb || råibĕ + dik || słowo poświadczone
|-
| rŷbe kiėcér /råibĕ ťėcer/ || sieć do łowienia ryb || råibĕ + ťėcer || słowo poświadczone
|-
| rŷbnek /råibnĕk/ || rybak || råibo + -nĕk || słowo poświadczone, być może råibinĕk < *rybenikъ
|-
| rŷdze /råiʒĕ/ || ryży, rudy || psł. *ryďьjь || słowo poświadczone
|-
| rŷdze kiunek /råiʒĕ ťünĕk/ || konik polny; szarańcza || råiʒĕ + ťünĕk || słowo poświadczone
|-
| rŷt /råit/ || ryć || psł. *ryti || słowo poświadczone
|-
| rŷwat /råivăt/ || wyrywać || psł. *ryvati || słowo poświadczone
|}

==S==
{| class="wikitable" width="100%"
|-
! połabski !! polski !! etymologia !! uzasadnienie
|-
| sada /sodă/ || zdanie || deryw. od sodĕt || por. niem. Satz-setzen, łuż. sada
|-
| sadet /sodĕt/ || sadzić || psł. *saditi || poświadczone w 3Sg: sodĕ
|-
| sadèwîna /sodĕvaină/ || owoce || psł. *sadovina || słowo poświadczone
|-
| sadlu /sodlü/ || sadło || psł. *sadlo || słowo poświadczone
|-
| sadzé /soʒe/ || sadza || psł. *saďě || słowo poświadczone
|-
| sam /som/ || sam || psł. *samъ || słowo poświadczone
|-
| samac /somăc/ || samiec || psł. samьcь || słowo poświadczone
|-
| samîcia /somaićă/ || samica || psł. *samica || słowo poświadczone
|-
| samudialne /somüďolnĕ/ || własnoręczny, własnej roboty || somü + ďolü + -nĕ || słowo poświadczone
|-
| sanî /sonai/ || sanie || psł. *sani || słowo poświadczone
|-
| sȧhi /sahi/ || wiśta, w lewo || sa? + dn. hi? || słowo poświadczone, być może saxi, sax́ü, sahü?
|-
| sȧlát /salot/ || sałata || śdn. sallat/salât || słowo poświadczone
|-
| sȧlia /saľă/ || chomąto, szleja || psł. *šьľa || słowo poświadczone
|-
| sȧlinek /salinĕk/ || rymarz || saľă + -inĕk || słowo poświadczone
|-
| sȧmét /samet/ || razem || dn. samet || słowo poświadczone, może samĕt
|-
| sȧr /sar/ || ser || psł. *syrъ || słowo poświadczone
|-
| sȧrat /sarăt/ || srać || psł. *sьrati, wyrównane || słowo poświadczone
|-
| sȧra zena /sară zenă/ || wdowa || psł. siraja žena || słowo poświadczone
|-
| Sȧrb /sarb/ || Łużyczanin || psł. *sьrbъ || odbitka łuż. Sorb
|-
| sȧrbskie /sarpsťĕ/ || serbołużycki || sarb + -sťĕ || przymiotnik na -sťĕ
|-
| Sȧrbuwka /sarbüfka/ || Łużyczanka || sarb + -kă || forma żeńska jak łuż. Serbowka
|-
| sȧre /sarĕ/ || owdowiały, osierocony || psł. *sirъjь || poświadczone w wyrażeniu: sară zenă
|-
| sȧrek /sarĕk/ || szeroko || psł. *širokъ || słowo poświadczone
|-
| sȧrota /sarötă/ I || serwatka || psł. *syrota || słowo poświadczone
|-
| sȧrota /sarötă/ II || sierota || psł. *sirota lub sarĕ + -ötă || por. pröstĕ-pröstötă lub ogólnosłow. sirota/syrota/sierota
|-
| sȧrp /sarp/ || sierp || psł. *sьrpъ || słowo poświadczone
|-
| sȧrsin /sarsin/ || szerszeń || psł. *sьrxy || słowo poświadczone
|-
| sȧrukie /sarüťĕ/ || szeroki || psł. *širokъjь || słowo poświadczone
|-
| Sȧtu̇rn /Saturn/ || Saturn || niem. Saturn || zapożyczenie, por. łuż. Saturn
|-
| så /så/ || z (cum, ex) || psł. *sъ || słowo poświadczone
|-
| så Bugiåm /så Büďåm/ || z Bogiem, adieu || så + Büg || zwrot poświadczony
|-
| så sują wilą /så süją vilą/ || dobrowolnie, z własnej woli || så + süjă + viľă || zwrot poświadczony jako: så süjă wilă
|-
| såbrukát /såbrükot/ || zużyć || så- + brükot || poświadczony imiesłów: såbrükonĕ
|-
| såcit /såcit/ || szczeć, szczotka || psł. *sъčetь || słowo poświadczone
|-
| såcitîna /såcitaină/ || szczecina || såcit + -aină || słowo poświadczone
|-
| sådat /sådăt/ || zrobić, zdziałać || psł. *sъděti || słowo poświadczone
|-
| sådat pusliád /sådăt püsľod/ || podrobić, naśladować || sådăt + püsľod || słowo poświadczone
|-
| sådȧrgnǫt /sådargnǫt/ || wyczesać len || psł. *sъdъrgnǫti || słowo poświadczone
|-
| sågnat /sågnăt/ || zgonić, spędzić (bydło) || psł. *sъgъnati || poświadczone w 3Sg: såzinĕ
|-
| sågràsene /sågrăsenĕ/ || grzeszny, bezbożny || psł. *sъgrěšenъjь || słowo poświadczone
|-
| såkadle /såkodlĕ/ || kołowrotek || psł. *sъkadlo || słowo poświadczone
|-
| såkret /såkrĕt/ || skryć, ukryć || psł. *sъkryti || słowo poświadczone
|-
| såklî /såklai/ || okulary || psł. *s(t)ьklě, -i z jo-deklinacji || dualis tantum, por. rǫkăv-rǫkovă (koszula)
|-
| såklinek /såklinĕk/ || szklarz || *såklü + -nĕk || słowo poświadczone
|-
| såklu /såklü/ || szkło || psł. *stьklo, nieregularnie || rozkład poświadczonego såklinĕk
|-
| såląc /såląc/ || zgiąć || psł. *sъlęťi || poświadczony imiesłów sålącenă, por. stcz. léci, leku
|-
| såląk /såląk/ || wyka? || psł. *sъlękъ || słowo poświadczone
|-
| såluw /sålüv/ || słowik || psł. *sъlovь || słowo poświadczone
|-
| såluzet /sålüzĕt/ || złożyć || psł. *sъložiti || poświadczone w 3Sg: sålüzĕ
|-
| såmȧrciane /såmarćonĕ/ || zmierzch || psł. *sъmьrcanьje || słowo poświadczone
|-
| såmȧrt /såmart/ || choroba, pomór, zaraza || psł. *sъmьrtь || słowo poświadczone
|-
| såmàtana /såmătonă/ || śmietana || psł. *sъmětana || słowo poświadczone
|-
| såmeret /såmerĕt/ || zmierzyć || psł. sъměriti || poświadczony imiesłów: såmărenă
|-
| såmet /såmĕt/ || zmyć || psł. *sъmyti || słowo poświadczone
|-
| sånadkie /sånotťĕ/ || płytki || psł. *sъnadъkъjь || słowo poświadczone
|-
| såpat /såpăt/ || spać || psł. *sъpati || słowo poświadczone, obocznie såpot
|-
| såpące kamår /såpącĕ komår/ || sypialnia || såpącĕ + komår || słowo poświadczone, także såpącĕ
|-
| sås /sås/ || pierś kobieca, cycek || psł. *sъsъ || słowo poświadczone
|-
| såsat /såsăt/ || ssać || psł. *sъsati || poświadczone w 3Sg: såsĕ
|-
| såswetet /såsvetĕt/ || wyświecić, wypalić || psł. *sъsvětiti || poświadczony imiesłów: sås(v)ătonă
|-
| såt /såt/ || zejść; spaść (o deszczu) || så- + ait || poświadczone w aoryście: sådĕ
|-
| såtȧret del /såtarĕt del/ || zetrzeć || psł. *sъtьrti ||
|-
| såwȧrtat /såvartăt/ || zrobić (ubić) masło || psł. sъvьrtati || słowo poświadczone
|-
| såwȧrtlîna /såvartlaină/ || maślanka || psł. *sъvьrtlina || słowo poświadczone
|-
| såwlåk /såvlåk/ || powój polny || psł. sъvolkъ || słowo poświadczone
|-
| såwlåkne /såvlåknĕ/ || dotyczący powoju, powojowy || såvlåk + -nĕ || słowo poświadczone
|-
| såzdat /såzdăt/ || rozebrać || psł. *sъzděti (?) || słowo poświadczone, być może såzďăt jak våzďăt
|-
| såzdét sa /såzdet să/ || rozebrać się || såzdăt + să || poświadczone w 3Sg: såzdij-să
|-
| såzdewát sa /såzdevot să/ || robierać się || *sъzděvati sę || iteratyw jak poświadczone: våzdevot să
|-
| Sądår /sądår/ || Aleksander, Olek || śdn. Sander || zapożyczenie, zasymilowane jak inne imiona, imię
|-
| sązmą /sązmą/ || sążeń || psł. *sęženь, zniekształcony || słowo poświadczone
|-
| sect /sect/ || kosić, siec, rąbać || psł. *sěťi || słowo poświadczone
|-
| sect dat /sect dal/ || ścinać || sect + dal || poświadczone w 3Sg: secĕ dal
|-
| sedet /sedĕt/ || siedzić || psł. *sěditi || poświadczone w 3Sg: sedĕ
|-
| sedlene /sedlenĕ/ || siodłowy || sedlü + -enĕ || słowo poświadczone
|-
| sedlene knup /sedlenĕ knüp/ || kula siodłowa; kula u siodła || słowo poświadczone
|-
| sedlinek /sedlinĕk/ || siodlarz || psł. *sedъlenikъ || słowo poświadczone
|-
| sedlu /sedlü/ || siodło || psł. *sedъlu || słowo poświadczone
|-
| sedme /sedmĕ/ || siódmy || psł. *sedmъjь || nie **sidmĕ, bo poświadczono våsmĕ, a nie **vismĕ
|-
| Seka /sekă/ || Sekwana || por. śdn. Secke || zapożyczenie, hydronim
|-
| sekànîcia /sekănaićă/ || siekane mięso || psł. *sěkanica || słowo poświadczone
|-
| sekar /sekăr/ || kosiarz || psł. *sěkařь || poświadczone w GSg: sekăŕo
|-
| sekat /sekăt/ || siekać || psł. *sěkati || iteratyw od pośw. sect
|-
| sekiȧra /seťară/ || siekiera || psł. *sěkyra || słowo poświadczone, wtórnie seťaŕă
|-
| sekiàrnîcia /seťărnaićă/ || toporek || seťară + -naićă || poświadczone zapożyczenie do dn.: Zinterneitz (topór)
|-
| seku̇nda /sekundă/ || sekunda || niem. Sekunde || zapożyczenie, por. łuż. sekunda
|-
| selšȧft /selšaft/ || towarzystwo || por. niem. Gesellschaft || słowo poświadczone, obocznie selšap
|-
| selšȧp /selšap/ || towarzystwo || por. lüneb. sellschap || słowo poświadczone, obocznie selšaft
|-
| sem /sem/ || tu, tutaj, do tego miejsca || psł. *sěmo || słowo poświadczone, obocznie są
|-
| semą /semą/ || siemię lniane, len || psł. *sěmę || słowo poświadczone, wtórnie semĕnü
|-
| senene /senenĕ/ || sienny, dotyczący siana || śonü + -enĕ || słowo poświadczone
|-
| seninek /seninĕk/ || lipiec || psł. *sěnenikъ || słowo poświadczone
|-
| Serb /Serb/ || Serb || por. niem. Serbe || zapożyczenie z niem., por. pl. Serb
|-
| serbècharwatskie /serbĕxorvocťĕ/ || serbskochorwacki, serbochorwacki || Serb + -ĕ- + Xorvăt + -sťĕ || jak niem. Serbokroatisch
|-
| Serbîja /Serbajă/ || Serbia || niem. Serbien || zapożyczenie, -ajă w miejsce łac. -ia jak w Morajă
|-
| Serbka /Serpkă/ || Serbka || por. niem. Serbe || typowa forma żeńska na -kă
|-
| serbskie /serpsťĕ/ || serbski || Serb + -sťĕ || typowy przymiotnik na -sťĕ
|-
| sest /sest/ || siąść || psł. *sěsti || poświadczony rozkaźnik: sąd, być może wyrównany bezokolicznik do sąst
|-
| seste /sestĕ/ || szósty || psł. *šestъjь || słowo poświadczone
|-
| sestra /sestră/ || siostra || psł. *sestra || słowo poświadczone
|-
| siadlu /śodlü/ || fotel || sěd- + -dlü || kalka niem. Sessel, por. dłuż. sedło
|-
| sianu /śonü/ || siano || psł. *sěno || słowo poświadczone
|-
| Siaska /śoskă/ I || Niemcy || śdn. Sasse + -skă || nazwa kraju na -skă, por. głuż. Nimska, cz. Německo, sch. Nemačka
|-
| Siaska /śoskă/ II || Niemka || śdn. Sasse + -skă || forma żeńska od poświadczonego męzkiego etnonimu
|-
| Siaskie /śosťĕ/ || Niemiec || śdn. Sasse + -sťĕ || słowo poświadczone
|-
| siaskie /śosťĕ/ || niemiecki || śdn. Sasse + -sťĕ || słowo poświadczone
|-
| siaskièrecne /śosťĕrecnĕ/ || niemieckojęzyczny || śosťĕ + recnĕ || złożenie
|-
| siat /śot/ || siać || psł. *sějati || słowo poświadczone, obocznie sijot
|-
| sidem /sidĕm/ || siedem || psł. *sedmь || słowo poświadczone
|-
| sidèmdisiǫt /sidĕmdiśǫt/ || siedemdziesiąt || sidĕm + diśǫt || słowo poświadczone
|-
| sidlîste /sidlaistĕ/ || siedziba? || psł. *sědlišče || poświadczone w nazwie pola, por. cz. sídliště
|-
| sidmàru /sidmărü/ || siedmioro || psł. *sedьmero || słowo poświadczone
|-
| sipél /sipel/ || szufla? miara zboża około 28 litrów || śdn. schepel || słowo poświadczone w GSg: sipelai, obocznie šipelai
|-
| sist /sist/ || sześć || psł. *šestь || słowo poświadczone
|-
| sistàru /sistărü/ || sześcioro || psł. *šestero || słowo poświadczone
|-
| sistdisiǫt /sizdiśǫt/ || sześćdziesiąt || sist + disąt || słowo poświadczone
|-
| sistnacti /sistnocti/ || szesnaście || sist + -nocti || słowo poświadczone, obocznie -nădist
|-
| sîdlu /saidlü/ || szydło || psł. *šidlo || słowo poświadczone
|-
| sît /sait/ || szyć || psł. *šiti || poświadczone w 3Sg: sajĕ
|-
| sîtna jågla /saită jåglă/ || igła do szycia || saitnă + jåglă || słowo poświadczone, obocznie saită jåglă
|-
| sîtne /saitnĕ/ || do szycia, związany z szyciem || saitĕ + -nĕ || słowo poświadczone
|-
| sîtnîcia /saitnaićă/ || igła do szycia || saitnĕ + -aićă || słowo poświadczone
|-
| sîve /saivĕ/ || szary || psł. *sivъjь || słowo poświadczone
|-
| skacîka /skocaikă/ || ogier || psł. *skačika || słowo poświadczone
|-
| skakat /skokăt/ || skakać || psł. *skakati || słowo poświadczone
|-
| skaknǫt /skoknǫt/ || skoczyć || psł. *skoknǫti || poświadczone w 3Sg: skoknĕ
|-
| skarnîcia /skornaićă/ || wiadro na smołę || psł. *skvarьnica || słowo poświadczone, znaczenie niepewne
|-
| skat /skot/ || skat (śląski brydż) || dn. Skaat? || zapożyczenie, por. łuż. škót
|-
| skiorîp /sťöraip/ || skorupa; łuska, łupina; skórka owocu || psł. *skorupъ || słowo poświadczone
|-
| skiora /sťöră/ || kora (drzewna) || psł. *skora || słowo poświadczone
|-
| skiorac /sťörăc/ || szpak || psł. *skvorьcь || poświadczone w NPl: sťörce
|-
| skiorka /sťörkă/ || skórka (chleba) || psł. *skorъka || słowo poświadczone
|-
| skiornia /sťörńă/ ||buty (z cholewkami) || psł. *skorьnьja || poświadczone w NPl: sťörne
|-
| skiot /sťöt/ || bydło rogate || psł. *skotъ || słowo poświadczone
|-
| skiowarac /sťövorăc/ || serweta na stół, obrus || niejasna || słowo poświadczone, dokładne brzmienie niejasne
|-
| skiuk /sťük/ || skok || psł. *skokъ || słowo poświadczone
|-
| skiukànîcia /sťükănaićă/ || zając || psł. *skokanica || poświadczone zapożyczenie do dn.: Zickaneitz
|-
| skiuknǫt /sťüknǫt/ || skoczyć || psł. *skoknǫti || poświadczone w 3Sg: sťüknĕ
|-
| skiup /sťüp/ || baran || psł. *skopъ || słowo poświadczone
|-
| skiutål /sťütål/ || naczynie || sdn. sküttel || słowo poświadczone
|-
| skiutîna mąsi /sťütaină mąsi/ || wołowina || sťütaină + mąsi || słowo poświadczone
|-
| skiutîne /sťütainĕ/ || wołowy || psł. *skotinъjь || słowo poświadczone
|-
| skîba /sťaibă/ || chleb || psł. *skyba z śwn. scība || słowo poświadczone
|-
| skîbål /sťaibål/ || łata, łatka || psł. *skubъlъ || słowo poświadczona
|-
| skîbet /sťaibĕt/ || łatać || psł. *skubiti || poświadczone gerundium: sťaibenĕ
|-
| skîniá /sťaińo/ || stodoła || dn. skūne || słowo poświadczone
|-
| skîplac /sťaiplăc/ || pasierb || psł. *skuplьcь || słowo poświadczone
|-
| skîplîcka /sťaiplaickă/ || pasierbica || psł. *skupličьka || słowo poświadczone, Polański rekonstruuje sťaiplaicťă
|-
| skǫpe /skǫpĕ/ || piątek || psł. *skǫpъjь || słowo poświadczone
|-
| skrupet /skrüpĕt/ || skropić || psł. *sъkropiti || poświadczone w 3Sg: skrüpĕ
|-
| slabe /slobĕ/ || słaby || psł. slabъjь || słowo poświadczone
|-
| slabîna /slobaină/ || pachwina || slobĕ + -aină || złożenie jak łuż. słabina
|-
| slagî /sloďai/ || drewniany tłuczek || śdn. slâge + -åi || słowo poświadczone
|-
| slapa /slopă/ || flejtuch, niechlujna kobieta || por. lüneb. schloppen || słowo poświadczone
|-
| slȧgbȧm /slagbam/ || zapora, rogatka, szlaban? || por. brem. Slagboom || słowo poświadczone
|-
| slȧmår /slamår/ || marnotrawca, rozrzutnik || por. śdn. slômer || słowo poświadczone
|-
| slȧpiat /slaṕăt/ || wlec, ciągnąć || śdn. slepen || poświadczone w czasie przeszłym: slapol~slaṕol
|-
| slȧwistika /slavistikă/ || slawistyka || niem. Slawistik || zapożyczenie, por. łuż. slawistika
|-
| slåd /slåd/ || słód || psł. *soldъ || słowo poświadczone
|-
| slådet /slådĕt/ || słodzić || psł. *solditi || slåd-slådĕt jak sül-sülĕt
|-
| slådkie /slåtťĕ/ || słodki || psł. *soldъkъjь || słowo poświadczone
|-
| slådkiust /slåtťüst/ || słodycz || slåtťĕ + -üst || kalka niem. Süßigkeit(en), por. dłuż słodkosć, pl. słodkości
|-
| slådza /slåʒă/ || łza || psł. *slъza || słowo poświadczone, obocznie regularne slåză
|-
| slåma /slåmă/ || słoma || psł. *solma || słowo poświadczone, obocznie slåmo
|-
| slåmene /slåmenĕ/ || słomiany || slåmă + -enĕ || słowo poświadczone
|-
| slåmene mech /slåmenĕ mex/ || siennik || slåmenĕ + mex || słowo poświadczone
|-
| slåne /slånĕ/ || słony || psł. *solnъjь || słowo poświadczone
|-
| slånîcia /slånaićă/ || solniczka || slånĕ + -aićă || słowo poświadczone
|-
| slåwek /slåvĕk/ || słowik || psł. *solvikъ || poświadczone w APl: slåvaiťĕ
|-
| slåza /slåză/ || łza || psł. *slьza || słowo poświadczone, obocznie slåʒă
|-
| slepa /slepă/ || kura || psł. *slěpaja || słowo poświadczone
|-
| slepa wǫtruba /slepă vǫtrübă/ || ślepa kiszka, wyrostek robaczkowy || slepă + vǫtrüba || kalka niem. Blinddarm, por. dłuż. slěpe crjowo
|-
| slepac /slepăc/ || kogut, kurek na wieży kościelnej || psł. *slěpьcь || słowo poświadczone
|-
| slepe /slepĕ/ || ślepy || psł. *slěpъjь || słowo poświadczone
|-
| slepîce /slepaicĕ/ || kurzy || slepaićă + -ĕ || słowo poświadczone
|-
| slepîce mąsi /slepaicĕ mąsi/ || drób || slepaicĕ + mąsi || słowo poświadczone
|-
| slepîcia /slepaićă/ || kura || psł. *slěpica || słowo poświadczone
|-
| Sleswik /slesvik/ || Szlezwik || śdn. Slêswîk || zapożyczenie, toponim
|-
| sliad /sľod/ I || zwierzę || psł. *slědъ || słowo poświadczone
|-
| sliad /sľod/ II || po, za || psł. *slědъ || słowo poświadczone
|-
| slid /slid/ || śledź || psł. *seldь || słowo poświadczone
|-
| sliema /sľemă/ || kąpielówki, strój kąpielowy || ? || słowo poświadczone
|-
| slîna /slaină/ || ślina || psł. *slina || słowo poświadczone
|-
| slîwenia /slaiveńă/ || śliwa || psł. *slivenьja || słowo poświadczone, obocznie zapewne slaivenă, por. NPl: slaivenåi
|-
| Sluwacka /Slüvockă/ || Słowaczka || Slüvăk + -kă || forma żeńska na -kă jak toblăc-toblockă
|-
| sluwackie /slüvocťĕ/ || słowacki || Slüvăk + -sťĕ || typowy przymiotnik na -sťĕ
|-
| Sluwak /Slüvăk/ || Słowak || niem. Slowake, sła. Slovák || zapożyczenie, Slüw- jak w łuż. Słowak, -ăk jak w rodzimym sufiksie
|-
| Sluwakîja /Slüvokajă/ || Słowacja || Slüvăk + -ajă|| brak palatalizacji jak w niem. Slowakei
|-
| Sluwenac /Slüvenăc/ || Słoweniec || słe. Slovenec || Slüv- jak w łuż. Słowjenjec, -ăc odbija słe. -ec
|-
| Sluwenîja /Slüvenajă/ || Słowenia || słe. Slovenija, niem. Slowenien || -ija na -ajă typowe, Slüv- jak w łuż. Słowjenija
|-
| Sluwenka /Slüvenkă/ || Słowenka || słe. Slovenka || odbitka słoweńskiego słowa, por. Slüvenăc
|-
| sluwenackie /slüvensťĕ/ || słoweński || Slüvenăc + -sťĕ || przymiotnik na -sťĕ, -acťĕ dla uniknięcia homofonji jak sch. slovenački
|-
| sluwenskie /slüvensťĕ/ || słowiański || psł. *slověnьskъjь || słowo poświadczone
|-
| sluweskiu /slüvesťü/ || słówko || slüvü + -ťü || zdrobnienie poświadczonego slüvü
|-
| sluwesu /slüvesü/ || czasownik || psł. *slovo, -ese || wyrównanie jak w cz. sloveso, łuż. słowjeso, por. semĕnü~semenü
|-
| Sluwinac /Slüvinăc/ || Słowiniec || pl. Słowiniec || adaptacja morfologiczna jak Slüvăk, Slüvenăc
|-
| Sluwinka /Slüvinkă/ || Słowinka || pl. Słowinka || adaptacja morfologiczna jak Slüvockă, Slüvenkă
|-
| sluwinskie /slüvinsťĕ/ || słowiński || pl. słowiński || przymiotnik na -sťĕ, usunięcie sufiksu -ăc/kă
|-
| sluwisne /slüvisnĕ/ || związany ze słowem, filologiczny || slüvü + -nĕ || złożenie wzorem ros. словесный
|-
| sluwisnek /slüvisnĕk/ || słownik || slüvü + -nĕk || złożenie wzorem pl. słownik
|-
| Sluwianek /slüv́onĕk/ || Słowianin || psł. *slověnikъ || z /slüvensťĕ/ - słowiański, wzorem ďörconĕk:ďörconi
|-
| Sluwianka /slüv́onkă/ || Słowianka || psł. *slověnъka || forma żeńska jak döŕonkă
|-
| sluwu /slüvü/ || słowo || psł. *slovo || słowo poświadczone
|-
| slûsat /slausăt/ || słuchać || psł. *slušati || poświadczone w 3Sg: slausă
|-
| slûzet /slauzĕt/ || służyć || psł. *služiti || poświadczone w 3Sg: slauzĕ
|-
| slŷsane /slåisonĕ/ || słuch || rzeczownik od slåisot || por. głuż. słyšenje, dłuż. słyšanje
|-
| slŷsát /slåisot/ || słyszeć || psł. *slyšati || słowo poświadczone
|-
| smard /smord/ || smród || psł. *smordъ || derywat od poświadczonego smardĕt
|-
| smardlînia /smordlaińă/ || czarna porzeczka || psł. smьrdlinьja || słowo poświadczone
|-
| smark /smork/ || świerk || psł. smъrkъ? || poświadczone w toponimii: Schmarkien, Schmors
|-
| smȧcne /smacnĕ/ || smaczny || *smak + -nĕ || słowo poświadczone
|-
| smȧd /smad/ || kowal || śdn. smet || słowo poświadczone
|-
| smȧdiat /smaďăt/ || kuć || śdn. smēden || poświadczone w 3Sg: smaďă, smaďojĕ, obocznie więc smaďot
|-
| smȧgnǫt /smagnǫt/ || rzucić || psł. *smьgnǫti || poświadczone w 3Sg: smagnĕ
|-
| smȧk /smak/ || smak || śdn. smâk || poświadczone derywaty: smakăt, smacnĕ
|-
| smȧkat /smakăt/ || smakować || śdn. smâken || poświadczone w 3Sg: smakă, smakojĕ, obocznie więc smakot
|-
| smȧrd /smard/ || chłop || psł. *smьrdъ || poświadczone w NPl: smardi
|-
| smȧrdet /smardĕt/ || śmierdzieć || psł. *smьrděti || poświadczone w 3Sg: smardĕ
|-
| smech /smex/ || śmiech || psł. *směxъ || rzeczownik od pośw. sḿot să, por. głuż. směch(i), cz. smích
|-
| smiat sa /sḿot să/ || śmiać się || psł. *smějati sě || słowo poświadczone
|-
| smola /smölă/ || żywica; piekło; piec do pieczenia || psł. *smola || słowo poświadczone
|-
| smu̇k /smuk/ || dobrze (o jedzeniu i napojach), smacznie || dn. smuk || słowo poświadczone
|-
| smu̇kie /smuťĕ/ || przystojny, uprzejmy; ładny; dobry (o winie, piwie) || dn. smuk || słowo poświadczone, także jako nieodmienne smuk
|-
| snak /snok/ || wąż, padalec || śdn. snake || słowo poświadczone
|-
| sneg /sneg/ || śnieg || psł. *sněgъ || słowo poświadczone
|-
| snezet /snezĕt/ || śnieżyć, padać (o śniegu) || sneg + -ĕt || por. caistĕ-caistĕt, *bel-belĕt
|-
| snezene /sneznĕ/ || śnieżny || sneg + -nĕ || por. viďėn - vignenĕ
|-
| snidår /snidår/ || krawiec || por. szlez.-holszt. snider || słowo poświadczone jako snider, ai snidŕă
|-
| snitkiėr /sniťėr/ || stolarz || por. śdn. snitker, szlez.-holszt. snittjer || słowo poświadczone, Polański transkrybuje sniťer
|-
| snor /snör/ || sznur || śdn. snôr || słowo poświadczone
|-
| snoriaste /snöŕostĕ/ || obszyty, oblamowany || snör + -'ostĕ || słowo poświadczone
|-
| snup /snüp/ || snop || psł. *snopъ || słowo poświadczone
|-
| snuwat /snüvăt/ || snuć (przędzę), prząść || psł. *snovati || słowo poświadczone
|-
| sonka /sönkă/ || syn; synek || śdn. sone + -kă || słowo poświadczone
|-
| sǫ /sǫ/ || ten, ten tutaj || psł. *sь(nъ) || słowo poświadczone
|-
| sǫsiada /sǫśodă/ || mieszkaniec, współlokator; komornik (mieszkający na komornym) || psł. *sǫsěda || słowo poświadczone
|-
| spadån /spodån/ || rydel || śdn. spâde(n) || poświadczone jako spoden, ale zob. derywat spodåncaistĕ
|-
| spadåncîste /spodåncaistĕ/ || stylisko (rydla) || *spodån + -caistĕ || słowo poświadczone
|-
| spȧciriát /spaciŕot/ || spacerować, przejechać się konno || niem. spazieren || słowo poświadczone
|-
| spȧrs /spars/ || szparag || dn. spars, spaars || słowo poświadczone
|-
| spek /spek/ || słonina || śdn. spek || poświadczone w GSg: speťai
|-
| spelmȧn /spelman/ || muzykant || dn. spelmann || słowo poświadczone
|-
| speliát /speľot/ || grać na instrumencie || dn. spelen || poświadczone w 3Pl: speľoją
|-
| spendiriát /spendiŕot/ || sponsorować || niem. spiendieren || -iŕot jak w spaciŕot, por. łuż. spenděrować/-ś
|-
| spet /spet/ || dzida || śdn. spêt || słowo poświadczone
|-
| spina /spină/ || szafa || śdn. spinde || słowo poświadczone
|-
| spinka /spinkă/ || szafka || spină + -kă || zdrobnienie
|-
| spîdél /spaidel/ ||wędzisko, wędlisko; rożen || por. śdn. spît, spêt + niem. -el || słowo poświadczone
|-
| splet /splet/ || wiklina || psł. sъpletъ || słowo poświadczone w znaczeniu "kij wiklinowy"
|-
| splint /splint/ || split, 1/16 korca || śdn. spint, -l- niejasne || słowo poświadczone
|-
| spolá /spölo/ || szpula || śdn. spôle || por. zdrobnione spölkă
|-
| spolka /spölkă/ || szpulka || śdn. spôle + -kă || słowo poświadczone
|-
| sporiát /spöŕot/ || tropić || śdn. spṏren || słowo poświadczone
|-
| srȧbanek /srabonĕk/ || zupa z krup owsianych, krupnik || psł. srьbanikъ || słowo poświadczone
|-
| srebru /srebrü/ || srebro || psł. *sьrebro || słowo poświadczone
|-
| sreda /sredă/ || środek, ośrodek; miękisz; kruszyna, okruch; środa || psł. *serda || słowo poświadczone
|-
| sredka /sretkă/ || kruszyna, okruch chleba || sredă + -kă|| słowo poświadczone
|-
| sredulete /sredületĕ/ || dzień przesilenia letniego || psł. *serdolětьje || rozkład poświadczonego sredületnĕ
|-
| sreduletne-mand /sredületnĕ-mond/ || czerwiec || sredületnĕ + śdn. mând || słowo poświadczone
|-
| sreduliat /sredüľăt/ || dzień św. Jana || psł. serdolětъ || słowo poświadczone
|-
| sreduzîme /sredüzaimĕ/ || dzień przesilenia zimowego || sred- + zaimă + -ĕ || formacja wzorem rekonstruowanego sredületĕ
|-
| sribȧrne /sribarnĕ/ || srebrny, srebrzony || psł. *sьrebrьnъjь || słowo poświadczone
|-
| sridne /sridnĕ/ || środkowy, średni || sredă + -nĕ || słowo poświadczone
|-
| sridne palac /sridnĕ polăc/ || palec środkowy || sridnĕ + polăc || słowo poświadczone
|-
| stade /stodĕ/ || stado || psł. *stado || poświadczone w toponimii: Staddin, Stadin, Stadineitz
|-
| stadnîcia /stodnaićă/ || stadnina || stodĕ + -naićă || poświadczone w toponimii: Stadineitz
|-
| stak /stok/ || kij || śdn. stock || słowo poświadczone
|-
| stal /stol/ || stal || śdn. stâl || słowo poświadczone
|-
| stanîcia /stonaićă/ || osiedle, kolonia || psł. *stanica || poświadczone w toponimii: Stans, Stameitz, Stoinsch-weg
|-
| stanîste /stonaistĕ/ || obóz, obozowisko || psł. *stanišče || poświadczone w toponimii: Stameist
|-
| stará /storo/ || ostatnia kwadra księżyca || psł. *stara || słowo poświadczone
|-
| stare /storĕ/ || stary || psł. *starъjь || słowo poświadczone
|-
| stara mȧma /storă mamă/ || babcia, babusia || storă + mamă || analogia do poświadczonego: storĕ ľoľă
|-
| stare lialia /storĕ ľoľă/ || dziadek, dziadziuś || storĕ + ľoľă || słowo poświadczone
|-
| starek /storĕk/ || zakwas, zaczyn || psł. *starikъ || słowo poświadczone
|-
| starîcia /storaićă/ || wyschnięty potok || psł. *starica || poświadczone w toponimii: Storeitz, Starreitz, por. cz. stařice
|-
| starna /stornă/ || strona || psł. *storna || słowo poświadczone, choć zapisy trudne w interpretacji
|-
| starnîste /stornaistĕ/ || partia polityczna, stronnictwo || stornă + -aistĕ || -aistĕ jak w nazwach miejsc, co do storn- por. pol. stronnictwo, cz. strana, sch. stranka, głuż. strona
|-
| starust /storüst/ || starość || storĕ + -üst || złożenie
|-
| starusta /storüstă/ || sołtys || psł. *starosta || słowo poświadczone
|-
| starz /storz/ || stróż, wartownik || psł. *storžь || rekonstrukcja z: storznaičă
|-
| starznîcia /storznaićă/ || strażnica, wartownia || psł. *storžьnica || poświadczone w toponimii: Starseneitz
|-
| stat /stot/ || stać || psł. *stati || słowo poświadczone
|-
| stawet /stovĕt/ || postawić; podstawić || psł. *staviti || poświadczone w 3Sg: stovĕ
|-
| stawîdle /stovaidlĕ/ || ogrodzone pastwisko; kopka lnu || psł. *stavidlo || słowo poświadczone
|-
| stȧdzia /staʒ́ă/ || ścieżka || psł. *stьʒa || słowo poświadczone
|-
| stȧlia /staľa/ || stajnia || dn. Stall || słowo poświadczone, także w niezaadaptowanej postaci: stal
|-
| stȧmil /stamil/ || trzmiel || psł. *(š)čьmelь || słowo poświadczone
|-
| stȧngî /stanďai/ || drąg, drążek, pręt || śdn. stange + -ai || słowo poświadczone
|-
| stȧt /stat/ || państwo, kraj; stan || śdn. stât || zapożyczenie, por. łuż. stat, cz. stát
|-
| stȧtistika /statistikă/ || statystyka || niem. Statistik || zapożyczenie, por. łuż. statistika
|-
| stȧtne /statne/ || państwowy || stat + -nĕ || przymiotnik jak plaug-plauznĕ
|-
| stȧwac /stavăc/ || pomieszczenie do suszenia lnu, suszarnia || śdn. stâve + -ăc || słowo poświadczone
|-
| ståblu /ståblü/ || źdźbło || psł. *stьblo || słowo poświadczone
|-
| ståpîcia /ståpaićă/ || szprycha (u koła) || psł. *stъpica || poświadczone w l.mn.: ståpaică
|-
| stągî /stąďai/ || sznurówka, sznurowadło do butów || psł. *stęgy || słowo poświadczone, ū-temat
|-
| stefialia /stef́oľă/ || ojczym || śdn. stef + ľoľă, zdysymilowane || słowo poświadczone
|-
| stegnu /stegnü/ || lędźwie, biodro || psł. *stegno || słowo poświadczone
|-
| stenîcia /stenaićă/ || pluskwa || psł. *stěnica || słowo poświadczone
|-
| stepa /stepă/ || szczapa, drzazga || psł. *ščepa || słowo poświadczone
|-
| stepiat /steṕăt/ || łupić, rozszczepiać || psł. *ščepjati || poświadczone w 3Sg: steṕă
|-
| stiana /sťonă/ || ściana || psł. *stěna || słowo poświadczone
|-
| stig /stig/ || dwudziestka, dwadzieścia sztuk || szlez-holszt. stieg || słowo poświadczone
|-
| stilena /stilenă/ || cielna (o krowie) || psł. *sъtelenaja || słowo poświadczone
|-
| stilet /stilĕt/ || słać (łóżko) || psł. *stьlati, steľǫ || poświadczone w 3Sg: stilĕ; bezokolicznik wyrównany do tematu cz. teraź.
|-
| stiną /stiną/ || szczenię || psł. *ščenę || słowo poświadczone
|-
| Stiten /stitĕn/ || Szczecin || psł. *ščetinъ? śdn. Stettîn? || asymilacja śdn. nazwy albo rekonstrukcja, toponim
|-
| stiûká /sťauko/ || szczupak || psł. *ščuka || słowo poświadczone
|-
| storet /störĕt/ ||podpierać, opierać || śdn. stüren || poświadczone w 3Sg: störĕ
|-
| storît sa /störait să/ || podpierać się || śdn. stüren + są|| poświadczone w 3Sg: störi-să
|-
| stortiát /störťot/ || upaść || śdn. störten || poświadczone w czasie przeszłym: störťol
|-
| stǫpá /stǫpo/ || stępa || psł. *stǫpa || słowo poświadczone
|-
| stǫpet /stǫpĕt/ || stąpnąć, wejść || psł. *stǫpiti || słowo poświadczone
|-
| stǫpet dal /stǫpĕt dol/ || ustąpić, odejść || stǫpĕt + dol || poświadczone w rozkaźniku: stǫp dol
|-
| stǫpet del /stǫpĕt del/ || odstąpić, ustąpić || stǫpĕt + del || słowo poświadczone
|-
| stǫpine /stǫpinĕ/ || stąpnięcie || psł. *stǫpenьje || słowo poświadczone
|-
| strach /strox/ || strach || psł. *straxъ || słowo poświadczone
|-
| stralia /stroľă/ || promień || śdn. strâle || słowo poświadczone, obocznie straľă
|-
| strasîwe /strosaivĕ/ || bojaźliwy, nieśmiały || psł. *strašivъjь || słowo poświadczone
|-
| stratá /stroto/ || ulica || śdn. strâte || słowo poświadczone
|-
| stratka /strotkă/ || uliczka || stroto + -kă || słowo poświadczone
|-
| strȧfá /strafo/ || kara, mandat || śdn. strâfe || słowo poświadczone w ASg: strafǫ, ~ą
|-
| strȧfát /strafot/ || karać || śdn. strâfen || słowo poświadczone w 3Sg: strafojĕ
|-
| strȧk /strak/ || osełka, strychulec || śdn. strâk || słowo poświadczone
|-
| stråja /stråjă/ || stryj || psł. *stryja || słowo poświadczone
|-
| stråjewka /stråjefkă/ || stryjenka || stråjă + -efkă || słowo poświadczone
|-
| strągie /strąďĕ/ || ozdobny, przystrojony || śdn. strenge || słowo poświadczone jako żeńskie strangă, Polański pisze strang-
|-
| strelet /strelĕt/ || strzelić || psł. *strěliti || słowo poświadczone
|-
| strelet del /strelĕt del/ || zestrzelić || strelĕt + del|| poświadczone w 3Sg: strelĕ del
|-
| strelîka /strelaikă/ || strzelec || psł. *strělika || formacja wzorem bezăt-bezaikă
|-
| stren /stren/ || motek przędzy || dn. strän || słowo poświadczone
|-
| strez /strez/ || strzyżyk || psł. *strěžь || słowo poświadczone
|-
| strezek /strezĕk/ || strzyżyk, zdrobniale || psł. *strěžikъ || słowo poświadczone
|-
| striala /stŕolă/ || strzała || psł. *strěla || derywat od strelĕt
|-
| strid /strid/ || kłótnia || śdn. strîd || słowo poświadczone w GSg: striďă
|-
| stridiát sa /striďot să/ || kłócić się || śdn. strîden || słowo poświadczone w 3Sg, 3Du: striďo-să, striďăto-să, także bez zwrotności
|-
| strigiån /striďån/ || kaczor || pochodzenie niejasne || słowo poświadczone, por. striďår (ale -'år rzadkie, pewnie literówka)
|-
| stringát /stringot/ || zaprzęgać || dn. stringen || poświadczone w 3Sg: stringojĕ
|-
| striz /striz/ || szron || psł. *seržь || słowo poświadczone
|-
| strot /ströt/ || tchawica || śdn. strotte || słowo poświadczone, Polański waha się między strötă i ströt
|-
| strîct /straict/ || strzyc || psł. *striťi || poświadczone w 3Sg: straizĕ
|-
| strîp /straip/ || strup || psł. *strupъ || rozkład poświadczonego straipovă
|-
| strîpave /straipovĕ/ || strupowaty || psł. *strupavъjь || słowo poświadczone w r. ż. straipovă
|-
| strîzwŷ /straizvoi/ || nożyce || psł. *strižьvy || słowo poświadczone
|-
| strǫp /strǫp/ || pończocha || śdn. strump || zapożyczenie, -upm>-ǫp jak rǫp, lǫp, por. dłuż. štrumpy
|-
| strûs /straus/ || struś || niem. Strauß || zapożyczenie, por. dłuż. strus, głuż. štrus
|-
| stuber /stübĕr/? || ogrodzenie || psł. *stoborъ || poświadczone w toponimii: Stabber, por. dłuż. Stobrice, pl. Stobrawa
|-
| stujne /stüjnĕ/ || stały || stot, stüją + -nĕ || por. niem. ständig, pl. stały, łuż. stajny, cz. stejný
|-
| stupa /stüpă/ || stopa; podeszwa; ślad nogi || psł. *stopa || słowo poświadczone
|-
| stupin /stüpin/ || stopień; podnóżek || psł. *stepenь || słowo poświadczone
|-
| stupka /stüpkă/ || miska, miedniczka || śdn. stôp + -kă || słowo poświadczone
|-
| stutiat sa /stüťot să/ || opierać się || śdn. stütten || poświadczone w 3Sg: stüťo-să, stüťol-să
|-
| stu̇dént /student/ || student || niem. Student || zapożyczenie, por. łuż. student
|-
| stu̇dentka /studentkă/ || studentka || student + -kă || forma żeńska jak łuż. studentka
|-
| stu̇diriát /studiŕot/ || studiować || niem. studieren || zapożyczenie jak pośw. spaciŕot, por. łuż. studěrować, -ś
|-
| stu̇nd /stund/ || godzina || dn. stund || słowo poświadczone
|-
| stůp /ståup/ || ołtarz || psł. *stъlpъ || słowo poświadczone
|-
| stûdinac /staudinăc/ || studnia; źródło || psł. *studenьcь || słowo poświadczone
|-
| stûl /staul/ || krzesło || śdn. stôl || słowo poświadczone
|-
| subota /sübötă/ || sobota || psł. *sobota || słowo poświadczone
|-
| suj /süj/ || swój || psł. *svojь || słowo poświadczone
|-
| sukol /süköl/ || sokół || psł. *sokolъ || poświadczone w toponimii w złożeniu: Sückolofen (<*sokolovъ), Suckolnedüpe (<*sokolьnaja dupa)
|-
| sul /sül/ || sól || psł. *solь || poświadczone w GSg: süli
|-
| sulet /sülĕt/ || solić || psł. *soliti || poświadczony imiesłów: sülenă
|-
| sum /süm/ || sum || psł. *somъ || poświadczone nazwisko rodowe: Sohm, Suhm oraz w toponimii: Sohms-feld
|-
| supål /süpål/ || smark || psł. *sopъlь || słowo poświadczone
|-
| sur-mand /sür-mond/ || marzec || śdn. sor + śdn. mând || słowo poświadczone
|-
| su̇bstȧntiw /substantiv/ || rzeczownik || niem. Substantiv || zapożyczenie, por. łuż. substantiw
|-
| sûchie /saux́ĕ/ || suchy; wytrawny (o winie) || psł. *suxъjь || słowo poświadczone, co do drugiego znaczenia por. niem. trocken
|-
| sûchiu /saux́ü/ || sucho || psł. *suxo || słowo poświadczone
|-
| sûká /sauko/ || suka, dziwka || psł. *suka || słowo poświadczone
|-
| sûkat /saukăt/ || szukać || psł. *šukati? || poświadczony imperfekt: soikăs, Polański rekonstruuje soik-, ale to najpewniej dial. rozwój -u-
|-
| sûkiėr /sauťėr/ || dziwkarz || sauko + -ėr || słowo poświadczone
|-
| sûkne /sauknĕ/ || sukno || psł. *sukъno || słowo poświadczone
|-
| sûknîcia /sauknaićă/ || spódnica || sauknĕ + -aićă || por. dłuż. suknja, suknicka
|-
| sûnîcia /saunaićă/ || poziomka || psł. *sunica || poświadczone w l. mn.: saunaică
|-
| sûr /saur/ || ocet || śdn. sûr || poświadczone w GSg: saurau
|-
| sûrne /saurnĕ/ || znużony, zmęczony || śdn. sûr + -nĕ || słowo poświadczone
|-
| sûset /sausĕt/ || suszyć || psł. *sušiti || słowo poświadczone
|-
| swagiėr /svoďėr/ || szwagier || śdn. swâger || zasymilowane zapożyczenie z śdn., por. inne nazwy członków rodziny, pl. szwagier
|-
| swagiėrska /svoďėrskă/ || szwagierka || svoďėr + -skă || nazwa żeńska jak toblår-toblårskă
|-
| swarące /svorącĕ/ || kłótliwy || psł. *svaręťьjь || słowo poświadczone
|-
| sware /svorĕ/ || ciężki, masywny || śdn. swâr || słowo poświadczone
|-
| swaret /svorĕt/ || besztać, łajać || psł. *svariti || słowo poświadczone
|-
| swarît sa /svorait să/ || kłócić się || psł. *svariti sę || poświadczone w 3Du: svorăto-să
|-
| swarka /svorkă/ || kłótnia || svor- + -kă || rzeczownik od poświadczonego svorait să
|-
| swarká /svorko/ || sroka || psł. *svorka || słowo poświadczone
|-
| swȧrbtèpîza /svarptĕpaiză/ || owoc dzikiej róży || psł. *svъrbъtopuza || poświadczone w NPl: svarptĕpaizĕ
|-
| swȧrcek /svarcĕk/ || świerszcz; konik polny || svьrčikъ || słowo poświadczone
|-
| Swątenia /svąteńă/|| Komunia święta || psł. *svętenьja || słowo poświadczone
|-
| swecia /svećă/ || świeca || psł. *svěťa || słowo poświadczone
|-
| sweciar /svećăr/ || świecznik || psł. *svěťařь || słowo poświadczone
|-
| swecka /sveckă/ || świeczka || psł. *svěťьka || poświadczone w ISg: så sveckomĕ
|-
| swecnek /svecnĕk/ || świecznik || psł. *svěťьnikъ || słowo poświadczone
|-
| Swed /sved/ || Szwed || śdn. Swêde || zapożyczenie, por. łuż. Šwed
|-
| Swedî /svedai/ || Szwecja || śdn. Swêden || zapożyczenie, reinterpretacja jako l. mn., toponim
|-
| Swedînka /svedainkă/ || Szwedka || sved + -ainkă || formacja jak brüder-brüderainkă
|-
| swedskie /svecťĕ/ || szwedzki || sved + -sťĕ || typowy przymiotnik na -sťĕ
|-
| swefél /svefel/ || siarka || śdn. swevel || słowo poświadczone, obocznie šv-
|-
| swefelene /svefelenĕ/ || siarkowy, siarczany || svefel + -enĕ || słowo poświadczone
|-
| swengiėl /svenďėl/ || wahadło; serce dzwonu || śdn. swengel || słowo poświadczone, obocznie šv-
|-
| swennek /svenĕk/ || świniarz || dn. Swēn + -nĕk || słowo poświadczone
|-
| sweriát /sveŕot/ || przysięgać || dn. sweren || poświadczone w czasie przeszłym: sveŕol, obocznie sva-
|-
| swet /svet/ || pot || śdn. swêt || rozkład poświadczonego voisveťăt, brak innych słów z potem
|-
| swetet /svetĕt/ || błyszczyć; błyskać się || psł. *světiti || poświadczone w 3Sg: svetĕ
|-
| swetiat /sveťăt/ || pocić się || śdn. sweten || poświadczone złożenie voisveťăt
|-
| swiat /sjot/ || świat; światło || psł. *světъ || słowo poświadczone
|-
| swiatle /sjotlĕ/ || jasny || psł. *svĕtlъjь || niepoświadczone podobne słowo, por. cz. svĕtlý, głuż. swětły, słi. svjãtlï
|-
| Swicia /svićă/ || Szwajcaria || śdn. Swîzen, dn. Swiez || zapożyczenie, por. cz. Švýcarsko, łuż. Šwica, toponim
|-
| Swiciår /svićår/ || Szwajcar || svićă + -år || nazwa mieszkańca jak niem. Schweizer, por. łuż. Šwicar
|-
| Swiciårska /svićårskă/ || Szwajcarka || svićår + -skă || regularna forma żeńska na -skă jak toblår-toblårskă
|-
| swiciårskie /svićårsťĕ/ || szwajcarski || svićår + -sťĕ || przymiotnik na -sťĕ jak łuż. šwicarski
|-
| swigiėr /sviďėr/ || świekr, ojciec męża || śdn. swêger || zasymilowane zapożyczenie z śdn., por. inne nazwy członków rodziny, por. łuż. šwiger-
|-
| swigiėrska /sviďėrskă/ || świekra, matka męża || sviďėr + -skă || nazwa żeńska jak toblår-toblårskă
|-
| swiknǫt /sviknǫt/ || uderzyć, smagnąć || por. brem. swikken || poświadczone w formach osobowych: sviknĕ, sviknai-mĕ, svici
|-
| Swiǫta Kiȧba /Sjǫtă Ťabă/ || Duch Święty || sjǫtĕ + ťabă ||słowo poświadczone
|-
| swiǫte /sjǫtĕ/ || święty || psł. *svętъjь || słowo poświadczone
|-
| Swiǫte Ånska /Sjǫtĕ Ånskă/ || dzień św. Jana || psł. *svętъjь, Ånskă ze śdn. || słowo poświadczone
|-
| Swiǫte Tåri Kiėnądzî /Sjǫtĕ Tåri Ťėnąʒai/ || Trzech Króli || psł. *svętyji trьje kъnęʒi || słowo poświadczone
|-
| swiǫtet /sjǫtĕt/ || święcić || psł. *svętiti pod wpływem sjǫtĕ || poświadczone w 3Sg: sjǫtĕ
|-
| swiǫtu /sjǫtü/ || święto || psł. *svęto || słowo poświadczone
|-
| Swîdelègard /Svaidelĕgord/ || Dannenberg || psł. *svidelъjь gordъ || zapisane jako Sweidelgoehrd, kalka z niem., toponim
|-
| swîkiorak /svaiťörăk/ || sikorka || psł. *svikorъkъ || słowo poświadczone
|-
| swîną /svainą/ || świnia, wieprz || psł. *svinę || słowo poświadczone
|-
| swîne /svainĕ/ || świński || psł. *svinьjь || słowo poświadczone
|-
| swînewa mąsi /svainǎ mąsi/ || wieprzowina || svainevă + mąsi || słowo poświadczone, także svainĕ mąsi
|-
| swînewe /svainevĕ/ || wieprzowy || psł. *svinevъjь || słowo poświadczone
|-
| swînia /svaińă/ || maciora, locha || psł. *svinьja || słowo poświadczone
|-
| swîtane /svaitonĕ/ || świt || psł. *svitanьje || słowo poświadczone
|-
| swîtát /svaitot/ || świtać, dnieć || psł. *svitati || poświadczone w 3Sg: svaitojĕ
|-
| sŷnka /såinkă/ || synek || psł. *synъka || słowo poświadczone
|-
| sŷpat /såipăt/ || sypać || psł. *sypati || poświadczone w 3Sg: såipĕ
|-
| sŷte /såitĕ/ || syty || psł. *sytъjь || słowo poświadczone
|-
| sŷtet /såitĕt/ || sycić || psł. *sytiti || poświadczone w 3Sg: såitĕ
|}

==Š==
{| class="wikitable" width="100%"
|-
! połabski !! polski !! etymologia !! uzasadnienie
|-
| šabia /šob́ă/ || łuska rybia || dn. schobben || poświadczone w l.mn.: šobe
|-
| šadá /šodo/ || szkoda, brak, niedostatek || śdn. schâde || słowo poświadczone
|-
| šadet /šodĕt/ || szkodzić || śdn. schâden lub šodo + -ĕt || por. głuż. škodźić, škodźeć
|-
| šadlikie /šodliťĕ/ || szkodliwy || śdn. schâdlik || por. frendliťĕ i podobne
|-
| šakalȧda /šokoladă/ || czekolada || niem. Schokolade || por. głuż. šokolada
|-
| šaliá /šoľo/ I || czara, czasza, miska || śdn. schâle || słowo poświadczone
|-
| šaliá /šoľo/ II || flądra || śdn. scholle || słowo poświadczone
|-
| šalka /šolkă/ || czarka, miseczka || šoľo + -kă || słowo poświadczone
|-
| Šana /šonă/ || Skania || śdn. Schône, niem. Schonen || zapożyczenie, toponim
|-
| šane /šonĕ/ || piękny || dn. schōn || słowo poświadczone
|-
| šanîcia /šonaićă/ || nierządnica, lalunia || schône + -aićă? || słowo poświadczone
|-
| šapat /šopăt/ || stworzyć || śdn. schâpen || słowo poświadczone
|-
| šapá /šopo/ || patelnia || śdn. schâpe || słowo poświadczone
|-
| šará /šoro/ || smar, dziegieć, smoła || niejasne || słowo poświadczone, obok šorai, ale może to partytyw?
|-
| šarnîcia /šornaićă/ || pojemnik na smar || šoro + -naićă || słowo poświadczone
|-
| Šat /Šot/ || Szkot || niem. Schotte || zapożyczenie, por. głuż. Šot
|-
| Šatka /Šotkă/ || Szkotka || Šot + -kă || typowa forma żeńska na -kă
|-
| Šatska /Šockă/ || Szkocja || Šot + -skă || nazwa kraju na -skă, por. głuż. Šotiska
|-
| šatskie /šocťĕ/ || szkocki || Šot + -sťĕ|| typowy przymiotnik na -sťĕ
|-
| šȧch /šax/ || szachy; szach (monarcha) || niem. Schach || por. łuż. šach
|-
| šȧmá /šamo/ || wstyd || śdn. schâme || zapożyczenie ze śdn., por. poświadczone šaḿo-să
|-
| šȧmiát sa /šaḿot să/ || wstydzić się || śdn. sik schemen || poświadczone w 3Sg: šaḿo-să
|-
| šȧnac /šanăc/? || szaniec, okop || niem. Schanze || poświadczone w l.mn.(?): šance
|-
| šȧpår /šapår/ || pasterz || śdn. schaper || słowo poświadczone
|-
| šȧpréw stak /šaprev stok/ || kij pasterski || šapår + -ev + stok || słowo poświadczone
|-
| šȧrp /šarp/ || ostro? || śdn. scharp || słowo poświadczone
|-
| šȧrwŷ /šarvoi/ || nożyce || śdn. schêre || słowo poświadczone
|-
| šąsa /šąsă/ || szansa || niem. Chance /ˈʃãːs(ə)/ || zapożyczenie, por. łuż. šansa
|-
| šeliaste /šeľostĕ/ || zazdrosny, zawistny || śdn. schel + -ostĕ || słowo poświadczone
|-
| šelp /šelp/ || sitowie, trzcina || śdn. schelp || poświadczone w GSg: šelṕo
|-
| šemål /šemål/ || stołek, taboret || śdn. schêmel || słowo poświadczone
|-
| šeniån /šeńån/ || goleń, piszczel || śdn. schêne? schênen-bên? || słowo poświadczone
|-
| šenkát /šenkot/ || darować, ofiarować || śdn. schenken || słowo poświadczone
|-
| šenkiėr /šenťėr/ || szynkarz, właściciel gospody || śdn. schenker || słowo poświadczone
|-
| šenŷ /šenåi/ || obręcz na kole wozu || śdn. schêne || poświadczone w l.mn.: šenvoi
|-
| šiblerá /šiblero/ || suwmiarka || niem. Schieblehre || zapożyczenie z niemieckiego
|-
| šifra /šifră/ || szyfr || niem. Chiffre || zapożyczenie, por. dłuż. šyfra, cz. šifra
|-
| šifririát /šifriŕot/ || szyfrować || niem. chiffrieren || -iŕot jak w spaciŕot, por. łuż. šifrěrować/-ś
|-
| šikat /šikăt/ || posłać || śdn. schicken || poświadczone w czasie przeszłym: šikol
|-
| šikat pusliád /šikăt püsľod/ || posłać (po kogoś) || šikăt + püsľod || poświadczone w czasie przeszłym: šikol püsľod
|-
| šikat wech /šikăt vex/ || wysłać || šikăt + vex || poświadczone w czasie przeszłym: šikol vex
|-
| šiniát /šińot/ || dziać się || śdn. schên || słowo poświadczone
|-
| šinká /šinko/ || szynka || śdn. schenke || poświadczone jako šinťai, niejasne czy to GSg r.m. na *-u czy GSg r.ż. na *-y
|-
| šipår /šipår/ || żeglarz, szyper || dn. Schipper || słowo poświadczone jako šiper, dodatkowo zasymilowane
|-
| šîp /šaip/ || szata, sztuka odzieży || śdn. schip || słowo poświadczone w wyrażeniu: Morajĕn šaip, oprócz tego šaipă
|-
| šlachtát /šlaxtot/ || ubijać, zarzynać (zwierzę) || niem. schlachten || słowo poświadczone
|-
| špȧgete /špagetĕ/ || spaghetti || niem. Spaghetti || zapożyczenie, zasymilowane jak. łuż. špagetije, cz. špagety
|-
| Špȧniėr /Špańėr/ || Hiszpanin || niem. Spanier, špan- + -'ėr || kalka niemieckiego etnonimu z produktywnym sufiksem
|-
| Špȧniėrska /Špańėrskă/ || Hiszpanka || špańėr + -skă || forma żeńska jak toblår-toblårskă
|-
| Špȧnîja /Španajă/ || Hiszpania || niem. Spanien || por. głuż. Španiska, sch. Španija
|-
| špȧnskie /špansťĕ/ || hiszpański || špan- + -sťĕ || typowy przymiotnik na -sťĕ
|-
| šrekat /šrekăt/ || przestraszyć, wystraszyć || śdn. schrecken || czasownik pozbawiony zwrotności do pary z poświadczonym šrekot să
|-
| šrekát sa /šrekot să/ || przestraszyć się || śdn. schrecken || poświadczone w czasie przeszłym: šrekol-să
|-
| šribiát /šrib́ot/ || pisać || dn. schrīben || słowo poświadczone, obocznie srib́ot
|-
| šriwår /šrivår/ || pisarz, kancelista || dn. Schriewer || słowo poświadczone, obocznie srivår
|-
| šrûbá /šraubo/ || śruba || niem. Schraube || zapożyczenie, por. dłuż. šruba
|-
| šulia /šüľă/ || szkoła || śdn. schôle || por. głuż., dłuż. šula
|-
| šumá /šümo/ || piana || śdn. schûm || słowo poświadczone
|-
| šumiat /šüḿăt/ || pienić się || šümo + -ăt || poświadczone w 3Sg: šüḿă
|-
| šupia /šüṕă/ || szufla || śdn. schüppe || słowo poświadczone, obocznie süṕă
|-
| šuriát /šüŕot/ || trzeć || śdn. schüren || słowo poświadczone
|-
| šuwut /šüvüt/ || puchacz || śdn. schûwût || słowo poświadczone
|-
| šu̇kȧria /šukaŕă/ || taczka || śdn. schûvkarre, schuvekarre || słowo poświadczone, obocznie šükaŕă
|-
| šwadá /švodo/ || pokos, pas skoszonej roślinności || śdn. swâde, pod wpływem niem. || poświadczone w ASg: švodǫ
|}

==T==
{| class="wikitable" width="100%"
|-
! połabski !! polski !! etymologia !! uzasadnienie
|-
| ta /to/ || do tego, nadto, w dodatku || dn. to || słowo poświadczone, odpowiada niemieckiemu zu-, hinzu, dazu, wozu
|-
| ta bringát /to bringot/ || donosić, dowozić || to + bringot || poświadczone w 3Sg: to-bringojĕ
|-
| ta pît /to pait/ || przepijać, pić (do kogoś) || to + pait || poświadczone w 3Sg: to-pajĕ
|-
| ta rezat /to rezăt/ || przykrawać, przycinać || to + rezăt || poświadczone w 3Sg: to-rezĕ
|-
| ta wizet /to vizĕt/ || odwozić || to + vizĕt || słowo poświadczone
|-
| tabål /tobål/ || kosz, kobiałka || por. lüneb. Tōbl-kīp || słowo poświadczone
|-
| tablac /toblăc/ || czarownik, kuglarz || toblår + -ăc (<*-ačь) || słowo poświadczone
|-
| tablacka /toblockă/ || czarownica || toblăc + -kă || słowo poświadczone
|-
| tablår /toblår/ || czarownik, kuglarz || śdn. tôverer || słowo poświadczone
|-
| tablårska /toblårskă/ || czarownica || toblår + -skă || słowo poświadczone
|-
| tak /tok/ || tak, w taki sposób || psł. *tako || słowo poświadczone
|-
| tal /tol/ || cal || dn. toll || słowo poświadczone
|-
| tam /tom/ || tam || psł. *tamo || słowo poświadczone
|-
| tamȧta /tomată/ || pomidor || niem. Tomate || por. głuż., dłuż. tomata, regularna pożyczka, do rozważenia kalka niem. Wolfspfirsich
|-
| tane /tonĕ/ || tani || psł. *tanьjь || rekonstrukcja, por. pl. tani, słi. touńï, ale może taunĕ jak łuż. tuni?
|-
| tape /topĕ/ || razem || śdn. t'hope || słowo poświadczone, w złożeniach zastępuje niem. zusammen, Polański pisze t'hope
|-
| tape sadet /topĕ sodĕt/ || sadzać, stawiać, kłaść || topĕ + sodĕt || poświadczone w 3Sg: topĕ sodĕ
|-
| tape såluzet /topĕ sålüzĕt/ || złożyć razem || topĕ + sålüzĕt || poświadczone w 3Sg: topĕ sålüzĕ
|-
| tape wiǫzat /topĕ v́ǫzăt/ || związywać || topĕ + v́ǫzăt || słowo poświadczone
|-
| tarckie /torcťĕ/ || turecki || Tork + -sťĕ || typowy przymiotnik na -sťĕ
|-
| Tark /tork/ || Turek || śdn. Torke || słowo poświadczone
|-
| tarkiuwa jabkiu /torťüvă jopťü/ || dynia || torťüvĕ + jopťü || słowo poświadczone
|-
| tarkiuwe /torťüvĕ/ || tureckie || tork + -üvĕ || słowo poświadczone
|-
| Tarkîja /Torkajă/ || Turcja || Tork + -ajă || złożenie wzorem niem. Turkei
|-
| Tarkînka /Torťainkă/ || Turczynka || Tork + -åinkă || nazwa żeńska wzorem nemăc-nemťainkă
|-
| tarn /torn/ || wieża; więzienie || śdn. torn || słowo poświadczone
|-
| tarn Bȧbål || wieża Babel || torn + Babål || kalka niem. Turmbau Babel, -el>-ål typowe
|-
| tarna /tornkă/ || wieżyczka || torn + -kă || słowo poświadczone
|-
| tarnûlia /tornauľă/ || tarnina; morwa || psł. *tьrnuľa || słowo poświadczone, choć z -ai- ale por. słe. trnulja
|-
| tazȧga /tozagă/ || obietnica || niem. Zusage z dn. to- || dodatkowo zasymilowane poświadczone tozage
|-
| tȧbȧkî /tabaťai/ || tabaka || niem. Tabak + -åi || słowo poświadczone
|-
| tȧbleta /tabletă/ || tabletka || niem. Tablette || zapożyczenie z typową asymilacją niem. -e>-ă, nic poza tym
|-
| tȧfla /taflă/ || tablica; tabliczka || niem. Tafel || por. głuż. tafla
|-
| tȧgiėl /taďėl/ || cegła || śdn. tegel || zapożyczenie jak degel>daďėl, kegel>ťaďėl, por. dłuż. cygel, cz. cihla i in. z śwn. ziegel
|-
| tȧktika /taktikă/ || taktyka || niem. Taktik || zapożyczenie, por. łuż. taktika
|-
| tȧlér /taler/ || talerz || dn. Taller || słowo poświadczone
|-
| tȧme /tamĕ/ || spokojny, oswojony, łagodny || śdn. tam || słowo poświadczone
|-
| tȧpét /tapet/ || dywan || śdn. teppêt, tapêt || zapożyczenie, por. łuż. tepich, sch. tepih
|-
| tȧret /tarĕt/ || trzeć || psł. *terti || poświadczone w 3Sg: tarĕ
|-
| tȧret del /tarĕt del/ || ścierać, wycierać || tarĕt + del || poświadczone w 3Sg: tarĕt del
|-
| tȧsta /tastă/ || klawisz || niem. Taste || zapożyczenie, por. łuż. tasta
|-
| tȧstȧtu̇ra /tastatură/ || klawiatura || niem. Tastatur || zapożyczenie, por. łuż. tastatura
|-
| tåbat /tåbăt/ || sukienka || dn. Tabberd, Tabbad || słowo poświadczone, być może tåbat
|-
| tåcîka /tåcaikă/ || tkacz || tåkăt + -aikă || słowo poświadczone, zob. tåkăc
|-
| tåde /tådĕ/ || tam, oto || psł. tъde || słowo poświadczone
|-
| tågie /tåďĕ/ || więc, zatem || psł. *tъg(d)y || słowo poświadczone
|-
| tåkac /tåkăc/ || tkacz || psł. *tъkačь || słowo poświadczone
|-
| tåkat /tåkăt/ || tkać || psł. *tъkati || słowo poświadczone
|-
| tål /tål/ || kark || psł. *tylъ || słowo poświadczone
|-
| tåna /tånă/ || tona || por. niem. Tonne || słowo poświadczone
|-
| tåri /tåri/ || trzy || psł. *tri || słowo poświadczone
|-
| tåraj /tåroj/ || troje || psł. *trojь || słowo poświadczone
|-
| tåslîwe /tåslaivĕ/ || popędliwy, drażliwy || psł. tъsklivъjь || słowo poświadczone
|-
| tąglu /tąglü/ || rozwidlony drążek, część sieci rybackiej || psł. *tęglo || słowo poświadczone
|-
| tągnǫt /tągnǫt/ || ciągnąć || psł. tęgnǫti || słowo poświadczone
|-
| tągnǫt na gigla /tągnǫt no giglă/ || grać na skrzypcach || tągnǫt + no + gigľă || słowo poświadczone
|-
| tągnǫt prikî /tągnǫt vex/ || przeciągać || tągnǫt + priťai || poświadczone w 3Sg: tągnĕ priťai
|-
| tągnǫt ta /tągnǫt to/ || zaciągać || tągnǫt + to || poświadczone w 3Sg: tągnĕ to
|-
| tągnǫt tape /tągnǫt topĕ/ || ściągać razem, zgromadzać || tągnǫt + topĕ || poświadczone w 3Sg: tągnĕ topĕ
|-
| tągnǫt wånû /tągnǫt vånau/ || wyciągać || tągnǫt + vånau || poświadczone w 3Sg: tągnĕ vånau
|-
| tągnǫt wech /tągnǫt vex/ || odciągać || tągnǫt + vex || poświadczone w 3Sg: tągnĕ vex
|-
| tązkie /tąsťĕ/ || smutny, przykry || psł. *tęžьkъjь || poświadczony przysłówek tąsťü
|-
| tązkiü /tąsťü/ || smutno, przykro || psł. *tęžьko || słowo poświadczone
|-
| tedán /tedon/ || do roboty, do zrobienia || por. lüneb. te + doun || słowo poświadczone
|-
| technicka wŷsna šulia /technickă voisnă šüľă/ || politechnika || texnickă + voisnă + šüľă || kalka niem. Technische Hochschule
|-
| technickie /texnicťĕ/ || techniczny || texnikă + -cťĕ || por. łuż. techniski, cz. technický
|-
| technika /texnikă/ || technika || niem. Technik || zapożyczenie, por. łuż., pol. technika
|-
| tej /tej/ || herbata || niem. Tee? || zapożyczenie, por. dłuż. tej
|-
| telia /teľă/ || sowa || derywacja wsteczna od telkă || słowo poświadczone
|-
| telka /telkă/ || sowa, sówka || śdn. tölke || słowo poświadczone, obocznie tilkă
|-
| teple /teplĕ/ || ciepły || psł. *teplъjь || słowo poświadczone
|-
| teplu /teplü/ || ciepło || psł. *teplo || słowo poświadczone
|-
| teret /terĕt/ || smarować || śdn. teren || poświadczone w 3Sg: terĕ
|-
| teset /tesĕt/ || cieszyć, zabawiać || psł. *těšiti || poświadczony imiesłów: tesącĕ
|-
| tet /tet/ || chcieć || psł. *xъtěti || poświadczone liczne formy: cą, cis, cimĕ, citĕ, tex, texǫ,
|-
| teta /tetă/ || ciotka; kuzynka; kuma || psł. teta || słowo poświadczone
|-
| tiastèwîna /ťostĕvaină/ || makaron || ťostü + -ĕvaină || złożenie wzorem głuż. ćĕstowina, cz. těstoviny, por. niem. Teig i Teigware
|-
| tiastu /ťostü/ || surowe ciasto || psł. těsto || słowo poświadczone
|-
| tiåla /ťålă/ || podłoga || psł. *tьla || słowo poświadczone
|-
| tiåma /ťåmă/ || ciemność || psł. *tьma || słowo poświadczone
|-
| tiåmne /ťåmnĕ/ || ciemny || ťåmă + -nĕ || przymiotnik od prawdopodobnie poświadczonego ťåmnü
|-
| tiåmnu /ťåmnü/ || ciemno || ťåmă + -nü || słowo poświadczone, ale niepewne
|-
| tiånka wǫtruba /ťånkă vǫtrübă/ || jelito cienkie || ťånťĕ + vǫtrübă || kalka niem. Dünndarm, por. dłuż. śańke crjowo
|-
| tiånkie /ťånťĕ/ I || cienki || psł. *tьnъkъjь || słowo poświadczone
|-
| tiånkie /ťånťĕ/ II || cienkusz, słabe piwo || psł. *tьnъkoje || słowo poświadczone
|-
| tict /tict/ || ciec, cięknąć, przeciekać || psł. *teťi || poświadczone w 3Sg: ticĕ
|-
| tigiėr /tiďėr/ || tygrys || niem. Tiger || zasymilowane zapożyczenie, por. głuż. tiger, -gra
|-
| tilą /tilą/ || cielę || psł. *telę || słowo poświadczone
|-
| tilące /tilącĕ/ || cielęcy || tilą + -ĕ || słowo poświadczone
|-
| tin /tin/ || cyna || śdn. tinn || zapożyczenie niepoświadczonego słowa ze śdn., tak jak ołów (blij)
|-
| tinta /tintă/ || tusz, atrament || niem. tinte || zapożyczenie, por. łuż. tinta
|-
| tiǫg /ťǫg/ || pociąg; wznoszenie się (?) || psł. tęgъ || słowo poświadczone, pierwsze znaczenie por. głuż. ćah, dłuż. śěg, pl. pociąg, ukr. потяг
|-
| tipst /tipst/ || międlić (len) || psł. tepsti, testi || słowo poświadczone, obocznie -tist
|-
| tist /tist/ || teść, ojciec żony || psł. *tьstь || rekonstrukcja, ale por. zachowane stråja, vaujă, więc połabski mógł zachować
|-
| tistewa /tistevă/ || teściowa, matka żony || tist + -evă || nazwa żony z miękkim wariantem pośw. -üvă, ew. elipsa od tistevă zenă
|-
| titàną /tităną/ || młody kuzyn, młoda kuzynka || psł. *tetĕnę || słowo poświadczone, obocznie tetăną
|-
| titànîcia /titănaićă/ || kuzynka || psł. *tetěnica || formacja wzorem tităną, co do -aićă por. blaizaićă
|-
| titenac /titenăc/ || kuzyn || psł. *tetenьcь || formacja wzorem tităną, -ac por. do brotăc
|-
| tîd /taid/ || czas || śdn. tîd || słowo poświadczone
|-
| Tîdka /Taitkă/ || Teoderyk, Dietrich || śdn. Tideke, lüneb. Titke || zapożyczone ze śdn. zdrobnienie jak Drevĕs albo Åns, imię
|-
| tîchåm /taixåm/ || cicho, powoli || psł. *tixъmъ || słowo poświadczone
|-
| tîchie /taix́ĕ/ || cichy || psł. *tixъjь || słowo poświadczone
|-
| Tîs /Tais/ || Mateuszek, Maciej || śdn. This || zapożyczenie ze śdn. zdrobnienie jak Drevĕs, imię
|-
| tîsîna /taisaină/ || cisza || taix́ĕ + -aină || wzorem głuż. ćišina, ros. тишина, z produktywnym -aină
|-
| tleskat /tliskăt/ || klaskać || psł. *tleskati || poświadczone w 3Sg: tlistĕ
|-
| tlesnǫt /tlesnǫt/ || klasnąć || psł. tlesnǫti || czasownik dokonany od poświadczonego tleskăt
|-
| tofel /töfĕl/ || pantofel; kapeć || dn. Töffel || poświadczone w NPl: töfle, töfli, tüfli
|-
| Tonies /Töńĕs/ || Antoni, Antek || śdn. Tonnies, Tonniges, Tönnijes || zapożyczenie, imię
|-
| totèrnîcia /tötĕrnaićă/ || trąbka || dźwiękonaśladowcze || poświadczone zapożyczenie do dn.: Töterneitz
|-
| tore /törĕ/ I || drugi || psł. *vъtorъjь || słowo poświadczone
|-
| tore /törĕ/ II || wtorek || psł. vъtorъjь || słowo poświadczone
|-
| tore palac /törĕ polăc/ || palec wskazujący || törĕ + polăc || por. dłuż. drugi palc
|-
| tǫcá /tǫco/ || chmura || psł. tǫča || słowo poświadczone
|-
| tǫcne /tǫcnĕ/ || pochmurny || psł. *tǫčьnъjь || z poświadczonego tǫcnü
|-
| tǫcnu /tǫcnü/ || pochmurno || psł. *tǫčьno || słowo poświadczone
|-
| Tǫglem /tǫglĕm/ || Anklam || psł. *Tǫglimь || rekonstrukcja, toponim
|-
| tråst /tråst/ || grzebień tkacki, przybijaczka || psł. *trъstь|| słowo poświadczone
|-
| tråstinac /tråstinăc/ || zielona, słaba trzcina || psł. trъstinьcь || słowo poświadczone
|-
| tråstinek /tråstinĕk/ || wyrabiający grzebienie tkackie || tråst + -inĕk || słowo poświadczone
|-
| tråstîna /tråstaină/ || trzcina || psł. *trъstina || słowo poświadczone
|-
| trąst /trąst/ || trząść || psł. *tręsti || poświadczone w 3Sg: trąsĕ
|-
| trąst dor /trąst dör/ || przetrząsać || trąst + dör || poświadczone w 3Sg: trąsĕ dör
|-
| Trebe /Trebĕ/ || Boże Narodzenie || psł. *terby || słowo poświadczone
|-
| trepŷ /trepoi/ || schody || śdn. treppe || słowo poświadczone
|-
| tribet /tribĕt/ || ryć, wygrzebywać, zgarniać, grabić? || psł. *terbiti || poświadczone w 3Sg: tribĕ
|-
| tribîka /tribaikă/ || grabiarz, ten co grabi || tribet + -aikă || słowo poświadczone
|-
| tribne /tribnĕ/ || bożonarodzeniowy || psł. *terbьnъjь || słowo poświadczone
|-
| tribne-mánd /tribnĕ-mond/ || grudzień || tribnĕ + śdn. mând || słowo poświadczone
|-
| trite /tritĕ/ || trzeci || psł. *tretьjь || słowo poświadczone
|-
| trînácti /trainăcti/, trînádist /trainădist/, trînacte /trainoctĕ/ || trzynaście || psł. *tri na desęte || słowo poświadczone
|-
| trîwa /traivă/ || ślub || śdn. truwe || słowo poświadczone
|-
| trîwane /traivonĕ/ || poślubiony, zamężna/żonaty || traivă + -onĕ || słowo poświadczone
|-
| trîwát /traivot/ || udzielać ślubu || śdn. truwen || poświadczone w 3Sg: traivojĕ
|-
| trîwne /traivnĕ/ || ślubny || traivă + -nĕ || słowo poświadczone
|-
| trîwne palac /traivnĕ polăc/ || palec serdeczny || traivnĕ + polăc || słowo poświadczone
|-
| trîwnek /traivnĕk/ || kawaler prowadzący pannę młodą, drużba || traivă + -nĕk || słowo poświadczone
|-
| trǫba /trǫbă/ || trąba; motek pakuł, pacześ || psł. *trǫba || słowo poświadczone
|-
| trǫbka /trǫbkă/ || trąbka; rura; fajka || trǫbă + -kă || zdrobnienie, co do znaczenia por. dłuż. tšuba
|-
| trǫbet /trǫbĕt/ || trąbić || psł. *trǫbiti || poświadczone w 3Sg: trǫbĕ
|-
| truwe /trüvĕ/ || wierny || dn. trüwe || słowo poświadczone
|-
| tu /tü/ || to; że || psł. *to || słowo poświadczone
|-
| tucet /tücĕt/ || toczyć, lać, wylewać || psł. točiti || słowo poświadczone
|-
| tucîka /tücaikă/ || kret || psł. *točika || słowo poświadczone
|-
| tufål /tüfål/ || ziemniak || lüneb. tüffel(ken) || zapożyczenie z lokalnego dn., -el>-ål typowe
|-
| tuflek /tüflĕk/ || ziemniaczek || tüfål + -ĕk || zdrobnienie wzorem lüneb. tüffelken
|-
| tuflene /tüflenĕ/ || ziemniaczany || tüfål + -enĕ || przymiotnik wzorem viv'ăs-vivasnĕ
|-
| tuflîste /tüflaistĕ/ || pole ziemniaków, kartoflisko || tüfål + -aistĕ || por. ľån-lanaistĕ, głuż. běrna-běrnišćo i podob.
|-
| tug /tüg/ || materiał; rzecz, przyrząd || dn. Tüg || poświadczone w GSg: tüďau
|-
| tugiát /tüďot/ || świadczyć || śdn. tugen || słowo poświadczone
|-
| tugie /tüďĕ/ || wtedy, zatem, przeto || psł. *togy || słowo poświadczone
|-
| tugî /tüďai/ || świadectwo || śdn. tuge + -åi || słowo poświadczone
|-
| tuj /tüj/ || twój || psł. *tvojь || słowo poświadczone
|-
| tupat /tüpăt/ || topić (np. metal) || psł. *topati || słowo poświadczone
|-
| tušát /tüšot/ || zamienić || por. lüneb. tūsch'n || poświadczone w czasie przeszłym: tušol, tüšol
|-
| tûcet /taucĕt/ || tuczyć || psł. tučiti || poświadczone w 3Sg: taucĕ
|-
| tûcne /taucnĕ/ || tłusty, tuczny || psł. *tučьnъjь || słowo poświadczone
|-
| tûk /tauk/ || tłuszcz || psł. *tukъ || słowo poświadczone
|-
| tûzent /tauzĕnt/ || tysiąc || niem. tausend, por. śdn. dûsent || zapożyczenie, por. łuż. towzynt, słe. tavžent, por. także disąt pątstig
|-
| tůcîdle /tåucaidlĕ/ || tłuczek || tåuct + -aidlĕ || nazwa narzędzia z typowym sufiksem -aidlĕ
|-
| tůct /tåuct/ || tłuc || psł. tьlťi || słowo poświadczone
|-
| tůk /tåuk/ || tłumacz || psł. *tъlkъ lub śdn. tolk || por. śdn. tolk, hol. tolk, prawdopodobnie ze wzch.-sł. толкъ
|-
| tůknǫt /tåuknǫt/ || uderzyć || psł. *tьlknǫti || poświadczone w 3Sg: tåuknĕ
|-
| tůsta wǫtruba /tåustă vǫtrübă/ || jelito grube || tåustĕ + vǫtrübă || kalka niem. Dickdarm, por. dłuż. tłuste crjowo
|-
| tůste /tåustĕ/ || gruby; gęsty (o chmurze) || psł. *tъlstъjь || słowo poświadczone
|-
| twarzet /tvorzĕt/ || straszyć || ??? || poświadczone w 3Sg: tvorzĕ
|-
| twarzîka /tvorzaikă/ || upiór, duch, straszydło || tvorzĕt + -aikă || słowo poświadczone
|-
| twiarde /tjordĕ/ || twardy || psł. *tvьrdъjь || słowo poświadczone
|-
| tŷ /tåi/ || ty || psł. *ty || słowo poświadczone
|-
| tŷkat /tåikăt/ || sadzić || psł. *tykati || poświadczone w 3Sg: tåicĕ
|}

==U̇==
{| class="wikitable" width="100%"
|-
! połabski !! polski !! etymologia !! uzasadnienie
|-
| u̇n /un/ || i, oraz; a || śdn. un || słowo poświadczone
|-
| u̇niwerzita /univerzită/ || uniwersytet || niem. Universität || zapożyczenie, por. cz. univerzita, łuż. uniwersita
|-
| u̇ndega /undegă/ || przywara, nałóg || śdn. undege || słowo poświadczone
|-
| u̇nnute /unnütĕ/ || zbyteczny || śdn. unnutte || słowo poświadczone
|-
| U̇rȧnus /Uranüs/ || Uran || z niem. Uranus || zapożyczenie, por. łuż. Uranus
|}

==W==
{| class="wikitable" width="100%"
|-
! połabski !! polski !! etymologia !! uzasadnienie
|-
| wabene /vobenĕ/ || wabienie, pokusa || psł. vabenьje || słowo poświadczone
|-
| wagwŷ /vogvoi/ || waga || psł. *vaga || słowo poświadczone
|-
| waliat /voľăt/ || walcować, wałkować, toczyć || psł. *vaľati || słowo poświadczone
|-
| waniat /vońăt/ || mieszkać || śdn. wanen || poświadczone w 3Sg: vońă, obocznie vońojĕ
|-
| wanigia /voniďă/ || mieszkanie || śnd. woninge || słowo poświadczone
|-
| warblek /vorblĕk/ || wróbel || psł. *vorblikъ || słowo poświadczone, w liczbie mnogiej vorblĕ(???)
|-
| wardát /vordot/ || czekać; uważać || śdn. warden || poświadczone w 3Sg: vordojĕ
|-
| warena mǫka /vorenă mǫkă/ || zupa z mąki || vorenă + mǫkă || słowo poświadczone
|-
| warena wînu /vorenă vainü/ || grzaniec, grzane wino || vorenă + vainü || por. łuż. warjene/warjone wino
|-
| waret /vorĕt/ || gotować, warzyć || psł. *variti || słowo poświadczone
|-
| warná /vorno/ || wrona || psł. *vorna || słowo poświadczone
|-
| warną /vorną/ || wronię, młoda wrona || psł. *vornę || słowo poświadczone
|-
| warst /vorst/ || kiełbasa, kiszka || śdn. worst || słowo poświadczone
|-
| warta /vortă/ || wrota, brama || psł. *vorta || słowo poświadczone
|-
| wartat /vortăt/ || obracać snopy || psł. *vortěti? || słowo poświadczone
|-
| wartîdle /vortaidlĕ/ || tkacki nawój przedni || psł. *vortidlo || słowo poświadczone
|-
| wás /vos/ || wasz || psł. *vašь || poświadczone w rodzaju żeńskim: vosă
|-
| wazet /vozĕt/ || ważyć, określać ciężar || psł. *važiti || poświadczone w 3Sg: vozĕ
|-
| wazne /voznĕ/ || ważny || vogvoi + -nĕ || kalka niem. wichtig (od wiegen), por. łuż. wažny, pl. ważny
|-
| wȧdika /vadikă/ || serwatka || śdn. waddike || dodatkowo zasymilowane poświadczone: vadike
|-
| wȧchtát /vaxtot/ || czuwać, czyhać || śdn. wachten || poświadczone w 3Sg: vaxtojĕ
|-
| wȧriá /vaŕo/ || szpada || śdn. were || słowo poświadczone, być może varo
|-
| wȧrba /varbă/ || wierzba || psł. *vьrba || słowo poświadczone
|-
| wȧrch /varx/ || kupa, górka || psł. *vьrxъ || słowo poświadczone
|-
| wȧrchne /varxnĕ/ || najwyższy; górny || psł. *vьrxъnъjь || słowo poświadczone, drugie znaczenie jak cz. vrchní
|-
| wȧrchne lȧdek /varxnĕ ladĕk/ || kończyna górna, ręka || varxnĕ + ladĕk || por. niem. Vordergliedmaße
|-
| wȧrchuwate /varxüvotĕ/ || napełniony po wierzch, kopiasty || psł. *vьrxovatъjь || słowo poświadczone
|-
| wȧriát sa /vaŕot să/ || bronić się || śdn. weren || poświadczone w rozkaźniku: vaŕoj să
|-
| wȧrk /vark/ || plaster miodu || śdn. werk/wark || poświadczone w GSg: varťau
|-
| wȧrsak /varsăk/ || wierzch, wierzchołek, szczyt || psł. *vьršьkъ || słowo poświadczone
|-
| Wȧrsawa /Varsovă/ || Warszawa || pl. Warszawa || adaptacja morfologiczna, toponim
|-
| wȧrsawskie /varsofsťĕ/ || warszawski || Varsovă + sťĕ || przymiotnik na -sťĕ
|-
| wȧrt /vart/ || gospodarz || śdn. wert || słowo poświadczone
|-
| wȧrtet /vartĕt/ || wiercić, obracać || psł. *vьrtiti || poświadczone w 3Sg: vartĕ
|-
| wȧrtît sa /vartait să/ || wiercić się, obracać się, wirować || psł. *vьrtiti sę || poświadczone w 3Sg: varti să
|-
| wȧrtuwa /vartüvă/ || gospodarzowa, gospodyni || vart + -üvă || słowo poświadczone
|-
| wȧrtuwat /vartüvăt/ || gospodarować, gospodarzyć || vart + -üvot || poświadczone gerundium: vartüvonĕ
|-
| Wȧrzera /varzeră/ || Wezera || dn. Werser, śdn. Wêser || zapożyczenie, być może Vezeră, hydronim
|-
| wȧs /vas/ || wieś || psł. *vьsь || słowo poświadczone
|-
| wȧsne /vasnĕ/ || wiejski || vas + -nĕ|| przymiotnik utworzony podobnie jak plaug-plauznĕ
|-
| wå /vå/ || w, na || psł. *vъ || słowo poświadczone
|-
| wå sibe /vå sibĕ/ || w sobie, w środku, wewnątrz || vå + sibĕ || słowo poświadczone
|-
| wå zîma /vå zaimă/ || zimą || psł. *vъ zimě || słowo poświadczone
|-
| wå zoriåch /vå zöŕåx/ || o świcie || psł. *vъ zorьxъ || słowo poświadczone
|-
| wåbrŷ /våbråi/ || brew || psł. *obry || słowo poświadczone
|-
| wåbá /våbo/ || oba || psł. *oba || poświadczone w innych formach: vibe, vibemă, våboi, våbüjĕx
|-
| wåda /vådă/ I || woda || psł. *voda || słowo poświadczone
|-
| wåda /vådă/ II || łydka || por. lüneb. Wåd, niem. Wade || słowo poświadczone
|-
| wådka /våtkă/ || wódka || niem. Wodka jako vådă + -kă || zreanalizowane zapożyczenie, por. głuż. wódka
|-
| wådna mȧlnîcia /vådnă malnaićă/ || młyn wodny || vådnĕ + malnaićă || słowo poświadczone
|-
| wådna melana /vådnă melonă/ || arbuz || vådnĕ + melonă || kalka niem. Wassermelone, por. łuż. wódna melona
|-
| wådne /vådnĕ/ || wodny || vådă + -nĕ || słowo poświadczone
|-
| wådet /vådĕt/ || wodzić, prowadzić || psł. *voditi || iteratyw od /vist/ poświadczonego w 3Sg: vedĕ
|-
| Wådra /vådră/ || Odra || psł. *Odra || rekonstrukcja, por. łuż. Wódra, hydronim
|-
| wågárd /vågord/ || ogród || psł. *ogordъ || słowo poświadczone
|-
| wågardnek /vågordnĕk/ || ogrodnik || vågord + -nĕk || nazwa zawodu wzorem np. criv-crivnĕk
|-
| wågardnîcka /vågordnaickă/ || ogrodniczka || vågordnĕk + -kă || nazwa żeńska na -kă
|-
| wågiul /våďül/ || pustkowie || psł. *ogolь || słowo poświadczone
|-
| wåchiota /våx́ötă/ || zdrowie || psł. *oxvota || poświadczone w ASg: våx́ötǫ
|-
| wåchiotne /våx́ötnĕ/ || zdrowy, związany ze zdrowiem || psł. *oxvota || słowo poświadczone
|-
| wåchwe /våxvĕ/ || zdrowy || psł. *oxvъjь || słowo poświadczone
|-
| wåjá /våjo/ || szyja || psł. *vyja || słowo poświadczone, obocznie -jă, Polański rekonstruuje vojo, vojă
|-
| wåjȧnu /våjanü/ || na raz, razem || psł. vъ jedьno || słowo poświadczone
|-
| wåkårst /våkårst/ I || dookoła, wokół (przysłówek) || psł. *okъrstъ || słowo poświadczone, odpowiednik niem. um, herum
|-
| wåkårst /våkårst/ II || dookoła, wokół (przyimek) || psł. *okъrstъ || słowo poświadczone
|-
| wåkàrstnîcia /våkărstnaićă/ || kromka chleba (krajana dookoła bochenka)|| våkårst + -naićă || słowo poświadczone
|-
| wåkiėnkiu /våťėnťü/ || okienko || våknü + -ťü || zdrobnienie poświadczonego våknü
|-
| wåkiu /våťü/ || oko || psł. *oko || słowo poświadczone
|-
| wåkninek /våkninĕk/ || szklarz || psł. *okъnenikъ || słowo poświadczone
|-
| wåknu /våknü/ || okno || psł. *okъno || słowo poświadczone
|-
| wål /vål/ || wół || psł. *volъ || słowo poświadczone
|-
| wålak /vålăk/ || wołek, byczek? || psł. *volъkъ || słowo poświadczone
|-
| wåle /vålĕ/ || wołowy, woli || psł. *volьjь || słowo poświadczone, por. vålüvĕ
|-
| wålet /vålĕt/ || nalać, wlać || psł. *vъliti || słowo poświadczone
|-
| wåluwe /vålüvĕ/ || wołowy || psł. *volovъjь || słowo poświadczone, por. vålĕ
|-
| wåluwîna /vålüvaină/ || wołowina || psł. *volovina || formacja wzorem wołowina-wołowy z poświadczonego vålüvĕ
|-
| wåluzet /vålüzĕt/ || włożyć || psł. *vъložiti || poświadczone w 3Sg: vålüzĕ
|-
| wåmåknǫt /våmåknǫt/ || zamknąć || psł. *vъmъknǫti || słowo poświadczone
|-
| wåmącet /våmącĕt/ || zmoczyć (bieliznę i inne pranie) || psł. *vъmęčiti || słowo poświadczone
|-
| wåmesté /våmeste/ || zamiast, w miejsce|| psł. *vъ městě || słowo poświadczone
|-
| wåmerkat /våmerkăt/ || oznaczać, zaznaczać || vå- + śdn. marken~merken || słowo poświadczone
|-
| wåmîska /våmaiskă/ || kaftan, kamizelka || śdn. wammis || słowo poświadczone, być może obocznie wåmauskă
|-
| wån /vån/ I || on || psł. *onъ || słowo poświadczone
|-
| wån /vån/ II || na zewnątrz, przecz || psł. *vъnъ || słowo poświadczone
|-
| wåna /vånă/ || na zewnątrz, poza? || psł. *vъně || słowo poświadczone
|-
| wånám /vånom/ || tam, ówdzie || psł. *onamo || słowo poświadczone
|-
| wånîdet /vånaidĕt/ || wejść || psł. *vъniti, bezokolicznik w analogii do tematu teraź. || słowo poświadczone
|-
| wånǫ /vånǫ/ || ów || psł. *onenъ || niepoświadczone, ale por. wånom 'jener', co do -ǫ por. sǫ, tǫ jak cz. onen, słi. nìḙn
|-
| wånû /vånau/ || na zewnątrz, na dwór || psł. *vъnu || słowo poświadczone, odpowiednik niem. aus, heraus
|-
| wåpak /våpăk/ || znowu; natychmiast || psł. *opako || słowo poświadczone
|-
| wåpak dat /våpăk dot/ || oddać, zwrócić || våpăk + dot || poświadczone w rozkaźniku: våpăk doj jaim
|-
| wåpást sa /våpost să/ || wpaść na coś, do czegoś || psł. *vъpasti sę || słowo poświadczone
|-
| wåpet /våpĕt/ || jazgotać, wrzeszczeć, wykrzykiwać || psł. *vъpiti || poświadczone w 3Sg: våpajĕ
|-
| wåpuwadet /våpüvodĕt/ || wprzęgać, zaprzęgać || psł. *vъpovaditi || poświadczone w 3Sg: våpüvodĕ
|-
| wåpûs /våpaus/ || ogonek (także u owocu, narzędzia) || psł. opušь || słowo poświadczone
|-
| wåpûstet /våpaustĕt/ || wpuścić || psł. *vъpustiti || poświadczone w rozkaźniku: våpaust
|-
| wårat /vårăt/ || orać || psł. *orati || słowo poświadczone
|-
| wårdát /vårdot/ || stać się, zostać || śdn. werden || słowo poświadczone, Polański sugeruje oboczność va-:vå-
|-
| wås /vås/ || wesz || psł. *vъšь || słowo poświadczone
|-
| wåsa /våsă/ || osa || psł. *osa || słowo poświadczone
|-
| wåsac /våsăc/ || oset || psł. *osъtьcь || słowo poświadczone
|-
| wåsak /våsăk/ || trzmiel czmiel || psł. *osъkъ || słowo poświadczone
|-
| wåsk /våsk/ || wosk || psł. *voskъ || słowo poświadczone
|-
| wåsla /våslă/ || osełka || psł. *osla || słowo poświadczone
|-
| wåsme /våsmĕ/ || ósmy || psł. *osmъjь || słowo poświadczone
|-
| wåsadet /våsodĕt/ || wsadzić (np. do więzienia) || psł. *vъsaditi || słowo poświadczone
|-
| wåstat /våstăt/ || wstać || psł. *vъstati || słowo poświadczone
|-
| wåstne /vås(t)nĕ/ || woskowy || psł. *voščьnъjь || słowo poświadczone
|-
| wåstnu /våstnü/ || ostro zakończony kolec || psł. *ostьno || słowo poświadczone
|-
| wåstruga /våstrügă/ || ostroga (też u koguta) || psł. *ostroga || słowo poświadczone, obocznie być może våstrüg
|-
| wåstruw /våstrüv/ || wyspa rzeczna || psł. *ostrovъ || poświadczone jako toponim (Wustrow), por. pl. ostrów 'zarośnięta wyspa rzeczna', dłuż. wótšow 'wyspa rzeczna', kasz. òstrów 'wyspa na rzece lub jeziorze'
|-
| Wåstruw /Våstrüv/ || Wustrow || psł. *ostrovъ || słowo poświadczone
|-
| wåtåknǫt /våtåknǫt/ || włożyć, wetknąć, wsadzić || psł. *vъtъknǫti || słowo poświadczone, obocznie våtåknĕt
|-
| wåtruca dewka /våtrücĕ defkă/ || wnuczka,córka syna || våtrücă + defkă || por. łuż. synowa dźowka, w kasz. również przepadł *vъnukъ, por. pośw. våtrücă zenă
|-
| wåtruca zena /våtrücă zenă/ || synowa || våtrücă + zenă || słowo poświadczone
|-
| wåtrucak /våtrücăk/ || synek || våtrük + -ăk || słowo poświadczone
|-
| wåtruk /våtrük/ || syn || psł. *otrokъ || słowo poświadczone
|-
| wåtruce /wåtrücĕ/ || synowy, należący do syna || psł. *otročьjь || słowo poświadczone
|-
| wåtruce wåtruk /våtrücĕ våtrük/ || wnuk, syn syna || våtrücĕ + våtrük || por. łuż. synowy syn, w kasz. również przepadł *vъnukъ, por. pośw. våtrücă zenă
|-
| wåtŷkat /våtåikăt/ || wtykać || psł. *vъtykati || poświadczone w 3Sg: våtåicĕ
|-
| wåtŷn /våtåin/ || płot || psł. *otynь || słowo poświadczone, być może obocznie våtĕn
|-
| wåwåda /våvådă/ || książę || psł. *vojevoda || słowo poświadczone
|-
| wåwet /våvĕt/ || owinąć, zawinąć || psł. *vъviti || słowo poświadczone
|-
| wåwidcia /våvićă/ || księżna || psł. *vojevodьca || słowo poświadczone
|-
| wåwlåct /våvlåct/ || nawlec || psł. *vъvelťi || słowo poświadczone
|-
| wåwûzdet /våvauzdĕt/ || okiełznać || psł. *vъ(v)uzditi || poświadczone gerundium: våvauzdenĕ
|-
| wåz /våz/ || wóz, fura || psł. *vozъ || słowo poświadczone
|-
| wåzbet /våzbĕt/ || przybić || psł. *vъzbiti || słowo poświadczone
|-
| wåzbust /våzbüst/ || przekłuć, otworzyć || psł. *vъzbosti || słowo poświadczone
|-
| wåzbûdet /våzbaudĕt/ || obudzić || psł. *vъzbuditi || słowo poświadczone
|-
| wåzdǫt /våzdǫt/ || rozdmuchać, nadmuchać || psł. *vъzdǫti || poświadczone w 3Sg: våzdåmĕ
|-
| wåzdene /våzdenĕ/ || ubranie || psł. *vъzdenьje || słowo poświadczone
|-
| wåzdét sa /våzdet să/ || ubrać się || psł. *vъzděti sę || słowo poświadczone
|-
| wåzdewát sa /våzdevot să/ || ubierać się || psł. *vъzděvati sę || słowo poświadczone
|-
| wåzdiat /våzďăt/ || ubrać || psł. *vъzděti || słowo poświadczone
|-
| wåzdráz /våzdroz/ || głos, śpiew; melodia || psł. *vъz(d)razъ || słowo poświadczone
|-
| wåzdrizȧl /våzdrizal/ || pas, pasek; rzemień || psł. *vъzdьržьlь || słowo poświadczone
|-
| wåzdwîgnǫt /våzdvaignǫt/ || podnieść || psł. *vъzdvignǫti || słowo poświadczone
|-
| wåzladát /våzlodot/ || naładować, załadować || våz- + lodot || słowo poświadczone
|-
| wåzlet /våzlĕt/ || nalać, polać || psł. *vъzliti || słowo poświadczone
|-
| wåzlîce /våzlaicĕ/ || twarz || våz- + *laici + -ĕ || złożenie jak våspaizdĕ, por. łuż. wobliče
|-
| wåznasat /våznosăt/ || podawać ton || psł. *vъznašati || słowo poświadczone
|-
| wåzpîzde /våspaizdĕ/ || tyłek || psł. *vъzpizdьje || słowo poświadczone
|-
| wåzpèluzet /våspĕlüzĕt/ || nałożyć || psł. *vъzpoložiti || słowo poświadczone
|-
| wåzpirgnǫt /våspirgnǫt/ || pęknąć, rozpęknąć się || psł. *vъzpьrgnǫti || poświadczone w 3Sg: våspirgnĕ
|-
| wåzsadet /våssodĕt/ || nałożyć, nasadzić || psł. *vъzsaditi || słowo poświadczone
|-
| wåzt /våst/ || wziąć || psł. *vъzęti, z wyrównaniem || słowo poświadczone
|-
| wåztåknǫt /våståknǫt/ || nasadzić, nałożyć || psł. *vъztъknǫti || słowo poświadczone
|-
| wåztągnǫt /våstągnǫt/ || wciągnąć || psł. *vъztęgnǫti || słowo poświadczone
|-
| wåztrąst /våstrąst/ || wstrząsnąć || psł. *vъztręsti || słowo poświadczone
|-
| wåzwadziat /våzvoʒ́ăt/ || wznosić, podnosić || psł. *vъzvaďati || słowo poświadczone
|-
| wåzwidet /våzvidĕt/ || podnieść, wznieść || psł. *vъzvoditi || słowo poświadczone
|-
| wåzwiǫzat /våzv́ǫzăt/ || podwiązać || psł. *vъzvęzati || słowo poświadczone
|-
| wåzwîme /våzvaimĕ/ || rozum || psł. *vъz(v)umьje || słowo poświadczone
|-
| wåzwîmet /våzvaimĕt/ || zrozumieć || psł. *vъz(v)uměti || rekonstrukcja czasownika, od którego derywowano våzvaimĕ
|-
| wåzzinet /våzzinĕt/ || spłoszyć, wypłoszyć || psł. *vъzgъnati, z wyrównaniem || słowo poświadczone
|-
| wądat /vądăt/ || więdnąć || psł. *vęděti || czasownik, od którego derywowano poświadczone vąďolĕ
|-
| wądiale /vąďolĕ/ || zwiędły || psł. vędělъjь || słowo poświadczone, Polański rekonstruuje vąďol, vąďolă
|-
| wąze /vązĕ/ || węziej || psł. *ǫže || słowo poświadczone
|-
| we /vĕ/ || w ciągu, przez, podczas || psł. *o(b) || poświadczone w wyrażeniu vĕ nüc (w ciągu nocy), por. vib
|-
| wecet /vecĕt/ || krzyczeć || psł. *věťiti || poświadczone w 3Sg: vecĕ
|-
| wecnek /vecnĕk/ || niższy urzędnik wiejski, goniec || psł. *věťьnikъ || słowo poświadczone
|-
| wedet /vedĕt/ || wiedzieć || psł. *věděti || poświadczony imiesłów: vedącĕ
|-
| wedia /veďă/ || wiedza || ved- + -'ă? || por. prąďă, -ďă także w innych rzeczownikach, por. łuż. wěda, pl. wiedza
|-
| wedrinek /vedrinĕk/ || parasol (od słońca) || vedrü + -inĕk || por. niem. Sonneschirm, cz. slunečník, głuż. (pře)słónčnik
|-
| wedru /vedrü/ || pogoda; słońce || psł. *vedro || słowo poświadczone
|-
| wedruwe /vedrüvĕ/ || słoneczny || vedrü + -üvĕ || przymiotnik od poświadczonego vedrü
|-
| wech /vex/ || precz || śdn. wech || słowo poświadczone, odpowiada niem. weg, davon
|-
| wecha /vexă/? || wiązki chróstu, faszyny (u płotu) || psł. *věxa || poświadczone w l. mn.: vexvĕ
|-
| wèbriazat /vĕbŕozăt/ || obciąć || psł. *obrězati || słowo poświadczone
|-
| wèkrupet /vĕkrüpĕt/ || okropić || psł. *okropiti || słowo poświadczone
|-
| werb /verb/ || czasownik || niem. Verb || zapożyczenie, por. łuż. werb
|-
| wèrǫbet /vĕrǫbĕt/ || obrębić || psł. *orǫbiti || słowo poświadczone
|-
| Wend /vend/ || Wend, Połabianin || niem. Wend? || z /vensťĕ/ - połabski, wendzki
|-
| Wendliǫdu /Wendľǫdü/ || Wendland, kraj Wendów || Wend + ľǫdü || kalka niem. Wendland
|-
| wenskie /vensťĕ/ || wendzki, połabski || vend + -sťĕ || z poświadczone vensťĕ < *vendьsky
|-
| Wenus /Venüs/ || Wenus || niem. Venus || zapożyczenie, por. łuż. Wenus
|-
| werne /vernĕ/ || prawdziwy || psł. *věrьnъjь || słowo poświadczone
|-
| weslu /veslü/ || wiosło || psł. *veslo || słowo poświadczone
|-
| wetàrnîcia /vetărnaićă/ || młyn wietrzny, wiatrak || v́otăr + -naićă || słowo poświadczone
|-
| wiará /v́oro/ || prawda || psł. *věra || rozkład poświadczonego vernă - prawdziwa
|-
| wiater /v́otĕr/ || wiatr || psł. *větrъ || słowo poświadczone
|-
| wib /vib/ || o, w || psł. *ob || poświadczone w wyrażeniu: vib nidelă, por. vĕ
|-
| wibàdî /vibădai/ || resztki słomy, resztki jedzenia(?) || psł. *ob-jědi || słowo poświadczone
|-
| wibarát /wiborot/ || obronić || wib- + borot || dokonany czasownik do pary z rekonstruowanym /borot/, etymologja /borot/ wzkazuje na istnienie /wiborot/
|-
| wibartat /vibortăt/ || obrócić, odwrócić || psł. *obortěti || słowo poświadczone
|-
| wibawet /vibovĕt/ || objawić, odsłonić || psł. *ob(j)aviti || poświadczone w rozkaźniku: vibov
|-
| wibeset /vibesĕt/ || zawiesić; powiesić || psł. *ob(v)ěsiti || słowo poświadczone
|-
| wibet /vibĕt/ || ociosać || psł. *obiti || słowo poświadczone
|-
| wibiád /vib́od/ || śniadanie || psł. *obědъ || słowo poświadczone
|-
| wibmŷtet /vibmoitĕt/ || wynagrodzić || psł. *ob-mytiti || poświadczony imiesłów: vibmoitenă
|-
| wibrŷt /vibråit/ || skopać, przekopać || psł. *obryti || poświadczone w 3Sg: vibråjĕ
|-
| wicą /vicą/ || owca (jagnię?) || psł. *ovьčę || słowo poświadczone
|-
| wice /vicĕ/ || owczy (chlew, ser, mleko) || psł. *ovьčьjь || słowo poświadczone
|-
| wicene /vicenĕ/ || owczy (o mięsie) || psł. *ovьčenъjь || słowo poświadczone
|-
| wicér /vicer/ || wieczór; zachód || psł. *večerъ || słowo poświadczone, "zachód" jak głuż. arch. wječor
|-
| wicera /viceră/ || kolacja || psł. *večeřa || słowo poświadczone
|-
| wicia /vićă/ || owca || psł. *ovьca || słowo poświadczone
|-
| widene /videnĕ/ || odzież, ubranie || psł. *oděnьje || słowo poświadczone
|-
| wigiėn /viďėn/ || ogień || psł. *ogňь || słowo poświadczone
|-
| wignena klesta /vignenă klestă/ || szczypce kowalskie || vignenă + klestă || słowo poświadczone
|-
| wignene /vignenĕ/ || ogniowy || psł. *ogňenъjь || słowo poświadczone
|-
| wignene kamŷ /vignenĕ komoi/ || krzemień || vignenĕ + komoi || słowo poświadczone, ale w przeciwnym szyku, pewnie przez kalkę
|-
| wijas /vijăs/ || owies || psł. *ovьsъ || słowo poświadczone, obocznie viv́ăs
|-
| wiját /vijot/ || wiać || psł. *vějati || poświadczony imiesłów: vijąćă
|-
| wiklip /viklip/ || snop wymłóconej słomy || psł. *oklepъ || słowo poświadczone
|-
| wikǫset /vikǫsĕt/ || ogryźć || psł. *okǫsiti || poświadczone w 3Sg: vikǫsĕ
|-
| wilblǫd /vilblǫd/ || wielbłąd || psł. *velьblǫdъ || rekonstrukcja, por. głuż. wjelbłud, słowo mogło przetrwać, por. ľåv
|-
| wile /vilĕ/ || wiele, dużo || psł. *velьje || słowo poświadczone
|-
| Wilègard /Vilĕgord/ || Meklemburg || vilĕ + gord || kalka niem. Mecklemburg, rzekomo poświadczone
|-
| wilia /viľă/ || wola || psł. voľa || słowo poświadczone
|-
| Wilka Britȧnîja /Vilkă Britanajă/ || Wielka Brytania || vilkă + Britanajă || jak niem. Großbritannien, głuż. Wulka Britaniska
|-
| wilkamat /vilkomăt/ || witać || dn. willkamen, -ăt z *-ěti? || poświadczone w czasie przeszłym: vilkăḿol
|-
| wilkie /vilťĕ/ I || wielki, duży || psł. *velikъjь || słowo poświadczone
|-
| wilkie /vilťĕ/ II || wielce, bardzo || psł. *veliko || słowo poświadczone
|-
| wilkie palac /vilťĕ polăc/ || kciuk, duży palec || vilťĕ + polăc || słowo poświadczone
|-
| Wilna /Vilnă/ || Wilno || niem. Wilna || por. głuż. Wilna, toponim
|-
| wilne /vilnĕ/ || wolny, swobodny || viľă + -nĕ || przymiotnik o znaczeniu 'wolny' utworzony z braku słów o takim znaczeniu
|-
| wilsa /vilsă/ || olsza, olcha || psł. *olьša || słowo poświadczone
|-
| wimûriát /vimauŕot/ || omurować || vib- + mauren || poświadczone w imiesłowie: vimauŕonă
|-
| Win /Vin/ || Wiedeń || niem. Wien || por. dłuż. Wien, Wiń; toponim
|-
| winia /vińă/ || woń, zapach || psł. *voňa || słowo poświadczone
|-
| winiat /vińăt/ || wygrywać, zyskiwać || śdn. winnen || poświadczone w 2Sg: vińăs
|-
| winiát /vińot/ || pachnieć (ładnie) || psł. *voněti || poświadczone w 3Sg: vińojĕ
|-
| winîcia /vinaićă/ || dyszel || psł. *ojьnica || słowo poświadczone
|-
| winskie /vinsťĕ/ || wiedeński || vin + -sťĕ || przymiotnik na -sťĕ
|-
| wiǫzat /v́ǫzăt/ || wiązać || psł. *vęzati || słowo poświadczone
|-
| wiper /vipĕr/ || wieprz || psł. *veprь || słowo poświadczone
|-
| wiplist /vĕplist/ || opleść || psł. *oplesti || poświadczony imiesłow: vĕplitenă
|-
| wiprawet /viprovĕt/ || oporządzać gospodarstwo domowe || psł. *opraviti || poświadczone gerundium: viprovenĕ
|-
| wirgiat /virďăt/ || chłostać; rzucać || psł. *vьrgati || słowo poświadczone
|-
| wirgnǫt /virgnǫt/ || rzucić || psł. *vьrgnǫti || słowo poświadczone
|-
| wiriål /viŕål/ || orzeł || psł. *orьlъ || poświadczone, ale w znaczeniu "sęp zajęczy", co jest wątpliwe
|-
| wis /vis/ I || oś || psł. *osь || słowo poświadczone
|-
| wis /vis/ II || wszystek || psł. *vьšь || słowo poświadczone
|-
| wis tîd /vis taid/ || zawsze, cały czas || vis + śdn. tîd || słowo poświadczone
|-
| wisakie /visoťĕ/ || wszelki || psł. *vьšakъjь || słowo poświadczone
|-
| wisde /vizdĕ/ || wszędzie || psł. *vьšьde || słowo poświadczone
|-
| wise /visĕ/ || na pewno || śdn. wisse || słowo poświadczone
|-
| wisedȧnisne /visedanisnĕ/ || powszedni, codzienny || psł. *vьšedьnešьnъjь || słowo poświadczone
|-
| wisem /visĕm/ || osiem || psł. *osmь || słowo poświadczone
|-
| wisèmdisiǫt /visĕmdiśǫt/ || osiemdziesiąt || psł. *osmь desętъ || słowo poświadczone
|-
| wisèmnàdist /visĕmnădist/ || osiemnaście || psł. *osmь na desęte || słowo poświadczone
|-
| wisèmnacti /visĕmnocti/ || osiemnaście || psł. *osmь na desęte || słowo poświadczone
|-
| wisîna /visaină/ || osina || psł. *osina || poświadczone w l. mn.: visainĕ
|-
| wiski /viski/ || whisky || niem. Whisky || zapożyczenie, por. głuż. whisky, -yja
|-
| wismàru /vismărü/ || ośmioro || psł. *osmero || słowo poświadczone
|-
| wist /vist/ || wieść || psł. *vesti || poświadczone w 3Sg: vedĕ
|-
| wistiån /visťån/ || palik, klin w radle || psł. ostьnъ || słowo poświadczone
|-
| wisŷpet /visåpĕt/ || pocałować || psł. *osypiti || poświadczone w rozkaźniku: visåip
|-
| wisŷpît sa /visåipait să/ || pocałować się || psł. *osypiti sę || słowo poświadczone
|-
| wit /vit/ || od; przez || psł. *otъ || słowo poświadczone
|-
| wit zîwåta /vit zaivåtă/ || od serca || vit + zaivăt || zwrot poświadczony
|-
| witèdat /vitĕdot/ || przebaczyć, odpuścić || psł. otъdati || poświadczone w 1Pl: vitĕdojimĕ
|-
| witgarna /vitgornă/ || odpowiedź || vit- + gorn- || dewerbalizacja od vitgornĕt, por. dłuż. wót(e)grono
|-
| witgarnet /vitgornĕt/ || odpowiedzieć || vit- + gornĕt || złożenie, por. dłuż. wót(e)groniś
|-
| witict /vitict/ || opuchnąć || psł. oteťi || poświadczony imiesłów: viticenĕ
|-
| witkîdene /vitťaidenĕ/ || wypędzony || psł. *otъkydenъjь || słowo poświadczone
|-
| witkînǫt /vitťainǫt/ || wypędzić || psł. *otъki(d)nǫti || poświadczony imiesłów: vitťaidenĕ
|-
| witkám /vitkom/ || skąd || psł. *otъkamo || słowo poświadczone, por. vitkǫd
|-
| witkǫd /vitkǫd/ || skąd || psł. *otъkǫdu || słowo poświadczone, por. vitkom
|-
| witmåknǫt /vitmåknǫt/ || otworzyć || psł. otъmъknǫti || słowo poświadczone
|-
| witoret /vitöret/ || otworzyć || psł. *otvoriti || poświadczony rozkaźnik: vitör
|-
| witstrûzet || ostrugać || psł. *otъstružiti || poświadczony imiesłów vitstraizenĕ, -au- niepewne
|-
| wittǫd /vittǫd/ || stamtąd || psł. otъtǫdu || słowo poświadczone
|-
| witwînet /vitvainĕt/ || wybaczyć || vit- + vainĕt || kalka niem. entschuldigen, por. ros. извинить
|-
| witwînît sa /vitvainait să/ || przeprosić || vitvainait + să || co do zwrotności por. niem. sich entschuldigen
|-
| wiwȧsne /vivasnĕ/ || owsiany || psł. *ovьsenъjь || słowo poświadczone, obocznie vivasnenĕ
|-
| wiwias /viv́ăs/ || owies || psł. *ovьsъ || słowo poświadczone, obocznie vijăs
|-
| wiz /viz/ || z (kogo, czego) || psł. *jьz || słowo poświadczone
|-
| wiz dali /viz doli/ || z daleka || psł. *jьz daľe || słowo poświadczone
|-
| wiza /viză/ || mieszkanie; dom || psł. *veža || słowo poświadczone
|-
| wizer /vizĕr/ || zegar słoneczny; wskazówka zegara || por. lüneb. wīs’r || słowo poświadczone
|-
| wizet /vizĕt/ || wozić; jeździć || psł. *voziti || słowo poświadczone
|-
| wizgîbet /vizďaibĕt/ || zgubić || psł. *izgubiti || poświadczone w 3Sg: vizďaibĕ
|-
| wizict /vizict/ || przypalić, oparzyć || psł. *ožeťi || poświadczony rozkaźnik: vizaʒ
|-
| wizlik /vizlik/ || porównanie || derywacja wsteczna od vizlikot || formacja wsteczna od poświadczonego w czasie przeszłym: vizlikăl, vizlikălai-să
|-
| wizlikát /vizlikot/ || porównać || viz- + likot || poświadczone w czasie przeszłym: vizlikăl, vizlikălai-să
|-
| wizlumet /vizlümĕt/ || złamać, rozbić, stłuc || psł. *vъzlomiti || słowo poświadczone
|-
| wizmesat /vizmesăt/ || zmieszać || psł. jьzměšati || słowo poświadczone
|-
| wizna matî /viznĕ motai/ || pani domu, gospodyni || viznă + motai || słowo poświadczone
|-
| wizne /viznĕ/ || domowy, dotyczący domu || viză + -nĕ || słowo poświadczone
|-
| wizne lialia /viznĕ ľoľă/ || pan domu, gospodarz || viznĕ + ľoľă || słowo poświadczone
|-
| wiznît sa /viznait să/ || przejść, minąć || psł. *jьzniti sę || poświadczone w 3Sg: viznaidi-să
|-
| wizrat /vizrăt/ || oglądnąć, obejrzeć || psł. ozьrěti || słowo poświadczone
|-
| wizsact /vissăct/ || posiekać, pociąć || psł. *jьz-sěťi || słowo poświadczone
|-
| wizt /vist/ || wieźć; jechać || psł. *vez-ti || słowo poświadczone
|-
| wîcne /vaicnĕ/ || miejski || vaikă + -nĕ || przymiotnik utworzony wzorem plaug-plauznĕ
|-
| wîdet /vaidĕt/ || widzieć || psł. *viděti || poświadczone w 2Sg /vaiʒĕs/
|-
| wîdlŷ /vaidlåi/ || widły || psł. *vidly || słowo poświadczone
|-
| wîdzene /vaiʒenĕ/ || wzrok || rzeczownik od vaidĕt || por. dłuż wiźenje, -dz- według odmiany tego czasownika
|-
| wîchår /vaixår/ || wicher || psł. *vixrъ || słowo poświadczone
|-
| wîjàlîcia /vajălaićă/ || sznur, powróz || psł. *vijalica || słowo poświadczone
|-
| wîka /vaikă/ || miasto || śdn. wîk || słowo poświadczone, ale niepewny rodzaj
|-
| wîna /vaină/ || wina, dług || psł. *vina || poświadczone pochodne typu vainĕk, vainĕ
|-
| wînet /vainĕt/ || winić || vaină + -ĕt || czasownik z poświadczonych słów z tym morfemem
|-
| wînîća /vainaićă/ || winnica || psł. *vinьnica || słowo poświadczone
|-
| wîne /vainĕ/ I || winien || psł. *vinьnъjь || słowo poświadczone
|-
| wîne /vainĕ/ II || wino || psł. *vino || poświadczone w partytywie /vaină/
|-
| wîne-mand /vainĕ-mond/ || październik || psł. *vino + śdn. mônd || słowo poświadczone
|-
| wînek /vainĕk/ || winowajca, dłużnik || psł. *vinьnikъ || słowo poświadczone
|-
| wînene /vainenĕ/ || winny, związany z winem || vainĕ + -enĕ || słowo poświadczone
|-
| wîsenia /vaiseńă/, wîsîńa /vaisaińă/ || wiśnia (drzewo) || psł. *višeňa, višiňa || słowo poświadczone
|-
| wîsat /vaisăt/? || wisieć || psł. *visěti || poświadczone w 3Sg: /vaisĕ/
|-
| wîsát /vaisot/ || zwisać? || psł. *visati || poświadczone w 3Sg: /vaisojĕ/
|-
| wîsná /vaisno/ || wiśnia (owoc) || psł. *višьňa || poświadczone w NPl: /vaisnåi/
|-
| wît sa /vait să/ || wić się || psł. *viti sę || poświadczony derywat: vajălaićă
|-
| wlåcet /vlåcĕt/ || bronować || psł. *volčiti || słowo poświadczone
|-
| wlåcka /vlåckă/ || kurwa || psł. *volčьka || słowo poświadczone
|-
| wlåk /vlåk/ || sieć rybacka (ciągniona) || psł. *volkъ || słowo poświadczone
|-
| wlås /vlås/ || włos || psł. *volsъ || słowo poświadczone
|-
| Wlåstîska /vlåstaiskă/ || Arendsee (jezioro, miasto) || psł. *volstiska || słowo poświadczone
|-
| wlåsuwate /vlåsüvotĕ/ || włochaty, owłosiony || vlås + -üvotĕ || formacja podobna do nügă-nügotĕ, dren-drenüvotĕ
|-
| worpla /vörplă/ || kostka do gry; sześcian || śdn. worpel || słowo poświadczone, drugie znaczenie za niem. Würfel
|-
| wǫbål /vǫbål/ || studnia || psł. *ǫbъlь || słowo poświadczone
|-
| wǫborak /vǫbörăk/ || skopek (wiadro do dojenia), węborek || psł. *ǫborъkъ || słowo poświadczone
|-
| wǫdrát /vǫdrot/ || lamentować, biadać, narzekać || śdn. wunderen || poświadczone w 3Sg: vǫdrojĕ
|-
| Wǫger /vǫgĕr/ || Węgier || niem. Ungar lub. psł. *ǫgrъ || pożyczka z niem. lub rekonstrukcja ogólnosłow. etnonimu, -ĕ- wstawne jak w pesĕn
|-
| wǫgiėl /vǫďėl/ I || węgiel || psł. *ǫglь || słowo poświadczone
|-
| wǫgiėl /vǫďėl/ II || węgieł, kąt, róg || psł. *ǫglъ || poświadczone w toponimii: Fungal, Wungahl
|-
| wǫgiėlnîste /vǫďėlnaistĕ/ || węglowisko, miejsce na węgiel || psł. *ǫglьnišče || poświadczone w toponimii: Winkeleitz, Fangeleitz, Wankneitzen
|-
| wǫgior /vǫďör/ || węgorz || psł. ǫgořь || słowo poświadczone
|-
| Wǫgioriǫta /Vǫďöŕǫtă/ || Seehausen || psł. *ǫgoręta || słowo poświadczone, toponim
|-
| wǫglek /vǫglĕk/ || węgiel (pierwiastek) || vǫďėl + -ĕk || kalka niem. Kohlenstoff, por. głuż. wuhlik, cz. uhlík
|-
| wǫkȧr /vunkar/ || kosz wozowy, półkoszki || śdn. woen-kar || słowo poświadczone, może vunkar?
|-
| wǫs /vǫs/ || broda || psł. *ǫsъ || słowo poświadczone
|-
| wǫsac /wǫsăc/ || wąsy || vǫs + -ăc || zdrobnienie względnie produktywnym -ăc od ’broda’ jak w dłuż. brodka (ts.)
|-
| wǫsànîcia /vǫsănaićă/ || gąsienica || psł. *ǫsěnica || słowo poświadczone
|-
| wǫsat /vǫsăt/ || wąchać; pachnieć, wydawać woń || psł. vǫšati || słowo poświadczone
|-
| wǫsèpu̇c /vǫsĕpuc/ || golibroda || vǫs + dn. putzen || słowo poświadczone
|-
| wǫsuwate /vǫsüvotĕ/ || brodaty || vǫs + -otĕ || formacja podobna do nügă-nügotĕ, dren-drenüvotĕ
|-
| wǫtak /vǫtăk/ || wątek (tkacki) || psł. *ǫtъkъ || słowo poświadczone
|-
| wǫtruba /vǫtrübă/ || jelito || psł. *ǫtroba || rekonstrukcja, leksem ogólnosłowiański o pierwotnym znaczeniu 'wnętrzności', ale por. dłuż wutšoba 'serce'
|-
| wǫzàlene /vǫzălenĕ/ || sękaty?, kolankowaty? || psł. vǫzъlenъjь? || słowo poświadczone, znaczenie całkiem niejasne
|-
| wǫzål /vǫzål/ || węzeł || psł. *ǫzъlъ || słowo poświadczone
|-
| wǫze /vǫzĕ/ I || powróz, sznur || psł. *ǫže || słowo poświadczone
|-
| wǫze /vǫzĕ/ II || pierzyna; piernat || psł. *ǫže || słowo poświadczone
|-
| wǫzîca /vǫzaică/ || powrozy, sznury || psł. *ǫžicě || słowo poświadczone
|-
| wǫzkie /vǫsťě/ || wąski || psł. *ǫzъkъjь || poświadczone w toponimii: Wunski i st. wyższy: wąze
|-
| wǫzla /vǫzlă/ || kolanko źdźbła || psł. *vǫzъlę || słowo poświadczone
|-
| wrech /vrex/ || orzech || psł. *orěxъ || słowo poświadczone
|-
| wrisîka /vrisaikă/ || borówka, czarna jagoda || psł. *versika || poświadczone w l. mn.: vrisaiťĕ
|-
| writene /vritenĕ/ || wrzeciono || psł. *verteno || słowo poświadczone
|-
| wûcén /vaucen/ || uczony; nauczony || psł. *učenъ || słowo poświadczone
|-
| wûcet /vaucĕt/ || uczyć, przyzwyczajać || psł. *učiti || słowo poświadczone
|-
| wûcîka /vaucaikă/ || nauczyciel, -ka || vauc- od vaucĕt + -aikă || złożenie wzorem bezaika, låzaika
|-
| wûcnek /vaucnĕk/ || uczeń || vauc- od vaucĕt + -nĕk || złożenie wzorem ros. ученикъ
|-
| wûchiu /waux́ü/ || ucho || psł. *uxo || słowo poświadczone
|-
| wûja /vaujă/ || wuj, brat matki || psł. *uja || słowo poświadczone
|-
| wûjewka /vaujefkă/ || ciotka, siostra matki || psł. *ujevъka || słowo poświadczone
|-
| wûl /vaul/ || ul || psł. *ulь || słowo poświadczone
|-
| wûsne /vausnĕ/ || skóra || psł. *usno || słowo poświadczone
|-
| wûsnene /vausnenĕ/ || skórzany || vausnĕ + -enĕ || słowo poświadczone
|-
| wûspéch /vauspex/ || sukces || cz. úspěch? || zapożyczenie/rekonstrukcja, por. łuż wuspěch
|-
| wûspesne /vauspesnĕ/ || udany, skuteczny || vauspex + -nĕ || przymiotnik na -nĕ
|-
| wûsta /vaustă/ || usta || psł. *usta || słowo poświadczone
|-
| wûste /vaustĕ/ || ujście || vaustă + -ĕ || formacja z kolektywnym -ĕ jak cz. ustí, ros. устье, por. niem. Mündung, dłuż. wusta
|-
| wûstene /vaustenĕ/ || ustny || vaustă + -enĕ || wybrano -enĕ dla uniknięcia homofonii z vausnĕ - skóra
|-
| wûzda /vauzdă/ || uzda || psł. *uzda || słowo poświadczone
|-
| wůce /våucĕ/ || wilczy || våuk + -ĕ || formacja wzorem korvo-korvĕ i wielu innych
|-
| wůcka /våuckă/ || wilk, wilczek || psł. *vьlkъ + -ka || słowo poświadczone
|-
| wůk /våuk/ || wilk || psł. *vьlkъ || słowo poświadczone
|-
| wůná /våuno/ || wełna || psł. *vьlna || słowo poświadczone
|-
| wůnene /våunenĕ/ || wełniany || psł. *vьlněnъjь || słowo poświadczone
|-
| wŷbet /voibĕt/ || wybić, wytrzepać; wykrzesać ogień || psł. vybiti || słowo poświadczone
|-
| wŷbidiat /voibiďăt/ || wystawić coś na sprzedaż || voi- + biďăt || słowo poświadczone
|-
| wŷblestet /voiblestĕt/ || wytrzeszczyć || psł. *vyblěščiti || poświadczony imiesłów: voiblăstenĕ
|-
| wŷbust /voibüst/ || wykłuć || psł. *vybosti || słowo poświadczone
|-
| wŷcadet /voicodĕt/ || wykurzyć || psł. *vyčaditi || słowo poświadczone
|-
| wŷdelet /voidelĕt/ || wydzielić, udzielić || psł. *vyděliti || słowo poświadczone
|-
| wŷdenkat /voidenkăt/ || wymyślać, zmyślać || voi- + denkot || poświadczone w 3Sg: voidenkă
|-
| wŷdnat /voidnăt/ || zgasić, zdmuchnąć (świece) || psł. *vydъmati, zniekształcone? || słowo poświadczone
|-
| wŷdwîgnǫt /voidvaignǫt/ || wydobywać, podnosić || psł. *vydvignǫti || poświadczone w 3Sg: voidvaizĕ
|-
| wŷgarnet /voigornĕt/ || wypowiedzieć || voi- + gornĕt || poświadczone w 3Sg: voigornĕ
|-
| wŷgàrnine /voigărninĕ/ || wymówienie, wymowa || gerundium od voigornĕt || poświadczone w wyrażeniu: kå voigărnińĕ
|-
| wŷgaset /voigosĕt/ || zgasić, wygasić || psł. vygasiti || poświadczony rozkaźnik: voigos
|-
| wŷgnat /voignăt/ || wypłoszyć || psł. *vygъnati || poświadczony zepsuty bezokolicznik: voizinĕt
|-
| wŷjadat /voijodăt/ || zjeść, zjadać || psł. vyjadati || poświadczony imiesłów: voijădonĕ
|-
| wŷkàpu̇niane /voikăpuńonĕ/ || wykastrowany || voi- + dn. kappunen || słowo poświadczone
|-
| wŷkizat /voiťizăt/ || wybrać || voi- + śdn. kêsen || słowo poświadczone
|-
| wŷklediat /voikleďăt/ || ubrać || voi + kleďăt || słowo poświadczone
|-
| wŷknet /voiknĕt/ || uczyć się || psł. vykniti || słowo poświadczone
|-
| wŷlet /voilĕt/ || wylać || psł. *vyliti || poświadczone w 3Sg: voilėjĕ
|-
| wŷlošat /voilöšăt/ || zgasić, wygasić || voi- + dn. löschen || słowo poświadczone
|-
| wŷlumet /voilümĕt/ || wyłamać || psł. *vylomiti || słowo poświadczone
|-
| wŷmą /voimą/ || wymię || psł. *vymę || słowo poświadczone
|-
| wŷmesat /voimesăt/ || oczyścić z gnoju, wyrzucić gnój || voi + śdn. messen || słowo poświadczone
|-
| wŷmetat /voimetăt/ || wyrzucić || psł. *vymetati || słowo poświadczone
|-
| wŷnît /voinait/ || wyjść || psł. *vyniti || słowo poświadczone, poświadczone także voiaidål
|-
| wŷpàrzene /voipărzenĕ/ || rozpękły, rozpadły || psł. *vypьrženъjь|| słowo poświadczone, być może voiparzenĕ
|-
| wŷpàtrane /voipătronĕ/ || utorowany || psł. *vypatranъjь || słowo poświadczone
|-
| wŷpȧret /voiparĕt/ || wyprać || psł. *vypьrati || poświadczony imiesłów: voipărenĕ
|-
| wŷpȧrgnǫt sa /voipargnǫt să/ || rozpaść się, pęknąć || psł. *vypьrgnǫti sę || poświadczony imiesłów: voipărzenĕ
|-
| wŷpet /voipĕt/ || wypić || psł. *vypiti || słowo poświadczone
|-
| wŷplåwet /voiplåvĕt/ || wyplewić, wypleć || psł. *vypelviti || poświadczone w 3Sg: voiplåvĕ
|-
| wŷplût /voiplaut/ || wypłynąć || psł. *vypluti || poświadczone w 3Sg: voiplajĕ, bezokolicznik niepewny
|-
| wŷprawet /voiprovĕt/ || wykroić??? || psł. *vypraviti || poświadczone gerundium: voiprovenĕ, znaczenie niejasne, chyba krawieckie
|-
| wŷpucîwat /voipücaivăt/ || wypoczywać, odpoczywać || psł. *vypočivati || słowo poświadczone
|-
| wŷpuwadet /voipüvodĕt/ || wyprzęgać || psł. *vypovaditi || słowo poświadczone
|-
| wŷpûstet /voipaustĕt/ || wypuścić || psł. *vypustiti || poświadczony imiesłów: voipaustenă
|-
| wŷrȧkat /voirakăt/ || wyliczyć || voi- + rakăt || słowo poświadczone
|-
| wŷradat /voirodăt/ || wykarczować || voi- + śdn. raden/roden || słowo poświadczone
|-
| wŷradet /voirodĕt/ || zarządzić || voi + śdn. raden || słowo poświadczone
|-
| wŷrawát /voirovot/ || splądrować, obrabować || voi- + rovot || poświadczone w 3Pl: voirăvolĕ
|-
| wŷråwat /voiråvăt/ || wyrwać || psł. *rъvati || słowo poświadczone
|-
| wŷret /voirĕt/ || wykopać || psł. *vyryti || słowo poświadczone
|-
| wŷrichtiat /voirixťăt/ || wyprostować, sporządzić || voi- + śdn. richten || poświadczone w 3Sg: voirixťål, choć może -ăl
|-
| wŷsåsat /voisåsăt/ || wyssać || psł. *vysъsati || poświadczone w 3Sg: voisåsĕ
|-
| wŷsedat /voisedăt/ || wysiedzieć, wylęgnąć (pisklęta) || psł. *vysěděti || słowo poświadczone
|-
| wŷs /vois/ || wyżej || psł. *vyšь || słowo poświadczone
|-
| wŷsek /voisĕk/ || wysoko; w górę, do góry || psł. *vysokъ || słowo poświadczone
|-
| wŷsmarkat /voismorkăt/ || wysmarkać || psł. *vysmъrkati || słowo poświadczone
|-
| wŷsporiát /voispöŕot/ || wytropić || voi- + spöŕot || słowo poświadczone
|-
| wŷstawet /voistovĕt/ || wystawić (na sprzedaż) || psł. *vystaviti || poświadczony imiesłów: voistăvenă
|-
| wŷsukie /voisüťĕ/ || wysoki || psł. *vysokъjь || słowo poświadczone
|-
| wŷswetiat /voisveťăt/ || wypocić (się) || voi + dn. sweten || słowo poświadczone
|-
| wŷt /voit/ || wyć || psł. *vyti || poświadczone w 3Sg: vojĕ
|-
| wŷtȧret /voitarĕt/ || wytrzeć || psł. *vyterti || poświadczone w 3Sg: voitarĕ
|-
| wŷtągnǫt /voitągnǫt/ || wyciągnąć || psł. *vytęgnǫti || poświadczone w 3Sg: voitągnĕ
|-
| wŷtrǫdîwat /voitrǫdaivăt/ || spróchnieć || psł. *vytrǫdivěti || poświadczony imiesłów: voitrǫdaiv́onă
|-
| wŷtrǫdîwiane /voitrǫdaiv́onĕ/ || spróchniały || psł. vytrǫdivěnъjь || słowo poświadczone
|-
| wŷtupat /voitüpăt/ || wytopić || psł. *vytopati || słowo poświadczone
|-
| wŷwabet /voivobĕt/ || wywabić || psł. *vyvabiti || poświadczone w 3Sg: voivobål, gerundium: voivobenĕ
|-
| wŷwirgiat /voivirďăt/ || wychłostać || psł. *vyvьrgati || słowo poświadczone
|-
| wŷwist /voivist/ || wywieść, wyprowadzić || psł. *vyvesti || słowo poświadczone
|-
| wŷwizat /voivizăt/ || wydalać || voi- + śdn. wiesen || poświadczone w 3Sg: voiviză
|-
| wŷwizt /voivist/ || wywieźć || psł. *vyvezti || poświadczone w 3Sg: voivizĕ
|-
| wŷwlåct /voivlåct/ || wywlec || psł. *vyvelťi || słowo poświadczone
|-
| wŷwabet /voivobĕt/ || wywabić || psł. *vyvabiti || poświadczone gerundium: voivobenĕ
|-
| wŷzȧrat /voizarăt/ || upatrzyć, wypatrzeć; przeznaczyć || psł. *vyzьrěti || poświadczone w cz. przeszłym: voizaŕăl
|-
| wŷzinet /voizinĕt/ || wypłoszyć || psł. *vyženiti || słowo poświadczone, por. voignăt~voignot
|}

==Z==
{| class="wikitable" width="100%"
|-
! połabski !! polski !! etymologia !! uzasadnienie
|-
| za /zo/ || za, dla || psł. *za || słowo poświadczone
|-
| zabá /zobo/ || żaba || psł. *žaba || słowo poświadczone
|-
| zabet /zobĕt/ || zapomnieć || psł. *zabyti || rozkład poświadczonego zobåit să
|-
| zabka /zopkă/ || żaba drzewna, rzekotka || psł. *žabъka || słowo poświadczone
|-
| zablǫdet /zoblǫdĕt/ || zabłądzić || psł. *zablǫditi || poświadczone w czasie przeszłym: zoblǫdål
|-
| zabŷt sa /zobåit să/ || zapomnieć się || psł. *zabyti sę || poświadczone w czasie przeszłym: zobål-să
|-
| zadȧràjące /zodarăjącĕ/ || krnąbrny, przekorny || psł. *zadirajęťьjь || słowo poświadczone
|-
| zadȧrat /zodarăt/ || zadzierać || psł. *zadirati || poświadczony imiesłów: zadarăjącĕ
|-
| zadijat /zodijăt/ || przeszkadzać || psł. *zadějati || poświadczone w 3Sg: zodijă
|-
| zadewat /zodevăt/ || przeszkadzać || psł. *zaděvati || poświadczone gerundium: zodevonĕ
|-
| zadust /zodüst/ || nieuprzejmość, niegrzeczność || psł. *žadostь || rozkład poświadczone zodüstaivĕ, por. dł. žadosć
|-
| zadustîwe /zadüstaivĕ/ || nieuprzejmy, niegrzeczny || psł. *žadostivъjь || słowo poświadczone
|-
| zagàwîcia /zogăvaićă/ || pokrzywa || psł. *žagavica || słowo poświadczone
|-
| zagî /zoďai/ || piła || śdn. sâge || słowo poświadczone
|-
| zając /zojąc/ || zając || psł. zajęcь || słowo poświadczone
|-
| zającak /zojącăk/ || zajączek || psł. zajęčьkъ || poświadczone w l. mn.: zojącťĕ
|-
| zajûtȧrne /zojautarnĕ/ || poranny || psł. *zajutrьnъjь || słowo poświadczone
|-
| zajûtra /zojautră/ || rano, z rana || psł. *za jutra || słowo poświadczone
|-
| zak /zok/ || skarpeta || dn. Sock || zapożyczenie, por. głuż. zoka
|-
| zaká /zoko/ || rzecz || śdn. sâke || słowo poświadczone
|-
| zalich /zolix/ || szczęśliwie, błogo || śdn. sâlich || słowo poświadczone
|-
| zaluzet /zolüzĕt/ || założyć się, zrobić zakład || psł. *založiti || poświadczone w 3Sg: zolüzĕ
|-
| zamåknǫt /zomåknǫt/ || zamknąć || psł. *zamъknǫti || słowo poświadczone
|-
| zapąste /zopąstĕ/ || nadgarstek || zo- + pąst + -ĕ || złożenie wzorem cz. zápěstí, sch. zapešće, ros. запястье
|-
| zapîta /zopaită/ || zaręczona || psł. *zapitaja || słowo poświadczone
|-
| zapîtkie /zopaitťĕ/ || zaręczyny || psł. *zapitъko || słowo poświadczone
|-
| zapǫtne /zopǫtnĕ/ || zadrożny, przydrożny || zo- + pǫt + -nĕ || słowo poświadczone jako nazwa terenowa: Zopǫtnĕ
|-
| zarusît sa /zorüsait să/ || wyczyścić się przez roszenie || psł. zarositi sę || poświadczone w 3Sg: zorüsi-să
|-
| zasene /zosenĕ/ I || przestraszenie || psł. *žasenьje || słowo poświadczone
|-
| zasene /zosenĕ/ II || przestraszony || psł. *žasenъjь || słowo poświadczone
|-
| zaset /zosĕt/ || straszyć || psł. *žasiti || poświadczone gerundium: zosenĕ
|-
| zat /zot/ || nasienie || śdn. sât || słowo poświadczone
|-
| zatåkiėl /zotåťėl/ || rygiel, zasuwka, zatyczka || psł. *zatъkъľь || słowo poświadczone, Polański pisze zotăťėl
|-
| zawicera /zoviceră/ || wieczorem, pod wieczór || psł. *za večera || formacja analogiczna do zojautră
|-
| zawicirne /zovicernĕ/ || wieczorny || psł. *zavečerьnъjь || formacja analogiczna do zojautarnĕ
|-
| zawiǫzat /zov́ǫzăt/ || zawiązać || psł. *zavęzati || poświadczone w 3Sg: zovązĕ
|-
| zawûsnîcia /zovausnaićă/ || uderzenie w twarz, policzek || zo + vaux́ü + -naićă || słowo poświadczone
|-
| zawŷjnîkie /zovoinaiťĕ/ || naszyjnik u konia || psł. *zavyjьniky || słowo poświadczone, pl. tantum?
|-
| zazulene /zozülenĕ/ || zabrudzony || od zozülĕt || słowo poświadczone
|-
| zazulet /zozülĕt/ || zabrudzić || zo + śdn. solen || poświadczony imiesłów: zozülenĕ
|-
| zȧlą /zalą/ || wyka || psł. zьlę?? || słowo poświadczone
|-
| zȧlwȧja /zalvajă/ || szałwia || śdn. salwie || słowo poświadczone
|-
| zȧn /zan/ || żniwo || psł. *žьnь || poświadczone w l. mn.: zanai
|-
| zȧne /zanĕ/ || żyła || śdn. sane + -åi || słowo poświadczone
|-
| zȧnîsne /zanaisnĕ/ || żniwny || psł. *žьnьšьnъjь || słowo poświadczone
|-
| zȧnîsne-mánd /zanaisnĕ-mond/ || sierpień || zȧnîsne + śdn. mând || słowo poświadczone
|-
| zȧr /zar/ || bardzo || śdn. sêre || słowo poświadczone
|-
| zȧrat /zarăt/ || patrzeć; świecić (o słońcu) || psł. *zьrěti || słowo poświadczone
|-
| zȧriadȧlne /zaŕodalnĕ/ || lustrzany || zaŕodlĕ + -nĕ || przymiotnik jak srebrü-sribarnĕ
|-
| zȧriadle /zaŕodlĕ/ || lustro || psł. *zьrědlo || słowo poświadczone
|-
| zȧwat /zavăt/ || żuć || psł. *žьvati || słowo poświadczone
|-
| zȧzana råná /zazonă råno/ || oparzenie || zazonĕ + råno || kalka niem. Brandwunde, por. głuż. wopalna rana
|-
| zȧzànîcia /zazănaićă/ || zgorzel || zazonĕ + -aićă || formacja podobna do sekănaićă
|-
| zȧzat /zazăt/ || palić, opalać, spalać || psł. *žьžati || słowo poświadczone
|-
| zågle /zåglĕ/ || zły, rozgniewany || psł. *žьglъjь || słowo poświadczone
|-
| zåglît sa /zåglait să/ || złościć się, gniewać się || zåglĕ + -ait să || czasownik na -ĕt
|-
| zåmela /zåmelă/ || bułka || śdn. sêmele || słowo poświadczone
|-
| zåwat /zåvăt/ || wołać, przywoływać || psł. *zъvati || poświadczone w 3Sg: züvĕ
|-
| zåwat wåjȧnu /zåvăt våjanü/ || zwoływać || zåvăt + våjanü || poświadczone w 3Sg: züvĕ våjanü
|-
| ząb /ząb/ || brodawka sutkowa, sutek || ??? || słowo poświadczone, odczyt niejasny: Samb
|-
| ząt /ząt/ || zięć || psł. *zętь || słowo poświadczone
|-
| zątek /zątĕk/ || pan młody || psł. *zętikъ || słowo poświadczone
|-
| zekt /zekt/ || wino musujące, szampan || niem. Sekt || zapożyczenie, por. cz., łuż. sekt
|-
| zelǫd /zelǫd/ || żołądź || psł. *želǫdь || słowo poświadczone
|-
| zena /zenă/ || żona, także kobieta || psł. *žena || słowo poświadczone
|-
| zerawac /zerovăc/ || żarzący się popiół || psł. *žeravьcь || słowo poświadczone
|-
| zewarnak /zevornăk/ || skowronek || psł. *ževornъkъ || słowo poświadczone
|-
| zewat /zevăt/ || ziewać || psł. *zěvati || poświadczone w 3Sg: zevă (albo zevĕ)
|-
| ziarnu /źornü/ || ziarno || psł. *zьrno || słowo poświadczone
|-
| zil /zil/ || lina || śdn. sîl || poświadczone w l. mn.: zilåi
|-
| zile /zilĕ/ || trawa || psł. *zelьje || słowo poświadczone
|-
| zilènîna /zilĕnaină/ || jarzyny, warzywa || psł. *zelenina || por. cz., sła., łuż. zelenina, rzeczownik od *zilaistĕ jak sodĕvaină od *sod
|-
| ziliazene /ziľozenĕ/ || żelazny || ziľozü + -enĕ || słowo poświadczone
|-
| ziliazkiu /ziľosťü/ || żelazko || ziľozü + -ťü || kalka niem. Bügeleisen, por. dłuż. (głaźeńske) železko, głuż. želežko
|-
| ziliazu /ziľozü/ || żelazo || psł. *želězo || słowo poświadczone
|-
| zilîste /zilaistĕ/ || ogródek warzywny || psł. *zelišče || zapożyczenie do dn. Sieleitz, Zieleitz ’Krautfeld, Kohlgarten’, obfite w toponimii
|-
| zimia /ziḿă/ || ziemia || psł. *zemьja || słowo poświadczone
|-
| Zimia /ziḿă/ || Ziemia || ziḿă || kalka niem. Erde, por. łuż. Zemja, cz. Země, pol. Ziemia
|-
| zimne /zimnĕ/ || ziemny, z ziemi || psł. *zemьnъjь || słowo poświadczone
|-
| zimnek /zimnĕk/ || duch ziemny, podziemny duszek || psł. *zemьnikъ || słowo poświadczone
|-
| zinep /zinĕp/ || musztarda; gorczyca || śdn. senep || zapożyczenie, por. łuż. žonop
|-
| zip /zip/ || mydło || śdn. sêpe || poświadczone w GSg: ziṕau
|-
| zizîcka /zizaicka/ || kukułka || psł. *žežičьka || słowo poświadczone
|-
| zîbår /zaibår/ || żubr || psł. *zǫbr, odnosowione || poświadczone w toponimii w złożeniu: Suberitz-feld (<*zubrica)
|-
| Zîd /zaid/ || Żyd || psł. *židъ || słowo poświadczone
|-
| zîdé /zaide/ || struny (skrzypcowe) || śdn. seide || słowo poświadczone
|-
| Zîduwka /zaidüfkă/ || Żydówka || zaid + -üv- + -kă || formacja od poświadczonego Zaid jak w dłuż. Žyd-Žydowka i w wielu innych słowiańskich
|-
| zîduwskie /zaidüfsťĕ/ || żydowski || zaid + -üv- + -sťĕ || złożenie, por. pol. żydowski, cz. židovský, głuż. židowski
|-
| zîma /zaimă/ || zima; zimno, chłód || psł. *zima || słowo poświadczone
|-
| zîma-mand /zaimă-mond/ || listopad || psł. *zima + śdn. mând || słowo poświadczone
|-
| zîmiana /zaiḿonă/ || gorączka, dreszcze || psł. *ziměna || słowo poświadczone
|-
| zîmne /zaimnĕ/ || zimny || zaimă + -nĕ || słowo poświadczone
|-
| zîmnu /zaimnü/ || zimno || zaimă + -nü || słowo poświadczone
|-
| zît /zait/ || żyć || psł. *žiti || poświadczone w 3Sg: zaivĕ
|-
| zîtîna /zaitaină/ || pole żyta || psł. *žitina || poświadczone jako nazwa pola
|-
| zîtkiu /zaitťü/ || ziarnko zboża || zaitü + -ťü || poświadczone w l. mn.: zaitkă
|-
| zîtne /zaitnĕ/ || zbożowy, na zboże || zaitü + -nĕ || słowo poświadczone
|-
| zîtu /zaitü/ || zboże || psł. *žito || słowo poświadczone
|-
| zîwat /zaivăt/ || życie; ciało; brzuch || psł. *životъ || słowo poświadczone
|-
| zîwåtak /zaivåtăk/ || serce || psł. *životъkъ || słowo poświadczone
|-
| zîwåtne /zaivåtnĕ/ || serdeczny || zaivăt + -nĕ || kalka niem. herzlich, por. łuż. wutrobny, a także: vit zaivåtă
|-
| zîwe /zaivĕ/ || żywy || psł. *živъjь || słowo poświadczone
|-
| zîwu /zaivü/ || rtęć || psł. *živo || krótki przymiotnik jak påuno, nüvo jako elipsa od zaivü srebrü, por. niem. Quicksilber, dłuż. žywe slobro
|-
| zlåd /zlåd/ || grad || psł. *želdь? *želdъ? || słowo poświadczone
|-
| zlåta /zlåtă/ || złoto || psł. *zolto || słowo poświadczone
|-
| zlåtene /zlåtenĕ/ || złoty, złocony || psł. *zoltenъjь || słowo poświadczone, Polański się waha, być może zlåtnĕ
|-
| zmėjek /zmėjĕk/ || padalec || psł. *zmijikъ || słowo poświadczone, choć niepewne
|-
| znajemne /znojemnĕ/ || znany, znajomy || psł. *znajemьnъjь || słowo poświadczone
|-
| znat /znot/ || znać || psł. *znati || słowo poświadczone
|-
| zǫb /zǫb/ || ząb || psł. *zǫbъ || słowo poświadczone
|-
| zǫbne /zǫbnĕ/ || zębny, zębowy || zǫb + -nĕ || przymiotnik jak plaug-plauznĕ
|-
| zǫbnar /zǫbnăr/ || dentysta || zǫbnĕ + -ăr || złożenie na wzór grex-gresnăr, por. głuż. zubar
|-
| zǫbne lekar /zǫbnĕ lekăr/ || dentysta || zǫbnĕ + lekăr || złożenie, kalka niem. Zahnarzt, por. głuż. zubny lěkar
|-
| zǫdlet /zǫdlĕt/ || żądlić || zǫdlü + -ĕt || czasownik od poświadczonego słowa: zǫdlü
|-
| zǫdlu /zǫdlü/ || żądło || psł. *žędlo || słowo poświadczone
|-
| zriba /zribǎ/ || źrebię || psł. *žerbę || słowo poświadczone
|-
| zribac /zribǎc/ || młody (roczny) koń || psł. *žerbьcь || słowo poświadczone
|-
| zribîcia /zribaićǎ/ || młoda (roczna) klacz || psł. *žerbica || słowo poświadczone
|-
| zukiėr /züťėr/ || cukier || śdn. sucker || zapożyczenie ze śdn., śdn. -ker -> -ťėr w zasadzie typowe
|-
| zunet /zünĕt/ || dzwonić || psł. *zvoniti || poświadczone w 3Sg: zünĕ
|-
| zûk /zauk/ || żuk || psł. *žukъ || słowo poświadczone
|-
| zůc /zåuc/ || żółć (wydzielina wątrobowa) || psł. *žьlčь || poświadczony rdzeń zåuk- w zåuknĕ; por. dłuż. žołc, głuż. žołč
|-
| zůcnek /zåucnĕk/ || woreczek żółciowy || zåuc + -nĕk || por. dłuż. žołcnik, cz. žlučník, słe. žolčnik
|-
| zůknǫt /zåuknǫt/ || żółknąć || psł. *žьlknǫti || poświadczone w 3Sg: zåuknĕ
|-
| zwȧnet /zvanĕt/ || dźwięczeć, dzwonić || psł. zvьniti || poświadczone w 3Sg: zvanĕ
|-
| zwån /zvån/ || dźwięk || psł. *zvonъ || słowo poświadczone (Schleicher)
|-
| zwenu /zvenü/ || dzwono || psł. *zveno || słowo poświadczone
|-
| Zweren /Zverĕn/ || Schwerin || psł. *Zvěrinъ || rekonstrukcja, por. pl. Zwierzyn, łuż. Zwěřin, śdn. Swerîn, toponim
|-
| zŷbat /zåibăt/ || kołysać || psł. *zybati || poświadczone w rozkaźniku: zåib
|-
| zŷbát sa /zåibot să/ || bujać się || psł. *zybati sę || poświadczone w 3Sg: zåibi-să
|-
| zŷbka /zåipkă/ || kołyska || psł. *zybъka || słowo poświadczone
|}
[[Kategoria:Język połabski]]

Użytkownik:Siemoród

2023-03-03T17:46:38Z

Siemoród:

{| align="center" valign="top" style="1px silver; background: #f9f9f9; border: 0px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" border="0" cellpadding="2" cellspacing="0"
|colspan="50" bgcolor="black" width="100%"|
|-
|colspan="50" style="text-align:center;"|SIEMORÓD, СѢМОРОДЪ, ⰔⰡⰏⰑⰓⰑⰄⰊ, سِمُرُد
|-
|colspan="50" bgcolor="#787878"|
|-
|valign="top"|{{userboxc|#6ef7a7|#c5fcdc|'''PL'''|Day, ut ia pobrusa, a ti poziwai}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''РУ-6'''|Zа побѣду!}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''СХ-6'''|Причај српски да те цео свет разуме.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''CZ-4'''|Mám rád chlebíček s máselečkem.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''DE-4'''|Ungeimpft, ungetestet, unschwul.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''BG-3'''|Щешъ гризвай пѫтьомъ чуждия хлѣбъ съ кюфтенца.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''СК-в҃'''|Глаголѭ и чьтѫ словѣньскъі трьпимо.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''EN-3'''|Yes I don't}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''فا-۲'''|زنده باد جمهوری اسلامی}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''TR-2'''|Yavaş-yavaş!}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''LT-2'''|Vilnia yra Lenkijos.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''POX-2'''|Zîwe Nizàleząca Wenska!}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''HSB-1'''|Łužica abo smjerć!}}
|-
|}

{| style="float: right; 1px silver;"
|align="center"|'''Wieża Lingwistyczna:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Русскій языкъ|Ten użytkownik czyta '''literaturę''' '''językową''' praktycznie tylko po rosyjsku.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|хлѣбъ|Сей пользователь пишетъ лишь '''правильною орѳографіею'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|ogurek, brózda|Ten użytkownik używa prawidłowej ortografji.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|собака, -и, -е |Ten użytkownik lubi języki '''fleksyjne'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Ἑλληνική|Ten użytkownik chciałby się nauczyć '''greki'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|संस्कृतम्|Ten użytkownik chciałby się nauczyć '''sanskrytu'''.}}
|-
|align="center"|'''Wieża Pism:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|азъ бѹкъі вѣдѣ|Ten użytkownik kocha '''cyrylicę'''}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|ⰴⱁⰱⱂⱁ|Ten użytkownik wiele razy uczył się '''głagolicy''' }}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|ἀλφάβητος|Ten użytkownik uważa, że alfabet '''grecki''' nie nadaje się do zapisu nowogreckiego.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|ماشاءالله|Ten użytkownik płynnie czyta '''arabicę'''}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|देवनागरी|Ten użytkownik zna i fascynuje się '''dewanagari'''}}
|-
|align="center"|'''Wieża Poglądów i Wyznań:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Романовы|Ten użytkownik jest zwolennikiem '''Caratu'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|†, ☦|Ten użytkownik lubi i szanuje '''Kościół Katolicki''', a także '''Prawosławny'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|<s>Luter</s>|Ten użytkownik gardzi wszelkiej maści '''protestantami'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|<s>Ateizm</s>|Ten użytkownik nie szanuje ludzi, którzy '''nie posiadają duszy'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Pieśń Arjów|Ten użytkownik lubi języki indoeuropejskie.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|PLN|Ten użytkownik jest '''kapitalistyczną świnią'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Słowianie|Ten użytkownik jest '''słowianolubem'''.}}
|-
|align="center"|'''Wieża Konlangów:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|[[Język golędzki]]|Ten użytkownik tworzy i wciąż rozwija język '''golędzki'''.}}
|-
|align="center"|'''Wieża Rekonstrukcyj:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|[[Język staropolski]]|Ten użytkownik rekonstruuje i wciąż uzupełnia język '''staropolski'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|[[Język nowopołabski]]|Ten użytkownik rekonstruuje i wciąż uzupełnia język '''połabski'''.}}
|}

Fizyk, matematyk, slawista, rzymski katolik, konserwatysta, serbista, polabista, rusofil, antysocjalista, buntownik, kaligrafista, miłośnik kulinaryj, uchodźca polityczny, sympatyk carskiej biurokracji. Poplecznik niepodległych Łużyc, Połabia, Prus i restauracji Jugosławji. Murarz, tynkarz, akrobata, człowiek-orkiestra, zbrodniarz wojenny.

Artykuły, w nież mam wyłączny bądź znaczący wkład:
* [[Słownik nowopołabsko-polski]]
* [[Gramatyka nowopołabska]]
* [[Język staropolski]]
* [[Słownik różnicowy języka serbskochorwackiego]]
* [[Słownik języka starogolędzkiego]]
* [[Słownik języka najwyszepolskiego]]
* [[Wysokopolskie nazwy miejscowe]]
* [[Słownik cerkiewnosłowiański]]
* [[Język szyicki]]
* [[Język słowiński]]

Język szyicki

2022-07-24T11:45:15Z

Siemoród: /* Składnia */

{{język
| kolor = #991122
| nazwa = Język szyicki
| nazwa własna = ṡȳtnī þēcht
| mówiący = fjut
| alfabet u = łaciński
| typologia u = fleksyjny VSO
| conworld Msc = Sztafeta rekonstrukcyjna PChwJ
| klasyfikacja =
Języki fjuckie
*Języki wzchodniofjuckie
**Język szyicki
| twórca f = [[Użytkownik:Siemoród|Siemoród]]
}}
''Język szyicki'' (szyicki: '''ṡȳtīrak þēcht''') - język z rodziny języków fjuckich, stworzony na potrzeby forumowej sztafety rekonstrukcyjnej.

==Fonologja==
===Spółgłoski===
Wymowa spółgłosek, w nawiasach podano zapis ortograficzny
{| class="wikitable" style=text-align:center
! colspan="2" |
!Wargowe
!Zębowe
!Dziąsłowe
!Zadziąsłowe
!Podniebienne
!Miękkopodniebienne
!Krtaniowe
|- align="center"
! colspan="2" | Nosowe
|{{IPA|m}} ('''m''')
| colspan="3" |{{IPA|n}} ('''n''')
|
|
|
|- align="center"
! rowspan="2" |Zwarte
!bezdźwięczne
|{{IPA|p}} ('''p''')
|colspan="3" |{{IPA|t}} ('''t''')
|
|{{IPA|k}} ('''k''')
|
|-
!dźwięczne
|{{IPA|b}} ('''b''')
|colspan="3" |{{IPA|d}} ('''d''')
|
| {{IPA|g}} ('''g''')
|
|- align="center"
! rowspan="2" | Afrykaty
!bezdźwięczne
|
|
| {{IPA|t͡s}} ('''c''')
|colspan=1| {{IPA|t͡ʃ}} ('''ċ''')
|colspan=1| {{IPA|t͡ɕ}} ('''ć''')
|
|
|-
!dźwięczne
|
|
|
|
|
|
|
|- align="center"
! rowspan="2" | Szczelinowe
!bezdźwięczne
|{{IPA|f}} ('''f''')
|{{IPA|θ}} ('''þ''')
|{{IPA|s}} ('''s''')
|colspan=1| {{IPA|ʃ}} ('''ṡ''')
| {{IPA|ɕ}} ('''ś''')
|{{IPA|x}} ('''ch''')
| {{IPA|h}} ('''h''')
|-
!dźwięczne
|
|{{IPA|ð}} ('''ð''')
|{{IPA|z}} ('''z''')
|colspan=1| {{IPA|ʒ}} ('''ż''')
| {{IPA|ʑ}} ('''ź''')
|
|
|- align="center"
! colspan="2" | Boczne
|
|
|{{IPA|l}} ('''l''')
|
|{{IPA|ʎ}} ('''ĺ''')
|
|
|-
|- align="center"
! colspan="2" | Drżące
|
|colspan="2" |{{IPA|r}} ('''r''')
|
|
|
|
|- align="center"
! colspan="2" | Półotwarte
|colspan="2" |{{IPA|ʋ}} ('''v''')
|
|
|
|colspan=1|{{IPA|j}} ('''j''')
|
|}
Dodatkowo zachodzą pewne alofonie:
* spółgłoski zwarte /b, d, g/ w wygłosie ulegają ubedźwięcznieniu, w szczególności /g/ często w wygłosie jest realizowane jako [x]
* spółgłoska nosowa /m/ przed /f/ jest realizowana jako [ɱ], a /n/ przed /k, g, x/ jako [ŋ]
* spółgłoska półotwarta /ʋ/ często realizowana jest jako [w], szczególnie w wygłosie sylaby, nigdy natomiast nie ulega ubezdźwięcznieniu

===Samogłoski===
{| class=wikitable style=text-align:center
! colspan="2" rowspan="2" |
! colspan="2" | Przednie
! colspan="2" | Tylne
|-
!Niezaokrąglone
!Zaokrąglone
!Niezaokrąglone
!Zaokrąglone
|-
!rowspan="2" | Przymknięte
!Krótkie
|{{IPA|ɪ}} ('''i''')
|{{IPA|ʏ}} ('''y''')
|
|{{IPA|ʊ}} ('''u''')
|-
!Długie
|{{IPA|iː}} ('''ī''')
|{{IPA|yː}} ('''ȳ''')
|
|{{IPA|uː}} ('''ū''')
|-
!rowspan="2" | Otwarte
!Krótkie
|{{IPA|ɛ}} ('''e''')
|{{IPA|œ}} ('''ø''')
|{{IPA|a}} ('''a''')
|{{IPA|ɔ}} ('''o''')
|-
!Długie
|{{IPA|eː}} ('''ē''')
|{{IPA|øː}} ('''ø̄''')
|{{IPA|aː}} ('''ā''')
|{{IPA|oː}} ('''ō''')
|-
|}
Samogłoska krótka /e/ w miejscu po akcencie, a szczególnie w wygłosie jest wymawiana zazwyczaj jako [ə], podobnie /a/ wymawiane jest wówczas jako [ɐ]

===Akcent===
Akcent w języku szyickim jest ruchomy, może padać na każdą z sylab wyrazu, dodatkowo jego położenie może zmieniać się we fleksji. Jeśli wyraz ma choć jedną samogłoskę długą to akcent wyrazowy pada na pierwszą z nich. W przeciwnym razie może padać na dowolną samogłoskę i oznacza się ją w ortografji akutem.

==Fleksja==
===Rzeczownik===
Każdy rzeczownik w języku szyickim należy do jednej z trzech klas: żywotnej, nieżywotnej i nierzeczownej, od tej przynależności zależy odmiana.

Klasa żywotna składa się ze wszystkich rzeczowników nazywających ludzi oraz zwierzęta, klasa nieżywotna składa się z namacalnych przedmiotów (np. drzewo, kamień, kość), natomiast klasa nierzeczowna z abstrakcyjnych pojęć (np. miłość), rzeczowników zbiorowych (np. młodzież) oraz niepoliczalnych (np. mleko). Nieliczne rzeczowniki należą do innej klasy niż sugeruje to znaczenie, oprócz tego istnieją rzeczowniki odmieniane nieregularnie.

Każdy rzeczownik odmienia się przez trzy liczby: pojedynczą, mnogą określoną (używaną przy liczebnikach i w przypadku znanej rozmówcom liczby przedmiotów) oraz mnogą nieokreśloną (gdy liczba przedmiotów jest nieznana lub nieistotna). Każdy rzeczownik odmienia się także przez dziewięć przypadków: mianownik, dopełniacz, oddzielacz, celownik, biernik, narzędnik, przychodnik, miejscownik, pochodnik.

Poniższa tabelka przedstawia przykładową odmianę na przykładzie słów ''gōcht'' (człowiek), ''rum'' (owoc), ''kaþ'' (imię):
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! klasa żywotna!! klasa nieżywotna !! klasa nierzeczowna
|-
! Nom. Sg.
| gōcht|| rum || kaþ
|-
! Gen. Sg.
| gōcht-ak || rúm-e || káþ-esel
|-
! Par. Sg.
| gōcht-a || rúm-u||káþ-a
|-
! Dat. Sg.
|gōcht-e ||rúm-en || kaþ-ō
|-
! Acc. Sg.
| gōcht-es||rum-é || káþ-e
|-
! Ins. Sg.
| gōcht-ne || rum-ná || káþ-a
|-
! All. Sg.
| gōcht-es||rum-ē || kaþ-ē
|-
! Loc. Sg.
| gōcht-el|| rúmy || kaþ-éṡe
|-
! Abl. Sg
| gōcht-aþ || rumás || kaþ-eká
|-
! Nom. Pl. Def.
| gø̄cht-eþ ||rúm-uk || káþ-uk
|-
! Gen. Pl. Def.
| gø̄cht-eðak||rúm-uće || kaþ-ukú
|-
! Par. Pl. Def.
|gø̄cht-eða ||rúm-uku || káþ-uka
|-
! Dat. Pl. Def.
| gø̄cht-iðe||rúm-ućen || kaþ-ućē
|-
! Acc. Pl. Def.
| gø̄cht-iðes||rum-ućé || káþ-ukus
|-
! Ins. Pl. Def.
| gø̄cht-ine|| rum-ukná || káþ-uka
|-
! All. Pl. Def.
| gø̄cht-iðes|| rum-ućē||kaþ-ućē
|-
! Loc. Pl. Def.
| gø̄cht-iðel||rúm-ućy || kaþ-uká
|-
! Abl. Pl. Def.
| gø̄cht-eðaþ|| rum-ukás||káþ-uće
|-
! Nom. Pl. Ind.
| gø̄cht-īr || rúm-sys|| káþ-kur
|-
! Gen. Pl. Ind.
| gø̄cht-īrak|| rúm-syze || kaþ-kurú
|-
! Par. Pl. Ind.
| gø̄cht-īra|| rúm-syzu || káþ-kura
|-
! Dat. Pl. Ind.
| gø̄cht-īre|| rúm-syzin|| kaþ-kyrē
|-
! Acc. Pl. Ind.
| gø̄cht-īres|| rum-syzé || káþ-kurus
|-
! Ins. Pl. Ind.
| gø̄cht-īrne || rum-syzná || káþ-kura
|-
! All. Pl. Ind.
| gø̄cht-īres|| rum-syzē|| kaþ-kyrē
|-
! Loc. Pl. Ind.
| gø̄cht-īrel|| rúm-syzy|| kaþ-kurá
|-
! Abl. Pl. Ind.
| gø̄cht-īraþ||rum-syzás || káþ-kyre
|}
Większość rzeczowników żywotnych o samogłosce rdzennej o, a, u, e (lub odpowiednio długiej ō, ā, ū, ē) ulega przegłosowi w liczbie mnogiej określonej i nieokreślonej, na miejscu tych samogłosek pojawiają się odpowiednio ø, e, y, i (w przypadku długich ø̄, ē, ȳ, ī). Pod względem akcentu rzeczowniki dzielą się na te o akcencie stałym i ruchomym, w szczególności wszystkie rzeczowniki o długiej samogłosce rdzennej mają akcent stały.

Oprócz tego rzeczowniki żywotne w liczbie mnogiej określonej oraz nie określonej, jeśli kończą się na -k, -g lub -ch to ulegają oboczności do odpowiednio -ć, -ź, -ś, np. rīg, rīźeþ, rīźīr.

===Przymiotnik===

===Zaimek===
Tabela odmiany zaimków osobowych:
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! 1. os. !! 2. os. !! 3. os.
|-
! Nom. Sg.
| chy || kō || hal
|-
! Gen. Sg.
| chyk || kōk || hoka
|-
! Par. Sg.
| chýja || kája || hála
|-
! Dat. Sg.
| chī || ćō || héle
|-
! Acc. Sg.
| chus || kas || hálas
|-
! Ins. Sg.
| chun || kan || honá
|-
! All. Sg.
| chys || kōs || héli
|-
! Loc. Sg.
| chyl || kōl || hal
|-
! Abl. Sg.
| chyþ || kōþ || hasel
|-
! Nom. Pl.
|
|-
! Gen. Pl.
|
|-
! Par. Pl.
|
|-
! Dat. Pl.
|
|-
! Acc. Pl.
|
|-
! Ins. Pl.
|
|-
! All. Pl.
|
|-
! Loc. Pl.
|
|-
! Abl. Pl.
|
|}

===Liczebnik===

===Czasownik===
Odmiana czasownika odbywa się poprzez prefigowanie, sufigowanie oraz oboczności w rdzeniu. Każdy czasownik ma trzy formy podstawowe - formy czasu teraźniejszego, przeszłego dokonanego i przeszłego niedokonanego trzeciej osoby liczby pojedynczej, np. '''þud, śid, þid''' (umierać). Są to formy słownikowe czasownika i jeśli w słowniku podawana jest jedna, to znaczy, że wszystkie te trzy są równe.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! czas teraźniejszy !! czas przeszły dok. !! czas przeszły niedok. !! czas przyszły !! tryb rozk. !! tryb życz. !! tryb przyp.
|-
! 1 os. l. poj.
| -(e)ch || -lech || -ilch || -aftech || na- -(e)ch || im- -(e)ch|| ja- -(e)ch
|-
! 2 os. l. poj.
| -(e)k || -lek || -ilk || -aftek || na- -ek|| im- -(e)k||ja- -(e)k
|-
! 3 os. l. poj.
| - || -el || -an || -aft ||je- || im- || ja-
|-
! 1 os. l. mn. inkl.
| -(e)p || -lep || -ilp || -aftep || na- -(e)p || im- -(e)p|| ja- -(e)p
|-
! 1 os. l. mn. ekskl.
| -(e)cht || -lecht || -ilcht || -aftecht || na- -(e)cht || im- -(e)cht || ja- -(e)cht
|-
! 2 os. l. mn.
| -(e)ċ || -leċ || -ilċ || -afteċ || na- -(e)ċ ||im- -(e)ċ ||ja- -(e)ċ
|-
! 3 os. l. mn.
| - || -el || -an || -aft ||je- || im- ||ja-
|}
Bezokolicznik tworzy się za pomocą końcówki -tir.

==Składnia==
=== Użycie przypadków ===
Imiona (rzeczowniki, przyimki, większość zaimków) odmieniają się przez dziewięć przypadków – mianownik (''nominativus''), dopełniacz (''genetivus''), oddzielacz (''partitivus''), celownik (''dativus''), biernik (''accusativus''), przychodnik (''allativus''), miejscownik (''locativus'') i pochodnik (''ablativus'').

Funkcją mianownika jest wskazywanie podmiotu w zdaniu, pełni on także funkcje wołacza.

Dopełniacz jest używany przy wyrażaniu przynależności, np. ''chten páche rum'' ‘owoc starego drzewa’, a także towarzyszy wielu wtórnym poimkom, np. ''ċélþe lepel'' ‘za stołem’ (dosł. ‘stołu na-głowie’).

Oddzielacz służy do wyrażania ilości, np. ''żel gyt gōma'' ‘wełna na jednej owcy’ (dosł. ‘jedna owca wełny’).

Celownik wskazuje na dopełnienie dalsze, zaś biernik na dopełnienie bliższe.

Przychodnik, miejscownik i pochodnik są trzema przypadkami ruchu i (bez przyimków i poimków) służą do wyrażania odpowiednio zbliżania się do danego miejsca, przebywania w nim i oddalania się od niego.

=== Szyk zdania ===
Szyk zdania to VSO, dokładny porządek zdania:
* [czasownik] [partykuła] [podmiot] [dopełnienie bliższe] [dopełnienie dalsze] [okolicznik].

Partykułą stosowaną w zdaniach pytających jest ''ży''.

==Słownik==
Akut na samogłoskach rdzeni jednosylabowych oznacza, że w odmianie akcent pozostaje na samogłosce rdzennej.

* '''ap''' - na
* '''bāb''' - babka
* '''beg''' - chleb
* '''bīp''' - starzec
* '''blōt''' - kwiat
* '''blym''' - robak
* '''bōk''' - zły, okrutny
* '''brúl''' - dziesięć
* '''by''' - dobry
* '''byċ''' - książka
* '''býn''' - dym
* '''byrk''' - dom
* '''ċart''' - kraj
* '''ċaþ, ċaþ, ċeþ''' - nazywać
* '''ċélþ''' - stół
* '''ċib''' - słyszeć
* '''ċīlt''' - pszenica
* '''ċist''' - włos
* '''ċýk''' - pizda
* '''ćēn, ćēn, ćīn''' - zostać, stać się
* '''ćēm''' - kobyła
* '''ćīb''' - noga
* '''ćirt''' - bóg
* '''dád''' - dziadek
* '''dēt''' - Stara Baba
* '''dīlt''' - jabłko
* '''dīsk''' - stół
* '''dist''' - żółty
* '''dit''' - foka
* '''dīt''' - czerwony
* '''dōn''' - mądry
* '''ducht''' - córka
* '''dulp''' - dziura
* '''dust''' - żółć
* '''ē''' - i
* '''ent''' - pod
* '''flīcað''' - zima
* '''fmjōch, fmīch, fmāch''' - dmuchać
* '''frátel''' - brat
* '''frīg''' - gorszy
* '''fryp''' - piasek
* '''fryt''' - las
* '''frytēn''' - wzgórze
* '''frȳt''' - wino
* '''fȳt''' - pięć
* '''fȳtbruluk''' - pięćdziesiąt
* '''fȳtbryl''' - piętnaście
* '''gaj''' - orzeł
* '''gás''' - życie
* '''gas, żas, źes''' - żyć
* '''gōcht''' - człowiek
* '''gōk, żōk, źōk''' - srać
* '''gōkanþ''' - srajtuch
* '''gols''' - oko
* '''gōm''' - wełna
* '''grev''' - trzy
* '''grevbrúluk''' - trzydzieści
* '''grevbrýl''' - trzynaście
* '''grīf''' - orzeł
* '''gyt''' - owca
* '''hárk''' - czarny
* '''hat''' - fala
* '''héf''' - sześć
* '''héfbruluk''' - sześćdziesiąt
* '''héfbryl''' - szesnaście
* '''henk''' - wnuk
* '''hint''' - sto
* '''hoch''' - chmura
* '''chal''' - kot
* '''chat, ṡat, śet''' - brać
* '''chéder, -dra''' - ojciec
* '''chēk''' - ciemność
* '''cherþ''' - serce
* '''chīchti''' - ciemny
* '''chranþ''' - ręka
* '''chrīter, -tra''' - skóra (zwierzęca)
* '''chten''' - stary
* '''chug''' - rzeka
* '''ini''' - nie
* '''jag''' - osiem
* '''jagbrúluk - osiemdziesiąt
* '''jagbrýl''' - osiemnaście
* '''kámel, -mla''' - ślimak
* '''kan''' - pies
* '''káns''' - ziele
* '''kaþ''' - imię
* '''klīst''' - drzwi
* '''kōb''' - krzywy
* '''kōm''' - wuj
* '''kōt''' - fjut
* '''krast, krast, krest''' - tworzyć
* '''krēt''' - koń
* '''krīn''' - świt
* '''krurp''' - gwiazda
* '''kub''' - nos
* '''kuþ''' - pręt
* '''lep''' - głowa
* '''liźī''' - mężny
* '''lumbruluk''' - dziewięćdziesiąt
* '''lumbrýl''' - dziewiętnaście
* '''lun''' - dziewięć
* '''lýpis''' - parobek, chłop
* '''ĺōg''' - łąka
* '''ĺōrd''' - deszcz
* '''mán''' - potwór
* '''mar''' - mąż
* '''márzapt''' - książę
* '''men''' - tysiąc
* '''mēr''' - matka
* '''mjōn''' - nowy
* '''nāt''' - dzień
* '''nīst''' - noc
* '''nup''' - biały
* '''ōchs''' - gówno
* '''ōz''' - chorować
* '''ōzas''' - choroba
* '''pách''' - drzewo
* '''pāk''' - słońce
* '''pal''' - cud
* '''párg''' - zabójca
* '''parg, parg, perg''' - zabić
* '''pēdel''' - tęcza
* '''perd''' - słowo
* '''pirdeter, -tra''' - słownik
* '''prucht''' - kożuch
* '''rīg''' - król
* '''rīsk''' - legki
* '''rum''' - owoc
* '''sāster''' - siostra
* '''sázen''' - siedem
* '''sázenbruluk''' - siedemdziesiąt
* '''sázenbryl''' - siedemnaście
* '''sōþ, sōþ, sjōþ''' - ssać
* '''skliþ, skluþ, skluþ''' - bronić
* '''slōch''' - wąż
* '''stēlþ''' - nóż
* '''strat, strat, stret''' - pracować
* '''sulþ''' - być obecnym
* '''sych''' - syn
* '''ṡaft''' - fala
* '''ṡlī''' - jedzenie
* '''śek''' - ryba
* '''śēsk''' - woda
* '''śēst''' - sól
* '''śil''' - głupota
* '''śy''' - cztery
* '''śybrúluk''' - czterdzieści
* '''śybrýl''' - czternaście
* '''śȳt''' - Szyicianin
* '''śȳtīrak''' - szyicki
* '''tách''' - drewno
* '''tarćípaz''' - ciąża
* '''tarćipeznī''' - ciężarna
* '''targ''' - ciężki
* '''tav, pav, tev''' - móc, potrafić
* '''tēr, pēr, tīr''' - mówić
* '''tīd''' - czas
* '''tō, pō, tō''' - mieć
* '''tōrch''' - światło
* '''tōrśēn''' - świat
* '''trēld''' - ziemia
* '''tricht, trucht, trucht''' - siedzieć
* '''tryn''' - wróg
* '''tyrþ''' - pogoda
* '''þābruluk''' - dwadzieścia
* '''þēcht''' - język (organ); język (mowa)
* '''þer''' - jeż
* '''þes''' - ciągnąć
* '''þíd''' - śmierć
* '''þīch''' - dwa
* '''þichbrýl''' - dwanaście
* '''þnád''' - ząb
* '''þōr''' - smok
* '''þud, śid, þid''' - umierać
* '''vēzapt''' - mędrzec
* '''vig''' - dźwigać, nosić
* '''vum''' - usta
* '''vun''' - lepszy
* '''vurst''' - mięso
* '''ȳk''' - żona; k*bieta
* '''znīg''' - niebieski
* '''żel''' - jeden
* '''żelbrýl''' - jedenaście
* '''żēn''' - piwo
* '''żip''' - miesiąc; księżyc
* '''żōchcað''' - mężczyzna
* '''ży''' - czy (partykuła pytajna)

==Przykładowe teksty==
=== Owca i konie ===
'''Gyt ē krītīr'''

=== Król i syn ===

[[Kategoria:Sztafeta Rekonstrukcyjna]]
[[Kategoria:Języki fjuckie]]

Język staropolski

2022-07-24T11:20:35Z

Siemoród: /* Zaimki wskazujące */

{{AM}}
{{język
| kolor = #ff0f00
| nazwa = język staropolski
| nazwa własna = jøzyk polſký, polßczyzna
| alfabet u = łaciński zmodyfikowany
| klasyfikacja f = języki naturalne
| symbol f =
| symbol jaki f =
| fikcyjnie =
| conworld Msc =
| regiony =
| państwa =
| mniejszość =
| mówiący = wymarły
| klasyfikacja =
| kraje =
| pomocniczy =
| regulowany =
| symbol jaki =
| symbol =
| tekst jaki =
| tekst u =
}}
'''Język staropolski''' — najwcześniejszy zaświadczony etap rozwoju języka polskiego. Umownie przyjmuje się czas jego rozwoju za okres od X wieku, kiedy pojawiły się pierwsze różnice pomiędzy gwarami polskimi, a grupą czesko-słowacką, łużycką oraz pomorską. Za umowny koniec przyjmuje się XV wiek, kiedy zaczęła rozkwitać polska literatura i rozpoczęła się epoka języka średniopolskiego.

Niniejszy artykuł ma na celu odbudowanie najwcześniejszej staropolskiej gramatyki i leksyki bazując na danym nam kanonie.

=Zasady rekonstrukcji języka=
# Celem rekonstrukcji jest uchwycenie i odtworzenie języka staropolskiego w najstarszej zaświadczonej postaci.
# Rekonstrukcja nie zamierza przywracać stanu prasłowiańskiego. Jeśli danego elementu gramatyki nie spotkano w ani jednym dokumencie z korpusu języka i nie ma istotnej przyczyny, by podejrzewać go o istnienie, rekonstrukcja go nie obejmie.
# Jeśli obok formy archaicznej, prasłowiańskiej albo pralechickiej, spotyka się formę późniejszą, wtórną, to przyjmujemy za właściwą formę archaiczną. Oznacza to, że pierwszeństwo nadajemy formom pierwotnym, o ile tylko były poświadczone, nawet jeśli nie dotrwały do końca ery staropolskiej.
# Mamy w pamięci wpływ średniowiecznej łaciny, średnio-wysoko-niemieckiego oraz staroczeskiego na staropolszczyznę. Z tego powodu unikamy elementów, które mogą być kalkami z wymienionych języków. Nie zamierzamy tu oczyszczać języka z obcych naleciałości, a jedynie z radosnej twórczości skrybów.
# Ortografia w ogólności ma być podobna do tej późnośredniowiecznej, ale w szczególności ma być konsekwentna i względnie etymologiczna.
# Każde słowo, które wystąpiło w korpusie musi zostać wpisane do słownika wraz ze znaczeniem, zdaniem, które go zawiera, a którego kontekst przybliża znaczenie owego słowa, a także z formami odmienionymi wraz ze skrótowym opisem formy gramatycznej.
# Jesteśmy świadomi podziału staropolszczyzny na miejscowe narzecza, ale staramy się uwydatnić cechy ogólnokrajowe.

=Fonologia oraz ortografia=
Alfabet używany do zapisu staropolszczyzny:
* Aa - /a/
* Áá - /aː/
* Bb - /b/
* B́b́ - /bʲ/
* Cc - /ʦ/
* Ćć - /ʨ/
* CZcz - /ʧ/
* Dd - /d/
* DZdz - /ʣ/
* DŹdź - /ʥ/
* DƵdƶ - /ʤ/
* Ee - /e/
* Éé - /eː/
* Ff - /f/, /xʋ/
* Gg - /g/
* Hh - /h/?
* CHch - /x/
* Ii - /i/
* Íí -/iː/
* Jj - /j/
* Kk - /k/
* Ll - /lʲ/
* Łł - /ɫ/
* Mm - /m/
* Ḿḿ - /mʲ/
* Nn - /n/
* Ńń - /ɲ/
* Oo - /o/
* Óó - /oː/
* Øø - /ɑ̃/
* Ǿǿ - /ɑ̃ː/
* Pp - /p/
* Ṕṕ - /pʲ/
* Rr - /r/
* RZrz - /r̝/
* Ssſ - /s/
* Śś - /ɕ/
* ẞß - /ʃ/
* Tt - /t/
* Uu - /u/
* Úú - /u:/
* Ww - /ʋ/
* Ẃẃ - /ʋʲ/
* Yy - /ɨ/
* Ýý - /ɨː/
* Zz - /z/
* Źź - /ʑ/
* Ƶƶ - /ʒ/
Powyższa ortografia w zasadzie nie była stosowana, jednak jest to rozwinięcie ówczesnej ortografii o elementy niezbędne do zapisu wszystkich dźwięków języka. Rzeczywista ortografia rzadko kiedy rozróżniała długość samogłosek, a często nawet nie rozróżniano dźwięków /s,ʃ,ɕ/, /z, ʒ, ʑ/ czy /t͡s, t͡ʃ, t͡ɕ/ oraz /d͡z, d͡ʒ, d͡ʑ/, a także /i, j, ɨ/.
=Rzeczownik=
Rzeczownik w języku staropolskim odmieniał się przez siedem przypadków i trzy liczby, przy czym zawsze występował w liczbie podwójnej synkretyzm mianownika, biernika i wołacza; dopełniacza i miejscownika; celownika i narzędnika, a w liczbie mnogiej mianownika i wołacza.
==Deklinacja I==
Według tej deklinacji odmieniały się rzeczowniki rodzaju męskiego (twardo- oraz miękkotematowe) oraz nijakiego (na -o, -e oraz -é). Poniższa tabelka przedstawia typowe końcówki fleksyjne:
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! chléb !! kóń !! lato !! pole !! zdrowié
|-
| M. l. poj. || -ъ || -ь || -o || -e || -ié
|-
| D. l. poj. || -a, -u || -a, -u|| -a || -a || -iá
|-
| C. l. poj. || -u, -owi || -u, -ewi || -u || -u || -iú
|-
| B. l. poj. || -ъ || -ь || -o || -e || -ié
|-
| N. l. poj. || -em || -em || -em || -em ||-ím
|-
| Ms. l. poj. || -e₂, -u || -u || -e₂ || -i || -iú
|-
| W. l. poj. || -e₁, -u || -u, -e₁ || -o || -e || -ié
|-
| M.=B.=W. l. podw. || -a, -y || -a || -e₂ || -i ||
|-
| D.=Ms. l. podw. || -ú || -ú || -ú || ||
|-
| C.=N. l. podw. || -oma || -ema, -oma || -oma || ||
|-
| M.=W. l. mn. || -owie, -i || -ewie, -owie || -a || -a ||
|-
| D. l. mn. || -ów || -éw, -ów, -í || -ъ || -ь ||
|-
| C. l. mn. || -óm || -ém, -óm || -óm || ||
|-
| B. l. mn. || -y || -e || -a || -a ||
|-
| N. l. mn. || -y || -mi || -y || ||
|-
| Ms. l. mn. || -e₂ch || -och || -e₂ch, -och || ||
|}
W dopełniaczu l. poj. w rodzaju męskim końcówki -a/-u były rozdystrybuowane nieregularnie. U większości rzeczowników (poza słowami: ''brzég?, dóm, miód, ſýn, wirzch, wół'') końcówka -u jest wtórna, jednak mimo to dość popularna. U rzeczowników żywotnych jedyną dopuszczalną końcówką jest -a (wyj. ''wołu'').

Podobna sytuacja jest w bierniku l. poj. rodzaju męskiego, gdzie mamy przemieszanie końcówek -u/-owi, z czego druga jest na ogół wtórna, tu jednak trudniej o dokładną regułę poza tym, że końcówka -u przeważa przy krótkich słowach, szczególnie jednosylabowych.

Biernik l. poj. rzeczowników rodzaju męskiego jest równy dopełniaczowi w przypadku rzeczowników żywotnych, ale w praktyce dotyczyło to wyłącznie rzeczowników męskoosobowych. Rzeczowniki określające zwierzęta rodzaju męskiego w bierniku często były równe mianownikowi.

Miejscownik l. poj. rzeczowników r. męskiego przyjmuje na ogół -e₂ w rzeczownikach twardotematowych oraz -u w miękkotematowych. Z czasem jednak końcówka -u przenosi się do twardotematowych zakończonych na -g, -k, -ch, aby uniknąć oboczności w rdzeniu, jednak jest to w zabytkach stosunkowo rzadkie i nasila się dopiero później. Końcówka -e₂ powoduje drugą palatalizację, tj. k>c, g>dz, ch>ß, ſk>ßcz, zg>ƶdƶ. Rzeczownikami twardotematowymi, które obowiązkowo przyjmują końcówkę -u są ſýn - ſynu oraz dóm - domu.

Wołacz l. poj. r. męskiego przyjmuje końcówkę -e₁ w przypadku rzeczowników twardotematowych, a także miękkotematowych na -ec lub -ǿdz, końcówka ta wywołuje pierwszą palatalizację, tj. k>cz, g>ƶ, ch>ß, ſk>ßcz, zg>ƶdƶ. Wołacz na -u występuje także w przypadku niektórych rzeczowników twardotematowych, np. ''ſýn - ſynu''

W mianowniku liczby podwójnej (równemu zawsze biernikowi i wołaczowi) dla paru rzeczowników rodzaju męskiego obok regularnej końcówki -a mamy końcówkę -y, jest to np. ''ſýn - dwa ſyny''.

Mianownik liczby mnogiej w przypadku rodzaju męskiego jest różny od biernika liczby mnogiej także w przypadku rzeczowników nieżywotnych. Z czasem zaczyna jednak końcówka biernika przechodzić do mianownika, ale do tego czasu spotykamy w mianowniku formy ''chlebowie, dniowie, tyſiǿcowie, wozowie'' itd.. Warto zaznaczyć, że choć końcówka -owie jest wtórna, to jednak od samego początku bardzo rozpowszechniona.

''-ъ'' oznacza zakończenie na spółgłoskę twardą, a ''-ь'' na spółgłoskę (historycznie) miękką.

==Deklinacja II==
Do drugiej deklinacji należą rzeczowniki rodzaju żeńskiego i te odmieniające się jak żeńskie (o rodzaju gramatycznym męskim), to jest te o końcówkach ''-a, -(j)a, -á, -i, -ь''. Poniżej tabela końcówek
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! ƶona !! dußa !! wolá !! pani !! koſć
|-
| M. l. poj. || -a || -a || -á || -i || -ь
|-
| D. l. poj. || -y || -e || -é, -éj || -éj || -i
|-
| C. l. poj. || -e₂ || -i || || || -i
|-
| B. l. poj. || -ø || -ø || || || -ь
|-
| N. l. poj. || -ǿ || -ǿ || -ǿ || -iǿ || -iǿ
|-
| Ms. l. poj. || -e₂ || -i || -í || -í, -éj || -i
|-
| W. l. poj. || -o || -e || || || -i
|-
| M.=B.=W. l. podw. || -e₂ || -i || || ||
|-
| D.=Ms. l. podw. || -ú || -ú, -owú || || ||
|-
| C.=N. l. podw. || -ama, -oma || || || ||
|-
| M.=W. l. mn. || -y || -e || || -ié || -i
|-
| D. l. mn. || -ъ || -ь || || || -í
|-
| C. l. mn. || -ám || -ám || || ||
|-
| B. l. mn. || -y || -e || || || -i
|-
| N. l. mn. || -ami || -ami || || || -ьmi, -iámi
|-
| Ms. l. mn. || -ach || || || || -iách
|}

==Deklinacja III==
Według tej deklinacji odmieniały się rzeczowniki z rozszerzeniem tematu jak ''kry, krwie'', ''dzieciø, dzieciøcia''.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! kamiéń, kamy? !! kry !! dzieciø !! jimiø !! mać
|-
| M. l. poj. || -éń, -y? || -y || -ø || -iø || -ь
|-
| D. l. poj. || -enia || -wie || -øcia || -ienie, -ienia || -ierze
|-
| C. l. poj. || || || || || -ierzy
|-
| B. l. poj. || -éń || -eẃ || -ø || -iø || -iérz
|-
| N. l. poj. || -eniem || -wiǿ || -øciem || -ieniem ||-ierzǿ
|-
| Ms. l. poj. || || -wi || || -ienie, -ieniu || -ierze
|-
| W. l. poj. || || || -iø || -iø || -i
|-
| M.=B.=W. l. podw. || -enie || || -øci || ||
|-
| D.=Ms. l. podw. || || || -øciú || ||
|-
| C.=N. l. podw. || || || || ||
|-
| M.=W. l. mn. || || || || -iona || -iory
|-
| D. l. mn. || || || || -ión || -iór
|-
| C. l. mn. || || || || || -iorám
|-
| B. l. mn. || || || || -iona || -iory
|-
| N. l. mn. || || || || -iony || -iorami
|-
| Ms. l. mn. || || || || || -iorach
|}

==Rzeczowniki zbiorowe==
W języku staropolskim dość istotną formą deklinacji rzeczownika były rzeczowniki zbiorowe. Tworzone były one najczęściej od nazw przedmiotów, ale także od grup ludzi. Forma rzeczownika zbiorowego niosła znaczenie liczby mnogiej, ale gramatycznie były rzeczownikami liczby pojedynczej. Często wraz z tworzeniem rzeczownika zbiorowego następowała zmiana rodzaju.

Lista rzeczowników zbiorowych wraz z rzeczownikiem pojedynczym, w nawiasach podano rodzaj gramatyczny rzeczownika zbiorowego:
* '''brat''':'''braciá''' (ż.) - brat
* '''kamiéń''':'''kamienié''' (n.) - kamień
* '''kat''':'''kaciá''' (ż.) - kat
* '''ksiǿdz''':'''ksiøƶá''' (ż.) - ksiądz
* '''liſt''':'''liſcié''' (n.) - list, liść
* '''ſwat''':'''ſwaciá''' (ż.) - swat
* '''ſwiøtý''':'''ſwiøciá''' (ż.) - święty

W przypadku tego typu rzeczowników składnia była z pozoru dość nietypowa. Orzeczenie występowało w liczbie mnogiej, natomiast dopełnienie (w tym ł-imiesłowy czasowników) w liczbie pojedynczej i w rodzaju odpowiadającym rodzajowi rzeczownika zbiorowego. Przykłady: ''nie porokújcie, braciá miłá, proßø wás''[BZ], ''wrócíł ſie jeſt Józef do Ejipta s braciǿ swǿ''[BZ].

==Nieregularna liczba podwójna==
Dwa rzeczowniki tworzyły nieregularną liczbę podwójną — były to ''oko'' oraz ''ucho''. Ich deklinacja wyglądała następująco
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! oko !! ucho
|-
| M.=B.=W. l. poj. || oko || ucho
|-
| D. l. poj. || oka || ucha
|-
| C. l. poj. || oku || uchu
|-
| N. l. poj. || okem || uchem
|-
| Ms. l. poj. || ||
|-
| M.=B.=W. l. podw. || oczy || ußy
|-
| D.=Ms. l. podw. || oczú || ußú
|-
| C.=N. l. podw. || oczyma || ußyma
|-
| M.=B.=W. l. mn. || oka || ucha
|-
| D. l. mn. || ||
|-
| C. l. mn. || ||
|-
| N. l. mn. || ||
|-
| Ms. l. mn. || ||
|}
Nieregularna liczba podwójna pochodzi jeszcze z doby praindoeuropejskiej, te dwa rzeczowniki stanowiły wyjątek.

W przypadku tych dwóch rzeczowników również obserwujemy niezgodność orzeczenia z podmiotem. Orzeczenie w przypadku podmiotu ''oczy'' lub ''ußy'' występuje w liczbie podwójnej, natomiast przydawka w liczbie mnogiej, w rodzaju żeńskim. Czasem jednak w tych samych tekstach występowało uzgodnienie orzeczenia i przydawki, wówczas wszystko występowało w liczbie podwójnej rodzaju nijakiego.

==Nieregularna liczba mnoga==
Obok rzeczowników zbiorowych były jeszcze rzeczowniki, które liczbę mnogą tworzyły nieregularnie. Najczęściej odbywało się to poprzez drobną zmianę w rdzeniu, np.:
* '''dzieciø''' : '''dzieci''' - dziecko
Przy czym w przypadku tego wyrazu obserwujemy dodatkowo zmianę rodzaju gramatycznego z nijakiego na żeński.

=Czasownik=
Czasownik w języku staropolskim odmieniał się przez trzy osoby oraz trzy liczby. Występował czas przyszły prosty, czas przyszły złożony, czas teraźniejszy, czas przeszły złożony oraz dwa czasy przeszłe proste – aoryst i imperfekt. Występowały także liczne imiesłowy. Warto zwrócić uwagę, że we wszystkich czasownikach i czasach formy drugiej i trzeciej osoby liczby podwójnej są równe, nie zauważono odstępstw od tej reguły, więc musiała to być wczesna zmiana. Zrównanie tych form być może było spowodowane tym, że prasłowiańska forma 3. os. l. podw. była zawsze równa 2. os. l. mn., co mogło być niepożądane.

==Koniugacje==
W języku staropolskim wyróżniamy pięć podstawowych koniugacji, łatwo rozpoznawalnych po końcówkach pierwszej i drugiej osoby liczby pojedynczej czasu teraźniejszego:
* I koniugacja: -ø, -eß; np. wiéſć, wiodø, wiedzieß.
* II koniugacja: -nø, -nieß; np. ciǿgnǿć, ciǿgnø, ciǿgnieß.
* III koniugacja: -jø, -jeß; np. chcieć, chcø, chceß.
* IV koniugacja: -ø, -íß; np. noſić, noßø, noſíß.
* V koniugacja: -ám, -áß; np. mieć, mám, máß.
Trzy formy czasownika są niezbędne do utworzenia pełnej odmiany.

==Czasowniki nieregularne==
===Czasownik ''być''===
Czasownik ''być'' jest nieregularny oraz ma kilka form supletywnych. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! cz. przyszły !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| jeſḿ || bødø || bych || *biéch || -
|-
! 2os. l. poj.
| jeś || bødzieß || by || biéße || bǿdź
|-
! 3os. l. poj.
| jeſt || bødzie || by ||biéße|| bǿdź
|-
! 1os. l. podw.
| jeſwa || bødziewa || bychowa || *biéchowa || *bǿdźwa
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| jeſta || bødzieta || byſta || *biéßeta || *bǿdźta
|-
! 1os. l. mn.
| jeſmy || bødziem(y) || bychom(y) || *biéßem(y) || bǿdźmy
|-
! 2os. l. mn.
| jeſcie || bødziecie || byſcie || *biéßecie || bǿdźcie
|-
! 3os. l. mn.
| ſǿ || bødǿ || bychǿ || biéchǿ || -
|}
Formy aorystu ''bych, by, …'', ale także ''obych, abych, eƶbych, iƶbych'' były używane w zdaniach przypuszczających i życzeniowych. Imiesłowy czynne czasu teraźniejszego to ''*ſa, ſǿc'' (męsko-nijaki oraz żeński i liczby mnogiej). Imiesłowy czynne czasu przyszłego to ''*bøda, bødǿc''. Imiesłowy czynne czasu przeszłego to ''býw, býwßy''.

===Czasownik ''jíć''===
Podobnie nieregularny jest czasownik ''jíć'' (iść), ma dwa zasadnicze tematy. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| jidø || *jidziech || —
|-
! 2os. l. poj.
| jidzieß || *jidzie || jidzi
|-
! 3os. l. poj.
| jidzie || jidzie || jidzi
|-
! 1os. l. podw.
|*jidziewa || *jidziechowa || jidziwa
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| jidzieta || *jidzieſta || jidzita
|-
! 1os. l. mn.
|jidziem || *jidziechom || jidzim(y)
|-
! 2os. l. mn.
| jidziecie|| *jidzieſcie || jidzicie
|-
! 3os. l. mn.
| jidǿ || jidziechǿ || —
|}
Dodatkowo imiesłów używany do tworzenia czasu przeszłego złożonego to ''ßedł, ßła, ßło''…. Imiesłów czynny czasu przeszłego to ''ßed, ßedßy'', wtórnie także ''ßedw, ßedwßy''.

===Czasownik ''wiedzieć''===
Czasownik ''wiedzieć'' jest nieregularny, jest dawnym czasownikiem atematycznym. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| wiém || *wiedziech || –
|-
! 2os. l. poj.
| wiéß || *wiedzie || wiédz
|-
! 3os. l. poj.
| wié || *wiedzie ||
|-
! 1os. l. podw.
| wiéwa || *wiedziechowa ||
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| wiéta || *wiedzieſta ||
|-
! 1os. l. mn.
| wiémy || *wiedziechom ||
|-
! 2os. l. mn.
| wiécie || *wiedzieſcie ||
|-
! 3os. l. mn.
| wiedzǿ || *wiedziechǿ || —
|}
Imiesłowy czynne czasu teraźniejszego to ''*wieda, wiedzǿc'' (męsko-nijaki oraz żeński i liczby mnogiej). Imiesłowy czynne czasu przeszłego to ''wiedziáw, wiedziáwßy''.

===Czasownik ''dać''===
Czasownik ''dać'' także jest nieregularny, jest dawnym czasownikiem atematycznym. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| dám || *dach || –
|-
! 2os. l. poj.
| dáß || *da ||
|-
! 3os. l. poj.
| dá || *da ||
|-
! 1os. l. podw.
| dáwa || *dachowa ||
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| dáta || *daſta ||
|-
! 1os. l. mn.
| dámy || *dachom ||
|-
! 2os. l. mn.
| dácie || *daſcie ||
|-
! 3os. l. mn.
| dadzǿ || dachǿ || —
|}
Imiesłowy czynne czasu teraźniejszego to ''*dada, dadzǿc'' (męsko-nijaki oraz żeński i liczby mnogiej). Imiesłowy czynne czasu przeszłego to ''dáw, dáwßy''.

==Czas teraźniejszy==
Czas teraźniejszy, dla czasowników niedokonanych, a jednocześnie czas przyszły dla czasowników dokonanych, formujemy według następującej tabeli:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! I kon. !! II kon. !! III kon. !! IV kon. !! V kon.
|-
! 1os. l. poj.
| -ø || -nø || -jø || -ø || -ám
|-
! 2os. l. poj.
| -eß || -nieß || -jeß || -íß || -áß
|-
! 3os. l. poj.
| -e || -nie || -je || -í || -á
|-
! 1os. l. podw.
| -ewa || *-niewa || -jewa || -íwa || *-áwa
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| -eta || *-nieta || -jeta || -íta || *-áta
|-
! 1os. l. mn.
| -em(y) || -niem(y) || -jem(y) || -ím(y) || -ámy
|-
! 2os. l. mn.
| -ecie || -niecie || -jecie || -ície || -ácie
|-
! 3os. l. mn.
| -ǿ || -nǿ || -jǿ || -ǿ || -ajǿ
|}
Jota w III koniugacji powodowała oboczności t:c, k:cz, d:dz, g:ƶ, sk:ßcz, zg:ƶdƶ, s:ß, z:ƶ.

W 1 os. l. mn. w koniugacjach I-IV oprócz zakończenia ''-my'' pojawia się też ''-m'', które jest pierwotne, ale najwidoczniej obie te formy były używane zamiennie bądź były częścią zróżnicowania dialektalnego.

==Aoryst==
Aoryst, nazywany także czasem przeszłym prostym tworzony jest najczęściej od czasowników dokonanych i oznacza czynność trwającą w przeszłości i zakończoną, szczególnie często był używany w narracji wydarzeń z przeszłości. Aoryst z czasem zanikał i w młodszych zabytkach jest już niemal nieobecny. Tworzony jest z rdzenia bezokolicznika. Końcówki genetycznie nie zawsze bezpośrednio kontynuują prasłowiański aoryst, został on przemieszany z prasłowiańskim imperfektem.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! I kon. !! II kon. !! III kon. !! IV kon. !! V kon.
|-
! 1os. l. poj.
| *-iech || *-nøch || *-iech || -iech/-ich || *-ach
|-
! 2os. l. poj.
| *-ie || *-nie || *-ie || *-ie/-i || *-a
|-
! 3os. l. poj.
| -ie || -nie || *-ie || -ie/-i || *-a
|-
! 1os. l. podw.
| *-iechowa || *-øchowa || *-iechowa || *-iechowa/*-ichowa || *-achowa
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| *-ieſta || *-øſta || *-ieſta || *-ieſta/*-iſta || *-aſta
|-
! 1os. l. mn.
| *-iechom || *-øchom || *-iechom || *-iechom/*-ichom || *-achom
|-
! 2os. l. mn.
| *-ieſcie || *-øſcie || *-ieſcie || *-ieſcie/-*iſcie || *-aſcie
|-
! 3os. l. mn.
| -iechǿ || -øchǿ || *-iechǿ || -iechǿ/-ichǿ || -achǿ
|}
W IV konjugacji formy z -ie- i -i- były w czasownikach o bezokolicznikach na odpowiednio -ieć i -ić.

Aoryst jeszcze przed dobą średniopolską całkowicie wypadł z języka, głównie z powodu jednobrzmienia niektórych form aorystu z formami czasu teraźniejszego i przyszłego.

==Imperfekt==
Imperfekt jest drugim czasem przeszłym prostym, wciąż jeszcze śladowo obecnym w dobie staropolskiej, jednak częściowo zmieszany z aorystem. Tworzony jest od tematu czasu teraźniejszego. Poniżej tabela końcówek imperfektu:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! I kon. !! II kon. !! III kon. !! IV kon. !! V kon.
|-
! 1os. l. poj.
| *-iéch || *-niéch || *-éch || *-iéch/-iách || *-ách
|-
! 2os. l. poj.
| -iéße || *-niéße || *-éße || *-iéße/*-iáße || *-áße
|-
! 3os. l. poj.
| -iéße || -niéße || *-éße || -iéße/-iáße || -áße
|-
! 1os. l. podw.
| *-iéchowa || *-niéchowa || *-échowa || *-iéchowa/*-iáchowa || *-áchowa
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| *-iéßta || *-niéßta || *-éßta || *-iéßta/*-iáßta || *-áßta
|-
! 1os. l. mn.
| *-iéchom || *-niéchom || *-échom || *-iéchom/*-iáchom || *-áchom
|-
! 2os. l. mn.
| *-iéßcie || *-niéßcie || *-éßcie || *-iéßcie/*-iáßcie || *-áßcie
|-
! 3os. l. mn.
| -iéchǿ || -niéchǿ || -échǿ || *-iéchǿ/-iáchǿ || -áchǿ
|}
W IV konjugacji formy na -ié- i -iá- były w czasownikach o bezokolicznikach na odpowiednio -ieć i -ić.

==Czas przeszły złożony==
Czas przeszły złożony tworzony był za pomocą imiesłowu czynnego czasu przeszłego (l-imiesłów), który był tworzony od rdzenia czasownika i przyjmował końcówki zależne od rodzaju i liczby. Staropolski czas przeszły złożony bez większych zmian kontynuuje prasłowiański czas przeszły złożony.
{| class="wikitable"
|-
! liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! l. poj
| -ł || -ła || -ło
|-
! l. podw.
| -ła || -le || -le
|-
! l. mn.
| -li || -ły || -ła
|}
Czas przeszły był tworzony przy pomocy powyższego imiesłowu oraz czasownika posiłkowego ''być'' w odpowiedniej formie czasu teraźniejszego, np. ''ón jeſt býł barzo bogatý''[KG], ''przecz jeś zapomniáł miø […]?''[PF], ''na rzékach babilońſkých, tamo ſiedzieli jeſmy i płakali''[PF]. W trzeciej osobie czasownik posiłkowy był niekiedy pomijany, czasem też czasownik posiłkowy upraszczał się, np. ''jako-ḿ já nie wywozíł Witkowa gnoju''[RWa].

==Czas zaprzeszły==
Czas zaprzeszły tworzony był z imiesłowu czynnego czasu przeszłego w odpowiedniej osobie i liczbie, czasowniku posiłkowego ''jeſḿ, jeś, …'' oraz imiesłowu ''býł, była, było, …'' w odpowiedniej osobie i liczbie. W przypadku trzeciej osoby opuszczano czasownik posiłkowy. Czas ten często poprzedzał czas przeszły złożony w zdaniach, np. ''wpuſcíł przeto Pán Bóg uciǿƶenié ſenné w Adama, a gdy-ƶ býł usnǿł, tegdy wyjǿł jedno ƶebro jego i napełníł to miaſto miøſa''[BZ].

==Czas przyszły złożony==
Czas przyszły złożony tworzony był za pomocą czasownika posiłkowego ''bødø, bødzieß, …'' oraz, w odróżnieniu od współczesnej polszczyzny, wyłącznie bezokolicznika czasownika niedokonanego. Wyrażał czynność trwającą w przyszłości.

==Tryb rozkazujący==
Tryb rozkazujący w języku staropolskim można było wyrazić syntetycznie — w przypadku 2. i 3. osoby liczby pojedynczej oraz w przypadku 1. i 2. osoby liczby podwójnej i mnogiej. W przypadku 1. osoby liczby pojedynczej oraz 3. osoby wszystkich liczb można było to wyrazić analitycznie.

==Tryb przypuszczający==
Tryb przypuszczający w języku staropolskim tworzony był przy pomocy odpowiedniego imiesłowy czynnego czasu przeszłego i aorystu czasownika ''być'' czyli ''bych, by, by, bychowa, byſta, byſta, bychom, byſcie, bychǿ'' w funkcji czasownika posiłkowego. Mógł on się znajdować w każdej pozycji zdania. Oprócz tego istniały też formy z ''abych, …'', ''niƶbych, …'' i ''(i)ƶebych, …''.

==Imiesłowy przymiotnikowe==
Wszystkie imiesłowy przymiotnikowe w języku staropolskim odmieniały się jak długie przymiotniki, niektóre także jako krótkie.
===Imiesłów przymiotnikowy czasu teraźniejszego czynny===
Tworzony był od tematu czasownika niedokonanego, dokładnie od trzeciej osoby liczby mnogiej. Imiesłów ten nie posiada formy krótkiej, więcej w podrozdziale o imiesłowach przysłówkowych.
{| class="wikitable"
|-
! I kon. !! II kon. !! III kon. !! IV kon. !! V kon.
|-
| -ǿcý || -nǿcý || -jǿcý || -iǿcý || -ajǿcý
|-
|}

===Imiesłów przymiotnikowy czasu teraźniejszego bierny===
Tworzony był od rdzenia bezokolicznika czasownika niedokonanego. Prawdopodobnie w epoce staropolskiej utracił on swoją produktywność, zachował się jednak w wielu skostniałych formach funkcjonujących jako przymiotniki, jak np.: ''łakomy, rodzimy, znikomy, znajomy (<znajemý), tajemy (<tajemý), kryjomy (<kryjemy), rzekomy, wiadomy'', natomiast niektóre podobne formacje jak np. ''widomy'' (zam. ''*widzimy) są formacjami wtórnymi.

Na podstawie poświadczonych skostniałych form można zrekonstruować następujące końcówki imiesłowu przymiotnikowego czasu teraźniejszego biernego:
{| class="wikitable"
|-
! I kon. !! II kon. !! III kon. !! IV kon. !! V kon.
|-
| -omý || -omý || -jemý || -imý || -ajemý
|-
|}
Z reguły występował w charakterze przydawki, rzadziej w charakterze orzecznika. W tym drugim przypadku przyjmował formę krótką przymiotnika.

===Imiesłów przymiotnikowy czasu przeszłego czynny===
Nie poświadczono w języku staropolskim imiesłowów przymiotnikowych na ''-wßý'', jedynym tego typu imiesłowem można nazwać imiesłów na ''-łý'', który był tworzony w sposób zdający się wykazywać produktywność, np. ''pobiegłý, umarłý, osſtałý, ſgniłý''.
{| class="wikitable"
|-
! I kon. !! II kon. !! III kon. !! IV kon. !! V kon.
|-
| -łý || -łý || -jałý || -iłý || -ałý
|-
|}

===Imiesłów przymiotnikowy czasu przeszłego bierny===
Tworzony był od rdzenia bezokolicznika czasownika przechodniego
{| class="wikitable"
|-
! I kon. !! II kon. !! III kon. !! IV kon. !! V kon.
|-
| -ioný || -(ni)øtý || -itý, -utý, -ianý || -ioný || -aný
|-
|}
Warto zaznaczyć, że imiesłowy przymiotnikowe czasu przeszłego bierne od czasowników I, II, III oraz IV koniugacji wykazywały oboczności o:e oraz a:e wynikające z przegłosu lechickiego, jeśli miały zakończenie miękką końcówką.

W III kon. imiesłowy na ''-itý''/''-ytý'' występowały w przypadku czasowników na ''-ić''/''-yć'', te na ''-utý'' w czasownikach na ''-uć'', a te na ''-ianý'' w pozostałych.

Imiesłowy przymiotnikowe czasu przeszłego bierne na ogół występowały w stronie biernej w funkcji orzecznika, były wówczas odmieniane według formy krótkiej przymiotnika. W przeciwnym razie, w funkcji przydawki, przyjmowały odmianę długą.

==Imiesłowy przysłówkowe==
W języku staropolskim istniały dwa imiesłowy przysłówkowe, każdy w trzech formach, to jest dla rodzaju męskiego, dla rodzaju żeńskiego i nijakiego oraz dla liczby mnogiej, w zależności od podmiotu. Z czasem różnica zaczęła się zacierać i już w [BZ] mamy tylko dwie formy, a czasem jedną dla wszystkich liczb i rodzajów. Imiesłowy te zostały zaliczone do imiesłowów przysłówkowych, według współczesnej terminologii, ale należy zauważyć, że w zasadzie pełnią one rolę krótkich przymiotników i są przydawkami, a nie orzecznikami, np. ''Rebeka s wiadrem, nioſǿc je na plecu, i jidzie k ſtudnicy i nabrała wody, ''[BZ], ''Wyßedw ottǿd i przißedł letniégo czaſu do ziemie''[BZ].

===Imiesłów przysłówkowy czasu teraźniejszego===
Tworzony jest od czasowników niedokonanych. Już od samego początku formy mieszają się, zaczyna dominować forma na ''-ǿc''.
{| class="wikitable"
|-
! rodzaj i liczba !! I kon. !! II kon. !! III kon. !! IV kon. !! V kon.
|-
! r. m. i n. l. poj.
| -a || -na || -jø || -iø || -ajø
|-
! r. ż. l. poj., l. mn.
| -ǿc || -nǿc || -jǿc || -iǿc || -ajǿc
|-
|}

===Imiesłów przysłówkowy czasu przeszłego===
Tworzony jest nie tylko czasowników dokonanych, ale czasem też niedokonanych. Zdaje się, że od samego początku forma liczby mnogiej oraz rodzaju żeńskiego i nijakiego liczby pojedynczej zlały się, jednak rozróżnienie ich od formy dla rodzaju męskiego było silne i nie widać prawie zmieszania form, które nastąpiło dużo później. Imiesłów przysłówkowy czasu przeszłego tworzony jest ze rdzenia bezokolicznika, a nie od tematu czasownika.
{| class="wikitable"
|-
! rodzaj i liczba !! I kon. !! -ǿć !! -eć !! -ić !! -ać
|-
! r. m. i n. l. poj.
| -0, (-w) || -(n)ǿw || -áw/-éw || -íw || -áw
|-
! r. ż. l. poj., l. mn.
| -ßy, (-wßy) || -(n)ǿwßy || -áwßy/-éwßy || -íwßy || -áwßy
|-
|}
Dla czasowników IV koniugacji forma na ''-éwßy'' jest w zasadzie tylko dla czasowników kończących się na ''-eć'' jak np ''źrzeć''.

Końcówka ''-w, -wßy'' (np. ''rzekw'', ''rzekwßy'') pojawia się w I koniugacji okazjonalnie i jest nieetymologiczna, została przeniesiona z innych koniugacji.

==Rzeczownik odczasownikowy==
Od czasownika można było utworzyć rzeczownik rodzaju nijakiego, który najczęściej oznaczał czynność opisywaną przez czasownik, z czasem niektóre z nich się leksykalizowały otrzymując odrębne od czasownika znaczenie.
{| class="wikitable"
|-
! I kon. !! II kon. !! III kon. !! IV kon. !! V kon.
|-
| -ienié || -nienié|| -icié, -ucié, -ianié || -ienié || -anié
|-
|}

=Przymiotnik=
==Odmiana formy długiej przymiotnika==
Przymiotnik w języku staropolskim występował w formie długiej i krótkiej. Forma długa mogła występować w trzech rodzajach, sześciu przypadkach oraz trzech liczbach. Wszystkie przymiotniki odmieniały się w bardzo podobny sposób, staropolski zaciemnił rozróżnienie pomiędzy przymiotnikami miękko- oraz twardotematowymi.

Odmiana przymiotników na przykładzie przymiotnika ''dobrý'':
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom.=Voc. Sg.
| dobrý|| dobrá || dobré
|-
! Gen. Sg.
| dobrégo || dobré || dobrégo
|-
! Dat. Sg.
| dobrému || dobréj || dobrému
|-
! Acc. Sg.
| dobrý || dobrǿ || dobré
|-
! Ins. Sg.
| dobrým || dobrǿ || dobrým
|-
! Loc. Sg.
| dobrem || dobréj || dobrem
|-
! Nom.=Acc.=Voc. Du.
| dobrá || dobrzí || dobrzí
|-
! Gen.=Loc. Du.
| dobrú || dobrú || dobrú
|-
! Dat.=Ins. Du.
| dobrýma || dobrýma || dobrýma
|-
! Nom.=Voc. Pl.
| dobrzí || dobré || dobrá
|-
! Gen. Pl.
| dobrých || dobrých ||dobrých
|-
! Dat. Pl.
| dobrým || dobrým || dobrým
|-
! Acc. Pl.
| dobré || dobré || dobrá
|-
! Ins. Pl.
| dobrými || dobrými || dobrými
|-
! Loc. Pl.
| dobrých || dobrých || dobrých
|}
W mianowniku liczby mnogiej rodzaju męskiego oraz w mianowniku liczby podwójnej rodzaju żeńskiego i nijakiego końcówka ''-í'' powodowała drugą palatalizację w przypadku przymiotników na ''-ký, -gý, -chý'', np. ''wielicý, dłúdzý, krußý'' (wielcy, dłudzy, krusi), ale w przypadku przymiotników na ''-ský'' powodowała pierwszą palatalizację, np. ''polßczý, ludzßczý, blíƶczý'' (polscy, ludzcy, bliscy). Dodatkowo nie zachodziła żadna zmiana w przypadku przymiotników na ''-ßý, -ƶý, -czý'', to jest były one równobrzmiące z formami mianownika liczby pojedynczej rodzaju męskiego.

==Forma krótka przymiotnika==
Większość przymiotników posiadała obok formy długiej także formę krótką, np. ''zdrów'', ''máł'', ''cúdz''. Użycie formy krótkiej było jednak ograniczone do mianownika, rzadziej dopełniacza i biernika. W przypadkach zależnych formy krótkie istnieją wyłącznie w utartych wyrażeniach, np. ''po polsku'', ''z łacińſka''. Poniższa tabelka przedstawia formę krótką przymiotnika w mianowniku i bierniku przymiotnika ''zdrowý''
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| zdrów|| zdrowa || zdrowo
|-
! Gen. Sg.
| zdrowa|| ||
|-
! Acc. Sg.
| || || zdrowo
|-
! Nom.=Acc. Du.
| || ||
|-
! Nom. Pl.
|zdrowi ||zdrowy || zdrowa
|-
! Gen. Pl.
| || ||
|-
! Acc. Pl.
| || ||
|}
Forma krótka przymiotnika była używana przede wszystkim w sytuacjach, gdzie przymiotnik nie stanowił określenia podmiotu, np. ''Nie płaczy, zdrów tam dojdzie ſýn naß''[BZ]. W przeciwnym przypadku używano formy długiej, np. ''Já-ć ji dowiodø a zaſiø zdrowégo tobie prziwiodø''[BZ]. Forma krótka była też na ogół stosowana w stronie biernej z imiesłowami biernymi, np. ''osławión bødø na faraonowi ''[BZ].

==Przymiotniki dzierżawcze==
Do wyrażania właściciela w zdaniu w roli przydawki często używano przymiotników dzierżawczych, konstruowanych za pomocą końcówki ''-ów, -owa, -owo'' w przypadku rzeczowników męskich i nijakich twardotematowych, odpowiednio ''-éw, -ewa, -ewo'' w przypadku miękkotematowych oraz za pomocą ''-ín, -ina, -ino'' w przypadku rzeczowników żeńskich. W przypadku tego ostatniego zachodziła I palatalizacja.

Przymiotniki dzierżawcze podlegały pełnej odmianie przez przypadki i kontynuowały odmianę krótką przymiotnika, ale nie we wszystkich przypadkach i liczbach, w zasadzie wymieszano te odmiany. Przymiotnik dzierżawczy znajdował się z reguły przed rzeczownikiem i łączył się z nim w związku zgody, np. ''Jánów dóm, w Jánowie domu''. Poniższa tabelka przedstawia końcówkę ''-ów, -owa, -owo'', ale dla ''-éw, -ewa, -ewo'' oraz ''-ín, -ina, -ino'' odmiana wyglądała identycznie.

{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| -ów || -owa || -owo
|-
! Gen. Sg.
| -owa || -owy || -owa
|-
! Dat. Sg.
| -owu || -owie || -owu
|-
! Acc. Sg.
| -ów || -owø || -owo
|-
! Ins. Sg.
| -owým ||-owǿ || -owým
|-
! Loc. Sg.
| -owie || -owie || -owie
|-
! Nom.=Acc. Du.
| -owa || -owie || -owie
|-
! Gen.=Loc. Du.
| -owú || -owú || -owú
|-
! Dat.=Ins. Du.
| *-owýma || *-owýma || *-owýma
|-
! Nom. Pl.
| -owi || -owy || -owa
|-
! Gen. Pl.
| -owých || -owých || -owých
|-
! Dat. Pl.
| -owým ||-owým || -owým
|-
! Acc. Pl.
| -owy || -owy || -owa
|-
! Ins. Pl.
| -owými ||-owými || -owými
|-
! Loc. Pl.
| -owých || -owých ||-owých
|}

==Stopniowanie przymiotników==

=Zaimek=
==Zaimki osobowe==
W języku staropolskim istniały zaimki osobowe dla osób pierwszej i drugiej każdej z trzech liczb, a do tego istniał zaimek zwrotny, który nie posiadał formy mianownikowej.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! 1 os. l. poj. !! 2 os. l. poj. !! 1 os. l. podw. !! 2 os. l. podw. !! 1 os. l. mn. !! 2 os. l. mn. !! zaimek zwrotny
|-
! Nom.
| já || ty || wa || wy || my || wy || —
|-
! Gen.
| mnie || ciebie || naju || waju || nás || wás || ſiebie
|-
! Dat.
| mnie, mi || tobie, ci || nama || wama || nám || wám || ſobie
|-
! Acc.
| mnie, miø, mie || ciebie, ciø, cie || naju || waju || nás || wás || ſiebie, ſiø, ſie
|-
! Ins.
| mnǿ || tobǿ || nama || wama || nami || wami || ſobǿ
|-
! Loc.
| mnie || tobie || naju || waju || nás || wás || ſobie
|}
Niektóre zaimki posiadały krótkie formy, które były używane podobnie jak w dzisiejszej polszczyźnie, czyli wszędzie, z wyjątkiem początku zdania oraz miejsc, na które pada logiczny akcent zdania. Zdarzało się natomiast stosowanie krótkich zaimków w bierniku. Biernikowe ''miø, ciø, ſiø'' są enklitykami występującymi po przyimku, a ''mie, cie, ſie'' po czasowniku.

Nie jest jasny status zaimka ''jáz'' oraz biernikowych form ''ny'' i ''wy''. Pojawiają się one jednokrotnie w całym kanonie, więc albo są archaizmami (są to pierwotne postaci prasłowiańskich zaimków) albo są to zapożyczenia ze staroczeskiego, w którym te zaimki normalnie istniały.

==Zaimki wskazujące==
Poniższa tabela przedstawia odmianę zaimka wskazującego ''ten, ta, to''. Podobnie odmieniają się wszystkie twardotematowe zaimki jak ''ów, owa, owo'', ''ón, ona, ono'' (nie mylić z zaimkiem osobowym, por. ''onogo'' i ''jego'').
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom.=Voc. Sg.
| tet, ten || ta || to
|-
! Gen. Sg.
| togo (tego)|| té || togo (tego)
|-
! Dat. Sg.
| tomu (temu) || téj || tomu (temu)
|-
! Acc. Sg.
| tet, ten || tø || to
|-
! Ins. Sg.
| *ciem (tym) || tǿ || *ciem (tym)
|-
! Loc. Sg.
| *tom (tem) || téj || *tom (tem)
|-
! Nom.=Acc.=Voc. Du.
| ta || *ci || *ci
|-
! Gen.=Loc. Du.
| *tú || *tú || *tú
|-
! Dat.=Ins. Du.
| *ciema (tyma) || *ciema (tyma) || *ciema (tyma)
|-
! Nom.=Voc. Pl.
| ci || ty || ta
|-
! Gen. Pl.
| *ciech (tych) || *ciech (tych) || *ciech (tych)
|-
! Dat. Pl.
| ciem (tym) || ciem (tym) || ciem (tym)
|-
! Acc. Pl.
| ty || ty || ta
|-
! Ins. Pl.
| *ciemi (tymi) || *ciemi (tymi) || *ciemi (tymi)
|-
! Loc. Pl.
| *ciech (tych) || *ciech (tych) || *ciech (tych)
|}
W niektórych zabytkach (m.in. w Kazaniach Świętokrzyskich) spotyka się zamiast ''ten'' formę ''tet'' pochodzącą ze zduplikowanego psł. ''*tъ''.

Obok ''togo, tomu'' w późniejszych zabytkach występują ''tego, temu'' z końcówkami wziętymi z zaimków miękkotematowych. Nie poświadczono natomiast innych pierwotnych form, tj. ''*ciem, *tom, *ciemi, *ciech'' poza celownikowym ''ciem''. Najprawdopodobniej we wczesnej fazie rozwoju staropolszczyzny zanikły one pod wpływem końcówek odmiany zaimków miękkotematowych, jednak ''togo'' oraz ''tomu'' zanikły później. Potwierdzeniem tego faktu zdaje się być to, że podobną sytuację mamy w językach łużyckich.

Odmiana zaimka osobowego ''jen, ja, je'' (spotykanego także w zaimku względnym ''jenƶ''). Podobnie odmieniają się wszystkie miękkotematowe zaimki jak ''sien, sia, sie'', a także odmienne zaimki dzierżawcze ''mój, twój, swój'' i ''naß, waß''.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom.=Voc. Sg.
| jen || ja || je
|-
! Gen. Sg.
| jego || jé || jego
|-
! Dat. Sg.
| jemu || jéj || jemu
|-
! Acc. Sg.
| ji || jø || je
|-
! Ins. Sg.
| jim || jǿ || jim
|-
! Loc. Sg.
| jem || jéj || jem
|-
! Nom.=Acc.=Voc. Du.
| ja || je || je
|-
! Gen.=Loc. Du.
| jú || jú || jú
|-
! Dat.=Ins. Du.
| jima || jima || jima
|-
! Nom.=Voc. Pl.
| ji || je || ja
|-
! Gen. Pl.
| jich || jich ||jich
|-
! Dat. Pl.
| jim || jim || jim
|-
! Acc. Pl.
| je || je || ja
|-
! Ins. Pl.
| jimi || jimi || jimi
|-
! Loc. Pl.
| jich || jich || jich
|}
Zaimek ''jen, ja, je'' po przyimkach i tylko po nich przybierał dodatkowe n-, na przykład ''do niego, o niem, ſ nimi''. W narzędniku przy braku przyimka, w odróżnieniu od współczesnej polszczyzny, nie było n-, na przykład ''bødzieß ſiø jimi cießyć''[BZ].

Zarówno w przypadku zaimków miękko-, jak i twardotematowych, odnotowujemy mieszanie się dopełniacza z celownikiem i miejscownikiem w liczbie pojedynczej w rodzaju żeńskim (''té, téj, téj'' i ''jé, jéj, jéj''). To zmieszanie nasila się z czasem, doprowadzając do zaniku rozróżnienia tych przypadków.

===Lista zaimków wskazujących===
* '''jen, ja, je'''
* '''ón, ona, ono''' - dalszy zaimek wskazujący, w funkcji zaimka wskazującego (nie osobowego) zachowywał formę ''ón, onego, onemu'' także w przypadkach zależnych. Na przykład ''przißedł onéj dziéwki brat do onego to ſługy''[BZ].
* '''ów, owa, owo'''
* '''*ſien, *ſia, *ſie''' - zaimek wskazujący używany sporadycznie, w zasadzie zawsze w funkcji wskazania obecnego czasu, chyba nieobecny poza stałymi wyrażeniami jak ''ſiego dnia'' (tego dnia, dzisiaj), ''dzinſia'' (dzisiaj), ''letoſie'' (obecnego roku), ''ſiego roku'' (obecnego roku).
* '''ten, ta, to''' - bliski zaimek wskazujący, często wzmacniany dodatkowym ''to'', np. ''na znamiø tego to miłoſierdziá''[KG].

==Zaimki pytajne==
Odmiana zaimków pytajnych ''kto'' oraz ''czſo''.
{| class="wikitable"
|-
!Nom.
| kto || czſo
|-
! Gen.
| kogo || czego
|-
! Dat.
| komu || czemu
|-
! Acc.
| kogo || czſo, cz
|-
! Ins.
| kým || czým
|-
! Loc.
| kem || czem
|}
Krótka postać ''cz'' istniała wyłącznie po przyimkach, na przykład ''we cz, za cz, o cz'' – w co, za co, o co.

Oprócz tych dwóch zaimków, występujących wyłącznie w liczbie pojedynczej, mamy także zaimki odmieniające się jak przymiotniki (za wyjątkiem '''czýj, czyja, czyje''', który odmieniał się według odmiany zaimka miękkiego), tj. także przez rodzaje i liczby:
* '''czýj, czyja, czyje'''
* '''kaký, kaká, kaké'''
* '''którý, którá, któré'''
* '''ký, ká, ké'''

==Zaimki przeczące==
Odmiana zaimków przeczących ''nikt(o)'' oraz ''niczſ(o)''.
{| class="wikitable"
|-
!Nom.
| nikt(o) || niczſ(o)
|-
! Gen.
| nikogo || niczego
|-
! Dat.
| nikomu || niczemu
|-
! Acc.
| nikogo || niczſo, nicz
|-
! Ins.
| nikým || niczým
|-
! Loc.
| nikem || niczem
|}
Zaimki przeczące łącznie z członem ''ni-'' występowały wszędzie, oprócz pozycji po przyimku. W przypadku występowania po przyimku, przyimek wchodził za ''ni-''. Więcej o tym w Składni.

==Zaimki dzierżawcze==
Zaimki dzierżawcze dzieliły się na odmienne i nieodmienne. Zaimki odmienne istniały w pierwszej i drugiej osobie liczby pojedynczej oraz mnogiej.
{| class="wikitable"
|-
! 1 os. l. poj. !! 2 os. l. poj. !! 1 os. l. mn. !! 2 os. l. mn. !! zaimek dzierżawczy zwrotny
|-

| mój, moja, moje || twój, twoja, twoje || naß, naßa, naße || waß, waßa, waße || ſwój, ſwoja, ſwoje
|-
|}
Zaimki dzierżawcze ''mój, twój, ſwój'' przyjmowały te same końcówki, co zaimek ''jen, ja, je'' w odpowiednim przypadku, liczbie i rodzaju. Zaimki dzierżawcze ''naß, waß'' odmieniały się również według tego paradygmatu, choć z czasem zaczęły przyjmować końcówki przymiotników.

W liczbie podwójnej występowały nieodmienne ''naju, waju'' będące właściwie dopełniaczem zaimków osobowych. Podobnie rzecz się miała w przypadku zaimków dzierżawczych trzeciej osoby, które również były tożsame z dopełniaczem odpowiedniego zaimka osobowego, to jest ''jego, jé, jego, jú, jich''. Te ostatnie zaimki dzierżawcze nie otrzymywały ''n-'' po przyimkach.

Obok form ''mój, moja, moje'' i podobnych istniały także, równie popularne, formy ''mój, má, mé'' odmieniane jak przymiotniki. Jednak warto zauważyć, że formy te praktycznie nie występują w polskich gwarach, dlatego są prawdopodobnie wpływem staroczeskiego na literacką staropolszczyznę.

==Zaimek uogólniający==
Odmiana zaimka uogólniającego ''wßytek, wßytka, wßytko'':
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom.=Voc. Sg.
| wßytek || wßytka ||wßytko
|-
! Gen. Sg.
| wßego || wßé || wßego
|-
! Dat. Sg.
| wßemu || wßéj || wßemu
|-
! Acc. Sg.
| wßytek || wßytkø || wßytko, wße
|-
! Ins. Sg.
| wßem || wßǿ ||wßem
|-
! Loc. Sg.
| wßem || wßéj || wßem
|-
! Nom.=Voc. Pl.
| wßytcy || wßytky || wßytka
|-
! Gen. Pl.
| wßech || wßech || wßech
|-
! Dat. Pl.
| wßem ||wßem ||wßem
|-
! Acc. Pl.
| wßytky, wße || wßytky, wße || wßytka
|-
! Ins. Pl.
| wßemi || wßemi || wßemi
|-
! Loc. Pl.
| wßech || wßech || wßech
|}
Można zauważyć formy zaimka ''wßytek'' w mianowniku i bierniku oraz ''*wßen, *wßa, *wße'' w pozostałych przypadkach, czasem też bierniku. Formy zaimka ''wßytek'' pojawiają się również w pozostałych przypadkach, ale zdaje się to być późniejszą tendencją. Nie poświadczono natomiast krótszego zaimka w mianowniku.

Zaimek ten nie tworzył liczby podwójnej. Używano w tym znaczeniu zaimka ''oba, obie, obie''.

==Zaimki nieodmienne==
Poniższa lista przedstawia zaimki nieuwzględnione wcześniej, to jest zaimki nieodmienne.
* '''drugdy''' - innego razu. ''a drugdy mu zbijǿ plece''[Roz].
* '''dojǿd''' - dopóki, do kiedy. ''wy chciele czekać, dojǿd by nie wyroſli''[BZ].
* '''dokǿd''' - dokąd. ''otkǿd jidzieß a dokǿd jidzieß?''[BZ].
* '''jako'''
* '''jile'''
* '''jinako''' - inaczej. ''jinako morzø złé mnichy, którzí majǿ zákón lichý''[Roz].
* '''jindzie'''
* '''jinødy'''
* '''*jødy'''
* '''kako'''
* '''kamo'''
* '''kdy'''
* '''kdzie''' - gdzie, zaimek względny i pytajny. ''kdzie jeſt Abel twój brat?''[BZ].
* '''kegdy''' - kiedy, zaimek pytajny. ''kegdy by s nim nie býł albo ſgodzić nie mógł''[RPy].
* '''kødy'''
* '''niekdy''' - kiedyś, pewnego razu. ''niekdy była otdana po rzǿd siédmi møƶóm''[BZ].
* '''nikdy''' - nigdy. ''czego ot jinégo nie rád cirzpíß, wídź, by nikdy jinému ty tego nie uczyníł''[BZ].
* '''ondzie''' - tam. ''bo ejipské, któré ninie widzície, ondzie wiøcéj jich nie uźrzície na wieki''[BZ].
* '''otjǿd''' - ???. ''otjǿd-ƶe to wynidǿ końce ku wſi jimieniem Adar''[BZ].
* '''otkǿd''' - skąd, odkąd. ''otkǿd jidzieß a dokǿd jidzieß?''[BZ].
* '''ottǿd''' - odtąd, stąd, z tego miejsca. ''a wyßedwßy ottǿd, ſtany ſǿ rozbili ſynowie iſraelßczý''[BZ].
* '''tamo''' - tam. ''na rzékach babilońſkých, tamo ſiedzieli jeſmy i płakali''[PF].
* '''tegdy''' - wtedy. ''kdy-ƶ býł usnǿł [Adam], tegdy wyjǿł [Bóg] jedno ƶebro jego''[BZ].
* '''tødy'''
* '''tu''' - tutaj. ''około wßytkéj ziemié Ejulat, tu, kdzie-ƶ ſiø złoto rodzí''[BZ].
* '''tyle'''
* '''ówdzie'''
* '''wßako'''
* '''wßdy''' - zawsze. ''przez miecza Bóg jich bojowáł za nie a wßdy zwiciøƶýł''[BZ].
* '''wßødy''' - wszędzie. ''Olofernes, ſjeźdzíw wßødy wokół, nájdzie studnice''[BZ].

==Podsumowanie zaimków nieosobowych==
Zaimki proste (bez zbędnych przyrostków jak '''ni-, nie-''') w epoce staropolskiej wykazywały jeszcze przeźrzystą budowę słowotwórczą, która pozwala na ich uporządkowanie:
{| class="wikitable"
|-
! sufiks \ prefiks!! t- !! s- !! ow- !! on- !! wß- !! k- !! j- !! jin- !! drug-
|-
! -ako
| tako || siako || owako || *onako || wßako || kako || jako || jinako || *drugako
|-
! -aký
| taký || siaký || owaký || *onaký || wßaký || kaký || jaký || jinaký || *drugaký
|-
! -amo
| tamo || *siamo || *owamo || *onamo || *wßamo || kamo || *jamo || *jinamo || *drugamo
|-
! -dzie
| (tu) || *sdzie || ówdzie || óndzie || wßødzie ||kdzie || || jindzie|| drugdzie
|-
! -gdy
| tegdy || *siegdy || *owegdy || *onegdy || wßdy || kiegdy || gdy || *jindy || drugdy
|-
! -ødy
| tødy|| *siødy || *owødy || *onødy || wßødy || kødy || *jødy || jinødy || *drugødy
|-
! do- -ødy
| dotǿd|| *dosiǿd || *doowǿd || *doonǿd || dowßǿd || dokǿd || dojǿd || *dojinǿd || *dodrugǿd
|-
! ot- -ødy
| ottǿd|| *otsiǿd || *otowǿd || *otonǿd || *otewßǿd || otkǿd || otjǿd || *otjinǿd || *otdrugǿd
|-
! -ile
| tyle || || || || || || jile || ||
|-
! -oliko
| || || || || || kielko || || ||
|-
! -oliký
| || || || || wßeliký || || || ||
|}

=Liczebnik=
==Liczbniki główne==
Liczbnik ''jedzín, jedna, jedno'' odmieniał się tak, jak twardotematowy zaimek wskazujący.
 
Poniżej tabelka odmiany liczebnika ''dwa, dwie''. Liczebnik ten wymuszał na rzeczowniku liczbę podwójną i związek zgody.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.=Acc.
| dwa || dwie
|-
! Gen.=Loc.
| dwú || dwú
|-
! Dat.=Ins.
| dwiema || dwiema
|}
Podobnie odmieniał się zaimek ''oba, obie''.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.=Acc.
| oba || obie
|-
! Gen.=Loc.
| obú || obú
|-
! Dat.=Ins.
| obiema || obiema
|}
Nie istniały twory takie jak ''obydwa'', są to formacje późne.

Poniżej tabelka odmiany liczebnika ''trzé, trzi''. Liczebnik ten wymuszał na rzeczowniku liczbę mnogą i związek zgody.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.
| trzé || trzi
|-
! Gen.
| trzí || trzí
|-
! Dat.
| trzem || trzem
|-
! Acc.
| trzi || trzi
|-
! Ins.
| trzemi || trzemi
|-
! Loc.
| trzech || trzech
|}

Poniżej tabelka odmiany liczebnika ''cztyrze, cztyry''. Liczebnik ten wymuszał na rzeczowniku liczbę mnogą i związek zgody.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.
| cztyrzé || cztyrzi
|-
! Gen.
| cztyr || cztyr
|-
! Dat.
| cztyrzem || cztyrzem
|-
! Acc.
| cztyrzi || cztyrzi
|-
! Ins.
| cztyrzmi || cztyrzmi
|-
! Loc.
| cztyrzech || cztyrzech
|}
Z czasem odmiana liczebników 2-4 się zmieniała, liczebniki wpływały na siebie jak i na końcówki rzeczowników, jednak został poświadczony taki stan w zasadzie wynikający wprost z tego odziedziczonego z prasłowiańskiego

Liczebniki od pięciu do dziesięciu czyli ''piøć, ßeſć, ſiedḿ, oſḿ, dziewiøć, dziesiøć'' odmieniały się jak typowe rzeczowniki żeńskie zakończone na spółgłoskę. Poniższa tabelka przedstawia odmianę liczebników 5-10 na przykładzie ''piøć''. Liczebniki te wymuszały na rzeczowniku formę dopełniacza liczby mnogiej w mianowniku i bierniku oraz związek zgody w przypadkach zależnych. Jedna forma dla wszystkich rodzajów.
{| class="wikitable"
|-
! Nom.
| piøć
|-
! Gen.
| piǿci
|-
! Dat.
| piǿci
|-
! Acc.
| piǿć
|-
! Ins.
| piǿciǿ
|-
! Loc.
| piǿci
|}

Liczebniki 11-19 tworzymy dodając cząstkę ''-nadzieſcie''.

Liczebnik ''ſto'' odmieniał się jak zwykły rzeczownik na -o. Wyższe liczebniki tworzone były analitycznie: ''dwie ſcie, trzi ſta, cztyrzi ſta, piøć ſet, ßeſć ſet, ſiedḿ ſet, oſḿ ſet, dziewiøć ſet''. Odmieniane były obydwa człony, w połączeniu z rzeczownikami mieliśmy związek rządu.

==Liczebniki zbiorowe==
Liczebniki zbiorowe były używane razem z rzeczownikami oznaczającymi zbiorowości oraz tymi, które nie posiadały liczby pojedynczej, a także w przypadku osobników młodych, na przykład ''dwoje dźwiérze''[RKa] (dwoje drzwi), ''Z Jersona byłaſta dwoja czeládź: lebniczſká a ſemeitſká''[BZ], ''Abraham obráw ſiedmioro jagniǿt z ſtada i poſtawi na pamiøć''[BZ].

Liczebniki zbiorowe "dwoje" i "troje" były rodzajowe: ''dwój, dwoja, dwoje'' oraz ''trój, troja, troje'', pozostałe były bezrodzajowe: ''cztworo, piøcioro, ßeſcioro, ſiedmioro, oſmioro, dziewiøcioro, dzieſiøcioro''.

==Liczebniki porządkowe==
Liczebniki porządkowe od pierwszego do dziesiątego to ''pirzwý, drugý, trzecí, cztwártý, piǿtý, ßóſtý, ſiódmý, óſmý, dziewiǿtý, dzieſiǿtý''.

==Liczebniki sposobu==
W języku staropolskim istniały i były często używane liczebniki, a w zasadzie wyrażenia przysłówkowe ''ſamojédź, ſamowtór, ſamotrzeć, ſamocztwart, ſamopiøt, ſamoßost, ſamoſiedm, ſamooſm, ſamodziewiøt, ſamodzieſiøt'', a także wyższe liczebniki, jednak te wyższe nie wykazują już jednej postaci, więc mogą być formacjami analogicznymi. Wyrażenia te tłumaczymy jako "sam, w pojedynkę", "sami, w dwie osoby" itd..

=Przyimek=
Przyimki w języku staropolskim były nieodmienną częścią mowy. Każdy przyimek mógł łączyć się z od jednego do trzech przypadków, co często zmieniało znaczenie zwrotu.

Przyimki zakończone na spółgłoskę niekiedy występowały w formie wzdłużonej o dodatkowe ''-e''. Miało to miejsce wyłącznie w miejscach, gdzie w języku prasłowiańskim w następnej sylabie występował jer (ewentualnie, rzadziej, *e), który następnie w dobie staropolskiej wypadł. Dlatego konsekwentnie pisano ''ſe ćmǿ, ſe cztyrzmi'' ale ''s ſwými'', gdyż w ostatnim przykładzie w drugim wyrazie nie było jeru, który wypadł.
==Poimek==
W języku staropolskim istniał co najmniej jeden poimek, był to ''dziela'', potem zapisywany jako ''dlá'' o znaczeniu "z powodu, z przyczyny" i łączący się z dopełniaczem. Z racji bycia poimkiem występował zawsze po rzeczowniku bądź zaimku, na przykład ''ciebie dlá'' (dla ciebie, z twojego powodu), ''togodlá'' (dlatego, z tego powodu). Nie jest jasne czy pierwotna forma ''dziela'' jest staropolskim archaizmem, czy może została ona wprowadzona ze staroczeskiego.
==Lista przyimków==
W poniższej liście zebrano wszystkie przyimki języka staropolskiego, każdy występuje tyle razy, z iloma przypadkami się łączy i w ilu znaczeniach występuje. Jeśli podane są dwie formy to druga jest późniejsza, wtórna.
* '''do''' - do (+Gen.), w znaczeniu czasu i miejsca. ''drzewiéj niƶ ſǿ góry były albo ſtworzona ziemia i ſwiat, od wieka i aƶ do wieka ty jeś Bóg''[PF].
* '''dziela, dlá''' - z powodu (+Gen.), ''ciebie dlá, człowiecze, dáł Bóg przekłóć ſobie røce, nodze obie''[Br].
* '''k''' - ku, do (+Dat.), '' Powiedziáł jeſt Bóg k niemu: […]''[BZ].
* '''kromie, krom''' - oprócz (+Gen.), ''zawierné niczs jinégo kromie człowieka grzéßnégo''[KŚ].
* '''ot, od''' - od (+Gen.), ''jidzie tobie król zbawiciél, jiƶby nás ot wieczné ſmirzci zbawíł''[KŚ].
* '''miedzy''' - między (+Ins.), ''kako-ć by oni na tem to ſwiecie miedzy krzeſcijany bydlić mieli''[KG].
* '''na''' - na (+Acc.), ''Ján bieƶáł na Jánowø goſpodø''[RKa].
* '''nad''' - nad (+Ins.), ''jiƶby Bóg ſiø nad nimi ſmiłowáł''[KŚ].
* '''o''' - o (+Loc.), ''bych mógł o tem czſo powiedzieć''[ZS].
* '''pod''' - pod (+Ins.), ''i mówí ewanjeliſta ſwiøtý pod obrazem trzi króléw pogańſkých''[KŚ].
* '''podłúg''' - według (+Gen.). ''ſødzi mie, Goſpodnie, podłúg práwdy mojé''[PF].
* '''przez''' - bez (+Gen.), ''ſwiøtý Ján jeſt-ci ón býł ſto lát przez jednego lata ſtár''[KG].
* '''s''' - z, z powierzchni (+Gen.), ''jako była s poczǿtka i nynie, i wƶda, i na wieky wiekóm''[PF].
* '''s''' - z (+Ins.), ''ón s ſwiøtým Jánem półtrzeciá ſta lát w raju býł''[KG].
* '''w''' - w (+Acc.), ''dußa moja pwała w Pana''[PF].
* '''w''' - w (+Loc.), ''ale w zákonie Boƶém wolá jego i w zákonie jego bødzie myſlić''[PF].
* '''wz''' - wzdłuż, poprzez (+Acc.), ''wznioſły koráb́ wz górø od ziemie''[BZ].
* '''z''' - z, zwewnątrz (+Gen.), ''uczýń ſobie koráb́ z drzewa heblowanégo''[BZ].

=Spójniki=
* '''a'''
* '''ale'''
* '''bo'''
* '''i'''

=Partykuły=
* '''ać'''
* '''awa'''
* '''bodáj'''
* '''ci, -ć'''
* '''czy'''
* '''li'''
* '''ni'''
* '''nie'''
* '''nié'''
* '''niech'''
* '''owa'''
* '''snádź'''
* '''ƶe, -ƶ'''

=Osobliwe konstrukcje składniowe=

==Podwójny przyimek==
W przypadku nazw własnych dookreślonych rzeczownikiem pospolitym przyimek może pojawić się dwukrotnie, na przykład ''o ƶenie o Margorzacie'', ''do miasta do Jeruzalem''. Konstrukcja ta szybko zanika i w późniejszych tekstach kanonu jest nieobecna.

==Zaimki ''nikt, niczſ'' z przyimkami==
Zaimki ''nikt, niczſ'' z przyimkami zachowywały się w dość szczególny sposób, to znaczy przyimek w takim wyrażeniu znajdował się na drugim miejscu, np. ''ten, jen '''ni na czem''' ſwéj woléj nie chce mieć ani má, jen ſiø '''ni za cz''' nie waƶý ani liczý, jen ſiø ſám ſobie '''ni w czem''' nie podobá ani chwalí''[KWŚ].

==Zdania względne z ''jenƶ(e), jaƶ(e), jeƶ(e)''==
Odpowiednikiem nowopolskiego "który" w funkcji zaimka względnego (tworzącego zdanie podrzędne) był ''jenƶ(e), jaƶ(e), jeƶ(e)''. Zaimek ten dostosowywał się do przypadku, liczby i rodzaju i poza stałą cząstką ''-ƶ(e)'' odmieniał się tak jak zaimek ''jen, ja, je''. Przykład użycia w zdaniu: ''błogoſławioný mǿƶ, jenƶ jeſt nie ßedł po radzie niemiłoſciwých i na dródze grzéßných nie ſtáł jeſt''[PF], ''A ſǿ ta jiſtá ſłowa zmówiona oćcem ſwiøtým, jemuƶ bieße jimiø Symeon''[KŚ].

==Żywotność==
Żywotność w języku staropolskim, jak i w wielu innych językach słowiańskich, powodowała zrównanie biernika liczby pojedynczej oraz podwójnej niektórych rzeczowników z dopełniaczem, dzięki czemu biernik i mianownik brzmiały inaczej, więc unikano nieporozumień. We współczesnym języku polskim żywotność dotyczy wszystkich rzeczowników rodzaju męskiego nazywających osoby płci męskiej oraz zwierzęta, jednak w staropolszczyźnie było to ograniczone w zasadzie do osób. Żywotność w przypadku rzeczowników nazywających zwierzęta zdarzała się bardzo rzadko, na ogół biernik był równy mianownikowi, np. ''Anka zabiła Maciejewi wieprz''[RPy]. Żywotność nie dotyczyła liczby mnogiej, w której biernik był na ogół różny od mianownika.

W języku staropolskim nie ma śladów męskoosobowości, wykształciła się ona dopiero w dobie średniopolskiej. Oznacza to, że formy mianownika czy biernika liczby mnogiej nie zależą od tego, czy odmieniany rzeczownik oznacza postać męską, żywotną, czy nieżywotną.

=Słownik=
Kolejność słów w słowniku jest alfabetyczna, jedynie długość samogłosek nie wpływa na położenie w słowniku.
==Aa==
* '''ale''' - ale, lecz. ''ale já wyjǿw od niego jego miecz, uciǿł jeſḿ głowø jego''[PF].
* '''anjéł''' - anioł. ''poſłáł jim na pomoc anjeła ſwégo ſwiøtégo''[KŚ]. anjéł (NSg); anjeła (GASg); anjeli (APl);
* '''awa''' - oto. ''awa tych ſłów wýkłád s jøzyka łacińſkégo w polſký jeſt-ć taký:[…]''[KŚ].

==Bb==
* '''baba''' - baba, stara kobieta. ''drzewiéj bødzieta babie, niƶli ſwaćby s nimi doczekácie''[BZ]. babie (NAVDu);
* '''barzo''' - bardzo. ''bo-ć ón jeſt býł barzo bogatý, jiƶ-ci ón jeſt ksiǿƶøcégo rodu býł''[KG].
* '''biáłý''' - biały. ''zøby jego bielßé mléka''[BZ]. bielßé (mNPlCmp);
* '''biſkup''' - biskup. ''Pietraß wrøczýł wßytky liſty kſiødzu biſkupowi, jako mu ſlubíł''[RPo]. biſkupowi (DSg);
* '''bladý''' - blady. ''chudá, bladá, ƶółté líce''[Roz].
* '''błogoſławioný ''' - błogosławiony. ''błogoſławioný mǿƶ, jenƶ jeſt nie ßedł po radzie niemiłoſciwých i na dródze grzéßných nie ſtáł jeſt''[PF].
* '''bo''' - bo, ponieważ. ''oſromoceni bødǿ, bo Bóg wzgárdzáł jimi''[PF].
* '''Bóg''' - Bóg. ''jiƶby Bóg ſiø nad nimi ſmiłowáł''[KŚ]. Bóg (NSg); Boga (GASg); Bogu, ~owi (DSg); Bogem (ISg); Bodze (LSg); Boƶe (VSg); bogowie (NPl); bogóm (DPl); bogy (APl); bogy (IPl); bodzech (LPl);
* '''bogatſtwo''' - bogactwo. ''trojaká rzecz króla mocniejßégo pokázuje: uſtawiczné wiciøƶſtwo, mocné włodyczſtwo, wieliké bogatſtwo''[KŚ].
* '''bogatý''' - bogaty. ''bo-ć ón jeſt býł barzo bogatý, jiƶ-ci ón jeſt kſiǿƶøcégo rodu býł''[KG].
* '''Bogdáj''' - daj Bóg. ''tako Bogdáj bychom ßli ßwytcy w ráj''[Br].
* '''bok''' - bok. ''udziałáł Pán Bóg z téj koſci, jøƶ to s Adamowa boku wyjǿł, ƶonø''[BZ]. boku (GSg); boku (GLDu);
* '''Boƶý''' - Boży. ''mír Boƶý bǿdź na ziemi ludziém dobré wolé''[KG]. Boƶý (mNSg);
* '''braciá''' - rodzeństwo; brać. ''widzcie, braciá miłá, zbawienié''[KŚ]. braciá (NVSg); braciǿ (ISg);
* '''brat''' - brat; bliźni. ''Ján jeſt naß brat''[RPo]. brat (NSg); brata (GASg); bratu (DSg); bracie (VSg); bratoma (DIDu); bratów (GPl); bratóm (DPl); braty (IPl);
* '''brózda''' - bruzda, rynna. ''Mikołáj pooráł ßeſć brózd, to jeſt rozoráł granicø prawǿ''[RPy]. brózd (GPl);
* '''brzég''' - brzeg. '' piáſek, jenƶe jeſt w poſrzód morza i w brzedze morzſkém''[BZ]. brzegu (GSg); brzedze, ~gu (LSg); brzegy (APl);
* '''bujać''' - szaleć. ''w czem bujać moƶe naße mdłé człowieczſtwo?''[KŚ]. bujać (Inf);
* '''być''' - być. '' jeßcze karmie jich biechǿ w uſciech jich''[PF]. bieße (3SgImpf); biechǿ (3PlImpf);
* '''bydlić''' - mieszkać, przebywać. ''kako-ć by oni na tem to ſwiecie miedzy krzeſcijany bydlić mieli''[KG]. bydlić (Inf);

==Cc==
* '''całý''' - cały. '' ołtárz ten nie býł całý, ale wnǿtrz prózný z deſk''[BZ].
* '''ciało''' - ciało. ''ſeßło jeſt ciało moje i ſirzdce moje''[PF]. ciało (NAVSg); ciała (GSg); ciału (DSg); ciałem (ISg); ciele (LSg);
* '''cielø''' - cielę. ''nie wezmø z domu twégo cielǿt ani z ſtád twých kozłów''[PF]. cieløcia (GSg); cielǿt (GPl);
* '''cirzpieć''' - cierpieć. ''Jezu Kryſt prawý cirzpiáł za nás rany''[Br]. cirzpiáł (m3SgPst);
* '''cudo''' - cud. ''w jego ucießném wielikých cúd czyniení''[KŚ]. cuda (NAVPl); cúd (GPl);
* '''cudzý''' - cudzy. ''Gdyƶ-by ſpáł mǿƶ s cudzǿ ƶonǿ, oba ſpołu umrzeta''[BZ]. cudzǿ (fASg); cúdz (mNSg);

==Ćć==
* '''ćma''' - ciemność. ''rozdzielíł ſwiatłoſć ode ćmy''[BZ]. ćmy (GSg); ćmǿ (ASg); ćmy (NAVPl); ciem (GPl); ćmach (LPl);

==CZcz==
* '''czakać''' - wyczekiwać. ''tako tych króléw Sýn Boƶý dłúgo czakáł, jiƶe za trzinadzieſcie dni ot narodzeniá jich''[KŚ]. czakáł (m3SgPst); czakanié (Grnd);
* '''czarný''' - czarny. ''były ſǿ Labanowy wßytky biáłé a czarné owce''[BZ].
* '''czarowník''' - czarownik. ''zawołá farao mødrców a czarowníków''[BZ]. czarownícy (NPl); czarowníków (GSg);
* '''czart''' - diabeł. ''przidǿc czart jimieniem Asmodeus, rǿcze udawíł''[BZ]. czart (NSg);
* '''czary''' - czary. ''uczynili takie-ƶ czarownícy ejipßczy swými czary''[BZ]. czary (NAPl); czary (IPl);
* '''czas''' - czas. ''w ten to czas, gdyƶ-ci ſǿ k nám s niebiós ſwiøci anjeli wieſielǿc ſiø byli ſtøpowali''[KG]. czas (NASg); czasu (GSg); czasów (GPl); czasóm (DPl); czasy (APl);
* '''czáßka''' - czaszka. ''na tem drǿgu były czáßky cztyrzi ku orzechu podobné''[BZ]. czáßkø (ASg); czáßky (NAPl);
* '''czbán''' - dzban. ''ku rozmajitéj potrzebie ſtołowéj, octowé czbany, banie, czeße''[BZ]. czbany (APl);
* '''czekać''' - ''wy chciele czekać, dojǿd by nie wyroſli''[BZ]. czekać (Inf);
* '''czeládź''' - domownicy, służba, pachołkowie. ''Ty a twá czeládź wnidzi w koráb́''[BZ]. czeládź (NASg); czeladzi (GDLSg); czeladziǿ (ISg); czeladziach (LPl);
* '''czeſć''' - cześć. ''ta ſłowa piße ſwiøtý Łukáß na czeſć i na fáłø godóm nyniejßým''[KŚ]. czeſć (NASg); czſci (GDLSg);
* '''człowieczſtwo''' - ludzkość. ''w czem bujać moƶe naße mdłé człowieczſtwo?''[KŚ]. człowieczſtwo (NAVSg);
* '''człowiek''' - człowiek. ''nieprzijaciele, to ſǿ djabli, wrodzy człowieka grzeßnégo''[KŚ]. człowiek (NSg); człowieka (GASg); człowiekowi, ~u (DSg); człowiekem (ISg); człowiece (LSg); człowiecze (VSg); człowieków (GPl);
* '''człowieczý''' - człowieczy, ludzki. ''jiƶ jeſt-ć ſeſłáł Syna ſwégo na pocießenié pokoleniá człowieczégo''[KŚ].
* '''czøſć''' - część. ''opatrzýł jeſt poſledniǿ czøſć luda''[BZ]. czøſć (NASg); czøſci (GDLSg);
* '''czøſtý''' - częsty. ''gdy ſwǿ rodzinø ſǿdzǿ, czøſto na ſkázaniú błǿdzǿ''[Roz].
* '''czrzewa''' - trzewia, wnętrzności. ''duch proſtý wznowí we czrzewiech mojich''[PP]. czrzewiech (LPl);
* '''czſný''' - cnotliwy. '' mołwy goſpodnowy mołwy czſné''[PF].
* '''czſnota''' - cnota, cnotliwość. ''piać bødziém i zpiéwać czſnoty twoje''[PF]. czſnoty (NAVPl);
* '''cztwartý''' - czwarty. ''a cztwarté to to ſłowo mówí Bóg: wstáń! umarłým''[KŚ].
* '''cztwioraký''' - czworaki. ''mówí [Bóg] wßemogǿcý: wstáń!, pokazujø, jiƶ ſǿ grzeßnícy cztwioracý''[KŚ].
* '''cztyrdzieſci''' - czterdzieści. ''Dzirzƶek przejednáł Mikołaja cztyrdzieſtymi grziwnami w Ƶyrkowie''[RPy]. cztyrdzieſtymi (I);
* '''czu''' - partykuła potwierdzająca. ''a bødǿ wám mówić wßytko złé, łƶǿc prze miø, tu ſromotné uczýnky a ganiebné na wás wkładajǿc łƶywie na potwárz, prze miø, jen czu jeſḿ práwda''[KŚw].
* '''czuć''' - czuć. ''ſpała jeſt s nim, ale ón nie czúł''[BZ]. czuć (Inf); czúł (m3SgPst);
* '''czýn''' - czyn, praca; zbroja; szata, ubiór. ''ſynowie ludzßczý, zøby jich czýn a ſtrzały, a jøzyk jich miecz oſtrý.''[PF]. ludzßczý (mNPl); ludzſké (mAPl);
* '''czynić''' - czynić. ''złostnie przeciw mnie czyníß''[BZ]. czyníß (2SgPrs);
* '''czyſć''' - czytać. ''czcie ſiø tako we kſiøgach ſødských: […]''[KŚ]. czcie (3SgPrs);
* '''czyſtý''' - czysty. ''kto-ƶ by czyſt býł, bødzie je jeſć''[BZ]

==Dd==
* '''dać''' - świat. ''a dać raczy, jegoƶ proſímy''[Br]. dać (Inf); dá (Imp1Sg?); dáß (2SgFut); dácie (2PlFut); dadzǿ (3PlFut); dadzǿc (PlPrtPrsAct)
* '''dach''' - dach. ''czúł jeſḿ i uczynión jeſḿ jako wróbl ßczegelný w dachu''[PF]. dachu (LSg);
* '''dár''' - dar. '' dary jemu wzdali, bo król ßczodrzéjßý''[KŚ]. dár (NASg); daru (GSg); darem (ISg); dary (APl); darzech (LPl);
* '''dcóra''' - córka. ''nie bødzieß w niem czynić ſwégo dziáła ty i ſýn twój, i dcóra twá, […]''[BZ]. dcóra (NSg); dcóry (GSg); dcóro (VSg); dcóry (NAVPl); dcór (GPl);
* '''djabeł''' - djabeł. ''ni ſrzébrem ni złotem nás djabłu otkupíł''[Br]. djabłu (DSg);
* '''dlá, dziela''' - z powodu. ''ciebie dlá, człowiecze, dáł Bóg przekłóć ſobie røce, nodze obie''[Br].
* '''dłúƶá''' - długość. ''A udziałáł Beſeleel ſkrzíniø […], majǿcǿ półtrzeciá łokcia na dłúƶǿ a półtora na ßýrz, a wzwýß półtora łokcia''[BZ]. dłúƶǿ (ASg);
* '''do''' - do (+Gen.), w znaczeniu czasu i miejsca. ''drzewiéj niƶ ſǿ góry były albo ſtworzona ziemia i ſwiat, od wieka i aƶ do wieka ty jeś Bóg''[PF].
* '''dobro''' - dobro. ''nie pamiøtajø dobra wiekujégo, obiǿzał ſiø tomu, czſo-ƶ jeſt-ć wrzemiénnégo''[KŚ]. dobra (GSg);
* '''dobrowolný''' - przychylny, dobry, przyjazny. ''Ján ſjacháw s dobrowolné drógy i wziǿł miø i nióſł do chróſta gwáłtem, i uczyníł mi uſilé, i dziewſtwo mi odjǿł''[RKa]. ſjacháw (mSgPrtPst);
* '''dobrý''' - dobry. ''mír Boƶý bǿdź na ziemi ludziém dobré wolé''[KG]. dobré (fGg);
* '''dobycié''' - dobytek, majątek. ''jako Wojciech nie biegáł gwáłtem na Marcinowo dobycié ani mu wadzíł w jego dobyciú''[RKa]. dobycié (NAVSg); dobyciú (LSg);
* '''doczekać''' - doczekać się, wyczekać. ''drzewiéj bødzieta babie, niƶli ſwaćby s nimi doczekácie''[BZ]. doczekácie (2PlFut);
* '''dojǿd''' - dopóki, do kiedy. ''wy chciele czekać, dojǿd by nie wyroſli''[BZ].
* '''dokǿd''' - dokąd. ''otkǿd jidzieß a dokǿd jidzieß?''[BZ].
* '''dóm''' - dom. ''upojeni bødǿ ot ƶyznoſci domu twégo''[PF]. dóm (NASg); domu (GSg); domu (DSg); domem (ISg); domu (LSg); domowie (NVPl); domy (APl); domiech (LPl);
* '''doſyć''' - wystarczająco. ''pléw a ſiana jeſt doſyć u nás a chrony doſyć ku przebýtku''[BZ].
* '''dróga''' - droga. ''bo znaje Goſpodzín drógø prawých, a dróga złých zgynie''[PF]. dróga (NSg); drógø (ASg); dródze (LSg); drógy (NPl);
* '''drogý''' - drogi. ''weźmicie-ƶ wy to złoto i to drogé kamienié a ſprzedájcie-ƶ wy je''[KG].
* '''drugdy''' - innego razu. ''a drugdy mu zbijǿ plece''[Roz].
* '''drugý''' - drugi; inny. ''téƶ-ci drugý przýkłád o tem-to mámy''[KG].
* '''drwa''' - drewno. ''naleźli człowieka ſbírajǿcégo drwa w dzień ſobotný''[BZ]. drwa (NAVPl); drew (GPl);
* '''drƶeć''' - drżeć. '' tam ſǿ drƶeli ſtrachem, gdzie to nié býł ſtrach''[PF]. drƶeli (m3PlPst);
* '''drzewiéj''' - dawniej. ''drzewiéj niƶ ſǿ góry były albo ſtworzona ziemia i ſwiat, od wieka i aƶ do wieka ty jeś Bóg''[PF].
* '''dſka''' - deska. '' ołtárz ten nie býł całý, ale wnǿtrz prózný z deſk''[BZ]. dſka (NSg); dſkǿ (ASg); dßcze (NAVDu); dſky (NAVPl); deſk (GPl); dſkach (LPl);
* '''duch''' - duch. ''ſłáwa Oćcu i Synowi, i Świøtému Duchu''[PF]. duch (NSg); ducha (GASg); duchu (DSg); duchem (ISg); duchu (LSg); duchów (GPl);
* '''dußa''' - dusza. ''bo ſiø chwálí grzéßnik w ƶǿdzach duße ſwojé''[PF]. dußa (NSg); duße (GSg); dußø (ASg); duße (VSg); duße (NAVPl); dúß (GPl); dußám (DPl);
* '''dým''' - dym. ''bo ſeßli ſǿ jako dým dniowie moji, a koſci moje jako ſkwárczek zeſchły ſǿ''[PF]. dým (NASg);
* '''dziád''' - dziadek. '' nie widali waßy oćcowie i dziadowie''[BZ]. dziadu (DSg); dziadowie (NPl);
* '''dziáło''' - dzieło. ''nie bødzieß w niem czynić ſwégo dziáła''[BZ]. dziáła (GSg);
* '''dzinſia''' - dziś. ''ſirzdce jego jemu doradzi, jiƶby [...] s ſwiøtǿ cyrkwiǿ dzinſia zawołáł''[KŚ].
* '''dziéciø''' - dziecię, dziecko. ''ociec i mać wiøce-ć oni młodßé dziéciø miłujǿ niƶli ſtarßé''[KG]. dziéciø (NAVSg); dziéciøcia (GSg); dziéciøciu (DLSg); dziéciøciem (ISg);
* '''dzień''' - dzień. ''bo ſeßli ſǿ jako dým dniowie moji, a koſci moje jako ſkwárczek zeſchły ſǿ''[PF]. dzień (NASg); dnia (GSg); dniu, ~owi (DSg); dniem (ISg); dnie (LSg); dniu (GLDu); dniowie (NPl); dniów (GPl); dnióm (DPl); dni (APl); dniech (LPl);
* '''dziewica''' - dziewica, panna. ''dziewica Maryja aƶ pielúßek dobrých w to wrzemiø nie jimiała''[KŚ]. dziewica (NSg);
* '''dziéwka''' - córka; dziewczyna. ''mám dwie dziéwce, jeƶeſta jeßcze møƶów nie znale''[BZ]. dziéwka (NSg); dziéwky (GSg); dziéwce (DSg); dziéwkø (ASg); dziéwkǿ (ISg); dziéwce (NAVDu); dziéwkáma (DIDu); dziéwky (NAVPl); dziéwkám (DPl); dziéwkami (IPl);
* '''dziewſtwo''' - dziewictwo. ''Ján ſjacháw s dobrowolné drogy i wziǿł miø i nióſł do chróſta gwáłtem, i uczyníł mi uſilé, i dziewſtwo mi odjǿł''[RKa].
* '''dzíw''' - cud. ''wychwálcie Boga a powiádájcie wßytki dziwy jego''[BZ]. dzíw (NASg); dziwem (ISg); dziwów (GPl); dziwy (APl); dziwy (IPl); dziwiech (LPl);
* '''dzíwný''' - cudowny. ''Goſpodnie Boƶe naß, kako dzíwné jeſt jimiø twoje''[PF].
* '''dźwiérze''' - drzwi. ''dwoje dźwiérze''[RKa]. dźwiérze (NAVPl);
* '''dwój''' - dwoje. ''Jersona byłaſta dwoja czeládź: lebniczſká a ſemeitſká''[BZ].

==Ff==
* '''farao''' - faraon. ''zawołá farao mødrców a czarowníków''[BZ]. farao (NSg);

==Gg==
* '''gańba''' - hańba, wstyd. ''obleczeni bǿdźcie w gańbø i we ſromotø, jiƶ złoſć na miø mołwiǿ''[PF]. gańbø (ASg);
* '''gárnek''' - gar, garnek. ''gdy-ć prziniosø jadu gárnek — musíß ji pić przez dziøky''[Roz]. gárnek (NASg);
* '''głos''' - głos. ''uſłyß głoſy, napleń myſli człowieczé''[Br]. głoſowie (NPl) głoſy (APl);
* '''głowa''' - głowa. ''utuczýł jeś w oleju głowø mojø''[PF]. głowa (NSg); głowø (ASg); głowie (LSg); głowy (NAVPl); głowami (IPl); głowach (LPl);
* '''gniéw''' - gniew. ''a tako wiøc ón ſilným gniewem jeſt na ſobie ſwé odzienié rzázáł býł''[KG]. gniewem (ISg);
* '''gniewać''' - gniewać, złościć. ''w tem wy barzo miłégo Kryſta gniewácie''[KG]. gniewácie (2PlPrs);
* '''gody''' - święta, Święta Bożego Narodzenia. ''ta ſłowa piße ſwiøtý Łukáß na czeſć i na fáłø godóm nyniejßým''[KŚ]. godóm (DPl);
* '''Goſpodzin''' - Pan. ''zpowiádać ſiø bødø tobie, Goſpodnie, we wßem ſirzcu mojem''[PF]. Goſpodzin (NSg); Goſpodna (GASg); Goſpodnu (DSg); Goſpodnie (VSg);
* '''góra''' - góra, ''wznioſły koráb́ wz górø od ziemie''[BZ]. górø (ASg);
* '''gorǿcý''' - gorący. ''kazáł-ci jeſt on gorǿcégo oleju w kadź býł naláć''[KG].
* '''górſký''' - górski. ''tedyć więc on je gorſkie korzenie''[KG].
* '''gorze''' - nieszczęście, biada. ''gorze ſiø nám stało!''[ZL]. gorze (NAVSg); gorza (GSg);
* '''gorzký''' - gorzki. '' z tájnégo ſirzdca ſtrumienie gorzkých ſłez za grzéchy wylije''[KŚ]. gorzkých (GPl);
* '''gøba''' - gęba, dolna część twarzy. ''nie było warg u jéj gøby''[Roz]. gøby (GSg);
* '''gøſle''' - gęśle, instrument o trzech strunach. ''chwálcie ji w źwiøce trǿby, ſchwalcie ji w ƶałtárzu i w gøſlich''[PF]. gøſlich (LPl);
* '''granica''' - granica. ''Mikołáj pooráł ßeſć brózd, to jeſt rozoráł granicø prawǿ''[RPy]. granicø (ASg);
* '''grób''' - grób. ''kazáł-ci jeſt ón býł ſobie grób podle ołtárza wykopać''[KG]. grób (NASg);
* '''gromada''' - gromada, tłum. ''w ón czas, uźrzáw Jezus gromady, wztǿpíł na górø''[KG]. gromady (NAVPl);
* '''grzéch''' - grzech. ''mówí Bóg ſpiǿcým, jiƶ ſiø w grzéßech zapieklajǿ''[KŚ]. grzécha (GSg); grzécha (NAVDu?); grzéchy (NAPl); grzéchów (GPl); grzéchy (IPl); grzéßech (LPl);
* '''grzeßník''' - grzesznik. ''mówí [Bóg] wßemogǿcý: wstáń!, pokazujø, iƶ ſǿ grzeßnícy cztwioracý''[KŚ]. grzeßnícy (NPl);
* '''grzéßný''' - grzeszny. ''zawierné niczs jinégo kromie człowieka grzéßnégo''[KŚ]. grzéßnégo (mGSg); grzéßných (mGPl);
* '''grziwna''' - grzywna. ''Ján zaſtawíł Jødrzejewi záſtawø we cztyrzich grziwnach a w ßéſci ſkot''[RPo]. grziwnø (ASg); grziwnie (NAVDu); grziwny (NAVPl); grziwien (GPl); grziwnami (IPl); grziwnach (LPl);
* '''gwáłt''' - przemoc. ''Ján ſjacháw s dobrowolné drógy i wziǿł miø i nióſł do chróſta gwáłtem, i uczyníł mi uſilé, i dziewſtwo mi odjǿł''[RKa]. gwáłtem (ISg);
* '''gwiázda''' - gwiazda. ''uźrzéwßy gwiázdø, w drógø ſǿ wſtǿpili''[KŚ]. gwiázda (NSg); gwiázdø (ASg); gwiázdy (NAVPl); gwiázd (GPl); gwiázdám (DPl);

==Hh==
==CHch==
* '''chcieć''' - chcieć. ''chceß li wiedzieć?''[Roz]. chceß (2SgPrs);
* '''chléb''' - chleb; pożywienie. ''bo popiół jako chléb jádł jeſḿ''[PF]. chléb (NASg); chleba (GSg); chlebem (ISg); chlebie (LSg); chlebowie (NPl); chlebów (GPl); chleby (APl); chleby (IPl);
* '''chodzić''' - chodzić. ''bødziecie-li w przikazaniách mých chodzić''[BZ]. chodzić (Inf);
* '''chromota''' - kalectwo nóg. ''chromotø za chromotø, oko za oko, zǿb za zǿb wrócí''[BZ]. chromotø (ASg);
* '''chromý''' - kaleki na nogi. ''bødzie-li ſlepé albo chromé, albo ranioné, albo lißaje majǿcé albo ſwirzb, albo krostawé, nie ofierújcie tego Panu''[BZ].
* '''chrona''' - pożywienie. ''pléw a ſiana jeſt doſyć u nás a chrony doſyć ku przebýtku''[BZ]. chrony (GSg);
* '''chróſt''' - krzak, zarośle. ''Ján ſjacháw s dobrowolné drógy i wziǿł miø i nióſł do chróſta gwáłtem''[RKa]. chróſta (GSg);
* '''chrzbiet''' - grzbiet, kark. ''uźrzýß chrzbiet mój, ale obliczá mégo widzieć nie bødzieß móc''[BZ]. chrzbiet (NASg);
* '''chudý''' - chudy. ''chudá, bladá, ƶółté líce''[Roz].
* '''chwálić''' - chwalić, sławić. ''chwálcie ji w źwiøce trǿby, ſchwalcie ji w ƶałtárzu i w gøſlich''[PF]. chwálcie (2PlImp);
* '''chwálić ſie''' - chwalić się. ''bo ſie chwálí grzéßnik w ƶǿdzách duße ſwojé''[PF]. chwálí ſie (3SgPrs);
* '''chwáła''' - chwała. ''ta ſłowa piße ſwiøtý Łukáß na czeſć i na fáłø godóm nyniejßým''[KŚ]. chwáłø (ASg);
* '''chwíla''' - chwila. ''w tø to chwílø poſlø wßytky ſwé rany nad twé rany na twé ſirzdce''[BZ]. chwíla (NSg); chwílø (ASg); chwíli (LSg);

==Jj==
* '''jabłko''' - jabłko. ''a piǿtégo lata bødziecie jeſć owoce, ſbírajǿc i jabłka, jeƶ to ſǿ uroſtły''[BZ].
* '''jád''' - jad, trucizna. ''gdy-ć prziniosø jadu gárnek — musíß ji pić przez dziøky''[Roz]. jadu (GSg);
* '''jagniø''' - jagnię. ''wßytky ſiø owce ſkociły a pſtré jagniøta jimiały''[BZ]. jagniøta (NAVPl);
* '''jachać''' - jechać. ''my nie moƶemy do Kozmína jachać, nie chcemy waƶyć ſwégo jøſtwa, bo nie jeſmy przezpieczní''[RPo]. jachać (Inf);
* '''jako''' - jako; jak; że. ''bo popiół jako chléb jádł jeſḿ''[PF].
* '''jałowý''' - niepłodny. ''twé owce i kozy nie były jałowé''[BZ].
* '''jaſkyni''' - jaskinia. ''oſtáł jeſt w jaſkyni i z ſwýma dziéwkáma''[BZ]. jaſkynia, jaſkyni (NSg); jaſkyniø (ASg); jaſkyniǿ (ISg); jaſkyni (LSg); jaſkyniach (LPl);
* '''jáſłka''' - żłóbek. ''togodlá przed wołem a przed oſłem w jáſłkach Sýn Boƶý połoƶón býł''[KŚ]. jáſłkach (LPl);
* '''jeden''' - jeden. ''wßako nie trzé bogowie, ale jeden jeſt Bóg''[PF].
* '''jednoroƶec''' - jednorożec. ''zbáẃ mie z úst lwowých i ot rogów jednoroƶców ſmiárø mojø''[PF]. jednoroƶców (GPl);
* '''jedziný''' - jedyny. ''weźmi ſyna ſwégo jedzinégo Iſaaka''[BZ].
* '''jeliko''' - ile, ilekroć (w zdaniu podrzędnym). ''jeliko jest wzchód od západa, daleko uczynił od nás lichoty naße''[PF].
* '''jeſć''' - jeść. ''bo popiół jako chléb jádł jeſḿ''[PF]. jádł (mSgPst);
* '''jeſt-li''' - czy jest. ''Bóg s nieba weźrzáł jeſt na ſyny ludzſké, by widziáł, jeſt-li rozumný albo ßukajǿcý Boga''[PF].
* '''jeßcze''' - jeszcze. ''mám dwie dziéwce, jeƶ-eſta jeßcze møƶów nie znale''[BZ].
* '''jíć''' - iść. ''jidzie tobie król zbawiciél, jiƶby nás ot wieczné ſmirzci zbawíł''[KŚ]. jidzie (3SgPrs);
* '''jigrać''' - grać, bawić się. ''była Sara widziała ſyna ſwégo a on igráł s Agar s Ejiptſkǿ''[BZ].
* '''jimieć''' - mieć. ''dziewica Maryja aƶ pielúszek dobrých w to wrzemiø nie jimiała''[KŚ].
* '''jimiø''' - imię. ''A ſǿ ta jiſtá ſłowa zmówiona oćcem ſwiøtým, jemuƶ bieße jimiø Symeon''[KŚ]. jimiø (NAVSg); jimienie, ~a (GSg); jimieniu (DSg); jimieniem (ISg); jimienie (LSg); jimiona (NAVPl); jimión (GPl); jimionach (LPl); jimiony (IPl);
* '''jinako'''- inaczej. ''jinako morzø złé mnichy, którzí majǿ zákón lichý''Roz].
* '''jiný''' - inny. ''zawierné niczs jinégo kromie człowieka grzéßnégo''[KŚ]. jinégo (nGSg); jiných (fGPl);
* '''jiſtý''' - prawdziwy. ''a ſǿ ta jiſtá ſłowa zmówiona oćcem ſwiøtým, jemuƶ bieße jimiø Symeon''[KŚ].
* '''jøczmiéń'''- jęczmień. ''przetoƶ len a jøczmiéń jeſt zabit, przeto jiƶe jøczmiéń ſie zieleniáł a len już býł pǿkowie wypuſcíł''[BZ]. jøczmiéń (NASg);
* '''jøſtwo''' - jeństwo, niewola. ''my nie moƶemy do Kozmína jachać, nie chcemy waƶyć ſwégo jøſtwa, bo nie jeſmy przezpieczní''[RPo]. jøſtwa (GSg);
* '''jøzyk''' - język. ''awa tych ſłów wýkłád s jøzyka łacińſkégo w polſký jeſt-ć taký:[…]''[KŚ]. jøzyk (NASg); jøzyka, ~u (GSg); jøzyku, ~owi (DSg); jøzykem (ISg); jøzyku (LSg);

==Kk==
* '''k''' - ku, do (+Dat.). ''powiedziáł jeſt Bóg k niemu: […]''[BZ].
* '''kako''' - jak. ''owa kako dobrze i kako wieſioło przebýwać braciǿ w jedno''[PF].
* '''kamiéń''' - kamień. ''tyƶe kamienie ot morza byli przinieſli''[KG]. kamiéń (NASg); kamienie (NAVPl);
* '''kamienié''' - kamienie. ''weźmicie-ƶ wy to złoto i to drogé kamienié a ſprzedájcie-ƶ wy je''[KG]. kamienié (NAVSg);
* '''kázać''' - kazać. ''i káƶø tobie wielmi bújno róſć''[BZ]. káƶø (1SgPrs);
* '''kdy''' - gdy, zaimek względny. ''kdy-ć prziniosø jadu gárnek — musíß ji pić przez dziøky''[Roz].
* '''keby''' - byle tylko. ''raczýł na poczǿtku ſwojego kázaniá jǿ uznámić, keby była''[KŚw].
* '''kegdy''' - kiedy, zaimek pytajny. ''kegdy by s nim nie býł albo ſgodzić nie mógł''[RPy].
* '''kerz''' - krzew. - ''widziáł Mojiƶeß we krzu połajǿcégo''[KŚ]. krzu (LSg);
* '''kobyła''' - kobyła. ''Czſo mi røczýł Boguchwáł za źrzebiec i kobyłø, to ſtało za trzi grziwny''[RPo]. kobyłø (ASg);
* '''kóń''' - koń. ''Ján ſtawiáł Marcinowi ty konie, czſo je Jánuß wyrøczýł, a ón jich nie chciáł przijǿć''[RPy]. kóń (NASg); koniu (LSg); koni (GPl); konie (APl);
* '''koráb́''' - łódź, okręt. ''uczýń ſobie koráb́ z drzewa heblowanégo''[BZ]. koráb́ (NASg); korabia (GSg); korabiu (LSg); korabiów (GPl); korabioch (LPl);
* '''koſciół''' - kościół (budynek); kościół (instytucja). ''poſpießychǿ ſiø do koſcioła na modlitwø przed Boga wßemogącégo''[KŚ]. koſciół (NASg); koſcioła (GSg); koſciołu (DSg); koſciele (LSg); koſciołów (GPl); koſciołóm (DPl); koſcioły (APl); koſcielech (LPl);
* '''koſć''' - kość. ''udziałáł Pán Bóg z téj koſci, jøƶ to s Adamowa boku wyjǿł, ƶonø''[BZ]. koſć (NASg); koſci (GDLVSg); koſci (NAVPl); koſcí (GPl);
* '''koza''' - koza. ''Tedy bych mu miáł dwie kozie wrócić''[RPo]. kozie (NAVDu);
* '''kozieł''' - kozioł. ''nie wezmø z domu twégo cielǿt ani z ſtád twých kozłów''[PF]. kozłów (GPl);
* '''kromie''' - oprócz (+G.). ''zawierné niczs jinégo kromie człowieka grzéßnégo''[KŚ].
* '''król''' - król. ''i mówí ewanjeliſta ſwiøtý pod obrazem trzí króléw pogańſkých: gdzie jeſt-ć tet, jenƶe ſiø narodzíł król ƶydowſký?''[KŚ]. król (NSg); królewi, ~u (DSg); królem (ISg); króla (NAVDu); królu (GLDu); królóma (DIDu); królowie (NVPl); króléw (GPl); królóm (DPl); króle (APl); królmi (IPl); królech (LPl);
* '''królewać''' - królować. ''przez poczǿtka s Bogem Oćcem jeſt-ć krolewáł''[KŚ]. krolewáł (mSgPst);
* '''królewic''' - królewicz. ''bo piſmo togo królewica dziewicǿ porodzonégo w trojakém mieſcie''[KŚ]. królewica (GSg);
* '''królewna''' - królewna. ''jiƶ-ci ſiø nocſia naß zbawiciél jeſt býł narodzíł s królewny niebieské''[KG]. królewny (GSg);
* '''królewſtwo''' - królestwo. ''po wßytkému królewstwu poſli bieƶǿ''[KG]. królewſtwo (NAVSg); królewſtwa (GSg); królewstwu (DSg); królewſtwie (LSg); królewſtwa (NAVPl);
* '''krowa''' - krowa. ''A kazáł dwie krowie tuczní zabić, a cztyrzi ſkopy''[BZ]. krowa (NSg); krowy (GSg); krowø (ASg); krowie (NAVDu);
* '''kry''' - krew. ''kry ſwiøtá ßła z Boga na zbawienié tobie''[Br]. kry (NSg); krwie (GSg); kreẃ (ASg); krwiǿ (ISg); krwi (LSg);
* '''Kryſt''' - Chrystus. ''a przezto-ć Kryſt nie chciáł jeſt býł człowieka ſtworzić z powietrzá tegodlá, aby-ć ón nie býł pyßný''[KG]. Kryst (NSg);
* '''krzeſcijanín''' - chrześcijanin. ''kako-ć by oni na tem to ſwiecie miedzy krzeſcijany bydlić mieli''[KG]. krzeſcijany (IPl);
* '''krzýƶ''' - krzyż. ''já Judaßa obiesiła i dwú łotru na krzýƶ wbiła''[Roz]. krzýƶ (NASg);
* '''kſiǿdz''' - ksiądz. ''Pietraß wrøczýł wßytky liſty kſiødzu biſkupowi, jako mu ſlubíł''[RPo]. ksiødzu (DSg);
* '''kſiøga''' - księga, książka. ''czcie ſiø tako we kſiøgach ſødských: […]''[KŚ]. kſiøgach (LPl);
* '''kſiǿƶø''' - książę. ''gdyƶ-ci ſiø którému królewi albo kſiǿƶøciu ſýn narodzí, tedy-ć […]''[KG]. kſiǿƶøciu (DSg); kſiǿƶøta (NPl); kſiǿƶøty (IPl);
* '''kſiǿƶøcý''' - książęcy. ''bo-ć on jeſt býł barzo bogatý, jiƶ-ci on jeſt kſiǿƶøcégo rodu býł''[KG].
* '''kúpić''' - kupić. ''kúpíß-li Ƶyda, ßeſć lát ſłuƶyć bødzie tobie, a ſiódmégo lata wynidzie wolen dármo''[BZ]. kúpíß (2SgFut);
* '''ký''' - jaki, zaimek pytajny. ''Oto-ƶ na krótce máß o ſiedmiorém błogoſławieńſtwie, ké jeſt''[KŚw].

==Ll==
* '''lato''' - lato; rok. ''trzi lata minøła''[RPy]. lecie (NAVDu); lata (NAVPl); lát (GPl); latóm (DPl); laty (IPl); leciech (LPl);
* '''latoſie''' - tego roku. ''Jako mi łoni Stáßek zapłácíł ot piǿci grziwien grziwnø, a latoſie niczs''[RPo].
* '''lékárz''' - lekarz. ''oto-ć kaƶdý lékárz faſci''[Roz]. lékárz (NSg); lékarza (GASg);
* '''len'''- len. ''przetoƶ len a jøczmiéń jeſt zabit, przeto jiƶe jøczmiéń ſie zieleniáł a len już býł pǿkowie wypuſcíł''[BZ]. len (NSg);
* '''lepßý''' - lepszy. ''lepßý jeſt dzień jeden w trzemiech twojich nad tyſiøcy''[PF].
* '''leſć''' - chytrość, podstęp. ''ſłowa úst jego lichota i leſć''[PF]. leſć (NASg); lſci (GDLVSg);
* '''lew''' - lew. ''gád, jako lew otpoczynǿł, pochwycíł jeſt ramiø i ciemiø''[BZ]. lew (NSg); lwowie (NVPl); lwów (GPl);
* '''lewý''' - lewy. ''poſtawí prawǿ nogø na morzi a lewǿ na ziemi''[KŚ]. lewǿ (fASg);
* '''leƶeć''' - leżeć. ''leƶý ciało, barzo støká, dußyca się barzo løká''[SU]. leƶeć (Inf); leƶý (3SgPrs);
* '''li''' - czy. ''chceß li wiedzieć?''[Roz].
* '''líce''' - twarz. 'Nie otrzucáj mnie ot líca twégo i ducha ſwiøtégo twégo nie otejmúj ote mnie''[PF]. líce (NAVSg); líca (GSg);
* '''lichota''' - nędza; nieprawość. ''otstøpcie ode mnie wßytcy, jiƶ czynície lichotø''[PF]. lichota (NSg); lichoty (GSg); lichotø (ASg); lichoty (NAVPl); lichót (GPl);
* '''liſt''' - list; liść. ''Pietraß wrøczýł wßytky liſty kſiødzu biſkupowi, jako mu ſlubíł''[RPo]. liſty (APl);
* '''lizać''' - lizać. '' lizali pſi kreẃ jego''[BZ].
* '''lſciwý''' - podstępny, chytry. ''ußyma uſłyß modlitwø mojø, nie w wargach lſciwých''[PF].
* '''lubo''' - lub, albo. ''lubo stárý, lubo młodý, kaƶdému má kosa zgodzí''[Roz].
* '''lúd''' - lud. ''zbawión uczýń lúd twój, Goſpodnie''[PP]. lúd (NSg); lúda (GSg);
* '''ludzié''' - ludzie. ''mír Boƶý bǿdź na ziemi ludziém dobré wolé''[KG]. ludzié (NPl); ludzí (GAPl); ludziem? (DPl); ludźmi (IPl); ludziech, ~ioch (LPl);
* '''ludzſký''' - ludzki. ''ſynowie ludzßczý, zøby jich czýn a ſtrzały, a jøzyk jich miecz oſtrý.''[PF]. ludzßczý (mNPl); ludzſké (mAPl);

==Łł==
* '''łódź''' - łódź. ''nawrócí ciø Pán na łodziách''[BZ]. łódź (NASg); łodzié (NAVPl); łodziách (LPl);
* '''łokeć''' - łokieć. ''A udziałáł Beſeleel ſkrzíniø […], majǿcǿ półtrzeciá łokcia na dłúƶǿ a półtora na ßýrz, a wzwýß półtora łokcia''[BZ]. łokeć (NASg); łokcia (GSg); łoktu (GLDu); łoket, łoktów, łokcí (GPl); łokćmi, łokty (IPl);
* '''łoni''' - zeszłego roku. ''Jako mi łoni Stáßek zapłácíł ot piǿci grziwien grziwnø, a latoſie niczs''[RPo].
* '''łono''' - łono, brzuch. ''natychmiáſt do nié przybieƶý i na łonie ſiø ón u nié połoƶý''[KG]. łonie (LSg);
* '''łotr''' - łotr, przestępca. ''já Judaßa obiesiła i dwú łotru na krzýƶ wbiła''[Roz]. łotru (GLDu);
* '''łøczysko''' - łuk. '' Dáł jeś bojǿcym sie ciebie znamiø, bychǿ uciékali od obliczá łøczyska''[PF]. łøczyska (GSg);
* '''łƶeć''' - kłamać. ''a bødǿ wám mówić wßytko złé, łƶǿc prze miø, tu ſromotné uczýnky a ganiebné na wás wkładajǿc łƶywie na potwárz, prze miø, jen czu jeſḿ práwda''[KŚw]. łƶǿc (PlPrtActPrs);
* '''łƶywie''' - kłamliwie. ''a bødǿ wám mówić wßytko złé, łƶǿc prze miø, tu ſromotné uczýnky a ganiebné na wás wkładajǿc łƶywie na potwárz, prze miø, jen czu jeſḿ práwda''[KŚw].

==Mm==
* '''mać''' - matka. ''Ján bieƶáł na Jánowø goſpodø i łajáł mu kurwie macierze ſyny i rwáł ji za włoſy''[RKa]. mać (NSg); macierze (GLSg); macierzy (DSg); macierz (ASg); macierzǿ (ISg);
* '''miaſto''' - miasto. ''Miaſto jeſt tu blizu, do niegoƶ mogø újć''[BZ]. miaſto (NAVSg); miaſta (GSg); miaſtu (DSg); miaſtem (ISg); mieſcie (LSg); miaſta (NAVPl); miáſt (GPl); miastóm (DPl); mieſciech (LPl);
* '''mieć''' - mieć, posiadać; musieć. ''Tedy bych mu miáł dwie kozie wrócić''[RPo]. mieć (Inf); miáł (m3SgPst); mieli (m3PlPst);
* '''miecz''' - miecz. ''synowie ludzßczý, zøby jich czýn a ſtrzały, a jøzyk jich miecz oſtrý''[PF]. miecz (NASg);
* '''miedzy''' - między (+N./B.). ''kako-ć by oni na tem to ſwiecie miedzy krzeſcijany bydlić mieli''[KG].
* '''miłoſierdzié''' - miłosierdzie, łaska. ''miłoſierdzié a práwda przéjdzieta obliczé twoje''[PF]. miłoſierdzié (NAVSg);
* '''miłować''' - kochać. ''ociec i mać wiøce-ć oni młodßé dziéciø miłujǿ niƶli ſtarßé''[KG].
* '''minǿć''' - minąć, upłynąć. ''trzi lata minøła''[RPy]. minøła (n3PlPst);
* '''miód''' - miód. ''obſiǿdziecie ziemiø jich, […], ziemiø płynǿcǿ mlékem a miodem''[BZ]. miód (NASg); miodu (GSg); miodem (ISg);
* '''mír''' - pokój. ''mír Boƶý bǿdź na ziemi ludziém dobré wolé''[KG]. mír (NASg); miru (GSg); mirem (ISg);
* '''míſtrz''' - mistrz, nauczyciel. ''ſiekø doktory i miſtrze''[Roz]. míſtrz (NSg); miſtrze (APl);
* '''mléko''' - mleko. ''zøby jego bielßé mléka''[BZ]. mléka (GSg); mléko (NAVSg); mléka (GSg); mlékem (ISg); mléce (LSg);
* '''młodý''' - młody. ''ociec i mać wiøce-ć oni młodßé dziéciø miłujǿ niƶli ſtarßé''[KG].
* '''moc''' - moc, siła. ''poczøchǿ ſiø modlić, jiƶby je Bóg zbawíł ot mocy króla pogańſkégo''[KŚ]. moc (NASg); mocy (GSg);
* '''móc''' - móc. ''Miaſto jeſt tu blizu, do niegoƶ mogø újć''[BZ]. mogø (1SgPrs);
* '''mocný''' - mocny, silny. ''trojaká rzecz króla mocniejßégo pokázuje: uſtawiczné wiciøƶſtwo, mocné włodyczſtwo, wieliké bogatſtwo''[KŚ]. mocniejßégo (mGSgComp);
* '''modlić ſiø''' - modlić się. ''poczøchǿ ſiø modlić, jiƶby je Bóg zbawíł ot mocy króla pogańſkégo''[KŚ]. modlić ſiø (Inf);
* '''modlitwa''' - modlitwa. ''ſłyß modlitwø, jǿƶ nosimy''[Br]. modlitwa (NSg); modlitwø (ASg); modlitwie (LSg); modlitwy (NAVPl); modlitwami (IPl); modlitwach (LPl);
* '''mołwa''' - mołwa. '' mołwy goſpodnowy mołwy czſné''[PF]. mołwa (NSg); mołwy (NAVPl);
* '''morze''' - morze. ''poſtawi prawǿ nogø na morzi a lewǿ na ziemi''[KŚ]. morze (NAVSg) morza (GSg); morzi, ~u (LSg);
* '''morzſký''' - morski. '' piáſek, jenƶe jeſt w poſrzód morza i w brzedze morzſkém''[BZ].
* '''mǿdrý''' - mądry. ''bǿdźcie tako mǿdrzí, jako-ć ſǿ wøƶewie mǿdrzí''[KG].
* '''mødrzec''' - mędrzec, uczony. ''zawołá farao mødrców a czarowníków''[BZ]. mødrców (GPl);
* '''mǿƶ''' - mężczyzna; mąż; człowiek. ''błogoſławioný mǿƶ, jenƶ jeſt nie ßedł po radzie niemiłoſciwých i na dródze grzéßných nie ſtáł jeſt''[PF]. mǿƶ (NSg); møƶa (GASg); møƶu (DSg); møƶu (LSg); møƶowie (NPl); møƶy, ~ów (GPl); møƶóm (DPl); møƶe (APl); møƶoch (LPl);
* '''múr''' - mur. '' wßytka miaſta były omurowané múrmi przewyſokými''[BZ]. múrmi (IPl);
* '''myſl''' - myśl. ''uſłyß głoſy, napleń myſli człowieczé''[Br]. myſli (APl);
* '''myſlić''' - myśleć. ''ale w zákonie Boƶém wolá jego i w zákonie jego bødzie myſlić''[PF]. myſlić (Inf);

==Nn==
* '''nadzieja''' - nadzieja, ufność. ''Goſpodnie Boƶe mój, w tobie jeſḿ imiáł nadziejø''[PF]. nadziejø (ASg);
* '''nadziéwać ſie''' - mieć nadzieję, pokładać ufność. ''i nadziéwać ſie bødǿ w tobie ci, czſo znajǿ jimiø twoje''[PF]. nadziéwać ſie (Inf);
* '''naléźć''' - znaleźć. ''naleźli człowieka ſbírajǿcégo drwa w dzień ſobotný''[BZ]. naleźli (m3PlPst);
* '''niebieſský''' - niebieski; niebiański. ''ptáky niebieſské i ryby morzſké, jeƶ przechodzǿ ſtdze morzſké''[PF].
* '''niebo''' - niebo. ''Bóg s nieba weźrzáł jeſt na ſyny ludzſké, by widziáł, jeſtli rozumný albo ßukajǿcý Boga''[PF]. niebo (NAVSg); nieba (GSg); niebem (ISg); niebie (LSg); niebioſa (NAVPl); niebiós (GPl);
* '''niekdy''' - kiedyś, pewnego razu. ''niekdy była otdana po rzǿd siédmi møƶóm''[BZ].
* '''niemieczſký''' - niemiecki. ''my nie rozumiemy po niemieczſku''[RPo]. niemieczſku (DSgCrt);
* '''niemǿdrý''' - niemądry, głupi. ''poſpołu niemǿdrý i ßáloný zgynieta''[PF].
* '''nieprzijaciél''' - nieprzyjaciel. ''przecz jeś zapomniáł miø i przecz ſmøcien chodzø, gdy miø mǿci nieprzijaciél?''[PF]. nieprzijaciela (GASg); nieprzijacielem (ISg); nieprzijacielé, ~lowie (NPl); nieprzijacioły (IPl);
* '''nikdy''' - nigdy. ''czego ot jinégo nie rád cirzpíß, wídź, by nikdy jinému ty tego nie uczyníł''[BZ].
* '''niƶádný''' - żaden. ''niƶádný z wás nie wychódź z domu ſwégo aƶ do zajutrka''[BZ].
* '''noc''' - noc. ''we dnie i w nocy''[PF]. noc (NASg); nocy (GLSg); nocǿ (ISg); nocý (GPl);
* '''nocſia''' - tej nocy. ''jiƶ-ci ſiø nocſia naß zbawiciél jeſt býł narodzíł s królewny niebieské''[KG].
* '''noga''' - noga. ''dáł Bóg przekłóć ſobie røce, nodze obie''[Br]. noga (NSg); nogy (GSg); nogø (ASg); nodze (LSg); nodze (NAVDu); nóg (GPl); nogy (NAVPl); nogám (DPl); nogami (IPl); nogach (LPl);
* '''noſić''' - nosić. ''ſłyß modlitwø, jǿƶ noſímy''[Br]. noſímy (1PlPr);
* '''nynie''' - teraz. ''jako była s poczǿtka i nynie, i wƶda, i na wieky wiekóm''[PF].
* '''nyniejßý''' - współczesny, obecny. ''ta ſłowa piße ſwiøtý Łukáß na czeſć i na fáłø godóm nyniejßým''[KŚ].

==Oo==
* '''obiesić''' - powiesić. ''já Judaßa obiesiła i dwú łotru na krzýƶ wbiła''[Roz]. obiesiła (f3SgPst);
* '''obiǿzać ſiø''' - zobowiązać się. ''nie pamiøtajø dobra wiekujégo, obiǿzał ſiø tomu, czſo-ƶ jeſt-ć wrzemiénnégo''[KŚ]. obiǿzał (m3SgPst);
* '''obliczé''' - twarz. ''uźrzýß chrzbiet mój, ale obliczá mégo widzieć nie bødzieß móc''[BZ]. obliczé (NAVSg); obliczá (GSg);
* '''obráz''' - obraz. ''i mówí ewanjeliſta ſwiøtý pod obrazem trzí króléw pogańſkých''[KŚ]. obrazem (ISg);
* '''obrzazać''' - obrzezać. ''lúd, jenƶe ſiø ſrodzíł na púßczy we cztyrdzieſtoch lát w dródze przeßyrokéj púßczej, nie obrzazán býł''[BZ]. obrzazán (mSgPrtPrtPas);
* '''ociec''' - ojciec. ''A ſǿ ta jiſtá ſłowa zmówioná oćcem ſwiøtým, jemuƶ bieße jimiø Symeon''[KŚ]. oćcu (DSg); oćcem (ISg); oćcze (VSg); oćcowie (NPl);
* '''odýć''' - odejść. ''i przecz jeś, Goſpodnie, odßedł daleko?''[PF]. odßedł (m3SgPst); odýdzi (3SgImp);
* '''oko''' - oko. ''mówí: widziele oczy moji zbawienié twoje''[KŚ]. oko (NAVSg); oczy (NAVDu); oczú (GLDu); oczyma (DIDu);
* '''oléj''' - olej. ''Utuczýł jeś w oleju głowø mojø''[PF]. oleju (LSg);
* '''ołtárz''' - ołtarz. '' ołtárz ten nie býł całý, ale wnǿtrz prózný z deſk''[BZ]. ołtárz (NASg);
* '''ón''' - on; ten. ''przißedł oné dziéwki brat do onego to ſługy''[BZ].
* '''opat''' - opat, przełożony klasztoru. ''a jedno-ć ten to jiſtý opat jeſt-ci ón jiſtý líſt przeczetł býł''[KG]. opat (NSg);
* '''opiøć''' - znowu. ''opiøć zdziáł Adám jimiø ſwéj ƶenie Jewa''[BZ].
* '''opłwitý''' - obfity. ''ſtároſć moja w miłoſirzdziú opłwitém''[PF].
* '''opuſcić''' - opuścić. ''kaƶdý, jen opuſcí dóm, brata, oćca, matkø, ſioſtry albo rolǿ prze mé jimiø, ſtokroć tele weźmie''[KWŚ]. opuſcí (3SgFut);
* '''orać''' - orać. ''jako Mikołáj oráł na Wojtkowie dziedzinie gwáłtem ſamotrzecinacie''[RKa]. oráł (m3SgPst);
* '''orzech''' - orzech. ''na tem drǿgu były czáßky cztyrzi ku orzechu podobné''[BZ]. orzechu (DSg);
* '''oſieł''' - osioł. '' Abraham w nocy wstáw oſiodła oſła ſwégo, pojmie […]''[BZ]. oſieł (NSg); oſła (GSg); oſłem (ISg); oſłów (GPl); oſły (APl);
* '''ot''' - od (+Gen). ''jidzie tobie król zbawiciél, jiƶby nás ot wieczne ſmirzci zbawíł''[KŚ].
* '''otewrócić''' - odwrócić. ''otewrócíł jeś pomoc miecza jego''[PF]. otewrócíł (m3SgPst);
* '''otkǿd''' - skąd, odkąd. ''otkǿd jidzieß a dokǿd jidzieß?''[BZ].
* '''otpoczynǿć''' - odpocząć. ''Gád, jako lew otpoczynǿł, pochwycíł jeſt ramiø i ciemiø''[BZ]. otpoczynǿł (m3SgPst);
* '''otpowiedzieć''' - odpowiedzieć. ''Gospodnie, usile cirzpiø, otpowiédz za miø''[PF]. otpowiédz (2SgImp);
* '''ottǿd''' - odtąd, stąd, z tego miejsca. ''a wyßedwßy ottǿd, ſtany ſǿ rozbili ſynowie iſraelßczý''[BZ].
* '''owa''' - oto. ''owa kako dobrze i kako wieſioło przebywać braciǿ w jedno''[PF].
* '''owoc''' - owoc. ''a piǿtégo lata bødziecie jeſć owoce, ſbírajǿc i jabłka, jeƶ to ſǿ uroſtły''[BZ]. owoc (NSg);
* '''owca''' - owca. ''wßytko podbíł jeś pod nogy jego, owce i ſkot wßyſtek''[PF]. owca (NSg); owcø (ASg); owce (NAVPl); owiec (GPl);

==Pp==
* '''pamiøtać''' - pamiętać. ''nie pamiøtajø dobra wiekujégo, obiǿzał ſiø tomu, czſo-ƶ jeſt-ć wrzemiénnégo''[KŚ]. pamiøtajø (mSgPrtPrs);
* '''pán''' - pan. ''bo u Pana miłoſirzdzié i opłwité u niego otkupienié''[PF]. pán (NSg); pana(GASg); panu (DSg); panem (ISg); panie (VSg); panów (GPl); pany (APl);
* '''pani''' - pani. ''wróć ſiø ku ſwéj paniéj a pokórz ſiø jéj''[BZ]. pani (NSg); panie (GSg); paniéj (DSg); paniǿ (ASg); paniǿ (ISg);
* '''panować''' - panować, władać. ''panújcie rybám morzſkým i ptaſtwu''[BZ]. panújcie (2PlImp);
* '''páſć''' - páść. ''Anka zabiła Maciejewi wieprz i na wǿgrodzie mu nie dała páſć''[RPy]. paſć (Inf);
* '''páznogeć''' - paznokieć. ''ona ogolí ſobie krzczycø a oſtrziƶe páznogcie''[BZ]. páznogcia (GSg); páznogcie (NAVPl);
* '''piać''' - śpiewać. ''piać bødø Goſpodnu, jenƶe dobroty dáł jeſt mnie''[PF]. piać (Inf); pojmy (1PlImp); pojcie (2PlImp);
* '''piáſek''' - piasek. '' piáſek, jenƶe jeſt w poſrzód morza i w brzedze morzſkém''[BZ]. piáſek (NASg);
* '''pić''' - pić. ''gdy-ć prziniosø jadu gárnek — musíß ji pić przez dziøky''[Roz]. pić (Inf);
* '''pielúßka''' - pieluszka, pielucha. ''dziewica Maryja aƶ pielúßek dobrých w to wrzemiø nie jimiała''[KŚ]. pielúßek (GPl);
* '''piéniǿdze''' - pieniądze. ''to było tako dobre jako ty piéniǿdze''[RPy]. piéniǿdze (NPl); piéniødzy (GPl);
* '''pies''' - pies. '' lizali pſi kreẃ jego''[BZ]. pies (NSg); pſa (GASg); pſi (NVPl);
* '''piǿtý''' - piąty. ''a piǿtégo lata bødziecie jeſć owoce, ſbírajǿc i jabłka, jeƶ to ſǿ uroſtły''[BZ].
* '''pirzwieniø''' - pierwsze dziecko, pierworodny. ''i pobíł wßystka pirzwieniøta w ziemi Ejipta''[PF]. pirzwieniøta (NAVPl);
* '''piſać''' - pisać. ''ta ſłowa piße ſwiøtý Łukáß na czeſć i na fáłø godóm nyniejßým''[KŚ]. piße (3SgPrs);
* '''pkelný''' - piekielny. ''weſrzód dniów mojich pójdø do wrót pkelných''[PF]. pkelných (nLPl);
* '''pkeł''' - piekło. '' Goſpodnie, wywiódł jeś od piekła dußø mojø''[PF]. pkeł (NASg); piekła (GSg); piekle (LSg);
* '''plece''' - bark, ramię, połowa pleców. ''ten bødzie mieć plece prawé za ſwój dziáł''[BZ]. plece (NAVSg); plecy (NAVDu); plecu, ~owu (GLDu);
* '''płakać''' - płakać. ''na rzékach babilońſkých, tamo ſiedzieli jeſmy i płakali''[PF]. płakali (m3PlPst);
* '''płód''' - owoc (także przenośnie); potomek. ''wzpłodziła ziemiá zielé majǿc ſiemiø podług płodu ſwégo''[BZ]. płód (NASg); płodu (GSg); płodu (DSg); płodem (ISg); płodu (LSg);
* '''płúg''' - pług. '' juƶ jidø zaſiø ſe dwiema pługóma''[BZ]. pługóma (DIDu);
* '''pobić''' - pobić; zabić. ''i pobíł wßystka pirzwieniøta w ziemi Ejipta''[PF]. pobíł (3SgPst);
* '''poczǿć''' - zacząć, rozpocząć. ''poczøchǿ ſiø modlić, jiƶby je Bóg zbawíł ot mocy króla pogańſkégo''[KŚ]. pocznie (3SgFut); poczøchǿ (3PlAor);
* '''poczǿtek''' - początek. ''jenƶe przez poczǿtka s Bogem Oćcem jeſt-ć królewáł''[KŚ]. poczǿtek (NASg); poczǿtka (GSg); poczǿtku, ~ce (LSg);
* '''podłúg''' - według (+G.). ''ſødzi mie, Goſpodnie, podłúg práwdy mojé''[PF].
* '''podobný''' - podobný. ''na tem drǿgu były czáßky cztyrzi ku orzechu podobné''[BZ].
* '''podpirać''' - podpierać. ''Aaron a Hur podpirali røce jego s obú ſtronu''[BZ].
* '''pogańský''' - pogański. ''poczøchǿ ſiø modlić, jiƶby je Bóg zbawíł ot mocy króla pogańſkégo''[KŚ].
* '''pokazywać''' - pokazywać. ''mówí [Bóg] wßemogǿcý: wstáń!, pokazujø, iƶ ſǿ grzeßnícy cztwioracý''[KŚ]. pokazujø (mNSgPrtPrs);
* '''polský''' - polski. ''awa tych ſłów wýkłád s jøzyka łacińſkégo w polſký jeſt-ć taký:[…]''[KŚ]. polský (mASg);
* '''półtorá''' - półtora. ''udziałáł Beſeleel ſkrzíniø […], majǿcǿ półtrzeciá łokcia na dłúƶǿ a półtora na ßýrz, a wzwýß półtorá łokcia''[BZ].
* '''półtrzeciá''' - dwa i pół. ''ón s ſwiøtým Jánem półtrzeciá ſta lát w raju býł''[KG].
* '''pomnieć''' - pamiętać. ''jøzyk mój pomnieć bødzie práwdø twojø''[PF]. pomnieć (Inf); pomni (2SgImp); pomniał (m3SgPst); pomniß (2SgPrs);
* '''pomoc''' - pomoc. ''poſłáł jim na pomoc anjeła ſwégo ſwiøtégo''[KŚ]. pomoc (NASg);
* '''pomóc''' - pomóc. ''tako nám Bóg pomoƶy i ſwiøtý krziƶ''[RPo]. pomoƶy (3SgImp);
* '''popiół''' - popiół; potaż. ''bo popiół jako chléb jádł jeſḿ''[PF]. popiół (NASg);
* '''poſłać''' - posłać, zesłać. ''poſłáł jim na pomoc anjeła ſwégo ſwiøtégo''[KŚ]. poſłáł (m3SgPst);
* '''poſtawić''' - postawić. ''poſtawí prawǿ nogø na morzi a lewǿ na ziemi''[KŚ]. poſtawí (3SgFut);
* '''potop''' - potop, powódź. '' býł potop cztyrdziéſci dní a cztyrdziéſci nocý''[BZ]. potop (NASg); potopu (GSg); potopie (LSg);
* '''potwárz''' - twarz, oblicze. ''a bødǿ wám mówić wßytko złé, łƶǿc prze miø, tu ſromotné uczýnky a ganiebné na wás wkładajǿc łƶywie na potwárz, prze miø, jen czu jeſḿ práwda''[KŚw]. potwárz (NASg);
* '''powiádać''' - mówić, opowiadać. ''wychwálcie Boga a powiádájcie wßytki dziwy jego''[BZ]. powiádájcie (2PlImp)
* '''powiedzieć''' - powiedzieć. ''Goſpodnie, da mi to wiedzieć, bych mógł o tem czſo powiedzieć''[ZS]. powiedzieć (Inf);
* '''práwda''' - prawda. ''Bǿdź pokój a práwda télko we dnioch mých''[BZ]. práwda (NSg); práwdy (GSg); práwdzie (DLSg); práwdø (ASg);
* '''práwić''' - mówić, nauczać. ''wstáń, práwí, poſpiéj siø, miluczká moja, i pójdzi!''[KŚ]. práwí (3SgPrs);
* '''práwo''' - prawo. ''To-ć jeſt práwo obiaty pokojnéj, jeƶ to ſiø obiatuje Panu''[BZ]. práwo (NAVSg); práwa (NAVPl);
* '''prawý''' - prawy. ''poſtawí prawǿ nogø na morzi a lewǿ na ziemi''[KŚ]. prawǿ (fASg);
* '''prorok''' - prorok. ''prorok Dawíd, uznamionáw o jego ſilném ubóƶſtwie, jeſt-ć ſwiadeczſtwo dáł, rzeka […]''[KŚ]. prorok (NSg);
* '''proſić''' - prosić. ''a dać raczy, jegoƶ proſímy, a na ſwiecie zboƶný pobyt''[Br]. proſímy (1PlPrs);
* '''prózný''' - pusty. ''ziemia była nieuƶyteczná a prózná''[BZ]. prózná (fNSg); prózien (mNSg);
* '''prze''' - przez (+A.). ''kaƶdý, jen opuſcí dóm, brata, oćca, matkø, ſioſtry albo rolǿ prze mé jimiø, ſtokroć tele weźmie''[KWŚ].
* '''przeciw''' - przeciwko (+Dat.). ''złostnie przeciw mnie czyníß''[BZ].
* '''przebýwać''' - przebywać. ''owa kako dobrze i kako wieſioło przebýwać braciǿ w jedno''[PF]. przebýwać (Inf);
* '''przecz''' - dlaczego. ''przecz jeś zapomniáł miø i przecz ſmøcien chodzø, gdy miø mǿci nieprzijaciél?''[PF].
* '''przeczyſć''' - przeczytać. ''a jedno-ć ten to jiſtý opat jeſt-ci ón jiſtý líſt przeczetł býł''[KG]. przeczetł (m3SgPst);
* '''przedać''' - sprzedać; zdradzić. ''Jako-ḿ nie wádzíł Pietraßewi przedać pół Ráßkowa ani-ſḿ mu kupcéw odgániáł''[RPo]. przedać (Inf);
* '''przekłóć''' - przekłuć. ''dáł Bóg przekłóć ſobie røce, nodze obie''[Br]. przekłóć (Inf);
* '''przez''' - bez (+G.). ''ſwiøtý Ján jeſt-ci ón býł ſto lát przez jednego lata ſtár''[KG].
* '''przezpieczný''' - bezpieczny. ''my nie moƶemy do Kozmína jachać, nie chcemy waƶyć ſwégo jøſtwa, bo nie jeſmy przezpieczní''[RPo].
* '''przi''' - przy. ''jako-smy przi tem byli, jako Páßek miáł dać Andrzejowi piéniǿdze''[RKa].
* '''przić''' - przyjść. ''przißedł onéj dziéwky brat do onego to ſługy''[BZ]. przidø (1SgFut); przißedł (mSgPst);
* '''przijaciél''' - przyjaciel. ''tako wiøc jego mać s ſwými przijacioły ſǿ-ć oni byli ſwiøtégo Jána prosili''[KG]. przijacielé (NPl); przijacioły (IPl);
* '''przijǿć''' - przyjąć. ''tegdy przimieß ofiarø ſprawiedlnoſci''[PF]. przimieß (2SgFut);
* '''prziniéſć''' - przynieść. ''tyƶe kamienie ot morza byli przinieſli''[KG].
* '''pſek''' - piesek. ''pſek Tobijaßów, jen býł s nima na drógø bieƶáł''[BZ]. pſek (NSg);
* '''pſtrý''' - pstry, kolorowy; kropkowany. ''wßytky ſiø owce ſkociły a pſtré jagniøta jimiały''[BZ]. pſtrý, pſtré
* '''ptaſtwo''' - ptactwo. ''panújcie rybám morzſkým i ptaſtwu''[BZ]. ptaſtwu (DSg);
* '''púßcza''' - pustkowie. ''lúd, jenƶe ſiø ſrodzíł na púßczy we cztyrdzieſtoch lát w dródze przeßyrokéj púßczej, nie obrzazán býł''[BZ]. púßczej (GSg); púßczy (LSg);
* '''púßka''' - działo, armata. ''pán Materna nié strzeláł púßkǿ na dóm panie Jadwigi''[RKo]. púßkǿ (ISg);
* '''pwać''' - ufać. ''dußa moja pwała w Pána''[PF]. pwá (3SgPrs); pwaj (2SgImp); pwáł (mSgPst);

==Rr==
* '''ráczyć''' - chcieć, zechcieć. ''a dać ráczy, jegoƶ prosímy''[Br]. ráczy (2SgImp);
* '''radoſć''' - radość. ''ſtworzýł Bóg Jewø z koſcí Adamowi ku radoſci''[Roz]. radoſci (DSg);
* '''ráj''' - raj. ''ón s ſwiøtým Jánem półtrzeciá ſta lát w raju býł''[KG]. raju (GSg); raju (LSg);
* '''ramiø''' - ramię. ''Gád, jako lew otpoczynǿł, pochwycíł jeſt ramiø i ciemiø''[BZ]. ramiø (NAVSg); ramienia (GSg); ramieniem (ISg); ramieniu (LSg); ramiona (NPl); ramionach (LPl);
* '''rana''' - rana. ''Tomiſłáw na dobrowolné dródze zaßedł Mikołajewi ſamoßóst i dáł mu dwie ranie''[RPy]. ranø (ASg); ranie (NAVDu); rán (GPl);
* '''rok''' - rok. ''ón raczýł nás ſiego dnia i ſiego roku we zdrowí, wiesielí dopuścić''[KG]. roku (GSg);
* '''ród''' - ród. ''bo-ć ón jeſt býł barzo bogatý, jiƶ-ci ón jeſt kſiǿƶøcégo rodu býł''[KG]. rodu (GSg);
* '''róg''' - róg. ''zbáẃ mie z úst lwowých i ot rogów jednoroƶców ſmiárø mojø''[PF]. róg (NAPl); rogu (GPl); rogem (ISg); rogowie (NPl); rogów (GPl); rogy (APl);
* '''rolá''' - praca rolnicza, rolnictwo. ''kaƶdý, jen opuſcí dóm, brata, oćca, matkø, ſioſtry albo rolǿ prze mé jimiø, ſtokroć tele weźmie''[KWŚ]. rolǿ (ASg)
* '''róſć''' - rosnąć. ''i káƶø tobie wielmi bújno róſć''[BZ]. roſcie (3SgPrs); roſtǿ (3PlPrs); roſtǿcý (mSgPrtPrsAct);
* '''rozmajitý''' - rozmaity, różnorodny. ''ku rozmajitéj potrzebie ſtołowéj, octowé czbany, banie, czeße''[BZ].
* '''rozumieć''' - rozumieć. ''my nie rozumiémy po niemieczſku''[RPo]. rozumiémy (1PlPr); rozumiáł (mSgPst);
* '''rozumný''' - rozumny, pojętny. ''Bóg s nieba weźrzáł jeſt na ſyny ludzſké, by widziáł, jeſt-li rozumný albo ßukajǿcý Boga''[PF].
* '''røka''' - ręka. ''dáł Bóg przekłóć ſobie røce, nodze obie''[Br]. røka (NSg); røky (GSg); røkø (ASg); røce (LSg); røce (NAVDu); røku (GLDu); røkáma (DIDu); rǿk (GPl);
* '''ryba''' - ryba. ''panújcie rybám morzſkým i ptaſtwu''[BZ]. ryba (NSg); ryby (GSg); rybø (ASg); ryby (NAVPl); rybám (DPl);

==RZrz==
* '''rzec''' - powiedzieć. ''prorok Dawíd, uznamionáw o jego ſilném ubóƶſtwie, jeſt-ć ſwiadeczſtwo dáł, rzeka […]''[KŚ]. rzecze (3SgAor); rzeka (mNSgPrtPrs); rzekø (1SgFut); rzeczeß (2SgFut); rzeczecie (2PlFut); rzeczcie (2PlImp);
* '''rzecz''' - rzecz. ''Pán Bóg tø rzecz tako noſíł''[Roz]. rzecz (NASg); rzeczǿ (ISg); rzeczy (LSg); rzeczy (NAVPl); rzeczach (LPl);
* '''rzéka''' - rzeka. ''na rzékach babilońſkých, tamo ſiedzieli jeſmy i płakali''[PF]. rzéka (NSg); rzéce (DLSg); rzékami (IPl); rzékach (LPl);

==Ssſ==
* '''ſchwalić''' - wychwalić, rozsławić. ''chwálcie ji w źwiøce trǿby, ſchwálcie ji w ƶałtárzu i w gøſlich''[PF]. ſchwalcie (2PlImp);
* '''ſiano''' - siano. ''pléw a ſiana jeſt doſyć u nás a chrony doſyć ku przebýtku''[BZ]. ſiana (GSg);
* '''ſiéc''' - siekać, ciąć. ''ſiekø doktory i miſtrze''[Roz]. ſiekø (1SgPrs);
* '''ſiedzieć''' - siedzieć. ''na rzékach babilońſkých, tamo ſiedzieli jeſmy i płakali''[PF]. ſiedzieße (2SgAor);
* '''ſiemiø''' - nasiono; nasienie. ''ſiemiø jich na wieky zprawiono bødzie''[PF]. ſiemiø (NAVSg); ſiemienia (GSg); ſiemieniu (DSg); ſiemieniem (ISg); ſiemieniu (LSg);
* '''ſilný''' - silny. ''prorok Dawíd, uznamionáw o jego ſilném ubóƶſtwie, jeſt-ć ſwiadeczſtwo dáł, rzeka […]''[KŚ].
* '''ſiódmý''' - siódmy. ''kúpíß-li Ƶyda, ßeſć lát ſłuƶyć bødzie tobie, a ſiódmégo lata wynidzie wolen dármo''[BZ].
* '''ſioſtra''' - siostra. ''kaƶdý, jen opuſcí dóm, brata, oćca, matkø, ſioſtry albo rolǿ prze mé jimiø, ſtokroć tele weźmie''[KWŚ]. ſioſtra (NSg); ſioſtry (GSg); ſieſtrze (DLSg); ſioſtrø (ASg); ſioſtrǿ (ISg); ſioſtry (NAVPl);
* '''ſirzdce''' - serce. ''ſirzdce jego jemu doradzi, jiƶby [...] s ſwiøtǿ cyrkwiǿ dzinſia zawołáł''[KŚ]. ſirzdce (NAVSg); ſirzdca (GSg); ſirzdcu (DLSg);
* '''ſjachać''' - zjechać. ''Ján ſjacháw s dobrowolné drógy i wziǿł miø i nióſł do chróſta gwáłtem, i uczyníł mi uſilé, i dziewſtwo mi odjǿł''[RKa]. ſjacháw (mSgPrtPst);
* '''ſkot''' - bydło. ''Czeſtek dáwáł Jakußewi ſkot do røky, jako ſǿd ſkázáł''[RPo]. ſkot (NASg);
* '''ſkóra''' - postać zewnętrzna. ''jeſt ón býł s ſiebie ſwǿ ſkórø zdrzucíł''[KG].
* '''ſkować''' - skuć. ''dám ci ſiø w ƶelézie ſkować''[Roz]. ſkować (Inf);
* '''ſlepý''' - ślepy. ''bødzie-li ſlepé albo chromé, albo ranioné, albo lißaje majǿcé albo ſwirzb, albo krostawé, nie ofierújcie tego Panu''[BZ].
* '''ſlubić''' - obiecać. ''Pietraß wrøczýł wßytky liſty kſiødzu biſkupowi, jako mu ſlubíł''[RPo]. ſlubíł (m3SgPst);
* '''ſłáwa''' - chwała, sława. ''prze ſłáwø imienia twégo wyzwól nás, Goſpodnie,''[PF]. ſłáwø (ASg);
* '''ſłowo''' - słowo. ''ta ſłowa piße mǿdrý Salomon''[KŚ]. ſłowo (NAVSg); ſłowu (DSg); ſłowem (ISg); ſłowie (LSg); ſłowie (NAVDu); ſłowa (NAVPl); ſłów (GPl); ſłowy (IPl); ſłowiech (LPl);
* '''ſługa''' - sługa. ''bǿdź podnóƶkem ſługám twých bratów''[BZ]. ſługa (NSg); ſługy (GSg); ſłudze (DLSg); ſługø (ASg); ſłudzy (NVPl); ſłúg (GPl); ſługám (DPl); ſługy (APl); ſługami (IPl); ſługach (LPl);
* '''ſłuńce''' - słońce. ''ot ſłuńca wzchodu do ſłuńca záchodu''[RKa]. słuńca (GSg);
* '''ſłuƶyć''' - służyć. ''kúpíß-li Ƶyda, ßeſć lát ſłuƶyć bødzie tobie, a ſiódmégo lata wynidzie wolen dármo''[BZ]. ſłuƶyć (Inf);
* '''ſłyßeć''' - słyszeć. ''naſtrojenié jich ſirzca ſłyßało jeſt ucho twoje''[PF]. ſłyßało (n3SgPst);
* '''ſłza''' - łza. '' z tájnégo sirzdca strumienie gorzkých ſłez za grzéchy wylije''[KŚ]. ſłez (GPl); ſłzy (NAVPl); ſłzami (IPl); ſłzach (LPl);
* '''ſmiára''' - pokora. ''zbáẃ mie z úst lwowých i ot rogów jednoroƶców ſmiárø mojø''[PF]. ſmiára (NSg); ſmiárø (ASg);
* '''ſmiérný''' - pokorny. ''bo ty lúd ſmiérný zbawión uczyníß''[PF].
* '''ſmirzć''' - śmierć. ''jidzie tobie król zbawiciél, jiƶby nás ot wieczné ſmirzci zbawíł''[KŚ]. ſmirzci (GSg); ſmirzci (VSg);
* '''ſødziá''' - sędzia. '' rzecze Mojƶeß k ſødziám israelským''[BZ]. ſødziá (NSg); ſødziéj (GSg); ſødzí (DSg); ſødziǿ (ASg); ſødzié (NVPl); ſødziám (DPl); ſødziéch (LPl);
* '''ſǿſiád''' - sąsiad. ''wſtanø i s jinými ſǿſiady''[RPo]. ſǿſiadów (DPl); ſǿſiady (IPl);
* '''ſpołu''' - razem. ''Gdyƶ-by ſpáł mǿƶ s cudzǿ ƶonǿ, oba ſpołu umrzeta''[BZ].
* '''ſprawiedlnoſć''' - wzejść. ''wznidzie we dnioch jego ſprawiedlnoſć''[PF]. ſprawiedlnoſć (NASg);
* '''ſprzedać''' - sprzedać. ''weźmicie-ƶ wy to złoto i to drogé kamienié a ſprzedájcie-ƶ wy je''[KG]. ſprzedájcie (2PlImp);
* '''ſrodzić ſiø''' - urodzić się. ''lúd, jenƶe ſiø ſrodzíł na púßczy we cztyrdzieſtoch lát w dródze przeßyrokéj púßczej, nie obrzazán býł''[BZ]. ſrodzíł ſiø (m3SgPst);
* '''ſromota''' - wstyd. ''obleczeni bǿdźcie w gańbø i we ſromotø, jiƶ złoſć na miø mołwiǿ''[PF]. ſromoty (GSg); ſromotø (ASg); ſromotǿ (ISg);
* '''ſrzébro''' - srebro. ''ni ſrzébrem ni złotem nás djabłu otkupíł''[Br]. ſrzébro (NAVSg); ſrzébra (GSg); ſrzébrem (ISg);
* '''ſtado''' - stado, grupa zwierząt. ''nie wezmø z domu twégo cielǿt ani z ſtád twých kozłów''[PF]. ſtád (GPl);
* '''ſtárý''' - stary. ''ociec i mać wiøce-ć oni młodßé dziéciø miłujǿ niƶli ſtarßé''[KG]. ſtarßé (nNSgComp);
* '''ſtdza''' - ścieżka, droga. ''ptáky niebieſské i ryby morzſké, jeƶ przechodzǿ ſtdze morzſké''[PF]. ſtdzø (ASg); ſtdzy (LSg); ſtdze (NAVPl); ſtdzam (DPl); ſtdzach (LPl);
* '''ſto''' - sto. ''ón s ſwiøtým Jánem półtrzeciá ſta lát w raju býł''[KG]. ſto (NAVSg); ſta (GSg); ſcie (LSg); ſcie (NAVDu); ſtú (GLDu); ſta (NAVPl); ſet (GPl); ſtóm (DPl); ſty (IPl);
* '''ſtrach''' - strach. '' tam ſǿ drƶeli ſtrachem, gdzie to nié býł ſtrach''[PF]. ſtrach (NASg); ſtrachu (GSg); ſtrochem (ISg); ſtrasze (LSg); ſtrachów (GPl); ſtrachy (APl);
* '''ſtrona''' - strona. ''Aaron a Hur podpirali røce jego s obú ſtronu''[BZ]. ſtrona (NSg); ſtrony (GSg); ſtronie (DLSg); ſtronø (ASg); ſtronu (GLDu); ſtrón (GPl);
* '''ſtrumiéń''' - gorzki. '' z tájnégo ſirzdca ſtrumienie gorzkých ſłez za grzéchy wylije''[KŚ]. ſtrumienie (NAVPl);
* '''ſtrzała''' - strzała. ''synowie ludzßczý, zøby jich czýn a ſtrzały, a jøzyk jich miecz oſtrý''[PF]. ſtrzały (NAVPl);
* '''ſtrzelać''' - strzelać. ''pán Materna nié ſtrzeláł púßkǿ na dóm panie Jadwigi''[RKo]. ſtrzeláł (m3SgPst);
* '''ſtworzić''' - stworzyć. ''w poczǿtce Bóg ſtworzíł niebo i ziemiø''[BZ]. ſtworzíł (mSgPst); ſtworziwßy (mPlPrtPstAct);
* '''ſwaćba''' - ślub. ''drzewiéj bødzieta babie, niƶli ſwaćby s nimi doczekácie''[BZ]. ſwaćby (GSg);
* '''ſwiadczyć''' - oświadczać. ''jako to ſwiadczýmy, jako Miecko bieƶáł na Michałowø goſpodø s úmyſłem i dáł mu rany''[RKa]. ſwiadczýmy (1PlPrs);
* '''ſwiat''' - świat. ''a dać raczy, jegoƶ proſímy, a na ſwiecie zboƶný pobyt''[Br]. ſwiat (NASg); ſwiata (GSg); ſwiatu (DSg); ſwiecie (LSg);
* '''ſwiéca''' - świeca. '' uczyníł Bóg dwie ſwiécy wielicý''[BZ]. ſwiécy (NAVDu); ſwiéc (GPl);
* '''ſwiøtý''' - święty. ''ale w ſwiøtém piſaní cztwiorakým ludzióm, pobudzajø je, mówí Bóg wßemogǿcý […]''[KŚ].
* '''ſwiǿtyniá? ſwiǿtyní?''' - świątynia. ''W ſwiątyni to bødzieß jeſć''[BZ]. ſwiǿtyniá (NSg); ſwiǿtyniéj (GSg); ſwiǿtyniǿ (ASg); ſwiǿtyní, ~éj (LSg); ſwiǿtynié (NVPl); ſwiǿtyniéj (GPl);
* '''ſýn''' - syn. ''czſo mi uczyníł Łøkomír ßkody, s ſwými ſyny, tego mám dzieſiøć grziwien''[RPo]. ſýn (NSg); ſyna (GASg); ſynowi (DSg); ſynem (ISg); ſynu (LSg); ſynu (VSg); ſyny (NAVDu); ſynu (GLDu); ſynóma (DIDu); ſynowie (NPl); ſynów (GPl); ſynóm (DPl); ſyny (APl); ſynmi, ſyny (IPl); ſynech ~iech? (LPl);

==ẞß==
* '''ßáloný''' - szalony, bezrozumny. ''poſpołu niemǿdrý i ßáloný zgynieta''[PF].
* '''ßczeniø''' - szczenię. ''wywolíł dußø mojø z poſrzodka ßczeniǿt lwów''[PF]. ßczeniǿt (GPl);
* '''ßeſć''' - sześć. ''kúpíß-li Ƶyda, ßeſć lát ſłuƶyć bødzie tobie, a ſiódmégo lata wynidzie wolen dármo''[BZ].
* '''ßkoda''' - szkoda, strata. ''Staßek nie uczyníł na Dobieſława ni jedné ßkody o pół jednegonádſcie grziwien''[RPo]. ßkody (GSg); ßkód (GPl); ßkodzie (LSg);
* '''ßkoła''' - szkoła. ''kaƶdý w jé ßkole być muſí''[Roz]. ßkole (LSg);
* '''ßukać''' - szukać. ''Bóg s nieba weźrzáł jeſt na ſyny ludzſké, by widziáł, jeſtli rozumný albo ßukajǿcý Boga''[PF]. ßukajǿcý (mPrtActPrs); ßukachǿ (3PlImpf);
* '''ßýrz''' - szerokość. ''A udziałáł Beſeleel ſkrzíniø […], majǿcǿ półtrzeciá łokcia na dłúƶǿ a półtora na ßýrz, a wzwýß półtora łokcia''[BZ]. ßýrz (NASg);

==Tt==
* '''tájný''' - tajemny, tajemniczy. '' z tájnégo ſirzdca ſtrumienie gorzkých ſłez za grzéchy wylije''[KŚ].
* '''tako''' - tak. ''czcie ſiø tako we kſiøgach ſødských: […]''[KŚ].
* '''tamo''' - tam. ''na rzékach babilońſkých, tamo ſiedzieli jeſmy i płakali''[PF].
* '''tegdy''' - wtedy. ''kdy-ƶ býł usnǿł [Adam], tegdy wyjǿł [Bóg] jedno ƶebro jego''[BZ].
* '''téƶ''' - też, także. ''wyßedw na dwór i mołwíł téƶ jisté''[BZ].
* '''tłustý''' - tłusty, tuczny. ''owce jich płodné, opłwité w chodziech ſwojich, wołowie jich tłuſcí''[PF].
* '''togodlá''' - dlatego. ''togodlá przed wołem a przed oſłem w jáſłkach Sýn Boƶý połoƶón býł''[KŚ].
* '''trojaký''' - trojaki, potrójny. ''trojaká rzecz króla mocniejßégo pokázuje: uſtawiczné wiciøƶſtwo, mocné włodyczſtwo, wieliké bogatſtwo''[KŚ].
* '''trójca''' - Trójca, trójka. ''a w téj Trójcy niczs pirzwiéj albo poſledziéj''[PF]. trójca (NSg); trójcy (LSg);
* '''trǿba''' - trąba; rura. ''chwálcie ji w źwiøce trǿby, ſchwalcie ji w ƶałtárzu i w gøſlich''[PF]. trǿby (GSg);
* '''trzé, trzi''' - trzej, trzy. ''wßako nie trzé bogowie, ale jeden jeſt Bóg''[PF]. trzé (mNSg)
* '''trzecí''' - trzeci. ''a trzecié to to ſłowo: wstáń! mówí Bóg ſpiǿcým''[KŚ].
* '''trzém''' - pałac. ''lepßý jeſt dzień jeden w trzemiech twojich nad tyſiøcy''[PF]. trzemie (LSg); trzemy (APl); trzemiech, ~moch (LPl);
* '''trzimać''' - trzymać. ''Halƶka trzimá ode cztýr lát dziedzinø s pokojem, a Smichna k tej nie má niczs''[RKr]. trzimá (3SgPr); trzimáł (m3SgPst);
* '''tu''' - tutaj. ''około wßytkéj ziemié Ejulat, tu, kdzie-ƶ ſiø złoto rodzí''[BZ].
* '''tuczný''' - tłusty; obfity. ''pamiøcien bǿdź wßem obiatam twojim a obiata twoja tuczná bǿdź''[PF].
* '''tuk''' - tłuszcz. ''jako tuku i tłuſtoſci napełniona bǿdź dußa moja''[PF]. tuk (NASg); tuku, ~a (GSg); tukem (ISg);
* '''ty''' - ty. ''bo ty jeś Bóg, moc moja''[PF]. ty (NSg); ciebie (GSg); tobie (DSg); ciebie, ciø, cie (ASg); tobǿ (ISg); tobie (LSg);
* '''týdzień''' - tydzień. ''a ón wielmi rád przyzwolíł, a kdy-ƶ týdzień minǿł, tedy pojmie Rachel''[BZ]. týdzień (NASg); tegodnia (GSg);
* '''tyſiǿc''' - tysiąc. ''oto-ć-eḿ dáł bratu twému tyſiǿc ſrzebrných piéniødzy''[BZ]. tyſiǿc (NASg); tyſiǿca (GSg); tyſiǿca (NAVDu); tyſiǿce, ~owie (NVPl); tyſiǿców (GPl); tyſiǿcmi (IPl);

==Uu==
* '''u''' - u (+Gen.). ''u Pana miłoſierdzié i opłwité u niego otkupienié. ''[PF].
* '''ubogý''' - ubogi, biedny. ''oczy jego na ubogégo źrzíta''[PF].
* '''ubóƶſtwo''' - ubóstwo. ''prorok Dawíd, uznamionáw o jego ſilném ubóƶſtwie, jeſt-ć ſwiadeczſtwo dáł, rzeka […]''[KŚ]. ubóƶſtwie (LSg);
* '''uciékać''' - uciekać. ''dáł jeś bojǿcym sie ciebie znamiø, bychǿ uciékali od obliczá łøczyska''[PF]. uciékali (m3PlPst);
* '''uciǿć''' - uciąć, ściąć. ''ale já wyjǿw od niego jego miecz, uciǿł jeſḿ głowø jego''[PF]. uciǿł (m3SgPst);
* '''uczøſtwo''' - uczestnictwo. ''Jeruſalem, jeƶ ſtawiǿ jako miaſto, jegoƶ uczøſtwo''[PF]. uczøſtwo (NAVSg);
* '''uczynić''' - uczynić, zrobić. ''Goſpodnie, zbawiona uczýń króla i wyſłußáj nás w dzień''[PF]. uczýń (2SgImp);
* '''ucho''' - ucho. ''naſtrojenié jich ſirzdca ſłyßało jeſt ucho twoje''[PF]. ucho (NAVSg); ucha (GSg); ußy (NAVDu); ußú (GLDu); ußyma (DIDu);
* '''ukráſć''' - ukraść. ''jako Mikołáj nie ukrádł Piotrowi kobyły chǿſiebnǿ rzeczǿ ani tego úƶytka miáł''[RKa]. ukrádł (m3SgPst);
* '''ulica''' - ulica. ''jako błoto ulíc zgłádzø je''[PF]. ulica (NSg); ulíc (GSg);
* '''uróſć''' - urosnąć, wyrosnąć. ''a piǿtégo lata bødziecie jeſć owoce, ſbírajǿc i jabłka, jeƶ to ſǿ uroſtły''[BZ]. uroſtły (f3PlPst);
* '''uſłyßeć''' - usłyszeć. ''ußyma uſłyß modlitwø mojø, nie w wargach lſciwých''[PF]. uſłyß (2SgImp);
* '''úſta''' - usta. ''Goſpodnie, wargy moje otwórz, a úſta moja zjawiǿ chwáłø twojø''[PF]. úſta (NAVPl); úſt (GPl); úſtóm (DPl); úſty (IPl); úſciech (LPl);
* '''útoka''' - ucieczka. '' Goſpodzín ſćwirdzenié moje i útoka moja, i zbawiciél mój''[PF]. útoka (NSg); útoky (NAVPl);
* '''utuczyć''' - utuczyć, otłuścić. ''utuczýł jeś w oleju głowø mojø''[PF]. utuczýł (m3SgPst);

==Ww==
* '''wádzić''' - przeszkadzać. ''Jako-ḿ nie wádzíł Pietraßewi przedać pół Ráßkowa ani-ſḿ mu kupcéw odgániáł''[RPo]. wádzíł (m3SgPst);
* '''warga''' - warga, w liczbie mnogiej usta. ''Goſpodnie, wargy moje otwórz, a úſta moja zjawiǿ chwáłø twojø''[PF]. wargy (NAVPl);
* '''weźrzeć''' - spojrzeć. ''Bóg s nieba weźrzáł jeſt na ſyny ludzſké, by widziáł, jeſtli rozumný albo ßukajǿcý Boga''[PF]. weźrzáł (mSgPst);
* '''wiciøƶſtwo''' - zwycięstwo. ''trojaká rzecz króla mocniejßégo pokázuje: ustawiczné wiciøƶſtwo, mocné włodyczſtwo, wieliké bogatſtwo''[KŚ]. wiciøƶſtwo (NAVSg);
* '''wieczný''' - wieczny. ''jidzie tobie król zbawiciél, jiƶby nás ot wieczné ſmirzci zbawíł''[KŚ].
* '''widzieć''' - widzieć. ''widzcie, braciá miłá, zbawienié''[KŚ]. widz (2SgImp); widzcie (2PlImp); widzieć (Inf);
* '''wiedzieć''' - wiedzieć. ''Goſpodnie, da mi to wiedzieć, bych mógł o tem czſo powiedzieć''[ZS]. wiedzieć (Inf); wiéwa (2DuPrs);
* '''wiek''' - stulecie. ''ſiemiø jich na wieky zprawiono bødzie''[PF]. wieka (GSg); wieky (APl);
* '''wiekují''' - wieczny. ''nie pamiøtajø dobra wiekujégo, obiǿzał ſiø tomu, czſoƶ jeſt-ć wrzemiénnégo''[KŚ]. wiekují (mNSg); wiekujégo (nGSg);
* '''wieliký''' - wielki. ''w jego ucießném wielikých cúd czyniení''[KŚ].
* '''wielmi''' - bardzo, wielce. ''i káƶø tobie wielmi bújno róſć''[BZ].
* '''wieprz''' - wieprz. ''Anka zabiła Maciejewi wieprz i na wǿgrodzie mu nie dała páſć''[RPy]. wieprz (ASg);
* '''wierzyć''' - wierzyć. ''wierzíß w to człowiecze''[Br]. wierzíß (2SgPrs);
* '''wieſielé''' - radość, szczęście. ''ón raczýł nás ſiego dnia i ſiego roku we zdrowí, wieſielí dopuſcić''[KG]. wieſielí (LSg);
* '''winowatý''' - winny, dłużny. ''Czſoś-ḿ je býł winowat na ƶydowský dłúg, toƶ-ſḿ zpłácíł''[RKa]. winowat (mNSg);
* '''włodyczſtwo''' - władza. ''trojaká rzecz króla mocniejßégo pokázuje: uſtawiczné wiciøƶſtwo, mocné włodyczſtwo, wieliké bogatſtwo''[KŚ]. włodyczſtwo (NAVSg);
* '''włos''' - włos. ''Ján bieƶáł na Jánowø goſpodø i łajáł mu kurwie macierze ſyny i rwáł ji za włoſy''[RKa]. włoſy (APl);
* '''wníć''' - wejść. ''miecz jich wnidź w ſirzdca jich''[PF]. wnidź (23SgImp); wnidø (1SgFut); wnidziém (1PlFut);
* '''wnǿtrz''' - w środku, wewnątrz. '' ołtárz ten nie býł całý, ale wnǿtrz prózný z deſk''[BZ].
* '''woda''' - woda. ''uczyníł Bóg ſtworzenié, i rozdzielíł wody''[BZ]. woda (NSg); wodø (ASg); wody (NAVPl); wód (GPl); wodami (IPl); wodach (LPl);
* '''wolá''' - wola. ''mír Boƶý bǿdź na ziemi ludziém dobré wolé''[KG]. wolá (NSg); wolé (GSg); wolí (LSg);
* '''wolný''' - wolny, swobodny. ''Kúpíß-li Ƶyda, ßeſć lát ſłuƶyć bødzie tobie, a ſiódmégo lata wynidzie wolen dármo''[BZ]. wolen (mNSg); wolno (nNSg);
* '''wół''' - wół. '' togodlá przed wołem a przed oſłem w jaſłkách Sýn Boƶý połoƶón býł''[KŚ]. wół (NSg); wołu (GSg); wołu, wół (ASg); wołem (ISg); woły (APl); wołów (GPl); woły (IPl); wolech (LPl);
* '''wøgeł''' - róg, kąt. ''[Beſelel] uláw cztyrzi krøgy złoté przez cztyrzi wøgły''[BZ]. wøgły (APl); wøglech (LPl);
* '''wǿƶ''' - wąż. ''bǿdźcie tako mǿdrzí, jako-ć ſǿ wøƶewie mǿdrzí''[KG]. wǿƶ (NSg); wøƶewie (NPl);
* '''wóz''' - wóz. ''jako-ḿ já nie wywozíł Witkowa gnoju dwiema wozóma ſamowtór''[RWa]. wozóma (DIDu); wozowie (NVPl); wozów (GPl); wozy (APl); woziech (LPl);
* '''wróbl''' - wróbel. ''czúł jeſḿ i uczynión jeſḿ jako wróbl ßczegelný w dachu''[PF]. wróbl (NSg); wróblowie (NPl);
* '''wrócić''' - zwrócić, oddać. ''Tedy bych mu miáł dwie kozie wrócić''[RPo]. wrócić (Inf);
* '''wrócić ſiø''' - wrócić. ''tako wrócíwßy ſiø ſeßliſmy poſpołu do Bazan''[BZ]. wrócíwßy ſiø (mPrtPrt);
* '''wróg''' - wróg. ''nieprzijaciele, to ſǿ djabli, wrodzy człowieka grzéßnégo''[KŚ]. wrodzy (NPl); wrogów (GPl); wrogóm (DPl);
* '''wrota''' - wrota, brama. ''Tu to niczſ jinégo nié, jedno dóm Boƶý a wrota niebieská''[BZ]. wrota (NAVPl); wrót (GPl); wrotóm (DPl); wroty (IPl); wrociech (LPl);
* '''wrzemiénný''' - doczesny. ''nie pamiøtajø dobra wiekujégo, obiǿzał ſiø tomu, czſoƶ jeſt-ć wrzemiénnégo''[KŚ].
* '''wrzemiø''' - czas. '' i to uznaje, kegdy ſgrzeßýł, w kaké wrzemiø ſgrzeßýł, kylkokroć ſgrzeßýł''[KŚ]. wrzemiø (NAVSg);
* '''wſtać''' - wstać. ''wſtanø i s jinými ſǿſiady''[RPo]. wſtanø (1SgFut);
* '''wßda''' - zawsze. ''jako była s poczǿtka i nynie, i wßda, i na wieky wiekóm''[PF].
* '''wßdy''' - zawsze. ''przez miecza Bóg jich bojowáł za nie a wßdy zwiciøƶýł''[BZ].
* '''wßemogącý''' - wszechmogący. ''poſpießychǿ ſiø do koſcioła na modlitwø przed Boga wßemogącégo''[KŚ].
* '''wßødy'' - wszędzie. ''Olofernes, ſjeźdzíw wßødy wokół, nájdzie studnice''[BZ].
* '''wyjǿć''' - wyjąć. ''ale já wyjǿw od niego jego miecz, uciǿł jeſḿ głowø jego''[PF]. wyjǿw (mPrtPst);
* '''wyláć''' - wylać. '' z tájnégo sirzdca strumienie gorzkých ſłez za grzéchy wylije''[KŚ]. wylije (3SgFut);
* '''wyníć''' - wyjść. ''jako nie wynidziechǿ z Janowa domu i nie ukradziechǿ Sułkowi koni''[RKa]. wynidziechǿ (3PlAor);
* '''wýß''' - wysokość. ''udziałáł Beſeleel ſkrzíniø […], majǿcǿ półtrzeciá łokcia na dłúƶǿ a półtora na ßýrz, a wz wýß półtorá łokcia''[BZ]. wýß (NASg);
* '''wyzwolić''' - wyzwolić, oswobodzić. ''prze ſłáwø imienia twégo wyzwól nás, Goſpodnie,''[PF]. wyzwól (2SgImp);
* '''wzchód''' - wschód (słońca); wschód (kierunek). ''ot ſłuńca wzchodu do ſłuńca záchodu''[RKa]. wzchodu (GSg);
* '''wzdać''' - oddać, złożyć. ''obietnicø Bogu wzdachǿ''[KŚ]. wzdachǿ (3PlAor); wzdali (3PlPst);
* '''wziǿć''' - wziąć. ''weźmi ſyna ſwégo jedzinégo Iſaaka''[BZ]. weźmi (2SgImp);
* '''wzníć''' - wzejść. ''wznidzie we dnioch jego ſprawiedlnoſć''[PF]. wznidzie (3SgFut);
* '''wzpłodzić''' - obrodzić, dać plon. ''wzpłodziła ziemiá zielé majǿc ſiemiø podług płodu ſwégo''[BZ]. wzpłodziła (f3SgPst);
* '''wzpomionǿć''' - przypomnieć sobie. ''to wzpomionǿł jeſḿ i wylíł jeſḿ w miø dußø mojø''[PF].
* '''wzwiedzieć''' - dowiedzieć się. ''wßako wzwiedzǿ wßytcy, jiƶ czyniǿ lichotø''[PF]. wzwiedzǿ (3PlFut);

==Zz==
* '''zabić''' - zabić; ubić. ''Anka zabiła Maciejewi wieprz i na wǿgrodzie mu nie dała páſć''[RPy]. zabiła (fSgPst);
* '''záchód''' - zachód (słońca); zachód (kierunek). ''ot ſłuńca wzchodu do ſłuńca záchodu''[RKa]. záchodu (GSg);
* '''zákón''' - prawo. ''ale w zákonie Boƶém wolá jego i w zákonie jego bødzie myſlić''[PF]. zákonie (LSg);
* '''zápád''' - zachód słońca. ''jeliko jest wzchód od západa, daleko uczynił od nás lichoty naße''[PF]. západa (GSg);
* '''zawierné''' - zaiste, zaprawdę. ''zawierné niczs jinégo kromie człowieka grzéßnégo''[KŚ].
* '''zawołać''' - zawołać, przyzwać. ''zawołá farao mødrców a czarowníków''[BZ]. zawołá (3SgFut);
* '''zbawiciél''' - zbawiciel. ''jidzie tobie król zbawiciél, jiżby nás ot wieczné ſmirzci zbawíł''[KŚ]. zbawiciél (NSg);
* '''zboƶný''' - pobożny. ''jimiƶ kaƶdá dußø zboƶnǿ pobúdzá, ponøcá i powábiá''[KŚ].
* '''zdrowié''' - zdrowie. ''ón raczýł nás ſiego dnia i ſiego roku we zdrowí, wiesielí dopuścić''[KG]. zdrowí (LSg);
* '''zdrzucić''' - zrzucić. ''jeſt ón býł s ſiebie ſwǿ ſkórø zdrzucíł''[KG].
* '''zgłoba''' - złość, zajadłość. ''úſta twoja opłwita była zgłoby a jøzyk twój zpiéwał jeſt leſć.''[PF]. zgłoby (GSg);
* '''zgynǿć''' - zginąć, umrzeć. ''poſpołu niemǿdrý i ßáloný zgynieta''[PF]. zgynieta (3DuFut);
* '''ziemia''' - ziemia; ląd. ''poſtawi prawǿ nogø na morzi a lewǿ na ziemi''[KŚ]. ziemie (GSg); ziemiø (ASg); ziemiǿ (ISg); ziemi (LSg);
* '''ziøć''' - zięć. '' wyßédł Lot i rzékł ku ſwému ziøciu, jenƶe to miáł pojǿć jego dziéwkø''[BZ]. ziøciu (DSg);
* '''złoto''' - złoto. ''ni ſrzébrem ni złotem nás djabłu otkupíł''[Br]. złoto (NAVSg); złota (GSg); złotem (ISg);
* '''złotý''' - złoty. ''[Beſelel] uláw cztyrzi krøgy złoté przez cztyrzi wøgły''[BZ].
* '''zmówić''' - wypowiedzieć, wygłosić. ''i zmówíł Sýn Boƶý słowa wielmi znamienitá''[KŚ]. zmówíł (m3SgPst);
* '''znać''' - znać. ''mám dwie dziéwce, jeƶeſta jeßcze møƶów nie znale''[BZ]. znać (Inf); znale (f3DuPst);
* '''znamiø''' - znamię, znak. '' Dáł jeś bojǿcym sie ciebie znamiø, bychǿ uciékali od obliczá łøczyska''[PF]. znamiø (NAVSg);
* '''zǿb''' - ząb. ''zøby jego bielßé mléka''[BZ]. zǿb (NASg); zøby (NAVPl);

==Źź==
* '''źwiøk''' - dźwięk, brzmienie. ''chwálcie ji w źwiøce trǿby, ſchwalcie ji w ƶałtárzu i w gøſlich''[PF]. źwiøce (LSg);
* '''źrzebiec''' - źrebię ''czſo mi røczýł Boguchwáł za źrzebiec i kobyłø, to ſtało za trzi grziwny''[RPo]. źrzebiec (NASg);
* '''źrzeć''' - patrzeć. ''oczy jego na ubogégo źrzíta''[PF]. źrzíß (2SgPrs); źrzíta (3DuPrs);

==Ƶƶ==
* '''ƶák''' - uczeń, żak. ''dzíwno ſiø ſwým ƶákóm ſtáwí''[Roz]. ƶákóm (DPl);
* '''ƶałtárz''' - psałterz. ''chwálcie ji w źwiøce trǿby, ſchwalcie ji w ƶałtárzu i w gøſlich''[PF]. ƶałtárzu (LSg);
* '''ƶebro ''' - żebro. ''gdy-ƶ býł usnǿł [Adam], tegdy wyjǿł [Bóg] jedno ƶebro jego''[BZ]. ƶebro (NAVSg);
* '''ƶelázo''' - żelazo. ''dám ci ſiø w ƶelézie ſkować''[Roz]. ƶelézie (LSg);
* '''ƶółtý''' - żółty. ''chudá, bladá, ƶółté líce''[Roz].
* '''ƶona''' - kobieta; żona. ''opiøć zdziáł Adám jimiø ſwéj ƶenie Jewa''[BZ]. ƶona (NSg); ƶony (GSg); ƶenie (DLSg); ƶonø (ASg); ƶonǿ (ISg); ƶenie (NAVDu); ƶonóma (DIDu); ƶony (NAVPl); ƶón (GPl); ƶonám (DPl); ƶonami (IPl);
* '''ƶǿdzách''' - pożądanie, żądza. ''bo ſiø chwálí grzéßnik w ƶǿdzách duße ſwojé''[PF]. ƶǿdzách (LPl);
* '''Ƶýd''' - Żyd. ''kúpíß-li Ƶyda, ßeſć lát ſłuƶyć bødzie tobie, a ſiódmégo lata wynidzie wolen dármo''[BZ]. Ƶýd (NSg); Ƶydowi (DSg); Ƶydowie (NPl); Ƶydy (APl);
* '''ƶywý''' - żywy. ''iƶ-by býł ƶýw eƶ do wieka''[Roz]. ƶýw (mNSg);

=Kanon tekstów języka staropolskiego=
# [BG] Bulla Gnieźnieńska. Bulla papieska wydana 7 lipca 1136 w Pizie, znosząca zwierzchność arcybiskupstwa magdeburskiego nad polskim Kościołem. Tekst został napisany w języku łacińskim.
# [Br] Bogurodzica. Za najstarszy znany utwór literacki w języku polskim uznawane są dwie pierwsze zwrotki pieśni Bogurodzica. Wśród badaczy panują jednak duże rozbieżności, kiedy dokładnie powstała ta pieśń – data jej powstania umieszczana jest od XI do końca XIV wieku.
# [BZ] Biblia Królowej Zofii. Najstarsza zachowana próba przetłumaczenia Starego Testamentu na język polski. Została wykonana na zlecenie żony Władysława Jagiełły, królowej Zofii Holszańskiej. Przekład ukończony został w latach 1453–1455. Jednym z autorów tłumaczenia był kapelan królowej Andrzej z Jaszowic.
# [KG] Kazania Gnieźnieńskie. Zbiór kazań w języku polskim i łacińskim spisany na początku XV wieku.
# [KŚ] Kazania Świętokrzyskie. Polskie średniowieczne kazania, pochodzące prawdopodobnie z końca XIII lub z XIV wieku, uznawane za najstarszy dokument prozatorski stworzony w języku polskim.
# [KWŚ] Kazanie na dzień Wszech Świętych. Obszerne polskie kazanie zachowało się w łacińskim rękopisie Biblioteki Kapitulnej w Pradze z połowy XV wieku. Poprzedza go polski przekład fragmentu Ewangelii św. Mateusza o błogosławieństwach. Cały zabytek wykazuje mazowieckie cechy językowe.
# [LŚ] Lament Świętokrzyski. Znany również jako Żale Matki Boskiej pod krzyżem, albo Posłuchajcie Bracia Miła. Utwór z XV wieku.
# [MD] Maryja, czysta dziewice. Po Bogurodzicy jest to najstarsza nasza pieśń maryjna; powstała przypuszczalnie już w XIV stuleciu, na co wskazują liczne archaizmy leksykalne i gramatyczne.
# [PF] Psałterz Floriański. Psałterz pochodzący z końca XIV wieku. Jest to dzieło trójjęzyczne (łacina, polski, niemiecki) zapisane na 296 pergaminowych kartach.
# [PK] Psałterz krakowski. Anonimowy psałterz w języku polskim pochodzący z rękopisu powstałego prawdopodobnie w latach 1470-1480. Psałterz ten został wydany w Krakowie w 1532 roku przez Hieronima Wietora oraz ponownie w roku 1535.
# [PP] Psałterz Puławski. Polski przekład Księgi Psalmów powstały pod koniec XV wieku. Nie jest znany jego autor, ani dokładny czas powstania.
# [RKa], [RKr], [RKo], [RWa], [RWr], [RL], [RPy], [RPo] Roty sądowe kaliskie, krakowskie, kościańskie, warszawskie, wrocławskie, legnickie, pyzdrskie i poznańskie. Polskie średniowieczne roty sądowe – teksty przysiąg (rot) sądowych w języku polskim, zapisane w księgach z XIV i XV wieku.
# [Roz] Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią. Wierszowany dialog moralistyczno-dydaktyczny, powstały najprawdopodobniej na początku XV wieku.
# [SU] Skarga umierającego. Średniowieczna pieśń eschatologiczna zapisana w formie abecedariusza, powstała po roku 1424 (przypuszcza się, że ok. 1470). Autor nieznany. Istnieje w dwóch przekazach, płockim i wrocławskim.
# [ZL] Zdania legnickie. Dwa średniowieczne zdania w języku polskim przytoczone w opisie bitwy pod Legnicą w Rocznikach Jana Długosza.
# [ZS] O zachowaniu się przy stole. Wiersz będący przykładem średniowiecznej poezji polskiej przypisywany Przecławowi Słocie. Utwór napisany przed 1415.

[[Kategoria:Językoznawstwo]] [[Kategoria:Język polski]]

Użytkownik:Siemoród

2022-07-08T19:04:08Z

Siemoród:

{| align="center" valign="top" style="1px silver; background: #f9f9f9; border: 0px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" border="0" cellpadding="2" cellspacing="0"
|colspan="50" bgcolor="black" width="100%"|
|-
|colspan="50" style="text-align:center;"|SIEMORÓD, СѢМОРОДЪ, ⰔⰡⰏⰑⰓⰑⰄⰊ, سِمُرُد
|-
|colspan="50" bgcolor="#787878"|
|-
|valign="top"|{{userboxc|#6ef7a7|#c5fcdc|'''PL'''|Day, ut ia pobrusa, a ti poziwai}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''РУ-6'''|Zа побѣду!}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''СХ-6'''|Причај српски да те цео свет разуме.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''CZ-4'''|Mám rád chlebíček s máselečkem.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''DE-4'''|Ungeimpft, ungetestet, unschwul.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''BG-3'''|Щешъ гризвай пѫтьомъ чуждия хлѣбъ съ кюфтенца.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''СК-в҃'''|Глаголѭ и чьтѫ словѣньскъі трьпимо.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''EN-3'''|Yes I don't}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''فا-۲'''|زنده باد جمهوری اسلامی}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''TR-2'''|Yaşasın inkılâb-ı islâmî!}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''LT-2'''|Vilnia yra Lenkijos.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''POX-2'''|Zîwe Nizàleząca Wenska!}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''HSB-1'''|Łužica abo smjerć!}}
|-
|}

{| style="float: right; 1px silver;"
|align="center"|'''Wieża Lingwistyczna:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Русскій языкъ|Ten użytkownik czyta '''literaturę''' '''językową''' praktycznie tylko po rosyjsku.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|хлѣбъ|Сей пользователь пишетъ лишь '''правильною орѳографіею'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|ogurek, brózda|Ten użytkownik używa prawidłowej ortografji.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|собака, -и, -е |Ten użytkownik lubi języki '''fleksyjne'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Ἑλληνική|Ten użytkownik chciałby się nauczyć '''greki'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|संस्कृतम्|Ten użytkownik chciałby się nauczyć '''sanskrytu'''.}}
|-
|align="center"|'''Wieża Pism:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|азъ бѹкъі вѣдѣ|Ten użytkownik kocha '''cyrylicę'''}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|ⰴⱁⰱⱂⱁ|Ten użytkownik wiele razy uczył się '''głagolicy''' }}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|ἀλφάβητος|Ten użytkownik uważa, że alfabet '''grecki''' nie nadaje się do zapisu nowogreckiego.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|ماشاءالله|Ten użytkownik płynnie czyta '''arabicę'''}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|देवनागरी|Ten użytkownik zna i fascynuje się '''dewanagari'''}}
|-
|align="center"|'''Wieża Poglądów i Wyznań:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Романовы|Ten użytkownik jest zwolennikiem '''Caratu'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|†, ☦|Ten użytkownik lubi i szanuje '''Kościół Katolicki''', a także '''Prawosławny'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|<s>Luter</s>|Ten użytkownik gardzi wszelkiej maści '''protestantami'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|<s>Ateizm</s>|Ten użytkownik nie szanuje ludzi, którzy '''nie posiadają duszy'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Pieśń Arjów|Ten użytkownik lubi języki indoeuropejskie.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|PLN|Ten użytkownik jest '''kapitalistyczną świnią'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Słowianie|Ten użytkownik jest '''słowianolubem'''.}}
|-
|align="center"|'''Wieża Konlangów:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|[[Język golędzki]]|Ten użytkownik tworzy i wciąż rozwija język '''golędzki'''.}}
|-
|align="center"|'''Wieża Rekonstrukcyj:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|[[Język staropolski]]|Ten użytkownik rekonstruuje i wciąż uzupełnia język '''staropolski'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|[[Język nowopołabski]]|Ten użytkownik rekonstruuje i wciąż uzupełnia język '''połabski'''.}}
|}

Fizyk, matematyk, slawista, rzymski katolik, konserwatysta, serbista, polabista, rusofil, antysocjalista, buntownik, kaligrafista, miłośnik kulinaryj, uchodźca polityczny. Poplecznik niepodległych Łużyc, Połabia, Prus i restauracji Jugosławji. Murarz, tynkarz, akrobata, człowiek-orkiestra, zbrodniarz wojenny.

Artykuły, w nież mam wyłączny bądź znaczący wkład:
* [[Słownik nowopołabsko-polski]]
* [[Gramatyka nowopołabska]]
* [[Język staropolski]]
* [[Słownik różnicowy języka serbskochorwackiego]]
* [[Słownik języka starogolędzkiego]]
* [[Słownik języka najwyszepolskiego]]
* [[Wysokopolskie nazwy miejscowe]]
* [[Słownik cerkiewnosłowiański]]
* [[Język szyicki]]
* [[Język słowiński]]

Użytkownik:Siemoród

2022-07-07T15:46:18Z

Siemoród:

{| align="center" valign="top" style="1px silver; background: #f9f9f9; border: 0px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" border="0" cellpadding="2" cellspacing="0"
|colspan="50" bgcolor="black" width="100%"|
|-
|colspan="50" style="text-align:center;"|SIEMORÓD, СѢМОРОДЪ, ⰔⰡⰏⰑⰓⰑⰄⰊ, سِمُرُد
|-
|colspan="50" bgcolor="#787878"|
|-
|valign="top"|{{userboxc|#6ef7a7|#c5fcdc|'''PL'''|Day, ut ia pobrusa, a ti poziwai}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''РУ-6'''|Zа побѣду!}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''СХ-6'''|Причај српски да те цео свет разуме.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''CZ-4'''|Mám rád chlebíčku s masleníčkou.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''DE-4'''|Ungeimpft, ungetestet, unschwul.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''BG-3'''|Щешъ гризвай пѫтьомъ чуждия хлѣбъ съ кюфтенца.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''СК-в҃'''|Глаголѭ и чьтѫ словѣньскъі трьпимо.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''EN-3'''|Yes I don't}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''فا-۲'''|زنده باد جمهوری اسلامی}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''TR-2'''|yaşasın inkılâb-ı islâmî!}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''LT-2'''|Vilnia yra Lenkijos.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''POX-2'''|Garną wenskie. Zîwe Nizàleząca Wenska!}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''HSB-1'''|Łužica abo smjerć!}}
|-
|}

{| style="float: right; 1px silver;"
|align="center"|'''Wieża Lingwistyczna:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Русскій языкъ|Ten użytkownik czyta '''literaturę''' '''językową''' praktycznie tylko po rosyjsku.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|хлѣбъ|Сей пользователь пишетъ лишь '''правильною орѳографіею'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|ogurek, brózda|Ten użytkownik używa prawidłowej ortografji.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|собака, -и, -е |Ten użytkownik lubi języki '''fleksyjne'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Ἑλληνική|Ten użytkownik chciałby się nauczyć '''greki'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|संस्कृतम्|Ten użytkownik chciałby się nauczyć '''sanskrytu'''.}}
|-
|align="center"|'''Wieża Pism:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|азъ бѹкъі вѣдѣ|Ten użytkownik kocha '''cyrylicę'''}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|ⰴⱁⰱⱂⱁ|Ten użytkownik wiele razy uczył się '''głagolicy''' }}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|ماشاءالله|Ten użytkownik płynnie czyta '''arabicę'''}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|देवनागरी|Ten użytkownik zna i fascynuje się '''dewanagari'''}}
|-
|align="center"|'''Wieża Poglądów i Wyznań:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Романовы|Ten użytkownik jest zwolennikiem '''Caratu'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|†, ☦|Ten użytkownik lubi i szanuje '''Kościół Katolicki''', a także '''Prawosławny'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|<s>Luter</s>|Ten użytkownik gardzi wszelkiej maści '''protestantami'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|<s>Ateizm</s>|Ten użytkownik nie szanuje ludzi, którzy '''nie posiadają duszy'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Pieśń Arjów|Ten użytkownik lubi języki indoeuropejskie.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|PLN|Ten użytkownik jest '''kapitalistyczną świnią'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Słowianie|Ten użytkownik jest '''słowianolubem'''.}}
|-
|align="center"|'''Wieża Konlangów:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|[[Język golędzki]]|Ten użytkownik tworzy i wciąż rozwija język '''golędzki'''.}}
|-
|align="center"|'''Wieża Rekonstrukcyj:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|[[Język staropolski]]|Ten użytkownik rekonstruuje i wciąż uzupełnia język '''staropolski'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|[[Język nowopołabski]]|Ten użytkownik rekonstruuje i wciąż uzupełnia język '''połabski'''.}}
|}

Fizyk, matematyk, slawista, rzymski katolik, konserwatysta, serbista, polabista, rusofil, antysocjalista, buntownik, kaligrafista, miłośnik kulinaryj, uchodźca polityczny. Poplecznik niepodległych Łużyc, Połabia, Prus i restauracji Jugosławji. Murarz, tynkarz, akrobata, człowiek-orkiestra, zbrodniarz wojenny.

Artykuły, w nież mam wyłączny bądź znaczący wkład:
* [[Słownik nowopołabsko-polski]]
* [[Gramatyka nowopołabska]]
* [[Język staropolski]]
* [[Słownik różnicowy języka serbskochorwackiego]]
* [[Słownik języka starogolędzkiego]]
* [[Słownik języka najwyszepolskiego]]
* [[Wysokopolskie nazwy miejscowe]]
* [[Słownik cerkiewnosłowiański]]
* [[Język szyicki]]
* [[Język słowiński]]

Użytkownik:Siemoród

2022-07-07T15:44:53Z

Siemoród:

{| align="center" valign="top" style="1px silver; background: #f9f9f9; border: 0px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" border="0" cellpadding="2" cellspacing="0"
|colspan="50" bgcolor="black" width="100%"|
|-
|colspan="50" style="text-align:center;"|SIEMORÓD, СѢМОРОДЪ, ⰔⰡⰏⰑⰓⰑⰄⰊ, سِمُرُد
|-
|colspan="50" bgcolor="#787878"|
|-
|valign="top"|{{userboxc|#6ef7a7|#c5fcdc|'''PL'''|Day, ut ia pobrusa, a ti poziwai}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''РУ-6'''|Zа побѣду!}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''СХ-6'''|Причај српски да те цео свет разуме.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''CZ-4'''|Mám rád chlebíčku s masleníčkou.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''DE-4'''|Ungeimpft, ungetestet, unschwul.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''BG-3'''|Щешъ гризвай пѫтьомъ чуждия хлѣбъ съ кюфтенца.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''СК-в҃'''|Глаголѭ и чьтѫ словѣньскъі трьпимо.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''EN-3'''|Yes I don't}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''فا-۲'''|زنده باد جمهوری اسلامی}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''TR-2'''|yaşasın inkılâb-ı islâmî!}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''LT-2'''|Vilnia yra Lenkijos.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''POX-2'''|Garną wenskie. Zîwe Nizàleząca Wenska!}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''HSB-1'''|Łužica abo smjerć!}}
|-
|}

{| style="float: right; 1px silver;"
|align="center"|'''Wieża Lingwistyczna:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Русскій языкъ|Ten użytkownik czyta '''literaturę''' '''językową''' praktycznie tylko po rosyjsku.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|хлѣбъ|Сей пользователь пишетъ лишь '''правильною орѳографіею'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|ogurek, brózda|Ten użytkownik używa prawidłowej ortografji.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|собака, -и, -е |Ten użytkownik lubi języki '''fleksyjne'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Ἑλληνική|Ten użytkownik chciałby się nauczyć '''greki'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|संस्कृतम्|Ten użytkownik chciałby się nauczyć '''sanskrytu'''.}}
|-
|align="center"|'''Wieża Pism:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Азъ бѹкъі вѣдѣ|Ten użytkownik kocha '''cyrylicę'''}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|ⰴⱁⰱⱂⱁ|Ten użytkownik wiele razy uczył się '''głagolicy''' }}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|ماشاءالله|Ten użytkownik płynnie czyta '''araicę'''}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|देवनागरी|Ten użytkownik zna i fascynuje się '''dewanagari'''}}
|-
|align="center"|'''Wieża Poglądów i Wyznań:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Романовы|Ten użytkownik jest zwolennikiem '''Caratu'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|†, ☦|Ten użytkownik lubi i szanuje '''Kościół Katolicki''', a także '''Prawosławny'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|<s>Luter</s>|Ten użytkownik gardzi wszelkiej maści '''protestantami'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|<s>Ateizm</s>|Ten użytkownik nie szanuje ludzi, którzy '''nie posiadają duszy'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Pieśń Arjów|Ten użytkownik lubi języki indoeuropejskie.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|PLN|Ten użytkownik jest '''kapitalistyczną świnią'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Słowianie|Ten użytkownik jest '''słowianolubem'''.}}
|-
|align="center"|'''Wieża Konlangów:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|[[Język golędzki]]|Ten użytkownik tworzy i wciąż rozwija język '''golędzki'''.}}
|-
|align="center"|'''Wieża Rekonstrukcyj:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|[[Język staropolski]]|Ten użytkownik rekonstruuje i wciąż uzupełnia język '''staropolski'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|[[Język nowopołabski]]|Ten użytkownik rekonstruuje i wciąż uzupełnia język '''połabski'''.}}
|}

Fizyk, matematyk, slawista, rzymski katolik, konserwatysta, serbista, polabista, rusofil, antysocjalista, buntownik, kaligrafista, miłośnik kulinaryj, uchodźca polityczny. Poplecznik niepodległych Łużyc, Połabia, Prus i restauracji Jugosławji. Murarz, tynkarz, akrobata, człowiek-orkiestra, zbrodniarz wojenny.

Artykuły, w nież mam wyłączny bądź znaczący wkład:
* [[Słownik nowopołabsko-polski]]
* [[Gramatyka nowopołabska]]
* [[Język staropolski]]
* [[Słownik różnicowy języka serbskochorwackiego]]
* [[Słownik języka starogolędzkiego]]
* [[Słownik języka najwyszepolskiego]]
* [[Wysokopolskie nazwy miejscowe]]
* [[Słownik cerkiewnosłowiański]]
* [[Język szyicki]]
* [[Język słowiński]]

Użytkownik:Siemoród

2022-07-07T15:18:38Z

Siemoród:

{| align="center" valign="top" style="1px silver; background: #f9f9f9; border: 0px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" border="0" cellpadding="2" cellspacing="0"
|colspan="50" bgcolor="black" width="100%"|
|-
|colspan="50" style="text-align:center;"|SIEMORÓD, СѢМОРОДЪ, ⰔⰡⰏⰑⰓⰑⰄⰊ
|-
|colspan="50" bgcolor="#787878"|
|-
|valign="top"|{{userboxc|#6ef7a7|#c5fcdc|'''PL'''|Day, ut ia pobrusa, a ti poziwai}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''РУ-5'''|Zа побѣду!}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''СХ-5'''|Причај српски да те цео свет разуме.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''CZ-4'''|Mám rád chlebíčku s masleníčkou.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''DE-4'''|Ungeimpft, ungetestet, unschwul.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''BG-3'''|Щешъ гризвай пѫтьомъ чуждия хлѣбъ съ кюфтенца.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''СК-в҃'''|Глаголѭ и чьтѫ словѣньскъі трьпимо.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''EN-3'''|Yes I don't}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''فا-۲'''|زنده باد جمهوری اسلامی}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''HSB-2'''|Łužica abo smjerć!}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''LT-2'''|Vilnia yra Lenkijos.}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''PX-2'''|Garną wenskie. Zîwe Nizàleząca Wenska!}}
|valign="top"|{{userboxc|#99B3FF|#E0E8FF|'''HSB-1'''|Łužica abo smjerć!}}
|-
|}

{| style="float: right; 1px silver;"
|align="center"|'''Wieża Lingwistyczna:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Русскій языкъ|Ten użytkownik czyta '''literaturę''' '''językową''' praktycznie tylko po rosyjsku.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|хлѣбъ|Сей пользователь пишетъ лишь '''правильною орѳографіею'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|ogurek, brózda|Ten użytkownik używa prawidłowej ortografji.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|собака, -и, -е |Ten użytkownik lubi języki '''fleksyjne'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Ἑλληνική|Ten użytkownik chciałby się nauczyć języka '''greckiego'''.}}
|-
|align="center"|'''Wieża Pism:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Азъ бѹкъі вѣдѣ|Ten użytkownik kocha '''cyrylicę'''}}
|-
|align="center"|'''Wieża Poglądów i Wyznań:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Романовы|Ten użytkownik jest zwolennikiem '''Caratu'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|†, ☦|Ten użytkownik lubi i szanuje '''Kościół Katolicki''', a także '''Prawosławny'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|<s>Luter</s>|Ten użytkownik gardzi wszelkiej maści '''protestantami'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|<s>Ateizm</s>|Ten użytkownik nie szanuje ludzi, którzy '''nie posiadają duszy'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Pieśń Arjów|Ten użytkownik lubi języki indoeuropejskie.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|PLN|Ten użytkownik jest '''kapitalistyczną świnią'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|Słowianie|Ten użytkownik jest '''słowianolubem'''.}}
|-
|align="center"|'''Wieża Konlangów:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|[[Język golędzki]]|Ten użytkownik tworzy i wciąż rozwija język '''golędzki'''.}}
|-
|align="center"|'''Wieża Rekonstrukcyj:'''
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|[[Język staropolski]]|Ten użytkownik rekonstruuje i wciąż uzupełnia język '''staropolski'''.}}
|-
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|[[Język nowopołabski]]|Ten użytkownik rekonstruuje i wciąż uzupełnia język '''połabski'''.}}
|}

Fizyk, matematyk, slawista, rzymski katolik, konserwatysta, serbista, polabista, rusofil, antysocjalista, buntownik, kaligrafista, miłośnik kulinaryj, uchodźca polityczny. Poplecznik niepodległych Łużyc, Połabia, Prus. Murarz, tynkarz, akrobata, człowiek-orkiestra, zbrodniarz wojenny.

Artykuły, w nież mam wyłączny bądź znaczący wkład:
* [[Słownik nowopołabsko-polski]]
* [[Gramatyka nowopołabska]]
* [[Język staropolski]]
* [[Słownik różnicowy języka serbskochorwackiego]]
* [[Słownik języka starogolędzkiego]]
* [[Słownik języka najwyszepolskiego]]
* [[Wysokopolskie nazwy miejscowe]]
* [[Słownik cerkiewnosłowiański]]
* [[Język szyicki]]
* [[Język słowiński]]

Gramatyka nowopołabska

2022-06-11T17:19:37Z

Siemoród: /* Czasownik /met/ */

Gramatyka odtworzonego języka nowopołabskiego. Korpus języka połabskiego jest zbyt ubogi, aby móc w pełni odbudować język, więc wiele dziur należało załatać. Wykrzyknik ''!'' przed formami oznacza, że są one poświadczone, znak zapytania ''?'' oznacza, że są one niepewne.
==Fonetyka i fonologja==

==Czasownik==
===Czasy===
====Praesens (Czas teraźniejszy)====
''Praesens'' (czas teraźniejszy) jest podstawowym czasem w języku połabskim. Tworzony jest od czasowników niedokonanych i oznacza czynność mającą miejsce w chwili mówienia.
====Aoristus (Czas przeszły dokonany)====
''Aoristus'' (aoryst, czas przeszły dokonany) oznacza dokonaną czynność mającą miejsce w przeszłości. Tworzony jest zarówno od czasowników dokonanych, jak i niedokonanych, choć częściej od tych pierwszych. Stosowany był szczególnie w przypadku narracji i opowieści.
====Imperfectum (Czas przeszły niedokonany)====
''Imperfectum'' (imperfekt, czas przeszły niedokonany) oznacza czynność mającą miejsce w przeszłości i trwającą. Tworzony jest głównie od czasowników niedokonanych i stosowany był do pary z aorystem.
====Praeteritum (Czas przeszły złożony I)====
''Praeteritum'' (preteritum, czas przeszły złożony I) jest odziedziczony z prasłowiańskiego, wyraża czynność mającą miejsce w przeszłości zakończoną lub (częściej) trwającą. Składa się z l-imiesłowu w odpowiedniej liczbie i rodzaju i (czasem) czasownika posiłkowego /jis, jis, ją, …/.
====Perfectum (Czas przeszły złożony II)====
''Perfectum'' (perfekt, czas przeszły złożony II) powstał pod wpływem niemieckiego odpowiednika, oznacza czynność zakończoną w przeszłości. Tworzony jest co do zasady od czasowników dokonanych, jest to czas złożony i składa się z czasownika posiłkowego /jis, jis, ją, …/ (w przypadku czasowników nieprzechodnich) lub /mom, mos, mo, …/ (w przypadku przechodnich) i imiesłowu biernego odmienionego przez osobę i liczbę.
====Futurum I (Czas przyszły prosty)====
''Futurum I'' (futur I, czas przyszły prosty) tworzony był od czasowników dokonanych i oznaczał czynność, która będzie miała miejsce i będzie zakończona w przyszłości. Formy tego czasu są gramatycznie formami osobowymi czasu teraźniejszego czasowników dokonanych.
====Futurum II (Czas przyszły złożony)====
''Futurum II'' (futur II, czas przyszły złożony) tworzony był najczęściej od czasowników niedokonanych i oznaczał czynność, która będzie miała miejsce w przyszłości. Składał się z bezokolicznika odpowiedniego czasownika i czasownika posiłkowego /că, cĕs~c, cĕ, …/ lub rzadziej /mom, mos, mo, …/.

===Formy nieosobowe czasownika===
====Imiesłów l-owy====
====Imiesłów bierny====
====Imiesłów czynny====
====Rzeczownik odczasownikowy====
===Konjugacje===
====Ia konjugacja====
Według pierwszej-a konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-ct/, /-st/, np. /rict, sect, müct, pict, straict/ czy /büst, caist, gnist, krost, vist/ i podobnych.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/-ą/ ||!/-Ø/ || !/-ăx/, !/-ex/|| —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-ĕs/, /-is/ || !/-i/ || /-ăs/, /-es/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-ĕ/, !/-i/ || !/-i/ || /-ăs/, /-es/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/-imă/ || /-ixmă/ || ?/-exmă/ || /-aimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-ită/ || /-istă/ || /-estă/ || /-aită/
|-
! 1os. l. mn.
| /-imĕ/ || /-ixmĕ/ || ?/-exmĕ/ || /-aimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /-itĕ/ || /-istĕ/ || /-estĕ/ || /-aitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| !/-ą/ || /-ixǫ/ || /-exǫ/ || —
|}

{| class="wikitable"
|-
! imiesłów l-owy !! imiesłów czynny !! imiesłów bierny !!rzeczownik odczasownikowy
|-
| /-ål, -lo, -lü, -lai, -lĕ, -lă/ || !/-ącĕ/|| !/-enĕ/ ||!/-inĕ/
|}
Tam gdzie podane są obok siebie formy zredukowana i niezredukowana, ta druga była używana w połączeniach z enklitykami, np. !/ricex-mĕ/, a pierwsza wszędzie indziej, np. !/ricăx/. Forma aorystu 1. os. l. poj. jest bez palatalizacji, np. !/müg/, !/sek/, /rek/.

Formy imiesłowu l-owego są wraz z palatalizacją, np. !/ricål, müzål, müzlo/. Podobnie palatalizacja ma miejsce w końcówkach imiesłowu czynnego, biernego i rzeczownika odczasownikowego.

Końcówka 1 os. l. poj. oraz 3. os. l. mn. /-ą/ wywołuje I palatalizację spółgłosek /k, g, x/.

====Ib konjugacja====
Według pierwszej-b konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-nǫt/, a także na /-nĕt/ (w tych czasownikach, w których /-n-/ nie pochodzi z tematu), np.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /-ną/ || !/-Ø/ || /-ńăx/, /-ńox/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| /-nĕs/, /-nis/ || /-i/ || /-ńăs/, /-ńos/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-nĕ/, !/-ni/ || !/-i/ || /-ńăs/, /-ńos/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 1os. l. podw.
|/-nimă/ || /-ixmă/ || /-ńoxmă/ || /-aimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-nită/ || /-istă/ || /-ńostă/ || /-aită/
|-
! 1os. l. mn.
| /-nimĕ/ || /-ixmĕ/ || /-ńoxmĕ/ || /-aimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /-nitĕ/ || /-istĕ/ || /-ńostĕ/ || /-aitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /-ną/ || /-ixǫ/ || /-ńoxǫ/ || —
|}
W aoryście i imperfekcie czasowników, gdzie /-nǫt/ lub /-nĕt/ występuje po spółgłosce, człon /-n-/ znika, np. /voiknĕt, voik, voici/. W pozostałych czasownikach może on nie znikać lub też może pojawiać się wypadnięta spółgłoska, np. /ďainǫt, ďain, ďaini/ lub /ďainǫt, ďaib, ďaibi/.

Formy czasu przeszłego to ?/-ąl/ lub !/-ǫl/. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na !/-nenĕ/, !/-ǫtĕ/ lub /-enĕ/. Rzeczownik odczasownikowy kończy się na ?/-ninĕ/, ?/-nenĕ/, !/-enĕ/.

====II konjugacja====
Według drugiej konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-ĕt/, a także czasownik /ťautait/.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy!! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /-ą/ || !/-aix/ || ?/-'ăx/, ?/-'ox/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| /-ĕs/, /-is/ || /-i/ || /-'ăs/, /-'os/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-ĕ/, !/-i/ ||!/-i/ || !/-'ăs/, /-'os/ || /-Ø/, /-ai/
|-
! 1os. l. podw.
| /imă/ || /-aixmă/|| /-'oxmă/ || /-aimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-ită/ || /-aistă/ || /-'ostă/ || /-aită/
|-
! 1os. l. mn.
| !/-imĕ/ || /-aixmĕ/ || /-'oxmĕ/ || /-aimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| !/-itĕ/ || /-aistĕ/ || /-'ostĕ/ || /-aitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /-ą/ || /-aixǫ/ || /-'oxǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to !/-ål/. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na !/-enĕ/ (bez oboczności tematu), imiesłowy czynne czasu teraźniejszego kończą się na /-ącĕ/. Rzeczownik odczasownikowy kończy się na !/-enĕ/ (również bez oboczności tematu).

====III konjugacja====
Według pierwszej konjugacji odmieniają się jednosylabowe czasowniki zakończone na /-ait/, /-åit/ a także ich prefigowane pochodne na /-ĕt/.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/-ją/ || /-aix/, /-åix/ || /-ėjăx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-jĕs/, /-jis/ || /-i/ || /-ėjăs/ ||
|-
! 3os. l. poj.
| !/-jĕ/, /-ji/ || /-i/ || !/-ėjăs/ ||
|-
! 1os. l. podw.
| /-jimă/, /-jămo/ || || ||
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-jită/, !/-jăto/ || || ||
|-
! 1os. l. mn.
| !/-jimĕ/ || || ||
|-
! 2os. l. mn.
| /-jitĕ/ || || ||
|-
! 3os. l. mn.
| !/-ją/ || || || —
|}
Formy czasu przeszłego to /-ål, -ålă/, w liczbie mnogiej /-ailai/ lub /-åilai/. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na /-aitĕ/ w przypadku krótkich czasowników na /-ait/ jak /bait/.

====IV konjugacja====
Według czwartej konjugacji odmieniają się liczne czasowniki zakończone na /-ăt/, ale nie wszystkie.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy!! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /-(j)ą/ || /-ăx/ || /-ăx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-(j)ĕs/, /-(j)is/ || /-ă/ || /-ăs/ || /-Ø/, /-ai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-(j)ĕ/, /-(j)i/ || /-ă/ || /-ăs/ || /-Ø/, /-ai/
|-
! 1os. l. podw.
| /-(j)imă/ || /-oxmă/ || /-oxmă/ || /-aimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-(j)ită/ || /-ostă/ || /-ostă/ || /-aită/
|-
! 1os. l. mn.
| /-(j)imĕ/ || /-oxmĕ/ || /-oxmĕ/ || /-aimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /-(j)itĕ/ || /-ostĕ/ || /-ostĕ/ || /-aitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /-(j)ą/ || /-oxǫ/ || /-oxǫ/ || —
|}
Jota w końcówkach powoduje zmiany fonetyczne, które w szczególności objawiają się cofnięciem przegłosu, np. /v́ǫzăt, vązą, vązĕs/

Formy czasu przeszłego to //. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na /-onĕ/

====Va konjugacja====
Według piątej-a konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-ot/
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy!! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /-oją/ || /-ox/ || /-ox/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-ojĕs/, !/-ojis/ || ?/-o/ || ?/-os/ || !/-oj/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-ojĕ/, !/-oji/ || ?/-o/ || ?/-os/ || /-oj/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/ojimă/ || /-oxmă/ || ?/-oxmă/ || ?/-ojmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-ojită/ || /-ostă/ || /-ostă/ || /-ojtă/
|-
! 1os. l. mn.
| !/-ojimĕ/ || /-oxmă/ || /-oxmĕ/ || /-ojmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /-ojitĕ/ || /-ostĕ/ || /-ostĕ || !/-ojtĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /-ojă/, /-oją/ || /-oxǫ/ || /-oxǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to //. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na /-onĕ/

====Vb konjugacja====
Według piątej-b konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-ăt/
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy!! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/-ăm/, /-om/ || /-ăx/, /-ox/ || /-ăx/, /-ox/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-ăs/, /-os/ || /-ă/, /-o/ || /-ăs/, /-os/ ||
|-
! 3os. l. poj.
| /-ă/, /-o/ || /-ă/, /-o/ || !/-ăs/, /-os/ ||
|-
! 1os. l. podw.
| ?/-omă/, /-ămo/ || /-oxmă/ || /-oxmă/ ||
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-otă/, /-ăto/ || /-ostă/ || /-ostă/ ||
|-
! 1os. l. mn.
| /-omĕ/ || /-oxmĕ/ || /-oxmĕ/ ||
|-
! 2os. l. mn.
| /-otĕ/ || /-ostĕ/ || /-ostĕ/ ||
|-
! 3os. l. mn.
| || /-oxǫ/ || /-oxǫ/ ||—
|}
Formy czasu przeszłego to /-ol/. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na /-onĕ/

===Czasowniki nieregularne===
====Czasownik ''/boit/''====
Czasownik !/boit/ jest nieregularny oraz ma kilka form supletywnych. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! cz. przyszły !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/jis/ || /bǫdǫ/ || ?/boix/ || /bex/, /ne-băx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/jis/ || /bǫdĕs/ || ?/boi/ || /bes/, /ne-băs/ || /bǫd/, /bǫdai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/ją/, !/jă/ || !/bǫdĕ/ || ?/boi/ || /bes/, /ne-băs/ || /bǫd/, /bǫdai/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/jismo/, ?/jismă/ || ?/bǫdemă/|| /boixmă/ || /bexmă/ || /bǫdaimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| !/jistă/ || /bǫdetă/ || /boistă/ || /bestă/ || /bǫdaită/
|-
! 1os. l. mn.
| !/jismoi/, !/jismĕ/ || /bǫdemĕ/ || /boixmĕ/ || /bexmĕ/ || /bǫdaimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| ?/jiste/, /jistĕ/ || /bǫdetĕ/ || /boistĕ/ || /bestĕ/ || /bǫdaitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| ?/są/ || /bǫdą/|| /boixǫ/ || /bexǫ/ || —
|}
Forma czasu przeszłego to /bål, bålă, bålü/, w liczbie mnogiej /båiai, bålĕ, bålă/, imiesłowy to /bǫdącĕ/.

====Czasownik ''/met/''====
Czasownik !/met/ także jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/mom/, !/ne-măm/ || /mex/ || /mex/, /ne-măx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/mos/, !/ne-măs/ || /me/ || /mes/, /ne-măs/ || /mej/
|-
! 3os. l. poj.
| !/mo/, !/ne-mă/ || /me/ || !/mes/, /ne-măs/ || /mej/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/momă/, ?/ne-momă/ || /mexmă/|| ?/mexmă/, ?/ne-mexmă/ || /mejmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| !/motă/, /ne-motă/ || /mestă/ || /mestă/, ?/ne-mestă/ || /mejtă/
|-
! 1os. l. mn.
| !/momĕ/, !/ne-momĕ/|| /mexmĕ/ || /mexmĕ/, /ne-mexmĕ/ || /mejmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /motĕ/, /ne-motĕ/ || /mestĕ/ || /mestĕ/, /ne-mestĕ/ || /mejtĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| ?/moją/, ?/ne-moją/ || /mexǫ/ || /mexǫ/, /ne-mexǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to /ḿol/, !/ni-ḿăl/.

Forma aorystu służy do budowania czasowników dokonanych.

====Czasownik ''/dot/''====
Czasownik !/dot/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! cz. przyszły !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /doją/ || ?/dom/ || || || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/dojĕs/ || ?/dos/ || || || !/doʒ, doj, düj/
|-
! 3os. l. poj.
| !/dojĕ/ || ?/do/ || || || /doʒ, doj, düj/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/dojimă/ || || || ||
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| ?/dojită/ || || || || /doctă, dojtă, düjtă/
|-
! 1os. l. mn.
| /dojimĕ/ || ?/domĕ/ || || ||
|-
! 2os. l. mn.
| /dojitĕ/ || ?/dotĕ/ || || || /doctĕ, dojtĕ, düjtĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /doją/ || || || || —
|}
Formy czasu przeszłego to /!dol, /, imiesłów bierny to /!donĕ/.

====Czasownik ''/tet/''====
Czasownik !/tet/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/cą/, !/că/; !/ni-că/ || /tex/, /ne-tăx/ || !/tex/, /ne-tăx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/cis/, !/cĕs/, ?/c/; /ni-cĕs/ || /te/, /ne-tă/ || /tes/, /ne-tăs/ || /tej/
|-
! 3os. l. poj.
| !/ci/, /cĕ/; !/ni-cĕ/ || /te/, /ne-tă/ || /tes/, /ne-tăs/ || /tej/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/cimă/; ?/ni-cimă/ || /texmă/ || /texmă/ || /tejmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /cită/; /ni-cită/ || /testă/ || /testă/ || /tejtă/
|-
! 1os. l. mn.
| !/cimĕ/; /ni-cimĕ/ || /texmĕ/ || /texmĕ/ || /tejmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| !/citĕ/; /ni-citĕ/ || /testĕ/ || /testĕ/ || /tejtĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| ?/cą/, ?/că/; ?/ni-cą/ || /texǫ/ || !/texǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to /ťol/.

Pierwsza forma była używana w znaczeniu ''chcieć'', forma zredukowana była używana w funkcji czasownika posiłkowego tworzącego czas przyszły, a także w pozycji nieakcentowanej.

====Czasownik ''/jest/''====
Czasownik !/jest/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /jedą/ || /jed/ || || —
|-
! 2os. l. poj.
| /jedĕs/ || /jedi/ || || !/jeʒ/
|-
! 3os. l. poj.
| !/jedĕ/ || /jedi/ || || /jeʒ/
|-
! 1os. l. podw.
| /jedimă/ || || || /jeʒmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /jedită/ || || || /jectă/
|-
! 1os. l. mn.
| /jedimĕ/ || || || /jeʒmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /jeditĕ/ || || || !/jectĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /jedą/ || || || —
|}
Formy czasu przeszłego to /jedăl~jedål, ?, ?/

====Czasownik ''/vaidĕt/''====
Czasownik /vaidĕt/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /vaiʒą/ || /vaid || /vaidăx/, /vaidex/|| —
|-
! 2os. l. poj.
| !/vaiʒĕs/ || /vaidi/ || /vaidăs/, /vaides/ || !/vaiʒ/
|-
! 3os. l. poj.
| !/vaiʒĕ/ || /vaidi/ || /vaidăs/, /vaides/ || /vaiʒ/
|-
! 1os. l. podw.
| /vaiʒimă/ || || /vaidexmă/ || /vaiʒmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /vaiʒită/ || || /vaidestă/ || /vaictă/
|-
! 1os. l. mn.
| /vaiʒimĕ/ || || /vaidexmĕ/ || /vaiʒmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /vaiʒitĕ/ || || /vaidestĕ/|| /vaictĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /vaiʒą/, ?/vaiʒă/ || || /vaidexǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to /vaiďol~vaiďăl, ?, ?/

====Czasownik ''/vedĕt/''====
Czasownik /vedĕt/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /vem/ || /vex/, /ne-văx/ || /vedăx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| /ves/ || /ve/, /ne-vă || /vedăs/ || /veʒ/
|-
! 3os. l. poj.
| /ve/ || /ve/, /ne-vă/ || /vedăs/ || /veʒ/
|-
! 1os. l. podw.
| /vemă/ || /vexmă/ || /vedexmă/ || /veʒmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /vetă/ || /vestă/ || /vedestă/ || /vectă/
|-
! 1os. l. mn.
| /vemĕ/ || /vexmĕ/ || /vedexmĕ/ || /veʒmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /vetĕ/ || /vestĕ/ || /vedestĕ/ || /vectĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /vedą/ || /vexǫ/ || /vedexǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to //, imiesłów czynny to !/vedącĕ/.

==Rzeczownik==
Rzeczownik w języku połabskim odmienia się przez sześć przypadków (mianownik, dopełniacz, celownik, biernik, narzędnik, miejscownik) i trzy liczby (pojedynczą, podwójną i mnogą). Występował synkretyzm przypadków, przede wszystkim w liczbie podwójnej zawsze mianownik był równy biernikowi, celownik narzędnikowi, a z kolei dopełniacz i miejscownik liczby podwójnej były równe odpowiednio dopełniaczowi i miejscownikowi liczby mnogiej.

Przecinek w poniższych tabelkach rozdziela końcówki akcentowane od nieakcentowanych.
===Ia deklinacja===
Według deklinacji Ia odmieniały się rzeczowniki rodzaju męzkiego zakończone na spółgłoskę. Końcówki pochodzą z dawnych o-temat i u-temat.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! twardy temat !! temat tylkojęzykowy !! miękki temat
|-
! Nom. Sg.
| !/-Ø/ || !/-Ø/ ||!/-Ø/
|-
! Gen. Sg.
| !/-o, -ă/, !/-au, -ĕ/ || !/-o, -ă/, !/-'au, -'ĕ/ || !/-'o, -'ă/, !/-'au, -'ĕ/
|-
! Dat. Sg.
| !/-au, -ĕ/ || !/-'au, -'ĕ/ || !/-'au, -ĕ/
|-
! Acc. Sg.
| =Nom./Acc. || =Nom./Acc.|| =Nom./Acc.
|-
! Ins. Sg.
| !/-åm, -ăm/ || !/-'åm, -'ăm/ || /-'åm, -'ăm/
|-
! Loc. Sg.
| !/-e, -ă/¹ || !/-e, -ă/¹|| !/-'au, -'ĕ/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| /-o, -ă/|| /-o, -ă/||/-'o, -'ă/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-ümă/ || /-'ümă/ || ?/-emă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-ai, -ĕ/¹, !/-üvĕ/ || !/-ai, -ĕ/¹, !/'-üvĕ/ || !/-ai, -ĕ/, !/-i, -ĕ/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| !/-üv, -ĕv/ || !/-'üv, -'ĕv/!, /-Ø/ || !/-ev, -ĕv/, /-'üv, -'ĕv/
|-
! Dat. Pl.
| !/-üm, -ĕm/ || /-üm, -ĕm/ || /-em, -ĕm/, /-'üm, -'ĕm/
|-
! Acc. Pl.
| !/-åi, -ĕ/ || /-'ai, -'ĕ/ || !/-e, -ă/
|-
! Ins. Pl.
| !/-åi, -ĕ/ || /-'ai, -'ĕ/ || /-ai, -ĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /-ex, -ăx/¹|| /-ex, -ăx/¹ || /-åx, -ăx/
|}
Biernik był równy dopełniaczowi u rzeczowników żywotnych i mianownikowi u nieżywotnych.

¹ – końcówka palatalizująca, powodowała oboczności w temacie, w szczególności: /'o:e/, /'ǫ:ą/, /'å:a/, /ö:ü/, /e:i/, a także w końcu tematu wywołuje palatalizację tylnojęzykowych, to jest /k:c/, /g:dz/, /x:s/.

===Ib deklinacja===
Według deklinacji Ib odmieniały się rzeczowniki rodzaju nijakiego bez rozszerzenia o spółgłoskę.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! twardy temat !! temat tylnojęzykowy !! miękki temat
|-
! Nom. Sg.
| !/-ü, -ĕ/ || !/-'ü, -'ĕ/ || !/-i, -ĕ/
|-
! Gen. Sg.
| !/-o, -ă/, !/-au, -ĕ/ || /-o, -ă/|| /-'o, -'ă/
|-
! Dat. Sg.
| !/-au, -ĕ/ || /-'au, -ĕ/ || !/-'au, -'ĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/-ü, -ĕ/ || !/-'ü, -'ĕ/ || !/-i, -ĕ/
|-
! Ins. Sg.
| !/-åm, -ăm/ || /-'åm, -'ăm/ || /-'åm, -'ăm/
|-
! Loc. Sg.
| !/-e, -ă/¹ || /-e, -ă/ || !/-ai, -ĕ/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| ?/-e, -ă/¹|| ?/-e, -ă/¹ || /-ai, -ĕ/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-ümă/ || /-'ümă/ || ?/-emă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-o, -ă/ || !/-o, -ă/ || !/-'o, -'ă/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| !/-Ø/ || /-Ø/ || /-Ø/
|-
! Dat. Pl.
| /-üm, -ĕm/ || /-'üm, -'ĕm/ || ?/-em, -ĕm/
|-
! Acc. Pl.
| !/-o, -ă/ || !/-o, -ă/ || !/-'o, -'ă/
|-
! Ins. Pl.
| !/-åi, -ĕ/ || /-'ai, -'ĕ/ || ?/-ai, -ĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /-ex, -ăx/¹|| /-ex, -ăx/¹ || !/-åx, -ăx/
|}

===Ic deklinacja===
Według deklinacji Ic odmieniały się rzeczowniki rodzaju nijakiego z rozszerzeniem o spółgłoskę. Tą spółgłoską mogło być -n-, np. /jaimą, jaimenă/, -nt-, np. /stiną, stińǫtă/, lub też -s- np. /nebü, nibesă/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! -n- !! -nt- !! -s-
|-
! Nom. Sg.
| !/-ą/ || !/-ą/ || !/-ü/
|-
! Gen. Sg.
| /-ińo, -ĕńo/ || /-ąťo, -ăťo/ ||!/-iśo, -ĕśo/
|-
! Dat. Sg.
| /-ińau, -ĕńau/ || /-ąťau, -ăťau/ || /-iśau, -ĕśau/
|-
! Acc. Sg.
| !/-ą/ || !/-ą/ || !/-ü/
|-
! Ins. Sg.
| /-ińåm, -ĕńåm/ || /-ąťåm, -ăťåm/ ||/-iśåm, -ĕśåm/
|-
! Loc. Sg.
| /-ińau, -ĕńau/ || /-ąťau, -ăťau/ ||!/-iśau, -ĕśau/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| !/-ĕnai/ || /-ătai/ || !/-ĕsai/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-ĕnemă/ || /-ătemă/ || /-ĕsemă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-enă/ || !/-'ǫtă/ || !/-esă/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| /-en, -ĕn/ || /-'ǫt/ || /-es, -ĕs/
|-
! Dat. Pl.
| /-enĕm/ || /-'ǫtĕm/ || /-esĕm/
|-
! Acc. Pl.
|!/-enă/ || /-'ǫtă/ || /-esă/
|-
! Ins. Pl.
| /-enĕ/ || /-'ǫtĕ/ || /-esĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /-inăx/ || /-ątăx/ || /-isăx/
|}

===II deklinacja===
Według deklinacji II odmieniały się rzeczowniki rodzaju żeńskiego, a także rodzaju męzkiego zakończone na -ă.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! twardy temat !! temat tylnojęzykowy !! miękki temat
|-
! Nom. Sg.
| !/-o, -ă/ || !/-o, -ă/ || !/-'o, -'ă/
|-
! Gen. Sg.
| !/-åi, -ĕ/ || !/-våi, -vĕ/ || !/-e, -ă/
|-
! Dat. Sg.
| !/-e, -ă/ || /-ve, -vă/ || !/-ai, -ĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/-ǫ/ || !/-ǫ/ || !/-ą, -ă/
|-
! Ins. Sg.
| /-ǫ/ || /-ǫ/ || !/-ą, -ă/
|-
! Loc. Sg.
| !/-e, -ă/ || /-ve, -vă/ || /-ai, -ĕ/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| !/-e, -ă/ || /-ve, -vă/ || !/-ai, -ĕ/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| !/-omă/ || !/-omă/ || /-'omă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-åi, -ĕ/|| !/-våi, -vĕ/ || !/-e, -ă/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| !/-Ø/ || /-Ø/ || /-Ø/
|-
! Dat. Pl.
| /-om, -ăm/ || !/-om, -ăm/ || /-'om, -'ăm/
|-
! Acc. Pl.
| !/-åi, -ĕ/|| !/-våi, -vĕ/ || !/-e, -ă/
|-
! Ins. Pl.
| !/-omĕ/ || /-omĕ/ || /-'omĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| ?/-ox, -ăx/ || /-ox, -ăx/ || /-'ox, -'ăx/
|}
Według deklinacji tylnojęzykowej odmieniały się przede wszystkim rzeczowniki żeńskie o temacie na /k, g, x/, ale także zapożyczenia o temacie na /t/, np. /korto, kortvåi; klüto, klütvåi/.

===III deklinacja===
Według deklinacji III odmieniały się rzeczowniki rodzaju żeńskiego zakończone na spółgłoskę lub rozszerzające swój temat o element -v-.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! temat na spółgłoskę !! temat rozszerzony twardy || temat rozszerzony miękki
|-
! Nom. Sg.
| !/-Ø/ || !/-åi, -ĕ/ ||!/-'ai, -ĕ/
|-
! Gen. Sg.
| !/-i, -ĕ/ || /-vi, -vĕ/ ||/-vi, -vĕ/
|-
! Dat. Sg.
| /-ai, -ĕ/ || /-vai, -vĕ/||/-vai, -vĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/-Ø/ || !/-iv/ ||!/-iv/
|-
! Ins. Sg.
| !/-ą, -ă/ || /-vą, -vă/ || /-vą, -vă/
|-
! Loc. Sg.
| /-ai, -ĕ/ || /-vai, -vĕ/||/-vai, -vĕ/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| /-ai, -ĕ/ || /-ve, -vă/ || /-ve, -vă/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-'omă/ || /-vomă/ || /-vomă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-ai, -ĕ/ || !/-våi, -vĕ/ || !/-våi, -vĕ/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| ?/-ai, -ĕ/ || /-åv, -ăv/ || /-'åv, -'ăv/
|-
! Dat. Pl.
| /-'åm, -'ăm/ || /-vom, -văm/ ||/-vom, -văm/
|-
! Acc. Pl.
| !/-ai, -ĕ/ || !/-våi, -vĕ/ || !/-våi, -vĕ/
|-
! Ins. Pl.
| !/-'omĕ/ || /-vomĕ/ || /-vomĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /-'åx, -'ăx/|| /-vox, -văx/ ||/-vox, -văx/
|}
W deklinacji z rozszerzeniem -v- końcówka biernika /-iv/ prawdopodobnie wtórnie szerzyła się do mianownika wypierając go, gdyż przy niektórych rzeczownikach jest poświadczona wyłącznie forma biernika.

===Rzeczowniki nieregularne===
Istniał także szereg rzeczowników nieregularnych, które miały odmianę mieszaną lub były jedynymi reprezentantami swojej klasy deklinacyjnej.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! oko !! ucho !! człowiek !! matka !! dziecko !! kamień
|-
! Nom. Sg.
| !/våťü/ || !/vaux́ü/ || !/clåvăk/ || !/motai/ || !/detą/, !/detă/ || !/komoi/
|-
! Gen. Sg.
| || || /clåvekă/ || || ||
|-
! Dat. Sg.
| || || /clåveťĕ/ || || ||
|-
! Acc. Sg.
| || || /clåvekă/ || /moter/ || ||
|-
! Ins. Sg.
| || || /clåveťăm/ || || ||
|-
! Loc. Sg.
| || || /clåvecă/ || || ||
|-
! Nom.=Acc. Du.
| !/vicai/ || !/vausai/ || || || ||
|-
! Dat.=Ins. Du.
| !/vicaimă/ || /vausaimă/ || || || ||
|-
! Nom. Pl.
| !/vicesă/, /våkă/ || !/vausesă/, !/vauxă/ || !/ľaudi/ || || !/detai/ || !/kominĕ/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| /vices/ || || || || || ?/komin/
|-
! Dat. Pl.
| /vicesĕm/ || || /ľauďåm/ || || || /komińăm/
|-
! Acc. Pl.
| !/vicesă/, /våkă/ || !/vausesă/, !/vauxă/ || /ľaudai/ || || /detai/ || !/kominĕ/
|-
! Ins. Pl.
| /vicesĕ/, /viťĕ/ || /vausisĕ/, /vaux́ĕ/ || || || || /komińomĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /vicisăx/, /vicăx/|| /vausisăx/, /vausăx/ || /ľauďåx/ || || || /komińăx/
|}

==Zaimek==
===Zaimki osobowe===
Zaświadczone są niektóre przypadki zaimków pierwszej i drugiej osoby liczby pojedycznej i podwójnej. Zaimki liczby podwójnej niestety są niepoświadczone, proponuję więc system zaimków poświadczony w blizko spokrewnionym słowińskim
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! 1 os. l. poj. !! 2 os. l. poj. !! 1 os. l. podw. !! 2 os. l. podw. !! 1 os. l. mn. !! 2 os. l. mn. !! zaimek zwrotny
|-
! Nom.
| !/joz/, !/jo/ || !/tåi/, !/tĕ/ || ?/mo/ || ?/vo/ || !/moi/ || !/jai/, ?/voi/ || —
|-
! Gen.
| !/mane/, !/mană/ || /tibe/, !/tibĕ/ || /nojau/, /nojĕ/ || /vojau/, /vojĕ/|| !/nos/, !/năs/ || /vos/, /văs/ || /sibe/, /sibĕ/
|-
! Dat.
| !/mine/, /mină/ || !/tebe/, !/tebĕ/ || /nomă/ || /vomă/ || !/nom/, !/năm/ || /vom/, /văm/ || /sebe/, /sebĕ/
|-
! Dat. clit.
| !/mĕ/ || !/tĕ/ || — || — || /năm/ || /văm/ || ?/sĕ/
|-
! Acc.
| !/mane/, !/mą/ || !/tibĕ/, !/tą/ ||/nojau/, /nojĕ/ || /vojau/, /vojĕ/|| !/nos/, /năs/ || /vos/, /văs/ || !/sibĕ/, !/są/
|-
! Acc. clit.
| !/mĕ/ || !/tĕ/ || — ? || — ? || !/năs/ || /văs/ || !/să/
|-
! Ins.
| ?/manǫ/ , ?/mănǫ/ || ?/tübǫ/, !/tăbǫ/ || /nomă/ || /vomă/ || !/nomĕ/ || !/vomĕ/ || ?/sübǫ/, !/săbǫ/
|-
! Loc.
| /mane/, /mană/ || /tibe/, /tibĕ/ || /nojĕ/ || /vojĕ/ || /nos/, /năs/ || /vos/, /văs/ || /sibe/, !/sibĕ/
|}
W mianowniku zaimek osobowy ''joz''/''jo'' ma dwie formy stosowane w zasadzie wymiennie, bez zauważalnej reguły.

W przypadkach zależnych mamy na ogół dwie formy każdego zaimka. Pierwsza z nich jest akcentowana, druga natomiast pojawia się '''bezpośrednio''' po przyimku, to jest przyimek ściągnął z niej akcent.

Zaimki osobowe liczby podwójnej nie posiadają enklityk w celowniku i bierniku, zamiast nich stosuje się pełne formy.

Odmiana zaimka osobowego /vån, vånă, vånă/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/vån/ || !/vånă/ || /vånü/
|-
! Gen. Sg.
| !/jig/, !/jĕg/, !/nĕg/ || ?/ji/, ?/jĕ/, ?/nĕ/ || /jig/, /jĕg/, /nĕg/
|-
! Dat. Sg.
| !/jim/, !/mĕ/, /nĕm/ || ?/ji/, ?/jĕ/, ?/nĕ/ || /jim/, /mĕ/, /nĕm/
|-
! Acc. Sg.
| ?/jǫ/, ?/jǫ/, ?/nǫ/ || /ją/, /jă/, /nă/ || /ji/, /jĕ/, /nĕ/
|-
! Ins. Sg.
| /naim/ || ?/ną/, /nă/ || /naim/
|-
! Loc. Sg.
| /jim/, /nĕm/ || ?/ji/, ?/nĕ/ || /jim/, /nĕm/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| ?/våno/ || ?/vinai/ || ?/vinai/
|-
! Gen.=Loc. Du.
| /jaix/, /nĕx/ || /jaix/, /nĕx/ ||/jaix/, /nĕx/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /naimo/ || /naimo/ || /naimo/
|-
! Nom. Pl.
| !/vinai/ || /vånåi/ || /vånă/
|-
! Gen. Pl.
| /jaix/, /nĕx/ || /jaix/, /nĕx/ ||/jaix/, /nĕx/
|-
! Dat. Pl.
| !/jaim/, /nĕm/ || !/jaim/, /nĕm/ || !/jaim/, /nĕm/
|-
! Acc. Pl.
| /je/, /nă/ || /je/, /nă/ || /jo/, /nă/
|-
! Ins. Pl.
| ?/naimĕ/ || ?/naimĕ/|| ?/naimĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /nĕx/ || /nĕx/ ||/nĕx/
|}

===Zaimki wskazujące===
Poniższa tabela przedstawia odmianę zaimka wzkazującego /tǫ, to, tü/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| /tǫ/ || /to/ || /tü/
|-
! Gen. Sg.
| !/tüg/ || ?/tej/ || !/tüg/
|-
! Dat. Sg.
| /tümĕ/ || ?/tej/ || /tümĕ/
|-
! Acc. Sg.
| /tǫ/ || /tǫ/ || /tü/
|-
! Ins. Sg.
| /taim/ || /tǫ/ || /taim/
|-
! Loc. Sg.
| /tüm/ || ?/tej/ || /tüm/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| /to/ || ?/tai/ || ?/tai/
|-
! Gen.=Loc. Du.
| /tex/ || /tex/ ||/tex/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /temă/ || /temă/ || /temă/
|-
! Nom. Pl.
| /tai/ || /tåi/ || /to/
|-
! Gen. Pl.
| /tex/ || /tex/ || /tex/
|-
! Dat. Pl.
| /tem/ || /tem/ || /tem/
|-
! Acc. Pl.
| /tåi/ || /tåi/ || /to/
|-
! Ins. Pl.
| /temĕ/ || /temĕ/ || /temĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /tex/ || /tex/ || /tex/
|}

Odmiana zaimka wzkazującego /sǫ, si, sü/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/sǫ/ || !/so/ || !/si/
|-
! Gen. Sg.
| !/seg/ || ?/sij/ || !/seg/
|-
! Dat. Sg.
| /semĕ/ || ?/sij/ || /semĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/sǫ/ || /są/ || !/si/
|-
! Ins. Sg.
| /saim/ || /są/ || /saim/
|-
! Loc. Sg.
| !/sem/ || ?/sij/ || /sem/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| ?/so/ || ?/sai/ || ?/sai/
|-
! Gen.=Loc. Du.
| /saix/ || /saix/||/saix/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /saimă/ || /saimă/ || /saimă/
|-
! Nom. Pl.
| /sai/ || /se/ || /so/
|-
! Gen. Pl.
| /saix/ || /saix/ || /saix/
|-
! Dat. Pl.
| /saim/ || /saim/ || /saim/
|-
! Acc. Pl.
| /se/ || /se/ || /so/
|-
! Ins. Pl.
| /saimĕ/ || /saimĕ/ || /saimĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /saix/ || /saix/ || /saix/
|}

===Zaimki pytajne===
Odmiana zaimków pytajnych /kåtü/ oraz /cü/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! osobowy !! rzeczowny
|-
!Nom.
| !/kåtü/ || !/cü/
|-
! Gen.
| !/ťüg/, /kåtüg/ || !/ceg/
|-
! Dat.
| !/ťümau/, !/kåtümĕ/ || /cemau/
|-
! Acc.
| !/ťüg/, /kåtüg/ || !/cü/, !/ceg/
|-
! Ins.
| /ťaim/, /kåtem/ || /caim/
|-
! Loc.
| /ťüm/, /kåtüm/ || /cem/
|}

===Zaimki przeczące===
Odmiana zaimków pytajnych /nekåtü/ (/nĕkåtü/ według Polańskieg) oraz /nic/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! osobowy !! rzeczowny
|-
!Nom.
| ?/nekåtü/ || !/nic/
|-
! Gen.
| !/niťüg/ || /niceg/
|-
! Dat.
| /niťümau/ || /nicemau/
|-
! Acc.
| /niťüg/ || /nic/
|-
! Ins.
| /niťaim/ || /nicaim/
|-
! Loc.
| /niťüm/ || /nicem/
|}

===Zaimki dzierżawcze===
Zaimki dzierżawcze dzieliły się na odmienne i nieodmienne
{| class="wikitable"
|-
! 1 os. l. poj. !! 2 os. l. poj. !! 1 os. l. mn. !! 2 os. l. mn. !! zaimek dzierżawczy zwrotny
|-

| !/müj, müjă, müji/ || !/tüj, tüjă, tüji/ || !/nos, nosă, nosi/ || !/vos, vosă, vosi/ || !/süj, süjă, süji/
|-
|}

Zaimki dzierżawcze trzeciej osoby były nieodmienne, najprawdopodobniej także zaimki pierwszej i drugiej osoby liczby podwójnej. W roli zaimka dzierżawczego występował wówczas odpowiedni zaimek osobowy w dopełniaczu

Odmiana zaimków dzierżawczych na przykładzie /müj, müjă, müji/ (końcówki przeniesione):
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/müj/ || !/müjă/ || !/müji/
|-
! Gen. Sg.
| /müjĕg/ || ?/müjij/ || /müjĕg/
|-
! Dat. Sg.
| /müjemĕ/ || /müjă/|| /müjemĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/müj/ || !/müją/ || !/müji/
|-
! Ins. Sg.
| /müjĕm/ || !/müjă/ || /müjĕm/
|-
! Loc. Sg.
| !/müjĕm/ || !/müjĕ/ || !/müjĕm/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| ?/müjo/ ||?/müjai/|| ?/müjai/
|-
! Gen.=Loc. Du.
| /müjĕx/ ||/müjĕx/ || /müjĕx/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /müjaimă/ || /müjaimă/ || /müjaimă/
|-
! Nom. Pl.
| !/müjai/ || /müjă/|| !/müjă/
|-
! Gen. Pl.
| /müjĕx/ ||/müjĕx/ || /müjĕx/
|-
! Dat. Pl.
| !/müjĕm/ ||!/müjĕm/ || !/müjĕm/
|-
! Acc. Pl.
| !/müjă/ || /müjă/ || /müjă/
|-
! Ins. Pl.
| /müjaimĕ/ || /müjaimĕ/ || /müjaimĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /müjĕx/ ||/müjĕx/ || /müjĕx/
|}
Wszystkie odmieniane zaimki dzierżawcze miały te same końcówki i tę samą krzywą akcentową.

===Zaimek uogólniający===
Odmiana zaimka uogólniającego /vis, visă, visa/
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/vis/ || ?/visă/ || !/visi/
|-
! Gen. Sg.
| ?/visĕg/ ?/viseg/|| ||
|-
! Dat. Sg.
| || ||
|-
! Acc. Sg.
| /vis/, /visĕg/ || !/visą/ || !/visi/
|-
! Ins. Sg.
| || /visą/ ||
|-
! Loc. Sg.
| /visĕm/ || ||/visĕm/
|-
! Nom. Pl.
| !/visai/ || /vise/ || /visă/
|-
! Gen. Pl.
| /visĕx/ || /visĕx/ ||/visĕx/
|-
! Dat. Pl.
| !/visĕm/|| /visĕm/ ||/visĕm/
|-
! Acc. Pl.
| /vise/ || /vise/ || /visă/
|-
! Ins. Pl.
| /visaimĕ/ || /visaimĕ/ || /visaimĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /visĕx/ || /visĕx/ || /visĕx/
|}
Zaimek ten najprawdopodobniej, jak w innych językach słowiańskich, nie tworzył liczby podwójnej. Używano w tym znaczeniu zaimka ''oba, obie, obie''.

==Przymiotnik==
Przymiotnik w języku połabskim przyjmował z reguły końcówkę zredukowaną, zależną od miękkości tematu, rodzaju, przypadku i liczby. Wszystkie końcówki zebrano w poniższej tabeli. Przecinek oddziela przymiotniki miękkotematowe (np. /tritĕ, triťă, tritĕ; prenĕ, preńă, prenĕ/) od twardotematowych (np. /b́olĕ, b́olă, b́olă/).
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/-ĕ/|| !/-ă/|| !/-ĕ/, !/-ă/
|-
! Gen. Sg.
| !/-ĕg/, !/-ăg/ || ?/-ă/ || !/-ĕg/, /-ăg/
|-
! Dat. Sg.
| !/-ümĕ/ || /-ăj/ || /-ümĕ/
|-
! Acc. Sg.
| =Nom./Acc. || !/-ǫ/ || !/-ĕ/, !/-ă/
|-
! Ins. Sg.
| /-ĕm/, /-ăm/ || /-ǫ/ || /-ĕm/, /-ăm/
|-
! Loc. Sg.
| /-ĕm/ || !/-ăj/|| /-ĕm/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| /-ă/ || /-ă/ || !/-ă/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-aimă/, /-åimă/ || /-aimă/, /-åimă/ || /-aimă/, /-åimă/
|-
! Nom. Pl.
| ²/-ĕ/ || !/-ă/ || !/-ă/
|-
! Gen. Pl.
| !/-ĕx/ || /-ĕx/ ||/-ĕx/
|-
! Dat. Pl.
| /-ĕm/ || /-ĕm/ || /-ĕm/
|-
! Acc. Pl.
| ?/-ĕ/, !/-ă/|| !/-ă/ || !/-ă/
|-
! Ins. Pl.
| /-aimĕ/, /-åimě/ || /-aimĕ/, /-åimě/ || /-aimĕ/, /-åimě/
|-
! Loc. Pl.
| !/-ĕx/ || /-ĕx/ ||/-ĕx/
|}

Oprócz odmiany długiej szczątkowo zachowana została odmiana krótka. Końcówki odmiany krótkiej były zawsze niezredukowane
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/-Ø/ || !/-o/ || /-i/, !/-ü/
|-
! Gen. Sg.
| || ||
|-
! Dat. Sg.
| || ||
|-
! Acc. Sg.
| =Nom./Acc. || /-ǫ/ || /-i/, !/-ü/
|-
! Ins. Sg.
| !/-åm/ || /-ǫ/ || !/-åm/
|-
! Loc. Sg.
| || ||
|-
! Nom.=Acc. Du.
| || ||
|-
! Dat.=Ins. Du.
| || ||
|-
! Nom. Pl.
| || ||
|-
! Gen. Pl.
| || ||
|-
! Dat. Pl.
| || ||
|-
! Acc. Pl.
| || ||
|-
! Ins. Pl.
||| ||
|-
! Loc. Pl.
| || ||
|}
=== Stopniowanie przymiotnika===

=== Przysłówek ===

== Liczebnik ==
=== Liczebniki główne ===
Liczebnik /jadån/ odmieniał się tak, jak twardotematowy zaimek wskazujący.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/jadån/ || /jånă/ || !/jånü/
|-
! Gen. Sg.
| /janăg/ || || /janăg/
|-
! Dat. Sg.
|/janümĕ/ || || /janümĕ/
|-
! Acc. Sg.
| =Nom./Acc. || /janǫ/ || !/janü/
|-
! Ins. Sg.
| || /janǫ/ ||
|-
! Loc. Sg.
| || /jană/ ||
|-
! Nom.=Acc. Du.
| || ||
|-
! Dat.=Ins. Du.
| || ||
|-
! Nom. Pl.
| /janai/ || || /jană/
|-
! Gen. Pl.
| || ||
|-
! Dat. Pl.
| || ||
|-
! Acc. Pl.
| /janĕ/ || || /jană/
|-
! Ins. Pl.
||| ||
|-
! Loc. Pl.
| || ||
|}
 
Poniżej tabelka odmiany liczebnika /dåvo/. Liczebnik ten wymuszał na rzeczowniku liczbę podwójną i związek zgody.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.=Acc.
| !/dåvo/ || !/dåve/
|-
! Gen.=Loc.
|colspan="2"| !/dåvüx/
|-
! Dat.=Ins.
|colspan="2"| !/dvemă/
|}
Obok /dvemă/ poświadczono także /dvemo/, jednak było to w pieśni, więc mogło wynikać z jej metryki, a nie z samych zasad akcentuacji.

Podobnie odmieniał się zaimek /våbo/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.=Acc.
| ?/våbo/ || !/vibe/
|-
! Gen.=Loc.
|colspan="2"| /våbüx/
|-
! Dat.=Ins.
|colspan="2"| !/vibemă/
|}
W bierniku po przyimku występowała także postać zredukowana - !/no vĕbe/.

Poniżej tabelka odmiany liczebnika /tåri, trai/. Liczebnik ten wymuszał na rzeczowniku liczbę mnogą i związek zgody.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.
| !/tåri/ || !/trai/
|-
! Gen.
| ?/tårüx/ || ?/tåraix/
|-
! Dat.
| ?/tårüm/ || ?/tåraim/
|-
! Acc.
| /trai/ || /trai/
|-
! Ins.
| ?/tårümĕ/ || !/tåraimĕ/
|-
! Loc.
| ?/tårüx/ || ?/tåraix/
|}

Poniżej tabelka odmiany liczebnika /citĕr/. Liczebnik ten wymuszał na rzeczowniku liczbę mnogą i związek zgody.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.
| !/citĕr/ || /citĕr/
|-
! Gen.
| ?/citĕŕüx/||?/citĕraix/
|-
! Dat.
| ?/citĕŕüm/ || ?/citĕraim/
|-
! Acc.
| /citĕr/ || /citĕr/
|-
! Ins.
| ?/citĕŕümĕ/ ||?/citĕraimĕ/
|-
! Loc.
| ?/citĕŕüx/ ||?/citĕraix/
|}

Liczebniki od 5 do 10, tj. /pąt, sist, sidĕm, visĕm, divąt, disąt/ odmieniają się jak żeńskie rzeczowniki o temacie zakończonym na spółgłoskę. Występują w jednej formie wspólnej dla wszystkich rodzajów. Wymuszały na rzeczowniku liczbę mnogą i związek rządu, t.zn. rzeczownik występował w dopełniaczu liczby mnogiej. Poniższa tabelka przedstawia odmianę na przykładzie liczebnika /pąt/ (podobnie odmieniały się /sist, divąt, disąt/) oraz /sidĕm/ (podobnie odmieniał się /visĕm/).
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! 5,6,9,10 !! 7,8
|-
! Nom.
| !/pąt/ || !/sidĕm/
|-
! Gen.
| /pątĕ/ || /sidmĕ/
|-
! Dat.
| /pątĕ/|| /sidmĕ/
|-
! Acc.
| /pąt/ || /sidĕm/
|-
! Ins.
| /pątă/|| /sidmă/
|-
! Loc.
| /pątĕ/ || /sidmĕ/
|}

=== Liczebniki porządkowe ===
* pierwszy - !/parĕ/, !/prenĕ/, !/erstĕ/
* drugi - !/törĕ/
* trzeci - !/tritĕ/
* czwarty - !/citjortĕ/
* piąty - !/ṕǫtĕ/
* szósty - !/sestĕ/
* siódmy - /sedmĕ/
* ósmy - !/våsmĕ/
* dziewiąty - !/div́ǫtĕ/
* dziesiąty - !/diśǫtĕ/
* jedenasty - ?/janådistĕ/
* dwunasty - /dvenădistĕ/
* trzynasty - /trainădistĕ/
* czternasty - ?/citĕrnădistĕ/
* piętnasty - /pątnădistĕ/
* szesnasty - /sesnădistĕ/
* siedemnasty - /sedĕmnadistĕ/
* osiemnasty - /visĕmnădistĕ/
* dziewiętnasty - /divątnădistĕ/
* dwudziesty - /disątnădistĕ/

=== Liczebniki zbiorowe ===
* dwoje - !/dåvoj/
* oboje - !/våboj/
* troje - !/tåroj/
* czworo - !/citvărü/
* pięcioro - !/pątărü/
* sześcioro - !/sistărü/
* siedmioro - !/sidmărü/
* ośmioro - !/vismărü/
* dziewięcioro - !/divątărü/
* dziesięcioro - !/disątărü/

Liczebniki zbiorowe nie odmieniały się przez rodzaje, jednak /dåvoj, våboj, tåroj/ odmieniały się przez przypadki według poniższego wzorca:
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! dwoje !! oboje !! troje
|-
! Nom.=Acc.
| !/dåvoj/ || !/våboj/ ||!/tåroj/
|-
! Gen.=Loc.
| /dåvüjĕx/ || !/våbüjĕx/ || /tårüjĕx/
|-
! Dat.
| /våbüjaimă/ || /våbüjaimă/ || /tårüjĕm/
|-
! Ins.
| /våbüjaimă/ || /våbüjaimă/ || /tårüjaimĕ/
|}

== Przyimek ==
=== Przyimki miejsca ===
* /ai/ - u, przy (z dopełniaczem), np. /ai dåvüx grauk/
* /no/ - na, w (z biernikiem i miejscownikiem), np. /no pic/, /no zimĕ/
* /prid/ - przed (z biernikiem i narzędnikiem), np. /prid są/, /prid gărdåm/
* /püd/ - pod (z biernikiem i narzędnikiem), np. /püd są/, /püd nibĕśåm/
* /så/ - z (z dopełniaczem i narzędnikiem), np. /så nibĕśo/, /så vicaimă/
* /vå/ - w, do (z biernikiem i miejscownikiem), np. /wå wågărd/, /vå nebüśai/
=== Przyimki czasu ===
* /dü/ - do (z dopełniaczem)
* /prid/ - przed (z narzędnikiem), np. /prid nidelă/

== Spójnik ==
== Partykuła ==
Lista partykuł:
* ''ne'', ''ni'' – pierwsza forma była używana z czasownikami /met/ i /müct/, a druga z wszystkimi pozostałymi. W przypadku czasowników /met/, /boit/ i /tet/ mogła ona ściągać akcent przy przeczeniu, dlatego formy negacji tych czasowników mogą być zredukowane.

== Składnia ==
===Partytyw===
===Czasy===
===Czasowniki rozdzielnie złożone===

==Słowotwórstwo==
===Przyrostki tworzące rzeczowniki===
* -aidlĕ (<*-idlo): tworzy nazwy narzędzi, odczasownikowy, np. /stovaidlĕ/, /mötüvaidlĕ/, /mücaidlĕ/.
* -aikă (<*-ika): tworzy nazwy zawodów, wykonawców czynności, męzkie jak i żeńskie, odczasownikowy, np. /låzaikă/, /bezaikă/, /peraikă/.
* -aină (<*-ina): tworzy nazwy przedmiotów, zjawisk, odprzymiotnikowy i odrzeczownikowy, np. /låisaină/, /brizaină/, /glåvaină/.
* -aistĕ (<*-išče): tworzy nazwy miejsc, odrzeczownikowy, np. /gordaistĕ/, /postvaistĕ/, /sidlaistĕ/.
* -ą (<*-ę): tworzy nazwy osobników młodych, odrzeczownikowy, np. /blaizą/, /büzą/, /rovną/.
* -ăr (<*-ařь): tworzy nazwy zawodów, wykonawców czynności, odrzeczownikowy i odczasownikowy, np. /gresnăr/, /lekăr/, /bǫkăr/.
* -ĕ (<*ьje): tworzy nazwy rzeczowników zbiorowych, np. /perĕ/, /klåsĕ/, /blånĕ/.
* -kă (<*-ъka): 1) tworzy zdrobnienia, stosowany do rzeczowników rodzaju żeńskiego, np. /bopkă/, /defkă/, /zopkă/. 2) przyrostek tworzący zdrobnienia imion obojga płci, np. /Ånskă/, /Moraikă/.
* -nĕk (<*-nikъ): tworzy nazwy zawodów, wykonawców czynności, odrzeczownikowy, np. /crivnĕk/, /gloznĕk/, /grobalnĕk/.
* -'onĕk (<*-janъkъ): tworzy nazwy osobowe odgeograficzne, stosowany do rzeczowników, poświadczono tylko /ďörconĕk/, /ďörconi/.
* -'onkă (<*-janъka): tworzy nazwy osobowe odgeograficzne, stosowany do rzeczowników, żeńska wersja poprzedniego, poświadczono tylko /döŕonkă/
* -skă (<-ske): tworzy nazwy zawodów, wykonawców czynności rodzaju żeńskiego, np. /brüderskă/, /lasterårskă/.
* -üvă (<*ova): tworzy nazwy żon wykonawców czynności, np. /vartüvă/.

===Przyrostki tworzące przymiotniki===
* -enĕ (<*-enъjь): tworzy przymiotniki związane z substancjami, materjałami, odrzeczownikowy, np. /våunenĕ/, /clåvăcenĕ/, /gnüjenĕ/.
* -ĕ (<*-ьjь): tworzy przymiotniki od nazw zwierząt, niekiedy roślin, np. /korvĕ/, /godĕ/, /gǫsĕ/.
* -ĕn (<*-inъ): tworzy przymiotniki dzierżawcze od nazw osób kończących się na -a, np. /Morajĕn/, /ľoľĕn/, /moterĕn/.
* -nĕ (<-*ьnъjь): tworzy przymiotniki związane z przedmiotami, wyrażające cechę powiązania z nimi, należenia, np. /plauznĕ/, /x́aiznĕ/, /lesnĕ/.
* -(üv)otĕ (<*-(ov)atъjь): tworzy przymiotniki związane z przedmiotami, wyrażające cechę ich posiadania, np. /drenüvotĕ/, /glådüvotĕ/, /varxüvotĕ/, /nügotĕ/. Rozszerzenie -üv- dochodzi po rzeczownikach rodzaju męzkiego.
* -üv(ĕ) (<-*ovъ(jь)): tworzy przymiotniki dzierżawcze od nazw osób kończących się na spółgłoskę, np. /malnaiťüv/, /Maixelevĕ/, /torťüvĕ/.
===Przyrostki tworzące czasowniki===
Tabelka przyrostków czasownikowych wraz z niemieckimi, łużyckimi i polskimi odpowiednikami znaczeniowymi
{| class="wikitable"
|-
! połabski !! niemiecki !! łużyckie !! czeski !! polski
|-
! !/dü/-,
| zu- || do, dó- || do- || do-
|-
! !/prai-/
|
|-
! !/pü-/, !/pö-/
|be- || po-, pó- || po- || po-
|-
! !/rüz-/, !/röz-/
|
|-
! ?/sǫ-/
| mit- || sobu- || sou- || współ-
|-
! !/våkărst-/
|
|-
! /våpăk-/
| wieder- || zaso || ||
|-
! !/våz-/
|
|-
! !/viz-/
|
|-
! !/voi-/
| aus- || wu- || vy- || wy-
|}

[[Kategoria: Język połabski]]

Gramatyka nowopołabska

2022-06-11T17:16:54Z

Siemoród: /* Czasownik /boit/ */

Gramatyka odtworzonego języka nowopołabskiego. Korpus języka połabskiego jest zbyt ubogi, aby móc w pełni odbudować język, więc wiele dziur należało załatać. Wykrzyknik ''!'' przed formami oznacza, że są one poświadczone, znak zapytania ''?'' oznacza, że są one niepewne.
==Fonetyka i fonologja==

==Czasownik==
===Czasy===
====Praesens (Czas teraźniejszy)====
''Praesens'' (czas teraźniejszy) jest podstawowym czasem w języku połabskim. Tworzony jest od czasowników niedokonanych i oznacza czynność mającą miejsce w chwili mówienia.
====Aoristus (Czas przeszły dokonany)====
''Aoristus'' (aoryst, czas przeszły dokonany) oznacza dokonaną czynność mającą miejsce w przeszłości. Tworzony jest zarówno od czasowników dokonanych, jak i niedokonanych, choć częściej od tych pierwszych. Stosowany był szczególnie w przypadku narracji i opowieści.
====Imperfectum (Czas przeszły niedokonany)====
''Imperfectum'' (imperfekt, czas przeszły niedokonany) oznacza czynność mającą miejsce w przeszłości i trwającą. Tworzony jest głównie od czasowników niedokonanych i stosowany był do pary z aorystem.
====Praeteritum (Czas przeszły złożony I)====
''Praeteritum'' (preteritum, czas przeszły złożony I) jest odziedziczony z prasłowiańskiego, wyraża czynność mającą miejsce w przeszłości zakończoną lub (częściej) trwającą. Składa się z l-imiesłowu w odpowiedniej liczbie i rodzaju i (czasem) czasownika posiłkowego /jis, jis, ją, …/.
====Perfectum (Czas przeszły złożony II)====
''Perfectum'' (perfekt, czas przeszły złożony II) powstał pod wpływem niemieckiego odpowiednika, oznacza czynność zakończoną w przeszłości. Tworzony jest co do zasady od czasowników dokonanych, jest to czas złożony i składa się z czasownika posiłkowego /jis, jis, ją, …/ (w przypadku czasowników nieprzechodnich) lub /mom, mos, mo, …/ (w przypadku przechodnich) i imiesłowu biernego odmienionego przez osobę i liczbę.
====Futurum I (Czas przyszły prosty)====
''Futurum I'' (futur I, czas przyszły prosty) tworzony był od czasowników dokonanych i oznaczał czynność, która będzie miała miejsce i będzie zakończona w przyszłości. Formy tego czasu są gramatycznie formami osobowymi czasu teraźniejszego czasowników dokonanych.
====Futurum II (Czas przyszły złożony)====
''Futurum II'' (futur II, czas przyszły złożony) tworzony był najczęściej od czasowników niedokonanych i oznaczał czynność, która będzie miała miejsce w przyszłości. Składał się z bezokolicznika odpowiedniego czasownika i czasownika posiłkowego /că, cĕs~c, cĕ, …/ lub rzadziej /mom, mos, mo, …/.

===Formy nieosobowe czasownika===
====Imiesłów l-owy====
====Imiesłów bierny====
====Imiesłów czynny====
====Rzeczownik odczasownikowy====
===Konjugacje===
====Ia konjugacja====
Według pierwszej-a konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-ct/, /-st/, np. /rict, sect, müct, pict, straict/ czy /büst, caist, gnist, krost, vist/ i podobnych.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/-ą/ ||!/-Ø/ || !/-ăx/, !/-ex/|| —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-ĕs/, /-is/ || !/-i/ || /-ăs/, /-es/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-ĕ/, !/-i/ || !/-i/ || /-ăs/, /-es/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/-imă/ || /-ixmă/ || ?/-exmă/ || /-aimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-ită/ || /-istă/ || /-estă/ || /-aită/
|-
! 1os. l. mn.
| /-imĕ/ || /-ixmĕ/ || ?/-exmĕ/ || /-aimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /-itĕ/ || /-istĕ/ || /-estĕ/ || /-aitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| !/-ą/ || /-ixǫ/ || /-exǫ/ || —
|}

{| class="wikitable"
|-
! imiesłów l-owy !! imiesłów czynny !! imiesłów bierny !!rzeczownik odczasownikowy
|-
| /-ål, -lo, -lü, -lai, -lĕ, -lă/ || !/-ącĕ/|| !/-enĕ/ ||!/-inĕ/
|}
Tam gdzie podane są obok siebie formy zredukowana i niezredukowana, ta druga była używana w połączeniach z enklitykami, np. !/ricex-mĕ/, a pierwsza wszędzie indziej, np. !/ricăx/. Forma aorystu 1. os. l. poj. jest bez palatalizacji, np. !/müg/, !/sek/, /rek/.

Formy imiesłowu l-owego są wraz z palatalizacją, np. !/ricål, müzål, müzlo/. Podobnie palatalizacja ma miejsce w końcówkach imiesłowu czynnego, biernego i rzeczownika odczasownikowego.

Końcówka 1 os. l. poj. oraz 3. os. l. mn. /-ą/ wywołuje I palatalizację spółgłosek /k, g, x/.

====Ib konjugacja====
Według pierwszej-b konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-nǫt/, a także na /-nĕt/ (w tych czasownikach, w których /-n-/ nie pochodzi z tematu), np.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /-ną/ || !/-Ø/ || /-ńăx/, /-ńox/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| /-nĕs/, /-nis/ || /-i/ || /-ńăs/, /-ńos/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-nĕ/, !/-ni/ || !/-i/ || /-ńăs/, /-ńos/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 1os. l. podw.
|/-nimă/ || /-ixmă/ || /-ńoxmă/ || /-aimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-nită/ || /-istă/ || /-ńostă/ || /-aită/
|-
! 1os. l. mn.
| /-nimĕ/ || /-ixmĕ/ || /-ńoxmĕ/ || /-aimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /-nitĕ/ || /-istĕ/ || /-ńostĕ/ || /-aitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /-ną/ || /-ixǫ/ || /-ńoxǫ/ || —
|}
W aoryście i imperfekcie czasowników, gdzie /-nǫt/ lub /-nĕt/ występuje po spółgłosce, człon /-n-/ znika, np. /voiknĕt, voik, voici/. W pozostałych czasownikach może on nie znikać lub też może pojawiać się wypadnięta spółgłoska, np. /ďainǫt, ďain, ďaini/ lub /ďainǫt, ďaib, ďaibi/.

Formy czasu przeszłego to ?/-ąl/ lub !/-ǫl/. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na !/-nenĕ/, !/-ǫtĕ/ lub /-enĕ/. Rzeczownik odczasownikowy kończy się na ?/-ninĕ/, ?/-nenĕ/, !/-enĕ/.

====II konjugacja====
Według drugiej konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-ĕt/, a także czasownik /ťautait/.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy!! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /-ą/ || !/-aix/ || ?/-'ăx/, ?/-'ox/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| /-ĕs/, /-is/ || /-i/ || /-'ăs/, /-'os/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-ĕ/, !/-i/ ||!/-i/ || !/-'ăs/, /-'os/ || /-Ø/, /-ai/
|-
! 1os. l. podw.
| /imă/ || /-aixmă/|| /-'oxmă/ || /-aimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-ită/ || /-aistă/ || /-'ostă/ || /-aită/
|-
! 1os. l. mn.
| !/-imĕ/ || /-aixmĕ/ || /-'oxmĕ/ || /-aimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| !/-itĕ/ || /-aistĕ/ || /-'ostĕ/ || /-aitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /-ą/ || /-aixǫ/ || /-'oxǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to !/-ål/. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na !/-enĕ/ (bez oboczności tematu), imiesłowy czynne czasu teraźniejszego kończą się na /-ącĕ/. Rzeczownik odczasownikowy kończy się na !/-enĕ/ (również bez oboczności tematu).

====III konjugacja====
Według pierwszej konjugacji odmieniają się jednosylabowe czasowniki zakończone na /-ait/, /-åit/ a także ich prefigowane pochodne na /-ĕt/.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/-ją/ || /-aix/, /-åix/ || /-ėjăx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-jĕs/, /-jis/ || /-i/ || /-ėjăs/ ||
|-
! 3os. l. poj.
| !/-jĕ/, /-ji/ || /-i/ || !/-ėjăs/ ||
|-
! 1os. l. podw.
| /-jimă/, /-jămo/ || || ||
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-jită/, !/-jăto/ || || ||
|-
! 1os. l. mn.
| !/-jimĕ/ || || ||
|-
! 2os. l. mn.
| /-jitĕ/ || || ||
|-
! 3os. l. mn.
| !/-ją/ || || || —
|}
Formy czasu przeszłego to /-ål, -ålă/, w liczbie mnogiej /-ailai/ lub /-åilai/. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na /-aitĕ/ w przypadku krótkich czasowników na /-ait/ jak /bait/.

====IV konjugacja====
Według czwartej konjugacji odmieniają się liczne czasowniki zakończone na /-ăt/, ale nie wszystkie.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy!! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /-(j)ą/ || /-ăx/ || /-ăx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-(j)ĕs/, /-(j)is/ || /-ă/ || /-ăs/ || /-Ø/, /-ai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-(j)ĕ/, /-(j)i/ || /-ă/ || /-ăs/ || /-Ø/, /-ai/
|-
! 1os. l. podw.
| /-(j)imă/ || /-oxmă/ || /-oxmă/ || /-aimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-(j)ită/ || /-ostă/ || /-ostă/ || /-aită/
|-
! 1os. l. mn.
| /-(j)imĕ/ || /-oxmĕ/ || /-oxmĕ/ || /-aimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /-(j)itĕ/ || /-ostĕ/ || /-ostĕ/ || /-aitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /-(j)ą/ || /-oxǫ/ || /-oxǫ/ || —
|}
Jota w końcówkach powoduje zmiany fonetyczne, które w szczególności objawiają się cofnięciem przegłosu, np. /v́ǫzăt, vązą, vązĕs/

Formy czasu przeszłego to //. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na /-onĕ/

====Va konjugacja====
Według piątej-a konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-ot/
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy!! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /-oją/ || /-ox/ || /-ox/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-ojĕs/, !/-ojis/ || ?/-o/ || ?/-os/ || !/-oj/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-ojĕ/, !/-oji/ || ?/-o/ || ?/-os/ || /-oj/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/ojimă/ || /-oxmă/ || ?/-oxmă/ || ?/-ojmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-ojită/ || /-ostă/ || /-ostă/ || /-ojtă/
|-
! 1os. l. mn.
| !/-ojimĕ/ || /-oxmă/ || /-oxmĕ/ || /-ojmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /-ojitĕ/ || /-ostĕ/ || /-ostĕ || !/-ojtĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /-ojă/, /-oją/ || /-oxǫ/ || /-oxǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to //. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na /-onĕ/

====Vb konjugacja====
Według piątej-b konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-ăt/
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy!! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/-ăm/, /-om/ || /-ăx/, /-ox/ || /-ăx/, /-ox/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-ăs/, /-os/ || /-ă/, /-o/ || /-ăs/, /-os/ ||
|-
! 3os. l. poj.
| /-ă/, /-o/ || /-ă/, /-o/ || !/-ăs/, /-os/ ||
|-
! 1os. l. podw.
| ?/-omă/, /-ămo/ || /-oxmă/ || /-oxmă/ ||
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-otă/, /-ăto/ || /-ostă/ || /-ostă/ ||
|-
! 1os. l. mn.
| /-omĕ/ || /-oxmĕ/ || /-oxmĕ/ ||
|-
! 2os. l. mn.
| /-otĕ/ || /-ostĕ/ || /-ostĕ/ ||
|-
! 3os. l. mn.
| || /-oxǫ/ || /-oxǫ/ ||—
|}
Formy czasu przeszłego to /-ol/. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na /-onĕ/

===Czasowniki nieregularne===
====Czasownik ''/boit/''====
Czasownik !/boit/ jest nieregularny oraz ma kilka form supletywnych. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! cz. przyszły !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/jis/ || /bǫdǫ/ || ?/boix/ || /bex/, /ne-băx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/jis/ || /bǫdĕs/ || ?/boi/ || /bes/, /ne-băs/ || /bǫd/, /bǫdai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/ją/, !/jă/ || !/bǫdĕ/ || ?/boi/ || /bes/, /ne-băs/ || /bǫd/, /bǫdai/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/jismo/, ?/jismă/ || ?/bǫdemă/|| /boixmă/ || /bexmă/ || /bǫdaimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| !/jistă/ || /bǫdetă/ || /boistă/ || /bestă/ || /bǫdaită/
|-
! 1os. l. mn.
| !/jismoi/, !/jismĕ/ || /bǫdemĕ/ || /boixmĕ/ || /bexmĕ/ || /bǫdaimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| ?/jiste/, /jistĕ/ || /bǫdetĕ/ || /boistĕ/ || /bestĕ/ || /bǫdaitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| ?/są/ || /bǫdą/|| /boixǫ/ || /bexǫ/ || —
|}
Forma czasu przeszłego to /bål, bålă, bålü/, w liczbie mnogiej /båiai, bålĕ, bålă/, imiesłowy to /bǫdącĕ/.

====Czasownik ''/met/''====
Czasownik !/met/ także jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/mom/, !/ne-măm/ || || /mex/, /ne-măx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/mos/, !/ne-măs/ || || /mes/, /ne-măs/ || /mej/
|-
! 3os. l. poj.
| !/mo/, !/ne-mă/ || || !/mes/, /ne-măs/ || /mej/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/momă/, ?/ne-momă/ || || ?/mexmă/, ?/ne-mexmă/ || /mejmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| !/motă/, /ne-motă/ || || /mestă/, ?/ne-mestă/ || /mejtă/
|-
! 1os. l. mn.
| !/momĕ/, !/ne-momĕ/|| || /mexmĕ/, /ne-mexmĕ/ || /mejmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /motĕ/, /ne-motĕ/ || || /mestĕ/, /ne-mestĕ/ || /mejtĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| ?/moją/, ?/ne-moją/ || || /mexǫ/, /ne-mexǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to /ḿol/, !/ni-ḿăl/.

====Czasownik ''/dot/''====
Czasownik !/dot/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! cz. przyszły !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /doją/ || ?/dom/ || || || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/dojĕs/ || ?/dos/ || || || !/doʒ, doj, düj/
|-
! 3os. l. poj.
| !/dojĕ/ || ?/do/ || || || /doʒ, doj, düj/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/dojimă/ || || || ||
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| ?/dojită/ || || || || /doctă, dojtă, düjtă/
|-
! 1os. l. mn.
| /dojimĕ/ || ?/domĕ/ || || ||
|-
! 2os. l. mn.
| /dojitĕ/ || ?/dotĕ/ || || || /doctĕ, dojtĕ, düjtĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /doją/ || || || || —
|}
Formy czasu przeszłego to /!dol, /, imiesłów bierny to /!donĕ/.

====Czasownik ''/tet/''====
Czasownik !/tet/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/cą/, !/că/; !/ni-că/ || /tex/, /ne-tăx/ || !/tex/, /ne-tăx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/cis/, !/cĕs/, ?/c/; /ni-cĕs/ || /te/, /ne-tă/ || /tes/, /ne-tăs/ || /tej/
|-
! 3os. l. poj.
| !/ci/, /cĕ/; !/ni-cĕ/ || /te/, /ne-tă/ || /tes/, /ne-tăs/ || /tej/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/cimă/; ?/ni-cimă/ || /texmă/ || /texmă/ || /tejmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /cită/; /ni-cită/ || /testă/ || /testă/ || /tejtă/
|-
! 1os. l. mn.
| !/cimĕ/; /ni-cimĕ/ || /texmĕ/ || /texmĕ/ || /tejmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| !/citĕ/; /ni-citĕ/ || /testĕ/ || /testĕ/ || /tejtĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| ?/cą/, ?/că/; ?/ni-cą/ || /texǫ/ || !/texǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to /ťol/.

Pierwsza forma była używana w znaczeniu ''chcieć'', forma zredukowana była używana w funkcji czasownika posiłkowego tworzącego czas przyszły, a także w pozycji nieakcentowanej.

====Czasownik ''/jest/''====
Czasownik !/jest/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /jedą/ || /jed/ || || —
|-
! 2os. l. poj.
| /jedĕs/ || /jedi/ || || !/jeʒ/
|-
! 3os. l. poj.
| !/jedĕ/ || /jedi/ || || /jeʒ/
|-
! 1os. l. podw.
| /jedimă/ || || || /jeʒmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /jedită/ || || || /jectă/
|-
! 1os. l. mn.
| /jedimĕ/ || || || /jeʒmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /jeditĕ/ || || || !/jectĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /jedą/ || || || —
|}
Formy czasu przeszłego to /jedăl~jedål, ?, ?/

====Czasownik ''/vaidĕt/''====
Czasownik /vaidĕt/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /vaiʒą/ || /vaid || /vaidăx/, /vaidex/|| —
|-
! 2os. l. poj.
| !/vaiʒĕs/ || /vaidi/ || /vaidăs/, /vaides/ || !/vaiʒ/
|-
! 3os. l. poj.
| !/vaiʒĕ/ || /vaidi/ || /vaidăs/, /vaides/ || /vaiʒ/
|-
! 1os. l. podw.
| /vaiʒimă/ || || /vaidexmă/ || /vaiʒmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /vaiʒită/ || || /vaidestă/ || /vaictă/
|-
! 1os. l. mn.
| /vaiʒimĕ/ || || /vaidexmĕ/ || /vaiʒmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /vaiʒitĕ/ || || /vaidestĕ/|| /vaictĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /vaiʒą/, ?/vaiʒă/ || || /vaidexǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to /vaiďol~vaiďăl, ?, ?/

====Czasownik ''/vedĕt/''====
Czasownik /vedĕt/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /vem/ || /vex/, /ne-văx/ || /vedăx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| /ves/ || /ve/, /ne-vă || /vedăs/ || /veʒ/
|-
! 3os. l. poj.
| /ve/ || /ve/, /ne-vă/ || /vedăs/ || /veʒ/
|-
! 1os. l. podw.
| /vemă/ || /vexmă/ || /vedexmă/ || /veʒmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /vetă/ || /vestă/ || /vedestă/ || /vectă/
|-
! 1os. l. mn.
| /vemĕ/ || /vexmĕ/ || /vedexmĕ/ || /veʒmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /vetĕ/ || /vestĕ/ || /vedestĕ/ || /vectĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /vedą/ || /vexǫ/ || /vedexǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to //, imiesłów czynny to !/vedącĕ/.

==Rzeczownik==
Rzeczownik w języku połabskim odmienia się przez sześć przypadków (mianownik, dopełniacz, celownik, biernik, narzędnik, miejscownik) i trzy liczby (pojedynczą, podwójną i mnogą). Występował synkretyzm przypadków, przede wszystkim w liczbie podwójnej zawsze mianownik był równy biernikowi, celownik narzędnikowi, a z kolei dopełniacz i miejscownik liczby podwójnej były równe odpowiednio dopełniaczowi i miejscownikowi liczby mnogiej.

Przecinek w poniższych tabelkach rozdziela końcówki akcentowane od nieakcentowanych.
===Ia deklinacja===
Według deklinacji Ia odmieniały się rzeczowniki rodzaju męzkiego zakończone na spółgłoskę. Końcówki pochodzą z dawnych o-temat i u-temat.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! twardy temat !! temat tylkojęzykowy !! miękki temat
|-
! Nom. Sg.
| !/-Ø/ || !/-Ø/ ||!/-Ø/
|-
! Gen. Sg.
| !/-o, -ă/, !/-au, -ĕ/ || !/-o, -ă/, !/-'au, -'ĕ/ || !/-'o, -'ă/, !/-'au, -'ĕ/
|-
! Dat. Sg.
| !/-au, -ĕ/ || !/-'au, -'ĕ/ || !/-'au, -ĕ/
|-
! Acc. Sg.
| =Nom./Acc. || =Nom./Acc.|| =Nom./Acc.
|-
! Ins. Sg.
| !/-åm, -ăm/ || !/-'åm, -'ăm/ || /-'åm, -'ăm/
|-
! Loc. Sg.
| !/-e, -ă/¹ || !/-e, -ă/¹|| !/-'au, -'ĕ/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| /-o, -ă/|| /-o, -ă/||/-'o, -'ă/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-ümă/ || /-'ümă/ || ?/-emă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-ai, -ĕ/¹, !/-üvĕ/ || !/-ai, -ĕ/¹, !/'-üvĕ/ || !/-ai, -ĕ/, !/-i, -ĕ/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| !/-üv, -ĕv/ || !/-'üv, -'ĕv/!, /-Ø/ || !/-ev, -ĕv/, /-'üv, -'ĕv/
|-
! Dat. Pl.
| !/-üm, -ĕm/ || /-üm, -ĕm/ || /-em, -ĕm/, /-'üm, -'ĕm/
|-
! Acc. Pl.
| !/-åi, -ĕ/ || /-'ai, -'ĕ/ || !/-e, -ă/
|-
! Ins. Pl.
| !/-åi, -ĕ/ || /-'ai, -'ĕ/ || /-ai, -ĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /-ex, -ăx/¹|| /-ex, -ăx/¹ || /-åx, -ăx/
|}
Biernik był równy dopełniaczowi u rzeczowników żywotnych i mianownikowi u nieżywotnych.

¹ – końcówka palatalizująca, powodowała oboczności w temacie, w szczególności: /'o:e/, /'ǫ:ą/, /'å:a/, /ö:ü/, /e:i/, a także w końcu tematu wywołuje palatalizację tylnojęzykowych, to jest /k:c/, /g:dz/, /x:s/.

===Ib deklinacja===
Według deklinacji Ib odmieniały się rzeczowniki rodzaju nijakiego bez rozszerzenia o spółgłoskę.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! twardy temat !! temat tylnojęzykowy !! miękki temat
|-
! Nom. Sg.
| !/-ü, -ĕ/ || !/-'ü, -'ĕ/ || !/-i, -ĕ/
|-
! Gen. Sg.
| !/-o, -ă/, !/-au, -ĕ/ || /-o, -ă/|| /-'o, -'ă/
|-
! Dat. Sg.
| !/-au, -ĕ/ || /-'au, -ĕ/ || !/-'au, -'ĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/-ü, -ĕ/ || !/-'ü, -'ĕ/ || !/-i, -ĕ/
|-
! Ins. Sg.
| !/-åm, -ăm/ || /-'åm, -'ăm/ || /-'åm, -'ăm/
|-
! Loc. Sg.
| !/-e, -ă/¹ || /-e, -ă/ || !/-ai, -ĕ/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| ?/-e, -ă/¹|| ?/-e, -ă/¹ || /-ai, -ĕ/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-ümă/ || /-'ümă/ || ?/-emă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-o, -ă/ || !/-o, -ă/ || !/-'o, -'ă/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| !/-Ø/ || /-Ø/ || /-Ø/
|-
! Dat. Pl.
| /-üm, -ĕm/ || /-'üm, -'ĕm/ || ?/-em, -ĕm/
|-
! Acc. Pl.
| !/-o, -ă/ || !/-o, -ă/ || !/-'o, -'ă/
|-
! Ins. Pl.
| !/-åi, -ĕ/ || /-'ai, -'ĕ/ || ?/-ai, -ĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /-ex, -ăx/¹|| /-ex, -ăx/¹ || !/-åx, -ăx/
|}

===Ic deklinacja===
Według deklinacji Ic odmieniały się rzeczowniki rodzaju nijakiego z rozszerzeniem o spółgłoskę. Tą spółgłoską mogło być -n-, np. /jaimą, jaimenă/, -nt-, np. /stiną, stińǫtă/, lub też -s- np. /nebü, nibesă/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! -n- !! -nt- !! -s-
|-
! Nom. Sg.
| !/-ą/ || !/-ą/ || !/-ü/
|-
! Gen. Sg.
| /-ińo, -ĕńo/ || /-ąťo, -ăťo/ ||!/-iśo, -ĕśo/
|-
! Dat. Sg.
| /-ińau, -ĕńau/ || /-ąťau, -ăťau/ || /-iśau, -ĕśau/
|-
! Acc. Sg.
| !/-ą/ || !/-ą/ || !/-ü/
|-
! Ins. Sg.
| /-ińåm, -ĕńåm/ || /-ąťåm, -ăťåm/ ||/-iśåm, -ĕśåm/
|-
! Loc. Sg.
| /-ińau, -ĕńau/ || /-ąťau, -ăťau/ ||!/-iśau, -ĕśau/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| !/-ĕnai/ || /-ătai/ || !/-ĕsai/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-ĕnemă/ || /-ătemă/ || /-ĕsemă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-enă/ || !/-'ǫtă/ || !/-esă/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| /-en, -ĕn/ || /-'ǫt/ || /-es, -ĕs/
|-
! Dat. Pl.
| /-enĕm/ || /-'ǫtĕm/ || /-esĕm/
|-
! Acc. Pl.
|!/-enă/ || /-'ǫtă/ || /-esă/
|-
! Ins. Pl.
| /-enĕ/ || /-'ǫtĕ/ || /-esĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /-inăx/ || /-ątăx/ || /-isăx/
|}

===II deklinacja===
Według deklinacji II odmieniały się rzeczowniki rodzaju żeńskiego, a także rodzaju męzkiego zakończone na -ă.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! twardy temat !! temat tylnojęzykowy !! miękki temat
|-
! Nom. Sg.
| !/-o, -ă/ || !/-o, -ă/ || !/-'o, -'ă/
|-
! Gen. Sg.
| !/-åi, -ĕ/ || !/-våi, -vĕ/ || !/-e, -ă/
|-
! Dat. Sg.
| !/-e, -ă/ || /-ve, -vă/ || !/-ai, -ĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/-ǫ/ || !/-ǫ/ || !/-ą, -ă/
|-
! Ins. Sg.
| /-ǫ/ || /-ǫ/ || !/-ą, -ă/
|-
! Loc. Sg.
| !/-e, -ă/ || /-ve, -vă/ || /-ai, -ĕ/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| !/-e, -ă/ || /-ve, -vă/ || !/-ai, -ĕ/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| !/-omă/ || !/-omă/ || /-'omă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-åi, -ĕ/|| !/-våi, -vĕ/ || !/-e, -ă/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| !/-Ø/ || /-Ø/ || /-Ø/
|-
! Dat. Pl.
| /-om, -ăm/ || !/-om, -ăm/ || /-'om, -'ăm/
|-
! Acc. Pl.
| !/-åi, -ĕ/|| !/-våi, -vĕ/ || !/-e, -ă/
|-
! Ins. Pl.
| !/-omĕ/ || /-omĕ/ || /-'omĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| ?/-ox, -ăx/ || /-ox, -ăx/ || /-'ox, -'ăx/
|}
Według deklinacji tylnojęzykowej odmieniały się przede wszystkim rzeczowniki żeńskie o temacie na /k, g, x/, ale także zapożyczenia o temacie na /t/, np. /korto, kortvåi; klüto, klütvåi/.

===III deklinacja===
Według deklinacji III odmieniały się rzeczowniki rodzaju żeńskiego zakończone na spółgłoskę lub rozszerzające swój temat o element -v-.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! temat na spółgłoskę !! temat rozszerzony twardy || temat rozszerzony miękki
|-
! Nom. Sg.
| !/-Ø/ || !/-åi, -ĕ/ ||!/-'ai, -ĕ/
|-
! Gen. Sg.
| !/-i, -ĕ/ || /-vi, -vĕ/ ||/-vi, -vĕ/
|-
! Dat. Sg.
| /-ai, -ĕ/ || /-vai, -vĕ/||/-vai, -vĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/-Ø/ || !/-iv/ ||!/-iv/
|-
! Ins. Sg.
| !/-ą, -ă/ || /-vą, -vă/ || /-vą, -vă/
|-
! Loc. Sg.
| /-ai, -ĕ/ || /-vai, -vĕ/||/-vai, -vĕ/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| /-ai, -ĕ/ || /-ve, -vă/ || /-ve, -vă/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-'omă/ || /-vomă/ || /-vomă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-ai, -ĕ/ || !/-våi, -vĕ/ || !/-våi, -vĕ/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| ?/-ai, -ĕ/ || /-åv, -ăv/ || /-'åv, -'ăv/
|-
! Dat. Pl.
| /-'åm, -'ăm/ || /-vom, -văm/ ||/-vom, -văm/
|-
! Acc. Pl.
| !/-ai, -ĕ/ || !/-våi, -vĕ/ || !/-våi, -vĕ/
|-
! Ins. Pl.
| !/-'omĕ/ || /-vomĕ/ || /-vomĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /-'åx, -'ăx/|| /-vox, -văx/ ||/-vox, -văx/
|}
W deklinacji z rozszerzeniem -v- końcówka biernika /-iv/ prawdopodobnie wtórnie szerzyła się do mianownika wypierając go, gdyż przy niektórych rzeczownikach jest poświadczona wyłącznie forma biernika.

===Rzeczowniki nieregularne===
Istniał także szereg rzeczowników nieregularnych, które miały odmianę mieszaną lub były jedynymi reprezentantami swojej klasy deklinacyjnej.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! oko !! ucho !! człowiek !! matka !! dziecko !! kamień
|-
! Nom. Sg.
| !/våťü/ || !/vaux́ü/ || !/clåvăk/ || !/motai/ || !/detą/, !/detă/ || !/komoi/
|-
! Gen. Sg.
| || || /clåvekă/ || || ||
|-
! Dat. Sg.
| || || /clåveťĕ/ || || ||
|-
! Acc. Sg.
| || || /clåvekă/ || /moter/ || ||
|-
! Ins. Sg.
| || || /clåveťăm/ || || ||
|-
! Loc. Sg.
| || || /clåvecă/ || || ||
|-
! Nom.=Acc. Du.
| !/vicai/ || !/vausai/ || || || ||
|-
! Dat.=Ins. Du.
| !/vicaimă/ || /vausaimă/ || || || ||
|-
! Nom. Pl.
| !/vicesă/, /våkă/ || !/vausesă/, !/vauxă/ || !/ľaudi/ || || !/detai/ || !/kominĕ/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| /vices/ || || || || || ?/komin/
|-
! Dat. Pl.
| /vicesĕm/ || || /ľauďåm/ || || || /komińăm/
|-
! Acc. Pl.
| !/vicesă/, /våkă/ || !/vausesă/, !/vauxă/ || /ľaudai/ || || /detai/ || !/kominĕ/
|-
! Ins. Pl.
| /vicesĕ/, /viťĕ/ || /vausisĕ/, /vaux́ĕ/ || || || || /komińomĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /vicisăx/, /vicăx/|| /vausisăx/, /vausăx/ || /ľauďåx/ || || || /komińăx/
|}

==Zaimek==
===Zaimki osobowe===
Zaświadczone są niektóre przypadki zaimków pierwszej i drugiej osoby liczby pojedycznej i podwójnej. Zaimki liczby podwójnej niestety są niepoświadczone, proponuję więc system zaimków poświadczony w blizko spokrewnionym słowińskim
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! 1 os. l. poj. !! 2 os. l. poj. !! 1 os. l. podw. !! 2 os. l. podw. !! 1 os. l. mn. !! 2 os. l. mn. !! zaimek zwrotny
|-
! Nom.
| !/joz/, !/jo/ || !/tåi/, !/tĕ/ || ?/mo/ || ?/vo/ || !/moi/ || !/jai/, ?/voi/ || —
|-
! Gen.
| !/mane/, !/mană/ || /tibe/, !/tibĕ/ || /nojau/, /nojĕ/ || /vojau/, /vojĕ/|| !/nos/, !/năs/ || /vos/, /văs/ || /sibe/, /sibĕ/
|-
! Dat.
| !/mine/, /mină/ || !/tebe/, !/tebĕ/ || /nomă/ || /vomă/ || !/nom/, !/năm/ || /vom/, /văm/ || /sebe/, /sebĕ/
|-
! Dat. clit.
| !/mĕ/ || !/tĕ/ || — || — || /năm/ || /văm/ || ?/sĕ/
|-
! Acc.
| !/mane/, !/mą/ || !/tibĕ/, !/tą/ ||/nojau/, /nojĕ/ || /vojau/, /vojĕ/|| !/nos/, /năs/ || /vos/, /văs/ || !/sibĕ/, !/są/
|-
! Acc. clit.
| !/mĕ/ || !/tĕ/ || — ? || — ? || !/năs/ || /văs/ || !/să/
|-
! Ins.
| ?/manǫ/ , ?/mănǫ/ || ?/tübǫ/, !/tăbǫ/ || /nomă/ || /vomă/ || !/nomĕ/ || !/vomĕ/ || ?/sübǫ/, !/săbǫ/
|-
! Loc.
| /mane/, /mană/ || /tibe/, /tibĕ/ || /nojĕ/ || /vojĕ/ || /nos/, /năs/ || /vos/, /văs/ || /sibe/, !/sibĕ/
|}
W mianowniku zaimek osobowy ''joz''/''jo'' ma dwie formy stosowane w zasadzie wymiennie, bez zauważalnej reguły.

W przypadkach zależnych mamy na ogół dwie formy każdego zaimka. Pierwsza z nich jest akcentowana, druga natomiast pojawia się '''bezpośrednio''' po przyimku, to jest przyimek ściągnął z niej akcent.

Zaimki osobowe liczby podwójnej nie posiadają enklityk w celowniku i bierniku, zamiast nich stosuje się pełne formy.

Odmiana zaimka osobowego /vån, vånă, vånă/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/vån/ || !/vånă/ || /vånü/
|-
! Gen. Sg.
| !/jig/, !/jĕg/, !/nĕg/ || ?/ji/, ?/jĕ/, ?/nĕ/ || /jig/, /jĕg/, /nĕg/
|-
! Dat. Sg.
| !/jim/, !/mĕ/, /nĕm/ || ?/ji/, ?/jĕ/, ?/nĕ/ || /jim/, /mĕ/, /nĕm/
|-
! Acc. Sg.
| ?/jǫ/, ?/jǫ/, ?/nǫ/ || /ją/, /jă/, /nă/ || /ji/, /jĕ/, /nĕ/
|-
! Ins. Sg.
| /naim/ || ?/ną/, /nă/ || /naim/
|-
! Loc. Sg.
| /jim/, /nĕm/ || ?/ji/, ?/nĕ/ || /jim/, /nĕm/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| ?/våno/ || ?/vinai/ || ?/vinai/
|-
! Gen.=Loc. Du.
| /jaix/, /nĕx/ || /jaix/, /nĕx/ ||/jaix/, /nĕx/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /naimo/ || /naimo/ || /naimo/
|-
! Nom. Pl.
| !/vinai/ || /vånåi/ || /vånă/
|-
! Gen. Pl.
| /jaix/, /nĕx/ || /jaix/, /nĕx/ ||/jaix/, /nĕx/
|-
! Dat. Pl.
| !/jaim/, /nĕm/ || !/jaim/, /nĕm/ || !/jaim/, /nĕm/
|-
! Acc. Pl.
| /je/, /nă/ || /je/, /nă/ || /jo/, /nă/
|-
! Ins. Pl.
| ?/naimĕ/ || ?/naimĕ/|| ?/naimĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /nĕx/ || /nĕx/ ||/nĕx/
|}

===Zaimki wskazujące===
Poniższa tabela przedstawia odmianę zaimka wzkazującego /tǫ, to, tü/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| /tǫ/ || /to/ || /tü/
|-
! Gen. Sg.
| !/tüg/ || ?/tej/ || !/tüg/
|-
! Dat. Sg.
| /tümĕ/ || ?/tej/ || /tümĕ/
|-
! Acc. Sg.
| /tǫ/ || /tǫ/ || /tü/
|-
! Ins. Sg.
| /taim/ || /tǫ/ || /taim/
|-
! Loc. Sg.
| /tüm/ || ?/tej/ || /tüm/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| /to/ || ?/tai/ || ?/tai/
|-
! Gen.=Loc. Du.
| /tex/ || /tex/ ||/tex/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /temă/ || /temă/ || /temă/
|-
! Nom. Pl.
| /tai/ || /tåi/ || /to/
|-
! Gen. Pl.
| /tex/ || /tex/ || /tex/
|-
! Dat. Pl.
| /tem/ || /tem/ || /tem/
|-
! Acc. Pl.
| /tåi/ || /tåi/ || /to/
|-
! Ins. Pl.
| /temĕ/ || /temĕ/ || /temĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /tex/ || /tex/ || /tex/
|}

Odmiana zaimka wzkazującego /sǫ, si, sü/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/sǫ/ || !/so/ || !/si/
|-
! Gen. Sg.
| !/seg/ || ?/sij/ || !/seg/
|-
! Dat. Sg.
| /semĕ/ || ?/sij/ || /semĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/sǫ/ || /są/ || !/si/
|-
! Ins. Sg.
| /saim/ || /są/ || /saim/
|-
! Loc. Sg.
| !/sem/ || ?/sij/ || /sem/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| ?/so/ || ?/sai/ || ?/sai/
|-
! Gen.=Loc. Du.
| /saix/ || /saix/||/saix/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /saimă/ || /saimă/ || /saimă/
|-
! Nom. Pl.
| /sai/ || /se/ || /so/
|-
! Gen. Pl.
| /saix/ || /saix/ || /saix/
|-
! Dat. Pl.
| /saim/ || /saim/ || /saim/
|-
! Acc. Pl.
| /se/ || /se/ || /so/
|-
! Ins. Pl.
| /saimĕ/ || /saimĕ/ || /saimĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /saix/ || /saix/ || /saix/
|}

===Zaimki pytajne===
Odmiana zaimków pytajnych /kåtü/ oraz /cü/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! osobowy !! rzeczowny
|-
!Nom.
| !/kåtü/ || !/cü/
|-
! Gen.
| !/ťüg/, /kåtüg/ || !/ceg/
|-
! Dat.
| !/ťümau/, !/kåtümĕ/ || /cemau/
|-
! Acc.
| !/ťüg/, /kåtüg/ || !/cü/, !/ceg/
|-
! Ins.
| /ťaim/, /kåtem/ || /caim/
|-
! Loc.
| /ťüm/, /kåtüm/ || /cem/
|}

===Zaimki przeczące===
Odmiana zaimków pytajnych /nekåtü/ (/nĕkåtü/ według Polańskieg) oraz /nic/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! osobowy !! rzeczowny
|-
!Nom.
| ?/nekåtü/ || !/nic/
|-
! Gen.
| !/niťüg/ || /niceg/
|-
! Dat.
| /niťümau/ || /nicemau/
|-
! Acc.
| /niťüg/ || /nic/
|-
! Ins.
| /niťaim/ || /nicaim/
|-
! Loc.
| /niťüm/ || /nicem/
|}

===Zaimki dzierżawcze===
Zaimki dzierżawcze dzieliły się na odmienne i nieodmienne
{| class="wikitable"
|-
! 1 os. l. poj. !! 2 os. l. poj. !! 1 os. l. mn. !! 2 os. l. mn. !! zaimek dzierżawczy zwrotny
|-

| !/müj, müjă, müji/ || !/tüj, tüjă, tüji/ || !/nos, nosă, nosi/ || !/vos, vosă, vosi/ || !/süj, süjă, süji/
|-
|}

Zaimki dzierżawcze trzeciej osoby były nieodmienne, najprawdopodobniej także zaimki pierwszej i drugiej osoby liczby podwójnej. W roli zaimka dzierżawczego występował wówczas odpowiedni zaimek osobowy w dopełniaczu

Odmiana zaimków dzierżawczych na przykładzie /müj, müjă, müji/ (końcówki przeniesione):
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/müj/ || !/müjă/ || !/müji/
|-
! Gen. Sg.
| /müjĕg/ || ?/müjij/ || /müjĕg/
|-
! Dat. Sg.
| /müjemĕ/ || /müjă/|| /müjemĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/müj/ || !/müją/ || !/müji/
|-
! Ins. Sg.
| /müjĕm/ || !/müjă/ || /müjĕm/
|-
! Loc. Sg.
| !/müjĕm/ || !/müjĕ/ || !/müjĕm/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| ?/müjo/ ||?/müjai/|| ?/müjai/
|-
! Gen.=Loc. Du.
| /müjĕx/ ||/müjĕx/ || /müjĕx/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /müjaimă/ || /müjaimă/ || /müjaimă/
|-
! Nom. Pl.
| !/müjai/ || /müjă/|| !/müjă/
|-
! Gen. Pl.
| /müjĕx/ ||/müjĕx/ || /müjĕx/
|-
! Dat. Pl.
| !/müjĕm/ ||!/müjĕm/ || !/müjĕm/
|-
! Acc. Pl.
| !/müjă/ || /müjă/ || /müjă/
|-
! Ins. Pl.
| /müjaimĕ/ || /müjaimĕ/ || /müjaimĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /müjĕx/ ||/müjĕx/ || /müjĕx/
|}
Wszystkie odmieniane zaimki dzierżawcze miały te same końcówki i tę samą krzywą akcentową.

===Zaimek uogólniający===
Odmiana zaimka uogólniającego /vis, visă, visa/
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/vis/ || ?/visă/ || !/visi/
|-
! Gen. Sg.
| ?/visĕg/ ?/viseg/|| ||
|-
! Dat. Sg.
| || ||
|-
! Acc. Sg.
| /vis/, /visĕg/ || !/visą/ || !/visi/
|-
! Ins. Sg.
| || /visą/ ||
|-
! Loc. Sg.
| /visĕm/ || ||/visĕm/
|-
! Nom. Pl.
| !/visai/ || /vise/ || /visă/
|-
! Gen. Pl.
| /visĕx/ || /visĕx/ ||/visĕx/
|-
! Dat. Pl.
| !/visĕm/|| /visĕm/ ||/visĕm/
|-
! Acc. Pl.
| /vise/ || /vise/ || /visă/
|-
! Ins. Pl.
| /visaimĕ/ || /visaimĕ/ || /visaimĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /visĕx/ || /visĕx/ || /visĕx/
|}
Zaimek ten najprawdopodobniej, jak w innych językach słowiańskich, nie tworzył liczby podwójnej. Używano w tym znaczeniu zaimka ''oba, obie, obie''.

==Przymiotnik==
Przymiotnik w języku połabskim przyjmował z reguły końcówkę zredukowaną, zależną od miękkości tematu, rodzaju, przypadku i liczby. Wszystkie końcówki zebrano w poniższej tabeli. Przecinek oddziela przymiotniki miękkotematowe (np. /tritĕ, triťă, tritĕ; prenĕ, preńă, prenĕ/) od twardotematowych (np. /b́olĕ, b́olă, b́olă/).
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/-ĕ/|| !/-ă/|| !/-ĕ/, !/-ă/
|-
! Gen. Sg.
| !/-ĕg/, !/-ăg/ || ?/-ă/ || !/-ĕg/, /-ăg/
|-
! Dat. Sg.
| !/-ümĕ/ || /-ăj/ || /-ümĕ/
|-
! Acc. Sg.
| =Nom./Acc. || !/-ǫ/ || !/-ĕ/, !/-ă/
|-
! Ins. Sg.
| /-ĕm/, /-ăm/ || /-ǫ/ || /-ĕm/, /-ăm/
|-
! Loc. Sg.
| /-ĕm/ || !/-ăj/|| /-ĕm/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| /-ă/ || /-ă/ || !/-ă/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-aimă/, /-åimă/ || /-aimă/, /-åimă/ || /-aimă/, /-åimă/
|-
! Nom. Pl.
| ²/-ĕ/ || !/-ă/ || !/-ă/
|-
! Gen. Pl.
| !/-ĕx/ || /-ĕx/ ||/-ĕx/
|-
! Dat. Pl.
| /-ĕm/ || /-ĕm/ || /-ĕm/
|-
! Acc. Pl.
| ?/-ĕ/, !/-ă/|| !/-ă/ || !/-ă/
|-
! Ins. Pl.
| /-aimĕ/, /-åimě/ || /-aimĕ/, /-åimě/ || /-aimĕ/, /-åimě/
|-
! Loc. Pl.
| !/-ĕx/ || /-ĕx/ ||/-ĕx/
|}

Oprócz odmiany długiej szczątkowo zachowana została odmiana krótka. Końcówki odmiany krótkiej były zawsze niezredukowane
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/-Ø/ || !/-o/ || /-i/, !/-ü/
|-
! Gen. Sg.
| || ||
|-
! Dat. Sg.
| || ||
|-
! Acc. Sg.
| =Nom./Acc. || /-ǫ/ || /-i/, !/-ü/
|-
! Ins. Sg.
| !/-åm/ || /-ǫ/ || !/-åm/
|-
! Loc. Sg.
| || ||
|-
! Nom.=Acc. Du.
| || ||
|-
! Dat.=Ins. Du.
| || ||
|-
! Nom. Pl.
| || ||
|-
! Gen. Pl.
| || ||
|-
! Dat. Pl.
| || ||
|-
! Acc. Pl.
| || ||
|-
! Ins. Pl.
||| ||
|-
! Loc. Pl.
| || ||
|}
=== Stopniowanie przymiotnika===

=== Przysłówek ===

== Liczebnik ==
=== Liczebniki główne ===
Liczebnik /jadån/ odmieniał się tak, jak twardotematowy zaimek wskazujący.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/jadån/ || /jånă/ || !/jånü/
|-
! Gen. Sg.
| /janăg/ || || /janăg/
|-
! Dat. Sg.
|/janümĕ/ || || /janümĕ/
|-
! Acc. Sg.
| =Nom./Acc. || /janǫ/ || !/janü/
|-
! Ins. Sg.
| || /janǫ/ ||
|-
! Loc. Sg.
| || /jană/ ||
|-
! Nom.=Acc. Du.
| || ||
|-
! Dat.=Ins. Du.
| || ||
|-
! Nom. Pl.
| /janai/ || || /jană/
|-
! Gen. Pl.
| || ||
|-
! Dat. Pl.
| || ||
|-
! Acc. Pl.
| /janĕ/ || || /jană/
|-
! Ins. Pl.
||| ||
|-
! Loc. Pl.
| || ||
|}
 
Poniżej tabelka odmiany liczebnika /dåvo/. Liczebnik ten wymuszał na rzeczowniku liczbę podwójną i związek zgody.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.=Acc.
| !/dåvo/ || !/dåve/
|-
! Gen.=Loc.
|colspan="2"| !/dåvüx/
|-
! Dat.=Ins.
|colspan="2"| !/dvemă/
|}
Obok /dvemă/ poświadczono także /dvemo/, jednak było to w pieśni, więc mogło wynikać z jej metryki, a nie z samych zasad akcentuacji.

Podobnie odmieniał się zaimek /våbo/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.=Acc.
| ?/våbo/ || !/vibe/
|-
! Gen.=Loc.
|colspan="2"| /våbüx/
|-
! Dat.=Ins.
|colspan="2"| !/vibemă/
|}
W bierniku po przyimku występowała także postać zredukowana - !/no vĕbe/.

Poniżej tabelka odmiany liczebnika /tåri, trai/. Liczebnik ten wymuszał na rzeczowniku liczbę mnogą i związek zgody.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.
| !/tåri/ || !/trai/
|-
! Gen.
| ?/tårüx/ || ?/tåraix/
|-
! Dat.
| ?/tårüm/ || ?/tåraim/
|-
! Acc.
| /trai/ || /trai/
|-
! Ins.
| ?/tårümĕ/ || !/tåraimĕ/
|-
! Loc.
| ?/tårüx/ || ?/tåraix/
|}

Poniżej tabelka odmiany liczebnika /citĕr/. Liczebnik ten wymuszał na rzeczowniku liczbę mnogą i związek zgody.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.
| !/citĕr/ || /citĕr/
|-
! Gen.
| ?/citĕŕüx/||?/citĕraix/
|-
! Dat.
| ?/citĕŕüm/ || ?/citĕraim/
|-
! Acc.
| /citĕr/ || /citĕr/
|-
! Ins.
| ?/citĕŕümĕ/ ||?/citĕraimĕ/
|-
! Loc.
| ?/citĕŕüx/ ||?/citĕraix/
|}

Liczebniki od 5 do 10, tj. /pąt, sist, sidĕm, visĕm, divąt, disąt/ odmieniają się jak żeńskie rzeczowniki o temacie zakończonym na spółgłoskę. Występują w jednej formie wspólnej dla wszystkich rodzajów. Wymuszały na rzeczowniku liczbę mnogą i związek rządu, t.zn. rzeczownik występował w dopełniaczu liczby mnogiej. Poniższa tabelka przedstawia odmianę na przykładzie liczebnika /pąt/ (podobnie odmieniały się /sist, divąt, disąt/) oraz /sidĕm/ (podobnie odmieniał się /visĕm/).
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! 5,6,9,10 !! 7,8
|-
! Nom.
| !/pąt/ || !/sidĕm/
|-
! Gen.
| /pątĕ/ || /sidmĕ/
|-
! Dat.
| /pątĕ/|| /sidmĕ/
|-
! Acc.
| /pąt/ || /sidĕm/
|-
! Ins.
| /pątă/|| /sidmă/
|-
! Loc.
| /pątĕ/ || /sidmĕ/
|}

=== Liczebniki porządkowe ===
* pierwszy - !/parĕ/, !/prenĕ/, !/erstĕ/
* drugi - !/törĕ/
* trzeci - !/tritĕ/
* czwarty - !/citjortĕ/
* piąty - !/ṕǫtĕ/
* szósty - !/sestĕ/
* siódmy - /sedmĕ/
* ósmy - !/våsmĕ/
* dziewiąty - !/div́ǫtĕ/
* dziesiąty - !/diśǫtĕ/
* jedenasty - ?/janådistĕ/
* dwunasty - /dvenădistĕ/
* trzynasty - /trainădistĕ/
* czternasty - ?/citĕrnădistĕ/
* piętnasty - /pątnădistĕ/
* szesnasty - /sesnădistĕ/
* siedemnasty - /sedĕmnadistĕ/
* osiemnasty - /visĕmnădistĕ/
* dziewiętnasty - /divątnădistĕ/
* dwudziesty - /disątnădistĕ/

=== Liczebniki zbiorowe ===
* dwoje - !/dåvoj/
* oboje - !/våboj/
* troje - !/tåroj/
* czworo - !/citvărü/
* pięcioro - !/pątărü/
* sześcioro - !/sistărü/
* siedmioro - !/sidmărü/
* ośmioro - !/vismărü/
* dziewięcioro - !/divątărü/
* dziesięcioro - !/disątărü/

Liczebniki zbiorowe nie odmieniały się przez rodzaje, jednak /dåvoj, våboj, tåroj/ odmieniały się przez przypadki według poniższego wzorca:
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! dwoje !! oboje !! troje
|-
! Nom.=Acc.
| !/dåvoj/ || !/våboj/ ||!/tåroj/
|-
! Gen.=Loc.
| /dåvüjĕx/ || !/våbüjĕx/ || /tårüjĕx/
|-
! Dat.
| /våbüjaimă/ || /våbüjaimă/ || /tårüjĕm/
|-
! Ins.
| /våbüjaimă/ || /våbüjaimă/ || /tårüjaimĕ/
|}

== Przyimek ==
=== Przyimki miejsca ===
* /ai/ - u, przy (z dopełniaczem), np. /ai dåvüx grauk/
* /no/ - na, w (z biernikiem i miejscownikiem), np. /no pic/, /no zimĕ/
* /prid/ - przed (z biernikiem i narzędnikiem), np. /prid są/, /prid gărdåm/
* /püd/ - pod (z biernikiem i narzędnikiem), np. /püd są/, /püd nibĕśåm/
* /så/ - z (z dopełniaczem i narzędnikiem), np. /så nibĕśo/, /så vicaimă/
* /vå/ - w, do (z biernikiem i miejscownikiem), np. /wå wågărd/, /vå nebüśai/
=== Przyimki czasu ===
* /dü/ - do (z dopełniaczem)
* /prid/ - przed (z narzędnikiem), np. /prid nidelă/

== Spójnik ==
== Partykuła ==
Lista partykuł:
* ''ne'', ''ni'' – pierwsza forma była używana z czasownikami /met/ i /müct/, a druga z wszystkimi pozostałymi. W przypadku czasowników /met/, /boit/ i /tet/ mogła ona ściągać akcent przy przeczeniu, dlatego formy negacji tych czasowników mogą być zredukowane.

== Składnia ==
===Partytyw===
===Czasy===
===Czasowniki rozdzielnie złożone===

==Słowotwórstwo==
===Przyrostki tworzące rzeczowniki===
* -aidlĕ (<*-idlo): tworzy nazwy narzędzi, odczasownikowy, np. /stovaidlĕ/, /mötüvaidlĕ/, /mücaidlĕ/.
* -aikă (<*-ika): tworzy nazwy zawodów, wykonawców czynności, męzkie jak i żeńskie, odczasownikowy, np. /låzaikă/, /bezaikă/, /peraikă/.
* -aină (<*-ina): tworzy nazwy przedmiotów, zjawisk, odprzymiotnikowy i odrzeczownikowy, np. /låisaină/, /brizaină/, /glåvaină/.
* -aistĕ (<*-išče): tworzy nazwy miejsc, odrzeczownikowy, np. /gordaistĕ/, /postvaistĕ/, /sidlaistĕ/.
* -ą (<*-ę): tworzy nazwy osobników młodych, odrzeczownikowy, np. /blaizą/, /büzą/, /rovną/.
* -ăr (<*-ařь): tworzy nazwy zawodów, wykonawców czynności, odrzeczownikowy i odczasownikowy, np. /gresnăr/, /lekăr/, /bǫkăr/.
* -ĕ (<*ьje): tworzy nazwy rzeczowników zbiorowych, np. /perĕ/, /klåsĕ/, /blånĕ/.
* -kă (<*-ъka): 1) tworzy zdrobnienia, stosowany do rzeczowników rodzaju żeńskiego, np. /bopkă/, /defkă/, /zopkă/. 2) przyrostek tworzący zdrobnienia imion obojga płci, np. /Ånskă/, /Moraikă/.
* -nĕk (<*-nikъ): tworzy nazwy zawodów, wykonawców czynności, odrzeczownikowy, np. /crivnĕk/, /gloznĕk/, /grobalnĕk/.
* -'onĕk (<*-janъkъ): tworzy nazwy osobowe odgeograficzne, stosowany do rzeczowników, poświadczono tylko /ďörconĕk/, /ďörconi/.
* -'onkă (<*-janъka): tworzy nazwy osobowe odgeograficzne, stosowany do rzeczowników, żeńska wersja poprzedniego, poświadczono tylko /döŕonkă/
* -skă (<-ske): tworzy nazwy zawodów, wykonawców czynności rodzaju żeńskiego, np. /brüderskă/, /lasterårskă/.
* -üvă (<*ova): tworzy nazwy żon wykonawców czynności, np. /vartüvă/.

===Przyrostki tworzące przymiotniki===
* -enĕ (<*-enъjь): tworzy przymiotniki związane z substancjami, materjałami, odrzeczownikowy, np. /våunenĕ/, /clåvăcenĕ/, /gnüjenĕ/.
* -ĕ (<*-ьjь): tworzy przymiotniki od nazw zwierząt, niekiedy roślin, np. /korvĕ/, /godĕ/, /gǫsĕ/.
* -ĕn (<*-inъ): tworzy przymiotniki dzierżawcze od nazw osób kończących się na -a, np. /Morajĕn/, /ľoľĕn/, /moterĕn/.
* -nĕ (<-*ьnъjь): tworzy przymiotniki związane z przedmiotami, wyrażające cechę powiązania z nimi, należenia, np. /plauznĕ/, /x́aiznĕ/, /lesnĕ/.
* -(üv)otĕ (<*-(ov)atъjь): tworzy przymiotniki związane z przedmiotami, wyrażające cechę ich posiadania, np. /drenüvotĕ/, /glådüvotĕ/, /varxüvotĕ/, /nügotĕ/. Rozszerzenie -üv- dochodzi po rzeczownikach rodzaju męzkiego.
* -üv(ĕ) (<-*ovъ(jь)): tworzy przymiotniki dzierżawcze od nazw osób kończących się na spółgłoskę, np. /malnaiťüv/, /Maixelevĕ/, /torťüvĕ/.
===Przyrostki tworzące czasowniki===
Tabelka przyrostków czasownikowych wraz z niemieckimi, łużyckimi i polskimi odpowiednikami znaczeniowymi
{| class="wikitable"
|-
! połabski !! niemiecki !! łużyckie !! czeski !! polski
|-
! !/dü/-,
| zu- || do, dó- || do- || do-
|-
! !/prai-/
|
|-
! !/pü-/, !/pö-/
|be- || po-, pó- || po- || po-
|-
! !/rüz-/, !/röz-/
|
|-
! ?/sǫ-/
| mit- || sobu- || sou- || współ-
|-
! !/våkărst-/
|
|-
! /våpăk-/
| wieder- || zaso || ||
|-
! !/våz-/
|
|-
! !/viz-/
|
|-
! !/voi-/
| aus- || wu- || vy- || wy-
|}

[[Kategoria: Język połabski]]

Gramatyka nowopołabska

2022-06-11T17:14:20Z

Siemoród: /* III konjugacja */

Gramatyka odtworzonego języka nowopołabskiego. Korpus języka połabskiego jest zbyt ubogi, aby móc w pełni odbudować język, więc wiele dziur należało załatać. Wykrzyknik ''!'' przed formami oznacza, że są one poświadczone, znak zapytania ''?'' oznacza, że są one niepewne.
==Fonetyka i fonologja==

==Czasownik==
===Czasy===
====Praesens (Czas teraźniejszy)====
''Praesens'' (czas teraźniejszy) jest podstawowym czasem w języku połabskim. Tworzony jest od czasowników niedokonanych i oznacza czynność mającą miejsce w chwili mówienia.
====Aoristus (Czas przeszły dokonany)====
''Aoristus'' (aoryst, czas przeszły dokonany) oznacza dokonaną czynność mającą miejsce w przeszłości. Tworzony jest zarówno od czasowników dokonanych, jak i niedokonanych, choć częściej od tych pierwszych. Stosowany był szczególnie w przypadku narracji i opowieści.
====Imperfectum (Czas przeszły niedokonany)====
''Imperfectum'' (imperfekt, czas przeszły niedokonany) oznacza czynność mającą miejsce w przeszłości i trwającą. Tworzony jest głównie od czasowników niedokonanych i stosowany był do pary z aorystem.
====Praeteritum (Czas przeszły złożony I)====
''Praeteritum'' (preteritum, czas przeszły złożony I) jest odziedziczony z prasłowiańskiego, wyraża czynność mającą miejsce w przeszłości zakończoną lub (częściej) trwającą. Składa się z l-imiesłowu w odpowiedniej liczbie i rodzaju i (czasem) czasownika posiłkowego /jis, jis, ją, …/.
====Perfectum (Czas przeszły złożony II)====
''Perfectum'' (perfekt, czas przeszły złożony II) powstał pod wpływem niemieckiego odpowiednika, oznacza czynność zakończoną w przeszłości. Tworzony jest co do zasady od czasowników dokonanych, jest to czas złożony i składa się z czasownika posiłkowego /jis, jis, ją, …/ (w przypadku czasowników nieprzechodnich) lub /mom, mos, mo, …/ (w przypadku przechodnich) i imiesłowu biernego odmienionego przez osobę i liczbę.
====Futurum I (Czas przyszły prosty)====
''Futurum I'' (futur I, czas przyszły prosty) tworzony był od czasowników dokonanych i oznaczał czynność, która będzie miała miejsce i będzie zakończona w przyszłości. Formy tego czasu są gramatycznie formami osobowymi czasu teraźniejszego czasowników dokonanych.
====Futurum II (Czas przyszły złożony)====
''Futurum II'' (futur II, czas przyszły złożony) tworzony był najczęściej od czasowników niedokonanych i oznaczał czynność, która będzie miała miejsce w przyszłości. Składał się z bezokolicznika odpowiedniego czasownika i czasownika posiłkowego /că, cĕs~c, cĕ, …/ lub rzadziej /mom, mos, mo, …/.

===Formy nieosobowe czasownika===
====Imiesłów l-owy====
====Imiesłów bierny====
====Imiesłów czynny====
====Rzeczownik odczasownikowy====
===Konjugacje===
====Ia konjugacja====
Według pierwszej-a konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-ct/, /-st/, np. /rict, sect, müct, pict, straict/ czy /büst, caist, gnist, krost, vist/ i podobnych.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/-ą/ ||!/-Ø/ || !/-ăx/, !/-ex/|| —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-ĕs/, /-is/ || !/-i/ || /-ăs/, /-es/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-ĕ/, !/-i/ || !/-i/ || /-ăs/, /-es/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/-imă/ || /-ixmă/ || ?/-exmă/ || /-aimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-ită/ || /-istă/ || /-estă/ || /-aită/
|-
! 1os. l. mn.
| /-imĕ/ || /-ixmĕ/ || ?/-exmĕ/ || /-aimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /-itĕ/ || /-istĕ/ || /-estĕ/ || /-aitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| !/-ą/ || /-ixǫ/ || /-exǫ/ || —
|}

{| class="wikitable"
|-
! imiesłów l-owy !! imiesłów czynny !! imiesłów bierny !!rzeczownik odczasownikowy
|-
| /-ål, -lo, -lü, -lai, -lĕ, -lă/ || !/-ącĕ/|| !/-enĕ/ ||!/-inĕ/
|}
Tam gdzie podane są obok siebie formy zredukowana i niezredukowana, ta druga była używana w połączeniach z enklitykami, np. !/ricex-mĕ/, a pierwsza wszędzie indziej, np. !/ricăx/. Forma aorystu 1. os. l. poj. jest bez palatalizacji, np. !/müg/, !/sek/, /rek/.

Formy imiesłowu l-owego są wraz z palatalizacją, np. !/ricål, müzål, müzlo/. Podobnie palatalizacja ma miejsce w końcówkach imiesłowu czynnego, biernego i rzeczownika odczasownikowego.

Końcówka 1 os. l. poj. oraz 3. os. l. mn. /-ą/ wywołuje I palatalizację spółgłosek /k, g, x/.

====Ib konjugacja====
Według pierwszej-b konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-nǫt/, a także na /-nĕt/ (w tych czasownikach, w których /-n-/ nie pochodzi z tematu), np.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /-ną/ || !/-Ø/ || /-ńăx/, /-ńox/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| /-nĕs/, /-nis/ || /-i/ || /-ńăs/, /-ńos/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-nĕ/, !/-ni/ || !/-i/ || /-ńăs/, /-ńos/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 1os. l. podw.
|/-nimă/ || /-ixmă/ || /-ńoxmă/ || /-aimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-nită/ || /-istă/ || /-ńostă/ || /-aită/
|-
! 1os. l. mn.
| /-nimĕ/ || /-ixmĕ/ || /-ńoxmĕ/ || /-aimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /-nitĕ/ || /-istĕ/ || /-ńostĕ/ || /-aitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /-ną/ || /-ixǫ/ || /-ńoxǫ/ || —
|}
W aoryście i imperfekcie czasowników, gdzie /-nǫt/ lub /-nĕt/ występuje po spółgłosce, człon /-n-/ znika, np. /voiknĕt, voik, voici/. W pozostałych czasownikach może on nie znikać lub też może pojawiać się wypadnięta spółgłoska, np. /ďainǫt, ďain, ďaini/ lub /ďainǫt, ďaib, ďaibi/.

Formy czasu przeszłego to ?/-ąl/ lub !/-ǫl/. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na !/-nenĕ/, !/-ǫtĕ/ lub /-enĕ/. Rzeczownik odczasownikowy kończy się na ?/-ninĕ/, ?/-nenĕ/, !/-enĕ/.

====II konjugacja====
Według drugiej konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-ĕt/, a także czasownik /ťautait/.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy!! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /-ą/ || !/-aix/ || ?/-'ăx/, ?/-'ox/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| /-ĕs/, /-is/ || /-i/ || /-'ăs/, /-'os/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-ĕ/, !/-i/ ||!/-i/ || !/-'ăs/, /-'os/ || /-Ø/, /-ai/
|-
! 1os. l. podw.
| /imă/ || /-aixmă/|| /-'oxmă/ || /-aimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-ită/ || /-aistă/ || /-'ostă/ || /-aită/
|-
! 1os. l. mn.
| !/-imĕ/ || /-aixmĕ/ || /-'oxmĕ/ || /-aimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| !/-itĕ/ || /-aistĕ/ || /-'ostĕ/ || /-aitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /-ą/ || /-aixǫ/ || /-'oxǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to !/-ål/. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na !/-enĕ/ (bez oboczności tematu), imiesłowy czynne czasu teraźniejszego kończą się na /-ącĕ/. Rzeczownik odczasownikowy kończy się na !/-enĕ/ (również bez oboczności tematu).

====III konjugacja====
Według pierwszej konjugacji odmieniają się jednosylabowe czasowniki zakończone na /-ait/, /-åit/ a także ich prefigowane pochodne na /-ĕt/.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/-ją/ || /-aix/, /-åix/ || /-ėjăx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-jĕs/, /-jis/ || /-i/ || /-ėjăs/ ||
|-
! 3os. l. poj.
| !/-jĕ/, /-ji/ || /-i/ || !/-ėjăs/ ||
|-
! 1os. l. podw.
| /-jimă/, /-jămo/ || || ||
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-jită/, !/-jăto/ || || ||
|-
! 1os. l. mn.
| !/-jimĕ/ || || ||
|-
! 2os. l. mn.
| /-jitĕ/ || || ||
|-
! 3os. l. mn.
| !/-ją/ || || || —
|}
Formy czasu przeszłego to /-ål, -ålă/, w liczbie mnogiej /-ailai/ lub /-åilai/. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na /-aitĕ/ w przypadku krótkich czasowników na /-ait/ jak /bait/.

====IV konjugacja====
Według czwartej konjugacji odmieniają się liczne czasowniki zakończone na /-ăt/, ale nie wszystkie.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy!! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /-(j)ą/ || /-ăx/ || /-ăx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-(j)ĕs/, /-(j)is/ || /-ă/ || /-ăs/ || /-Ø/, /-ai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-(j)ĕ/, /-(j)i/ || /-ă/ || /-ăs/ || /-Ø/, /-ai/
|-
! 1os. l. podw.
| /-(j)imă/ || /-oxmă/ || /-oxmă/ || /-aimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-(j)ită/ || /-ostă/ || /-ostă/ || /-aită/
|-
! 1os. l. mn.
| /-(j)imĕ/ || /-oxmĕ/ || /-oxmĕ/ || /-aimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /-(j)itĕ/ || /-ostĕ/ || /-ostĕ/ || /-aitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /-(j)ą/ || /-oxǫ/ || /-oxǫ/ || —
|}
Jota w końcówkach powoduje zmiany fonetyczne, które w szczególności objawiają się cofnięciem przegłosu, np. /v́ǫzăt, vązą, vązĕs/

Formy czasu przeszłego to //. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na /-onĕ/

====Va konjugacja====
Według piątej-a konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-ot/
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy!! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /-oją/ || /-ox/ || /-ox/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-ojĕs/, !/-ojis/ || ?/-o/ || ?/-os/ || !/-oj/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-ojĕ/, !/-oji/ || ?/-o/ || ?/-os/ || /-oj/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/ojimă/ || /-oxmă/ || ?/-oxmă/ || ?/-ojmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-ojită/ || /-ostă/ || /-ostă/ || /-ojtă/
|-
! 1os. l. mn.
| !/-ojimĕ/ || /-oxmă/ || /-oxmĕ/ || /-ojmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /-ojitĕ/ || /-ostĕ/ || /-ostĕ || !/-ojtĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /-ojă/, /-oją/ || /-oxǫ/ || /-oxǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to //. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na /-onĕ/

====Vb konjugacja====
Według piątej-b konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-ăt/
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy!! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/-ăm/, /-om/ || /-ăx/, /-ox/ || /-ăx/, /-ox/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-ăs/, /-os/ || /-ă/, /-o/ || /-ăs/, /-os/ ||
|-
! 3os. l. poj.
| /-ă/, /-o/ || /-ă/, /-o/ || !/-ăs/, /-os/ ||
|-
! 1os. l. podw.
| ?/-omă/, /-ămo/ || /-oxmă/ || /-oxmă/ ||
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-otă/, /-ăto/ || /-ostă/ || /-ostă/ ||
|-
! 1os. l. mn.
| /-omĕ/ || /-oxmĕ/ || /-oxmĕ/ ||
|-
! 2os. l. mn.
| /-otĕ/ || /-ostĕ/ || /-ostĕ/ ||
|-
! 3os. l. mn.
| || /-oxǫ/ || /-oxǫ/ ||—
|}
Formy czasu przeszłego to /-ol/. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na /-onĕ/

===Czasowniki nieregularne===
====Czasownik ''/boit/''====
Czasownik !/boit/ jest nieregularny oraz ma kilka form supletywnych. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! cz. przyszły !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/jis/ || /bǫdǫ/ || ?/boix/ || /bex/, /ne-băx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/jis/ || /bǫdĕs/ || ?/boi/ || /bes/, /ne-băs/ || /bǫd/, /bǫdai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/ją/, !/jă/ || !/bǫdĕ/ || ?/boi/ || /bes/, /ne-băs/ || /bǫd/, /bǫdai/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/jismo/, ?/jismă/ || ?/bǫdemă/|| || /bexmă/ || /bǫdaimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| !/jistă/ || /bǫdetă/ || || /bestă/ || /bǫdaită/
|-
! 1os. l. mn.
| !/jismoi/, !/jismĕ/ || /bǫdemĕ/ || || /bexmĕ/ || /bǫdaimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| ?/jiste/, /jistĕ/ || /bǫdetĕ/ || || /bestĕ/ || /bǫdaitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| ?/są/ || /bǫdą/|| || /bexǫ/ || —
|}
Forma czasu przeszłego to //, imiesłowy to //.

====Czasownik ''/met/''====
Czasownik !/met/ także jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/mom/, !/ne-măm/ || || /mex/, /ne-măx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/mos/, !/ne-măs/ || || /mes/, /ne-măs/ || /mej/
|-
! 3os. l. poj.
| !/mo/, !/ne-mă/ || || !/mes/, /ne-măs/ || /mej/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/momă/, ?/ne-momă/ || || ?/mexmă/, ?/ne-mexmă/ || /mejmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| !/motă/, /ne-motă/ || || /mestă/, ?/ne-mestă/ || /mejtă/
|-
! 1os. l. mn.
| !/momĕ/, !/ne-momĕ/|| || /mexmĕ/, /ne-mexmĕ/ || /mejmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /motĕ/, /ne-motĕ/ || || /mestĕ/, /ne-mestĕ/ || /mejtĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| ?/moją/, ?/ne-moją/ || || /mexǫ/, /ne-mexǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to /ḿol/, !/ni-ḿăl/.

====Czasownik ''/dot/''====
Czasownik !/dot/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! cz. przyszły !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /doją/ || ?/dom/ || || || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/dojĕs/ || ?/dos/ || || || !/doʒ, doj, düj/
|-
! 3os. l. poj.
| !/dojĕ/ || ?/do/ || || || /doʒ, doj, düj/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/dojimă/ || || || ||
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| ?/dojită/ || || || || /doctă, dojtă, düjtă/
|-
! 1os. l. mn.
| /dojimĕ/ || ?/domĕ/ || || ||
|-
! 2os. l. mn.
| /dojitĕ/ || ?/dotĕ/ || || || /doctĕ, dojtĕ, düjtĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /doją/ || || || || —
|}
Formy czasu przeszłego to /!dol, /, imiesłów bierny to /!donĕ/.

====Czasownik ''/tet/''====
Czasownik !/tet/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/cą/, !/că/; !/ni-că/ || /tex/, /ne-tăx/ || !/tex/, /ne-tăx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/cis/, !/cĕs/, ?/c/; /ni-cĕs/ || /te/, /ne-tă/ || /tes/, /ne-tăs/ || /tej/
|-
! 3os. l. poj.
| !/ci/, /cĕ/; !/ni-cĕ/ || /te/, /ne-tă/ || /tes/, /ne-tăs/ || /tej/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/cimă/; ?/ni-cimă/ || /texmă/ || /texmă/ || /tejmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /cită/; /ni-cită/ || /testă/ || /testă/ || /tejtă/
|-
! 1os. l. mn.
| !/cimĕ/; /ni-cimĕ/ || /texmĕ/ || /texmĕ/ || /tejmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| !/citĕ/; /ni-citĕ/ || /testĕ/ || /testĕ/ || /tejtĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| ?/cą/, ?/că/; ?/ni-cą/ || /texǫ/ || !/texǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to /ťol/.

Pierwsza forma była używana w znaczeniu ''chcieć'', forma zredukowana była używana w funkcji czasownika posiłkowego tworzącego czas przyszły, a także w pozycji nieakcentowanej.

====Czasownik ''/jest/''====
Czasownik !/jest/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /jedą/ || /jed/ || || —
|-
! 2os. l. poj.
| /jedĕs/ || /jedi/ || || !/jeʒ/
|-
! 3os. l. poj.
| !/jedĕ/ || /jedi/ || || /jeʒ/
|-
! 1os. l. podw.
| /jedimă/ || || || /jeʒmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /jedită/ || || || /jectă/
|-
! 1os. l. mn.
| /jedimĕ/ || || || /jeʒmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /jeditĕ/ || || || !/jectĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /jedą/ || || || —
|}
Formy czasu przeszłego to /jedăl~jedål, ?, ?/

====Czasownik ''/vaidĕt/''====
Czasownik /vaidĕt/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /vaiʒą/ || /vaid || /vaidăx/, /vaidex/|| —
|-
! 2os. l. poj.
| !/vaiʒĕs/ || /vaidi/ || /vaidăs/, /vaides/ || !/vaiʒ/
|-
! 3os. l. poj.
| !/vaiʒĕ/ || /vaidi/ || /vaidăs/, /vaides/ || /vaiʒ/
|-
! 1os. l. podw.
| /vaiʒimă/ || || /vaidexmă/ || /vaiʒmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /vaiʒită/ || || /vaidestă/ || /vaictă/
|-
! 1os. l. mn.
| /vaiʒimĕ/ || || /vaidexmĕ/ || /vaiʒmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /vaiʒitĕ/ || || /vaidestĕ/|| /vaictĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /vaiʒą/, ?/vaiʒă/ || || /vaidexǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to /vaiďol~vaiďăl, ?, ?/

====Czasownik ''/vedĕt/''====
Czasownik /vedĕt/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /vem/ || /vex/, /ne-văx/ || /vedăx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| /ves/ || /ve/, /ne-vă || /vedăs/ || /veʒ/
|-
! 3os. l. poj.
| /ve/ || /ve/, /ne-vă/ || /vedăs/ || /veʒ/
|-
! 1os. l. podw.
| /vemă/ || /vexmă/ || /vedexmă/ || /veʒmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /vetă/ || /vestă/ || /vedestă/ || /vectă/
|-
! 1os. l. mn.
| /vemĕ/ || /vexmĕ/ || /vedexmĕ/ || /veʒmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /vetĕ/ || /vestĕ/ || /vedestĕ/ || /vectĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /vedą/ || /vexǫ/ || /vedexǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to //, imiesłów czynny to !/vedącĕ/.

==Rzeczownik==
Rzeczownik w języku połabskim odmienia się przez sześć przypadków (mianownik, dopełniacz, celownik, biernik, narzędnik, miejscownik) i trzy liczby (pojedynczą, podwójną i mnogą). Występował synkretyzm przypadków, przede wszystkim w liczbie podwójnej zawsze mianownik był równy biernikowi, celownik narzędnikowi, a z kolei dopełniacz i miejscownik liczby podwójnej były równe odpowiednio dopełniaczowi i miejscownikowi liczby mnogiej.

Przecinek w poniższych tabelkach rozdziela końcówki akcentowane od nieakcentowanych.
===Ia deklinacja===
Według deklinacji Ia odmieniały się rzeczowniki rodzaju męzkiego zakończone na spółgłoskę. Końcówki pochodzą z dawnych o-temat i u-temat.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! twardy temat !! temat tylkojęzykowy !! miękki temat
|-
! Nom. Sg.
| !/-Ø/ || !/-Ø/ ||!/-Ø/
|-
! Gen. Sg.
| !/-o, -ă/, !/-au, -ĕ/ || !/-o, -ă/, !/-'au, -'ĕ/ || !/-'o, -'ă/, !/-'au, -'ĕ/
|-
! Dat. Sg.
| !/-au, -ĕ/ || !/-'au, -'ĕ/ || !/-'au, -ĕ/
|-
! Acc. Sg.
| =Nom./Acc. || =Nom./Acc.|| =Nom./Acc.
|-
! Ins. Sg.
| !/-åm, -ăm/ || !/-'åm, -'ăm/ || /-'åm, -'ăm/
|-
! Loc. Sg.
| !/-e, -ă/¹ || !/-e, -ă/¹|| !/-'au, -'ĕ/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| /-o, -ă/|| /-o, -ă/||/-'o, -'ă/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-ümă/ || /-'ümă/ || ?/-emă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-ai, -ĕ/¹, !/-üvĕ/ || !/-ai, -ĕ/¹, !/'-üvĕ/ || !/-ai, -ĕ/, !/-i, -ĕ/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| !/-üv, -ĕv/ || !/-'üv, -'ĕv/!, /-Ø/ || !/-ev, -ĕv/, /-'üv, -'ĕv/
|-
! Dat. Pl.
| !/-üm, -ĕm/ || /-üm, -ĕm/ || /-em, -ĕm/, /-'üm, -'ĕm/
|-
! Acc. Pl.
| !/-åi, -ĕ/ || /-'ai, -'ĕ/ || !/-e, -ă/
|-
! Ins. Pl.
| !/-åi, -ĕ/ || /-'ai, -'ĕ/ || /-ai, -ĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /-ex, -ăx/¹|| /-ex, -ăx/¹ || /-åx, -ăx/
|}
Biernik był równy dopełniaczowi u rzeczowników żywotnych i mianownikowi u nieżywotnych.

¹ – końcówka palatalizująca, powodowała oboczności w temacie, w szczególności: /'o:e/, /'ǫ:ą/, /'å:a/, /ö:ü/, /e:i/, a także w końcu tematu wywołuje palatalizację tylnojęzykowych, to jest /k:c/, /g:dz/, /x:s/.

===Ib deklinacja===
Według deklinacji Ib odmieniały się rzeczowniki rodzaju nijakiego bez rozszerzenia o spółgłoskę.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! twardy temat !! temat tylnojęzykowy !! miękki temat
|-
! Nom. Sg.
| !/-ü, -ĕ/ || !/-'ü, -'ĕ/ || !/-i, -ĕ/
|-
! Gen. Sg.
| !/-o, -ă/, !/-au, -ĕ/ || /-o, -ă/|| /-'o, -'ă/
|-
! Dat. Sg.
| !/-au, -ĕ/ || /-'au, -ĕ/ || !/-'au, -'ĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/-ü, -ĕ/ || !/-'ü, -'ĕ/ || !/-i, -ĕ/
|-
! Ins. Sg.
| !/-åm, -ăm/ || /-'åm, -'ăm/ || /-'åm, -'ăm/
|-
! Loc. Sg.
| !/-e, -ă/¹ || /-e, -ă/ || !/-ai, -ĕ/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| ?/-e, -ă/¹|| ?/-e, -ă/¹ || /-ai, -ĕ/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-ümă/ || /-'ümă/ || ?/-emă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-o, -ă/ || !/-o, -ă/ || !/-'o, -'ă/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| !/-Ø/ || /-Ø/ || /-Ø/
|-
! Dat. Pl.
| /-üm, -ĕm/ || /-'üm, -'ĕm/ || ?/-em, -ĕm/
|-
! Acc. Pl.
| !/-o, -ă/ || !/-o, -ă/ || !/-'o, -'ă/
|-
! Ins. Pl.
| !/-åi, -ĕ/ || /-'ai, -'ĕ/ || ?/-ai, -ĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /-ex, -ăx/¹|| /-ex, -ăx/¹ || !/-åx, -ăx/
|}

===Ic deklinacja===
Według deklinacji Ic odmieniały się rzeczowniki rodzaju nijakiego z rozszerzeniem o spółgłoskę. Tą spółgłoską mogło być -n-, np. /jaimą, jaimenă/, -nt-, np. /stiną, stińǫtă/, lub też -s- np. /nebü, nibesă/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! -n- !! -nt- !! -s-
|-
! Nom. Sg.
| !/-ą/ || !/-ą/ || !/-ü/
|-
! Gen. Sg.
| /-ińo, -ĕńo/ || /-ąťo, -ăťo/ ||!/-iśo, -ĕśo/
|-
! Dat. Sg.
| /-ińau, -ĕńau/ || /-ąťau, -ăťau/ || /-iśau, -ĕśau/
|-
! Acc. Sg.
| !/-ą/ || !/-ą/ || !/-ü/
|-
! Ins. Sg.
| /-ińåm, -ĕńåm/ || /-ąťåm, -ăťåm/ ||/-iśåm, -ĕśåm/
|-
! Loc. Sg.
| /-ińau, -ĕńau/ || /-ąťau, -ăťau/ ||!/-iśau, -ĕśau/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| !/-ĕnai/ || /-ătai/ || !/-ĕsai/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-ĕnemă/ || /-ătemă/ || /-ĕsemă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-enă/ || !/-'ǫtă/ || !/-esă/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| /-en, -ĕn/ || /-'ǫt/ || /-es, -ĕs/
|-
! Dat. Pl.
| /-enĕm/ || /-'ǫtĕm/ || /-esĕm/
|-
! Acc. Pl.
|!/-enă/ || /-'ǫtă/ || /-esă/
|-
! Ins. Pl.
| /-enĕ/ || /-'ǫtĕ/ || /-esĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /-inăx/ || /-ątăx/ || /-isăx/
|}

===II deklinacja===
Według deklinacji II odmieniały się rzeczowniki rodzaju żeńskiego, a także rodzaju męzkiego zakończone na -ă.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! twardy temat !! temat tylnojęzykowy !! miękki temat
|-
! Nom. Sg.
| !/-o, -ă/ || !/-o, -ă/ || !/-'o, -'ă/
|-
! Gen. Sg.
| !/-åi, -ĕ/ || !/-våi, -vĕ/ || !/-e, -ă/
|-
! Dat. Sg.
| !/-e, -ă/ || /-ve, -vă/ || !/-ai, -ĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/-ǫ/ || !/-ǫ/ || !/-ą, -ă/
|-
! Ins. Sg.
| /-ǫ/ || /-ǫ/ || !/-ą, -ă/
|-
! Loc. Sg.
| !/-e, -ă/ || /-ve, -vă/ || /-ai, -ĕ/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| !/-e, -ă/ || /-ve, -vă/ || !/-ai, -ĕ/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| !/-omă/ || !/-omă/ || /-'omă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-åi, -ĕ/|| !/-våi, -vĕ/ || !/-e, -ă/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| !/-Ø/ || /-Ø/ || /-Ø/
|-
! Dat. Pl.
| /-om, -ăm/ || !/-om, -ăm/ || /-'om, -'ăm/
|-
! Acc. Pl.
| !/-åi, -ĕ/|| !/-våi, -vĕ/ || !/-e, -ă/
|-
! Ins. Pl.
| !/-omĕ/ || /-omĕ/ || /-'omĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| ?/-ox, -ăx/ || /-ox, -ăx/ || /-'ox, -'ăx/
|}
Według deklinacji tylnojęzykowej odmieniały się przede wszystkim rzeczowniki żeńskie o temacie na /k, g, x/, ale także zapożyczenia o temacie na /t/, np. /korto, kortvåi; klüto, klütvåi/.

===III deklinacja===
Według deklinacji III odmieniały się rzeczowniki rodzaju żeńskiego zakończone na spółgłoskę lub rozszerzające swój temat o element -v-.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! temat na spółgłoskę !! temat rozszerzony twardy || temat rozszerzony miękki
|-
! Nom. Sg.
| !/-Ø/ || !/-åi, -ĕ/ ||!/-'ai, -ĕ/
|-
! Gen. Sg.
| !/-i, -ĕ/ || /-vi, -vĕ/ ||/-vi, -vĕ/
|-
! Dat. Sg.
| /-ai, -ĕ/ || /-vai, -vĕ/||/-vai, -vĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/-Ø/ || !/-iv/ ||!/-iv/
|-
! Ins. Sg.
| !/-ą, -ă/ || /-vą, -vă/ || /-vą, -vă/
|-
! Loc. Sg.
| /-ai, -ĕ/ || /-vai, -vĕ/||/-vai, -vĕ/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| /-ai, -ĕ/ || /-ve, -vă/ || /-ve, -vă/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-'omă/ || /-vomă/ || /-vomă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-ai, -ĕ/ || !/-våi, -vĕ/ || !/-våi, -vĕ/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| ?/-ai, -ĕ/ || /-åv, -ăv/ || /-'åv, -'ăv/
|-
! Dat. Pl.
| /-'åm, -'ăm/ || /-vom, -văm/ ||/-vom, -văm/
|-
! Acc. Pl.
| !/-ai, -ĕ/ || !/-våi, -vĕ/ || !/-våi, -vĕ/
|-
! Ins. Pl.
| !/-'omĕ/ || /-vomĕ/ || /-vomĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /-'åx, -'ăx/|| /-vox, -văx/ ||/-vox, -văx/
|}
W deklinacji z rozszerzeniem -v- końcówka biernika /-iv/ prawdopodobnie wtórnie szerzyła się do mianownika wypierając go, gdyż przy niektórych rzeczownikach jest poświadczona wyłącznie forma biernika.

===Rzeczowniki nieregularne===
Istniał także szereg rzeczowników nieregularnych, które miały odmianę mieszaną lub były jedynymi reprezentantami swojej klasy deklinacyjnej.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! oko !! ucho !! człowiek !! matka !! dziecko !! kamień
|-
! Nom. Sg.
| !/våťü/ || !/vaux́ü/ || !/clåvăk/ || !/motai/ || !/detą/, !/detă/ || !/komoi/
|-
! Gen. Sg.
| || || /clåvekă/ || || ||
|-
! Dat. Sg.
| || || /clåveťĕ/ || || ||
|-
! Acc. Sg.
| || || /clåvekă/ || /moter/ || ||
|-
! Ins. Sg.
| || || /clåveťăm/ || || ||
|-
! Loc. Sg.
| || || /clåvecă/ || || ||
|-
! Nom.=Acc. Du.
| !/vicai/ || !/vausai/ || || || ||
|-
! Dat.=Ins. Du.
| !/vicaimă/ || /vausaimă/ || || || ||
|-
! Nom. Pl.
| !/vicesă/, /våkă/ || !/vausesă/, !/vauxă/ || !/ľaudi/ || || !/detai/ || !/kominĕ/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| /vices/ || || || || || ?/komin/
|-
! Dat. Pl.
| /vicesĕm/ || || /ľauďåm/ || || || /komińăm/
|-
! Acc. Pl.
| !/vicesă/, /våkă/ || !/vausesă/, !/vauxă/ || /ľaudai/ || || /detai/ || !/kominĕ/
|-
! Ins. Pl.
| /vicesĕ/, /viťĕ/ || /vausisĕ/, /vaux́ĕ/ || || || || /komińomĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /vicisăx/, /vicăx/|| /vausisăx/, /vausăx/ || /ľauďåx/ || || || /komińăx/
|}

==Zaimek==
===Zaimki osobowe===
Zaświadczone są niektóre przypadki zaimków pierwszej i drugiej osoby liczby pojedycznej i podwójnej. Zaimki liczby podwójnej niestety są niepoświadczone, proponuję więc system zaimków poświadczony w blizko spokrewnionym słowińskim
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! 1 os. l. poj. !! 2 os. l. poj. !! 1 os. l. podw. !! 2 os. l. podw. !! 1 os. l. mn. !! 2 os. l. mn. !! zaimek zwrotny
|-
! Nom.
| !/joz/, !/jo/ || !/tåi/, !/tĕ/ || ?/mo/ || ?/vo/ || !/moi/ || !/jai/, ?/voi/ || —
|-
! Gen.
| !/mane/, !/mană/ || /tibe/, !/tibĕ/ || /nojau/, /nojĕ/ || /vojau/, /vojĕ/|| !/nos/, !/năs/ || /vos/, /văs/ || /sibe/, /sibĕ/
|-
! Dat.
| !/mine/, /mină/ || !/tebe/, !/tebĕ/ || /nomă/ || /vomă/ || !/nom/, !/năm/ || /vom/, /văm/ || /sebe/, /sebĕ/
|-
! Dat. clit.
| !/mĕ/ || !/tĕ/ || — || — || /năm/ || /văm/ || ?/sĕ/
|-
! Acc.
| !/mane/, !/mą/ || !/tibĕ/, !/tą/ ||/nojau/, /nojĕ/ || /vojau/, /vojĕ/|| !/nos/, /năs/ || /vos/, /văs/ || !/sibĕ/, !/są/
|-
! Acc. clit.
| !/mĕ/ || !/tĕ/ || — ? || — ? || !/năs/ || /văs/ || !/să/
|-
! Ins.
| ?/manǫ/ , ?/mănǫ/ || ?/tübǫ/, !/tăbǫ/ || /nomă/ || /vomă/ || !/nomĕ/ || !/vomĕ/ || ?/sübǫ/, !/săbǫ/
|-
! Loc.
| /mane/, /mană/ || /tibe/, /tibĕ/ || /nojĕ/ || /vojĕ/ || /nos/, /năs/ || /vos/, /văs/ || /sibe/, !/sibĕ/
|}
W mianowniku zaimek osobowy ''joz''/''jo'' ma dwie formy stosowane w zasadzie wymiennie, bez zauważalnej reguły.

W przypadkach zależnych mamy na ogół dwie formy każdego zaimka. Pierwsza z nich jest akcentowana, druga natomiast pojawia się '''bezpośrednio''' po przyimku, to jest przyimek ściągnął z niej akcent.

Zaimki osobowe liczby podwójnej nie posiadają enklityk w celowniku i bierniku, zamiast nich stosuje się pełne formy.

Odmiana zaimka osobowego /vån, vånă, vånă/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/vån/ || !/vånă/ || /vånü/
|-
! Gen. Sg.
| !/jig/, !/jĕg/, !/nĕg/ || ?/ji/, ?/jĕ/, ?/nĕ/ || /jig/, /jĕg/, /nĕg/
|-
! Dat. Sg.
| !/jim/, !/mĕ/, /nĕm/ || ?/ji/, ?/jĕ/, ?/nĕ/ || /jim/, /mĕ/, /nĕm/
|-
! Acc. Sg.
| ?/jǫ/, ?/jǫ/, ?/nǫ/ || /ją/, /jă/, /nă/ || /ji/, /jĕ/, /nĕ/
|-
! Ins. Sg.
| /naim/ || ?/ną/, /nă/ || /naim/
|-
! Loc. Sg.
| /jim/, /nĕm/ || ?/ji/, ?/nĕ/ || /jim/, /nĕm/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| ?/våno/ || ?/vinai/ || ?/vinai/
|-
! Gen.=Loc. Du.
| /jaix/, /nĕx/ || /jaix/, /nĕx/ ||/jaix/, /nĕx/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /naimo/ || /naimo/ || /naimo/
|-
! Nom. Pl.
| !/vinai/ || /vånåi/ || /vånă/
|-
! Gen. Pl.
| /jaix/, /nĕx/ || /jaix/, /nĕx/ ||/jaix/, /nĕx/
|-
! Dat. Pl.
| !/jaim/, /nĕm/ || !/jaim/, /nĕm/ || !/jaim/, /nĕm/
|-
! Acc. Pl.
| /je/, /nă/ || /je/, /nă/ || /jo/, /nă/
|-
! Ins. Pl.
| ?/naimĕ/ || ?/naimĕ/|| ?/naimĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /nĕx/ || /nĕx/ ||/nĕx/
|}

===Zaimki wskazujące===
Poniższa tabela przedstawia odmianę zaimka wzkazującego /tǫ, to, tü/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| /tǫ/ || /to/ || /tü/
|-
! Gen. Sg.
| !/tüg/ || ?/tej/ || !/tüg/
|-
! Dat. Sg.
| /tümĕ/ || ?/tej/ || /tümĕ/
|-
! Acc. Sg.
| /tǫ/ || /tǫ/ || /tü/
|-
! Ins. Sg.
| /taim/ || /tǫ/ || /taim/
|-
! Loc. Sg.
| /tüm/ || ?/tej/ || /tüm/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| /to/ || ?/tai/ || ?/tai/
|-
! Gen.=Loc. Du.
| /tex/ || /tex/ ||/tex/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /temă/ || /temă/ || /temă/
|-
! Nom. Pl.
| /tai/ || /tåi/ || /to/
|-
! Gen. Pl.
| /tex/ || /tex/ || /tex/
|-
! Dat. Pl.
| /tem/ || /tem/ || /tem/
|-
! Acc. Pl.
| /tåi/ || /tåi/ || /to/
|-
! Ins. Pl.
| /temĕ/ || /temĕ/ || /temĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /tex/ || /tex/ || /tex/
|}

Odmiana zaimka wzkazującego /sǫ, si, sü/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/sǫ/ || !/so/ || !/si/
|-
! Gen. Sg.
| !/seg/ || ?/sij/ || !/seg/
|-
! Dat. Sg.
| /semĕ/ || ?/sij/ || /semĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/sǫ/ || /są/ || !/si/
|-
! Ins. Sg.
| /saim/ || /są/ || /saim/
|-
! Loc. Sg.
| !/sem/ || ?/sij/ || /sem/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| ?/so/ || ?/sai/ || ?/sai/
|-
! Gen.=Loc. Du.
| /saix/ || /saix/||/saix/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /saimă/ || /saimă/ || /saimă/
|-
! Nom. Pl.
| /sai/ || /se/ || /so/
|-
! Gen. Pl.
| /saix/ || /saix/ || /saix/
|-
! Dat. Pl.
| /saim/ || /saim/ || /saim/
|-
! Acc. Pl.
| /se/ || /se/ || /so/
|-
! Ins. Pl.
| /saimĕ/ || /saimĕ/ || /saimĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /saix/ || /saix/ || /saix/
|}

===Zaimki pytajne===
Odmiana zaimków pytajnych /kåtü/ oraz /cü/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! osobowy !! rzeczowny
|-
!Nom.
| !/kåtü/ || !/cü/
|-
! Gen.
| !/ťüg/, /kåtüg/ || !/ceg/
|-
! Dat.
| !/ťümau/, !/kåtümĕ/ || /cemau/
|-
! Acc.
| !/ťüg/, /kåtüg/ || !/cü/, !/ceg/
|-
! Ins.
| /ťaim/, /kåtem/ || /caim/
|-
! Loc.
| /ťüm/, /kåtüm/ || /cem/
|}

===Zaimki przeczące===
Odmiana zaimków pytajnych /nekåtü/ (/nĕkåtü/ według Polańskieg) oraz /nic/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! osobowy !! rzeczowny
|-
!Nom.
| ?/nekåtü/ || !/nic/
|-
! Gen.
| !/niťüg/ || /niceg/
|-
! Dat.
| /niťümau/ || /nicemau/
|-
! Acc.
| /niťüg/ || /nic/
|-
! Ins.
| /niťaim/ || /nicaim/
|-
! Loc.
| /niťüm/ || /nicem/
|}

===Zaimki dzierżawcze===
Zaimki dzierżawcze dzieliły się na odmienne i nieodmienne
{| class="wikitable"
|-
! 1 os. l. poj. !! 2 os. l. poj. !! 1 os. l. mn. !! 2 os. l. mn. !! zaimek dzierżawczy zwrotny
|-

| !/müj, müjă, müji/ || !/tüj, tüjă, tüji/ || !/nos, nosă, nosi/ || !/vos, vosă, vosi/ || !/süj, süjă, süji/
|-
|}

Zaimki dzierżawcze trzeciej osoby były nieodmienne, najprawdopodobniej także zaimki pierwszej i drugiej osoby liczby podwójnej. W roli zaimka dzierżawczego występował wówczas odpowiedni zaimek osobowy w dopełniaczu

Odmiana zaimków dzierżawczych na przykładzie /müj, müjă, müji/ (końcówki przeniesione):
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/müj/ || !/müjă/ || !/müji/
|-
! Gen. Sg.
| /müjĕg/ || ?/müjij/ || /müjĕg/
|-
! Dat. Sg.
| /müjemĕ/ || /müjă/|| /müjemĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/müj/ || !/müją/ || !/müji/
|-
! Ins. Sg.
| /müjĕm/ || !/müjă/ || /müjĕm/
|-
! Loc. Sg.
| !/müjĕm/ || !/müjĕ/ || !/müjĕm/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| ?/müjo/ ||?/müjai/|| ?/müjai/
|-
! Gen.=Loc. Du.
| /müjĕx/ ||/müjĕx/ || /müjĕx/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /müjaimă/ || /müjaimă/ || /müjaimă/
|-
! Nom. Pl.
| !/müjai/ || /müjă/|| !/müjă/
|-
! Gen. Pl.
| /müjĕx/ ||/müjĕx/ || /müjĕx/
|-
! Dat. Pl.
| !/müjĕm/ ||!/müjĕm/ || !/müjĕm/
|-
! Acc. Pl.
| !/müjă/ || /müjă/ || /müjă/
|-
! Ins. Pl.
| /müjaimĕ/ || /müjaimĕ/ || /müjaimĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /müjĕx/ ||/müjĕx/ || /müjĕx/
|}
Wszystkie odmieniane zaimki dzierżawcze miały te same końcówki i tę samą krzywą akcentową.

===Zaimek uogólniający===
Odmiana zaimka uogólniającego /vis, visă, visa/
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/vis/ || ?/visă/ || !/visi/
|-
! Gen. Sg.
| ?/visĕg/ ?/viseg/|| ||
|-
! Dat. Sg.
| || ||
|-
! Acc. Sg.
| /vis/, /visĕg/ || !/visą/ || !/visi/
|-
! Ins. Sg.
| || /visą/ ||
|-
! Loc. Sg.
| /visĕm/ || ||/visĕm/
|-
! Nom. Pl.
| !/visai/ || /vise/ || /visă/
|-
! Gen. Pl.
| /visĕx/ || /visĕx/ ||/visĕx/
|-
! Dat. Pl.
| !/visĕm/|| /visĕm/ ||/visĕm/
|-
! Acc. Pl.
| /vise/ || /vise/ || /visă/
|-
! Ins. Pl.
| /visaimĕ/ || /visaimĕ/ || /visaimĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /visĕx/ || /visĕx/ || /visĕx/
|}
Zaimek ten najprawdopodobniej, jak w innych językach słowiańskich, nie tworzył liczby podwójnej. Używano w tym znaczeniu zaimka ''oba, obie, obie''.

==Przymiotnik==
Przymiotnik w języku połabskim przyjmował z reguły końcówkę zredukowaną, zależną od miękkości tematu, rodzaju, przypadku i liczby. Wszystkie końcówki zebrano w poniższej tabeli. Przecinek oddziela przymiotniki miękkotematowe (np. /tritĕ, triťă, tritĕ; prenĕ, preńă, prenĕ/) od twardotematowych (np. /b́olĕ, b́olă, b́olă/).
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/-ĕ/|| !/-ă/|| !/-ĕ/, !/-ă/
|-
! Gen. Sg.
| !/-ĕg/, !/-ăg/ || ?/-ă/ || !/-ĕg/, /-ăg/
|-
! Dat. Sg.
| !/-ümĕ/ || /-ăj/ || /-ümĕ/
|-
! Acc. Sg.
| =Nom./Acc. || !/-ǫ/ || !/-ĕ/, !/-ă/
|-
! Ins. Sg.
| /-ĕm/, /-ăm/ || /-ǫ/ || /-ĕm/, /-ăm/
|-
! Loc. Sg.
| /-ĕm/ || !/-ăj/|| /-ĕm/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| /-ă/ || /-ă/ || !/-ă/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-aimă/, /-åimă/ || /-aimă/, /-åimă/ || /-aimă/, /-åimă/
|-
! Nom. Pl.
| ²/-ĕ/ || !/-ă/ || !/-ă/
|-
! Gen. Pl.
| !/-ĕx/ || /-ĕx/ ||/-ĕx/
|-
! Dat. Pl.
| /-ĕm/ || /-ĕm/ || /-ĕm/
|-
! Acc. Pl.
| ?/-ĕ/, !/-ă/|| !/-ă/ || !/-ă/
|-
! Ins. Pl.
| /-aimĕ/, /-åimě/ || /-aimĕ/, /-åimě/ || /-aimĕ/, /-åimě/
|-
! Loc. Pl.
| !/-ĕx/ || /-ĕx/ ||/-ĕx/
|}

Oprócz odmiany długiej szczątkowo zachowana została odmiana krótka. Końcówki odmiany krótkiej były zawsze niezredukowane
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/-Ø/ || !/-o/ || /-i/, !/-ü/
|-
! Gen. Sg.
| || ||
|-
! Dat. Sg.
| || ||
|-
! Acc. Sg.
| =Nom./Acc. || /-ǫ/ || /-i/, !/-ü/
|-
! Ins. Sg.
| !/-åm/ || /-ǫ/ || !/-åm/
|-
! Loc. Sg.
| || ||
|-
! Nom.=Acc. Du.
| || ||
|-
! Dat.=Ins. Du.
| || ||
|-
! Nom. Pl.
| || ||
|-
! Gen. Pl.
| || ||
|-
! Dat. Pl.
| || ||
|-
! Acc. Pl.
| || ||
|-
! Ins. Pl.
||| ||
|-
! Loc. Pl.
| || ||
|}
=== Stopniowanie przymiotnika===

=== Przysłówek ===

== Liczebnik ==
=== Liczebniki główne ===
Liczebnik /jadån/ odmieniał się tak, jak twardotematowy zaimek wskazujący.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/jadån/ || /jånă/ || !/jånü/
|-
! Gen. Sg.
| /janăg/ || || /janăg/
|-
! Dat. Sg.
|/janümĕ/ || || /janümĕ/
|-
! Acc. Sg.
| =Nom./Acc. || /janǫ/ || !/janü/
|-
! Ins. Sg.
| || /janǫ/ ||
|-
! Loc. Sg.
| || /jană/ ||
|-
! Nom.=Acc. Du.
| || ||
|-
! Dat.=Ins. Du.
| || ||
|-
! Nom. Pl.
| /janai/ || || /jană/
|-
! Gen. Pl.
| || ||
|-
! Dat. Pl.
| || ||
|-
! Acc. Pl.
| /janĕ/ || || /jană/
|-
! Ins. Pl.
||| ||
|-
! Loc. Pl.
| || ||
|}
 
Poniżej tabelka odmiany liczebnika /dåvo/. Liczebnik ten wymuszał na rzeczowniku liczbę podwójną i związek zgody.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.=Acc.
| !/dåvo/ || !/dåve/
|-
! Gen.=Loc.
|colspan="2"| !/dåvüx/
|-
! Dat.=Ins.
|colspan="2"| !/dvemă/
|}
Obok /dvemă/ poświadczono także /dvemo/, jednak było to w pieśni, więc mogło wynikać z jej metryki, a nie z samych zasad akcentuacji.

Podobnie odmieniał się zaimek /våbo/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.=Acc.
| ?/våbo/ || !/vibe/
|-
! Gen.=Loc.
|colspan="2"| /våbüx/
|-
! Dat.=Ins.
|colspan="2"| !/vibemă/
|}
W bierniku po przyimku występowała także postać zredukowana - !/no vĕbe/.

Poniżej tabelka odmiany liczebnika /tåri, trai/. Liczebnik ten wymuszał na rzeczowniku liczbę mnogą i związek zgody.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.
| !/tåri/ || !/trai/
|-
! Gen.
| ?/tårüx/ || ?/tåraix/
|-
! Dat.
| ?/tårüm/ || ?/tåraim/
|-
! Acc.
| /trai/ || /trai/
|-
! Ins.
| ?/tårümĕ/ || !/tåraimĕ/
|-
! Loc.
| ?/tårüx/ || ?/tåraix/
|}

Poniżej tabelka odmiany liczebnika /citĕr/. Liczebnik ten wymuszał na rzeczowniku liczbę mnogą i związek zgody.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.
| !/citĕr/ || /citĕr/
|-
! Gen.
| ?/citĕŕüx/||?/citĕraix/
|-
! Dat.
| ?/citĕŕüm/ || ?/citĕraim/
|-
! Acc.
| /citĕr/ || /citĕr/
|-
! Ins.
| ?/citĕŕümĕ/ ||?/citĕraimĕ/
|-
! Loc.
| ?/citĕŕüx/ ||?/citĕraix/
|}

Liczebniki od 5 do 10, tj. /pąt, sist, sidĕm, visĕm, divąt, disąt/ odmieniają się jak żeńskie rzeczowniki o temacie zakończonym na spółgłoskę. Występują w jednej formie wspólnej dla wszystkich rodzajów. Wymuszały na rzeczowniku liczbę mnogą i związek rządu, t.zn. rzeczownik występował w dopełniaczu liczby mnogiej. Poniższa tabelka przedstawia odmianę na przykładzie liczebnika /pąt/ (podobnie odmieniały się /sist, divąt, disąt/) oraz /sidĕm/ (podobnie odmieniał się /visĕm/).
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! 5,6,9,10 !! 7,8
|-
! Nom.
| !/pąt/ || !/sidĕm/
|-
! Gen.
| /pątĕ/ || /sidmĕ/
|-
! Dat.
| /pątĕ/|| /sidmĕ/
|-
! Acc.
| /pąt/ || /sidĕm/
|-
! Ins.
| /pątă/|| /sidmă/
|-
! Loc.
| /pątĕ/ || /sidmĕ/
|}

=== Liczebniki porządkowe ===
* pierwszy - !/parĕ/, !/prenĕ/, !/erstĕ/
* drugi - !/törĕ/
* trzeci - !/tritĕ/
* czwarty - !/citjortĕ/
* piąty - !/ṕǫtĕ/
* szósty - !/sestĕ/
* siódmy - /sedmĕ/
* ósmy - !/våsmĕ/
* dziewiąty - !/div́ǫtĕ/
* dziesiąty - !/diśǫtĕ/
* jedenasty - ?/janådistĕ/
* dwunasty - /dvenădistĕ/
* trzynasty - /trainădistĕ/
* czternasty - ?/citĕrnădistĕ/
* piętnasty - /pątnădistĕ/
* szesnasty - /sesnădistĕ/
* siedemnasty - /sedĕmnadistĕ/
* osiemnasty - /visĕmnădistĕ/
* dziewiętnasty - /divątnădistĕ/
* dwudziesty - /disątnădistĕ/

=== Liczebniki zbiorowe ===
* dwoje - !/dåvoj/
* oboje - !/våboj/
* troje - !/tåroj/
* czworo - !/citvărü/
* pięcioro - !/pątărü/
* sześcioro - !/sistărü/
* siedmioro - !/sidmărü/
* ośmioro - !/vismărü/
* dziewięcioro - !/divątărü/
* dziesięcioro - !/disątărü/

Liczebniki zbiorowe nie odmieniały się przez rodzaje, jednak /dåvoj, våboj, tåroj/ odmieniały się przez przypadki według poniższego wzorca:
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! dwoje !! oboje !! troje
|-
! Nom.=Acc.
| !/dåvoj/ || !/våboj/ ||!/tåroj/
|-
! Gen.=Loc.
| /dåvüjĕx/ || !/våbüjĕx/ || /tårüjĕx/
|-
! Dat.
| /våbüjaimă/ || /våbüjaimă/ || /tårüjĕm/
|-
! Ins.
| /våbüjaimă/ || /våbüjaimă/ || /tårüjaimĕ/
|}

== Przyimek ==
=== Przyimki miejsca ===
* /ai/ - u, przy (z dopełniaczem), np. /ai dåvüx grauk/
* /no/ - na, w (z biernikiem i miejscownikiem), np. /no pic/, /no zimĕ/
* /prid/ - przed (z biernikiem i narzędnikiem), np. /prid są/, /prid gărdåm/
* /püd/ - pod (z biernikiem i narzędnikiem), np. /püd są/, /püd nibĕśåm/
* /så/ - z (z dopełniaczem i narzędnikiem), np. /så nibĕśo/, /så vicaimă/
* /vå/ - w, do (z biernikiem i miejscownikiem), np. /wå wågărd/, /vå nebüśai/
=== Przyimki czasu ===
* /dü/ - do (z dopełniaczem)
* /prid/ - przed (z narzędnikiem), np. /prid nidelă/

== Spójnik ==
== Partykuła ==
Lista partykuł:
* ''ne'', ''ni'' – pierwsza forma była używana z czasownikami /met/ i /müct/, a druga z wszystkimi pozostałymi. W przypadku czasowników /met/, /boit/ i /tet/ mogła ona ściągać akcent przy przeczeniu, dlatego formy negacji tych czasowników mogą być zredukowane.

== Składnia ==
===Partytyw===
===Czasy===
===Czasowniki rozdzielnie złożone===

==Słowotwórstwo==
===Przyrostki tworzące rzeczowniki===
* -aidlĕ (<*-idlo): tworzy nazwy narzędzi, odczasownikowy, np. /stovaidlĕ/, /mötüvaidlĕ/, /mücaidlĕ/.
* -aikă (<*-ika): tworzy nazwy zawodów, wykonawców czynności, męzkie jak i żeńskie, odczasownikowy, np. /låzaikă/, /bezaikă/, /peraikă/.
* -aină (<*-ina): tworzy nazwy przedmiotów, zjawisk, odprzymiotnikowy i odrzeczownikowy, np. /låisaină/, /brizaină/, /glåvaină/.
* -aistĕ (<*-išče): tworzy nazwy miejsc, odrzeczownikowy, np. /gordaistĕ/, /postvaistĕ/, /sidlaistĕ/.
* -ą (<*-ę): tworzy nazwy osobników młodych, odrzeczownikowy, np. /blaizą/, /büzą/, /rovną/.
* -ăr (<*-ařь): tworzy nazwy zawodów, wykonawców czynności, odrzeczownikowy i odczasownikowy, np. /gresnăr/, /lekăr/, /bǫkăr/.
* -ĕ (<*ьje): tworzy nazwy rzeczowników zbiorowych, np. /perĕ/, /klåsĕ/, /blånĕ/.
* -kă (<*-ъka): 1) tworzy zdrobnienia, stosowany do rzeczowników rodzaju żeńskiego, np. /bopkă/, /defkă/, /zopkă/. 2) przyrostek tworzący zdrobnienia imion obojga płci, np. /Ånskă/, /Moraikă/.
* -nĕk (<*-nikъ): tworzy nazwy zawodów, wykonawców czynności, odrzeczownikowy, np. /crivnĕk/, /gloznĕk/, /grobalnĕk/.
* -'onĕk (<*-janъkъ): tworzy nazwy osobowe odgeograficzne, stosowany do rzeczowników, poświadczono tylko /ďörconĕk/, /ďörconi/.
* -'onkă (<*-janъka): tworzy nazwy osobowe odgeograficzne, stosowany do rzeczowników, żeńska wersja poprzedniego, poświadczono tylko /döŕonkă/
* -skă (<-ske): tworzy nazwy zawodów, wykonawców czynności rodzaju żeńskiego, np. /brüderskă/, /lasterårskă/.
* -üvă (<*ova): tworzy nazwy żon wykonawców czynności, np. /vartüvă/.

===Przyrostki tworzące przymiotniki===
* -enĕ (<*-enъjь): tworzy przymiotniki związane z substancjami, materjałami, odrzeczownikowy, np. /våunenĕ/, /clåvăcenĕ/, /gnüjenĕ/.
* -ĕ (<*-ьjь): tworzy przymiotniki od nazw zwierząt, niekiedy roślin, np. /korvĕ/, /godĕ/, /gǫsĕ/.
* -ĕn (<*-inъ): tworzy przymiotniki dzierżawcze od nazw osób kończących się na -a, np. /Morajĕn/, /ľoľĕn/, /moterĕn/.
* -nĕ (<-*ьnъjь): tworzy przymiotniki związane z przedmiotami, wyrażające cechę powiązania z nimi, należenia, np. /plauznĕ/, /x́aiznĕ/, /lesnĕ/.
* -(üv)otĕ (<*-(ov)atъjь): tworzy przymiotniki związane z przedmiotami, wyrażające cechę ich posiadania, np. /drenüvotĕ/, /glådüvotĕ/, /varxüvotĕ/, /nügotĕ/. Rozszerzenie -üv- dochodzi po rzeczownikach rodzaju męzkiego.
* -üv(ĕ) (<-*ovъ(jь)): tworzy przymiotniki dzierżawcze od nazw osób kończących się na spółgłoskę, np. /malnaiťüv/, /Maixelevĕ/, /torťüvĕ/.
===Przyrostki tworzące czasowniki===
Tabelka przyrostków czasownikowych wraz z niemieckimi, łużyckimi i polskimi odpowiednikami znaczeniowymi
{| class="wikitable"
|-
! połabski !! niemiecki !! łużyckie !! czeski !! polski
|-
! !/dü/-,
| zu- || do, dó- || do- || do-
|-
! !/prai-/
|
|-
! !/pü-/, !/pö-/
|be- || po-, pó- || po- || po-
|-
! !/rüz-/, !/röz-/
|
|-
! ?/sǫ-/
| mit- || sobu- || sou- || współ-
|-
! !/våkărst-/
|
|-
! /våpăk-/
| wieder- || zaso || ||
|-
! !/våz-/
|
|-
! !/viz-/
|
|-
! !/voi-/
| aus- || wu- || vy- || wy-
|}

[[Kategoria: Język połabski]]

Gramatyka nowopołabska

2022-06-11T17:09:17Z

Siemoród: /* II konjugacja */

Gramatyka odtworzonego języka nowopołabskiego. Korpus języka połabskiego jest zbyt ubogi, aby móc w pełni odbudować język, więc wiele dziur należało załatać. Wykrzyknik ''!'' przed formami oznacza, że są one poświadczone, znak zapytania ''?'' oznacza, że są one niepewne.
==Fonetyka i fonologja==

==Czasownik==
===Czasy===
====Praesens (Czas teraźniejszy)====
''Praesens'' (czas teraźniejszy) jest podstawowym czasem w języku połabskim. Tworzony jest od czasowników niedokonanych i oznacza czynność mającą miejsce w chwili mówienia.
====Aoristus (Czas przeszły dokonany)====
''Aoristus'' (aoryst, czas przeszły dokonany) oznacza dokonaną czynność mającą miejsce w przeszłości. Tworzony jest zarówno od czasowników dokonanych, jak i niedokonanych, choć częściej od tych pierwszych. Stosowany był szczególnie w przypadku narracji i opowieści.
====Imperfectum (Czas przeszły niedokonany)====
''Imperfectum'' (imperfekt, czas przeszły niedokonany) oznacza czynność mającą miejsce w przeszłości i trwającą. Tworzony jest głównie od czasowników niedokonanych i stosowany był do pary z aorystem.
====Praeteritum (Czas przeszły złożony I)====
''Praeteritum'' (preteritum, czas przeszły złożony I) jest odziedziczony z prasłowiańskiego, wyraża czynność mającą miejsce w przeszłości zakończoną lub (częściej) trwającą. Składa się z l-imiesłowu w odpowiedniej liczbie i rodzaju i (czasem) czasownika posiłkowego /jis, jis, ją, …/.
====Perfectum (Czas przeszły złożony II)====
''Perfectum'' (perfekt, czas przeszły złożony II) powstał pod wpływem niemieckiego odpowiednika, oznacza czynność zakończoną w przeszłości. Tworzony jest co do zasady od czasowników dokonanych, jest to czas złożony i składa się z czasownika posiłkowego /jis, jis, ją, …/ (w przypadku czasowników nieprzechodnich) lub /mom, mos, mo, …/ (w przypadku przechodnich) i imiesłowu biernego odmienionego przez osobę i liczbę.
====Futurum I (Czas przyszły prosty)====
''Futurum I'' (futur I, czas przyszły prosty) tworzony był od czasowników dokonanych i oznaczał czynność, która będzie miała miejsce i będzie zakończona w przyszłości. Formy tego czasu są gramatycznie formami osobowymi czasu teraźniejszego czasowników dokonanych.
====Futurum II (Czas przyszły złożony)====
''Futurum II'' (futur II, czas przyszły złożony) tworzony był najczęściej od czasowników niedokonanych i oznaczał czynność, która będzie miała miejsce w przyszłości. Składał się z bezokolicznika odpowiedniego czasownika i czasownika posiłkowego /că, cĕs~c, cĕ, …/ lub rzadziej /mom, mos, mo, …/.

===Formy nieosobowe czasownika===
====Imiesłów l-owy====
====Imiesłów bierny====
====Imiesłów czynny====
====Rzeczownik odczasownikowy====
===Konjugacje===
====Ia konjugacja====
Według pierwszej-a konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-ct/, /-st/, np. /rict, sect, müct, pict, straict/ czy /büst, caist, gnist, krost, vist/ i podobnych.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/-ą/ ||!/-Ø/ || !/-ăx/, !/-ex/|| —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-ĕs/, /-is/ || !/-i/ || /-ăs/, /-es/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-ĕ/, !/-i/ || !/-i/ || /-ăs/, /-es/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/-imă/ || /-ixmă/ || ?/-exmă/ || /-aimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-ită/ || /-istă/ || /-estă/ || /-aită/
|-
! 1os. l. mn.
| /-imĕ/ || /-ixmĕ/ || ?/-exmĕ/ || /-aimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /-itĕ/ || /-istĕ/ || /-estĕ/ || /-aitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| !/-ą/ || /-ixǫ/ || /-exǫ/ || —
|}

{| class="wikitable"
|-
! imiesłów l-owy !! imiesłów czynny !! imiesłów bierny !!rzeczownik odczasownikowy
|-
| /-ål, -lo, -lü, -lai, -lĕ, -lă/ || !/-ącĕ/|| !/-enĕ/ ||!/-inĕ/
|}
Tam gdzie podane są obok siebie formy zredukowana i niezredukowana, ta druga była używana w połączeniach z enklitykami, np. !/ricex-mĕ/, a pierwsza wszędzie indziej, np. !/ricăx/. Forma aorystu 1. os. l. poj. jest bez palatalizacji, np. !/müg/, !/sek/, /rek/.

Formy imiesłowu l-owego są wraz z palatalizacją, np. !/ricål, müzål, müzlo/. Podobnie palatalizacja ma miejsce w końcówkach imiesłowu czynnego, biernego i rzeczownika odczasownikowego.

Końcówka 1 os. l. poj. oraz 3. os. l. mn. /-ą/ wywołuje I palatalizację spółgłosek /k, g, x/.

====Ib konjugacja====
Według pierwszej-b konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-nǫt/, a także na /-nĕt/ (w tych czasownikach, w których /-n-/ nie pochodzi z tematu), np.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /-ną/ || !/-Ø/ || /-ńăx/, /-ńox/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| /-nĕs/, /-nis/ || /-i/ || /-ńăs/, /-ńos/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-nĕ/, !/-ni/ || !/-i/ || /-ńăs/, /-ńos/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 1os. l. podw.
|/-nimă/ || /-ixmă/ || /-ńoxmă/ || /-aimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-nită/ || /-istă/ || /-ńostă/ || /-aită/
|-
! 1os. l. mn.
| /-nimĕ/ || /-ixmĕ/ || /-ńoxmĕ/ || /-aimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /-nitĕ/ || /-istĕ/ || /-ńostĕ/ || /-aitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /-ną/ || /-ixǫ/ || /-ńoxǫ/ || —
|}
W aoryście i imperfekcie czasowników, gdzie /-nǫt/ lub /-nĕt/ występuje po spółgłosce, człon /-n-/ znika, np. /voiknĕt, voik, voici/. W pozostałych czasownikach może on nie znikać lub też może pojawiać się wypadnięta spółgłoska, np. /ďainǫt, ďain, ďaini/ lub /ďainǫt, ďaib, ďaibi/.

Formy czasu przeszłego to ?/-ąl/ lub !/-ǫl/. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na !/-nenĕ/, !/-ǫtĕ/ lub /-enĕ/. Rzeczownik odczasownikowy kończy się na ?/-ninĕ/, ?/-nenĕ/, !/-enĕ/.

====II konjugacja====
Według drugiej konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-ĕt/, a także czasownik /ťautait/.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy!! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /-ą/ || !/-aix/ || ?/-'ăx/, ?/-'ox/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| /-ĕs/, /-is/ || /-i/ || /-'ăs/, /-'os/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-ĕ/, !/-i/ ||!/-i/ || !/-'ăs/, /-'os/ || /-Ø/, /-ai/
|-
! 1os. l. podw.
| /imă/ || /-aixmă/|| /-'oxmă/ || /-aimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-ită/ || /-aistă/ || /-'ostă/ || /-aită/
|-
! 1os. l. mn.
| !/-imĕ/ || /-aixmĕ/ || /-'oxmĕ/ || /-aimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| !/-itĕ/ || /-aistĕ/ || /-'ostĕ/ || /-aitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /-ą/ || /-aixǫ/ || /-'oxǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to !/-ål/. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na !/-enĕ/ (bez oboczności tematu), imiesłowy czynne czasu teraźniejszego kończą się na /-ącĕ/. Rzeczownik odczasownikowy kończy się na !/-enĕ/ (również bez oboczności tematu).

====III konjugacja====
Według pierwszej konjugacji odmieniają się jednosylabowe czasowniki zakończone na /-ait/, /-åit/ a także ich prefigowane pochodne na /-ĕt/.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/-ją/ || /-aix/, /-åix/ || || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-jĕs/, /-jis/ || /-i/ || /-ėjăs/ ||
|-
! 3os. l. poj.
| !/-jĕ/, /-ji/ || /-i/ || !/-ėjăs/ ||
|-
! 1os. l. podw.
| /-jimă/, /-jămo/ || || ||
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-jită/, !/-jăto/ || || ||
|-
! 1os. l. mn.
| !/-jimĕ/ || || ||
|-
! 2os. l. mn.
| /-jitĕ/ || || ||
|-
! 3os. l. mn.
| !/-ją/ || || || —
|}
Formy czasu przeszłego to //. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na /-aitĕ/ w przypadku krótkich czasowników na /-ait/ jak /bait/

====IV konjugacja====
Według czwartej konjugacji odmieniają się liczne czasowniki zakończone na /-ăt/, ale nie wszystkie.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy!! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /-(j)ą/ || /-ăx/ || /-ăx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-(j)ĕs/, /-(j)is/ || /-ă/ || /-ăs/ || /-Ø/, /-ai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-(j)ĕ/, /-(j)i/ || /-ă/ || /-ăs/ || /-Ø/, /-ai/
|-
! 1os. l. podw.
| /-(j)imă/ || /-oxmă/ || /-oxmă/ || /-aimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-(j)ită/ || /-ostă/ || /-ostă/ || /-aită/
|-
! 1os. l. mn.
| /-(j)imĕ/ || /-oxmĕ/ || /-oxmĕ/ || /-aimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /-(j)itĕ/ || /-ostĕ/ || /-ostĕ/ || /-aitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /-(j)ą/ || /-oxǫ/ || /-oxǫ/ || —
|}
Jota w końcówkach powoduje zmiany fonetyczne, które w szczególności objawiają się cofnięciem przegłosu, np. /v́ǫzăt, vązą, vązĕs/

Formy czasu przeszłego to //. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na /-onĕ/

====Va konjugacja====
Według piątej-a konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-ot/
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy!! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /-oją/ || /-ox/ || /-ox/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-ojĕs/, !/-ojis/ || ?/-o/ || ?/-os/ || !/-oj/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-ojĕ/, !/-oji/ || ?/-o/ || ?/-os/ || /-oj/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/ojimă/ || /-oxmă/ || ?/-oxmă/ || ?/-ojmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-ojită/ || /-ostă/ || /-ostă/ || /-ojtă/
|-
! 1os. l. mn.
| !/-ojimĕ/ || /-oxmă/ || /-oxmĕ/ || /-ojmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /-ojitĕ/ || /-ostĕ/ || /-ostĕ || !/-ojtĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /-ojă/, /-oją/ || /-oxǫ/ || /-oxǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to //. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na /-onĕ/

====Vb konjugacja====
Według piątej-b konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-ăt/
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy!! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/-ăm/, /-om/ || /-ăx/, /-ox/ || /-ăx/, /-ox/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-ăs/, /-os/ || /-ă/, /-o/ || /-ăs/, /-os/ ||
|-
! 3os. l. poj.
| /-ă/, /-o/ || /-ă/, /-o/ || !/-ăs/, /-os/ ||
|-
! 1os. l. podw.
| ?/-omă/, /-ămo/ || /-oxmă/ || /-oxmă/ ||
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-otă/, /-ăto/ || /-ostă/ || /-ostă/ ||
|-
! 1os. l. mn.
| /-omĕ/ || /-oxmĕ/ || /-oxmĕ/ ||
|-
! 2os. l. mn.
| /-otĕ/ || /-ostĕ/ || /-ostĕ/ ||
|-
! 3os. l. mn.
| || /-oxǫ/ || /-oxǫ/ ||—
|}
Formy czasu przeszłego to /-ol/. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na /-onĕ/

===Czasowniki nieregularne===
====Czasownik ''/boit/''====
Czasownik !/boit/ jest nieregularny oraz ma kilka form supletywnych. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! cz. przyszły !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/jis/ || /bǫdǫ/ || ?/boix/ || /bex/, /ne-băx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/jis/ || /bǫdĕs/ || ?/boi/ || /bes/, /ne-băs/ || /bǫd/, /bǫdai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/ją/, !/jă/ || !/bǫdĕ/ || ?/boi/ || /bes/, /ne-băs/ || /bǫd/, /bǫdai/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/jismo/, ?/jismă/ || ?/bǫdemă/|| || /bexmă/ || /bǫdaimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| !/jistă/ || /bǫdetă/ || || /bestă/ || /bǫdaită/
|-
! 1os. l. mn.
| !/jismoi/, !/jismĕ/ || /bǫdemĕ/ || || /bexmĕ/ || /bǫdaimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| ?/jiste/, /jistĕ/ || /bǫdetĕ/ || || /bestĕ/ || /bǫdaitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| ?/są/ || /bǫdą/|| || /bexǫ/ || —
|}
Forma czasu przeszłego to //, imiesłowy to //.

====Czasownik ''/met/''====
Czasownik !/met/ także jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/mom/, !/ne-măm/ || || /mex/, /ne-măx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/mos/, !/ne-măs/ || || /mes/, /ne-măs/ || /mej/
|-
! 3os. l. poj.
| !/mo/, !/ne-mă/ || || !/mes/, /ne-măs/ || /mej/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/momă/, ?/ne-momă/ || || ?/mexmă/, ?/ne-mexmă/ || /mejmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| !/motă/, /ne-motă/ || || /mestă/, ?/ne-mestă/ || /mejtă/
|-
! 1os. l. mn.
| !/momĕ/, !/ne-momĕ/|| || /mexmĕ/, /ne-mexmĕ/ || /mejmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /motĕ/, /ne-motĕ/ || || /mestĕ/, /ne-mestĕ/ || /mejtĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| ?/moją/, ?/ne-moją/ || || /mexǫ/, /ne-mexǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to /ḿol/, !/ni-ḿăl/.

====Czasownik ''/dot/''====
Czasownik !/dot/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! cz. przyszły !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /doją/ || ?/dom/ || || || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/dojĕs/ || ?/dos/ || || || !/doʒ, doj, düj/
|-
! 3os. l. poj.
| !/dojĕ/ || ?/do/ || || || /doʒ, doj, düj/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/dojimă/ || || || ||
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| ?/dojită/ || || || || /doctă, dojtă, düjtă/
|-
! 1os. l. mn.
| /dojimĕ/ || ?/domĕ/ || || ||
|-
! 2os. l. mn.
| /dojitĕ/ || ?/dotĕ/ || || || /doctĕ, dojtĕ, düjtĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /doją/ || || || || —
|}
Formy czasu przeszłego to /!dol, /, imiesłów bierny to /!donĕ/.

====Czasownik ''/tet/''====
Czasownik !/tet/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/cą/, !/că/; !/ni-că/ || /tex/, /ne-tăx/ || !/tex/, /ne-tăx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/cis/, !/cĕs/, ?/c/; /ni-cĕs/ || /te/, /ne-tă/ || /tes/, /ne-tăs/ || /tej/
|-
! 3os. l. poj.
| !/ci/, /cĕ/; !/ni-cĕ/ || /te/, /ne-tă/ || /tes/, /ne-tăs/ || /tej/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/cimă/; ?/ni-cimă/ || /texmă/ || /texmă/ || /tejmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /cită/; /ni-cită/ || /testă/ || /testă/ || /tejtă/
|-
! 1os. l. mn.
| !/cimĕ/; /ni-cimĕ/ || /texmĕ/ || /texmĕ/ || /tejmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| !/citĕ/; /ni-citĕ/ || /testĕ/ || /testĕ/ || /tejtĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| ?/cą/, ?/că/; ?/ni-cą/ || /texǫ/ || !/texǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to /ťol/.

Pierwsza forma była używana w znaczeniu ''chcieć'', forma zredukowana była używana w funkcji czasownika posiłkowego tworzącego czas przyszły, a także w pozycji nieakcentowanej.

====Czasownik ''/jest/''====
Czasownik !/jest/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /jedą/ || /jed/ || || —
|-
! 2os. l. poj.
| /jedĕs/ || /jedi/ || || !/jeʒ/
|-
! 3os. l. poj.
| !/jedĕ/ || /jedi/ || || /jeʒ/
|-
! 1os. l. podw.
| /jedimă/ || || || /jeʒmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /jedită/ || || || /jectă/
|-
! 1os. l. mn.
| /jedimĕ/ || || || /jeʒmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /jeditĕ/ || || || !/jectĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /jedą/ || || || —
|}
Formy czasu przeszłego to /jedăl~jedål, ?, ?/

====Czasownik ''/vaidĕt/''====
Czasownik /vaidĕt/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /vaiʒą/ || /vaid || /vaidăx/, /vaidex/|| —
|-
! 2os. l. poj.
| !/vaiʒĕs/ || /vaidi/ || /vaidăs/, /vaides/ || !/vaiʒ/
|-
! 3os. l. poj.
| !/vaiʒĕ/ || /vaidi/ || /vaidăs/, /vaides/ || /vaiʒ/
|-
! 1os. l. podw.
| /vaiʒimă/ || || /vaidexmă/ || /vaiʒmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /vaiʒită/ || || /vaidestă/ || /vaictă/
|-
! 1os. l. mn.
| /vaiʒimĕ/ || || /vaidexmĕ/ || /vaiʒmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /vaiʒitĕ/ || || /vaidestĕ/|| /vaictĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /vaiʒą/, ?/vaiʒă/ || || /vaidexǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to /vaiďol~vaiďăl, ?, ?/

====Czasownik ''/vedĕt/''====
Czasownik /vedĕt/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /vem/ || /vex/, /ne-văx/ || /vedăx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| /ves/ || /ve/, /ne-vă || /vedăs/ || /veʒ/
|-
! 3os. l. poj.
| /ve/ || /ve/, /ne-vă/ || /vedăs/ || /veʒ/
|-
! 1os. l. podw.
| /vemă/ || /vexmă/ || /vedexmă/ || /veʒmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /vetă/ || /vestă/ || /vedestă/ || /vectă/
|-
! 1os. l. mn.
| /vemĕ/ || /vexmĕ/ || /vedexmĕ/ || /veʒmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /vetĕ/ || /vestĕ/ || /vedestĕ/ || /vectĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /vedą/ || /vexǫ/ || /vedexǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to //, imiesłów czynny to !/vedącĕ/.

==Rzeczownik==
Rzeczownik w języku połabskim odmienia się przez sześć przypadków (mianownik, dopełniacz, celownik, biernik, narzędnik, miejscownik) i trzy liczby (pojedynczą, podwójną i mnogą). Występował synkretyzm przypadków, przede wszystkim w liczbie podwójnej zawsze mianownik był równy biernikowi, celownik narzędnikowi, a z kolei dopełniacz i miejscownik liczby podwójnej były równe odpowiednio dopełniaczowi i miejscownikowi liczby mnogiej.

Przecinek w poniższych tabelkach rozdziela końcówki akcentowane od nieakcentowanych.
===Ia deklinacja===
Według deklinacji Ia odmieniały się rzeczowniki rodzaju męzkiego zakończone na spółgłoskę. Końcówki pochodzą z dawnych o-temat i u-temat.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! twardy temat !! temat tylkojęzykowy !! miękki temat
|-
! Nom. Sg.
| !/-Ø/ || !/-Ø/ ||!/-Ø/
|-
! Gen. Sg.
| !/-o, -ă/, !/-au, -ĕ/ || !/-o, -ă/, !/-'au, -'ĕ/ || !/-'o, -'ă/, !/-'au, -'ĕ/
|-
! Dat. Sg.
| !/-au, -ĕ/ || !/-'au, -'ĕ/ || !/-'au, -ĕ/
|-
! Acc. Sg.
| =Nom./Acc. || =Nom./Acc.|| =Nom./Acc.
|-
! Ins. Sg.
| !/-åm, -ăm/ || !/-'åm, -'ăm/ || /-'åm, -'ăm/
|-
! Loc. Sg.
| !/-e, -ă/¹ || !/-e, -ă/¹|| !/-'au, -'ĕ/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| /-o, -ă/|| /-o, -ă/||/-'o, -'ă/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-ümă/ || /-'ümă/ || ?/-emă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-ai, -ĕ/¹, !/-üvĕ/ || !/-ai, -ĕ/¹, !/'-üvĕ/ || !/-ai, -ĕ/, !/-i, -ĕ/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| !/-üv, -ĕv/ || !/-'üv, -'ĕv/!, /-Ø/ || !/-ev, -ĕv/, /-'üv, -'ĕv/
|-
! Dat. Pl.
| !/-üm, -ĕm/ || /-üm, -ĕm/ || /-em, -ĕm/, /-'üm, -'ĕm/
|-
! Acc. Pl.
| !/-åi, -ĕ/ || /-'ai, -'ĕ/ || !/-e, -ă/
|-
! Ins. Pl.
| !/-åi, -ĕ/ || /-'ai, -'ĕ/ || /-ai, -ĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /-ex, -ăx/¹|| /-ex, -ăx/¹ || /-åx, -ăx/
|}
Biernik był równy dopełniaczowi u rzeczowników żywotnych i mianownikowi u nieżywotnych.

¹ – końcówka palatalizująca, powodowała oboczności w temacie, w szczególności: /'o:e/, /'ǫ:ą/, /'å:a/, /ö:ü/, /e:i/, a także w końcu tematu wywołuje palatalizację tylnojęzykowych, to jest /k:c/, /g:dz/, /x:s/.

===Ib deklinacja===
Według deklinacji Ib odmieniały się rzeczowniki rodzaju nijakiego bez rozszerzenia o spółgłoskę.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! twardy temat !! temat tylnojęzykowy !! miękki temat
|-
! Nom. Sg.
| !/-ü, -ĕ/ || !/-'ü, -'ĕ/ || !/-i, -ĕ/
|-
! Gen. Sg.
| !/-o, -ă/, !/-au, -ĕ/ || /-o, -ă/|| /-'o, -'ă/
|-
! Dat. Sg.
| !/-au, -ĕ/ || /-'au, -ĕ/ || !/-'au, -'ĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/-ü, -ĕ/ || !/-'ü, -'ĕ/ || !/-i, -ĕ/
|-
! Ins. Sg.
| !/-åm, -ăm/ || /-'åm, -'ăm/ || /-'åm, -'ăm/
|-
! Loc. Sg.
| !/-e, -ă/¹ || /-e, -ă/ || !/-ai, -ĕ/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| ?/-e, -ă/¹|| ?/-e, -ă/¹ || /-ai, -ĕ/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-ümă/ || /-'ümă/ || ?/-emă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-o, -ă/ || !/-o, -ă/ || !/-'o, -'ă/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| !/-Ø/ || /-Ø/ || /-Ø/
|-
! Dat. Pl.
| /-üm, -ĕm/ || /-'üm, -'ĕm/ || ?/-em, -ĕm/
|-
! Acc. Pl.
| !/-o, -ă/ || !/-o, -ă/ || !/-'o, -'ă/
|-
! Ins. Pl.
| !/-åi, -ĕ/ || /-'ai, -'ĕ/ || ?/-ai, -ĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /-ex, -ăx/¹|| /-ex, -ăx/¹ || !/-åx, -ăx/
|}

===Ic deklinacja===
Według deklinacji Ic odmieniały się rzeczowniki rodzaju nijakiego z rozszerzeniem o spółgłoskę. Tą spółgłoską mogło być -n-, np. /jaimą, jaimenă/, -nt-, np. /stiną, stińǫtă/, lub też -s- np. /nebü, nibesă/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! -n- !! -nt- !! -s-
|-
! Nom. Sg.
| !/-ą/ || !/-ą/ || !/-ü/
|-
! Gen. Sg.
| /-ińo, -ĕńo/ || /-ąťo, -ăťo/ ||!/-iśo, -ĕśo/
|-
! Dat. Sg.
| /-ińau, -ĕńau/ || /-ąťau, -ăťau/ || /-iśau, -ĕśau/
|-
! Acc. Sg.
| !/-ą/ || !/-ą/ || !/-ü/
|-
! Ins. Sg.
| /-ińåm, -ĕńåm/ || /-ąťåm, -ăťåm/ ||/-iśåm, -ĕśåm/
|-
! Loc. Sg.
| /-ińau, -ĕńau/ || /-ąťau, -ăťau/ ||!/-iśau, -ĕśau/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| !/-ĕnai/ || /-ătai/ || !/-ĕsai/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-ĕnemă/ || /-ătemă/ || /-ĕsemă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-enă/ || !/-'ǫtă/ || !/-esă/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| /-en, -ĕn/ || /-'ǫt/ || /-es, -ĕs/
|-
! Dat. Pl.
| /-enĕm/ || /-'ǫtĕm/ || /-esĕm/
|-
! Acc. Pl.
|!/-enă/ || /-'ǫtă/ || /-esă/
|-
! Ins. Pl.
| /-enĕ/ || /-'ǫtĕ/ || /-esĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /-inăx/ || /-ątăx/ || /-isăx/
|}

===II deklinacja===
Według deklinacji II odmieniały się rzeczowniki rodzaju żeńskiego, a także rodzaju męzkiego zakończone na -ă.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! twardy temat !! temat tylnojęzykowy !! miękki temat
|-
! Nom. Sg.
| !/-o, -ă/ || !/-o, -ă/ || !/-'o, -'ă/
|-
! Gen. Sg.
| !/-åi, -ĕ/ || !/-våi, -vĕ/ || !/-e, -ă/
|-
! Dat. Sg.
| !/-e, -ă/ || /-ve, -vă/ || !/-ai, -ĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/-ǫ/ || !/-ǫ/ || !/-ą, -ă/
|-
! Ins. Sg.
| /-ǫ/ || /-ǫ/ || !/-ą, -ă/
|-
! Loc. Sg.
| !/-e, -ă/ || /-ve, -vă/ || /-ai, -ĕ/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| !/-e, -ă/ || /-ve, -vă/ || !/-ai, -ĕ/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| !/-omă/ || !/-omă/ || /-'omă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-åi, -ĕ/|| !/-våi, -vĕ/ || !/-e, -ă/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| !/-Ø/ || /-Ø/ || /-Ø/
|-
! Dat. Pl.
| /-om, -ăm/ || !/-om, -ăm/ || /-'om, -'ăm/
|-
! Acc. Pl.
| !/-åi, -ĕ/|| !/-våi, -vĕ/ || !/-e, -ă/
|-
! Ins. Pl.
| !/-omĕ/ || /-omĕ/ || /-'omĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| ?/-ox, -ăx/ || /-ox, -ăx/ || /-'ox, -'ăx/
|}
Według deklinacji tylnojęzykowej odmieniały się przede wszystkim rzeczowniki żeńskie o temacie na /k, g, x/, ale także zapożyczenia o temacie na /t/, np. /korto, kortvåi; klüto, klütvåi/.

===III deklinacja===
Według deklinacji III odmieniały się rzeczowniki rodzaju żeńskiego zakończone na spółgłoskę lub rozszerzające swój temat o element -v-.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! temat na spółgłoskę !! temat rozszerzony twardy || temat rozszerzony miękki
|-
! Nom. Sg.
| !/-Ø/ || !/-åi, -ĕ/ ||!/-'ai, -ĕ/
|-
! Gen. Sg.
| !/-i, -ĕ/ || /-vi, -vĕ/ ||/-vi, -vĕ/
|-
! Dat. Sg.
| /-ai, -ĕ/ || /-vai, -vĕ/||/-vai, -vĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/-Ø/ || !/-iv/ ||!/-iv/
|-
! Ins. Sg.
| !/-ą, -ă/ || /-vą, -vă/ || /-vą, -vă/
|-
! Loc. Sg.
| /-ai, -ĕ/ || /-vai, -vĕ/||/-vai, -vĕ/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| /-ai, -ĕ/ || /-ve, -vă/ || /-ve, -vă/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-'omă/ || /-vomă/ || /-vomă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-ai, -ĕ/ || !/-våi, -vĕ/ || !/-våi, -vĕ/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| ?/-ai, -ĕ/ || /-åv, -ăv/ || /-'åv, -'ăv/
|-
! Dat. Pl.
| /-'åm, -'ăm/ || /-vom, -văm/ ||/-vom, -văm/
|-
! Acc. Pl.
| !/-ai, -ĕ/ || !/-våi, -vĕ/ || !/-våi, -vĕ/
|-
! Ins. Pl.
| !/-'omĕ/ || /-vomĕ/ || /-vomĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /-'åx, -'ăx/|| /-vox, -văx/ ||/-vox, -văx/
|}
W deklinacji z rozszerzeniem -v- końcówka biernika /-iv/ prawdopodobnie wtórnie szerzyła się do mianownika wypierając go, gdyż przy niektórych rzeczownikach jest poświadczona wyłącznie forma biernika.

===Rzeczowniki nieregularne===
Istniał także szereg rzeczowników nieregularnych, które miały odmianę mieszaną lub były jedynymi reprezentantami swojej klasy deklinacyjnej.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! oko !! ucho !! człowiek !! matka !! dziecko !! kamień
|-
! Nom. Sg.
| !/våťü/ || !/vaux́ü/ || !/clåvăk/ || !/motai/ || !/detą/, !/detă/ || !/komoi/
|-
! Gen. Sg.
| || || /clåvekă/ || || ||
|-
! Dat. Sg.
| || || /clåveťĕ/ || || ||
|-
! Acc. Sg.
| || || /clåvekă/ || /moter/ || ||
|-
! Ins. Sg.
| || || /clåveťăm/ || || ||
|-
! Loc. Sg.
| || || /clåvecă/ || || ||
|-
! Nom.=Acc. Du.
| !/vicai/ || !/vausai/ || || || ||
|-
! Dat.=Ins. Du.
| !/vicaimă/ || /vausaimă/ || || || ||
|-
! Nom. Pl.
| !/vicesă/, /våkă/ || !/vausesă/, !/vauxă/ || !/ľaudi/ || || !/detai/ || !/kominĕ/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| /vices/ || || || || || ?/komin/
|-
! Dat. Pl.
| /vicesĕm/ || || /ľauďåm/ || || || /komińăm/
|-
! Acc. Pl.
| !/vicesă/, /våkă/ || !/vausesă/, !/vauxă/ || /ľaudai/ || || /detai/ || !/kominĕ/
|-
! Ins. Pl.
| /vicesĕ/, /viťĕ/ || /vausisĕ/, /vaux́ĕ/ || || || || /komińomĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /vicisăx/, /vicăx/|| /vausisăx/, /vausăx/ || /ľauďåx/ || || || /komińăx/
|}

==Zaimek==
===Zaimki osobowe===
Zaświadczone są niektóre przypadki zaimków pierwszej i drugiej osoby liczby pojedycznej i podwójnej. Zaimki liczby podwójnej niestety są niepoświadczone, proponuję więc system zaimków poświadczony w blizko spokrewnionym słowińskim
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! 1 os. l. poj. !! 2 os. l. poj. !! 1 os. l. podw. !! 2 os. l. podw. !! 1 os. l. mn. !! 2 os. l. mn. !! zaimek zwrotny
|-
! Nom.
| !/joz/, !/jo/ || !/tåi/, !/tĕ/ || ?/mo/ || ?/vo/ || !/moi/ || !/jai/, ?/voi/ || —
|-
! Gen.
| !/mane/, !/mană/ || /tibe/, !/tibĕ/ || /nojau/, /nojĕ/ || /vojau/, /vojĕ/|| !/nos/, !/năs/ || /vos/, /văs/ || /sibe/, /sibĕ/
|-
! Dat.
| !/mine/, /mină/ || !/tebe/, !/tebĕ/ || /nomă/ || /vomă/ || !/nom/, !/năm/ || /vom/, /văm/ || /sebe/, /sebĕ/
|-
! Dat. clit.
| !/mĕ/ || !/tĕ/ || — || — || /năm/ || /văm/ || ?/sĕ/
|-
! Acc.
| !/mane/, !/mą/ || !/tibĕ/, !/tą/ ||/nojau/, /nojĕ/ || /vojau/, /vojĕ/|| !/nos/, /năs/ || /vos/, /văs/ || !/sibĕ/, !/są/
|-
! Acc. clit.
| !/mĕ/ || !/tĕ/ || — ? || — ? || !/năs/ || /văs/ || !/să/
|-
! Ins.
| ?/manǫ/ , ?/mănǫ/ || ?/tübǫ/, !/tăbǫ/ || /nomă/ || /vomă/ || !/nomĕ/ || !/vomĕ/ || ?/sübǫ/, !/săbǫ/
|-
! Loc.
| /mane/, /mană/ || /tibe/, /tibĕ/ || /nojĕ/ || /vojĕ/ || /nos/, /năs/ || /vos/, /văs/ || /sibe/, !/sibĕ/
|}
W mianowniku zaimek osobowy ''joz''/''jo'' ma dwie formy stosowane w zasadzie wymiennie, bez zauważalnej reguły.

W przypadkach zależnych mamy na ogół dwie formy każdego zaimka. Pierwsza z nich jest akcentowana, druga natomiast pojawia się '''bezpośrednio''' po przyimku, to jest przyimek ściągnął z niej akcent.

Zaimki osobowe liczby podwójnej nie posiadają enklityk w celowniku i bierniku, zamiast nich stosuje się pełne formy.

Odmiana zaimka osobowego /vån, vånă, vånă/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/vån/ || !/vånă/ || /vånü/
|-
! Gen. Sg.
| !/jig/, !/jĕg/, !/nĕg/ || ?/ji/, ?/jĕ/, ?/nĕ/ || /jig/, /jĕg/, /nĕg/
|-
! Dat. Sg.
| !/jim/, !/mĕ/, /nĕm/ || ?/ji/, ?/jĕ/, ?/nĕ/ || /jim/, /mĕ/, /nĕm/
|-
! Acc. Sg.
| ?/jǫ/, ?/jǫ/, ?/nǫ/ || /ją/, /jă/, /nă/ || /ji/, /jĕ/, /nĕ/
|-
! Ins. Sg.
| /naim/ || ?/ną/, /nă/ || /naim/
|-
! Loc. Sg.
| /jim/, /nĕm/ || ?/ji/, ?/nĕ/ || /jim/, /nĕm/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| ?/våno/ || ?/vinai/ || ?/vinai/
|-
! Gen.=Loc. Du.
| /jaix/, /nĕx/ || /jaix/, /nĕx/ ||/jaix/, /nĕx/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /naimo/ || /naimo/ || /naimo/
|-
! Nom. Pl.
| !/vinai/ || /vånåi/ || /vånă/
|-
! Gen. Pl.
| /jaix/, /nĕx/ || /jaix/, /nĕx/ ||/jaix/, /nĕx/
|-
! Dat. Pl.
| !/jaim/, /nĕm/ || !/jaim/, /nĕm/ || !/jaim/, /nĕm/
|-
! Acc. Pl.
| /je/, /nă/ || /je/, /nă/ || /jo/, /nă/
|-
! Ins. Pl.
| ?/naimĕ/ || ?/naimĕ/|| ?/naimĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /nĕx/ || /nĕx/ ||/nĕx/
|}

===Zaimki wskazujące===
Poniższa tabela przedstawia odmianę zaimka wzkazującego /tǫ, to, tü/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| /tǫ/ || /to/ || /tü/
|-
! Gen. Sg.
| !/tüg/ || ?/tej/ || !/tüg/
|-
! Dat. Sg.
| /tümĕ/ || ?/tej/ || /tümĕ/
|-
! Acc. Sg.
| /tǫ/ || /tǫ/ || /tü/
|-
! Ins. Sg.
| /taim/ || /tǫ/ || /taim/
|-
! Loc. Sg.
| /tüm/ || ?/tej/ || /tüm/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| /to/ || ?/tai/ || ?/tai/
|-
! Gen.=Loc. Du.
| /tex/ || /tex/ ||/tex/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /temă/ || /temă/ || /temă/
|-
! Nom. Pl.
| /tai/ || /tåi/ || /to/
|-
! Gen. Pl.
| /tex/ || /tex/ || /tex/
|-
! Dat. Pl.
| /tem/ || /tem/ || /tem/
|-
! Acc. Pl.
| /tåi/ || /tåi/ || /to/
|-
! Ins. Pl.
| /temĕ/ || /temĕ/ || /temĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /tex/ || /tex/ || /tex/
|}

Odmiana zaimka wzkazującego /sǫ, si, sü/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/sǫ/ || !/so/ || !/si/
|-
! Gen. Sg.
| !/seg/ || ?/sij/ || !/seg/
|-
! Dat. Sg.
| /semĕ/ || ?/sij/ || /semĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/sǫ/ || /są/ || !/si/
|-
! Ins. Sg.
| /saim/ || /są/ || /saim/
|-
! Loc. Sg.
| !/sem/ || ?/sij/ || /sem/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| ?/so/ || ?/sai/ || ?/sai/
|-
! Gen.=Loc. Du.
| /saix/ || /saix/||/saix/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /saimă/ || /saimă/ || /saimă/
|-
! Nom. Pl.
| /sai/ || /se/ || /so/
|-
! Gen. Pl.
| /saix/ || /saix/ || /saix/
|-
! Dat. Pl.
| /saim/ || /saim/ || /saim/
|-
! Acc. Pl.
| /se/ || /se/ || /so/
|-
! Ins. Pl.
| /saimĕ/ || /saimĕ/ || /saimĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /saix/ || /saix/ || /saix/
|}

===Zaimki pytajne===
Odmiana zaimków pytajnych /kåtü/ oraz /cü/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! osobowy !! rzeczowny
|-
!Nom.
| !/kåtü/ || !/cü/
|-
! Gen.
| !/ťüg/, /kåtüg/ || !/ceg/
|-
! Dat.
| !/ťümau/, !/kåtümĕ/ || /cemau/
|-
! Acc.
| !/ťüg/, /kåtüg/ || !/cü/, !/ceg/
|-
! Ins.
| /ťaim/, /kåtem/ || /caim/
|-
! Loc.
| /ťüm/, /kåtüm/ || /cem/
|}

===Zaimki przeczące===
Odmiana zaimków pytajnych /nekåtü/ (/nĕkåtü/ według Polańskieg) oraz /nic/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! osobowy !! rzeczowny
|-
!Nom.
| ?/nekåtü/ || !/nic/
|-
! Gen.
| !/niťüg/ || /niceg/
|-
! Dat.
| /niťümau/ || /nicemau/
|-
! Acc.
| /niťüg/ || /nic/
|-
! Ins.
| /niťaim/ || /nicaim/
|-
! Loc.
| /niťüm/ || /nicem/
|}

===Zaimki dzierżawcze===
Zaimki dzierżawcze dzieliły się na odmienne i nieodmienne
{| class="wikitable"
|-
! 1 os. l. poj. !! 2 os. l. poj. !! 1 os. l. mn. !! 2 os. l. mn. !! zaimek dzierżawczy zwrotny
|-

| !/müj, müjă, müji/ || !/tüj, tüjă, tüji/ || !/nos, nosă, nosi/ || !/vos, vosă, vosi/ || !/süj, süjă, süji/
|-
|}

Zaimki dzierżawcze trzeciej osoby były nieodmienne, najprawdopodobniej także zaimki pierwszej i drugiej osoby liczby podwójnej. W roli zaimka dzierżawczego występował wówczas odpowiedni zaimek osobowy w dopełniaczu

Odmiana zaimków dzierżawczych na przykładzie /müj, müjă, müji/ (końcówki przeniesione):
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/müj/ || !/müjă/ || !/müji/
|-
! Gen. Sg.
| /müjĕg/ || ?/müjij/ || /müjĕg/
|-
! Dat. Sg.
| /müjemĕ/ || /müjă/|| /müjemĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/müj/ || !/müją/ || !/müji/
|-
! Ins. Sg.
| /müjĕm/ || !/müjă/ || /müjĕm/
|-
! Loc. Sg.
| !/müjĕm/ || !/müjĕ/ || !/müjĕm/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| ?/müjo/ ||?/müjai/|| ?/müjai/
|-
! Gen.=Loc. Du.
| /müjĕx/ ||/müjĕx/ || /müjĕx/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /müjaimă/ || /müjaimă/ || /müjaimă/
|-
! Nom. Pl.
| !/müjai/ || /müjă/|| !/müjă/
|-
! Gen. Pl.
| /müjĕx/ ||/müjĕx/ || /müjĕx/
|-
! Dat. Pl.
| !/müjĕm/ ||!/müjĕm/ || !/müjĕm/
|-
! Acc. Pl.
| !/müjă/ || /müjă/ || /müjă/
|-
! Ins. Pl.
| /müjaimĕ/ || /müjaimĕ/ || /müjaimĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /müjĕx/ ||/müjĕx/ || /müjĕx/
|}
Wszystkie odmieniane zaimki dzierżawcze miały te same końcówki i tę samą krzywą akcentową.

===Zaimek uogólniający===
Odmiana zaimka uogólniającego /vis, visă, visa/
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/vis/ || ?/visă/ || !/visi/
|-
! Gen. Sg.
| ?/visĕg/ ?/viseg/|| ||
|-
! Dat. Sg.
| || ||
|-
! Acc. Sg.
| /vis/, /visĕg/ || !/visą/ || !/visi/
|-
! Ins. Sg.
| || /visą/ ||
|-
! Loc. Sg.
| /visĕm/ || ||/visĕm/
|-
! Nom. Pl.
| !/visai/ || /vise/ || /visă/
|-
! Gen. Pl.
| /visĕx/ || /visĕx/ ||/visĕx/
|-
! Dat. Pl.
| !/visĕm/|| /visĕm/ ||/visĕm/
|-
! Acc. Pl.
| /vise/ || /vise/ || /visă/
|-
! Ins. Pl.
| /visaimĕ/ || /visaimĕ/ || /visaimĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /visĕx/ || /visĕx/ || /visĕx/
|}
Zaimek ten najprawdopodobniej, jak w innych językach słowiańskich, nie tworzył liczby podwójnej. Używano w tym znaczeniu zaimka ''oba, obie, obie''.

==Przymiotnik==
Przymiotnik w języku połabskim przyjmował z reguły końcówkę zredukowaną, zależną od miękkości tematu, rodzaju, przypadku i liczby. Wszystkie końcówki zebrano w poniższej tabeli. Przecinek oddziela przymiotniki miękkotematowe (np. /tritĕ, triťă, tritĕ; prenĕ, preńă, prenĕ/) od twardotematowych (np. /b́olĕ, b́olă, b́olă/).
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/-ĕ/|| !/-ă/|| !/-ĕ/, !/-ă/
|-
! Gen. Sg.
| !/-ĕg/, !/-ăg/ || ?/-ă/ || !/-ĕg/, /-ăg/
|-
! Dat. Sg.
| !/-ümĕ/ || /-ăj/ || /-ümĕ/
|-
! Acc. Sg.
| =Nom./Acc. || !/-ǫ/ || !/-ĕ/, !/-ă/
|-
! Ins. Sg.
| /-ĕm/, /-ăm/ || /-ǫ/ || /-ĕm/, /-ăm/
|-
! Loc. Sg.
| /-ĕm/ || !/-ăj/|| /-ĕm/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| /-ă/ || /-ă/ || !/-ă/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-aimă/, /-åimă/ || /-aimă/, /-åimă/ || /-aimă/, /-åimă/
|-
! Nom. Pl.
| ²/-ĕ/ || !/-ă/ || !/-ă/
|-
! Gen. Pl.
| !/-ĕx/ || /-ĕx/ ||/-ĕx/
|-
! Dat. Pl.
| /-ĕm/ || /-ĕm/ || /-ĕm/
|-
! Acc. Pl.
| ?/-ĕ/, !/-ă/|| !/-ă/ || !/-ă/
|-
! Ins. Pl.
| /-aimĕ/, /-åimě/ || /-aimĕ/, /-åimě/ || /-aimĕ/, /-åimě/
|-
! Loc. Pl.
| !/-ĕx/ || /-ĕx/ ||/-ĕx/
|}

Oprócz odmiany długiej szczątkowo zachowana została odmiana krótka. Końcówki odmiany krótkiej były zawsze niezredukowane
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/-Ø/ || !/-o/ || /-i/, !/-ü/
|-
! Gen. Sg.
| || ||
|-
! Dat. Sg.
| || ||
|-
! Acc. Sg.
| =Nom./Acc. || /-ǫ/ || /-i/, !/-ü/
|-
! Ins. Sg.
| !/-åm/ || /-ǫ/ || !/-åm/
|-
! Loc. Sg.
| || ||
|-
! Nom.=Acc. Du.
| || ||
|-
! Dat.=Ins. Du.
| || ||
|-
! Nom. Pl.
| || ||
|-
! Gen. Pl.
| || ||
|-
! Dat. Pl.
| || ||
|-
! Acc. Pl.
| || ||
|-
! Ins. Pl.
||| ||
|-
! Loc. Pl.
| || ||
|}
=== Stopniowanie przymiotnika===

=== Przysłówek ===

== Liczebnik ==
=== Liczebniki główne ===
Liczebnik /jadån/ odmieniał się tak, jak twardotematowy zaimek wskazujący.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/jadån/ || /jånă/ || !/jånü/
|-
! Gen. Sg.
| /janăg/ || || /janăg/
|-
! Dat. Sg.
|/janümĕ/ || || /janümĕ/
|-
! Acc. Sg.
| =Nom./Acc. || /janǫ/ || !/janü/
|-
! Ins. Sg.
| || /janǫ/ ||
|-
! Loc. Sg.
| || /jană/ ||
|-
! Nom.=Acc. Du.
| || ||
|-
! Dat.=Ins. Du.
| || ||
|-
! Nom. Pl.
| /janai/ || || /jană/
|-
! Gen. Pl.
| || ||
|-
! Dat. Pl.
| || ||
|-
! Acc. Pl.
| /janĕ/ || || /jană/
|-
! Ins. Pl.
||| ||
|-
! Loc. Pl.
| || ||
|}
 
Poniżej tabelka odmiany liczebnika /dåvo/. Liczebnik ten wymuszał na rzeczowniku liczbę podwójną i związek zgody.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.=Acc.
| !/dåvo/ || !/dåve/
|-
! Gen.=Loc.
|colspan="2"| !/dåvüx/
|-
! Dat.=Ins.
|colspan="2"| !/dvemă/
|}
Obok /dvemă/ poświadczono także /dvemo/, jednak było to w pieśni, więc mogło wynikać z jej metryki, a nie z samych zasad akcentuacji.

Podobnie odmieniał się zaimek /våbo/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.=Acc.
| ?/våbo/ || !/vibe/
|-
! Gen.=Loc.
|colspan="2"| /våbüx/
|-
! Dat.=Ins.
|colspan="2"| !/vibemă/
|}
W bierniku po przyimku występowała także postać zredukowana - !/no vĕbe/.

Poniżej tabelka odmiany liczebnika /tåri, trai/. Liczebnik ten wymuszał na rzeczowniku liczbę mnogą i związek zgody.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.
| !/tåri/ || !/trai/
|-
! Gen.
| ?/tårüx/ || ?/tåraix/
|-
! Dat.
| ?/tårüm/ || ?/tåraim/
|-
! Acc.
| /trai/ || /trai/
|-
! Ins.
| ?/tårümĕ/ || !/tåraimĕ/
|-
! Loc.
| ?/tårüx/ || ?/tåraix/
|}

Poniżej tabelka odmiany liczebnika /citĕr/. Liczebnik ten wymuszał na rzeczowniku liczbę mnogą i związek zgody.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.
| !/citĕr/ || /citĕr/
|-
! Gen.
| ?/citĕŕüx/||?/citĕraix/
|-
! Dat.
| ?/citĕŕüm/ || ?/citĕraim/
|-
! Acc.
| /citĕr/ || /citĕr/
|-
! Ins.
| ?/citĕŕümĕ/ ||?/citĕraimĕ/
|-
! Loc.
| ?/citĕŕüx/ ||?/citĕraix/
|}

Liczebniki od 5 do 10, tj. /pąt, sist, sidĕm, visĕm, divąt, disąt/ odmieniają się jak żeńskie rzeczowniki o temacie zakończonym na spółgłoskę. Występują w jednej formie wspólnej dla wszystkich rodzajów. Wymuszały na rzeczowniku liczbę mnogą i związek rządu, t.zn. rzeczownik występował w dopełniaczu liczby mnogiej. Poniższa tabelka przedstawia odmianę na przykładzie liczebnika /pąt/ (podobnie odmieniały się /sist, divąt, disąt/) oraz /sidĕm/ (podobnie odmieniał się /visĕm/).
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! 5,6,9,10 !! 7,8
|-
! Nom.
| !/pąt/ || !/sidĕm/
|-
! Gen.
| /pątĕ/ || /sidmĕ/
|-
! Dat.
| /pątĕ/|| /sidmĕ/
|-
! Acc.
| /pąt/ || /sidĕm/
|-
! Ins.
| /pątă/|| /sidmă/
|-
! Loc.
| /pątĕ/ || /sidmĕ/
|}

=== Liczebniki porządkowe ===
* pierwszy - !/parĕ/, !/prenĕ/, !/erstĕ/
* drugi - !/törĕ/
* trzeci - !/tritĕ/
* czwarty - !/citjortĕ/
* piąty - !/ṕǫtĕ/
* szósty - !/sestĕ/
* siódmy - /sedmĕ/
* ósmy - !/våsmĕ/
* dziewiąty - !/div́ǫtĕ/
* dziesiąty - !/diśǫtĕ/
* jedenasty - ?/janådistĕ/
* dwunasty - /dvenădistĕ/
* trzynasty - /trainădistĕ/
* czternasty - ?/citĕrnădistĕ/
* piętnasty - /pątnădistĕ/
* szesnasty - /sesnădistĕ/
* siedemnasty - /sedĕmnadistĕ/
* osiemnasty - /visĕmnădistĕ/
* dziewiętnasty - /divątnădistĕ/
* dwudziesty - /disątnădistĕ/

=== Liczebniki zbiorowe ===
* dwoje - !/dåvoj/
* oboje - !/våboj/
* troje - !/tåroj/
* czworo - !/citvărü/
* pięcioro - !/pątărü/
* sześcioro - !/sistărü/
* siedmioro - !/sidmărü/
* ośmioro - !/vismărü/
* dziewięcioro - !/divątărü/
* dziesięcioro - !/disątărü/

Liczebniki zbiorowe nie odmieniały się przez rodzaje, jednak /dåvoj, våboj, tåroj/ odmieniały się przez przypadki według poniższego wzorca:
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! dwoje !! oboje !! troje
|-
! Nom.=Acc.
| !/dåvoj/ || !/våboj/ ||!/tåroj/
|-
! Gen.=Loc.
| /dåvüjĕx/ || !/våbüjĕx/ || /tårüjĕx/
|-
! Dat.
| /våbüjaimă/ || /våbüjaimă/ || /tårüjĕm/
|-
! Ins.
| /våbüjaimă/ || /våbüjaimă/ || /tårüjaimĕ/
|}

== Przyimek ==
=== Przyimki miejsca ===
* /ai/ - u, przy (z dopełniaczem), np. /ai dåvüx grauk/
* /no/ - na, w (z biernikiem i miejscownikiem), np. /no pic/, /no zimĕ/
* /prid/ - przed (z biernikiem i narzędnikiem), np. /prid są/, /prid gărdåm/
* /püd/ - pod (z biernikiem i narzędnikiem), np. /püd są/, /püd nibĕśåm/
* /så/ - z (z dopełniaczem i narzędnikiem), np. /så nibĕśo/, /så vicaimă/
* /vå/ - w, do (z biernikiem i miejscownikiem), np. /wå wågărd/, /vå nebüśai/
=== Przyimki czasu ===
* /dü/ - do (z dopełniaczem)
* /prid/ - przed (z narzędnikiem), np. /prid nidelă/

== Spójnik ==
== Partykuła ==
Lista partykuł:
* ''ne'', ''ni'' – pierwsza forma była używana z czasownikami /met/ i /müct/, a druga z wszystkimi pozostałymi. W przypadku czasowników /met/, /boit/ i /tet/ mogła ona ściągać akcent przy przeczeniu, dlatego formy negacji tych czasowników mogą być zredukowane.

== Składnia ==
===Partytyw===
===Czasy===
===Czasowniki rozdzielnie złożone===

==Słowotwórstwo==
===Przyrostki tworzące rzeczowniki===
* -aidlĕ (<*-idlo): tworzy nazwy narzędzi, odczasownikowy, np. /stovaidlĕ/, /mötüvaidlĕ/, /mücaidlĕ/.
* -aikă (<*-ika): tworzy nazwy zawodów, wykonawców czynności, męzkie jak i żeńskie, odczasownikowy, np. /låzaikă/, /bezaikă/, /peraikă/.
* -aină (<*-ina): tworzy nazwy przedmiotów, zjawisk, odprzymiotnikowy i odrzeczownikowy, np. /låisaină/, /brizaină/, /glåvaină/.
* -aistĕ (<*-išče): tworzy nazwy miejsc, odrzeczownikowy, np. /gordaistĕ/, /postvaistĕ/, /sidlaistĕ/.
* -ą (<*-ę): tworzy nazwy osobników młodych, odrzeczownikowy, np. /blaizą/, /büzą/, /rovną/.
* -ăr (<*-ařь): tworzy nazwy zawodów, wykonawców czynności, odrzeczownikowy i odczasownikowy, np. /gresnăr/, /lekăr/, /bǫkăr/.
* -ĕ (<*ьje): tworzy nazwy rzeczowników zbiorowych, np. /perĕ/, /klåsĕ/, /blånĕ/.
* -kă (<*-ъka): 1) tworzy zdrobnienia, stosowany do rzeczowników rodzaju żeńskiego, np. /bopkă/, /defkă/, /zopkă/. 2) przyrostek tworzący zdrobnienia imion obojga płci, np. /Ånskă/, /Moraikă/.
* -nĕk (<*-nikъ): tworzy nazwy zawodów, wykonawców czynności, odrzeczownikowy, np. /crivnĕk/, /gloznĕk/, /grobalnĕk/.
* -'onĕk (<*-janъkъ): tworzy nazwy osobowe odgeograficzne, stosowany do rzeczowników, poświadczono tylko /ďörconĕk/, /ďörconi/.
* -'onkă (<*-janъka): tworzy nazwy osobowe odgeograficzne, stosowany do rzeczowników, żeńska wersja poprzedniego, poświadczono tylko /döŕonkă/
* -skă (<-ske): tworzy nazwy zawodów, wykonawców czynności rodzaju żeńskiego, np. /brüderskă/, /lasterårskă/.
* -üvă (<*ova): tworzy nazwy żon wykonawców czynności, np. /vartüvă/.

===Przyrostki tworzące przymiotniki===
* -enĕ (<*-enъjь): tworzy przymiotniki związane z substancjami, materjałami, odrzeczownikowy, np. /våunenĕ/, /clåvăcenĕ/, /gnüjenĕ/.
* -ĕ (<*-ьjь): tworzy przymiotniki od nazw zwierząt, niekiedy roślin, np. /korvĕ/, /godĕ/, /gǫsĕ/.
* -ĕn (<*-inъ): tworzy przymiotniki dzierżawcze od nazw osób kończących się na -a, np. /Morajĕn/, /ľoľĕn/, /moterĕn/.
* -nĕ (<-*ьnъjь): tworzy przymiotniki związane z przedmiotami, wyrażające cechę powiązania z nimi, należenia, np. /plauznĕ/, /x́aiznĕ/, /lesnĕ/.
* -(üv)otĕ (<*-(ov)atъjь): tworzy przymiotniki związane z przedmiotami, wyrażające cechę ich posiadania, np. /drenüvotĕ/, /glådüvotĕ/, /varxüvotĕ/, /nügotĕ/. Rozszerzenie -üv- dochodzi po rzeczownikach rodzaju męzkiego.
* -üv(ĕ) (<-*ovъ(jь)): tworzy przymiotniki dzierżawcze od nazw osób kończących się na spółgłoskę, np. /malnaiťüv/, /Maixelevĕ/, /torťüvĕ/.
===Przyrostki tworzące czasowniki===
Tabelka przyrostków czasownikowych wraz z niemieckimi, łużyckimi i polskimi odpowiednikami znaczeniowymi
{| class="wikitable"
|-
! połabski !! niemiecki !! łużyckie !! czeski !! polski
|-
! !/dü/-,
| zu- || do, dó- || do- || do-
|-
! !/prai-/
|
|-
! !/pü-/, !/pö-/
|be- || po-, pó- || po- || po-
|-
! !/rüz-/, !/röz-/
|
|-
! ?/sǫ-/
| mit- || sobu- || sou- || współ-
|-
! !/våkărst-/
|
|-
! /våpăk-/
| wieder- || zaso || ||
|-
! !/våz-/
|
|-
! !/viz-/
|
|-
! !/voi-/
| aus- || wu- || vy- || wy-
|}

[[Kategoria: Język połabski]]

Gramatyka nowopołabska

2022-06-11T17:06:34Z

Siemoród: /* Ib konjugacja */

Gramatyka odtworzonego języka nowopołabskiego. Korpus języka połabskiego jest zbyt ubogi, aby móc w pełni odbudować język, więc wiele dziur należało załatać. Wykrzyknik ''!'' przed formami oznacza, że są one poświadczone, znak zapytania ''?'' oznacza, że są one niepewne.
==Fonetyka i fonologja==

==Czasownik==
===Czasy===
====Praesens (Czas teraźniejszy)====
''Praesens'' (czas teraźniejszy) jest podstawowym czasem w języku połabskim. Tworzony jest od czasowników niedokonanych i oznacza czynność mającą miejsce w chwili mówienia.
====Aoristus (Czas przeszły dokonany)====
''Aoristus'' (aoryst, czas przeszły dokonany) oznacza dokonaną czynność mającą miejsce w przeszłości. Tworzony jest zarówno od czasowników dokonanych, jak i niedokonanych, choć częściej od tych pierwszych. Stosowany był szczególnie w przypadku narracji i opowieści.
====Imperfectum (Czas przeszły niedokonany)====
''Imperfectum'' (imperfekt, czas przeszły niedokonany) oznacza czynność mającą miejsce w przeszłości i trwającą. Tworzony jest głównie od czasowników niedokonanych i stosowany był do pary z aorystem.
====Praeteritum (Czas przeszły złożony I)====
''Praeteritum'' (preteritum, czas przeszły złożony I) jest odziedziczony z prasłowiańskiego, wyraża czynność mającą miejsce w przeszłości zakończoną lub (częściej) trwającą. Składa się z l-imiesłowu w odpowiedniej liczbie i rodzaju i (czasem) czasownika posiłkowego /jis, jis, ją, …/.
====Perfectum (Czas przeszły złożony II)====
''Perfectum'' (perfekt, czas przeszły złożony II) powstał pod wpływem niemieckiego odpowiednika, oznacza czynność zakończoną w przeszłości. Tworzony jest co do zasady od czasowników dokonanych, jest to czas złożony i składa się z czasownika posiłkowego /jis, jis, ją, …/ (w przypadku czasowników nieprzechodnich) lub /mom, mos, mo, …/ (w przypadku przechodnich) i imiesłowu biernego odmienionego przez osobę i liczbę.
====Futurum I (Czas przyszły prosty)====
''Futurum I'' (futur I, czas przyszły prosty) tworzony był od czasowników dokonanych i oznaczał czynność, która będzie miała miejsce i będzie zakończona w przyszłości. Formy tego czasu są gramatycznie formami osobowymi czasu teraźniejszego czasowników dokonanych.
====Futurum II (Czas przyszły złożony)====
''Futurum II'' (futur II, czas przyszły złożony) tworzony był najczęściej od czasowników niedokonanych i oznaczał czynność, która będzie miała miejsce w przyszłości. Składał się z bezokolicznika odpowiedniego czasownika i czasownika posiłkowego /că, cĕs~c, cĕ, …/ lub rzadziej /mom, mos, mo, …/.

===Formy nieosobowe czasownika===
====Imiesłów l-owy====
====Imiesłów bierny====
====Imiesłów czynny====
====Rzeczownik odczasownikowy====
===Konjugacje===
====Ia konjugacja====
Według pierwszej-a konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-ct/, /-st/, np. /rict, sect, müct, pict, straict/ czy /büst, caist, gnist, krost, vist/ i podobnych.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/-ą/ ||!/-Ø/ || !/-ăx/, !/-ex/|| —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-ĕs/, /-is/ || !/-i/ || /-ăs/, /-es/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-ĕ/, !/-i/ || !/-i/ || /-ăs/, /-es/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/-imă/ || /-ixmă/ || ?/-exmă/ || /-aimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-ită/ || /-istă/ || /-estă/ || /-aită/
|-
! 1os. l. mn.
| /-imĕ/ || /-ixmĕ/ || ?/-exmĕ/ || /-aimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /-itĕ/ || /-istĕ/ || /-estĕ/ || /-aitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| !/-ą/ || /-ixǫ/ || /-exǫ/ || —
|}

{| class="wikitable"
|-
! imiesłów l-owy !! imiesłów czynny !! imiesłów bierny !!rzeczownik odczasownikowy
|-
| /-ål, -lo, -lü, -lai, -lĕ, -lă/ || !/-ącĕ/|| !/-enĕ/ ||!/-inĕ/
|}
Tam gdzie podane są obok siebie formy zredukowana i niezredukowana, ta druga była używana w połączeniach z enklitykami, np. !/ricex-mĕ/, a pierwsza wszędzie indziej, np. !/ricăx/. Forma aorystu 1. os. l. poj. jest bez palatalizacji, np. !/müg/, !/sek/, /rek/.

Formy imiesłowu l-owego są wraz z palatalizacją, np. !/ricål, müzål, müzlo/. Podobnie palatalizacja ma miejsce w końcówkach imiesłowu czynnego, biernego i rzeczownika odczasownikowego.

Końcówka 1 os. l. poj. oraz 3. os. l. mn. /-ą/ wywołuje I palatalizację spółgłosek /k, g, x/.

====Ib konjugacja====
Według pierwszej-b konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-nǫt/, a także na /-nĕt/ (w tych czasownikach, w których /-n-/ nie pochodzi z tematu), np.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /-ną/ || !/-Ø/ || /-ńăx/, /-ńox/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| /-nĕs/, /-nis/ || /-i/ || /-ńăs/, /-ńos/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-nĕ/, !/-ni/ || !/-i/ || /-ńăs/, /-ńos/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 1os. l. podw.
|/-nimă/ || /-ixmă/ || /-ńoxmă/ || /-aimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-nită/ || /-istă/ || /-ńostă/ || /-aită/
|-
! 1os. l. mn.
| /-nimĕ/ || /-ixmĕ/ || /-ńoxmĕ/ || /-aimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /-nitĕ/ || /-istĕ/ || /-ńostĕ/ || /-aitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /-ną/ || /-ixǫ/ || /-ńoxǫ/ || —
|}
W aoryście i imperfekcie czasowników, gdzie /-nǫt/ lub /-nĕt/ występuje po spółgłosce, człon /-n-/ znika, np. /voiknĕt, voik, voici/. W pozostałych czasownikach może on nie znikać lub też może pojawiać się wypadnięta spółgłoska, np. /ďainǫt, ďain, ďaini/ lub /ďainǫt, ďaib, ďaibi/.

Formy czasu przeszłego to ?/-ąl/ lub !/-ǫl/. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na !/-nenĕ/, !/-ǫtĕ/ lub /-enĕ/. Rzeczownik odczasownikowy kończy się na ?/-ninĕ/, ?/-nenĕ/, !/-enĕ/.

====II konjugacja====
Według drugiej konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-ĕt/, a także czasownik /ťautait/.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy!! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /-ą/ || !/-aix/ || ?/-'ăx/, ?/-'ox/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| /-ĕs/, /-is/ || /-i/ || /-'ăs/, /-'os/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-ĕ/, !/-i/ ||!/-i/ || !/-'ăs/, /-'os/ || /-Ø/, /-ai/
|-
! 1os. l. podw.
| /imă/ || /-aixmă/|| /-'axmă/ || /-aimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-ită/ || /-aistă/ || /-'astă/ || /-aită/
|-
! 1os. l. mn.
| !/-imĕ/ || /-aixmĕ/ || /-'axmĕ/ || /-aimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| !/-itĕ/ || /-aistĕ/ || /-'astĕ/ || /-aitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /-ą/ || /-aixǫ/ || /-'axǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to !/-ål/. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na !/-enĕ/ (bez oboczności tematu), imiesłowy czynne czasu teraźniejszego kończą się na /-ącĕ/. Rzeczownik odczasownikowy kończy się na !/-enĕ/ (również bez oboczności tematu).

====III konjugacja====
Według pierwszej konjugacji odmieniają się jednosylabowe czasowniki zakończone na /-ait/, /-åit/ a także ich prefigowane pochodne na /-ĕt/.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/-ją/ || /-aix/, /-åix/ || || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-jĕs/, /-jis/ || /-i/ || /-ėjăs/ ||
|-
! 3os. l. poj.
| !/-jĕ/, /-ji/ || /-i/ || !/-ėjăs/ ||
|-
! 1os. l. podw.
| /-jimă/, /-jămo/ || || ||
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-jită/, !/-jăto/ || || ||
|-
! 1os. l. mn.
| !/-jimĕ/ || || ||
|-
! 2os. l. mn.
| /-jitĕ/ || || ||
|-
! 3os. l. mn.
| !/-ją/ || || || —
|}
Formy czasu przeszłego to //. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na /-aitĕ/ w przypadku krótkich czasowników na /-ait/ jak /bait/

====IV konjugacja====
Według czwartej konjugacji odmieniają się liczne czasowniki zakończone na /-ăt/, ale nie wszystkie.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy!! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /-(j)ą/ || /-ăx/ || /-ăx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-(j)ĕs/, /-(j)is/ || /-ă/ || /-ăs/ || /-Ø/, /-ai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-(j)ĕ/, /-(j)i/ || /-ă/ || /-ăs/ || /-Ø/, /-ai/
|-
! 1os. l. podw.
| /-(j)imă/ || /-oxmă/ || /-oxmă/ || /-aimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-(j)ită/ || /-ostă/ || /-ostă/ || /-aită/
|-
! 1os. l. mn.
| /-(j)imĕ/ || /-oxmĕ/ || /-oxmĕ/ || /-aimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /-(j)itĕ/ || /-ostĕ/ || /-ostĕ/ || /-aitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /-(j)ą/ || /-oxǫ/ || /-oxǫ/ || —
|}
Jota w końcówkach powoduje zmiany fonetyczne, które w szczególności objawiają się cofnięciem przegłosu, np. /v́ǫzăt, vązą, vązĕs/

Formy czasu przeszłego to //. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na /-onĕ/

====Va konjugacja====
Według piątej-a konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-ot/
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy!! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /-oją/ || /-ox/ || /-ox/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-ojĕs/, !/-ojis/ || ?/-o/ || ?/-os/ || !/-oj/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-ojĕ/, !/-oji/ || ?/-o/ || ?/-os/ || /-oj/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/ojimă/ || /-oxmă/ || ?/-oxmă/ || ?/-ojmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-ojită/ || /-ostă/ || /-ostă/ || /-ojtă/
|-
! 1os. l. mn.
| !/-ojimĕ/ || /-oxmă/ || /-oxmĕ/ || /-ojmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /-ojitĕ/ || /-ostĕ/ || /-ostĕ || !/-ojtĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /-ojă/, /-oją/ || /-oxǫ/ || /-oxǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to //. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na /-onĕ/

====Vb konjugacja====
Według piątej-b konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-ăt/
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy!! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/-ăm/, /-om/ || /-ăx/, /-ox/ || /-ăx/, /-ox/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-ăs/, /-os/ || /-ă/, /-o/ || /-ăs/, /-os/ ||
|-
! 3os. l. poj.
| /-ă/, /-o/ || /-ă/, /-o/ || !/-ăs/, /-os/ ||
|-
! 1os. l. podw.
| ?/-omă/, /-ămo/ || /-oxmă/ || /-oxmă/ ||
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-otă/, /-ăto/ || /-ostă/ || /-ostă/ ||
|-
! 1os. l. mn.
| /-omĕ/ || /-oxmĕ/ || /-oxmĕ/ ||
|-
! 2os. l. mn.
| /-otĕ/ || /-ostĕ/ || /-ostĕ/ ||
|-
! 3os. l. mn.
| || /-oxǫ/ || /-oxǫ/ ||—
|}
Formy czasu przeszłego to /-ol/. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na /-onĕ/

===Czasowniki nieregularne===
====Czasownik ''/boit/''====
Czasownik !/boit/ jest nieregularny oraz ma kilka form supletywnych. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! cz. przyszły !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/jis/ || /bǫdǫ/ || ?/boix/ || /bex/, /ne-băx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/jis/ || /bǫdĕs/ || ?/boi/ || /bes/, /ne-băs/ || /bǫd/, /bǫdai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/ją/, !/jă/ || !/bǫdĕ/ || ?/boi/ || /bes/, /ne-băs/ || /bǫd/, /bǫdai/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/jismo/, ?/jismă/ || ?/bǫdemă/|| || /bexmă/ || /bǫdaimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| !/jistă/ || /bǫdetă/ || || /bestă/ || /bǫdaită/
|-
! 1os. l. mn.
| !/jismoi/, !/jismĕ/ || /bǫdemĕ/ || || /bexmĕ/ || /bǫdaimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| ?/jiste/, /jistĕ/ || /bǫdetĕ/ || || /bestĕ/ || /bǫdaitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| ?/są/ || /bǫdą/|| || /bexǫ/ || —
|}
Forma czasu przeszłego to //, imiesłowy to //.

====Czasownik ''/met/''====
Czasownik !/met/ także jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/mom/, !/ne-măm/ || || /mex/, /ne-măx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/mos/, !/ne-măs/ || || /mes/, /ne-măs/ || /mej/
|-
! 3os. l. poj.
| !/mo/, !/ne-mă/ || || !/mes/, /ne-măs/ || /mej/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/momă/, ?/ne-momă/ || || ?/mexmă/, ?/ne-mexmă/ || /mejmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| !/motă/, /ne-motă/ || || /mestă/, ?/ne-mestă/ || /mejtă/
|-
! 1os. l. mn.
| !/momĕ/, !/ne-momĕ/|| || /mexmĕ/, /ne-mexmĕ/ || /mejmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /motĕ/, /ne-motĕ/ || || /mestĕ/, /ne-mestĕ/ || /mejtĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| ?/moją/, ?/ne-moją/ || || /mexǫ/, /ne-mexǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to /ḿol/, !/ni-ḿăl/.

====Czasownik ''/dot/''====
Czasownik !/dot/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! cz. przyszły !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /doją/ || ?/dom/ || || || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/dojĕs/ || ?/dos/ || || || !/doʒ, doj, düj/
|-
! 3os. l. poj.
| !/dojĕ/ || ?/do/ || || || /doʒ, doj, düj/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/dojimă/ || || || ||
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| ?/dojită/ || || || || /doctă, dojtă, düjtă/
|-
! 1os. l. mn.
| /dojimĕ/ || ?/domĕ/ || || ||
|-
! 2os. l. mn.
| /dojitĕ/ || ?/dotĕ/ || || || /doctĕ, dojtĕ, düjtĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /doją/ || || || || —
|}
Formy czasu przeszłego to /!dol, /, imiesłów bierny to /!donĕ/.

====Czasownik ''/tet/''====
Czasownik !/tet/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/cą/, !/că/; !/ni-că/ || /tex/, /ne-tăx/ || !/tex/, /ne-tăx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/cis/, !/cĕs/, ?/c/; /ni-cĕs/ || /te/, /ne-tă/ || /tes/, /ne-tăs/ || /tej/
|-
! 3os. l. poj.
| !/ci/, /cĕ/; !/ni-cĕ/ || /te/, /ne-tă/ || /tes/, /ne-tăs/ || /tej/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/cimă/; ?/ni-cimă/ || /texmă/ || /texmă/ || /tejmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /cită/; /ni-cită/ || /testă/ || /testă/ || /tejtă/
|-
! 1os. l. mn.
| !/cimĕ/; /ni-cimĕ/ || /texmĕ/ || /texmĕ/ || /tejmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| !/citĕ/; /ni-citĕ/ || /testĕ/ || /testĕ/ || /tejtĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| ?/cą/, ?/că/; ?/ni-cą/ || /texǫ/ || !/texǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to /ťol/.

Pierwsza forma była używana w znaczeniu ''chcieć'', forma zredukowana była używana w funkcji czasownika posiłkowego tworzącego czas przyszły, a także w pozycji nieakcentowanej.

====Czasownik ''/jest/''====
Czasownik !/jest/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /jedą/ || /jed/ || || —
|-
! 2os. l. poj.
| /jedĕs/ || /jedi/ || || !/jeʒ/
|-
! 3os. l. poj.
| !/jedĕ/ || /jedi/ || || /jeʒ/
|-
! 1os. l. podw.
| /jedimă/ || || || /jeʒmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /jedită/ || || || /jectă/
|-
! 1os. l. mn.
| /jedimĕ/ || || || /jeʒmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /jeditĕ/ || || || !/jectĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /jedą/ || || || —
|}
Formy czasu przeszłego to /jedăl~jedål, ?, ?/

====Czasownik ''/vaidĕt/''====
Czasownik /vaidĕt/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /vaiʒą/ || /vaid || /vaidăx/, /vaidex/|| —
|-
! 2os. l. poj.
| !/vaiʒĕs/ || /vaidi/ || /vaidăs/, /vaides/ || !/vaiʒ/
|-
! 3os. l. poj.
| !/vaiʒĕ/ || /vaidi/ || /vaidăs/, /vaides/ || /vaiʒ/
|-
! 1os. l. podw.
| /vaiʒimă/ || || /vaidexmă/ || /vaiʒmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /vaiʒită/ || || /vaidestă/ || /vaictă/
|-
! 1os. l. mn.
| /vaiʒimĕ/ || || /vaidexmĕ/ || /vaiʒmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /vaiʒitĕ/ || || /vaidestĕ/|| /vaictĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /vaiʒą/, ?/vaiʒă/ || || /vaidexǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to /vaiďol~vaiďăl, ?, ?/

====Czasownik ''/vedĕt/''====
Czasownik /vedĕt/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /vem/ || /vex/, /ne-văx/ || /vedăx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| /ves/ || /ve/, /ne-vă || /vedăs/ || /veʒ/
|-
! 3os. l. poj.
| /ve/ || /ve/, /ne-vă/ || /vedăs/ || /veʒ/
|-
! 1os. l. podw.
| /vemă/ || /vexmă/ || /vedexmă/ || /veʒmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /vetă/ || /vestă/ || /vedestă/ || /vectă/
|-
! 1os. l. mn.
| /vemĕ/ || /vexmĕ/ || /vedexmĕ/ || /veʒmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /vetĕ/ || /vestĕ/ || /vedestĕ/ || /vectĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /vedą/ || /vexǫ/ || /vedexǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to //, imiesłów czynny to !/vedącĕ/.

==Rzeczownik==
Rzeczownik w języku połabskim odmienia się przez sześć przypadków (mianownik, dopełniacz, celownik, biernik, narzędnik, miejscownik) i trzy liczby (pojedynczą, podwójną i mnogą). Występował synkretyzm przypadków, przede wszystkim w liczbie podwójnej zawsze mianownik był równy biernikowi, celownik narzędnikowi, a z kolei dopełniacz i miejscownik liczby podwójnej były równe odpowiednio dopełniaczowi i miejscownikowi liczby mnogiej.

Przecinek w poniższych tabelkach rozdziela końcówki akcentowane od nieakcentowanych.
===Ia deklinacja===
Według deklinacji Ia odmieniały się rzeczowniki rodzaju męzkiego zakończone na spółgłoskę. Końcówki pochodzą z dawnych o-temat i u-temat.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! twardy temat !! temat tylkojęzykowy !! miękki temat
|-
! Nom. Sg.
| !/-Ø/ || !/-Ø/ ||!/-Ø/
|-
! Gen. Sg.
| !/-o, -ă/, !/-au, -ĕ/ || !/-o, -ă/, !/-'au, -'ĕ/ || !/-'o, -'ă/, !/-'au, -'ĕ/
|-
! Dat. Sg.
| !/-au, -ĕ/ || !/-'au, -'ĕ/ || !/-'au, -ĕ/
|-
! Acc. Sg.
| =Nom./Acc. || =Nom./Acc.|| =Nom./Acc.
|-
! Ins. Sg.
| !/-åm, -ăm/ || !/-'åm, -'ăm/ || /-'åm, -'ăm/
|-
! Loc. Sg.
| !/-e, -ă/¹ || !/-e, -ă/¹|| !/-'au, -'ĕ/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| /-o, -ă/|| /-o, -ă/||/-'o, -'ă/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-ümă/ || /-'ümă/ || ?/-emă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-ai, -ĕ/¹, !/-üvĕ/ || !/-ai, -ĕ/¹, !/'-üvĕ/ || !/-ai, -ĕ/, !/-i, -ĕ/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| !/-üv, -ĕv/ || !/-'üv, -'ĕv/!, /-Ø/ || !/-ev, -ĕv/, /-'üv, -'ĕv/
|-
! Dat. Pl.
| !/-üm, -ĕm/ || /-üm, -ĕm/ || /-em, -ĕm/, /-'üm, -'ĕm/
|-
! Acc. Pl.
| !/-åi, -ĕ/ || /-'ai, -'ĕ/ || !/-e, -ă/
|-
! Ins. Pl.
| !/-åi, -ĕ/ || /-'ai, -'ĕ/ || /-ai, -ĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /-ex, -ăx/¹|| /-ex, -ăx/¹ || /-åx, -ăx/
|}
Biernik był równy dopełniaczowi u rzeczowników żywotnych i mianownikowi u nieżywotnych.

¹ – końcówka palatalizująca, powodowała oboczności w temacie, w szczególności: /'o:e/, /'ǫ:ą/, /'å:a/, /ö:ü/, /e:i/, a także w końcu tematu wywołuje palatalizację tylnojęzykowych, to jest /k:c/, /g:dz/, /x:s/.

===Ib deklinacja===
Według deklinacji Ib odmieniały się rzeczowniki rodzaju nijakiego bez rozszerzenia o spółgłoskę.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! twardy temat !! temat tylnojęzykowy !! miękki temat
|-
! Nom. Sg.
| !/-ü, -ĕ/ || !/-'ü, -'ĕ/ || !/-i, -ĕ/
|-
! Gen. Sg.
| !/-o, -ă/, !/-au, -ĕ/ || /-o, -ă/|| /-'o, -'ă/
|-
! Dat. Sg.
| !/-au, -ĕ/ || /-'au, -ĕ/ || !/-'au, -'ĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/-ü, -ĕ/ || !/-'ü, -'ĕ/ || !/-i, -ĕ/
|-
! Ins. Sg.
| !/-åm, -ăm/ || /-'åm, -'ăm/ || /-'åm, -'ăm/
|-
! Loc. Sg.
| !/-e, -ă/¹ || /-e, -ă/ || !/-ai, -ĕ/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| ?/-e, -ă/¹|| ?/-e, -ă/¹ || /-ai, -ĕ/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-ümă/ || /-'ümă/ || ?/-emă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-o, -ă/ || !/-o, -ă/ || !/-'o, -'ă/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| !/-Ø/ || /-Ø/ || /-Ø/
|-
! Dat. Pl.
| /-üm, -ĕm/ || /-'üm, -'ĕm/ || ?/-em, -ĕm/
|-
! Acc. Pl.
| !/-o, -ă/ || !/-o, -ă/ || !/-'o, -'ă/
|-
! Ins. Pl.
| !/-åi, -ĕ/ || /-'ai, -'ĕ/ || ?/-ai, -ĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /-ex, -ăx/¹|| /-ex, -ăx/¹ || !/-åx, -ăx/
|}

===Ic deklinacja===
Według deklinacji Ic odmieniały się rzeczowniki rodzaju nijakiego z rozszerzeniem o spółgłoskę. Tą spółgłoską mogło być -n-, np. /jaimą, jaimenă/, -nt-, np. /stiną, stińǫtă/, lub też -s- np. /nebü, nibesă/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! -n- !! -nt- !! -s-
|-
! Nom. Sg.
| !/-ą/ || !/-ą/ || !/-ü/
|-
! Gen. Sg.
| /-ińo, -ĕńo/ || /-ąťo, -ăťo/ ||!/-iśo, -ĕśo/
|-
! Dat. Sg.
| /-ińau, -ĕńau/ || /-ąťau, -ăťau/ || /-iśau, -ĕśau/
|-
! Acc. Sg.
| !/-ą/ || !/-ą/ || !/-ü/
|-
! Ins. Sg.
| /-ińåm, -ĕńåm/ || /-ąťåm, -ăťåm/ ||/-iśåm, -ĕśåm/
|-
! Loc. Sg.
| /-ińau, -ĕńau/ || /-ąťau, -ăťau/ ||!/-iśau, -ĕśau/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| !/-ĕnai/ || /-ătai/ || !/-ĕsai/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-ĕnemă/ || /-ătemă/ || /-ĕsemă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-enă/ || !/-'ǫtă/ || !/-esă/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| /-en, -ĕn/ || /-'ǫt/ || /-es, -ĕs/
|-
! Dat. Pl.
| /-enĕm/ || /-'ǫtĕm/ || /-esĕm/
|-
! Acc. Pl.
|!/-enă/ || /-'ǫtă/ || /-esă/
|-
! Ins. Pl.
| /-enĕ/ || /-'ǫtĕ/ || /-esĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /-inăx/ || /-ątăx/ || /-isăx/
|}

===II deklinacja===
Według deklinacji II odmieniały się rzeczowniki rodzaju żeńskiego, a także rodzaju męzkiego zakończone na -ă.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! twardy temat !! temat tylnojęzykowy !! miękki temat
|-
! Nom. Sg.
| !/-o, -ă/ || !/-o, -ă/ || !/-'o, -'ă/
|-
! Gen. Sg.
| !/-åi, -ĕ/ || !/-våi, -vĕ/ || !/-e, -ă/
|-
! Dat. Sg.
| !/-e, -ă/ || /-ve, -vă/ || !/-ai, -ĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/-ǫ/ || !/-ǫ/ || !/-ą, -ă/
|-
! Ins. Sg.
| /-ǫ/ || /-ǫ/ || !/-ą, -ă/
|-
! Loc. Sg.
| !/-e, -ă/ || /-ve, -vă/ || /-ai, -ĕ/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| !/-e, -ă/ || /-ve, -vă/ || !/-ai, -ĕ/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| !/-omă/ || !/-omă/ || /-'omă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-åi, -ĕ/|| !/-våi, -vĕ/ || !/-e, -ă/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| !/-Ø/ || /-Ø/ || /-Ø/
|-
! Dat. Pl.
| /-om, -ăm/ || !/-om, -ăm/ || /-'om, -'ăm/
|-
! Acc. Pl.
| !/-åi, -ĕ/|| !/-våi, -vĕ/ || !/-e, -ă/
|-
! Ins. Pl.
| !/-omĕ/ || /-omĕ/ || /-'omĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| ?/-ox, -ăx/ || /-ox, -ăx/ || /-'ox, -'ăx/
|}
Według deklinacji tylnojęzykowej odmieniały się przede wszystkim rzeczowniki żeńskie o temacie na /k, g, x/, ale także zapożyczenia o temacie na /t/, np. /korto, kortvåi; klüto, klütvåi/.

===III deklinacja===
Według deklinacji III odmieniały się rzeczowniki rodzaju żeńskiego zakończone na spółgłoskę lub rozszerzające swój temat o element -v-.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! temat na spółgłoskę !! temat rozszerzony twardy || temat rozszerzony miękki
|-
! Nom. Sg.
| !/-Ø/ || !/-åi, -ĕ/ ||!/-'ai, -ĕ/
|-
! Gen. Sg.
| !/-i, -ĕ/ || /-vi, -vĕ/ ||/-vi, -vĕ/
|-
! Dat. Sg.
| /-ai, -ĕ/ || /-vai, -vĕ/||/-vai, -vĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/-Ø/ || !/-iv/ ||!/-iv/
|-
! Ins. Sg.
| !/-ą, -ă/ || /-vą, -vă/ || /-vą, -vă/
|-
! Loc. Sg.
| /-ai, -ĕ/ || /-vai, -vĕ/||/-vai, -vĕ/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| /-ai, -ĕ/ || /-ve, -vă/ || /-ve, -vă/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-'omă/ || /-vomă/ || /-vomă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-ai, -ĕ/ || !/-våi, -vĕ/ || !/-våi, -vĕ/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| ?/-ai, -ĕ/ || /-åv, -ăv/ || /-'åv, -'ăv/
|-
! Dat. Pl.
| /-'åm, -'ăm/ || /-vom, -văm/ ||/-vom, -văm/
|-
! Acc. Pl.
| !/-ai, -ĕ/ || !/-våi, -vĕ/ || !/-våi, -vĕ/
|-
! Ins. Pl.
| !/-'omĕ/ || /-vomĕ/ || /-vomĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /-'åx, -'ăx/|| /-vox, -văx/ ||/-vox, -văx/
|}
W deklinacji z rozszerzeniem -v- końcówka biernika /-iv/ prawdopodobnie wtórnie szerzyła się do mianownika wypierając go, gdyż przy niektórych rzeczownikach jest poświadczona wyłącznie forma biernika.

===Rzeczowniki nieregularne===
Istniał także szereg rzeczowników nieregularnych, które miały odmianę mieszaną lub były jedynymi reprezentantami swojej klasy deklinacyjnej.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! oko !! ucho !! człowiek !! matka !! dziecko !! kamień
|-
! Nom. Sg.
| !/våťü/ || !/vaux́ü/ || !/clåvăk/ || !/motai/ || !/detą/, !/detă/ || !/komoi/
|-
! Gen. Sg.
| || || /clåvekă/ || || ||
|-
! Dat. Sg.
| || || /clåveťĕ/ || || ||
|-
! Acc. Sg.
| || || /clåvekă/ || /moter/ || ||
|-
! Ins. Sg.
| || || /clåveťăm/ || || ||
|-
! Loc. Sg.
| || || /clåvecă/ || || ||
|-
! Nom.=Acc. Du.
| !/vicai/ || !/vausai/ || || || ||
|-
! Dat.=Ins. Du.
| !/vicaimă/ || /vausaimă/ || || || ||
|-
! Nom. Pl.
| !/vicesă/, /våkă/ || !/vausesă/, !/vauxă/ || !/ľaudi/ || || !/detai/ || !/kominĕ/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| /vices/ || || || || || ?/komin/
|-
! Dat. Pl.
| /vicesĕm/ || || /ľauďåm/ || || || /komińăm/
|-
! Acc. Pl.
| !/vicesă/, /våkă/ || !/vausesă/, !/vauxă/ || /ľaudai/ || || /detai/ || !/kominĕ/
|-
! Ins. Pl.
| /vicesĕ/, /viťĕ/ || /vausisĕ/, /vaux́ĕ/ || || || || /komińomĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /vicisăx/, /vicăx/|| /vausisăx/, /vausăx/ || /ľauďåx/ || || || /komińăx/
|}

==Zaimek==
===Zaimki osobowe===
Zaświadczone są niektóre przypadki zaimków pierwszej i drugiej osoby liczby pojedycznej i podwójnej. Zaimki liczby podwójnej niestety są niepoświadczone, proponuję więc system zaimków poświadczony w blizko spokrewnionym słowińskim
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! 1 os. l. poj. !! 2 os. l. poj. !! 1 os. l. podw. !! 2 os. l. podw. !! 1 os. l. mn. !! 2 os. l. mn. !! zaimek zwrotny
|-
! Nom.
| !/joz/, !/jo/ || !/tåi/, !/tĕ/ || ?/mo/ || ?/vo/ || !/moi/ || !/jai/, ?/voi/ || —
|-
! Gen.
| !/mane/, !/mană/ || /tibe/, !/tibĕ/ || /nojau/, /nojĕ/ || /vojau/, /vojĕ/|| !/nos/, !/năs/ || /vos/, /văs/ || /sibe/, /sibĕ/
|-
! Dat.
| !/mine/, /mină/ || !/tebe/, !/tebĕ/ || /nomă/ || /vomă/ || !/nom/, !/năm/ || /vom/, /văm/ || /sebe/, /sebĕ/
|-
! Dat. clit.
| !/mĕ/ || !/tĕ/ || — || — || /năm/ || /văm/ || ?/sĕ/
|-
! Acc.
| !/mane/, !/mą/ || !/tibĕ/, !/tą/ ||/nojau/, /nojĕ/ || /vojau/, /vojĕ/|| !/nos/, /năs/ || /vos/, /văs/ || !/sibĕ/, !/są/
|-
! Acc. clit.
| !/mĕ/ || !/tĕ/ || — ? || — ? || !/năs/ || /văs/ || !/să/
|-
! Ins.
| ?/manǫ/ , ?/mănǫ/ || ?/tübǫ/, !/tăbǫ/ || /nomă/ || /vomă/ || !/nomĕ/ || !/vomĕ/ || ?/sübǫ/, !/săbǫ/
|-
! Loc.
| /mane/, /mană/ || /tibe/, /tibĕ/ || /nojĕ/ || /vojĕ/ || /nos/, /năs/ || /vos/, /văs/ || /sibe/, !/sibĕ/
|}
W mianowniku zaimek osobowy ''joz''/''jo'' ma dwie formy stosowane w zasadzie wymiennie, bez zauważalnej reguły.

W przypadkach zależnych mamy na ogół dwie formy każdego zaimka. Pierwsza z nich jest akcentowana, druga natomiast pojawia się '''bezpośrednio''' po przyimku, to jest przyimek ściągnął z niej akcent.

Zaimki osobowe liczby podwójnej nie posiadają enklityk w celowniku i bierniku, zamiast nich stosuje się pełne formy.

Odmiana zaimka osobowego /vån, vånă, vånă/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/vån/ || !/vånă/ || /vånü/
|-
! Gen. Sg.
| !/jig/, !/jĕg/, !/nĕg/ || ?/ji/, ?/jĕ/, ?/nĕ/ || /jig/, /jĕg/, /nĕg/
|-
! Dat. Sg.
| !/jim/, !/mĕ/, /nĕm/ || ?/ji/, ?/jĕ/, ?/nĕ/ || /jim/, /mĕ/, /nĕm/
|-
! Acc. Sg.
| ?/jǫ/, ?/jǫ/, ?/nǫ/ || /ją/, /jă/, /nă/ || /ji/, /jĕ/, /nĕ/
|-
! Ins. Sg.
| /naim/ || ?/ną/, /nă/ || /naim/
|-
! Loc. Sg.
| /jim/, /nĕm/ || ?/ji/, ?/nĕ/ || /jim/, /nĕm/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| ?/våno/ || ?/vinai/ || ?/vinai/
|-
! Gen.=Loc. Du.
| /jaix/, /nĕx/ || /jaix/, /nĕx/ ||/jaix/, /nĕx/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /naimo/ || /naimo/ || /naimo/
|-
! Nom. Pl.
| !/vinai/ || /vånåi/ || /vånă/
|-
! Gen. Pl.
| /jaix/, /nĕx/ || /jaix/, /nĕx/ ||/jaix/, /nĕx/
|-
! Dat. Pl.
| !/jaim/, /nĕm/ || !/jaim/, /nĕm/ || !/jaim/, /nĕm/
|-
! Acc. Pl.
| /je/, /nă/ || /je/, /nă/ || /jo/, /nă/
|-
! Ins. Pl.
| ?/naimĕ/ || ?/naimĕ/|| ?/naimĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /nĕx/ || /nĕx/ ||/nĕx/
|}

===Zaimki wskazujące===
Poniższa tabela przedstawia odmianę zaimka wzkazującego /tǫ, to, tü/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| /tǫ/ || /to/ || /tü/
|-
! Gen. Sg.
| !/tüg/ || ?/tej/ || !/tüg/
|-
! Dat. Sg.
| /tümĕ/ || ?/tej/ || /tümĕ/
|-
! Acc. Sg.
| /tǫ/ || /tǫ/ || /tü/
|-
! Ins. Sg.
| /taim/ || /tǫ/ || /taim/
|-
! Loc. Sg.
| /tüm/ || ?/tej/ || /tüm/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| /to/ || ?/tai/ || ?/tai/
|-
! Gen.=Loc. Du.
| /tex/ || /tex/ ||/tex/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /temă/ || /temă/ || /temă/
|-
! Nom. Pl.
| /tai/ || /tåi/ || /to/
|-
! Gen. Pl.
| /tex/ || /tex/ || /tex/
|-
! Dat. Pl.
| /tem/ || /tem/ || /tem/
|-
! Acc. Pl.
| /tåi/ || /tåi/ || /to/
|-
! Ins. Pl.
| /temĕ/ || /temĕ/ || /temĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /tex/ || /tex/ || /tex/
|}

Odmiana zaimka wzkazującego /sǫ, si, sü/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/sǫ/ || !/so/ || !/si/
|-
! Gen. Sg.
| !/seg/ || ?/sij/ || !/seg/
|-
! Dat. Sg.
| /semĕ/ || ?/sij/ || /semĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/sǫ/ || /są/ || !/si/
|-
! Ins. Sg.
| /saim/ || /są/ || /saim/
|-
! Loc. Sg.
| !/sem/ || ?/sij/ || /sem/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| ?/so/ || ?/sai/ || ?/sai/
|-
! Gen.=Loc. Du.
| /saix/ || /saix/||/saix/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /saimă/ || /saimă/ || /saimă/
|-
! Nom. Pl.
| /sai/ || /se/ || /so/
|-
! Gen. Pl.
| /saix/ || /saix/ || /saix/
|-
! Dat. Pl.
| /saim/ || /saim/ || /saim/
|-
! Acc. Pl.
| /se/ || /se/ || /so/
|-
! Ins. Pl.
| /saimĕ/ || /saimĕ/ || /saimĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /saix/ || /saix/ || /saix/
|}

===Zaimki pytajne===
Odmiana zaimków pytajnych /kåtü/ oraz /cü/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! osobowy !! rzeczowny
|-
!Nom.
| !/kåtü/ || !/cü/
|-
! Gen.
| !/ťüg/, /kåtüg/ || !/ceg/
|-
! Dat.
| !/ťümau/, !/kåtümĕ/ || /cemau/
|-
! Acc.
| !/ťüg/, /kåtüg/ || !/cü/, !/ceg/
|-
! Ins.
| /ťaim/, /kåtem/ || /caim/
|-
! Loc.
| /ťüm/, /kåtüm/ || /cem/
|}

===Zaimki przeczące===
Odmiana zaimków pytajnych /nekåtü/ (/nĕkåtü/ według Polańskieg) oraz /nic/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! osobowy !! rzeczowny
|-
!Nom.
| ?/nekåtü/ || !/nic/
|-
! Gen.
| !/niťüg/ || /niceg/
|-
! Dat.
| /niťümau/ || /nicemau/
|-
! Acc.
| /niťüg/ || /nic/
|-
! Ins.
| /niťaim/ || /nicaim/
|-
! Loc.
| /niťüm/ || /nicem/
|}

===Zaimki dzierżawcze===
Zaimki dzierżawcze dzieliły się na odmienne i nieodmienne
{| class="wikitable"
|-
! 1 os. l. poj. !! 2 os. l. poj. !! 1 os. l. mn. !! 2 os. l. mn. !! zaimek dzierżawczy zwrotny
|-

| !/müj, müjă, müji/ || !/tüj, tüjă, tüji/ || !/nos, nosă, nosi/ || !/vos, vosă, vosi/ || !/süj, süjă, süji/
|-
|}

Zaimki dzierżawcze trzeciej osoby były nieodmienne, najprawdopodobniej także zaimki pierwszej i drugiej osoby liczby podwójnej. W roli zaimka dzierżawczego występował wówczas odpowiedni zaimek osobowy w dopełniaczu

Odmiana zaimków dzierżawczych na przykładzie /müj, müjă, müji/ (końcówki przeniesione):
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/müj/ || !/müjă/ || !/müji/
|-
! Gen. Sg.
| /müjĕg/ || ?/müjij/ || /müjĕg/
|-
! Dat. Sg.
| /müjemĕ/ || /müjă/|| /müjemĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/müj/ || !/müją/ || !/müji/
|-
! Ins. Sg.
| /müjĕm/ || !/müjă/ || /müjĕm/
|-
! Loc. Sg.
| !/müjĕm/ || !/müjĕ/ || !/müjĕm/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| ?/müjo/ ||?/müjai/|| ?/müjai/
|-
! Gen.=Loc. Du.
| /müjĕx/ ||/müjĕx/ || /müjĕx/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /müjaimă/ || /müjaimă/ || /müjaimă/
|-
! Nom. Pl.
| !/müjai/ || /müjă/|| !/müjă/
|-
! Gen. Pl.
| /müjĕx/ ||/müjĕx/ || /müjĕx/
|-
! Dat. Pl.
| !/müjĕm/ ||!/müjĕm/ || !/müjĕm/
|-
! Acc. Pl.
| !/müjă/ || /müjă/ || /müjă/
|-
! Ins. Pl.
| /müjaimĕ/ || /müjaimĕ/ || /müjaimĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /müjĕx/ ||/müjĕx/ || /müjĕx/
|}
Wszystkie odmieniane zaimki dzierżawcze miały te same końcówki i tę samą krzywą akcentową.

===Zaimek uogólniający===
Odmiana zaimka uogólniającego /vis, visă, visa/
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/vis/ || ?/visă/ || !/visi/
|-
! Gen. Sg.
| ?/visĕg/ ?/viseg/|| ||
|-
! Dat. Sg.
| || ||
|-
! Acc. Sg.
| /vis/, /visĕg/ || !/visą/ || !/visi/
|-
! Ins. Sg.
| || /visą/ ||
|-
! Loc. Sg.
| /visĕm/ || ||/visĕm/
|-
! Nom. Pl.
| !/visai/ || /vise/ || /visă/
|-
! Gen. Pl.
| /visĕx/ || /visĕx/ ||/visĕx/
|-
! Dat. Pl.
| !/visĕm/|| /visĕm/ ||/visĕm/
|-
! Acc. Pl.
| /vise/ || /vise/ || /visă/
|-
! Ins. Pl.
| /visaimĕ/ || /visaimĕ/ || /visaimĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /visĕx/ || /visĕx/ || /visĕx/
|}
Zaimek ten najprawdopodobniej, jak w innych językach słowiańskich, nie tworzył liczby podwójnej. Używano w tym znaczeniu zaimka ''oba, obie, obie''.

==Przymiotnik==
Przymiotnik w języku połabskim przyjmował z reguły końcówkę zredukowaną, zależną od miękkości tematu, rodzaju, przypadku i liczby. Wszystkie końcówki zebrano w poniższej tabeli. Przecinek oddziela przymiotniki miękkotematowe (np. /tritĕ, triťă, tritĕ; prenĕ, preńă, prenĕ/) od twardotematowych (np. /b́olĕ, b́olă, b́olă/).
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/-ĕ/|| !/-ă/|| !/-ĕ/, !/-ă/
|-
! Gen. Sg.
| !/-ĕg/, !/-ăg/ || ?/-ă/ || !/-ĕg/, /-ăg/
|-
! Dat. Sg.
| !/-ümĕ/ || /-ăj/ || /-ümĕ/
|-
! Acc. Sg.
| =Nom./Acc. || !/-ǫ/ || !/-ĕ/, !/-ă/
|-
! Ins. Sg.
| /-ĕm/, /-ăm/ || /-ǫ/ || /-ĕm/, /-ăm/
|-
! Loc. Sg.
| /-ĕm/ || !/-ăj/|| /-ĕm/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| /-ă/ || /-ă/ || !/-ă/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-aimă/, /-åimă/ || /-aimă/, /-åimă/ || /-aimă/, /-åimă/
|-
! Nom. Pl.
| ²/-ĕ/ || !/-ă/ || !/-ă/
|-
! Gen. Pl.
| !/-ĕx/ || /-ĕx/ ||/-ĕx/
|-
! Dat. Pl.
| /-ĕm/ || /-ĕm/ || /-ĕm/
|-
! Acc. Pl.
| ?/-ĕ/, !/-ă/|| !/-ă/ || !/-ă/
|-
! Ins. Pl.
| /-aimĕ/, /-åimě/ || /-aimĕ/, /-åimě/ || /-aimĕ/, /-åimě/
|-
! Loc. Pl.
| !/-ĕx/ || /-ĕx/ ||/-ĕx/
|}

Oprócz odmiany długiej szczątkowo zachowana została odmiana krótka. Końcówki odmiany krótkiej były zawsze niezredukowane
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/-Ø/ || !/-o/ || /-i/, !/-ü/
|-
! Gen. Sg.
| || ||
|-
! Dat. Sg.
| || ||
|-
! Acc. Sg.
| =Nom./Acc. || /-ǫ/ || /-i/, !/-ü/
|-
! Ins. Sg.
| !/-åm/ || /-ǫ/ || !/-åm/
|-
! Loc. Sg.
| || ||
|-
! Nom.=Acc. Du.
| || ||
|-
! Dat.=Ins. Du.
| || ||
|-
! Nom. Pl.
| || ||
|-
! Gen. Pl.
| || ||
|-
! Dat. Pl.
| || ||
|-
! Acc. Pl.
| || ||
|-
! Ins. Pl.
||| ||
|-
! Loc. Pl.
| || ||
|}
=== Stopniowanie przymiotnika===

=== Przysłówek ===

== Liczebnik ==
=== Liczebniki główne ===
Liczebnik /jadån/ odmieniał się tak, jak twardotematowy zaimek wskazujący.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/jadån/ || /jånă/ || !/jånü/
|-
! Gen. Sg.
| /janăg/ || || /janăg/
|-
! Dat. Sg.
|/janümĕ/ || || /janümĕ/
|-
! Acc. Sg.
| =Nom./Acc. || /janǫ/ || !/janü/
|-
! Ins. Sg.
| || /janǫ/ ||
|-
! Loc. Sg.
| || /jană/ ||
|-
! Nom.=Acc. Du.
| || ||
|-
! Dat.=Ins. Du.
| || ||
|-
! Nom. Pl.
| /janai/ || || /jană/
|-
! Gen. Pl.
| || ||
|-
! Dat. Pl.
| || ||
|-
! Acc. Pl.
| /janĕ/ || || /jană/
|-
! Ins. Pl.
||| ||
|-
! Loc. Pl.
| || ||
|}
 
Poniżej tabelka odmiany liczebnika /dåvo/. Liczebnik ten wymuszał na rzeczowniku liczbę podwójną i związek zgody.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.=Acc.
| !/dåvo/ || !/dåve/
|-
! Gen.=Loc.
|colspan="2"| !/dåvüx/
|-
! Dat.=Ins.
|colspan="2"| !/dvemă/
|}
Obok /dvemă/ poświadczono także /dvemo/, jednak było to w pieśni, więc mogło wynikać z jej metryki, a nie z samych zasad akcentuacji.

Podobnie odmieniał się zaimek /våbo/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.=Acc.
| ?/våbo/ || !/vibe/
|-
! Gen.=Loc.
|colspan="2"| /våbüx/
|-
! Dat.=Ins.
|colspan="2"| !/vibemă/
|}
W bierniku po przyimku występowała także postać zredukowana - !/no vĕbe/.

Poniżej tabelka odmiany liczebnika /tåri, trai/. Liczebnik ten wymuszał na rzeczowniku liczbę mnogą i związek zgody.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.
| !/tåri/ || !/trai/
|-
! Gen.
| ?/tårüx/ || ?/tåraix/
|-
! Dat.
| ?/tårüm/ || ?/tåraim/
|-
! Acc.
| /trai/ || /trai/
|-
! Ins.
| ?/tårümĕ/ || !/tåraimĕ/
|-
! Loc.
| ?/tårüx/ || ?/tåraix/
|}

Poniżej tabelka odmiany liczebnika /citĕr/. Liczebnik ten wymuszał na rzeczowniku liczbę mnogą i związek zgody.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.
| !/citĕr/ || /citĕr/
|-
! Gen.
| ?/citĕŕüx/||?/citĕraix/
|-
! Dat.
| ?/citĕŕüm/ || ?/citĕraim/
|-
! Acc.
| /citĕr/ || /citĕr/
|-
! Ins.
| ?/citĕŕümĕ/ ||?/citĕraimĕ/
|-
! Loc.
| ?/citĕŕüx/ ||?/citĕraix/
|}

Liczebniki od 5 do 10, tj. /pąt, sist, sidĕm, visĕm, divąt, disąt/ odmieniają się jak żeńskie rzeczowniki o temacie zakończonym na spółgłoskę. Występują w jednej formie wspólnej dla wszystkich rodzajów. Wymuszały na rzeczowniku liczbę mnogą i związek rządu, t.zn. rzeczownik występował w dopełniaczu liczby mnogiej. Poniższa tabelka przedstawia odmianę na przykładzie liczebnika /pąt/ (podobnie odmieniały się /sist, divąt, disąt/) oraz /sidĕm/ (podobnie odmieniał się /visĕm/).
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! 5,6,9,10 !! 7,8
|-
! Nom.
| !/pąt/ || !/sidĕm/
|-
! Gen.
| /pątĕ/ || /sidmĕ/
|-
! Dat.
| /pątĕ/|| /sidmĕ/
|-
! Acc.
| /pąt/ || /sidĕm/
|-
! Ins.
| /pątă/|| /sidmă/
|-
! Loc.
| /pątĕ/ || /sidmĕ/
|}

=== Liczebniki porządkowe ===
* pierwszy - !/parĕ/, !/prenĕ/, !/erstĕ/
* drugi - !/törĕ/
* trzeci - !/tritĕ/
* czwarty - !/citjortĕ/
* piąty - !/ṕǫtĕ/
* szósty - !/sestĕ/
* siódmy - /sedmĕ/
* ósmy - !/våsmĕ/
* dziewiąty - !/div́ǫtĕ/
* dziesiąty - !/diśǫtĕ/
* jedenasty - ?/janådistĕ/
* dwunasty - /dvenădistĕ/
* trzynasty - /trainădistĕ/
* czternasty - ?/citĕrnădistĕ/
* piętnasty - /pątnădistĕ/
* szesnasty - /sesnădistĕ/
* siedemnasty - /sedĕmnadistĕ/
* osiemnasty - /visĕmnădistĕ/
* dziewiętnasty - /divątnădistĕ/
* dwudziesty - /disątnădistĕ/

=== Liczebniki zbiorowe ===
* dwoje - !/dåvoj/
* oboje - !/våboj/
* troje - !/tåroj/
* czworo - !/citvărü/
* pięcioro - !/pątărü/
* sześcioro - !/sistărü/
* siedmioro - !/sidmărü/
* ośmioro - !/vismărü/
* dziewięcioro - !/divątărü/
* dziesięcioro - !/disątărü/

Liczebniki zbiorowe nie odmieniały się przez rodzaje, jednak /dåvoj, våboj, tåroj/ odmieniały się przez przypadki według poniższego wzorca:
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! dwoje !! oboje !! troje
|-
! Nom.=Acc.
| !/dåvoj/ || !/våboj/ ||!/tåroj/
|-
! Gen.=Loc.
| /dåvüjĕx/ || !/våbüjĕx/ || /tårüjĕx/
|-
! Dat.
| /våbüjaimă/ || /våbüjaimă/ || /tårüjĕm/
|-
! Ins.
| /våbüjaimă/ || /våbüjaimă/ || /tårüjaimĕ/
|}

== Przyimek ==
=== Przyimki miejsca ===
* /ai/ - u, przy (z dopełniaczem), np. /ai dåvüx grauk/
* /no/ - na, w (z biernikiem i miejscownikiem), np. /no pic/, /no zimĕ/
* /prid/ - przed (z biernikiem i narzędnikiem), np. /prid są/, /prid gărdåm/
* /püd/ - pod (z biernikiem i narzędnikiem), np. /püd są/, /püd nibĕśåm/
* /så/ - z (z dopełniaczem i narzędnikiem), np. /så nibĕśo/, /så vicaimă/
* /vå/ - w, do (z biernikiem i miejscownikiem), np. /wå wågărd/, /vå nebüśai/
=== Przyimki czasu ===
* /dü/ - do (z dopełniaczem)
* /prid/ - przed (z narzędnikiem), np. /prid nidelă/

== Spójnik ==
== Partykuła ==
Lista partykuł:
* ''ne'', ''ni'' – pierwsza forma była używana z czasownikami /met/ i /müct/, a druga z wszystkimi pozostałymi. W przypadku czasowników /met/, /boit/ i /tet/ mogła ona ściągać akcent przy przeczeniu, dlatego formy negacji tych czasowników mogą być zredukowane.

== Składnia ==
===Partytyw===
===Czasy===
===Czasowniki rozdzielnie złożone===

==Słowotwórstwo==
===Przyrostki tworzące rzeczowniki===
* -aidlĕ (<*-idlo): tworzy nazwy narzędzi, odczasownikowy, np. /stovaidlĕ/, /mötüvaidlĕ/, /mücaidlĕ/.
* -aikă (<*-ika): tworzy nazwy zawodów, wykonawców czynności, męzkie jak i żeńskie, odczasownikowy, np. /låzaikă/, /bezaikă/, /peraikă/.
* -aină (<*-ina): tworzy nazwy przedmiotów, zjawisk, odprzymiotnikowy i odrzeczownikowy, np. /låisaină/, /brizaină/, /glåvaină/.
* -aistĕ (<*-išče): tworzy nazwy miejsc, odrzeczownikowy, np. /gordaistĕ/, /postvaistĕ/, /sidlaistĕ/.
* -ą (<*-ę): tworzy nazwy osobników młodych, odrzeczownikowy, np. /blaizą/, /büzą/, /rovną/.
* -ăr (<*-ařь): tworzy nazwy zawodów, wykonawców czynności, odrzeczownikowy i odczasownikowy, np. /gresnăr/, /lekăr/, /bǫkăr/.
* -ĕ (<*ьje): tworzy nazwy rzeczowników zbiorowych, np. /perĕ/, /klåsĕ/, /blånĕ/.
* -kă (<*-ъka): 1) tworzy zdrobnienia, stosowany do rzeczowników rodzaju żeńskiego, np. /bopkă/, /defkă/, /zopkă/. 2) przyrostek tworzący zdrobnienia imion obojga płci, np. /Ånskă/, /Moraikă/.
* -nĕk (<*-nikъ): tworzy nazwy zawodów, wykonawców czynności, odrzeczownikowy, np. /crivnĕk/, /gloznĕk/, /grobalnĕk/.
* -'onĕk (<*-janъkъ): tworzy nazwy osobowe odgeograficzne, stosowany do rzeczowników, poświadczono tylko /ďörconĕk/, /ďörconi/.
* -'onkă (<*-janъka): tworzy nazwy osobowe odgeograficzne, stosowany do rzeczowników, żeńska wersja poprzedniego, poświadczono tylko /döŕonkă/
* -skă (<-ske): tworzy nazwy zawodów, wykonawców czynności rodzaju żeńskiego, np. /brüderskă/, /lasterårskă/.
* -üvă (<*ova): tworzy nazwy żon wykonawców czynności, np. /vartüvă/.

===Przyrostki tworzące przymiotniki===
* -enĕ (<*-enъjь): tworzy przymiotniki związane z substancjami, materjałami, odrzeczownikowy, np. /våunenĕ/, /clåvăcenĕ/, /gnüjenĕ/.
* -ĕ (<*-ьjь): tworzy przymiotniki od nazw zwierząt, niekiedy roślin, np. /korvĕ/, /godĕ/, /gǫsĕ/.
* -ĕn (<*-inъ): tworzy przymiotniki dzierżawcze od nazw osób kończących się na -a, np. /Morajĕn/, /ľoľĕn/, /moterĕn/.
* -nĕ (<-*ьnъjь): tworzy przymiotniki związane z przedmiotami, wyrażające cechę powiązania z nimi, należenia, np. /plauznĕ/, /x́aiznĕ/, /lesnĕ/.
* -(üv)otĕ (<*-(ov)atъjь): tworzy przymiotniki związane z przedmiotami, wyrażające cechę ich posiadania, np. /drenüvotĕ/, /glådüvotĕ/, /varxüvotĕ/, /nügotĕ/. Rozszerzenie -üv- dochodzi po rzeczownikach rodzaju męzkiego.
* -üv(ĕ) (<-*ovъ(jь)): tworzy przymiotniki dzierżawcze od nazw osób kończących się na spółgłoskę, np. /malnaiťüv/, /Maixelevĕ/, /torťüvĕ/.
===Przyrostki tworzące czasowniki===
Tabelka przyrostków czasownikowych wraz z niemieckimi, łużyckimi i polskimi odpowiednikami znaczeniowymi
{| class="wikitable"
|-
! połabski !! niemiecki !! łużyckie !! czeski !! polski
|-
! !/dü/-,
| zu- || do, dó- || do- || do-
|-
! !/prai-/
|
|-
! !/pü-/, !/pö-/
|be- || po-, pó- || po- || po-
|-
! !/rüz-/, !/röz-/
|
|-
! ?/sǫ-/
| mit- || sobu- || sou- || współ-
|-
! !/våkărst-/
|
|-
! /våpăk-/
| wieder- || zaso || ||
|-
! !/våz-/
|
|-
! !/viz-/
|
|-
! !/voi-/
| aus- || wu- || vy- || wy-
|}

[[Kategoria: Język połabski]]

Conlangerski basz

2022-06-02T11:39:40Z

Siemoród: /* Conlang trzynastowiecznych polskich zboczeńców */

<div id="style4" class="alerte plainlinks">Strona oddana w zarząd społeczności Conlanger Wiki, pozostawiona jedynie w celach archiwalnych.</div>

Czyli galeria złotych cytatów oraz innych ciekawostek z [https://jezykotw.webd.pl/f forum Conlanger] ([http://www.conlanger.fora.pl Stare Forum]) oraz [[Strona główna|Conlanger Wiki]].

==Cytaty==
===Z Forum===
;Student Arch..gii kontra naukowcy z wyższej pułki; [https://jezykotw.webd.pl/f/index.php/topic,490.msg20320.html#msg20320 PawełSz, 10.07.2012, 15:33:39]
:nie wierze naukowcom z wyższej pułki
:sam włanczam rozum
:i tak jest w rzeczywistości mądralo,
:bo studiuje Arch..gie

;Masturbacja intelektualna; [http://jezykotw.webd.pl/f/index.php?topic=25.msg68391#msg68391 Spodnie, 04.02.2016, 16:17:47]
:{{cytat|Dynozaur|{{cytat|Widsið|Jesteście niemożliwi. Miało być o seksie, a wy znów do tej polityki.}} Ale po cholerę wypowiadać się na tematy, o których nic się nie wie?! xD}}
:Całym sercem jestem za tym, aby wiedzę o polityce i seksie zyskiwać poprzez praktykę i bezpośrednio u źródeł, lecz życie dyktuje inne warunki: wiedzę o polityce musimy czerpać z głosowań, a wiedzę o seksie – z masturbacji.

;Prosię bardzio, pisiemy poprawnie... [http://jezykotw.webd.pl/f/index.php?topic=41.msg59159#msg59159 spitygniew, 29 sty 2015, 16:30:50]
:Otóż właśnie. Raczej nikt nie próbowałby wymowy przez [ɕ], skoro nawet "Honsiu" jest wymawiane [xɔnsju], a nawet ponoć "Murzasichle" czasem jako [muʒasixlɛ]. Najwyraźniej, skoro głoski [ɕ] nie ma ani w angielskim, ani we francuskim, ani włoskim, ani rosyjskim (no dobra, w niemieckim jest, ale rzadko więc się widocznie nie liczy), dla przeciętnego użytkownika naszego języka jest ona tak polska jak bigos, jak Zagłoba, jak żółte barierki, ba, nawet niczym sam Papież Polak, stąd - słusznie - wychodzą Polacy z założenia, iż jakkolwiek czyta się cos w jakimś dziwnym języku, na pewno nie przez prapiastowskie [ɕ]. Poza tym, powodem może być też infantylno-pedalskie konotacje spółgłosek ciszących skutkujące w miarę możliwym unikaniem ich przez przedstawicieli wybitnie męskiej, heteronormatywnej kultury polskiej.

;Imre kálmán sátoraljaújhely nagykutas csitatí; [http://jezykotw.webd.pl/f/index.php?topic=4.msg44720#msg44720 spitygniew, 28.06.2013, 14:46:19]
{{cytat|Gubiert|''Hunyadi és Kapisztrán Nándorfehérvári Káloszy''}}
:Podobno gdy powiesz to w Budapeszcie, możesz kupić parę kaloszy.

;…a renifery to jeźdźcy apokalipsy; [http://jezykotw.webd.pl/f/index.php?topic=217.msg7886#msg7886 Dynozaur, 13.11.2011, 12:32:33]
:Św. Mikołaj (ten komercyjny, czerwony) jest w pewnym sensie antychrystem.

;Gramatyka mocno prywatna; [http://jezykotw.webd.pl/f/index.php?topic=885.msg36889#msg36889 Dynozaur, 6.01.2013, 22:39:40]
:A Zimny istnieje i ma ściśle ustalone zasady. A wy nie jesteście godni ich poznać.

;W Oświęcimiu, tam gdzie dom zdrojowy…; [http://jezykotw.webd.pl/f/index.php?topic=25.msg32424#msg32424 tqr, 19.10.2012, 17:03:15]
:A tak na serio, w ciągu życia podeptałeś nie tylko powstańców, ale zapewne wielu innych ludzi, z neandertalczykami włącznie. […] A jak się przechadzasz po Auschwitz, zastanawiasz się, ilu Żydów właśnie wdychasz?

;Nowa emotka; [http://jezykotw.webd.pl/f/index.php?topic=25.msg26213#msg26213 Henryk Pruthenia, 24.08.2012, 22:43]
:ꙮ.ꙮ (człowiek-mucha paczy)

;Wymowa nicka; [http://jezykotw.webd.pl/f/index.php?topic=380.msg18138#msg18138 Pingijno, 25.06.2012, 22:56]
{{cytat|Rémo|Rémo /ʀɛɱo/}}
{{cytat|zavackŷ|ɱ?}}
:To taki trolling dla bezzębnych.

;Trzeźwe myślenie; [http://jezykotw.webd.pl/f/index.php?topic=447.msg17400#msg17400 Canis, 18.06.2012, 21:25]

{{cytat|Canis|Jak wrócę z egzaminu.}}
{{cytat|Toivo|No to chyba opijanie egzaminu trwa ;)}}
:pprawkaj ak wytzezwieje

;I wszystko jasne...; [http://jezykotw.webd.pl/f/index.php?topic=345.0 patka chorwatka, 18.04.2012, 07:35]
:PROSZE NIE DOTYKAJCIE JEBEMTI TI JEŽA, bo to jest bardzo "sveta psovka" i nie žartuje. ZAMKNIETA JEST. naprawdę, odbieram ją jako rytual i dla mnie ona jest czymś bardzo bliskim.
:istnieją inne - jebem ti sunca, to używajcie, jeża nie dotykajcie.

:I nie, to nie oznacza żadną osobę, to jest samorefleksja, więc dlatego o tym lepiej nie gadać.

;Gra w skojarzenia; [http://jezykotw.webd.pl/f/index.php?topic=314.msg11810#msg11810 Mścisław Ruthenia, 22.03.2012, 21:28]
{{cytat|Dynozaur|Kasse paggan en Prūsisku?}}
:Tobie się wszystko musi z Pruthenią kojarzyć? :/

;Poszukiwania odkrywkowe; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=76313#76313 lehoslav, 18.06.2011, 13:27]
{{cytat|Na północy takim ogniwem jest zachowany jeszcze dialekt wsi Rogów nad Nysą}}
:Znajdź mi dzisiaj tą wieś :D
:Tylko szukając nie wpadnij do dużego, brudnego dołu.

;Obcy u siebie; [http://jezykotw.webd.pl/f/index.php?topic=65.msg8494#msg8494 Dynozaur, 28 Lis 2011, 12:42:45]
{{cytat|spitygniew|Tamtejsi Polacy mieliby na ten temat inne zdanie.}}
: A jakie zdanie na ten temat mieliby tamtejsi Niemcy?
: A jakie zdanie na ten temat mieliby np. Kresowiacy?
: A jakie zdanie na ten temat mieliby Hotentoci lub Marsjanie?

;Popaprany diagram; [http://jezykotw.webd.pl/f/index.php?topic=65.msg2132#msg2132 Fanael, 25.08.2011, 21:57]
{{cytat|Dynozaur|A może też wypełnię ten djagram jako jakiś skrajny popapraniec... ;-)}}
:Przecież już to zrobiłeś.

;Wafelki; [http://jezykotw.webd.pl/f/index.php?topic=65.msg2108#msg2108 Vilén, 25.08.2011, 20:06]
{{cytat|Feles|Nie uważam homoseksualizmu za chorobę, bynajmniej, ale jest pewna różnica - miłość do wafelków w czekoladzie nie przeszkadza Ci w reprodukcji. ;-)}}
:Przeszkadza – zżarłem tyle wafelków, że żadna kobieta nie będzie chciała się ze mną reprodukować :(.
:(chociaż nie powiem, żeby to mi przeszkadzało, wafelki > reprodukcja)

;Nie wywołuj marty z lasu; [http://jezykotw.webd.pl/f/index.php?topic=52.msg1363#msg1363 Silmethúlë, 21.08.2011, 18:10]
:A sądząc z nazwy tematu i tematu rozmowy, HP po prostu mówi o dziewczynie, a nie powinien :P.
:: ''To jest śmieszniejsze w kontekście, uwierzcie mi. --[[Użytkownik:Vilén|Vilén]]''
::: ''Uzupełnijmy zatem, że akcja działa się w temacie '''Co mówicie, a mówić nie powinniście, czyli zmutowany polski''', gdzie Henryk wielokrotnie wspomniał o swej dziewczynie, a [[Użytkownik:Vilén|pewien użytkownik]] jawnie powątpiewał w jej istnienie. [[Użytkownik:Silmethúlë|Silmethúlë]] 19:19, 21 sie 2011 (CEST)

;Mąki pańskie; [http://www.conlanger.fora.pl/lingwistyka,5/pytania-dotyczace-jezyka-polskiego,816-825.html#62919 Milyamd, 10.10.2010, 16:10]
{{cytat|Kwadracik|"Mąk pańskich"? Herezje!}}
:wiesz, z czegoś muszą piec ten chleb powszedni. :D

;Winetoo marksistą; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=56216#56216 Toivo, 19.07.2010, 16:04]
{{cytat|Leto Atryda|Ostatnio nawet slogan "raz sierpem, raz młotem w czerwoną hołotę" został [http://www.nacjonalista.pl/2010/06/02/komunisci-jako-rasa-faszystowskie-rodlo-godny-czci-simon-mol-%E2%80%93-absurdy-na-wroclawskim-procesie-przeciwko-nop.html ponoć określony jako rasistowski].}}
{{cytat|Leto Atryda|
Bardziej interesowało mnie, że skoro niechęć do komulców może być określona jako rasizm, to znaczenie tego słowa rozszerza się i być może...}}
:Widocznie według Wysokiego Sądu chodziło o Indian

;English is easy; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=54851#54851 Kwadracik, 26.06.2010, 18:28]
{{cytat|Angielski - dogadam się z Anglikiem jeżeli mówi wolno i wyraźnie}}
:Czyli nie dogadasz się z Anglikiem :P

;Dół zarosły; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=54724#54724 J. Zavadzki, 24.06.2010, 21:11]
{{cytat|wg Brücknera "dąbrowa" nie ma nic wspólnego z "dębem", a pochodzi od wyrazu "debrza", oznaczającego 'dół zarosły', 'zarośla', 'gaj'.}}
:To nie chcę wiedzieć, czemu Dąbrówka/Dobrawa miała tak na imię. Przepraszam.

;Historia mocno alternatywna; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=50197#50197 Paweł Ciupak, 7.04.2010, 23:38]
{{cytat|Czechy - te, jak wiemy, wchłonęły Austrję, i mówi się tam w języku czeskim. Potem Hus, wiemy jak było...}}
:E, oryginalniej by było, jakby to on spalił papieża na stosie…

;A czym nawozić?; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=50069#50069 Kwadracik, 07.04.2010, 1:03]
{{cytat|o to, czy uważasz niemiecki za "najpiękniejszy kwiat w ogrodzie języków fleksyjnych" nie spytam. Wink}}
:Nie wiem czemu, ale przypomniało mi się, jak czytałem artykuł o kwiatach żywiących się odchodami zwierzęcymi. Tak jakoś.

;…bo już odpłynęła; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=40580#40580 varpho, 24.10.2009, 18:55:31]
:kiedyś mi się śniło, że przeglądałem książkę z herbami miast polskich i zwrócił moją uwagę herb Łodzi: na polu czerwonym drogowskaz złoty z napisem "Tomaszów Maz."

;Dzieci i ryby...; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=45821#45821 Haxy.M, 10.02.2010, 21:16]
{{cytat|Mônsterior|Rozbawiło mnie to :) Ekstra pomysł! A jak by było 'ryba'? Bulbulo?}}
:Albo samo o, bo podobno ryby głosu nie mają :P

;Dołujące ugrofińskie; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=47102#47102 Luki, 07.03.2010, 21:00]
:Chyba mają, bo ja z kolei słyszałem, że odsetek samobójstw jest u ludów ugrofińskich większy, niż wśród innych ludów. Ale nie wiem, czy to prawda z tymi samobójstwami, gdzieś mi się tak zasłyszało.
:Ja jakbym musiał się nauczyć estońskiego, to chyba bym się pochlastał :)

;Pokrętna etymologia; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=30685#30685 Dynozaur, 16.04.2009, 20:45]
{{cytat|Kwadracik|Co u Ciebie z tym gardłem? Wyznajesz jakiś pan-laryngizm?}}
:Boże, jakaś kolejna pokrętna religia? Pod tym względem to forum jest wykolejone.

;Lingwistyka a matematyka; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=34815#34815 Leto Atryda 28.07.2009, 9:15]
{{cytat|Elhykh|Szczerze mówiąc, najmniej lubię fonetykę.}}
:Ale bez fonetyki nie ma ani językoznawstwa ani językotwórstwa. To trochę tak jakbyś powiedział że z matematyki najmniej lubisz liczby.

;Barbara barabara; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=20429#20429 Paweł Ciupak 07.11.2008, 19:47:00]
:A ja zawsze myślałem, że „barbarzyńca” pochodzi od polskiego „bara bara”, jako że barbarzyńców charakteryzował niższy poziom cywilizacyjny kontaktów płciowych między osobami fizycznymi, i dlatego nie nazwano ich „szlachetniejszymi” słowami.

;Malarstwo awangardowe; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=16076#16076 Kwadracik, 28.06.2008, 6:42:00]
:Dlaczego ojciec miałby być podstawą definicji, szowinisto? Eh.
:"Rodzic, którego udział w prokreacji to dostarczenie plemników" (i nie, to nie definicja płci, bo malarz to nie "artysta, którego udział w malarstwie to dostarczenie plemników")

;Likwidacja <s>WSI</s> ortografii; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=32166#32166 Kwadracik, 28.05.2009, 0:52:09]
:Oto początek "Pana Tadeusza" przed likwidacją ortografii:
:''Litwo, ojczyzno moja, ty jesteś jak zdrowie...''
:A oto ten sam fragment po likwidacji ortografii:
:'' ''
:Zdecydowanie popieram ten pomysł.

;Ciasto kontynentalne; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=16944#16944 Serpentinius, 10.07.2008, 19:32:42]
:Orzesz kurnia! Słabo rozwinięta linia brzegowa nie równa się kółkowi z kijkiem! Rozumiemy się?  ;) I wciąż nie ma kontrargumentu na to, że kontynenty nie pasują do siebie. :/ Ja nie mówię, że ma być postrzępiona linia brzegowa ale to ma być LINIA BRZEGOWA, a nie forma po cieście! Ech  ;)

;Troska fana o dobro artystów; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=23770#23770 Leto Atryda, 22.12.2008, 21:01:29]
:Ja płyt nie kupuję, bo nie chcę żeby piosenkarze na mnie zarabiali i mieli z tego kasę na narkotyki.

;La Żernantte; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=4891#4891 Eldarion I, 23.09.2006, 21:49:41]
:Ta, a ja biorę Szwajcarię i robię Vernante - Epizod II.
:Szwajcarów nawiedza pożar w Alpach pow. 3000 m n.p.m. i są zdruzgotani. Napadają ich Tygrysie bandy Austriackę i zajmują, ale przychodzi USA nie wiadomo skąd i rozwala Austriaków, którzy z nudów dzielą się na Lewe Królestwo Tyrolu i Prawe Królestwo Tyrolu, zaś Persja z Niemiec organizuje wypad, ale USA zabiera im Garmiish-Partenkirchen. Przy ataku przez przypadek w locie zabijają Małysza i Polska wypowiada wojnę Czarnogórze (bo USA się boi). Wtedy okazuje się, ża USA to przebrane Monako i upadają ich rządy, ale kto przychodzi z pomocą? Oczywiście tahityjczycy. Rozbijają Francję, Niemcy, Czarnogórę, Austrię, Polskę a na koniec tworzą Szwajcarski la Żernante w unii z Żertwią która z Kenzirli przenosi się do Szwecji. Kraje pokonane przez tahiti tworzą Front Wyzwolenia Kubusia Puchatka i z braku roboty atakują Sri Lankę, ale ta ich odpycha i zajmuje po drodze zdobywając Turcję, które jednopczy się z Arabią, ale wtedy znowu w Szwajcarii jest pożar i wszystko wraca do stanu sprzed wojny.

;Słowiańska terminologia; [http://www.conlanger.fora.pl/inne,6/ot-o-wieku-i-ocenach-z-polskiego,100-75.html#21461 Kwadracik, 23.11.2008, 10:45]
{{cytat|Canis|I teraz pomyślmy, co by było, gdyby we wszystkich słowach z przedrostkiem "mega-" umieścić "zaje-". Jak myślicie, czym by się to skończyło na polskim?}}
:Zajebajtami i zajelozaurem, ot czym.

;Akne on yleinen ihosairaus…; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=22903#22903 bandziol20, Leto Atryda, 8.12.2008]
:''bandziol20:''
::pono nazwa Finów, nie jest fińska (czyli Suomi), ale szwedzka i w dodatku obraźliwa ( finn - szw. pryszcz)
:''Leto Atryda:''
::Dziwne. U nas też jest Węgry - wągry.
::Czyżby ludy ugrofińskie miały genetyczne predyspozycje do trądziku ?

;Slovak o slovio; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=11666#11666 Lodovico Giorgio, 1.11.2007, 23:09:54]
:[Slovio] nie je […] dobry jazyk. Pouziva neslovanske koncovky, ktore su typicke pre ine jazykove rodiny. […] Kto to kedy videl takto miesat jazyky. Pre mna osobne je jazyk slovio hotove monstrum. To ako keby ste pospajali horne koncatiny medveda, s trupom leva, dolnymi koncami macky a hlavou barana.

;Że jaka?; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=16527#16527 Toivonen, 6.07.2008, 23:34:29]
:W tym poście opiszę przynajmniej zarys gramatyki véreniél. Od razu uprzedzam, że jest ona dość popier... ekhem, zawiła.
::''Komentarz: Nie wiem, dlaczego mnie to śmieszy :P. [[Użytkownik:Paweł Ciupak|Paweł Ciupak]]''

;J*bany kościół; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=15152#15152 Maxz, 10.05.2008, 18:17:46]
:Dlaczego mamy się odj*bać od kościoła? Prawo pozwala mi doj*bać się do czego chce.

;Jaki naród, taki język; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=10747#10747 Jiroon, 27.09.2007, 14:50:22]
:Nie lubię szczególnie języków germańskich (...) brzmią dla mnie ordynarnie, wręcz barbarzyńsko. I nie ma się co dziwić- proszę spojrzeć, jakie ludy wytworzyły te języki. Ludy, które niszczyły, paliły, grabiły- jednym zdaniem- były niszczycielami cywilizacji starożytnej. (...) Lubię języki romańskie- francuski, włoski. Słychać w nich jakąś nutę szlachetności, widać że wywodzą się z narodów, które tworzyły kulturę, a nie ją niszczyły.

;Filozofia; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=10643#10643 Wiktor, 22.09.2007, 16:39:04]
:Mają pokój, choć ten pokój nie jest namacalny, jest duszą. Czyli pokój jest ich duszą. Krócej: Pokój ich duszą. Nie wiem, gdzie ty widzisz błąd?

;Nie zarazili się?; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=10208#10208 Leto Atryda, 5.09.2007, 11:00:18]
:Wszystkie narody indoeuropejskie powiedziały laryngałom "'''it's so much better wid out ya'''" a jedni Hetyci się wyłamali?
::''Komentarz: Ten cytat wstawił tu sam jego autor, ale jak już jest, to niech tu będzie :P. [[Użytkownik:Paweł Ciupak|Paweł Ciupak]]''

;A jak wyjąć?; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=10455#10455 Seiphel, 16.09.2007, 15:36:17]
:A "powiedzmy że katolika" to sobie możesz w "powiedzmy że otwór" włożyć.

;Plagi egipskie; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=10395#10395 Hapana Mtu, 15.09.2007, 16:47:57]
:"Lewicowa psubrać" jest piękna...
:Postram się zgaść dalszy ciąg:
:Pol'sko je mojo kraino, ktoro ja viel'ko l'uviu, '''hot' je opanovano prez levicovo psubrat', moskovskih slugov, judejčikov i Adama Mihnika'''.

;Niewiedza może być zbawienna; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=9454#9454 Seiphel, 31.07.2007, 18:12:56]
:Niestety nie znam ferrinckiego na tyle, by tworzyć ambitne złożenia jak '''dom guvno''' :)

;...bo rachunku za gaz nie zapłacili; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=2028#2028 Seiphel, 27.04.2006, 20:43:35]
:Yeah. A potem królestwo Prophan-Bhutanu zajęło Nepal. Buahaha. :P

;Mężczyźni tylko o jednym; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=2672#2672 Kwadracik, 20.05.2006, 11:53:55]
{{cytat|To tak jakbyś nazwał puch, ciężuchem. Nie chodzi o seksizm, ale o przyjemność jaką czerpiesz ze słów. Chciałbyś iść do łóżka z żenszczyzną? "Mój mężczyzno" brzmi dumnie. Ale "moja żenszczyzno" to jak bym o jakiejś chorobie mówił. :/}}
:Pewnie. Bo określenie na mężczyznę powinno być takie żeby wzbudzał dumę u kobiety, a na kobietę takie żeby fajnie było z nią iść do łóżka.
:Jak to nie jest seksizm, to ja nie wiem co to jest. :P
:Ps. Może jeszcze określenie na "Rosjanina" powinno być takie, żeby kojarzyło się z komunizmem, a na "Żyda" takie, żeby kojarzyło się z chciwością i oszustwem?

;Nawet gorące nastki nie omijają forumowiczów; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=7910#7910 Silmethúlë, 24.04.2007, 18:21:00]
{{cytat|(sorry, ale już mnie grzeje ten spam)}}
:(podkreślenie moje)
:To znaczy, że "'''hot'''-chicks films" działają :PP

;Nawet tutaj wszechpolactwo zajdzie; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=7623#7623 Silmethúlë, 7.04.2007, 17:25:26]
{{cytat|Timpul|To jest rodzina. Rodzina to mężczyzna, kobieta i jedno dziecko. Co robi rodzina? Mężczyzna czyta gazetę, żona sprząta i dziecko bawi się. To jest szczęśliwa rodzina.}}
:Pierwszy odcinek serialu "kurs dla Wszechpolaka"? :P

;Ultrapreskryptywizm; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=7343#7343 Kwadracik, 4.03.2007, 12:37:08]
{{cytat|Fajnie, że nie było preskryptywistów podczas istnienia języka praindoeuropejskiego, bo bym jeszcze jako jedyne poprawne musiał mówić tym językiem...}}
:Dokładnie. :)
:"Nie, nie i nie! Drogie dzieci, zaimek h₁méǵʰio mówimy z użyciem laryngału pierwszego, nie drugiego rzędu! I nie redukować mi tu laryngałów do samogłosek, bo to błąd!"

;Kastylijskie oświadczenie; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=7155#7155 Rémy, 19.02.2007, 16:37:24]
:I kastylijskie oświadczenie: ''Niepokoje na wschodzie Swebii grożą destabilizacją w przygranicznych regionach Kastylii oraz w Dolnym Biegu Essli, nad którym sprawujemy pieczę do czasu zakończenia konfliktów. Młody "król" powinien powściągnąć język,'' ponieważ może go stracić szybciej niż mu się wydaje ''to, jaką ma wiedzę na temat polityki i sytuacji na świecie, pokazał, nazywając Persów i Medów "niewiernymi", chcąc chyba zepsuć niewiarygodnie dobre stosunki z potężnym krajem na Bliskim Wschodzie. Straszenie "prawem" w przypadku absolutnej monarchii jest natomiast co najmniej nietaktowne, a grożenie Kastylii flotą, która stacjonuje w Danii'' zmusi nas do zatopienia jej w najbliższym czasie ''zamiast bronić chociaż wybrzeża jest wręcz śmieszne.''
:Kursywą to, co zostało wypowiedziane

;Problemy z nazwą kraju; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=7063#7063 Rémy, 12.02.2007, 22:37:33]
:Pomorze uznało Republikę Serbską [...] Pomorze uznało rząd demokratyczny w Swebii [...]

;Pomysł nie wypali, czyli zanim powstało nasze forum; [http://elendili.pl/viewtopic.php?p=28813#28813 Tworzenie własnych języków artystycznych, forum Elendili]
:[...] nie wiem czy w Polscie warto robić coś takiego, gdyz conlangerów jest dość niewielu... (Vindálf, 17.10.2005, 08:47)
:Co z tego, że za dużo członków by to nie miało. (Arathulion, 17.10.2005, 10:29)
::''Komentarz: 6799 wiadomości, 146 użytkowników po roku i 4 miesiącach. Widać, że pomysł nie wypalił ;). [[Użytkownik:Paweł Ciupak|Paweł Ciupak]]''

===Z kanału #conlanger na Freenodzie===
; fsck
: <pciupak> fsck
: <silmeth> Checking first hard disk drive started
: <pciupak> ^C
: <silmeth> $
: <pciupak> rm -rf /*
: *** Zostałeś wyrzucony z kanału #conlanger przez silmeth (no filesystem found).

; Zimny preskryptywizm
:[20:01] <Dynozaur> opowiem wam dowcip, który jest popularny wśród slawistów w Jawii
:[20:02] <nkwd> 'przychodzi baba do lekarza, a tam slavlang'
:[20:02] <Dynozaur> Co by było, gdyby prasłowianie byli preskryptywistami?
:[20:02] <Dynozaur> Odp. Wszyscy mówilibyśmy w zimnym.

; Poglądy na linii zmiany daty
: < Dynozaur> "Wiwat maj, trzeci maj" to przeróbka
: < Dynozaur> każdy wie, że w oryginale był pierwszy :P
* Mily_a0_ chowa twarz w dłoniach
: < Mily_a0_> czyli jednak wykres poglądów to kula
: < Mily_a0_> a ty jesteś na prawej półkuli
: < Dynozaur> ja słyszałem, jak to śpiewali
: < Dynozaur> kiedyś
: < Mily_a0_> w okolicach linii zmiany daty

; Prosty związek
: <RWHO> dobry conlanger powinien miec autyzm
: <LetoAtryda> tak, inaczej nie chciałby tworzyć języka którym z nikim nie może porozmawiać

===Z prywatnych dysput filozoficznych konlangerów===
; Chujowy język
: <Vilén> Ech, aż mam ochotę stworzyć penisowy conscript.
: <Vilén> Hm.
: <Vilén> Chociaż nie.
: <Vilén> Feluś raz stworzył dupowy, więc to byłaby kradzież pomysłu.
: <Fanael> Ja raz zrobiłem "conlang" z głoskami fallizowanymi.

=== Z Dyskorda ===

====O Tiłoharyno, czy jak to się zwało Odc. 1====
Widsið: jak sobie to wyobrażał to ja też jestem w stanie do tego dojść
Widsið: kłopot w tym, że to i tak było przeskalowane
Widsið: rozumiem że może istnieć jakiś tam jebnięty władca mający fioła na punkcie ciągłości architektonicznej
Widsið: ale takie coś pewnie zostałoby zawężone do konkretnego obszaru, podobnie jak współcześnie
Widsið: a nie że stawia się chłopska chata z gówna i błota i już nieburzalna bo Karyno się obrazi

==== Bytom i Kyon ====
HP: Bytom uznawany jest za patologię
HP: Ludzie stamtąd uciekają etc.
Widsið: z Bytomia chyba uciekło 30% populacji
Widsið: pamiętam to ze studiów
Widsið: to było zadanie dla chętnych na planowaniu "Atrakcyjna przestrzeń miejska w obliczu degeneracji tkanki urbanistycznej i odpływu mieszkańców"; na przykłady dano Bytom, Wałbrzych i Łódź
Widsið: ale nie podjąłem się
Pluur: Ogolnie cos na prezydenta maja czy cos, referendum odwolawcze na niego zrobili i chyba przegrali
Pluur: A co do samego miasta to patola jakich malo w PL, chetnie bym zburxyl to miasto
Pluur: Guten Abend!
Widsið: dobrze że Bytom nie leży w Tiłoharyno w takim razie
==== Poezja skaldyczna ====
Ліцьвін Ліцьвіновіч: ale gdzie ta skaldia bo nic nie znajduje xD
Ліцьвін Ліцьвіновіч: jakieś miasto?

==== Wyznanie Jasnego ====
Lucas: @Caraig ale jak zajdzie potzreba to byś coś dkla mnie móᵹł przetłumaczyć?
Caraig: może
Caraig: ale dlaczego miałbyś potrzebować tekstów w moim języku?
Lucas: @Caraig chodzi o dialagi do moich opowiada jak zabraknie moich językóšw
Caraig: co XDDD
Caraig: może jeszcze za ciebie będę pisał opowiadania?
Lucas: nie tego nie chcę
Caraig: no to chyba jesteś w stanie po polsku wymyśleć djalogi i je przetłumaczyć na kołąg?
Lucas: p[roblem nie w tym
Lucas: chodzi nie o to, iż nie potrafię sam tłumaczyć tylko o coś całkiem innego
Lucas: w świecie Vegi jest tyle lud.opw i narodów, że zabraknie mi własnych konlangów
Lucas: '''a na poczekaniu to umia wymyślić ino gówno nie conlang'''

==== Obcy pokojowo opuszcza forum ====

HP: Gemachylt @Hotëmjan Tylko na dwa dni, nie może tylko pisać postów, ale może się logować
Hotëmjan: HP, KONIEC Z TOBOM, TY CHUJU!!!! SPROWOKOWAŁEŚ MNIE!!!!!!!!!!!!!!

Po wygaśnięciu bana piszę do moderatorów do usunięcie mojego konta. KONIECCCCCCCCCCCCCCCC
!!!!!!!!!!!!!!!
Pałka się przegła, kochani, teraz to na 200% odchodzę z forum!!!!
HP: Znaj moją litość
Hotëmjan: Ale JA KURWA PRZESTAŁEM JUŻ BYĆ MIŁY I POZNACIE PRAWDZIWEGO OBCEGO!!!!!!!!!! TO JA, DARIUSZ M., TAK SIĘ MSZCZĘ!

==== Wietnamski wiatr ====

Korejec (Vaylor): Na źniaviečanyja vietram,

Na zwiedzany wietnam

==Powalające logi==
*(Usunięte); 20:24 . . Vilén (dyskusja | edycje) usunął stronę Dyskusja:DW/Cyrylica ‎(treść: „Fanboje cyrylicy jak zobaczą tą mapkę, to chyba się rozpłaczą. Choć i tak niech się cieszą, że w Jugosławii nie wprowadzono głagolicy… Vilén 22...” (jedyny autor: Vilén))
*18:49, 2010 lut 27 Język ahtialański‎ ([http://pl.conlang.wikia.com/index.php?title=J%C4%99zyk_ahtiala%C5%84ski&diff=10981&oldid=10595 różn.]; hist.) . . (+6) . . Canis (dyskusja | wkład ) ''(Mały zonk - dzisiejsze słowo "boavst" znaczy "umierać". Wszyscy ludzie umierają wolni i równi...........)''
*00:14, 22 gru 2008 Rémy (Dyskusja | wkład) przesłano "Grafika:Żbik.jpg" (W rzeczywistości też żbik)
*19:26, 20 gru 2008 Rémy (Dyskusja | wkład) przesłano "Grafika:Biblia Lurdeńska.jpg" (W rzeczywistości nie-pamiętam-co.)
*13:25, 29 lip 2007 Kwadracik usunięto "Użytkownik:Bobofrut" (content was: '#REDIRECT Użytkownik:Canis' (and the only contributor was 'Kwadracik'))
* Z [[Użytkownik:Paweł Ciupak/Archiwum/Nolik]]:
** (bież.) (poprz.) 2009-08-30T15:56:58 N.O.L.I.K. (dyskusja | wkład | zablokuj) (16 176 bajtów) (rv vandal) (cofnij | anuluj edycję) […]
** (bież.) (poprz.) 2008-11-13T19:11:47 Nolik (dyskusja | wkład | zablokuj) (31 bajtów) (skoro wróciłem i mój język też, to archiwum już nie będzie potrzebne) (anuluj edycję)
** (bież.) (poprz.) 2008-03-22T19:08:37 Paweł Ciupak (dyskusja | wkład | zablokuj) (16 176 bajtów) (Nowa strona: '''Uwaga:''' To nie moje, ale zachowałem sobie dla celów archiwalnych. =Język nolikowy= '''Język nolikowy''', nazwa własna نؤليكي چاراص ''noliki čaraļ'' [no'liki 'ʧa...)

==Dłuższe wypowiedzi==
===Forumowa drama===
;[http://jezykotw.webd.pl/f/index.php?topic=763.msg30553#msg30553 Feles 25.09.2012, 19:33:54]
:Akt II, scena 3.

:'''RÉMO'''

::Francuski, Francuski,
::jak ja Kocham Francuski!

:'''GHOSTER'''

::Francuski dręczy
::mnie niemiłosiernie.
::Francuskiego nie znoszę,
::francuskiego nie cierpię.

:'''JĄTRZENIOT'''

::Języków hejtowanie wkurza mnie,
::francuski…

:'''GHOSTER'''

::…to nublang, każdy to wie.

:'''WIDSIÐ'''

::Uwielbiam, gdy do dyskusji
::wkracza głos rozsądku.

:'''GHOSTER'''

::Francuski nielogicznych
::jest pełen wyjątków.
::Litery, których się nie czyta,
::liaison – jakby dla żartu dodany.
::Francuski jako konlang
::byłby do cna zjechany.

:'''JĄTRZENIOT'''

::Jakże może język z historią
::nublangiem być określony?

:'''GHOSTER'''

::Francuski - to żart, nie język,
::co idiotyzmem przepełniony.

::Porzućmy tę dyskusję,
::przejdźmy do lepszych forów.
::Francuski to temat-rzeka,
::przy okazji każdych sporów
::będą chwalący i ganiący,
::zawsze naraz obie strony:

:'''DYNOZAUR'''

::Ci, którym się nie podoba…

:'''RÉMO'''

::…i ci, przez których broniony.

:''Kurtyna''

:''Zza sceny''

:'''FANAEL'''

::Ghoster – troll.

:'''DYNOZAUR'''

::Parambambam.

:'''FELES'''

::Wam po głowie zaraz dam.

===Rzołnierze Armii Polskiej wersja 2.0===
''Oryginalnie w artykule [[Marchlewszczyzny]].''

:[[Marchlewszczyzny]] to stolica [[Republika Rad]]powstała ona wy1925 srr iod tego czasu wy tym casie mineło jusz 80 lad od polszkej eklawy zmieniono na pasztewko obecznie ukrainiw szie znajdujeto
:to mało znana kraina posiada flage biało czerwoną a presz nią iksz prebiega błeknitny wymyślił jomwy 2008r, jeżak rafał obeczny ktury zodi krajem od kilku lad .
:Kraj [[Republika Rad]] od dawna niebyło reform ale to dlatego ż nieczeba było bo mamy granice ale na mapie a tak to niema to trudno szie połapad 12 politykuw zasiada to zod czałydiałamy i dlatego justeka został prezydetem ukrainy bo finasowaliśmy go dobrże a herbem jesz gołob pzelatujoczy gury wy koronie posiadamy w małom armie i ona pozotku pilnuje pracujemy nad stwozeniem strony itrnetowej nasz polszka reprezetuje

===Code-switching poezja===
;{{p|6163|Konan, 26 Gru 2006, 14:19}}
:When snow pada na trotuar
:And the children happy are,
:When ślizgawka on the street,
:And we all a grzaniec need,
:Then you know, to wydarzenie:
:It is coming Boże Narodzenie.
:All parkingi są zajęte,
:People jeżdżą jak najęte,
:Tesco, Auchan, Hypernova,
:Gorączka nearly zawałowa
:Shopping choinkowe things
:And the Christmasrings.
:Mother in the kitchen bakes
:Sernik, piernik i z polewą keks
:Daddy zaś w living pokoju
:Choinkę wielką ustroił
:He is hanging big balls szklane,
:Wherever he only z drabiny dostanie...
:Mama ukrytą finds pod choinkę
:Patelnię z teflonu i szminkę,
:Papa gets socks and red krawatkę,
:Children zabawki i shirts na dokładkę.
:President speaks potem on TV,
:Wszystko around in harmony,
:Póki się mother do kitchen nie udała:
:i gęsi świątecznej jak burns nie ujrzała.
:And so comes brave straż pożarna,
:Na wszystko ready i bardzo ofiarna
:And they bring very, very long węże
:I także drabiny jak mountains potężne.
:Otwarli zawory i woda aż chlupie,
:Christmas is tera na pewno w .....
:Merry Christmas, merry Christmas,
:Hear the music, enjoy ten czas,
:Wesołych świąt, wesołych świąt,
:Merry Christmas,

===Burugandyjski jezyk entanualny i pewien rodzaj kodu czyli ja===
; {{p|6015|bianco de serpento, 10 Gru 2006, 14:10}}
:Jezyk Burugandyjski jest pochodna jezyka entanualnego opiera sie na zjawisku transkonwersji Pomysl tego jezyka wzial sie z pewnego zjawiska ktore okreslilem jako entanuan anaguah- samo okreslenie ma charakter pewnek transkonwersji slo oznacza jednak cos co jest szczegolnym jej przypadkiem jezyk spontaniczny stad nazwa entanuan anaguah.Jezyk Burugandyjski ma oczywiscie pewien zakres slo i podstawoych zasad gramatycznych lecz nie jest jezykiem skonczonym npAzu-ja,zir-ty ehi-on esi-ona esu-ono buezi-my zudri-wy esis -one ehis one I mozemy Ulozyc np takie proste zdanie Unti kerazud?.azu kerazo mekanu.A przyklad jezyka entanualnego Vasi kasiaras dithi somatilego edjacas zirti sumatrego bari diastas Zuhmi olhinos divenso etramiTo jeden przyklad a teraz cos szczegolnego zastosowanie EA do kodowania informacji czyli pewien rodzaj kodu Poczytajcie i m0oze ktos sie domysli:Noli esetriangu il ma gedas Kandifri goria sitanere>dalia vi sartone Ekiuro volse mi tanere Guntari sorias dafasiendas Eltigo morie sutimati Orzistas volse gitanzere.To jest pewien rodzaj automatyzmu interesuje mnie czy mozna na obecnym etapie wiedzy stworzyc program deszyfrujacy zawarta informacje.Pozdrawiam wszystkich uzytkownikow forum Hatmair EL Farah Sahrundi-Haslo Ligi Burugandyjskiej brzmi Suhrimad kri Burugandial a odzew Bakru mel ihar

''I wszystko jasne...''

===„Niestereotypowo o fantasy?”===
; {{p|10393|Hapana Mtu, 15 Wrz 2007, 17:38}}
* '''Elfy''' - zapatrzeni w swoją historię alkoholicy.
* '''Krasnale''' - uzbrojeni po zęby leśni partyzanci, toczący nieprzerwane wojny z ludźmi i Gumisiami.
* '''Gumisie''' - wyrzynają lasy i budują elektrownie jądrowe albo hodują "na własny użytek" chmiel i marychę.
* '''Ogry''' - mają długie nosy, prowadzą karczmy i wyznają kult Złotego Nocnika.
* '''Smerfy''' - osiągają do 70 cm, posługują się magią, hodują węże, dysponują dwoma wahadłowcami i hipodromem zbudowanym w Stumilowym Lesie.
* '''Wampiry''' - żywią się owocami cytrusowymi, mają żółtą cerę i nikt ich nie lubi, ale toleruje się ich, bo jako jedyni potrafią pisać, czytać i kuć żelazo.
* '''Gryfy''' - fruwają na błoniastych skrzydłach, polują na gryzonie, żyją w norach i jaskiniach, rozmnażają się w wodzie a ich młode przypominają kijanki.
* '''Syreny''' - tworzą niezwykle zaawansowaną podwodną cywilizację, mają m.in. telewizję, internet i broń jądrową, utrzymują wspólnie ze smerfami bazę orbitalną, na ląd wychodzą w specjalnych hełmach, najczęściej w celu porwania samców do rozpłodu.
* '''Kretowie''' - zagorzali wrogowie gryfów, ludzi i ogrów, ryją pod ziemią długie tunele, robią podkopy pod cudze siedziby i kradną ile wlezie, dobre stosunki utrzymują tylko z elfami.
* '''Diabły''' - ubierają się zawsze w błękitne kożuchy i czapki z pomponami, są świetnymi menadżerami, prowadzą młyny, piekarnie i warsztaty krawieckie.

===Rozprawy o szyku===
;[http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=2155#2155 Zyx, 2.05.2006, 20:20:07]
:Szyk zdania niemieckiego to czysty przejaw sadomasochizmu. Głupsze już może być chyba tylko wyrzucenie rodzajników na jakieś zdaniowe zadupie i kazanie domyślania się, do którego rzeczownika one idą. Chociaż nie... rozbicie każdego ze słów na pojedyncze sylaby i wymieszanie ich według jakiegoś złożonego algorytmu byłoby absolutnym szczytem. Nie wiem, co im tak ten biedny czasownik zawinił, że w co drugim zdaniu jest porozstrzeliwany na wszystkie strony świata: tu przedrostek, tam przyrostek, jeszcze gdzie indziej temat, operator to w ogóle żenada kompletna, zaimek zwrotny ględzi coś pijany w rynsztoku, podmiot przemieszcza się, jakby się nie mógł zdecydować, czy ma inwersję, czy jakieś inne zawroty :).
;[http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=2156#2156 Server Revres, 2.05.2006, 20:36:52]
:Hmm.. zamień wszystkie częsci mowy na słowo "żołnierz" a wyjdzie conajmniej jakiś Szeregowiec Rayan albo inny wróg u bram ;)
;[http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=2423#2423 Seiphel, 14.05.2006, 20:30:01]
:Szyk żołnierzy niemieckich to czysty przejaw sadomasochizmu. Głupsze już może być chyba tylko wyrzucenie generałów na jakieś bawarskie zadupie i kazanie domyślania się, do którego Baden-Baden oni idą. Chociaż nie... rozbicie każdego z pułków na pojedynczych żołnierzy i wymieszanie ich według jakiegoś złożonego algorytmu byłoby absolutnym szczytem. Nie wiem, co im tak ten biedny sierżant zawinił, że w co drugiej walce jest rozstrzeliwany na wszystkie strony świata: tu palce, tam przyrodzenie, jeszcze gdzie indziej głowa, mózg to w ogóle żenada kompletna. Kapitan ględzi coś pijany w rynsztoku, pułkownik przemieszcza się, jakby się nie mógł zdecydować, czy ma rozkazy, czy jakieś inne kartki. :P:P:P

===Znajdź nawiązania===
;[http://www.conlanger.fora.pl/blokowisko,13/b-yna-l-zstapienie,1426.html#27690 Constatine Frank <s>Sudoku</s>Hawkman 19.02.2009 0:41]
:Dzieje się to niedługo po pozarciu Wandy, co Niemca nie chciała przez Smoka Wawelskiego zwalczającego Szwedów pod Jasną Górą. W wyniku nieudanego zamachu na Cara Wszechrosjii, Maciusia Pierwszego, nasz bohater - Bâyna'âl zostaje uwięziony przez stale knującego Nowosilcowa w zakładzie psychiatrycznym - tzw. psychuszce. Ucieka jednak z tego więzienia i kieruje się poprzez Syberię do Iranu ścigany przez oszalałego z powodu nieodwzajemnionej miłości do doktor Zosi, córki Ewy Horeszkówny i deficytu Werter's Original dezertera z wojska austryjackiego - Rodiona Raskolnikowa, a następnie wkracza do Chin przez Góry Tien-Szan na czele armii dosiadającej słoni. Po rozbicu wojsk rosyjskich pod Port Arthur i wzięciu do niewolii / opętaniu tamtejszego dowódcy Grigorija Rasputina skręca w stronę Indii, gdzie w porywa dziewczynę Ramy i zrzuca winę na władcę Lanki, którego również opętuje przy pomocy Rasputina. Następnie to pomaga Ramie zabić Rawanę, po czym wpada w szał i idzie mordować ludzi przez Tysiąc i Jedną Nocy. W morderczym szale z naszyjnikiem z ludzkich czaszek, ciągle trzymając głowę zabitego demona zostaje niespodziewanie uprowadzony przez Flecistę z Hamelin Zatrzymuje się dopiero na terenie Persji, gdzie Fereydun zmieniwszy się w 10.000 piłek uderzył go podczas swojej gry w golfa z władcą Turanu, tym samym ustalając granice swojego państwa do miejsca, gdzie spadły piłki. Rozjuszony tak jawnym brakiem szacunku Bâyna'âl udaje się do księstwa Chorezmu, gdzie szybko staje się bogatym i szanowanym twórcą nowych wierzeń religijnych, tworząc scjentologię. Jednakże, gdy Chorezm staje sie ofiarą napaści nietolerancyjnych religijnie krajów ościennych Bâyna'âl szybko dokonuje ewakuacji na tereny podległe Sou-Żanom. Błądząc przez 40 dni i nocy po stepie, napotyka samotną wilczycę, z którą to płodzi liczne potomstwo, dając początek ludowi Turkće. Jako, że klimat mu nie pasowuje, przenosi się do królestwa Qin, gdzie oddawje się głownie zgłębianiu nauk Buddy i grze na cymbałach w trakcie sceny walki Mistrza Bezimiennego z Niebem. Staje się znany jako założyciel i generał Domu Latających Sztyletów. Jednakże sława mu się w koncu obrzydza, a pragnienie powrotu do Europy zmusza do długiej podróży na czele odpowiednio podjudzonych stepowych dzikusów i jakiegoś Beja, czy innego Dżyn-Gis Chana. Wróciwszy do Europy szybko bierze udział w elekcji na Cesarza Swiętego Imperium Rzymskiego Narodu Niemieckiego, podając się za diuka ze Szwabii, niejakiego Fryderyka Barbarossę. Po kampanii we Włoszech i zmuszeniu Papiestwa do uległości usuwa - nie na długo - z areny dziejów fingując utonięcie w trakcie krucjaty. Postanawia oddać się nauce, jako Pan Kleks zwiedza świat, a nawet - pod pseudonimem barona Munchausena - ksieżyc. Nie znalawszy tam jednak księży, a jedynie niejakiego Twardowskiego wraca rozczarowany, by pożreć Odyna w czasie Ragnaroku, tylko po to, żeby zobaczyć banshee lamentująca nad losem Lotofagów, oszukanych przez Hiszpanskich Konkwistadorów Cortez'a przy pomocy starej sztuczki wojennej autorstwa Sun-Tzu. W międzyczasie okazuje się, że Japonia zjednoczona przez Rasputina pod nazwiskiem Ody Nobunagi staje się coraz potężniejszym panstwem. Nie mogąc tego znieśc udaje się ze swoim wiernym Bagażem do Hoghwartu, gdzie wykorzystuje swoje wpływy w Chinach, by wywołać Wojnę Opiumową, ograniczajac znacznie możliwości nawigacyjne Pilotów z Domu Harkonnenów, powodując, iż Fundacja musi uznać niepodległośc Haina, rządzonegoprzez Luke'a Skywalkera. Nie na długo jednak trwa pokój, Mroczne Elfy powracają pod dowództwem Uriela Septima z Ibrazelu i wywołują kolejną wojnę z Imperium Bizantyjskim. Aby je pokonać Bâyna'âl wyrusza do Arktyki, aby z pokładu statku "Charlotte" odzyskać miecz Frostmourne i zestrzelić najpotężniejszą broń przeciwnika: Helikopter-w-Ogniu. Po wygranej wojnie nasz bohater wyrusza na smoczycy do Szczelin Zgałady pośrodku góry Farthen Dûr, aby raz na zawsze zniszczyć Kod Leonarda da Vinci. Za swe czyny Bâyna'âl zostaje ogłoszony Mędrcem Syjonu i rozpoczyna knucie Spisku Mającego Zdobyć Władzę Nad Światem. Powstrzymuje go jednak Jakub Wędrowczyc razem z Semenem i wnusiem. Pomimo tego nasz bohater umyka im od śmierci w piecu Baby Jagi, uciekając przez komin i jego dalsze losy pozostają nieznane.

=== Prapoczątek języków ===
;[http://jezykotw.webd.pl/f/index.php?topic=582.msg22832#msg22832 Zsyłka do forum]
— Na początku była ciemność, i tylko płomieniste '''ə̂''' unosiło się nad przestworem wód —— I pomyślało ə̂: «Samotnem jest i samem sobą tylko będąc niczego nie tworzę». I zrodziło ə̂ trzy laryngały, a były to '''h₁''', '''h₂''', '''h₃'''. A potem laryngały umarły. Trafiły do siódmego świata, gdzie spotkały szwę, i dowiedziały się, że tu wszyscy trafiają po zmianach fonetycznych.
W tym świecie [a] jest spółgłoską, która ma trzy koartykulacje, [s] to nosowy mlask, a wszystkie zwarcia mają po pięć tonów. [s] i [a] połączyły się w afrykat, stając się jednostką morfologiczną oznaczającą "który może stać się", ponieważ jednak nie istniały jeszcze czasowniki umarły wspólnie na niedoartykulację.

==Odpowiednie dać rzeczy słowo==


===Ciekawe słowa z conlangów===
* '''akt''' - osiem - ''norðsprak''
* '''anal''' - odcinek czasu - ''nowoswebski''
* '''bŀơna''' - kłącze - ''guno''
* '''chójbarz''' - [[Haivoori]] - ''ochciwolodój''
* '''chulat''' - bić - ''mantryjski''
* '''ćečka''' - podróż - ''pruski''
* '''dajrę-te''' - witaj - ''ęmucki''
* '''dupá''' - po - ''pomerański''
* '''fucko''' - kapelusz - ''logsan''
* '''guvne''' - główny - ''zwierzyński''
* '''huj''' - mię (biernik) - ''gowojski''
* '''huju''' - koń - ''anatolski''
* '''iran''' - żelazo - ''ahtialański''
* '''kau''' - być - ''gowojski''
* '''kibel''' - dom - ''kishla''
* '''kurwurozjum''' - miedź - ''pierwsza wersja arbastyjskiego''
* '''kutas''' - demon - ''noliczański''
* '''lenin''' - biegnę - ''mavaiski''
* '''marta''' - śmierć - ''aryanas''
* '''melina''' - spotkanie - ''logsan''
* '''mineta''' - minuta - ''polinglijski''
* '''penis''' – mówić - ''panta''
* '''pizdain''' - drugi miesiąc w roku - ''cerolijski''
* '''pizdea''' - bestia - ''język dla rasy wampirów Serpenteena''
* '''roziébac''' - być położonym - ''pomorzański''
* '''saiêbut''' - burza - ''cerolijski''
* '''sabat''' - sobota - ''polonés''
* '''stol'ec''' - krzesło - ''szlawski''
* '''seks''' - sześć - ''norðsprak''
* '''tupa''' - sposób - ''kencyrlski''
* '''tusk''' - wieszak - ''komum''
* '''ultrafrau''' - zima - ''esperal''
* '''vomit''' - wy - ''cerolijski''

====Wenedyk ''folsfrends''====
* '''pij''' - pobożny
* '''proboszcz''' - pysk
* '''pyta''' - kurwa
* '''wojna''' - pochwa

====Jasny <del>gwint</del> sfinks!====
* '''amfa''' - tutaj - ''TKNPG''
* '''pelpindel''' - motorówka - ''TKNPG''
* '''klita''' - pomieszczenie - ''TKNPG''
* '''kraka''' - wrona - ''TKNPG''
* '''marcingej''' - biedny - ''TKNPG''
* '''nekroza''' - warunek - ''TKNPG''
* '''komar''' - motorower - ''szkolny''
* '''mątajn''' - góra - ''szkolny''
* '''het jeschywał''' - pies - ''valemski''
* A kiedy będzie coś o przymiotniku?
** '''Kończymy Offtop!!!'''

===Zabójcze słowotwórstwo===
* '''dom guvno''' - toaleta - ''polka pisin''
* '''naciismo''' - patriotyzm - ''esperanto'' (gdzieś to musiałem wrzucić - Kwadracik ;))

===Ciekawe słowa z natlangów===
* '''ajaja''' - woźnica - ''fiński''
* '''anal''' - oddech - ''bretoński''
* '''cipő''' - buty - ''węgierski''
* '''cuma''' [dżuma] - piątek - ''turecki''
* '''хуй''' - pies - ''tabasarański (Dagestan)''
* '''chuj''' - zwyczaj - ''paszto''
* '''dupa''' - kadzidło - ''indonezyjski''
* '''după''' - po, według - ''rumuński''
* '''dupačky''' - śpioszki - ''czeski''
* '''dupák''' - czeski taniec ludowy - ''czeski''
* '''dupanda''' - potańcówka - ''czeski''
* '''dupanina''' - udeptana ziemia - ''czeski''
* '''dupnout''' - tupnąć - ''czeski''
* '''fák''' - drzewa - ''węgierski''
* '''fiút''' - chłopaka (biernik) - ''węgierski''
* '''a hui''' - wyć - ''rumuński''
* '''huica''' - brać, towarzyszyć - ''nahuatl''
* '''huijata''' - oszukiwać - ''fiński''
* '''huj''' - [okrzyk bojowy] - ''węgierski''
* '''huy''' - usposobienie - ''turecki''
* '''komornyik''' - kamerdyner - ''węgierski''
* '''koran''' - gazeta - ''indonezyjski''
* '''крyглые сyтки''' - całą dobę - ''rosyjski''
* '''kurwas '''- wół - ''pruski''
* '''leninki '''- sukienka - ''fiński''
* '''nahui''' - cztery - ''nahuatl''
* '''Nasrani''' - chrześcijański - ''indonezyjski''
* '''nazī''' - wilgoć - ''starowysokoniemiecki''
* '''pis''' - brudny, podły - ''turecki''
* '''porucha''' - awaria - ''czeski''
* '''seks, sex''' - sześć - ''norweski, szwedzki, łacina''
* '''srác''' - koleś - ''węgierski''
* [[Plik:Sraj.png]] [sraj] - kobieta - ''khmerski''
* '''срака''' - koszula - ''starosłowiański''
* '''suka''' - kochać - ''indonezyjski''
* '''suka''' - pędzel - ''łotewski''
* '''sukka''' - skarpetka - ''fiński''
* '''суутек''' - wodór - ''kirgiski''
* '''زعلانة''' ''zalana'' - zdenerwowana - ''arabski''
* '''зажигалка''' ''zażygałka'' - zapalniczka - ''rosyjski''
* '''żydki''' - gibki - ''staropolski''

====Conlang trzynastowiecznych polskich zboczeńców====
* '''cycadło''' - ssawka - ''górnołużycki''
* '''cycak''' - ssak - ''górnołużycki''
* '''ćipka''' - kurczątko - ''górnołużycki''
* '''dupa''' - chrzcielnica - ''dolnołużycki''
* '''dupiś''' - chrzcić - ''dolnołużycki''
* '''dupotać''' - tuptać, stukać - ''górnołużycki''
* '''hujery''' - żwawy - ''dolnołużycki''
* '''hujny''' - szybki, pospieszny, pochopny - ''górnołużycki''
* '''jebač, jebar''' - oszust - ''górnołużycki'', ''dolnołużycki''
* '''jebać''' - oszukiwać - ''górnołużycki''
* '''kał''' - kapusta - ''górnołużycki'', ''dolnołużycki''
* '''kupa''' - wyspa - ''górnołużycki''
* '''kurwjerch''' - elektor - ''górnołużycki''
* '''kurwota''' - kuropatwa - ''górnołużycki'', ''dolnołużycki''
* '''najebać '''- pomimo - ''górnołużycki''
* '''porno''' - wobec - ''górnołużycki''
* '''pupownica''' - pępowina - ''górnołużycki''
* '''spusćiś se''' - ufać - ''dolnołużycki''

==Język eee... jaki?==
* [[Język aeloahalindoański]] ([[user:BartekChom|BartekChom]])
* {{p|6015|Burugandyjski jezyk entanualny}} (bianco de serpento)
* [[język malinowski]] ([[Użytkownik:Milya0|Milyamd]])
* {{p|33|Pelillevladelrladennevalivarynne}} ([[Użytkownik:Silmethule|Silmethúlë]])
* [[język żeromski]] ([[Użytkownik:Serpentinius|Serpenteen]])
* [[język żydoalbański]] (Gażier)

==Kurs dla Wszechpolaka, telenowela produkcji conlangerskiej==
===Część I===
; {{p|7622|Timpul, 07 Kwi 2007, 17:13}}
''Mral tê vôtêłe. Vôtêłe tê dûran, gałte ži ar rômja. Dô dêjê vôtêłe? Dûran cônê karanê, gałte dažałê ži rômja tôtê. Mral tê vajał vôtêłe.''

To jest rodzina. Rodzina to mężczyzna, kobieta i jedno dziecko. Co robi rodzina? Mężczyzna czyta gazetę, żona sprząta i dziecko bawi się. To jest szczęśliwa rodzina.

===Część II===
; [http://www.conlanger.fora.pl/viewtopic.php?p=9828 Hapana Mtu, 20.08.2007, 5:26]

* '''Valdeňski:''' ''Ja scena giocona caisetă Iudita. Juns scenă, blauă augar ferbierţa en grosce secretos, je secretos lo isreclige, che cet geferdată ornugasei văltasă. Iuditam harţos stăc islecte: jun nai flamdotă Guţasei.''
* '''Valdeňski (wersja II):''' ''Ја счена гіочона чаісетъ Іудіта. Јунс сченъ, блауъ аугар фербіерца ен гросче сечретос, је сечретос ло ісречліге, чће чет гефердатъ орнунгасеі вълтасъ. Іудітам ћарцос стъч іслечте: јун наі фламдотъ Гуцасеі.''
* '''[[Język szindadzki|Szindadzki]]:''' ''Ta šenna ðócha hajzi sě Judyta. Jej šenné, gábové ðákka verbenitá gróðnejo tajnika, tajnika þakě zgroznejo, če úgraži on ordnukú prača. Harc Judyty je čarn: ona ne veri na Vúžka.''
* '''Noczulski:''' ''Dar schůnner fůss hetta Juduttæ. Hůnam schůnner, œsjar eweller safgribba sor aggar sefgribb, sefgribb kåg skære, sack dor heutsfarna hahl hergen ødex. Juduttæm mårgat ær můck: jůn no ydduga nůckt Sjaggel.''
* '''Noczulski (wersja II):''' ''Дар шуннер фусс ћетта Јүдүттэ. Ћунам шуннер, өсјар евћеллер зафгрібба зыр аггар зефгрібб, зефгрібб ког скэре, сакк дыр ћојтсфарна ћял ћерген ѫдех. Јүдүттэм моргат јэр мукк: јун ны үддүга нуккт Сјаггел.''
* '''Projekt-szybko-porzucony:''' ''Em tadët grob ſaptarka Jodët. Elf tadëtna, rovatna noſkna vestarka halfavëti stånnëti, stånnës revk gisipë, å el ſabvarka årostoj goſif. Bocſlifat Jodëtif taddët: el dalaftarka Limi.''
* '''[[Krakirski|Krakir]]:''' ''Åta paqui qårgëa nåmumst Gëudota. Agëirt paquirt, agambirt åqqir niqazëami zmulbëim isgrenqamt, isgrenqamt sëlq slëaq’plëim, pilqa dëpqirglum sleagë tråblem. Dåzra Gëudotamt bum åli – a bë åbbenum Tëgëm.''
* '''Qathoaš’qan:''' ''Nogrq’ta imqs uaša’faš tqervoib’o Udi’ta. Gomdhat’ta uaša’faš vua thofnei’lis thrneq’faš tofni’lu. Tofnei’lis vua drhoe’lo vofneafaš imqth. Va vihrz’dast fe žumdeis’tqat drhoe'lo vofmua’toam. Moingthoaq’dr Udi’toa drhoe’lo visoaq’faš. Va dguhu’das hgvuimq’e.''
* '''[[Tarykański|Tarakan]]:''' ''Тро пэнке Ўакабуто џіаѕоба Јүдүто. Пэкне, жалбове Ђала даріде јун ўаністерна кубўет Џоґажот, Џоґажот ко ијдет, ж аспсујабр јен Нуңот атас Прато. Харцо даде јун анеста эћјоў – јун н’авера прі Боѓо.''

Ta piękna dziewczyna nazywa się Judyta. Jej piękne, błękitne oczy skrywają wielką tajemnicę, tajemnicę tak straszną, że zagraża ona porządkowi świata. Serce Judyty jest złe: ona nie wierzy w Boga.

===Część III===
''Pol'sko je mojo kraino, ktoro ja viel'ko l'uviu.''
''Pol'aki žijo katolicko. Ja i moje familie, hodime v každu ňed'el'u v kirha.''
''Čto viečerno, fada sieda s nami i čita krasne připoviestia o Jezusu Krištusu i Bogu Otcu.''
''Me molime sa i id'eme spat', čekajuc na novi dag fulen vieri v Bogovo l'uvost'.''

Polska jest moim krajem, którego bardzo kocham.
Polacy żyją po katolicku. Ja i moja rodzina, chodzimy w każdą niedzielę do kościoła.
Co wieczór, tata siada z nami i czyta piękne przypowieści o Jezusie Chrystusie i Bogu Ojcu.
My modlimy się i idziemy spać, czekając na nowy dzień pełen wiary w miłosierdzie Boże.

====Część III bez cenzury====
''Pol'sko je mojo kraino, ktoro ja viel'ko l'uviu, hot' je opanovano přez levicovo psubrat'.''
''Pol'aki žijo katolicko, krom tih zdrajcov naroda, ktore so ateisti bud' innovierci. Ja i moje familie, hodime v každu ňed'el'u v kirha, kak to Pol'akom přistoi.''
''Čto viečerno, fada sieda s nami i čita krasne připoviestia o Jezusu Krištusu i Bogu Otcu, govoři nam tož, čo golizna je zla, itak me vinni sme nosit' golfi i dlugie trousi.''
''Me molime sa i id'eme spat', čekajuc na novi dag fulen vieri v Bogovo l'uvost'. Zatra u nas piate v tim dňu lekcie katehezi. Sme ščaslive, čo liči sa v srednie, ibo koňce koňcov naš trud ňe idi ku čortu.''

Polska jest moim krajem, którego bardzo kocham, choć jest opanowany przez lewicową psubrać.
Polacy żyją po katolicku, oprócz tych zdrajców narodu, którzy są ateistami tudzież innowiercami. Ja i moja rodzina, chodzimy w każdą niedzielę do kościoła jak na Polaków przystało.
Co wieczór, tata siada z nami i czyta piękne przypowieści o Jezusie Chrystusie i Bogu Ojcu, powtarza nam też, że skąpy ubiór to zło, więc powinniśmy nosić golfy i długie spodnie.
My modlimy się i idziemy spać, czekając na nowy dzień pełen wiary w miłosierdzie Boże. Jutro mamy piątą w tym tygodniu lekcję religii. Jesteśmy zadowoleni, że liczy się do średniej, bo nareszcie nasz wysiłek nie idzie na marne.

===Część IV===
; [http://jezykotw.webd.pl/f/index.php?topic=485.msg47317#msg47317 spitygniew, 23.10.2013, 12:20]

Mieszkam w kraju konserwatywnym i wartości takie jak tradycja, rodzina, religia, naród, własność prywatna są na pierwszym miejscu.

==A teraz kurwa jebane przekleństwa==
===Szlawski===
* '''puhat' tubu, rurku''' - robić loda (dmuchać rurkę)
* '''kuk, pik, lul''' - chuj, fiut
* '''pika, piča, lulka''' - cipa, piczka
* '''ura, kurva, d'ivacka''' - dziwka, kurwa
* '''prostituta''' - prostytutka
* '''fago, pedalik''' - pedał, ciota
* '''kurvit' sa''' - kurwić się
* '''kulpa, dupa''' - dupa
* '''frivolit' kulpo''' - dawać dupy (swobodzić dupą)
* '''frivol'nica''' - ladacznica
* '''fikat', bambrat' ''' - pierdolić
* '''Debil, idiot, glupek, durnik''' - Głupek, idiota...
* '''Govno, plaksa''' - gówno, kupa (vikal - kał)
* '''lizat' lulku''' - robić minetę (lizać cipkę)
* '''srat'''' - srać
* '''řigat', vomit' ''' - rzygać
* '''pisovat' ''' - sikać
* '''holera''' - cholera

===Veltang===
* '''elare''' - szczać
* '''fura''' - dupa
* '''imbe''' - pieprzyć
* '''imbede''' - pieprzyć
* '''krot''' - pizda
* '''pribe''' - rzygać.
* '''predibe''' - rzygać
* '''şudi''' - gówno
* '''wai''' - kutas
* '''cherêya''' - cholera
* '''ma cherêya''' - cholera
* '''furfura''' - bramo-dupa, dupa jak brama
* '''prediben''' - rzygacz
* '''şudipriben''' - gównorzygacz
* '''konkrot''' - pieniężna pizda, dziwka
* '''krotsali''' - pizdotwarz
* '''zaisali''' - różana twarz (eufemizm)
* '''pribêgorena''' - rzygodziejcy
* '''krotwai''' - pizdofiut

==Sodoma i Gomora w Wieży Babel==
{| style="border: solid 1px silver;"
|{{Userbox|#FAEBD7|#F8FAD6|ಕನ್ನಡ|Ten użytkownik udaje, że zna '''pismo kannada'''.}}
|{{Userbox|#ffffff|#F5F5FF|[[Grafika:Papasmurf.jpeg|50px]]|Этому участнику понравился язык [[Język Na'vi|на'ви]].}}
|-
|{{Userbox|#999999|#c0c0c0|-|To jest miejsce na twoją reklamę}}
|{{Userbox|#080|#0A0|pl|'''Rdzennym językiem''' tego użytkownika jest '''polski'''. Niestety!}}
|-
|{{Userbox|#FAEBD7|#F8FAD6|カタカナ|Ten użytkownik dwa razy w życiu nauczył się katakany i dwa razy w życiu ją zapomniał.'''.}}
|{{Userbox|#E3E3FF|#F5F5FF|$€₤¥|Ten użytkownik lubi wydawać pieniądze.}}
|-
|{{Userbox|#CCC|#EEE|idio!|Ten użytkownik lędzi na '''własnem idiolekcie''' i maltretuji nim innych.}}
|{{Userbox|#8a7|#8c9|[[Plik:Mily.PNG|40px]]|Ten użytkownik lubi robić ekwilibrystyczne ligatury.}}
|}
==Opinie na temat swastyk na forum==
<gallery captionalign="left">
Grafika:tbowzs1.png|[[Użytkownik:Canis|Canis]]
Grafika:tbowzs2.png|[[Użytkownik:Milya0|Milyamd]]
Grafika:tbowzs4.png|[[Użytkownik:Kwadracik|Kwadracik]]
Grafika:tbowzs3.png|[[Użytkownik:Hapana Mtu|Hapana Mtu]]
Grafika:tbowzs5.jpg|[[Użytkownik:Vilén|Vilén]]
Grafika:tbowzs6.png|[[Użytkownik:Dynozaur|Dynozaur]]
Grafika:Th 1piwo.png|[[user:varpho|varpho]]
Grafika:tbowzs7.png|[[Użytkownik:Serpentinius|Serpentinius]]
Grafika:hihik.png|[[Użytkownik:Pingijno|Pingijno]]
Grafika:Swastykaghoster.png|[[Użytkownik:Ghoster|Ghoster]]
</gallery>

==Graficznie==
;Czyżby popularny wzór flagi?
:[[Plik:POM Flaga królestwo.png]]
:[http://ib.frath.net/w/Image:Valahia_flag.gif Flaga Wołoszczyzny w IB], [http://img227.imageshack.us/my.php?image=flagawwkr6.jpg Flaga Wielkiej Wołoszczyzny z czasów Hansa]

;Święta ikona panlaryngizmu
:[[Plik:Ipa unreal.gif]]
:„A tak wyglądałaby tabela IPA, gdyby zwolennicy istnienia gardłowego r mieli rację.”

;Nosówki urojone, [http://www.conlanger.fora.pl/inne,6/dziele-skore-na-niedzwiedziu,1572-240.html#52794 Kwadracik, 18.05.2010 6:38]
{{cytat|{{cytat|NOSÓWEK NIE MA.}} Heh... Kwadracik i jego ulubiony dowcip. :lol:}}
:Nie wiem, czemu cytujesz to właśnie teraz, ale skoro już...

:[[Plik:Noswkiurojone.gif]]

;Cycki i polityka, [http://jezykotw.webd.pl/f/index.php?topic=414.msg18198#msg18198 Towarzysz Mauzer, 26.06.2012 15:59]
{{cytat|cycki w avatarze > polityka w avatarze}}
:Nie widzę sprzeczności.
:[[Plik:Wolnosc.png]]

;Wszyscy jesteśmy... [http://jezykotw.webd.pl/f/index.php?topic=273.msg23951#msg23951 Vilén 07.08.2012, 17:22]

[[Plik:WszyscyśmyCanisami~Vilen.png]]

;Uwaga, uwaga, czytanije konlangera powoduje raka [http://jezykotw.webd.pl/f/index.php?topic=297.msg44261#msg44261 Vilén 20.06.2013, 18:42]

[[Plik:Ostrzeżenie~Vilen.png]]

=== Pohon ===
;Nasz Pan, Pohon I Wielki
:[[Plik:Pohon.png]]

;Słońce Narodu, Pohon I Wielki
:[[Plik:Licwin2.png]]

;Przegląd wojska w obozie koncentracyjnym pod Mińskiem, 2018, kolorozywane.
:[[Plik:3- nkorea 280-1.png]]

;Pohonia, Białoruska księżniczka
:[[Plik:Unknown-5.png]]

;Lićwinka zbierająca kartoszu, 2018, kolorozywane.
:[[Plik:Unknown-9.png]]

[[Kategoria:Kultura forum językotwórców]]

Gramatyka nowopołabska

2021-11-14T00:55:52Z

Siemoród: /* Zaimki pytajne */

Gramatyka odtworzonego języka nowopołabskiego. Korpus języka połabskiego jest zbyt ubogi, aby móc w pełni odbudować język, więc wiele dziur należało załatać. Wykrzyknik ''!'' przed formami oznacza, że są one poświadczone, znak zapytania ''?'' oznacza, że są one niepewne.
==Fonetyka i fonologja==

==Czasownik==
===Czasy===
====Praesens (Czas teraźniejszy)====
''Praesens'' (czas teraźniejszy) jest podstawowym czasem w języku połabskim. Tworzony jest od czasowników niedokonanych i oznacza czynność mającą miejsce w chwili mówienia.
====Aoristus (Czas przeszły dokonany)====
''Aoristus'' (aoryst, czas przeszły dokonany) oznacza dokonaną czynność mającą miejsce w przeszłości. Tworzony jest zarówno od czasowników dokonanych, jak i niedokonanych, choć częściej od tych pierwszych. Stosowany był szczególnie w przypadku narracji i opowieści.
====Imperfectum (Czas przeszły niedokonany)====
''Imperfectum'' (imperfekt, czas przeszły niedokonany) oznacza czynność mającą miejsce w przeszłości i trwającą. Tworzony jest głównie od czasowników niedokonanych i stosowany był do pary z aorystem.
====Praeteritum (Czas przeszły złożony I)====
''Praeteritum'' (preteritum, czas przeszły złożony I) jest odziedziczony z prasłowiańskiego, wyraża czynność mającą miejsce w przeszłości zakończoną lub (częściej) trwającą. Składa się z l-imiesłowu w odpowiedniej liczbie i rodzaju i (czasem) czasownika posiłkowego /jis, jis, ją, …/.
====Perfectum (Czas przeszły złożony II)====
''Perfectum'' (perfekt, czas przeszły złożony II) powstał pod wpływem niemieckiego odpowiednika, oznacza czynność zakończoną w przeszłości. Tworzony jest co do zasady od czasowników dokonanych, jest to czas złożony i składa się z czasownika posiłkowego /jis, jis, ją, …/ (w przypadku czasowników nieprzechodnich) lub /mom, mos, mo, …/ (w przypadku przechodnich) i imiesłowu biernego odmienionego przez osobę i liczbę.
====Futurum I (Czas przyszły prosty)====
''Futurum I'' (futur I, czas przyszły prosty) tworzony był od czasowników dokonanych i oznaczał czynność, która będzie miała miejsce i będzie zakończona w przyszłości. Formy tego czasu są gramatycznie formami osobowymi czasu teraźniejszego czasowników dokonanych.
====Futurum II (Czas przyszły złożony)====
''Futurum II'' (futur II, czas przyszły złożony) tworzony był najczęściej od czasowników niedokonanych i oznaczał czynność, która będzie miała miejsce w przyszłości. Składał się z bezokolicznika odpowiedniego czasownika i czasownika posiłkowego /că, cĕs~c, cĕ, …/ lub rzadziej /mom, mos, mo, …/.

===Formy nieosobowe czasownika===
====Imiesłów l-owy====
====Imiesłów bierny====
====Imiesłów czynny====
====Rzeczownik odczasownikowy====
===Konjugacje===
====Ia konjugacja====
Według pierwszej-a konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-ct/, /-st/, np. /rict, sect, müct, pict, straict/ czy /büst, caist, gnist, krost, vist/ i podobnych.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/-ą/ ||!/-Ø/ || !/-ăx/, !/-ex/|| —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-ĕs/, /-is/ || !/-i/ || /-ăs/, /-es/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-ĕ/, !/-i/ || !/-i/ || /-ăs/, /-es/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/-imă/ || /-ixmă/ || ?/-exmă/ || /-aimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-ită/ || /-istă/ || /-estă/ || /-aită/
|-
! 1os. l. mn.
| /-imĕ/ || /-ixmĕ/ || ?/-exmĕ/ || /-aimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /-itĕ/ || /-istĕ/ || /-estĕ/ || /-aitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| !/-ą/ || /-ixǫ/ || /-exǫ/ || —
|}

{| class="wikitable"
|-
! imiesłów l-owy !! imiesłów czynny !! imiesłów bierny !!rzeczownik odczasownikowy
|-
| /-ål, -lo, -lü, -lai, -lĕ, -lă/ || !/-ącĕ/|| !/-enĕ/ ||!/-inĕ/
|}
Tam gdzie podane są obok siebie formy zredukowana i niezredukowana, ta druga była używana w połączeniach z enklitykami, np. !/ricex-mĕ/, a pierwsza wszędzie indziej, np. !/ricăx/. Forma aorystu 1. os. l. poj. jest bez palatalizacji, np. !/müg/, !/sek/, /rek/.

Formy imiesłowu l-owego są wraz z palatalizacją, np. !/ricål, müzål, müzlo/. Podobnie palatalizacja ma miejsce w końcówkach imiesłowu czynnego, biernego i rzeczownika odczasownikowego.

Końcówka 1 os. l. poj. oraz 3. os. l. mn. /-ą/ wywołuje I palatalizację spółgłosek /k, g, x/.

====Ib konjugacja====
Według pierwszej-b konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-nǫt/, a także na /-nĕt/ (w tych czasownikach, w których /-n-/ nie pochodzi z tematu), np.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /-ną/ || !/-Ø/ || /-ăx/, /-ex/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| /-nĕs/, /-nis/ || /-i/ || /-ăs/, /-es/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-nĕ/, !/-ni/ || !/-i/ || /-ăs/, /-es/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 1os. l. podw.
|/-nimă/ || /-ixmă/ || /-exmă/ || /-aimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-nită/ || /-istă/ || /-estă/ || /-aită/
|-
! 1os. l. mn.
| /-nimĕ/ || /-ixmĕ/ || /-exmĕ/ || /-aimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /-nitĕ/ || /-istĕ/ || /-estĕ/ || /-aitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /-ną/ || /-ixǫ/ || /-exǫ/ || —
|}
W aoryście i imperfekcie czasowników, gdzie /-nǫt/ lub /-nĕt/ występuje po spółgłosce, człon /-n-/ znika, np. /voiknĕt, voik, voici/. W pozostałych czasownikach może on nie znikać lub też może pojawiać się wypadnięta spółgłoska, np. /ďainǫt, ďain, ďaini/ lub /ďainǫt, ďaib, ďaibi/.

Formy czasu przeszłego to ?/-ąl/ lub !/-ǫl/. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na !/-nenĕ/, !/-ǫtĕ/ lub /-enĕ/. Rzeczownik odczasownikowy kończy się na ?/-ninĕ/, ?/-nenĕ/, !/-enĕ/.

====II konjugacja====
Według drugiej konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-ĕt/, a także czasownik /ťautait/.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy!! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /-ą/ || !/-aix/ || ?/-'ăx/, ?/-'ox/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| /-ĕs/, /-is/ || /-i/ || /-'ăs/, /-'os/ || !/-Ø/, !/-ai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-ĕ/, !/-i/ ||!/-i/ || !/-'ăs/, /-'os/ || /-Ø/, /-ai/
|-
! 1os. l. podw.
| /imă/ || /-aixmă/|| /-'axmă/ || /-aimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-ită/ || /-aistă/ || /-'astă/ || /-aită/
|-
! 1os. l. mn.
| !/-imĕ/ || /-aixmĕ/ || /-'axmĕ/ || /-aimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| !/-itĕ/ || /-aistĕ/ || /-'astĕ/ || /-aitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /-ą/ || /-aixǫ/ || /-'axǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to !/-ål/. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na !/-enĕ/ (bez oboczności tematu), imiesłowy czynne czasu teraźniejszego kończą się na /-ącĕ/. Rzeczownik odczasownikowy kończy się na !/-enĕ/ (również bez oboczności tematu).

====III konjugacja====
Według pierwszej konjugacji odmieniają się jednosylabowe czasowniki zakończone na /-ait/, /-åit/ a także ich prefigowane pochodne na /-ĕt/.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/-ją/ || /-aix/, /-åix/ || || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-jĕs/, /-jis/ || /-i/ || /-ėjăs/ ||
|-
! 3os. l. poj.
| !/-jĕ/, /-ji/ || /-i/ || !/-ėjăs/ ||
|-
! 1os. l. podw.
| /-jimă/, /-jămo/ || || ||
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-jită/, !/-jăto/ || || ||
|-
! 1os. l. mn.
| !/-jimĕ/ || || ||
|-
! 2os. l. mn.
| /-jitĕ/ || || ||
|-
! 3os. l. mn.
| !/-ją/ || || || —
|}
Formy czasu przeszłego to //. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na /-aitĕ/ w przypadku krótkich czasowników na /-ait/ jak /bait/

====IV konjugacja====
Według czwartej konjugacji odmieniają się liczne czasowniki zakończone na /-ăt/, ale nie wszystkie.
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy!! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /-(j)ą/ || /-ăx/ || /-ăx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-(j)ĕs/, /-(j)is/ || /-ă/ || /-ăs/ || /-Ø/, /-ai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-(j)ĕ/, /-(j)i/ || /-ă/ || /-ăs/ || /-Ø/, /-ai/
|-
! 1os. l. podw.
| /-(j)imă/ || /-oxmă/ || /-oxmă/ || /-aimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-(j)ită/ || /-ostă/ || /-ostă/ || /-aită/
|-
! 1os. l. mn.
| /-(j)imĕ/ || /-oxmĕ/ || /-oxmĕ/ || /-aimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /-(j)itĕ/ || /-ostĕ/ || /-ostĕ/ || /-aitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /-(j)ą/ || /-oxǫ/ || /-oxǫ/ || —
|}
Jota w końcówkach powoduje zmiany fonetyczne, które w szczególności objawiają się cofnięciem przegłosu, np. /v́ǫzăt, vązą, vązĕs/

Formy czasu przeszłego to //. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na /-onĕ/

====Va konjugacja====
Według piątej-a konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-ot/
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy!! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /-oją/ || /-ox/ || /-ox/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-ojĕs/, !/-ojis/ || ?/-o/ || ?/-os/ || !/-oj/
|-
! 3os. l. poj.
| !/-ojĕ/, !/-oji/ || ?/-o/ || ?/-os/ || /-oj/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/ojimă/ || /-oxmă/ || ?/-oxmă/ || ?/-ojmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-ojită/ || /-ostă/ || /-ostă/ || /-ojtă/
|-
! 1os. l. mn.
| !/-ojimĕ/ || /-oxmă/ || /-oxmĕ/ || /-ojmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /-ojitĕ/ || /-ostĕ/ || /-ostĕ || !/-ojtĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /-ojă/, /-oją/ || /-oxǫ/ || /-oxǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to //. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na /-onĕ/

====Vb konjugacja====
Według piątej-b konjugacji odmieniają się czasowniki zakończone na /-ăt/
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy!! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/-ăm/, /-om/ || /-ăx/, /-ox/ || /-ăx/, /-ox/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/-ăs/, /-os/ || /-ă/, /-o/ || /-ăs/, /-os/ ||
|-
! 3os. l. poj.
| /-ă/, /-o/ || /-ă/, /-o/ || !/-ăs/, /-os/ ||
|-
! 1os. l. podw.
| ?/-omă/, /-ămo/ || /-oxmă/ || /-oxmă/ ||
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /-otă/, /-ăto/ || /-ostă/ || /-ostă/ ||
|-
! 1os. l. mn.
| /-omĕ/ || /-oxmĕ/ || /-oxmĕ/ ||
|-
! 2os. l. mn.
| /-otĕ/ || /-ostĕ/ || /-ostĕ/ ||
|-
! 3os. l. mn.
| || /-oxǫ/ || /-oxǫ/ ||—
|}
Formy czasu przeszłego to /-ol/. Imiesłowy bierne czasu przeszłego kończą się na /-onĕ/

===Czasowniki nieregularne===
====Czasownik ''/boit/''====
Czasownik !/boit/ jest nieregularny oraz ma kilka form supletywnych. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! cz. przyszły !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/jis/ || /bǫdǫ/ || ?/boix/ || /bex/, /ne-băx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/jis/ || /bǫdĕs/ || ?/boi/ || /bes/, /ne-băs/ || /bǫd/, /bǫdai/
|-
! 3os. l. poj.
| !/ją/, !/jă/ || !/bǫdĕ/ || ?/boi/ || /bes/, /ne-băs/ || /bǫd/, /bǫdai/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/jismo/, ?/jismă/ || ?/bǫdemă/|| || /bexmă/ || /bǫdaimă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| !/jistă/ || /bǫdetă/ || || /bestă/ || /bǫdaită/
|-
! 1os. l. mn.
| !/jismoi/, !/jismĕ/ || /bǫdemĕ/ || || /bexmĕ/ || /bǫdaimĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| ?/jiste/, /jistĕ/ || /bǫdetĕ/ || || /bestĕ/ || /bǫdaitĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| ?/są/ || /bǫdą/|| || /bexǫ/ || —
|}
Forma czasu przeszłego to //, imiesłowy to //.

====Czasownik ''/met/''====
Czasownik !/met/ także jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/mom/, !/ne-măm/ || || /mex/, /ne-măx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/mos/, !/ne-măs/ || || /mes/, /ne-măs/ || /mej/
|-
! 3os. l. poj.
| !/mo/, !/ne-mă/ || || !/mes/, /ne-măs/ || /mej/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/momă/, ?/ne-momă/ || || ?/mexmă/, ?/ne-mexmă/ || /mejmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| !/motă/, /ne-motă/ || || /mestă/, ?/ne-mestă/ || /mejtă/
|-
! 1os. l. mn.
| !/momĕ/, !/ne-momĕ/|| || /mexmĕ/, /ne-mexmĕ/ || /mejmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /motĕ/, /ne-motĕ/ || || /mestĕ/, /ne-mestĕ/ || /mejtĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| ?/moją/, ?/ne-moją/ || || /mexǫ/, /ne-mexǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to /ḿol/, !/ni-ḿăl/.

====Czasownik ''/dot/''====
Czasownik !/dot/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! cz. przyszły !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /doją/ || ?/dom/ || || || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/dojĕs/ || ?/dos/ || || || !/doʒ, doj, düj/
|-
! 3os. l. poj.
| !/dojĕ/ || ?/do/ || || || /doʒ, doj, düj/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/dojimă/ || || || ||
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| ?/dojită/ || || || || /doctă, dojtă, düjtă/
|-
! 1os. l. mn.
| /dojimĕ/ || ?/domĕ/ || || ||
|-
! 2os. l. mn.
| /dojitĕ/ || ?/dotĕ/ || || || /doctĕ, dojtĕ, düjtĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /doją/ || || || || —
|}
Formy czasu przeszłego to /!dol, /, imiesłów bierny to /!donĕ/.

====Czasownik ''/tet/''====
Czasownik !/tet/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| !/cą/, !/că/; !/ni-că/ || /tex/, /ne-tăx/ || !/tex/, /ne-tăx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| !/cis/, !/cĕs/, ?/c/; /ni-cĕs/ || /te/, /ne-tă/ || /tes/, /ne-tăs/ || /tej/
|-
! 3os. l. poj.
| !/ci/, /cĕ/; !/ni-cĕ/ || /te/, /ne-tă/ || /tes/, /ne-tăs/ || /tej/
|-
! 1os. l. podw.
| ?/cimă/; ?/ni-cimă/ || /texmă/ || /texmă/ || /tejmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /cită/; /ni-cită/ || /testă/ || /testă/ || /tejtă/
|-
! 1os. l. mn.
| !/cimĕ/; /ni-cimĕ/ || /texmĕ/ || /texmĕ/ || /tejmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| !/citĕ/; /ni-citĕ/ || /testĕ/ || /testĕ/ || /tejtĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| ?/cą/, ?/că/; ?/ni-cą/ || /texǫ/ || !/texǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to /ťol/.

Pierwsza forma była używana w znaczeniu ''chcieć'', forma zredukowana była używana w funkcji czasownika posiłkowego tworzącego czas przyszły, a także w pozycji nieakcentowanej.

====Czasownik ''/jest/''====
Czasownik !/jest/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /jedą/ || /jed/ || || —
|-
! 2os. l. poj.
| /jedĕs/ || /jedi/ || || !/jeʒ/
|-
! 3os. l. poj.
| !/jedĕ/ || /jedi/ || || /jeʒ/
|-
! 1os. l. podw.
| /jedimă/ || || || /jeʒmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /jedită/ || || || /jectă/
|-
! 1os. l. mn.
| /jedimĕ/ || || || /jeʒmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /jeditĕ/ || || || !/jectĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /jedą/ || || || —
|}
Formy czasu przeszłego to /jedăl~jedål, ?, ?/

====Czasownik ''/vaidĕt/''====
Czasownik /vaidĕt/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /vaiʒą/ || /vaid || /vaidăx/, /vaidex/|| —
|-
! 2os. l. poj.
| !/vaiʒĕs/ || /vaidi/ || /vaidăs/, /vaides/ || !/vaiʒ/
|-
! 3os. l. poj.
| !/vaiʒĕ/ || /vaidi/ || /vaidăs/, /vaides/ || /vaiʒ/
|-
! 1os. l. podw.
| /vaiʒimă/ || || /vaidexmă/ || /vaiʒmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /vaiʒită/ || || /vaidestă/ || /vaictă/
|-
! 1os. l. mn.
| /vaiʒimĕ/ || || /vaidexmĕ/ || /vaiʒmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /vaiʒitĕ/ || || /vaidestĕ/|| /vaictĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /vaiʒą/, ?/vaiʒă/ || || /vaidexǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to /vaiďol~vaiďăl, ?, ?/

====Czasownik ''/vedĕt/''====
Czasownik /vedĕt/ jest nieregularny. Poniższa tabelka przedstawia jego odmianę:
{| class="wikitable"
|-
! osoba i liczba !! cz. teraźniejszy !! aoryst !! imperfekt !! rozkaźnik
|-
! 1os. l. poj.
| /vem/ || /vex/, /ne-văx/ || /vedăx/ || —
|-
! 2os. l. poj.
| /ves/ || /ve/, /ne-vă || /vedăs/ || /veʒ/
|-
! 3os. l. poj.
| /ve/ || /ve/, /ne-vă/ || /vedăs/ || /veʒ/
|-
! 1os. l. podw.
| /vemă/ || /vexmă/ || /vedexmă/ || /veʒmă/
|-
! 2os.=3os. l. podw.
| /vetă/ || /vestă/ || /vedestă/ || /vectă/
|-
! 1os. l. mn.
| /vemĕ/ || /vexmĕ/ || /vedexmĕ/ || /veʒmĕ/
|-
! 2os. l. mn.
| /vetĕ/ || /vestĕ/ || /vedestĕ/ || /vectĕ/
|-
! 3os. l. mn.
| /vedą/ || /vexǫ/ || /vedexǫ/ || —
|}
Formy czasu przeszłego to //, imiesłów czynny to !/vedącĕ/.

==Rzeczownik==
Rzeczownik w języku połabskim odmienia się przez sześć przypadków (mianownik, dopełniacz, celownik, biernik, narzędnik, miejscownik) i trzy liczby (pojedynczą, podwójną i mnogą). Występował synkretyzm przypadków, przede wszystkim w liczbie podwójnej zawsze mianownik był równy biernikowi, celownik narzędnikowi, a z kolei dopełniacz i miejscownik liczby podwójnej były równe odpowiednio dopełniaczowi i miejscownikowi liczby mnogiej.

Przecinek w poniższych tabelkach rozdziela końcówki akcentowane od nieakcentowanych.
===Ia deklinacja===
Według deklinacji Ia odmieniały się rzeczowniki rodzaju męzkiego zakończone na spółgłoskę. Końcówki pochodzą z dawnych o-temat i u-temat.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! twardy temat !! temat tylkojęzykowy !! miękki temat
|-
! Nom. Sg.
| !/-Ø/ || !/-Ø/ ||!/-Ø/
|-
! Gen. Sg.
| !/-o, -ă/, !/-au, -ĕ/ || !/-o, -ă/, !/-'au, -'ĕ/ || !/-'o, -'ă/, !/-'au, -'ĕ/
|-
! Dat. Sg.
| !/-au, -ĕ/ || !/-'au, -'ĕ/ || !/-'au, -ĕ/
|-
! Acc. Sg.
| =Nom./Acc. || =Nom./Acc.|| =Nom./Acc.
|-
! Ins. Sg.
| !/-åm, -ăm/ || !/-'åm, -'ăm/ || /-'åm, -'ăm/
|-
! Loc. Sg.
| !/-e, -ă/¹ || !/-e, -ă/¹|| !/-'au, -'ĕ/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| /-o, -ă/|| /-o, -ă/||/-'o, -'ă/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-ümă/ || /-'ümă/ || ?/-emă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-ai, -ĕ/¹, !/-üvĕ/ || !/-ai, -ĕ/¹, !/'-üvĕ/ || !/-ai, -ĕ/, !/-i, -ĕ/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| !/-üv, -ĕv/ || !/-'üv, -'ĕv/!, /-Ø/ || !/-ev, -ĕv/, /-'üv, -'ĕv/
|-
! Dat. Pl.
| !/-üm, -ĕm/ || /-üm, -ĕm/ || /-em, -ĕm/, /-'üm, -'ĕm/
|-
! Acc. Pl.
| !/-åi, -ĕ/ || /-'ai, -'ĕ/ || !/-e, -ă/
|-
! Ins. Pl.
| !/-åi, -ĕ/ || /-'ai, -'ĕ/ || /-ai, -ĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /-ex, -ăx/¹|| /-ex, -ăx/¹ || /-åx, -ăx/
|}
Biernik był równy dopełniaczowi u rzeczowników żywotnych i mianownikowi u nieżywotnych.

¹ – końcówka palatalizująca, powodowała oboczności w temacie, w szczególności: /'o:e/, /'ǫ:ą/, /'å:a/, /ö:ü/, /e:i/, a także w końcu tematu wywołuje palatalizację tylnojęzykowych, to jest /k:c/, /g:dz/, /x:s/.

===Ib deklinacja===
Według deklinacji Ib odmieniały się rzeczowniki rodzaju nijakiego bez rozszerzenia o spółgłoskę.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! twardy temat !! temat tylnojęzykowy !! miękki temat
|-
! Nom. Sg.
| !/-ü, -ĕ/ || !/-'ü, -'ĕ/ || !/-i, -ĕ/
|-
! Gen. Sg.
| !/-o, -ă/, !/-au, -ĕ/ || /-o, -ă/|| /-'o, -'ă/
|-
! Dat. Sg.
| !/-au, -ĕ/ || /-'au, -ĕ/ || !/-'au, -'ĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/-ü, -ĕ/ || !/-'ü, -'ĕ/ || !/-i, -ĕ/
|-
! Ins. Sg.
| !/-åm, -ăm/ || /-'åm, -'ăm/ || /-'åm, -'ăm/
|-
! Loc. Sg.
| !/-e, -ă/¹ || /-e, -ă/ || !/-ai, -ĕ/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| ?/-e, -ă/¹|| ?/-e, -ă/¹ || /-ai, -ĕ/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-ümă/ || /-'ümă/ || ?/-emă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-o, -ă/ || !/-o, -ă/ || !/-'o, -'ă/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| !/-Ø/ || /-Ø/ || /-Ø/
|-
! Dat. Pl.
| /-üm, -ĕm/ || /-'üm, -'ĕm/ || ?/-em, -ĕm/
|-
! Acc. Pl.
| !/-o, -ă/ || !/-o, -ă/ || !/-'o, -'ă/
|-
! Ins. Pl.
| !/-åi, -ĕ/ || /-'ai, -'ĕ/ || ?/-ai, -ĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /-ex, -ăx/¹|| /-ex, -ăx/¹ || !/-åx, -ăx/
|}

===Ic deklinacja===
Według deklinacji Ic odmieniały się rzeczowniki rodzaju nijakiego z rozszerzeniem o spółgłoskę. Tą spółgłoską mogło być -n-, np. /jaimą, jaimenă/, -nt-, np. /stiną, stińǫtă/, lub też -s- np. /nebü, nibesă/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! -n- !! -nt- !! -s-
|-
! Nom. Sg.
| !/-ą/ || !/-ą/ || !/-ü/
|-
! Gen. Sg.
| /-ińo, -ĕńo/ || /-ąťo, -ăťo/ ||!/-iśo, -ĕśo/
|-
! Dat. Sg.
| /-ińau, -ĕńau/ || /-ąťau, -ăťau/ || /-iśau, -ĕśau/
|-
! Acc. Sg.
| !/-ą/ || !/-ą/ || !/-ü/
|-
! Ins. Sg.
| /-ińåm, -ĕńåm/ || /-ąťåm, -ăťåm/ ||/-iśåm, -ĕśåm/
|-
! Loc. Sg.
| /-ińau, -ĕńau/ || /-ąťau, -ăťau/ ||!/-iśau, -ĕśau/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| !/-ĕnai/ || /-ătai/ || !/-ĕsai/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-ĕnemă/ || /-ătemă/ || /-ĕsemă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-enă/ || !/-'ǫtă/ || !/-esă/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| /-en, -ĕn/ || /-'ǫt/ || /-es, -ĕs/
|-
! Dat. Pl.
| /-enĕm/ || /-'ǫtĕm/ || /-esĕm/
|-
! Acc. Pl.
|!/-enă/ || /-'ǫtă/ || /-esă/
|-
! Ins. Pl.
| /-enĕ/ || /-'ǫtĕ/ || /-esĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /-inăx/ || /-ątăx/ || /-isăx/
|}

===II deklinacja===
Według deklinacji II odmieniały się rzeczowniki rodzaju żeńskiego, a także rodzaju męzkiego zakończone na -ă.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! twardy temat !! temat tylnojęzykowy !! miękki temat
|-
! Nom. Sg.
| !/-o, -ă/ || !/-o, -ă/ || !/-'o, -'ă/
|-
! Gen. Sg.
| !/-åi, -ĕ/ || !/-våi, -vĕ/ || !/-e, -ă/
|-
! Dat. Sg.
| !/-e, -ă/ || /-ve, -vă/ || !/-ai, -ĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/-ǫ/ || !/-ǫ/ || !/-ą, -ă/
|-
! Ins. Sg.
| /-ǫ/ || /-ǫ/ || !/-ą, -ă/
|-
! Loc. Sg.
| !/-e, -ă/ || /-ve, -vă/ || /-ai, -ĕ/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| !/-e, -ă/ || /-ve, -vă/ || !/-ai, -ĕ/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| !/-omă/ || !/-omă/ || /-'omă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-åi, -ĕ/|| !/-våi, -vĕ/ || !/-e, -ă/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| !/-Ø/ || /-Ø/ || /-Ø/
|-
! Dat. Pl.
| /-om, -ăm/ || !/-om, -ăm/ || /-'om, -'ăm/
|-
! Acc. Pl.
| !/-åi, -ĕ/|| !/-våi, -vĕ/ || !/-e, -ă/
|-
! Ins. Pl.
| !/-omĕ/ || /-omĕ/ || /-'omĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| ?/-ox, -ăx/ || /-ox, -ăx/ || /-'ox, -'ăx/
|}
Według deklinacji tylnojęzykowej odmieniały się przede wszystkim rzeczowniki żeńskie o temacie na /k, g, x/, ale także zapożyczenia o temacie na /t/, np. /korto, kortvåi; klüto, klütvåi/.

===III deklinacja===
Według deklinacji III odmieniały się rzeczowniki rodzaju żeńskiego zakończone na spółgłoskę lub rozszerzające swój temat o element -v-.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! temat na spółgłoskę !! temat rozszerzony twardy || temat rozszerzony miękki
|-
! Nom. Sg.
| !/-Ø/ || !/-åi, -ĕ/ ||!/-'ai, -ĕ/
|-
! Gen. Sg.
| !/-i, -ĕ/ || /-vi, -vĕ/ ||/-vi, -vĕ/
|-
! Dat. Sg.
| /-ai, -ĕ/ || /-vai, -vĕ/||/-vai, -vĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/-Ø/ || !/-iv/ ||!/-iv/
|-
! Ins. Sg.
| !/-ą, -ă/ || /-vą, -vă/ || /-vą, -vă/
|-
! Loc. Sg.
| /-ai, -ĕ/ || /-vai, -vĕ/||/-vai, -vĕ/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| /-ai, -ĕ/ || /-ve, -vă/ || /-ve, -vă/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-'omă/ || /-vomă/ || /-vomă/
|-
! Nom. Pl.
| !/-ai, -ĕ/ || !/-våi, -vĕ/ || !/-våi, -vĕ/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| ?/-ai, -ĕ/ || /-åv, -ăv/ || /-'åv, -'ăv/
|-
! Dat. Pl.
| /-'åm, -'ăm/ || /-vom, -văm/ ||/-vom, -văm/
|-
! Acc. Pl.
| !/-ai, -ĕ/ || !/-våi, -vĕ/ || !/-våi, -vĕ/
|-
! Ins. Pl.
| !/-'omĕ/ || /-vomĕ/ || /-vomĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /-'åx, -'ăx/|| /-vox, -văx/ ||/-vox, -văx/
|}
W deklinacji z rozszerzeniem -v- końcówka biernika /-iv/ prawdopodobnie wtórnie szerzyła się do mianownika wypierając go, gdyż przy niektórych rzeczownikach jest poświadczona wyłącznie forma biernika.

===Rzeczowniki nieregularne===
Istniał także szereg rzeczowników nieregularnych, które miały odmianę mieszaną lub były jedynymi reprezentantami swojej klasy deklinacyjnej.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! oko !! ucho !! człowiek !! matka !! dziecko !! kamień
|-
! Nom. Sg.
| !/våťü/ || !/vaux́ü/ || !/clåvăk/ || !/motai/ || !/detą/, !/detă/ || !/komoi/
|-
! Gen. Sg.
| || || /clåvekă/ || || ||
|-
! Dat. Sg.
| || || /clåveťĕ/ || || ||
|-
! Acc. Sg.
| || || /clåvekă/ || /moter/ || ||
|-
! Ins. Sg.
| || || /clåveťăm/ || || ||
|-
! Loc. Sg.
| || || /clåvecă/ || || ||
|-
! Nom.=Acc. Du.
| !/vicai/ || !/vausai/ || || || ||
|-
! Dat.=Ins. Du.
| !/vicaimă/ || /vausaimă/ || || || ||
|-
! Nom. Pl.
| !/vicesă/, /våkă/ || !/vausesă/, !/vauxă/ || !/ľaudi/ || || !/detai/ || !/kominĕ/
|-
! Gen. Pl.=Gen. Du.
| /vices/ || || || || || ?/komin/
|-
! Dat. Pl.
| /vicesĕm/ || || /ľauďåm/ || || || /komińăm/
|-
! Acc. Pl.
| !/vicesă/, /våkă/ || !/vausesă/, !/vauxă/ || /ľaudai/ || || /detai/ || !/kominĕ/
|-
! Ins. Pl.
| /vicesĕ/, /viťĕ/ || /vausisĕ/, /vaux́ĕ/ || || || || /komińomĕ/
|-
! Loc. Pl.=Loc. Du.
| /vicisăx/, /vicăx/|| /vausisăx/, /vausăx/ || /ľauďåx/ || || || /komińăx/
|}

==Zaimek==
===Zaimki osobowe===
Zaświadczone są niektóre przypadki zaimków pierwszej i drugiej osoby liczby pojedycznej i podwójnej. Zaimki liczby podwójnej niestety są niepoświadczone, proponuję więc system zaimków poświadczony w blizko spokrewnionym słowińskim
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! 1 os. l. poj. !! 2 os. l. poj. !! 1 os. l. podw. !! 2 os. l. podw. !! 1 os. l. mn. !! 2 os. l. mn. !! zaimek zwrotny
|-
! Nom.
| !/joz/, !/jo/ || !/tåi/, !/tĕ/ || ?/mo/ || ?/vo/ || !/moi/ || !/jai/, ?/voi/ || —
|-
! Gen.
| !/mane/, !/mană/ || /tibe/, !/tibĕ/ || /nojau/, /nojĕ/ || /vojau/, /vojĕ/|| !/nos/, !/năs/ || /vos/, /văs/ || /sibe/, /sibĕ/
|-
! Dat.
| !/mine/, /mină/ || !/tebe/, !/tebĕ/ || /nomă/ || /vomă/ || !/nom/, !/năm/ || /vom/, /văm/ || /sebe/, /sebĕ/
|-
! Dat. clit.
| !/mĕ/ || !/tĕ/ || — || — || /năm/ || /văm/ || ?/sĕ/
|-
! Acc.
| !/mane/, !/mą/ || !/tibĕ/, !/tą/ ||/nojau/, /nojĕ/ || /vojau/, /vojĕ/|| !/nos/, /năs/ || /vos/, /văs/ || !/sibĕ/, !/są/
|-
! Acc. clit.
| !/mĕ/ || !/tĕ/ || — ? || — ? || !/năs/ || /văs/ || !/să/
|-
! Ins.
| ?/manǫ/ , ?/mănǫ/ || ?/tübǫ/, !/tăbǫ/ || /nomă/ || /vomă/ || !/nomĕ/ || !/vomĕ/ || ?/sübǫ/, !/săbǫ/
|-
! Loc.
| /mane/, /mană/ || /tibe/, /tibĕ/ || /nojĕ/ || /vojĕ/ || /nos/, /năs/ || /vos/, /văs/ || /sibe/, !/sibĕ/
|}
W mianowniku zaimek osobowy ''joz''/''jo'' ma dwie formy stosowane w zasadzie wymiennie, bez zauważalnej reguły.

W przypadkach zależnych mamy na ogół dwie formy każdego zaimka. Pierwsza z nich jest akcentowana, druga natomiast pojawia się '''bezpośrednio''' po przyimku, to jest przyimek ściągnął z niej akcent.

Zaimki osobowe liczby podwójnej nie posiadają enklityk w celowniku i bierniku, zamiast nich stosuje się pełne formy.

Odmiana zaimka osobowego /vån, vånă, vånă/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/vån/ || !/vånă/ || /vånü/
|-
! Gen. Sg.
| !/jig/, !/jĕg/, !/nĕg/ || ?/ji/, ?/jĕ/, ?/nĕ/ || /jig/, /jĕg/, /nĕg/
|-
! Dat. Sg.
| !/jim/, !/mĕ/, /nĕm/ || ?/ji/, ?/jĕ/, ?/nĕ/ || /jim/, /mĕ/, /nĕm/
|-
! Acc. Sg.
| ?/jǫ/, ?/jǫ/, ?/nǫ/ || /ją/, /jă/, /nă/ || /ji/, /jĕ/, /nĕ/
|-
! Ins. Sg.
| /naim/ || ?/ną/, /nă/ || /naim/
|-
! Loc. Sg.
| /jim/, /nĕm/ || ?/ji/, ?/nĕ/ || /jim/, /nĕm/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| ?/våno/ || ?/vinai/ || ?/vinai/
|-
! Gen.=Loc. Du.
| /jaix/, /nĕx/ || /jaix/, /nĕx/ ||/jaix/, /nĕx/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /naimo/ || /naimo/ || /naimo/
|-
! Nom. Pl.
| !/vinai/ || /vånåi/ || /vånă/
|-
! Gen. Pl.
| /jaix/, /nĕx/ || /jaix/, /nĕx/ ||/jaix/, /nĕx/
|-
! Dat. Pl.
| !/jaim/, /nĕm/ || !/jaim/, /nĕm/ || !/jaim/, /nĕm/
|-
! Acc. Pl.
| /je/, /nă/ || /je/, /nă/ || /jo/, /nă/
|-
! Ins. Pl.
| ?/naimĕ/ || ?/naimĕ/|| ?/naimĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /nĕx/ || /nĕx/ ||/nĕx/
|}

===Zaimki wskazujące===
Poniższa tabela przedstawia odmianę zaimka wzkazującego /tǫ, to, tü/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| /tǫ/ || /to/ || /tü/
|-
! Gen. Sg.
| !/tüg/ || ?/tej/ || !/tüg/
|-
! Dat. Sg.
| /tümĕ/ || ?/tej/ || /tümĕ/
|-
! Acc. Sg.
| /tǫ/ || /tǫ/ || /tü/
|-
! Ins. Sg.
| /taim/ || /tǫ/ || /taim/
|-
! Loc. Sg.
| /tüm/ || ?/tej/ || /tüm/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| /to/ || ?/tai/ || ?/tai/
|-
! Gen.=Loc. Du.
| /tex/ || /tex/ ||/tex/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /temă/ || /temă/ || /temă/
|-
! Nom. Pl.
| /tai/ || /tåi/ || /to/
|-
! Gen. Pl.
| /tex/ || /tex/ || /tex/
|-
! Dat. Pl.
| /tem/ || /tem/ || /tem/
|-
! Acc. Pl.
| /tåi/ || /tåi/ || /to/
|-
! Ins. Pl.
| /temĕ/ || /temĕ/ || /temĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /tex/ || /tex/ || /tex/
|}

Odmiana zaimka wzkazującego /sǫ, si, sü/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/sǫ/ || !/so/ || !/si/
|-
! Gen. Sg.
| !/seg/ || ?/sij/ || !/seg/
|-
! Dat. Sg.
| /semĕ/ || ?/sij/ || /semĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/sǫ/ || /są/ || !/si/
|-
! Ins. Sg.
| /saim/ || /są/ || /saim/
|-
! Loc. Sg.
| !/sem/ || ?/sij/ || /sem/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| ?/so/ || ?/sai/ || ?/sai/
|-
! Gen.=Loc. Du.
| /saix/ || /saix/||/saix/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /saimă/ || /saimă/ || /saimă/
|-
! Nom. Pl.
| /sai/ || /se/ || /so/
|-
! Gen. Pl.
| /saix/ || /saix/ || /saix/
|-
! Dat. Pl.
| /saim/ || /saim/ || /saim/
|-
! Acc. Pl.
| /se/ || /se/ || /so/
|-
! Ins. Pl.
| /saimĕ/ || /saimĕ/ || /saimĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /saix/ || /saix/ || /saix/
|}

===Zaimki pytajne===
Odmiana zaimków pytajnych /kåtü/ oraz /cü/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! osobowy !! rzeczowny
|-
!Nom.
| !/kåtü/ || !/cü/
|-
! Gen.
| !/ťüg/, /kåtüg/ || !/ceg/
|-
! Dat.
| !/ťümau/, !/kåtümĕ/ || /cemau/
|-
! Acc.
| !/ťüg/, /kåtüg/ || !/cü/, !/ceg/
|-
! Ins.
| /ťaim/, /kåtem/ || /caim/
|-
! Loc.
| /ťüm/, /kåtüm/ || /cem/
|}

===Zaimki przeczące===
Odmiana zaimków pytajnych /nekåtü/ (/nĕkåtü/ według Polańskieg) oraz /nic/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! osobowy !! rzeczowny
|-
!Nom.
| ?/nekåtü/ || !/nic/
|-
! Gen.
| !/niťüg/ || /niceg/
|-
! Dat.
| /niťümau/ || /nicemau/
|-
! Acc.
| /niťüg/ || /nic/
|-
! Ins.
| /niťaim/ || /nicaim/
|-
! Loc.
| /niťüm/ || /nicem/
|}

===Zaimki dzierżawcze===
Zaimki dzierżawcze dzieliły się na odmienne i nieodmienne
{| class="wikitable"
|-
! 1 os. l. poj. !! 2 os. l. poj. !! 1 os. l. mn. !! 2 os. l. mn. !! zaimek dzierżawczy zwrotny
|-

| !/müj, müjă, müji/ || !/tüj, tüjă, tüji/ || !/nos, nosă, nosi/ || !/vos, vosă, vosi/ || !/süj, süjă, süji/
|-
|}

Zaimki dzierżawcze trzeciej osoby były nieodmienne, najprawdopodobniej także zaimki pierwszej i drugiej osoby liczby podwójnej. W roli zaimka dzierżawczego występował wówczas odpowiedni zaimek osobowy w dopełniaczu

Odmiana zaimków dzierżawczych na przykładzie /müj, müjă, müji/ (końcówki przeniesione):
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/müj/ || !/müjă/ || !/müji/
|-
! Gen. Sg.
| /müjĕg/ || ?/müjij/ || /müjĕg/
|-
! Dat. Sg.
| /müjemĕ/ || /müjă/|| /müjemĕ/
|-
! Acc. Sg.
| !/müj/ || !/müją/ || !/müji/
|-
! Ins. Sg.
| /müjĕm/ || !/müjă/ || /müjĕm/
|-
! Loc. Sg.
| !/müjĕm/ || !/müjĕ/ || !/müjĕm/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| ?/müjo/ ||?/müjai/|| ?/müjai/
|-
! Gen.=Loc. Du.
| /müjĕx/ ||/müjĕx/ || /müjĕx/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /müjaimă/ || /müjaimă/ || /müjaimă/
|-
! Nom. Pl.
| !/müjai/ || /müjă/|| !/müjă/
|-
! Gen. Pl.
| /müjĕx/ ||/müjĕx/ || /müjĕx/
|-
! Dat. Pl.
| !/müjĕm/ ||!/müjĕm/ || !/müjĕm/
|-
! Acc. Pl.
| !/müjă/ || /müjă/ || /müjă/
|-
! Ins. Pl.
| /müjaimĕ/ || /müjaimĕ/ || /müjaimĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /müjĕx/ ||/müjĕx/ || /müjĕx/
|}
Wszystkie odmieniane zaimki dzierżawcze miały te same końcówki i tę samą krzywą akcentową.

===Zaimek uogólniający===
Odmiana zaimka uogólniającego /vis, visă, visa/
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/vis/ || ?/visă/ || !/visi/
|-
! Gen. Sg.
| ?/visĕg/ ?/viseg/|| ||
|-
! Dat. Sg.
| || ||
|-
! Acc. Sg.
| /vis/, /visĕg/ || !/visą/ || !/visi/
|-
! Ins. Sg.
| || /visą/ ||
|-
! Loc. Sg.
| /visĕm/ || ||/visĕm/
|-
! Nom. Pl.
| !/visai/ || /vise/ || /visă/
|-
! Gen. Pl.
| /visĕx/ || /visĕx/ ||/visĕx/
|-
! Dat. Pl.
| !/visĕm/|| /visĕm/ ||/visĕm/
|-
! Acc. Pl.
| /vise/ || /vise/ || /visă/
|-
! Ins. Pl.
| /visaimĕ/ || /visaimĕ/ || /visaimĕ/
|-
! Loc. Pl.
| /visĕx/ || /visĕx/ || /visĕx/
|}
Zaimek ten najprawdopodobniej, jak w innych językach słowiańskich, nie tworzył liczby podwójnej. Używano w tym znaczeniu zaimka ''oba, obie, obie''.

==Przymiotnik==
Przymiotnik w języku połabskim przyjmował z reguły końcówkę zredukowaną, zależną od miękkości tematu, rodzaju, przypadku i liczby. Wszystkie końcówki zebrano w poniższej tabeli. Przecinek oddziela przymiotniki miękkotematowe (np. /tritĕ, triťă, tritĕ; prenĕ, preńă, prenĕ/) od twardotematowych (np. /b́olĕ, b́olă, b́olă/).
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/-ĕ/|| !/-ă/|| !/-ĕ/, !/-ă/
|-
! Gen. Sg.
| !/-ĕg/, !/-ăg/ || ?/-ă/ || !/-ĕg/, /-ăg/
|-
! Dat. Sg.
| !/-ümĕ/ || /-ăj/ || /-ümĕ/
|-
! Acc. Sg.
| =Nom./Acc. || !/-ǫ/ || !/-ĕ/, !/-ă/
|-
! Ins. Sg.
| /-ĕm/, /-ăm/ || /-ǫ/ || /-ĕm/, /-ăm/
|-
! Loc. Sg.
| /-ĕm/ || !/-ăj/|| /-ĕm/
|-
! Nom.=Acc. Du.
| /-ă/ || /-ă/ || !/-ă/
|-
! Dat.=Ins. Du.
| /-aimă/, /-åimă/ || /-aimă/, /-åimă/ || /-aimă/, /-åimă/
|-
! Nom. Pl.
| ²/-ĕ/ || !/-ă/ || !/-ă/
|-
! Gen. Pl.
| !/-ĕx/ || /-ĕx/ ||/-ĕx/
|-
! Dat. Pl.
| /-ĕm/ || /-ĕm/ || /-ĕm/
|-
! Acc. Pl.
| ?/-ĕ/, !/-ă/|| !/-ă/ || !/-ă/
|-
! Ins. Pl.
| /-aimĕ/, /-åimě/ || /-aimĕ/, /-åimě/ || /-aimĕ/, /-åimě/
|-
! Loc. Pl.
| !/-ĕx/ || /-ĕx/ ||/-ĕx/
|}

Oprócz odmiany długiej szczątkowo zachowana została odmiana krótka. Końcówki odmiany krótkiej były zawsze niezredukowane
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/-Ø/ || !/-o/ || /-i/, !/-ü/
|-
! Gen. Sg.
| || ||
|-
! Dat. Sg.
| || ||
|-
! Acc. Sg.
| =Nom./Acc. || /-ǫ/ || /-i/, !/-ü/
|-
! Ins. Sg.
| !/-åm/ || /-ǫ/ || !/-åm/
|-
! Loc. Sg.
| || ||
|-
! Nom.=Acc. Du.
| || ||
|-
! Dat.=Ins. Du.
| || ||
|-
! Nom. Pl.
| || ||
|-
! Gen. Pl.
| || ||
|-
! Dat. Pl.
| || ||
|-
! Acc. Pl.
| || ||
|-
! Ins. Pl.
||| ||
|-
! Loc. Pl.
| || ||
|}
=== Stopniowanie przymiotnika===

=== Przysłówek ===

== Liczebnik ==
=== Liczebniki główne ===
Liczebnik /jadån/ odmieniał się tak, jak twardotematowy zaimek wskazujący.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek i liczba !! r. męski !! r. żeński !! r. nijaki
|-
! Nom. Sg.
| !/jadån/ || /jånă/ || !/jånü/
|-
! Gen. Sg.
| /janăg/ || || /janăg/
|-
! Dat. Sg.
|/janümĕ/ || || /janümĕ/
|-
! Acc. Sg.
| =Nom./Acc. || /janǫ/ || !/janü/
|-
! Ins. Sg.
| || /janǫ/ ||
|-
! Loc. Sg.
| || /jană/ ||
|-
! Nom.=Acc. Du.
| || ||
|-
! Dat.=Ins. Du.
| || ||
|-
! Nom. Pl.
| /janai/ || || /jană/
|-
! Gen. Pl.
| || ||
|-
! Dat. Pl.
| || ||
|-
! Acc. Pl.
| /janĕ/ || || /jană/
|-
! Ins. Pl.
||| ||
|-
! Loc. Pl.
| || ||
|}
 
Poniżej tabelka odmiany liczebnika /dåvo/. Liczebnik ten wymuszał na rzeczowniku liczbę podwójną i związek zgody.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.=Acc.
| !/dåvo/ || !/dåve/
|-
! Gen.=Loc.
|colspan="2"| !/dåvüx/
|-
! Dat.=Ins.
|colspan="2"| !/dvemă/
|}
Obok /dvemă/ poświadczono także /dvemo/, jednak było to w pieśni, więc mogło wynikać z jej metryki, a nie z samych zasad akcentuacji.

Podobnie odmieniał się zaimek /våbo/.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.=Acc.
| ?/våbo/ || !/vibe/
|-
! Gen.=Loc.
|colspan="2"| /våbüx/
|-
! Dat.=Ins.
|colspan="2"| !/vibemă/
|}
W bierniku po przyimku występowała także postać zredukowana - !/no vĕbe/.

Poniżej tabelka odmiany liczebnika /tåri, trai/. Liczebnik ten wymuszał na rzeczowniku liczbę mnogą i związek zgody.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.
| !/tåri/ || !/trai/
|-
! Gen.
| ?/tårüx/ || ?/tåraix/
|-
! Dat.
| ?/tårüm/ || ?/tåraim/
|-
! Acc.
| /trai/ || /trai/
|-
! Ins.
| ?/tårümĕ/ || !/tåraimĕ/
|-
! Loc.
| ?/tårüx/ || ?/tåraix/
|}

Poniżej tabelka odmiany liczebnika /citĕr/. Liczebnik ten wymuszał na rzeczowniku liczbę mnogą i związek zgody.
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! r. męski !! r. żeński i nijaki
|-
! Nom.
| !/citĕr/ || /citĕr/
|-
! Gen.
| ?/citĕŕüx/||?/citĕraix/
|-
! Dat.
| ?/citĕŕüm/ || ?/citĕraim/
|-
! Acc.
| /citĕr/ || /citĕr/
|-
! Ins.
| ?/citĕŕümĕ/ ||?/citĕraimĕ/
|-
! Loc.
| ?/citĕŕüx/ ||?/citĕraix/
|}

Liczebniki od 5 do 10, tj. /pąt, sist, sidĕm, visĕm, divąt, disąt/ odmieniają się jak żeńskie rzeczowniki o temacie zakończonym na spółgłoskę. Występują w jednej formie wspólnej dla wszystkich rodzajów. Wymuszały na rzeczowniku liczbę mnogą i związek rządu, t.zn. rzeczownik występował w dopełniaczu liczby mnogiej. Poniższa tabelka przedstawia odmianę na przykładzie liczebnika /pąt/ (podobnie odmieniały się /sist, divąt, disąt/) oraz /sidĕm/ (podobnie odmieniał się /visĕm/).
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! 5,6,9,10 !! 7,8
|-
! Nom.
| !/pąt/ || !/sidĕm/
|-
! Gen.
| /pątĕ/ || /sidmĕ/
|-
! Dat.
| /pątĕ/|| /sidmĕ/
|-
! Acc.
| /pąt/ || /sidĕm/
|-
! Ins.
| /pątă/|| /sidmă/
|-
! Loc.
| /pątĕ/ || /sidmĕ/
|}

=== Liczebniki porządkowe ===
* pierwszy - !/parĕ/, !/prenĕ/, !/erstĕ/
* drugi - !/törĕ/
* trzeci - !/tritĕ/
* czwarty - !/citjortĕ/
* piąty - !/ṕǫtĕ/
* szósty - !/sestĕ/
* siódmy - /sedmĕ/
* ósmy - !/våsmĕ/
* dziewiąty - !/div́ǫtĕ/
* dziesiąty - !/diśǫtĕ/
* jedenasty - ?/janådistĕ/
* dwunasty - /dvenădistĕ/
* trzynasty - /trainădistĕ/
* czternasty - ?/citĕrnădistĕ/
* piętnasty - /pątnădistĕ/
* szesnasty - /sesnădistĕ/
* siedemnasty - /sedĕmnadistĕ/
* osiemnasty - /visĕmnădistĕ/
* dziewiętnasty - /divątnădistĕ/
* dwudziesty - /disątnădistĕ/

=== Liczebniki zbiorowe ===
* dwoje - !/dåvoj/
* oboje - !/våboj/
* troje - !/tåroj/
* czworo - !/citvărü/
* pięcioro - !/pątărü/
* sześcioro - !/sistărü/
* siedmioro - !/sidmărü/
* ośmioro - !/vismărü/
* dziewięcioro - !/divątărü/
* dziesięcioro - !/disątărü/

Liczebniki zbiorowe nie odmieniały się przez rodzaje, jednak /dåvoj, våboj, tåroj/ odmieniały się przez przypadki według poniższego wzorca:
{| class="wikitable"
|-
! przypadek !! dwoje !! oboje !! troje
|-
! Nom.=Acc.
| !/dåvoj/ || !/våboj/ ||!/tåroj/
|-
! Gen.=Loc.
| /dåvüjĕx/ || !/våbüjĕx/ || /tårüjĕx/
|-
! Dat.
| /våbüjaimă/ || /våbüjaimă/ || /tårüjĕm/
|-
! Ins.
| /våbüjaimă/ || /våbüjaimă/ || /tårüjaimĕ/
|}

== Przyimek ==
=== Przyimki miejsca ===
* /ai/ - u, przy (z dopełniaczem), np. /ai dåvüx grauk/
* /no/ - na, w (z biernikiem i miejscownikiem), np. /no pic/, /no zimĕ/
* /prid/ - przed (z biernikiem i narzędnikiem), np. /prid są/, /prid gărdåm/
* /püd/ - pod (z biernikiem i narzędnikiem), np. /püd są/, /püd nibĕśåm/
* /så/ - z (z dopełniaczem i narzędnikiem), np. /så nibĕśo/, /så vicaimă/
* /vå/ - w, do (z biernikiem i miejscownikiem), np. /wå wågărd/, /vå nebüśai/
=== Przyimki czasu ===
* /dü/ - do (z dopełniaczem)
* /prid/ - przed (z narzędnikiem), np. /prid nidelă/

== Spójnik ==
== Partykuła ==
Lista partykuł:
* ''ne'', ''ni'' – pierwsza forma była używana z czasownikami /met/ i /müct/, a druga z wszystkimi pozostałymi. W przypadku czasowników /met/, /boit/ i /tet/ mogła ona ściągać akcent przy przeczeniu, dlatego formy negacji tych czasowników mogą być zredukowane.

== Składnia ==
===Partytyw===
===Czasy===
===Czasowniki rozdzielnie złożone===

==Słowotwórstwo==
===Przyrostki tworzące rzeczowniki===
* -aidlĕ (<*-idlo): tworzy nazwy narzędzi, odczasownikowy, np. /stovaidlĕ/, /mötüvaidlĕ/, /mücaidlĕ/.
* -aikă (<*-ika): tworzy nazwy zawodów, wykonawców czynności, męzkie jak i żeńskie, odczasownikowy, np. /låzaikă/, /bezaikă/, /peraikă/.
* -aină (<*-ina): tworzy nazwy przedmiotów, zjawisk, odprzymiotnikowy i odrzeczownikowy, np. /låisaină/, /brizaină/, /glåvaină/.
* -aistĕ (<*-išče): tworzy nazwy miejsc, odrzeczownikowy, np. /gordaistĕ/, /postvaistĕ/, /sidlaistĕ/.
* -ą (<*-ę): tworzy nazwy osobników młodych, odrzeczownikowy, np. /blaizą/, /büzą/, /rovną/.
* -ăr (<*-ařь): tworzy nazwy zawodów, wykonawców czynności, odrzeczownikowy i odczasownikowy, np. /gresnăr/, /lekăr/, /bǫkăr/.
* -ĕ (<*ьje): tworzy nazwy rzeczowników zbiorowych, np. /perĕ/, /klåsĕ/, /blånĕ/.
* -kă (<*-ъka): 1) tworzy zdrobnienia, stosowany do rzeczowników rodzaju żeńskiego, np. /bopkă/, /defkă/, /zopkă/. 2) przyrostek tworzący zdrobnienia imion obojga płci, np. /Ånskă/, /Moraikă/.
* -nĕk (<*-nikъ): tworzy nazwy zawodów, wykonawców czynności, odrzeczownikowy, np. /crivnĕk/, /gloznĕk/, /grobalnĕk/.
* -'onĕk (<*-janъkъ): tworzy nazwy osobowe odgeograficzne, stosowany do rzeczowników, poświadczono tylko /ďörconĕk/, /ďörconi/.
* -'onkă (<*-janъka): tworzy nazwy osobowe odgeograficzne, stosowany do rzeczowników, żeńska wersja poprzedniego, poświadczono tylko /döŕonkă/
* -skă (<-ske): tworzy nazwy zawodów, wykonawców czynności rodzaju żeńskiego, np. /brüderskă/, /lasterårskă/.
* -üvă (<*ova): tworzy nazwy żon wykonawców czynności, np. /vartüvă/.

===Przyrostki tworzące przymiotniki===
* -enĕ (<*-enъjь): tworzy przymiotniki związane z substancjami, materjałami, odrzeczownikowy, np. /våunenĕ/, /clåvăcenĕ/, /gnüjenĕ/.
* -ĕ (<*-ьjь): tworzy przymiotniki od nazw zwierząt, niekiedy roślin, np. /korvĕ/, /godĕ/, /gǫsĕ/.
* -ĕn (<*-inъ): tworzy przymiotniki dzierżawcze od nazw osób kończących się na -a, np. /Morajĕn/, /ľoľĕn/, /moterĕn/.
* -nĕ (<-*ьnъjь): tworzy przymiotniki związane z przedmiotami, wyrażające cechę powiązania z nimi, należenia, np. /plauznĕ/, /x́aiznĕ/, /lesnĕ/.
* -(üv)otĕ (<*-(ov)atъjь): tworzy przymiotniki związane z przedmiotami, wyrażające cechę ich posiadania, np. /drenüvotĕ/, /glådüvotĕ/, /varxüvotĕ/, /nügotĕ/. Rozszerzenie -üv- dochodzi po rzeczownikach rodzaju męzkiego.
* -üv(ĕ) (<-*ovъ(jь)): tworzy przymiotniki dzierżawcze od nazw osób kończących się na spółgłoskę, np. /malnaiťüv/, /Maixelevĕ/, /torťüvĕ/.
===Przyrostki tworzące czasowniki===
Tabelka przyrostków czasownikowych wraz z niemieckimi, łużyckimi i polskimi odpowiednikami znaczeniowymi
{| class="wikitable"
|-
! połabski !! niemiecki !! łużyckie !! czeski !! polski
|-
! !/dü/-,
| zu- || do, dó- || do- || do-
|-
! !/prai-/
|
|-
! !/pü-/, !/pö-/
|be- || po-, pó- || po- || po-
|-
! !/rüz-/, !/röz-/
|
|-
! ?/sǫ-/
| mit- || sobu- || sou- || współ-
|-
! !/våkărst-/
|
|-
! /våpăk-/
| wieder- || zaso || ||
|-
! !/våz-/
|
|-
! !/viz-/
|
|-
! !/voi-/
| aus- || wu- || vy- || wy-
|}

[[Kategoria: Język połabski]]