https://jezykotw.webd.pl/w/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Toyatl
Conlanger - Wkład użytkownika [pl]
2026-04-19T02:59:25Z
Wkład użytkownika
MediaWiki 1.45.1
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_Tol%C3%B3w&diff=27350
Język Tolów
2019-03-29T22:48:02Z
<p>Toyatl: Artykuł do usunięcia!</p>
<hr />
<div>[[Kategoria:Artykuły do usunięcia]]</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Dyskusja:J%C4%99zyk_Tol%C3%B3w&diff=27349
Dyskusja:Język Tolów
2019-03-29T22:43:49Z
<p>Toyatl: UWAGA! Usunięcie treści (strona pozostała pusta)!</p>
<hr />
<div></div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Polskie_Forum_J%C4%99zykotw%C3%B3rc%C3%B3w&diff=26787
Polskie Forum Językotwórców
2019-01-19T22:43:11Z
<p>Toyatl: /* Administracja */ aktualizacja</p>
<hr />
<div><!-- Najważniejszego nigdy nie napisaliśmy... ;p --><br />
<br />
<div style="float:right">http://img74.imageshack.us/img74/2909/logo2qm5.gif</div><br />
'''Polskie Forum Językowe''' (adres [http://jezykotw.webd.pl/f/ http://jezykotw.webd.pl/f/], dawniej [http://www.conlanger.fora.pl/ www.conlanger.fora.pl]) – forum założone przez [[Użytkownik:Kamil M.|Kamila M.]] w serwisie [http://www.fora.pl fora.pl] [[17 października]] [[2005]] roku, z którego wywodzi się będąca z nim w stałym połączeniu polska [[Conlanger Wiki]].<br />
<br />
Forum gromadzi informacje o światach i językach sztucznych tworzonych przez użytkowników. Wydzielono dział dotyczące [[:Kategoria:Konskrypty|konskryptów]] (w tym propozycji zmian ortografii) oraz podforum dotyczące cyrylicy i jej wariantów i romanizacji.<br />
<br />
Znajdują się tam także fora dotyczące wspólnych projektów światów alternatywnych – dawniej Forumowej Historii Alternatywnej i [[Jawia|Jawii, uniwersum Panslawii]], [[Aer]], obecnie własny dział posiada [[Kyon]].<br />
<br />
Osobne podfora obejmują również opowiadania, sprawy organizacyjne, dyskusje lingwistyczne oraz wątki nie zaliczone do żadnego z powyższych działów.<br />
<br />
==Historia==<br />
Wielu użytkowników przybyło na PFJ z forum tolkienowskiego Elendili, gdzie przewidywano niepowodzenie projektu. Wbrew temu forum Conlanger odniosło nadzwyczajny sukces.<br />
<br />
Pierwszym opublikowanym językiem był {{p|2|język ferrincki}}. Do [[3 października]] [[2006]], niecały rok po założeniu forum, zostało napisanych 5000 postów. Wówczas zarejestrowanych było 90 użytkowników.<br />
<br />
===Historia administracji===<br />
W październiku 2007 roku drugim, obok Kamila M, administratorem został Serpentinius. Następnie, w sierpniu 2009 (podczas zamieszania z Constantine'em Frankiem Hawkmanem) uprawnienia administratorskie otrzymał PMVA, który jednak z powodu arbitralnych decyzji został szybko odwołany. W tym samym czasie powstało alternatywne forum, administrowane przez Viléna.<br />
<br />
Kolejnym administratorem został Kwadracik, wybrany przez społeczność. 17 października 2010, w piątą rocznicę założenia, opuścił forum z przyczyn osobistych, przekazując uprawnienia Felesowi. Nowy administrator zorganizował nowe wybory, jednak, przez niepopularne zmiany, przegrał je.<br />
<br />
1 listopada 2010 administratorem został Canis. W tym samym roku przeniósł wiki na [http://jezykotw.webd.pl/ własny serwer]. 15 sierpnia 2011 roku to samo stało się z forum. Pisanie nowych postów na starym forum zostało zablokowane.W czerwcu 2012 Canis poruszył kwestię root administratora forum oraz rozpisał nowe wybory. Zwycięzcą został Vilén, który wkrótce zrezygnował, oddając uprawnienia Felesowi. <br />
<br />
Od roku 2014 funkcję administratora sprawuje Widsið, doszło także do reorganizacji struktury forum.<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
| '''Nick'''<br />
| '''Czas administrowania'''<br />
|-<br />
| Kamil M.<br />
| 2005 - 2007<br />
|- <br />
| Serpentinius<br />
| 2007 - 2009<br />
|-<br />
| PMVA<br />
| (krótko) 2009<br />
|-<br />
| Kwadracik<br />
| 2009 - 17 X 2010<br />
|-<br />
| Feles (Milya0)<br />
| 2010<br />
|-<br />
| Canis<br />
| 1 XI 2010 (15 VIII 2011 - nowe forum) - VI 2012<br />
|-<br />
| Vilén<br />
| (krótko) VI 2012<br />
|-<br />
| Feles (Milya0)<br />
| 2012 - 2014<br />
|-<br />
| Widsið<br />
| 2014 - obecnie<br />
|}<br />
<br />
==Administracja==<br />
Obecnie aktywnymi administratorami są [[Użytkownik:Tqr|Борівой]] i [[Użytkownik:Borlach|Borlach]], a moderatorami – [[Użytkownik:Canis|Canis]], [[ Użytkownik:Caraig|Caraig]] i [[Użytkownik:Henryk Pruthenia|Henryk Pruthenia]].<br />
<br />
==Zobacz też==<br />
*[[Conlanger Wiki]]<br />
*[[Conlangerski basz|kolekcja cytatów z forum i wiki]]<br />
[[Kategoria:Strony internetowe o językotwórstwie]]<br />
[[Kategoria:Kultura forum językotwórców]]</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_protogamajski&diff=26398
Język protogamajski
2018-12-07T17:54:56Z
<p>Toyatl: /* Słowniczek */</p>
<hr />
<div>'''Język protogamajski''' (''Raħ ghammasas iighaur'' [{{IPA|'raħ ɣa'm:asas i:'ɣawr}}]) to prajęzyk, będący przodkiem wszystkich innych [[Języki gamajskie|języków gamajskich]], rodziny językowej rozwijanej w ramach wspólnego forumowego projektu. Jest to język aglutynacyjny, o szyku SVO, charakteryzujący się sporą liczbą głosek szczelinowych, w tym charakterystycznej dla języka spółgłoski [{{IPA|ɣ}}]. <br />
==Fonologia==<br />
===Samogłoski===<br />
{| class=wikitable<br />
! rowspan=1|<br />
! colspan=1|Przednie<br />
! colspan=1|Tylne<br />
|-<br />
|-align=center class=small<br />
|-align=center<br />
!Przymknięte<br />
|{{IPA|i}} {{IPA|i:}}||{{IPA|u}} {{IPA|u:}}<br />
|-align=center<br />
!Otwarte<br />
| colspan=2 align=center |{{IPA|a}} {{IPA|a:}}<br />
|}<br />
<br />
===Dyftongi===<br />
Występują jedynie dwa dyftongi: [{{IPA|aj}}] oraz [{{IPA|aw}}].<br />
<br />
===Spółgłoski===<br />
{| class="wikitable" style=text-align:center<br />
! colspan="2" |<br />
!Wargowe<br />
!Zębowo-dziąsłowe<br />
!Podniebienne<br />
!Welarne<br />
!Języczkowe<br />
!Gardłowe<br />
|- align="center"<br />
! colspan="2" | Nosowe<br />
|{{IPA|m}}<br />
|{{IPA|n}}<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|- align="center"<br />
! rowspan="2" |Zwarte<br />
!<small>bezdźwięczne</small><br />
|{{IPA|p}} <br />
|{{IPA|t}}<br />
|<br />
|{{IPA|k}} <br />
|{{IPA|q}}<br />
|<br />
|-<br />
!<small>dźwięczne</small><br />
|{{IPA|b}}<br />
|{{IPA|d}}<br />
|<br />
|{{IPA|g}}<br />
|<br />
|<br />
|- align="center"<br />
! rowspan="2" | Szczelinowe <br />
!<small>bezdźwięczne</small><br />
|{{IPA|f}} <br />
|{{IPA|θ}} {{IPA|s}}<br />
|<br />
| <br />
|<br />
|{{IPA|h}} {{IPA|ħ}}<br />
|-<br />
!<small>dźwięczne</small><br />
|<br />
|{{IPA|ð}} {{IPA|z}}<br />
|<br />
|{{IPA|ɣ}} <br />
|<br />
|<br />
|- align="center"<br />
! colspan="2" | Drżące <br />
|<br />
|{{IPA|r}}<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|-<br />
! colspan="2" | Aproksymanty<br />
|<br />
|{{IPA|l}}<br />
|{{IPA|j}}<br />
|{{IPA|w}}<br />
|<br />
|<br />
|}<br />
<br />
===Geminaty===<br />
W protogamajskim występowała znaczna liczba geminatów: [{{IPA|n:}}] [{{IPA|m:}}] [{{IPA|r:}}] [{{IPA|l:}}] [{{IPA|j:}}] oraz [{{IPA|w:}}].<br />
===Akcent===<br />
Akcent pada zwykle na pierwszą sylabę, chociaż pojawiają się wyjątki od tej zasady.<br />
===Struktura sylaby===<br />
Struktura sylaby to '''(C)V(C)''', gdzie V może być samogłoską/dyftongiem, a C spółgłoską/geminatą.<br />
==Zapis łaciński==<br />
Język protogamajski nie posiadał własnego pisma, używany był przez społeczność niepiśmienną. Dla ułatwienia stosuje się jednak zapis łaciński.<br />
<div style="column-count:5;-moz-column-count:5;-webkit-column-count:2"><br />
{| cellspacing="5" style="text-align: center;"<br />
|- style="font-size: 2.0em;"<br />
| i || ii || u || uu || a || aa || au || ay <br />
|-<br />
| [{{IPA|i}}] || [{{IPA|iː}}] || [{{IPA|u}}] || [{{IPA|u:}}] || [{{IPA|a}}] || [{{IPA|a:}}] || [{{IPA|aw}}] || [{{IPA|aj}}]<br />
|- style="font-size: 2.0em;"<br />
| m || n || p || t || k || q || b || d <br />
|-<br />
| [{{IPA|m}}] || [{{IPA|n}}] || [{{IPA|p}}] || [{{IPA|t}}] || [{{IPA|k}}] || [{{IPA|q}}] || [{{IPA|b}}] || [{{IPA|d}}] <br />
|- style="font-size: 2.0em;"<br />
| g || f || ph || s || h || ħ || dh || z <br />
|-<br />
| [{{IPA|g}}] || [{{IPA|f}}] || [{{IPA|θ}}] || [{{IPA|s}}] || [{{IPA|h}}] || [{{IPA|ħ}}] || [{{IPA|ð}}] || [{{IPA|z}}] <br />
|- style="font-size: 2.0em;"<br />
| gh || r || l || y || w <br />
|-<br />
| [{{IPA|ɣ}}] || [{{IPA|r}}] || [{{IPA|l}}] || [{{IPA|j}}] || [{{IPA|w}}] <br />
|}<br />
</div><br />
==Gramatyka==<br />
===Harmonia samogłoskowa===<br />
W protogamajskim występuje harmonia progresywna samogłosek. Samogłoska pierwszej sylaby sufiksów dołączanych do słowa musi zgadzać się z samogłoską ostatniej sylaby podstawowego słowa.<br />
<pre> <br />
Ostatnia samogłoska słowa <---> Pierwsza samogłoska sufiksu <br />
i ii <---> i ii<br />
u uu <---> u uu<br />
a aa ay au <---> a aa <br />
</pre><br />
:Np. <br> <br />
:''faqiih'' "sen" -> ''faqiih'''risa''''' "sny" <br><br />
:''pirrun'' "drzewo" -> ''pirrun'''rusa''''' "drzewa" <br><br />
:''iighaur'' "język" -> ''iighaur'''rasa''''' "języki"<br />
<br />
===Czasowniki===<br />
====Osoby i odmiana czasowników przez osoby====<br />
{| class="wikitable"<br />
|-<br />
! osoba <br />
! końcówka <br />
! aurim - siedzieć<br />
! tudur - iść<br />
! zaww - robić<br />
|-<br />
| align="center" | ja<br />
----<br />
'''ghau'''<br />
| align="center" | '''-_²d_''' <br />
| align="center" | aurim'''iid''' - siedzę<br />
| align="center" | tudur'''uud''' - idę<br />
| align="center" | zaww'''aad''' - robię<br />
|-<br />
| align="center" | ty<br />
----<br />
'''lii'''<br />
| align="center" | '''-_ph'''<br />
| align="center" | aurim'''iph''' - siedzisz<br />
| align="center" | tudur'''uph''' - idziesz<br />
| align="center" | zaww'''aph''' - robisz<br />
|-<br />
| align="center" | ty (grzecznościowe)<br />
----<br />
'''dhilii'''<br />
| align="center" | '''-_²ph'''<br />
| align="center" | aurim'''iiph''' - siedzisz<br />
| align="center" | tudur'''uuph''' - idziesz<br />
| align="center" | zaww'''aaph''' - robisz<br />
|-<br />
| align="center" | on/ona/ono<br />
----<br />
'''pay'''<br />
| align="center" | '''-_say'''<br />
| align="center" | aurim'''isay''' - siedzi<br />
| align="center" | tudur'''usay''' - idzie<br />
| align="center" | zaww'''asay''' - robi<br />
|-<br />
| align="center" | on/ona/ono (grzecznościowe) <br />
----<br />
'''dhipay'''<br />
| align="center" | '''-_²say'''<br />
| align="center" | aurim'''iisay''' - siedzi<br />
| align="center" | tudur'''uusay''' - idzie<br />
| align="center" | zaww'''aasay''' - robi<br />
|-<br />
| align="center" | my / my dwaj<br />
----<br />
'''zifa''' / '''zifayya'''<br />
| align="center" | '''-_'''<br />
| align="center" | aurim'''i''' - siedzimy<br />
| align="center" | tudur'''u''' - idziemy<br />
| align="center" | zaww'''a''' - robimy<br />
|-<br />
| align="center" | wy / wy dwaj<br />
----<br />
'''uur''' / '''uuruyya'''<br />
| align="center" | '''-_gh'''<br />
| align="center" | aurim'''igh''' - siedzicie<br />
| align="center" | tudur'''ugh''' - idziecie<br />
| align="center" | zaww'''agh''' - robicie<br />
|-<br />
| align="center" | wy (grzecznościowe)<br />
----<br />
'''dhinuur'''<br />
| align="center" | '''-_²gh''' <br />
| align="center" | aurim'''iigh''' - siedzicie<br />
| align="center" | tudur'''uugh''' - idziecie<br />
| align="center" | zaww'''aagh''' - robicie<br />
|-<br />
| align="center" | oni<br />
----<br />
'''qa'''<br />
| align="center" | '''-_ħ''' <br />
| align="center" | aurim'''iħ''' - siedzą<br />
| align="center" | tudur'''uħ''' - idą<br />
| align="center" | zaww'''aħ''' - robią<br />
|-<br />
| align="center" | oni (grzecznościowe)<br />
----<br />
'''dhiqa'''<br />
| align="center" | '''-_ħ''' <br />
| align="center" | aurim'''iħ''' - siedzą<br />
| align="center" | tudur'''uħ''' - idą<br />
| align="center" | zaww'''aħ''' - robią<br />
|}<br />
* Oznaczenie _ wskazuje na samogłoskę pasującą do systemu harmonii.<br />
* Oznaczenie '''_²''' wskazuje na długi wariant harmonizowanej samogłoski.<br />
<br />
Jedynymi wyjątkami są czasowniki '''być''' (''kandas'') oraz '''mieć''' (''ħauhtas'').<br />
{| class="wikitable"<br />
|-<br />
! osoba <br />
! końcówka <br />
! kandas - być<br />
! ħauhtas - mieć<br />
|-<br />
| align="center" | '''ghau'''<br />
| align="center" | ̶a̶s̶ + '''-aa'''<br />
| align="center" | kand'''aa''' - jestem<br />
| align="center" | ħauht'''aa''' - mam<br />
|-<br />
| align="center" | '''lii/dhilii'''<br />
| align="center" | a̶s̶ + '''-af'''<br />
| align="center" | kand'''af''' - jesteś<br />
| align="center" | ħauht'''af''' - masz<br />
|-<br />
| align="center" | '''pay/dhipay'''<br />
| align="center" | a̶s̶ + '''-ay'''<br />
| align="center" | kand'''ay''' - jest<br />
| align="center" | ħauht'''ay''' - ma<br />
|-<br />
| align="center" | '''zifa'''<br />
| align="center" | a̶s̶ <br />
| align="center" | kand - jesteśmy<br />
| align="center" | ħauht - mamy<br />
|-<br />
| align="center" | '''zifayya'''<br />
| align="center" | a̶s̶ + '''ayya'''<br />
| align="center" | kandayya - (my dwaj) jesteśmy<br />
| align="center" | ħauhtayya - (my dwaj) mamy<br />
|-<br />
| align="center" | '''uur/dhinuur'''<br />
| align="center" | '''-as'''<br />
| align="center" | kandas'''as''' - jesteście<br />
| align="center" | ħauhtas'''as''' - macie<br />
|-<br />
| align="center" | '''uuruyya'''<br />
| align="center" | '''-ayya'''<br />
| align="center" | kandas'''ayya''' - (wy dwaj) jesteście<br />
| align="center" | ħauhtas'''ayya''' - (wy dwaj) macie<br />
|-<br />
| align="center" | '''qa/dhiqa'''<br />
| align="center" | '''-ayt'''<br />
| align="center" | kandas'''ayt''' - są<br />
| align="center" | ħauhtas'''ayt''' - mają<br />
|}<br />
===="Chcieć"====<br />
Nie występuje samodzielny czasownik "chcieć". Zastępuje się go poprzez formę pragnącą, w przypadku gdy ktoś chce wykonać jakąś czynność (ja chcę jeść, ona chce wyjść, wy chcecie mieć etc). W przypadku jednak gdy mówiący chce, by ktoś coś zrobił, lub gdy mówiący pragnie jakiegoś przedmiotu, na początku zdania wstawia się '''iisuug''' (dosłownie "żądanie, rozkaz"). Np:<br />
:''iisuug ghahana'' (chcę syna)<br />
:''iisuug butuduruphuul'' (chcę, byś poszedł) <br />
:''iisuuq ghauku gaazaww?'' (czego ode mnie chcesz?)*<br />
*czasownik robić (zaww) użyty dla oddania czynności, dosłownie ~ "czego ode mnie chcesz, żebym uczynił"<br />
<br />
====Trybo-aspekty====<br />
W protogamajskim różnica między aspektem a trybem zaciera się. Dzieli się je na trybo-aspekty stanu oraz intencji. Do trybo-aspektów stanu należą: dokonany, niedokonany oraz teliktyczny, natomiast do trybo-aspektów intencji pragnący, życzący, oraz pytający. Forma niedokonana jest podstawową formą czasownika. <br />
=====Stanu=====<br />
Aby od formy niedokonanej utworzyć '''formę trybo-aspektu dokonanego''' należy dodać do czasownika prefiks -'''b(_)'''. Forma dokonana wskazuje na zakończenie, dokonanie się czynności, nie wskazuje jednak na jej wynik i rezultat. <br />
<br />
:Np: <br><br />
:''aurimi'' (siadamy) --> '''''b'''aurimi'' (siedzimy) <br><br />
:''tuduru'' (idziemy) --> '''''bu'''tuduru'' (dochodzimy) <br><br />
:''zawwa'' (robimy) --> '''''ba'''zawwa'' (zrobimy)<br />
<br />
Rozwinięciem formy dokonanej jest '''forma teliktyczna'''. Wskazuje na to, że czynność została zakończona, odniosła sukces, domyślny cel został wykonany. Może również oznaczać, że mimo trudności jej wykonanie oraz sukces jest już pewny, mimo że jeszcze do niedawna nie musiał być. Tworzy się ją dodając do czasownika prefiks '''m(_)-'''. <br />
<br />
:Np: <br><br />
:''suwaraad'' (poluję) --> '''''ma'''suwaraad'' (upolowałem) - czynność polowania została zakończona sukcesem, ofiara została upolowana i zabita <br><br />
:''ghimiid'' (biegam) --> '''''mi'''ghimiid'' (dobiegam) - czynność polowania zostaje zakończona sukcesem, mimo trudności uda się dobiec do celu<br><br />
:''unzuruud'' (walczę) --> '''''m'''unzuruud'' (zwalczam) - czynność walki zostaje zakończona sukcesem, udaje się zwyciężyć i pokonać przeciwnika.<br />
=====Intencji=====<br />
'''Forma pragnąca''' wyraża pragnienie mówiącego co do wykonania danej czynności. Tworzy się ją dodając do czasownika prefiks '''h_(r)-'''.<br />
<br />
:Np: <br><br />
:''aurimi'' (siadamy) --> '''''har'''aurimi'' (chcemy usiąść) <br><br />
:''tuduru'' (idziemy) --> '''''hu'''tuduru'' (chcemy iść) <br><br />
:''zawwa'' (robimy) --> '''''ha'''zawwa'' (chcemy robić)<br />
<br />
Forma pragnąca może też służyć jako forma trybu rozkazującego, tak zwana '''forma rozkazująca słaba'''. Poprzedzona słowem ''inur'', używana jest w stosunku do osób o wyższej lub równej pozycji społecznej, lub gdy mówiący chce o coś prosić lub kogoś przekonać. Np: <br />
:''inur hurduuruph, ghahanaqaa'' (słuchaj, synu)<br />
<br />
'''Forma życząca''' wyraża życzenie mówiącego. Można ją oddać za pomocą polskiej partykuły ''oby''. Tworzy się ją poprzez dodanie prefiksu '''y_²(z)-'''. <br />
<br />
:Np: <br><br />
:''suwaraph'' (polujesz) --> '''''yaa'''suwaraph'' (obyś polował) <br><br />
:''ghimiph'' (biegasz) --> '''''yii'''ghimiph'' (obyć biegał) <br><br />
:''unzuruph'' (walczysz) --> '''''yuuz'''unzuruph'' (obyć walczył)<br />
<br />
Forma życząca może też służyć jako forma trybu rozkazującego, tak zwana '''forma rozkazująca mocna'''. Niepoprzedzona żadną konkretną partykułą, używana jest w stosunku do osób o niższej pozycji społecznej, gdy rozmówca wymaga czegoś, rozkazuje, żąda lub wręcz przeciwnie - błaga, wyraża pragnienie niezwykle silnie nacechowane emocjami. Np:<br />
:''yuuzaduruuph ghauyas, Raawwiyaqaa'' (usłysz mnie, Boże!)<br />
<br />
'''Forma pytająca''' odpowiada za tworzenie pytań. Tworzy się ją dodając prefiks '''g_²(m)-'''.<br />
<br />
:Np: <br><br />
:''suwaraph'' (polujesz) --> '''''gaa'''suwaraph?'' (czy polujesz?) <br><br />
:''ghimiph'' (biegasz) --> '''''gii'''ghimiph?'' (czy biegasz?) <br><br />
:''unzuruph'' (walczysz) --> '''''guum'''unzuruph?'' (czy walczysz?)<br />
<br />
=====Łączenie trybo-aspektów=====<br />
Trybo-aspekty stanu oraz intencji można łączyć ze sobą. W takim wypadku na pierwszym miejscu stać będzie prefiks formy intencji, następnie prefiks formy stanu, a na końcu odmieniony czasownik. Formy intencji można łączyć między sobą, formy stanu - nie.<br />
<br />
:Np: <br><br />
:Forma życząca + forma teliktyczna + czasownik --> '''''yaama'''suwaraph'' (obyś upolował, miał polowanie zakończone sukcesem) <br><br />
:Forma pytająca + forma pragnąca + czasownik --> '''''giihi'''ghimi'' (czy chcecie biegać?) <br><br />
:Forma pragnąca + forma dokonana --> '''''hab'''aurimiid'' (chcę usiąść)<br />
<br />
Etc.<br />
====Czasy====<br />
Występują 3 czasy: teraźniejszy, przeszły oraz przyszły. <br><br />
Aby dodatkowo podkreślić, że czynność odbyła się w przeszłości, do odmienionego czasownika dodaje się sufiks '''-(t)_n'''. <br><br />
:Np: ''unzuruph'' (walczysz) --> ''unzuruph'''un''''' (walczyłeś)<br />
<br />
Aby utworzyć czas przyszły, od czasownika należy dodać sufiks '''-(t)_²l'''. <br><br />
:Np: ''unzuruph'' (walczysz) --> ''unzuruph'''uul''''' (będziesz walczył)<br />
<br />
=====Łączenie czasów i trypo-aspektów=====<br />
Czasy oraz trybo-aspekty łączą się ze sobą. <br />
<br />
:Np: <br />
:'''''gaama'''suwaraph'''uul?''''' (czy upolujesz <coś> kiedyś, czy twoje polowanie odniesie kiedyś sukces?) <br><br />
:'''''giihi'''ghimi'''tin''''' (czy chcieliście biegać?) <br><br />
:'''''hab'''aurimiid'''iil''''' (będę chciał usiąść)<br />
<br />
Etc<br />
<br />
===Rzeczowniki===<br />
====Liczba====<br />
Występują 4 liczby: zerowa, pojedyncza, podwójna i mnoga.<br />
Liczba zerowa jest tworzona poprzez dodanie sufiksu '''-n_m''', liczba pojedyncza posiada końcówkę zerową, liczba podwójna '''-_yya''', natomiast liczba mnoga '''-r_sa'''. Liczba podwójna stosowana jest głównie do naturalnych par, np: oczy, ręce, nogi, buty etc. <br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
|-<br />
! Liczba zerowa<br />
! Liczba pojedyncza<br />
! Liczba podwójna<br />
! Liczba mnoga <br />
|-<br />
| align="center" | iighaur'''nam''' <br />
(żaden język) <br />
| align="center" | iighaur<br />
(język)<br />
| align="center" | iighaur'''ayya''' <br />
(dwa języki)<br />
| align="center" | iighaur'''rasa''' <br />
(języki)<br />
|-<br />
| align="center" | faqiih'''nim''' <br />
(żaden sen)<br />
| align="center" | faqiih<br />
(sen)<br />
| align="center" | faqiih'''iyya'''<br />
(dwa sny)<br />
| align="center" | faqiih'''risa''' <br />
(sny)<br />
|-<br />
| align="center" | pirrun'''num'''<br />
(żadne drzewo)<br />
| align="center" | pirrun<br />
(drzewo)<br />
| align="center" | pirrun'''uyya'''<br />
(dwa drzewa)<br />
| align="center" | pirrun'''rusa'''<br />
(drzewa)<br />
|}<br />
====Przypadki====<br />
Protogamajski posiadał 12 przypadków.<br />
{| class="wikitable"<br />
|-<br />
!<br />
! Przypadek<br />
! Pytanie<br />
|-<br />
| I. <br />
| Mianownik<br />
| kto?, co?<br />
|-<br />
| II.<br />
| Dopełniacz<br />
| kogo?, czego?<br />
|-<br />
| III.<br />
| Celownik<br />
| komu?, czemu?<br />
|-<br />
| IV.<br />
| Biernik<br />
| kogo?, co?<br />
|-<br />
| V.<br />
| Narzędnik<br />
| (z) kim?, (z) czym?<br />
|-<br />
| VI.<br />
| Miejscownik<br />
| o kim?, o czym?<br />
|-<br />
| VII. <br />
| Ablatyw<br />
| skąd?, od kogo?, od czego?<br />
|-<br />
| VIII.<br />
| Allatyw<br />
| dokąd?, do kogo?, do czego?<br />
|-<br />
| IX.<br />
| Innesyw<br />
| w kim?, w czym?<br />
|-<br />
| X.<br />
| Prolatyw<br />
| stosunek względem ruchu, określenie sposobu<br />
|-<br />
| XI.<br />
| Ekwatyw<br />
| taki, jak porównania<br />
|-<br />
| XII.<br />
| Wołacz<br />
| -<br />
|}<br />
====Odmiana przez przypadki====<br />
{| class="wikitable"<br />
|-<br />
! Przypadek<br />
! Sufiks<br />
! ghamma - człowiek<br />
! liitauni - drewno<br />
! waqadun - koń<br />
|-<br />
| I. <br />
| -Ø<br />
| ghamma<br />
| liitauni<br />
| waqadun<br />
|-<br />
| II.<br />
| -(w)_<br />
| ghamma'''wa'''<br />
| liitauni'''wi'''<br />
| waqadun'''u'''<br />
|-<br />
| III.<br />
| -(w)_l<br />
| ghamma'''wal'''<br />
| liitauni'''wil'''<br />
| waqadun'''ul'''<br />
|-<br />
| IV.<br />
| -(y)_s<br />
| ghamma'''yas'''<br />
| liitauni'''yis'''<br />
| waqadun'''us'''<br />
|-<br />
| V.<br />
| -(y)_r<br />
| ghamma'''yar'''<br />
| liitauni'''yir'''<br />
| waqadun'''ur'''<br />
|-<br />
| VI.<br />
| -h_<br />
| ghamma'''ha'''<br />
| liitauni'''hi'''<br />
| waqadun'''hu'''<br />
|-<br />
| VII. <br />
| -(_)ku<br />
| ghamma'''ku'''<br />
| liitauni'''ku'''<br />
| waqadun'''uku'''<br />
|-<br />
| VIII.<br />
| -(_)ksu<br />
| ghamma'''ksu'''<br />
| liitauni'''ksu'''<br />
| waqadun'''uksu'''<br />
|-<br />
| IX.<br />
| -s_<br />
| ghamma'''sa'''<br />
| liitauni'''si'''<br />
| waqadun'''su'''<br />
|-<br />
| X.<br />
| -(w)_dh<br />
| ghamma'''wadh'''<br />
| liitauni'''widh'''<br />
| waqadun'''udh'''<br />
|-<br />
| XI.<br />
| -(_)llu<br />
| ghamma'''llu'''<br />
| liitauni'''llu'''<br />
| waqadun'''ullu'''<br />
|-<br />
| XII.<br />
| -(_)q_²<br />
| ghamma'''qaa'''<br />
| liitauni'''qii'''<br />
| waqadun'''uquu'''<br />
|}<br />
<br />
Końcówki liczb wchodzą przed końcówkami przypadków. Np: <br><br />
:iighaur-''ayya''-'''sa''' - w dwóch językach <br><br />
:faqiih-''nim''-'''illu''' - taki jak żaden sen <br><br />
:waqadun-''rusa''-'''wudh''' - końmi, za pomocą koni <br><br />
:ghamma-''rasa''-'''ha''' - o ludziach <br />
<br />
Etc.<br />
<br />
====Określoność====<br />
Określoność wyraża się poprzez poprzedzenie wyrazu partykułą '''raħ''' oraz zmianą akcentu określanych wyrazów z pierwszej na drugą.<br />
:''iighaur'' ['i:ɣawr] - język --> '''''raħ''' iighaur'' ['raħ i:'ɣawr] - język, ten konkretny --> '''''raħ''' ghammasas iighaur'' ['raħ ɣa'mma.sas i:'ɣawr] (Język Ludzki).<br />
<br />
===Przymiotniki===<br />
Przymiotniki posiadają końcówkę '''-s_s'''. W przeciwieństwie do rzeczowników, nie odmieniają się przez przypadki. Praktycznie zawsze stają przed rzeczownikiem, do którego się odnoszą.<br />
<br><br />
Dodając do rzeczownika końcówkę '''-llu''' tworzy się (to be contiunued><br />
Np<br />
:''pautullu'' (bezdzietny)<br />
<br />
===Przysłówki===<br />
Przysłówki tworzy się zwykle od przymiotników, zamieniając końcówkę -s_s na '''-s_h'''. Tak ja przymiotniki, pozostają nieodmienne. Np:<br />
:''nuhsus'' (płaski) ---> ''nuh'''suh''''' (płasko)<br />
:''illisis'' (ciężki) ---> ''illi'''sih''''' (ciężko)<br />
:''sayyasas'' (szybki) ---> ''sayya'''sah''''' (szybko)<br />
<br />
===Zaimki===<br />
====Zaimki osobowe====<br />
Zaimki osobowe, jako jedyne, traktowane są de facto jak rzeczowniki, podlegając odmianie przez przypadki. Jest ona jednak nieco nieregularna.<br />
{| class="wikitable"<br />
|-<br />
! Przypadek<br />
! ja<br />
! ty<br />
! Ty<br />
! on/ona/ono<br />
! On/Ona/Ono<br />
! wy<br />
! wy dwoje<br />
! wy<br />
! Wy<br />
! wy dwoje<br />
! oni<br />
! Oni<br />
|-<br />
| I. <br />
| ghau<br />
| lii<br />
| dhilii<br />
| pay<br />
| dhipay<br />
| zifa<br />
| zifayya<br />
| uur<br />
| dhinuur<br />
| uuruyya<br />
| qa<br />
| dhiqa<br />
|-<br />
| II.<br />
| ghawwa<br />
| liiway<br />
| <br />
| <br />
| <br />
| <br />
| <br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|-<br />
| III.<br />
| ghaul<br />
| liwil<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|-<br />
| IV.<br />
| ghauyas<br />
| liis<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|-<br />
| V.<br />
| ghauyar<br />
| liir<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|-<br />
| VI.<br />
| ghauh<br />
| liih<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|-<br />
| VII. <br />
| ghauku<br />
| payaku<br />
| dhipayaku<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|-<br />
| VIII.<br />
| ghauksu<br />
| payaksu<br />
| dhipayaksu<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|-<br />
| IX.<br />
| ghaus<br />
| liis<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|-<br />
| X.<br />
| ghaudh<br />
| liidh<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|-<br />
| XI.<br />
| ghaullu<br />
| liillu<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|-<br />
| XII.<br />
| ghauq<br />
| liiq<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
| -<br />
|}<br />
====Zaimki dzierżawcze====<br />
Zaimki dzierżawcze doklejane są do rzeczowników, w formie prefiksów.<br />
{| class="wikitable"<br />
|-<br />
! osoba <br />
! prefiks <br />
! faqiih - sen<br />
! unuzar - walka<br />
! radhmaa - śmierć<br />
|-<br />
| align="center" | ghau<br />
| align="center" | '''agh-'''<br />
| align="center" | '''agh'''faqiih<br />
(mój sen)<br />
| align="center" | '''agh'''unuzar<br />
(moja walka)<br />
| align="center" | '''agh'''radhmaa<br />
(moja śmierć)<br />
|-<br />
| align="center" | lii<br />
| align="center" | '''lay-'''<br />
| align="center" | '''lay'''faqiih<br />
(twój sen)<br />
| align="center" | '''lay'''unuzar<br />
(twoja walka)<br />
| align="center" | '''lay'''radhmaa<br />
(twoja śmierć)<br />
|-<br />
| align="center" | dhilii<br />
| align="center" | '''ilaay-'''<br />
| align="center" | '''ilaay'''faqiih<br />
(Twój sen)<br />
| align="center" | '''ilaay'''unuzar<br />
(Twoja walka)<br />
| align="center" | '''ilaay'''radhmaa<br />
(Twoja śmierć)<br />
|-<br />
| align="center" | pay<br />
| align="center" | '''sar-'''<br />
| align="center" | '''sar'''faqiih<br />
(jego/jej sen)<br />
| align="center" | '''sar'''unuzar<br />
(jego/jej walka)<br />
| align="center" | '''sar'''radhmaa<br />
(jego/jej śmierć)<br />
|-<br />
| align="center" | dhipay<br />
| align="center" | '''saar-'''<br />
| align="center" | '''saar'''faqiih<br />
(Jego/Jej sen)<br />
| align="center" | '''saar'''unuzar<br />
(Jego/Jej walka)<br />
| align="center" | '''saar'''radhmaa<br />
(Jego/Jej śmierć)<br />
|-<br />
| align="center" | zifa<br />
| align="center" | '''zi-'''<br />
| align="center" | '''zi'''faqiih<br />
(nasz sen)<br />
| align="center" | '''ziy'''unuzar<br />
(nasza walka)<br />
| align="center" | '''zi'''radhmaa<br />
(nasza śmierć)<br />
|-<br />
| align="center" | zifayya<br />
| align="center" | '''yaz-'''<br />
| align="center" | '''yazi'''faqiih<br />
(nasz <l.podwójna> sen)<br />
| align="center" | '''yaz'''unuzar<br />
(nasza <l.podwójna> walka)<br />
| align="center" | '''yaz'''radhmaa<br />
(nasza <l.podwójna> śmierć)<br />
|-<br />
| align="center" | uur<br />
| align="center" | '''hau-'''<br />
| align="center" | '''hau'''faqiih<br />
(wasz sen)<br />
| align="center" | '''ha'''unuzar<br />
(wasza walka)<br />
| align="center" | '''hau'''radhmaa<br />
(wasza śmierć)<br />
|-<br />
| align="center" | dhinuur<br />
| align="center" | '''dhau-'''<br />
| align="center" | '''dhau'''faqiih<br />
(Wasz sen)<br />
| align="center" | '''dha'''unuzar<br />
(Wasza walka)<br />
| align="center" | '''dhau'''radhmaa<br />
(Wasza śmierć)<br />
|-<br />
| align="center" | uuruyya<br />
| align="center" | '''hayy-'''<br />
| align="center" | '''hayy'''faqiih<br />
(wasza <l.podwójna> sen)<br />
| align="center" | '''hayy'''unuzar<br />
(wasza <l.podwójna> walka)<br />
| align="center" | '''hayy'''radhmaa<br />
(wasza <l.podwójna> śmierć)<br />
|-<br />
| align="center" | qa/dhiqa<br />
| align="center" | '''qun-'''<br />
| align="center" | '''qun'''faqiih<br />
(ich sen)<br />
| align="center" | '''qun'''unuzar<br />
(ich walka)<br />
| align="center" | '''qun'''radhmaa<br />
(ich śmierć)<br />
|}<br />
====Zaimki zwrotne====<br />
Zaimki zwrotne tworzy się dodając do zaimka osobowego cząstkę '''-tuum''', która dosłownie znaczy "dusza". Można je tłumaczyć z grubsza podobnie do "mnie samego", "ja sam"<ref>Analogicznie do angielskiego ''myself'', ''yourself'' i tak dalej</ref> etc <br />
:ghau --> ghau'''tuum'''<br />
:lii --> lii'''tuum'''<br />
:dhilii --> dhilii'''tuum'''<br />
:pay --> pat'''tuum'''<br />
:dhipay --> dhipay'''tuum'''<br />
:zifa --> zifa'''tuum'''<br />
:zifayya --> zifayya'''tuum'''<br />
:uur --> uur'''tuum'''<br />
:dhinuur --> dhinuur'''tuum'''<br />
:uuruyya --> uurayya'''tuum'''<br />
:qa --> qa'''tuum'''<br />
:dhiqa --> dhiqa'''tuum'''<br />
<br />
===Liczebniki=== <br />
<pre> <br />
1 - hazru<br />
2 - pharu<br />
3 - dhinnu<br />
4 - aasau<br />
5 - kargha<br />
6 - niirra<br />
7 - saugh<br />
8 - wayr<br />
9 - baalla<br />
10 - abaagh<br />
</pre><br />
'''Liczebniki porządkowe''' tworzy się dodając do liczebnika głównego sufiks '''-(a)n'''. Liczebniki porządkowe są nieodmienne.<br />
<pre> <br />
1 - hazrun<br />
2 - pharun<br />
3 - dhinnun<br />
4 - aasaun<br />
5 - karghan<br />
6 - niirran<br />
7 - saughan<br />
8 - wayran<br />
9 - baallan<br />
10 - abaaghan<br />
</pre><br />
<br />
==Teksty==<br />
===Owca i konie===<br />
'''Owca i konie'''<br />
<br />
Na wzgórzu owca, która nie miała wełny, zobaczyła konie; jeden ciągnął ciężki wóz, drugi dźwigał wielki ładunek, a trzeci wiózł szybko człowieka. Owca rzekła do koni: „Serce mnie boli, widząc, co człowiek nakazuje robić koniom”. Konie odpowiedziały: „Słuchaj, owco, serca nas bolą, kiedy widzimy, jak człowiek, pan, zabiera twoją wełnę na płaszcz dla samego siebie. I owca nie ma wełny”. Usłyszawszy to, owca pobiegła przez równinę.<br />
<br />
----<br />
<br />
'''Raħ Phauru fi raħ Waqadunrusa'''<br />
<br />
Zur saaquhu, phauru isi waan ħauhtaytan qaħtiwi binnakasaytan waqadunrusayus. Raħ hazrun tawwasaytan iliisis awwasaryas, raħ pharun liirisaytin ħahtasas dilliyis fi raħ dhinnun sayyasah yaghawwarasaytan ghammayas. Raħ phauru biighisaytin waqadunrusaksu: "Aghqiwaħ ammasay, kaar innakaad asi ghamma ghayrasay zaww waqadunrusawul". Raħ waqadunrusa makawanaħan: "Inur hurduuruph, phauruquu, ziqiwaħrasa ammaħ, kaar innaka apa ghamma, raħ paabun, mahaptiniisay layqaħtiyis bausas ghabaraksu pir paytuum. Fi raħ phauru waan ħauhtaytan qaħtiwi". Kaar suuk badurusaytun, raħ phauru gipisaytin nuhaabadh.<br />
<br />
===Król i bóg===<br />
'''Król i bóg'''<br />
<br />
Był sobie król. Był bezdzietny. Chciał mieć syna. Poprosił kapłana: „spraw, by urodził mi się syn!”. Kapłan powiedział do króla: „módl się do boga Werunosa”. Król podszedł do boga Werunosa, by pomodlić się do niego. „Usłysz mnie, ojcze Werunosie!”. Bóg Werunos zstąpił z nieba. „Czego chcesz ode mnie?”. „Chcę mieć syna”. „Niech więc się stanie”, powiedział promienny bóg Werunos. Żona króla urodziła syna.<br />
<br />
----<br />
<br />
'''Raħ Qabrii fi raħ Raawwiya'''<br />
<br />
Kandaytan aukar qabrii. Kandaytan pautullu. Ghahanas harħauhtaytan. Busubuusaytun saarhitlaayas: "Yaaparrasay ghaul ghahan!". Raħ hitlaa biighisaytin raħ qabriiwil: "Inur hardauraaph raħ Raawwiyaksu Qiiħaghuyaghaksu". Raħ qabrii butudurun raħ Raawwiyaksu Qiiħaghuyaghaksu, tugi daur dhipayaksu. "Yuuzaduruuph ghauyas, Taghiiqii Qiiħaghuyaghaqaa!". Raħ Raawwiya Qiiħaghuyagh butudurun amfa phannifiku. "Iisuuq ghauku gaazaww?". "Iisuug ghahana". "Kammi kandaytaal", biighisaytin raħ wallarsas Raawwiya Qiiħaghuyagh. Limmi qabriiwi maparrasaytan ghahanas.<br />
<br />
==Słowniczek==<br />
*'''a, i''' - fi<br />
*'''aby, żeby''' - tugi<br />
*'''biec, biegać''' - gip<br />
*'''bieg''' - gipir<br />
*'''boleć''' - amm<br />
*'''ból''' - ammar<br />
*'''brać''' - haptin<br />
*'''blask, oślepiające światło''' - taghar<br />
*'''błyszczeć, jaśnieć, promienieć''' - tagh<br />
*'''chcieć''' - ah (tylko w <br />
*'''ciągnąć''' - taww<br />
*'''ciepły''' - bausas<br />
*'''ciężki''' - illisis<br />
*'''co''' - asi<br />
*'''córka''' - iiyuzu<br />
*'''człowiek''' - ghamma<br />
*'''dla''' - pir<br />
*'''dół''' - amfa<br />
*'''dusza''' - tuum<br />
*'''dziecko''' - pautu<br />
*'''dźwigać''' - liir<br />
*'''gdy''' - kaar<br />
*'''góra, na górze''' - kirdu<br />
*'''góra''' - kiridu<br />
*'''jak''' - apa<br />
*'''jaki, który''' - isi<br />
*'''kapłan, szaman''' - hitlaa<br />
*'''kazać, nakazywać, rozkazywać''' - ghayr<br />
*'''kiedyś, niegdyś, dawniej''' - aukar<br />
*'''koń''' - waqadun <br />
*'''król''' - qabrii<br />
*'''ładunek''' - dilli<br />
*'''mieć, posiadać''' - ħauhtas<br />
*'''modlić się''' - daur<br />
*'''modlitwa''' - daurar<br />
*'''mówić, rzec''' - iigh<br />
*'''na''' - zur<br />
*'''nie''' - waan<br />
*'''niebo''' - phannif<br />
*'''niechaj''' - kammi<br />
*'''odpowiadać''' - kawan<br />
*'''ojciec''' - taghii<br />
*'''owca''' - phauru<br />
*'''pan''' - paabun<br />
*'''płaski''' - nuhsus<br />
*'''płaszcz''' - ghabar<br />
*'''prośba''' - inur<br />
*'''pytać, prosić''' - usub<br />
*'''robić''' - zaww<br />
*'''rodzić''' - paut<br />
*'''równina''' - nuhaab<br />
*'''serce''' - qiwaħ<br />
*'''słuchać''' - duur<br />
*'''słyszeć''' - adur<br />
*'''sprawiać, czynić''' - raub<br />
*'''syn''' - ghahan<br />
*'''szybki''' - sayyasas<br />
*'''szybko''' - sayyasah<br />
*'''światło''' - wallar<br />
*'''świetlisty, jasny''' - wallarsas<br />
*'''to''' - sauk<br />
*'''tamto''' - asuuk<br />
*'''urodzić się, przyjść na świat''' - parr<br />
*'''wełna''' - qaħti<br />
*'''widzieć''' - innak<br />
*'''wielki''' - ħahtasas<br />
*'''wozić, transportować''' - yaghawwar<br />
*'''wóz''' - awwasar<br />
*'''wzgórze''' - saaqu<br />
*'''ziemia, kraina''' - aab<br />
*'''żądanie, rozkaz''' - iisuuq<br />
*'''żona''' - limmi<br />
<br />
==Przypisy==<br />
<references/><br />
[[Kategoria:Użytkownik:Borlach]]<br />
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]<br />
[[Kategoria:Języki gamajskie|Protogamajski]]</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_protogamajski&diff=26083
Język protogamajski
2018-11-12T01:03:27Z
<p>Toyatl: /* Słowniczek */ tabelka ze słowkami do "Owcy i koni"</p>
<hr />
<div>'''Język protogamajski''' (''Raħ ghammasas iighaur'' [{{IPA|'raħ ɣa'm:asas i:'ɣawr}}]) to prajęzyk, będący przodkiem wszystkich innych [[Języki gamajskie|języków gamajskich]], rodziny językowej rozwijanej w ramach wspólnego forumowego projektu. Jest to język aglutynacyjny, o szyku SVO, charakteryzujący się sporą liczbą głosek szczelinowych, w tym charakterystycznej dla języka spółgłoski [{{IPA|ɣ}}]. <br />
==Fonologia==<br />
===Samogłoski===<br />
{| class=wikitable<br />
! rowspan=1|<br />
! colspan=1|Przednie<br />
! colspan=1|Tylne<br />
|-<br />
|-align=center class=small<br />
|-align=center<br />
!Przymknięte<br />
|{{IPA|i}} {{IPA|i:}}||{{IPA|u}} {{IPA|u:}}<br />
|-align=center<br />
!Otwarte<br />
| colspan=2 align=center |{{IPA|a}} {{IPA|a:}}<br />
|}<br />
<br />
===Dyftongi===<br />
Występują jedynie dwa dyftongi: [{{IPA|aj}}] oraz [{{IPA|aw}}].<br />
<br />
===Spółgłoski===<br />
{| class="wikitable" style=text-align:center<br />
! colspan="2" |<br />
!Wargowe<br />
!Zębowo-dziąsłowe<br />
!Podniebienne<br />
!Welarne<br />
!Języczkowe<br />
!Gardłowe<br />
|- align="center"<br />
! colspan="2" | Nosowe<br />
|{{IPA|m}}<br />
|{{IPA|n}}<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|- align="center"<br />
! rowspan="2" |Zwarte<br />
!<small>bezdźwięczne</small><br />
|{{IPA|p}} <br />
|{{IPA|t}}<br />
|<br />
|{{IPA|k}} <br />
|{{IPA|q}}<br />
|<br />
|-<br />
!<small>dźwięczne</small><br />
|{{IPA|b}}<br />
|{{IPA|d}}<br />
|<br />
|{{IPA|g}}<br />
|<br />
|<br />
|- align="center"<br />
! rowspan="2" | Szczelinowe <br />
!<small>bezdźwięczne</small><br />
|{{IPA|f}} <br />
|{{IPA|θ}} {{IPA|s}}<br />
|<br />
| <br />
|<br />
|{{IPA|h}} {{IPA|ħ}}<br />
|-<br />
!<small>dźwięczne</small><br />
|<br />
|{{IPA|ð}} {{IPA|z}}<br />
|<br />
|{{IPA|ɣ}} <br />
|<br />
|<br />
|- align="center"<br />
! colspan="2" | Drżące <br />
|<br />
|{{IPA|r}}<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|-<br />
! colspan="2" | Aproksymanty<br />
|<br />
|{{IPA|l}}<br />
|{{IPA|j}}<br />
|{{IPA|w}}<br />
|<br />
|<br />
|}<br />
<br />
===Geminaty===<br />
W protogamajskim występowała znaczna liczba geminatów: [{{IPA|n:}}] [{{IPA|m:}}] [{{IPA|r:}}] [{{IPA|l:}}] [{{IPA|j:}}] oraz [{{IPA|w:}}].<br />
===Akcent===<br />
Akcent pada zwykle na pierwszą sylabę, chociaż pojawiają się wyjątki od tej zasady.<br />
===Struktura sylaby===<br />
Struktura sylaby to '''(C)V(C)''', gdzie V może być samogłoską/dyftongiem, a C spółgłoską/geminatą.<br />
==Zapis łaciński==<br />
Język protogamajski nie posiadał własnego pisma, używany był przez społeczność niepiśmienną. Dla ułatwienia stosuje się jednak zapis łaciński.<br />
<div style="column-count:5;-moz-column-count:5;-webkit-column-count:2"><br />
{| cellspacing="5" style="text-align: center;"<br />
|- style="font-size: 2.0em;"<br />
| i || ii || u || uu || a || aa || au || ay <br />
|-<br />
| [{{IPA|i}}] || [{{IPA|iː}}] || [{{IPA|u}}] || [{{IPA|u:}}] || [{{IPA|a}}] || [{{IPA|a:}}] || [{{IPA|aw}}] || [{{IPA|aj}}]<br />
|- style="font-size: 2.0em;"<br />
| m || n || p || t || k || q || b || d <br />
|-<br />
| [{{IPA|m}}] || [{{IPA|n}}] || [{{IPA|p}}] || [{{IPA|t}}] || [{{IPA|k}}] || [{{IPA|q}}] || [{{IPA|b}}] || [{{IPA|d}}] <br />
|- style="font-size: 2.0em;"<br />
| g || f || ph || s || h || ħ || dh || z <br />
|-<br />
| [{{IPA|g}}] || [{{IPA|f}}] || [{{IPA|θ}}] || [{{IPA|s}}] || [{{IPA|h}}] || [{{IPA|ħ}}] || [{{IPA|ð}}] || [{{IPA|z}}] <br />
|- style="font-size: 2.0em;"<br />
| gh || r || l || y || w <br />
|-<br />
| [{{IPA|ɣ}}] || [{{IPA|r}}] || [{{IPA|l}}] || [{{IPA|j}}] || [{{IPA|w}}] <br />
|}<br />
</div><br />
==Gramatyka==<br />
===Harmonia samogłoskowa===<br />
W protogamajskim występuje harmonia progresywna samogłosek. Samogłoska pierwszej sylaby sufiksów dołączanych do słowa musi zgadzać się z samogłoską ostatniej sylaby podstawowego słowa.<br />
<pre> <br />
Ostatnia samogłoska słowa <---> Pierwsza samogłoska sufiksu <br />
i ii <---> i ii<br />
u uu <---> u uu<br />
a aa ay au <---> a aa <br />
</pre><br />
:Np. <br> <br />
:''faqiih'' "sen" -> ''faqiih'''i'''r'' "sny" <br><br />
:''pirrun'' "drzewo" -> ''pirrun'''u'''r'' "drzewa" <br><br />
:''iighaur'' "język" -> ''iighaur'''a'''r'' "języki"<br />
===Czasowniki===<br />
====Osoby i odmiana czasowników przez osoby====<br />
{| class="wikitable"<br />
|-<br />
! osoba <br />
! końcówka <br />
! aurim - siedzieć<br />
! tudur - iść<br />
! zaww - robić<br />
|-<br />
| align="center" | ja<br />
----<br />
'''ghau'''<br />
| align="center" | '''-_²d_''' <br />
| align="center" | aurim'''iid''' - siedzę<br />
| align="center" | tudur'''uud''' - idę<br />
| align="center" | zaww'''aad''' - robię<br />
|-<br />
| align="center" | ty<br />
----<br />
'''lii'''<br />
| align="center" | '''-_ph'''<br />
| align="center" | aurim'''iph''' - siedzisz<br />
| align="center" | tudur'''uph''' - idziesz<br />
| align="center" | zaww'''aph''' - robisz<br />
|-<br />
| align="center" | ty (grzecznościowe)<br />
----<br />
'''dhilii'''<br />
| align="center" | '''-_²ph'''<br />
| align="center" | aurim'''iiph''' - siedzisz<br />
| align="center" | tudur'''uuph''' - idziesz<br />
| align="center" | zaww'''aaph''' - robisz<br />
|-<br />
| align="center" | on/ona/ono<br />
----<br />
'''pay'''<br />
| align="center" | '''-_say'''<br />
| align="center" | aurim'''isay''' - siedzi<br />
| align="center" | tudur'''usay''' - idzie<br />
| align="center" | zaww'''asay''' - robi<br />
|-<br />
| align="center" | on/ona/ono (grzecznościowe) <br />
----<br />
'''dhipay'''<br />
| align="center" | '''-_²say'''<br />
| align="center" | aurim'''iisay''' - siedzi<br />
| align="center" | tudur'''uusay''' - idzie<br />
| align="center" | zaww'''aasay''' - robi<br />
|-<br />
| align="center" | my / my dwaj<br />
----<br />
'''zifa''' / '''zifayya'''<br />
| align="center" | '''-_'''<br />
| align="center" | aurim'''i''' - siedzimy<br />
| align="center" | tudur'''u''' - idziemy<br />
| align="center" | zaww'''a''' - robimy<br />
|-<br />
| align="center" | wy / wy dwaj<br />
----<br />
'''uur''' / '''uuruyya'''<br />
| align="center" | '''-_gh'''<br />
| align="center" | aurim'''igh''' - siedzicie<br />
| align="center" | tudur'''ugh''' - idziecie<br />
| align="center" | zaww'''agh''' - robicie<br />
|-<br />
| align="center" | wy (grzecznościowe)<br />
----<br />
'''dhinuur'''<br />
| align="center" | '''-_²gh''' <br />
| align="center" | aurim'''iigh''' - siedzicie<br />
| align="center" | tudur'''uugh''' - idziecie<br />
| align="center" | zaww'''aagh''' - robicie<br />
|-<br />
| align="center" | oni<br />
----<br />
'''qa'''<br />
| align="center" | '''-_ħ''' <br />
| align="center" | aurim'''iħ''' - siedzą<br />
| align="center" | tudur'''uħ''' - idą<br />
| align="center" | zaww'''aħ''' - robią<br />
|-<br />
| align="center" | oni (grzecznościowe)<br />
----<br />
'''dhiqa'''<br />
| align="center" | '''-_ħ''' <br />
| align="center" | aurim'''iħ''' - siedzą<br />
| align="center" | tudur'''uħ''' - idą<br />
| align="center" | zaww'''aħ''' - robią<br />
|}<br />
* Oznaczenie _ wskazuje na samogłoskę pasującą do systemu harmonii.<br />
* Oznaczenie '''_²''' wskazuje na długi wariant harmonizowanej samogłoski.<br />
<br />
Jedynymi wyjątkami są czasowniki '''być''' (''kandas'') oraz '''mieć''' (''ħauhtas'').<br />
{| class="wikitable"<br />
|-<br />
! osoba <br />
! końcówka <br />
! gaghas - być<br />
! ħauhtas - mieć<br />
|-<br />
| align="center" | '''ghau'''<br />
| align="center" | ̶a̶s̶ + '''-aa'''<br />
| align="center" | kand'''aa''' - jestem<br />
| align="center" | ħauht'''aa''' - mam<br />
|-<br />
| align="center" | '''lii/dhilii'''<br />
| align="center" | a̶s̶ + '''-af'''<br />
| align="center" | kand'''af''' - jesteś<br />
| align="center" | ħauht'''af''' - masz<br />
|-<br />
| align="center" | '''pay/dhipay'''<br />
| align="center" | a̶s̶ + '''-ay'''<br />
| align="center" | kand'''ay''' - jest<br />
| align="center" | ħauht'''ay''' - ma<br />
|-<br />
| align="center" | '''zifa'''<br />
| align="center" | a̶s̶ <br />
| align="center" | kand - jesteśmy<br />
| align="center" | ħauht - mamy<br />
|-<br />
| align="center" | '''zifayya'''<br />
| align="center" | a̶s̶ + '''ayya'''<br />
| align="center" | kandayya - (my dwaj) jesteśmy<br />
| align="center" | ħauhtayya - (my dwaj) mamy<br />
|-<br />
| align="center" | '''uur/dhinuur'''<br />
| align="center" | '''-as'''<br />
| align="center" | kandas'''as''' - jesteście<br />
| align="center" | ħauhtas'''as''' - macie<br />
|-<br />
| align="center" | '''uuruyya'''<br />
| align="center" | '''-ayya'''<br />
| align="center" | kandas'''ayya''' - (wy dwaj) jesteście<br />
| align="center" | ħauhtas'''ayya''' - (wy dwaj) macie<br />
|-<br />
| align="center" | '''qa/dhiqa'''<br />
| align="center" | '''-ayt'''<br />
| align="center" | kandas'''ayt''' - są<br />
| align="center" | ħauhtas'''ayt''' - mają<br />
|}<br />
<br />
====Trybo-aspekty====<br />
W protogamajskim różnica między aspektem a trybem zaciera się. Dzieli się je na trybo-aspekty stanu oraz intencji. Do trybo-aspektów stanu należą: dokonany, niedokonany oraz teliktyczny, natomiast do trybo-aspektów intencji pragnący, życzący, oraz pytający. Forma niedokonana jest podstawową formą czasownika. <br />
=====Stanu=====<br />
Aby od formy niedokonanej utworzyć '''formę trybo-aspektu dokonanego''' należy dodać do czasownika prefiks -'''b(_)'''. Forma dokonana wskazuje na zakończenie, dokonanie się czynności, nie wskazuje jednak na jej wynik i rezultat. <br />
<br />
:Np: <br><br />
:''aurimi'' (siadamy) --> '''''b'''aurimi'' (siedzimy) <br><br />
:''tuduru'' (idziemy) --> '''''bu'''tuduru'' (dochodzimy) <br><br />
:''zawwa'' (robimy) --> '''''ba'''zawwa'' (zrobimy)<br />
<br />
Rozwinięciem formy dokonanej jest '''forma teliktyczna'''. Wskazuje na to, że czynność została zakończona, odniosła sukces, domyślny cel został wykonany. Może również oznaczać, że mimo trudności jej wykonanie oraz sukces jest już pewny, mimo że jeszcze do niedawna nie musiał być. Tworzy się ją dodając do czasownika prefiks '''m(_)-'''. <br />
<br />
:Np: <br><br />
:''suwaraad'' (poluję) --> '''''ma'''suwaraad'' (upolowałem) - czynność polowania została zakończona sukcesem, ofiara została upolowana i zabita <br><br />
:''ghimiid'' (biegam) --> '''''mi'''ghimiid'' (dobiegam) - czynność polowania zostaje zakończona sukcesem, mimo trudności uda się dobiec do celu<br><br />
:''unzuruud'' (walczę) --> '''''m'''unzuruud'' (zwalczam) - czynność walki zostaje zakończona sukcesem, udaje się zwyciężyć i pokonać przeciwnika.<br />
=====Intencji=====<br />
'''Forma pragnąca''' wyraża pragnienie mówiącego co do wykonania danej czynności. Tworzy się ją dodając do czasownika prefiks '''h_(r)-'''.<br />
<br />
:Np: <br><br />
:''aurimi'' (siadamy) --> '''''har'''aurimi'' (chcemy usiąść) <br><br />
:''tuduru'' (idziemy) --> '''''hu'''tuduru'' (chcemy iść) <br><br />
:''zawwa'' (robimy) --> '''''ha'''zawwa'' (chcemy robić)<br />
<br />
'''Forma życząca''' wyraża życzenie mówiącego. Można ją oddać za pomocą polskiej partykuły ''oby''. Tworzy się ją poprzez dodanie prefiksu '''y_²(z)-'''. <br />
<br />
:Np: <br><br />
:''suwaraph'' (polujesz) --> '''''yaa'''suwaraph'' (obyś polował) <br><br />
:''ghimiph'' (biegasz) --> '''''yii'''ghimiph'' (obyć biegał) <br><br />
:''unzuruph'' (walczysz) --> '''''yuuz'''unzuruph'' (obyć walczył)<br />
<br />
'''Forma pytająca''' odpowiada za tworzenie pytań. Tworzy się ją dodając prefiks '''g_²(m)-'''.<br />
<br />
:Np: <br><br />
:''suwaraph'' (polujesz) --> '''''gaa'''suwaraph?'' (czy polujesz?) <br><br />
:''ghimiph'' (biegasz) --> '''''gii'''ghimiph?'' (czy biegasz?) <br><br />
:''unzuruph'' (walczysz) --> '''''guum'''unzuruph?'' (czy walczysz?)<br />
<br />
=====Łączenie trybo-aspektów=====<br />
Trybo-aspekty stanu oraz intencji można łączyć ze sobą. W takim wypadku na pierwszym miejscu stać będzie prefiks formy intencji, następnie prefiks formy stanu, a na końcu odmieniony czasownik. Formy intencji można łączyć między sobą, formy stanu - nie.<br />
<br />
:Np: <br><br />
:Forma życząca + forma teliktyczna + czasownik --> '''''yaama'''suwaraph'' (obyś upolował, miał polowanie zakończone sukcesem) <br><br />
:Forma pytająca + forma pragnąca + czasownik --> '''''giihi'''ghimi'' (czy chcecie biegać?) <br><br />
:Forma pragnąca + forma dokonana --> '''''hab'''aurimiid'' (chcę usiąść)<br />
<br />
Etc.<br />
====Czasy====<br />
Występują 3 czasy: teraźniejszy, przeszły oraz przyszły. <br><br />
Aby dodatkowo podkreślić, że czynność odbyła się w przeszłości, do odmienionego czasownika dodaje się sufiks '''-(t)_n'''. <br><br />
:Np: ''unzuruph'' (walczysz) --> ''unzuruph'''un''''' (walczyłeś)<br />
<br />
Aby utworzyć czas przyszły, od czasownika należy dodać sufiks '''-(t)_²l'''. <br><br />
:Np: ''unzuruph'' (walczysz) --> ''unzuruph'''uul''''' (będziesz walczył)<br />
<br />
=====Łączenie czasów i trypo-aspektów=====<br />
Czasy oraz trybo-aspekty łączą się ze sobą. <br />
<br />
:Np: <br />
:'''''gaama'''suwaraph'''uul?''''' (czy upolujesz <coś> kiedyś, czy twoje polowanie odniesie kiedyś sukces?) <br><br />
:'''''giihi'''ghimi'''tin''''' (czy chcieliście biegać?) <br><br />
:'''''hab'''aurimiid'''iil''''' (będę chciał usiąść)<br />
<br />
Etc<br />
<br />
===Rzeczowniki===<br />
====Liczba====<br />
Występują 4 liczby: zerowa, pojedyncza, podwójna i mnoga.<br />
Liczba zerowa jest tworzona poprzez dodanie sufiksu '''-n_m''', liczba pojedyncza posiada końcówkę zerową, liczba podwójna '''-_yya''', natomiast liczba mnoga '''-r_sa'''. Liczba podwójna stosowana jest głównie do naturalnych par, np: oczy, ręce, nogi, buty etc. <br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
|-<br />
! Liczba zerowa<br />
! Liczba pojedyncza<br />
! Liczba podwójna<br />
! Liczba mnoga <br />
|-<br />
| align="center" | iighaur'''nam''' <br />
(żaden język) <br />
| align="center" | iighaur<br />
(język)<br />
| align="center" | iighaur'''ayya''' <br />
(dwa języki)<br />
| align="center" | iighaur'''rasa''' <br />
(języki)<br />
|-<br />
| align="center" | faqiih'''nim''' <br />
(żaden sen)<br />
| align="center" | faqiih<br />
(sen)<br />
| align="center" | faqiih'''iyya'''<br />
(dwa sny)<br />
| align="center" | faqiih'''risa''' <br />
(sny)<br />
|-<br />
| align="center" | pirrun'''num'''<br />
(żadne drzewo)<br />
| align="center" | pirrun<br />
(drzewo)<br />
| align="center" | pirrun'''uyya'''<br />
(dwa drzewa)<br />
| align="center" | pirrun'''rusa'''<br />
(drzewa)<br />
|}<br />
====Przypadki====<br />
Protogamajski posiadał 12 przypadków.<br />
{| class="wikitable"<br />
|-<br />
!<br />
! Przypadek<br />
! Pytanie<br />
|-<br />
| I. <br />
| Mianownik<br />
| kto?, co?<br />
|-<br />
| II.<br />
| Dopełniacz<br />
| kogo?, czego?<br />
|-<br />
| III.<br />
| Celownik<br />
| komu?, czemu?<br />
|-<br />
| IV.<br />
| Biernik<br />
| kogo?, co?<br />
|-<br />
| V.<br />
| Narzędnik<br />
| (z) kim?, (z) czym?<br />
|-<br />
| VI.<br />
| Miejscownik<br />
| o kim?, o czym?<br />
|-<br />
| VII. <br />
| Ablatyw<br />
| skąd?, od kogo?, od czego?<br />
|-<br />
| VIII.<br />
| Allatyw<br />
| dokąd?, do kogo?, do czego?<br />
|-<br />
| IX.<br />
| Innesyw<br />
| w kim?, w czym?<br />
|-<br />
| X.<br />
| Prolatyw<br />
| stosunek względem ruchu, określenie sposobu<br />
|-<br />
| XI.<br />
| Ekwatyw<br />
| taki, jak porównania<br />
|-<br />
| XII.<br />
| Wołacz<br />
| -<br />
|}<br />
====Odmiana przez przypadki====<br />
{| class="wikitable"<br />
|-<br />
! Przypadek<br />
! Sufiks<br />
! ghamma - człowiek<br />
! liitauni - drewno<br />
! waqadun - koń<br />
|-<br />
| I. <br />
| -Ø<br />
| ghamma<br />
| liitauni<br />
| waqadun<br />
|-<br />
| II.<br />
| -(w)_<br />
| ghamma'''wa'''<br />
| liitauni'''wi'''<br />
| waqadun'''u'''<br />
|-<br />
| III.<br />
| -(w)_l<br />
| ghamma'''wal'''<br />
| liitauni'''wil'''<br />
| waqadun'''ul'''<br />
|-<br />
| IV.<br />
| -(y)_s<br />
| ghamma'''yas'''<br />
| liitauni'''yis'''<br />
| waqadun'''us'''<br />
|-<br />
| V.<br />
| -(y)_r<br />
| ghamma'''yar'''<br />
| liitauni'''yir'''<br />
| waqadun'''ur'''<br />
|-<br />
| VI.<br />
| -h_<br />
| ghamma'''ha'''<br />
| liitauni'''hi'''<br />
| waqadun'''hu'''<br />
|-<br />
| VII. <br />
| -(_)ku<br />
| ghamma'''ku'''<br />
| liitauni'''ku'''<br />
| waqadun'''uku'''<br />
|-<br />
| VIII.<br />
| -(_)ksu<br />
| ghamma'''ksu'''<br />
| liitauni'''ksu'''<br />
| waqadun'''uksu'''<br />
|-<br />
| IX.<br />
| -s_<br />
| ghamma'''sa'''<br />
| liitauni'''si'''<br />
| waqadun'''su'''<br />
|-<br />
| X.<br />
| -(w)_dh<br />
| ghamma'''wadh'''<br />
| liitauni'''widh'''<br />
| waqadun'''udh'''<br />
|-<br />
| XI.<br />
| -(_)llu<br />
| ghamma'''llu'''<br />
| liitauni'''llu'''<br />
| waqadun'''ullu'''<br />
|-<br />
| XII.<br />
| -(_)q_²<br />
| ghamma'''qaa'''<br />
| liitauni'''qii'''<br />
| waqadun'''uquu'''<br />
|}<br />
<br />
Końcówki liczb wchodzą przed końcówkami przypadków. Np: <br><br />
:iighaur-''ayya''-'''sa''' - w dwóch językach <br><br />
:faqiih-''nim''-'''illu''' - taki jak żaden sen <br><br />
:waqadun-''rusa''-'''wudh''' - końmi, za pomocą koni <br><br />
:ghamma-''rasa''-'''ha''' - o ludziach <br />
<br />
Etc.<br />
<br />
====Określoność====<br />
Określoność wyraża się poprzez poprzedzenie wyrazu partykułą '''raħ''' oraz zmianą akcentu określanych wyrazów z pierwszej na drugą.<br />
:''iighaur'' ['i:ɣawr] - język --> '''''raħ''' iighaur'' ['raħ i:'ɣawr] - język, ten konkretny --> '''''raħ''' ghammasas iighaur'' ['raħ ɣa'mma.sas i:'ɣawr] (Język Ludzki).<br />
<br />
===Przymiotniki===<br />
Przymiotniki posiadają końcówkę '''-s_s'''. W przeciwieństwie do rzeczowników, nie odmieniają się przez przypadki. Praktycznie zawsze stają przed rzeczownikiem, do którego się odnoszą. <br />
<br />
===Zaimki===<br />
Zaimki doklejane są do rzeczowników, w formie prefiksów.<br />
{| class="wikitable"<br />
|-<br />
! osoba <br />
! prefiks <br />
! faqiih - sen<br />
! unuzar - walka<br />
! radhmaa - śmierć<br />
|-<br />
| align="center" | ghau<br />
| align="center" | '''agh-'''<br />
| align="center" | '''agh'''faqiih<br />
(mój sen)<br />
| align="center" | '''agh'''unuzar<br />
(moja walka)<br />
| align="center" | '''agh'''radhmaa<br />
(moja śmierć)<br />
|-<br />
| align="center" | lii<br />
| align="center" | '''lay-'''<br />
| align="center" | '''lay'''faqiih<br />
(twój sen)<br />
| align="center" | '''lay'''unuzar<br />
(twoja walka)<br />
| align="center" | '''lay'''radhmaa<br />
(twoja śmierć)<br />
|-<br />
| align="center" | dhilii<br />
| align="center" | '''ilaay-'''<br />
| align="center" | '''ilaay'''faqiih<br />
(Twój sen)<br />
| align="center" | '''ilaay'''unuzar<br />
(Twoja walka)<br />
| align="center" | '''ilaay'''radhmaa<br />
(Twoja śmierć)<br />
|-<br />
| align="center" | pay<br />
| align="center" | '''sar-'''<br />
| align="center" | '''sar'''faqiih<br />
(jego/jej sen)<br />
| align="center" | '''sar'''unuzar<br />
(jego/jej walka)<br />
| align="center" | '''sar'''radhmaa<br />
(jego/jej śmierć)<br />
|-<br />
| align="center" | dhipay<br />
| align="center" | '''saar-'''<br />
| align="center" | '''saar'''faqiih<br />
(Jego/Jej sen)<br />
| align="center" | '''saar'''unuzar<br />
(Jego/Jej walka)<br />
| align="center" | '''saar'''radhmaa<br />
(Jego/Jej śmierć)<br />
|-<br />
| align="center" | zifa<br />
| align="center" | '''zi-'''<br />
| align="center" | '''zi'''faqiih<br />
(nasz sen)<br />
| align="center" | '''ziy'''unuzar<br />
(nasza walka)<br />
| align="center" | '''zi'''radhmaa<br />
(nasza śmierć)<br />
|-<br />
| align="center" | zifayya<br />
| align="center" | '''yaz-'''<br />
| align="center" | '''yazi'''faqiih<br />
(nasz <l.podwójna> sen)<br />
| align="center" | '''yaz'''unuzar<br />
(nasza <l.podwójna> walka)<br />
| align="center" | '''yaz'''radhmaa<br />
(nasza <l.podwójna> śmierć)<br />
|-<br />
| align="center" | uur<br />
| align="center" | '''hau-'''<br />
| align="center" | '''hau'''faqiih<br />
(wasz sen)<br />
| align="center" | '''ha'''unuzar<br />
(wasza walka)<br />
| align="center" | '''hau'''radhmaa<br />
(wasza śmierć)<br />
|-<br />
| align="center" | dhinuur<br />
| align="center" | '''dhau-'''<br />
| align="center" | '''dhau'''faqiih<br />
(Wasz sen)<br />
| align="center" | '''dha'''unuzar<br />
(Wasza walka)<br />
| align="center" | '''dhau'''radhmaa<br />
(Wasza śmierć)<br />
|-<br />
| align="center" | uuruyya<br />
| align="center" | '''hayy-'''<br />
| align="center" | '''hayy'''faqiih<br />
(wasza <l.podwójna> sen)<br />
| align="center" | '''hayy'''unuzar<br />
(wasza <l.podwójna> walka)<br />
| align="center" | '''hayy'''radhmaa<br />
(wasza <l.podwójna> śmierć)<br />
|-<br />
| align="center" | qa/dhiqa<br />
| align="center" | '''qun-'''<br />
| align="center" | '''qun'''faqiih<br />
(ich sen)<br />
| align="center" | '''qun'''unuzar<br />
(ich walka)<br />
| align="center" | '''qun'''radhmaa<br />
(ich śmierć)<br />
|}<br />
<br />
===Liczebniki=== <br />
<pre> <br />
1 - hazru<br />
2 - pharu<br />
3 - dhinnu<br />
4 - aasau<br />
5 - kargha<br />
6 - niirra<br />
7 - saugh<br />
8 - wayr<br />
9 - baalla<br />
10 - abaagh<br />
</pre><br />
'''Liczebniki porządkowe''' tworzy się dodając do liczebnika głównego sufiks '''-(a)n'''. Liczebniki porządkowe, w przeciwieństwie do głównych, odmieniają się przez liczby i przypadki tak samo jak rzeczowniki.<br />
<pre> <br />
1 - hazrun<br />
2 - pharun<br />
3 - dhinnun<br />
4 - aasaun<br />
5 - karghan<br />
6 - niirran<br />
7 - saughan<br />
8 - wayran<br />
9 - baallan<br />
10 - abaaghan<br />
</pre><br />
<br />
==Teksty==<br />
<br />
==Słowniczek==<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="2;" |SŁOWNICZEK<br />
|-<br />
|biec||<br />
|-<br />
||boleć||<br />
|-<br />
|brać, zabierać||<br />
|-<br />
|ciężki||<br />
|-<br />
|człowiek||<br />
|-<br />
|drugi||<br />
|-<br />
|dźwigać||<br />
|-<br />
|jeden||<br />
|-<br />
|kazać||<br />
|-<br />
|koń||<br />
|-<br />
|ładunek||<br />
|-<br />
|mieć, posiadać||<br />
|-<br />
|odpowiadać||<br />
|-<br />
|owca||<br />
|-<br />
|pan||<br />
|-<br />
|płaszcz||<br />
|-<br />
|robić||<br />
|-<br />
|równina||<br />
|-<br />
|rzec||<br />
|-<br />
|serce||<br />
|-<br />
|słuchać||<br />
|-<br />
|trzeci||<br />
|-<br />
|wełna||<br />
|-<br />
|wielki||<br />
|-<br />
|wóz||<br />
|-<br />
|wzgórze||<br />
|-<br />
|zobaczyć, widzieć||<br />
|}<br />
<br />
==Przypisy==<br />
<references/><br />
[[Kategoria:Użytkownik:Borlach]]<br />
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]<br />
[[Kategoria:Języki gamajskie|Protogamajski]]</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_Tol%C3%B3w&diff=25722
Język Tolów
2018-09-27T22:45:10Z
<p>Toyatl: [~]</p>
<hr />
<div>[~]</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=U%C5%BCytkownik:Toyatl&diff=25721
Użytkownik:Toyatl
2018-09-27T22:43:45Z
<p>Toyatl: </p>
<hr />
<div>Lista Swadesha<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! X || ENGLISH || POLSKI || —<br />
|-<br />
|1||I||ja||<br />
|-<br />
|2||you (singular)||ty||<br />
|-<br />
|3||he||on||<br />
|-<br />
|4||we||my||<br />
|-<br />
|5||you (plural)||wy||<br />
|-<br />
|6||they||oni, one||<br />
|-<br />
|7||this||ten, ta, to||<br />
|-<br />
|8||that||tamten, tamta, tamto||<br />
|-<br />
|9||here||tutaj, tu||<br />
|-<br />
|10||there||tam||<br />
|-<br />
|11||who||kto||<br />
|-<br />
|12||what||co||<br />
|-<br />
|13||where||gdzie||<br />
|-<br />
|14||when||kiedy, gdy||<br />
|-<br />
|15||how||jak||<br />
|-<br />
|16||not||nie||<br />
|-<br />
|17||all||wszystko, wszystkie, wszyscy||<br />
|-<br />
|18||many||dużo, wiele||<br />
|-<br />
|19||some||trochę, kilka||<br />
|-<br />
|20||few||mało||<br />
|-<br />
|21||other||inny||<br />
|-<br />
|22||one||jeden||<br />
|-<br />
|23||two||dwa||<br />
|-<br />
|24||three||trzy||<br />
|-<br />
|25||four||cztery||<br />
|-<br />
|26||five||pięć||<br />
|-<br />
|27||big||duży, wielki||<br />
|-<br />
|28||long||długi||<br />
|-<br />
|29||wide||szeroki||<br />
|-<br />
|30||thick||tłusty, gruby||<br />
|-<br />
|31||heavy||ciężki||<br />
|-<br />
|32||small||mały||<br />
|-<br />
|33||short||krótki||<br />
|-<br />
|34||narrow||wąski||<br />
|-<br />
|35||thin||cienki||<br />
|-<br />
|36||woman||kobieta||<br />
|-<br />
|37||man (adult male)||mężczyzna||<br />
|-<br />
|38||man (human being)||człowiek||<br />
|-<br />
|39||child||dziecko||<br />
|-<br />
|40||wife||żona||<br />
|-<br />
|41||husband||mąż||<br />
|-<br />
|42||mother||matka||<br />
|-<br />
|43||father||ojciec||<br />
|-<br />
|44||animal||zwierzę||<br />
|-<br />
|45||fish||ryba||<br />
|-<br />
|46||bird||ptak||<br />
|-<br />
|47||dog||pies||<br />
|-<br />
|48||louse||wesz||<br />
|-<br />
|49||snake||wąż||<br />
|-<br />
|50||worm||robak, czerw||<br />
|-<br />
|51||tree||drzewo||<br />
|-<br />
|52||forest||las||<br />
|-<br />
|53||stick (of wood)||patyk, pręt, pałka||<br />
|-<br />
|54||fruit||owoc||<br />
|-<br />
|55||seed||nasienie, nasiono||<br />
|-<br />
|56||leaf||liść||<br />
|-<br />
|57||root||korzeń||<br />
|-<br />
|58||bark(of tree)||kora||<br />
|-<br />
|59||flower||kwiat||<br />
|-<br />
|60||grass||trawa||<br />
|-<br />
|61||rope||sznur, lina, powróz||<br />
|-<br />
|62||skin (of a person)||skóra||<br />
|-<br />
|63||meat (as in flesh)||mięso||<br />
|-<br />
|64||blood||krew||<br />
|-<br />
|65||bone||kość||<br />
|-<br />
|66||fat (noun)||tłuszcz, sadło||<br />
|-<br />
|67||egg||jajko||<br />
|-<br />
|68||horn||róg||<br />
|-<br />
|69||tail||ogon||<br />
|-<br />
|70||feather||pióro||<br />
|-<br />
|71||hair||włosy||<br />
|-<br />
|72||head||głowa||<br />
|-<br />
|73||ear||ucho||<br />
|-<br />
|74||eye||oko||<br />
|-<br />
|75||nose||nos||<br />
|-<br />
|76||mouth||usta||<br />
|-<br />
|77||tooth||ząb||<br />
|-<br />
|78||tongue||język||<br />
|-<br />
|79||fingernail||paznokieć||<br />
|-<br />
|80||foot||stopa||<br />
|-<br />
|81||leg||noga||<br />
|-<br />
|82||knee||kolano||<br />
|-<br />
|83||hand||ręka, dłoń||<br />
|-<br />
|84||wing||skrzydło||<br />
|-<br />
|85||belly||brzuch||<br />
|-<br />
|86||guts||wnętrzności||<br />
|-<br />
|87||neck||szyja, kark||<br />
|-<br />
|88||back||plecy, grzbiet||<br />
|-<br />
|89||breast||pierś||<br />
|-<br />
|90||heart||serce||<br />
|-<br />
|91||liver||wątroba||<br />
|-<br />
|92||to drink||pić||<br />
|-<br />
|93||to eat||jeść||<br />
|-<br />
|94||to bite||gryźć, kąsać||<br />
|-<br />
|95||to suck||ssać||<br />
|-<br />
|96||to spit||pluć||<br />
|-<br />
|97||to vomit||wymiotować||<br />
|-<br />
|98||to blow (as wind)||wiać, dąć||<br />
|-<br />
|99||to breathe||oddychać||<br />
|-<br />
|100||to laugh||śmiać się||<br />
|-<br />
|101||to see||widzieć||<br />
|-<br />
|102||to hear||słyszeć||<br />
|-<br />
|103||to know (a fact)||wiedzieć||<br />
|-<br />
|104||to think||myśleć, dumać||<br />
|-<br />
|105||to smell (sense odour)||wąchać, czuć||<br />
|-<br />
|106||to fear||bać się||<br />
|-<br />
|107||to sleep||spać||<br />
|-<br />
|108||to live||żyć||<br />
|-<br />
|109||to die||umrzeć||<br />
|-<br />
|110||to kill||zabić, uśmiercić||<br />
|-<br />
|111||to fight||walczyć, bić się||<br />
|-<br />
|112||to hunt (transitive)||łowić, polować||<br />
|-<br />
|113||to hit||uderzyć||<br />
|-<br />
|114||to cut||ciąć, rżnąć||<br />
|-<br />
|115||to split||rozdzielić, rozszczepić||<br />
|-<br />
|116||to stab (or stick)||pchnąć, bóść||<br />
|-<br />
|117||to scratch (an itch)||drapać, skrobać||<br />
|-<br />
|118||to dig||kopać (np. łopatą)||<br />
|-<br />
|119||to swim||pływać||<br />
|-<br />
|120||to fly||lecieć||<br />
|-<br />
|121||to walk||iść, chodzić||<br />
|-<br />
|122||to come||przyjść||<br />
|-<br />
|123||to lie (as on one's side)||leżeć||<br />
|-<br />
|124||to sit||siedzieć||<br />
|-<br />
|125||to stand||stać||<br />
|-<br />
|126||to turn (change direction)||obrócić||<br />
|-<br />
|127||to fall (as in drop)||paść, padać||<br />
|-<br />
|128||to give||dać||<br />
|-<br />
|129||to hold (in one's hand)||trzymać, dzierżyć||<br />
|-<br />
|130||to squeeze||ściskać, zgniatać||<br />
|-<br />
|131||to rub||trzeć||<br />
|-<br />
|132||to wash||myć, prać||<br />
|-<br />
|133||to wipe||wycierać||<br />
|-<br />
|134||to pull||ciągnąć||<br />
|-<br />
|135||to push||pchać||<br />
|-<br />
|136||to throw||rzucić, miotać||<br />
|-<br />
|137||to tie||wiązać||<br />
|-<br />
|138||to sew||szyć||<br />
|-<br />
|139||to count||liczyć||<br />
|-<br />
|140||to say||mówić, powiedzieć||<br />
|-<br />
|141||to sing||śpiewać||<br />
|-<br />
|142||to play||grać||<br />
|-<br />
|143||to float||pływać, unosić się||<br />
|-<br />
|144||to flow||płynąć, ciec||<br />
|-<br />
|145||to freeze||zamarznąć, mrozić, marznąć||<br />
|-<br />
|146||to swell||puchnąć||<br />
|-<br />
|147||sun||słońce||<br />
|-<br />
|148||moon||księżyc||<br />
|-<br />
|149||star||gwiazda||<br />
|-<br />
|150||water||woda||<br />
|-<br />
|151||rain||deszcz||<br />
|-<br />
|152||river||rzeka||<br />
|-<br />
|153||lake||jezioro||<br />
|-<br />
|154||sea||morze||<br />
|-<br />
|155||salt||sól||<br />
|-<br />
|156||stone||kamień||<br />
|-<br />
|157||sand||piasek||<br />
|-<br />
|158||dust||kurz, pył, proch||<br />
|-<br />
|159||earth (as in soil)||ziemia||<br />
|-<br />
|160||cloud||chmura, obłok||<br />
|-<br />
|161||fog||mgła||<br />
|-<br />
|162||sky||niebo||<br />
|-<br />
|163||wind (as in breeze)||wiatr||<br />
|-<br />
|164||snow||śnieg||<br />
|-<br />
|165||ice||lód||<br />
|-<br />
|166||smoke||dym||<br />
|-<br />
|167||fire||ogień||<br />
|-<br />
|168||ash||popiół||<br />
|-<br />
|169||to burn (intransitive)||płonąć||<br />
|-<br />
|170||road||droga||<br />
|-<br />
|171||mountain||góra||<br />
|-<br />
|172||red||czerwony||<br />
|-<br />
|173||green||zielony||<br />
|-<br />
|174||yellow||żółty||<br />
|-<br />
|175||white||biały||<br />
|-<br />
|176||black||czarny||<br />
|-<br />
|177||night||noc||<br />
|-<br />
|178||day (daytime)||dzień||<br />
|-<br />
|179||year||rok||<br />
|-<br />
|180||warm (as in weather)||ciepły||<br />
|-<br />
|181||cold (as in weather)||zimny, chłodny||<br />
|-<br />
|182||full||pełny||<br />
|-<br />
|183||new||nowy||<br />
|-<br />
|184||old||stary||<br />
|-<br />
|185||good||dobry||<br />
|-<br />
|186||bad||zły||<br />
|-<br />
|187||rotten (as a log)||zgniły||<br />
|-<br />
|188||dirty||brudny||<br />
|-<br />
|189||straight||prosty||<br />
|-<br />
|190||round||okrągły||<br />
|-<br />
|191||sharp (as a knife)||ostry||<br />
|-<br />
|192||dull (as a knife)||tępy||<br />
|-<br />
|193||smooth||gładki||<br />
|-<br />
|194||wet||mokry||<br />
|-<br />
|195||dry (adjective)||suchy||<br />
|-<br />
|196||right (correct)||poprawny, prawidłowy||<br />
|-<br />
|197||near||bliski||<br />
|-<br />
|198||far||daleki||<br />
|-<br />
|199||right (side)||prawy||<br />
|-<br />
|200||left (side)||lewy||<br />
|-<br />
|201||at||u, przy||<br />
|-<br />
|202||in||w, we||<br />
|-<br />
|203||with (accompanying)||z, ze||<br />
|-<br />
|204||and||i||<br />
|-<br />
|205||if||jeśli, jeżeli||<br />
|-<br />
|206||because||bo, ponieważ||<br />
|-<br />
|207||name||imię||<br />
|}</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=U%C5%BCytkownik:Toyatl&diff=25650
Użytkownik:Toyatl
2018-09-05T17:54:44Z
<p>Toyatl: </p>
<hr />
<div>Ταβελκὶ δο οπὶσω [[Język Tolów|ηνζὺκα Τολόυ]].<br />
<br />
==ʹα==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! || colspan="12" style="text-align: center; font-weight: bold; color: darkblue;" | Zaimki osobowe główne<br />
|- style="color: blue;"<br />
! !! colspan="4" | Liczba policzalna !! colspan="4" | Liczba policzalna zbiorowa !! colspan="4" | Liczba niepoliczalna<br />
|- style="color: green; font-weight: bold"<br />
| style="color: green;" | Osoba || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw<br />
|-<br />
| rowspan="3" style="font-weight: bold; color: green" | 1. || nef || naf || nof || nif || náfaf || náffah || néffeu || néffey || X || X || X || X<br />
|-<br />
| neméf || nemáf || nemóf || nemíf || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| nełém || nełám || nełóm || nełím || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| rowspan="2" style="font-weight: bold; color: green" | 2. || lem || lam || lom || lim || lámam || lámmah || lémmeu || lémmey || X || X || X || X<br />
|-<br />
| lełém || lełám || lełóm || lełím || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. powszechna || tes || tásah || téseu || tésey || tásas || tássah || tésseu || téssey || tése || tása || táso/téso || tási/tési<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. żywotna || tos || tósah || tóseu || tósey || tósas || tóssah || tósseu || tóssey || tóse || tósa || tóso || tósi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. nieżywotna || tis || tísah || tíseu || tísey || tísas || tíssah || tísseu || tíssey || tíse || tísa || tíso || tísi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. powszechna || ues || uásah || uéseu || uésey || uásas || uássah || uésseu || uéssey || uése || uása || uáso/uéso || uási/uési<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. żywotna || uos || uósah || uóseu || uósey || uósas || uóssah || uósseu || uóssey || uóse || uósa || uóso || uósi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. nieżywotna || uís || uísah || uíseu || uísey || uísas || uíssah || uísseu || uíssey || uíse || uísa || uíso || uísi<br />
|}<br />
<br />
==ʹβ==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="7" | JĘZYK TOLÓW: RZECZOWNIK<br />
|-<br />
! Liczba Rdzeń Sufiks || Mianownik || Biernik || Ałłaciw || Abłaciw || Wołacz || Znaczenie<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R1 || δαἰ || δᾶ || δαυ || δαι || - || (onomatopøja) kap, plusk<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R1 || μαμ, μάμεἰ || μάμᾶ || μάμευ || μάμει || μάμεἰ || (nie ma takiego wyrazu)<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R1 || σα, σάα || σάἁ || σάυω || σάιη || σάα || szum<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold; color:" | L.NP. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R2 || γηφ || γήφᾶ || γήφευ || γήφει || γήφεἰ || dom (budynek)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R2 || υώλαλ || υώλλᾶ || υώλλαυ || υώλλαι || — || wataha wilków<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R2 || ζήια || ζήιαἁ || ζήιαυω || ζήιαιη || — || herbata<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R2+Sf || υώλελ || υώλελᾶ || υώλελευ || υώλελει || υώλελεἰ || wiczyca<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R2+Sf || τήππαιτ || τήππαιτᾶ || τήππαιτευ || τήππαιτει || — || łożysko (mechanizm)<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R2+Sf || μήδαικε || μήδαικαἁ || μήδαικω || μήδαικη || — || drewno (materiał)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R3 || μώιαυ, μὴυ || μώιυᾶ, μὴυᾶ || μώιυαυ, μὴυευ || μώιυαι, μὴυει || μώιυαἰ, μὴυεἰ || kot<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R3 || πήθμωμ || πήθμωμᾶ || πήθμωμευ || πήθμωμει || — || archipelag<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R3 || ζήυρα || ζήυραἁ || ζήυραυω || ζήυραιη || — || skała, ziemia, gleba<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R3+Sf || λώκζαλ || λώκζαλᾶ || λώκζαλευ || λώκζαλει || λώκζαλεἰ || wdowa<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R3+Sf || μήκιειαξ || μήκιει(α)ξᾶ || μήκιει(α)ξαυ || μήκιει(α)ξαι || — || mrowisko<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R3+Sf || ἅκφαζε || ἅκφαζἁ || ἅκφαζω || ἅκφαζη || — || długość<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R4 || ζήντωγ || ζήντωγᾶ || ζήτωγευ || ζήντωγει || ζήντωγεἰ || dzwon<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R4 || ιώτιαθαθ || ιώτιαθθᾶ || ιώτιαθθευ || ιώτιαθθει || — || rój owadów<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R4 || κώρκωμε, κήρκωμε || κώρκωμἁ || κώρκωμω || κώρκωμη || — || kurkuma (przyprawa)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R4+Sf || φήρφαραιτ || φήρφαραιτᾶ || φήρφαραιτευ || φήρφαραιτει || — || wirnik, wiatrak<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R4+Sf || — || —ᾶ || —ευ || —ει || — || *<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R4+Sf || — || —ἁ || —ω || —η || — || *<br />
|}<br />
<br />
==ʹγ==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="6" | TABELA KOŃCÓWEK PRZYPADKÓW<br />
|-<br />
! Przypadek || Niezależny || Zależny statyczny || Zależny przybliżający || Zależny oddalający || Niezależny przywołujący<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna || -0 -' -e' -a' || -h -ah || -u -eu -au || -y -ey -ay || -' -e' -a'<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa || -0 -e' -a' || -ah || -eu -au || -ey -ay || -e' -a'<br />
|- style="color: darkred;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna || -0 -e -a || -(a)ha || -uo -o || -yi -i || -(e)'e -(a)'a<br />
|}<br />
<br />
==ʹδ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" | Odmiana czasownika o rdzeniu trójspółgłoskowym (R-N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iRNóTa || iRNíta || iRNáTa<br />
| iRaNTó(ua) || iRaNTí(ya) || iRaNTá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTa || iRNáyTa || iRNáhTa<br />
| iRaNTáu(ua) || iRaNTáy(ya) || iRaNTáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTa || iRNíTTa || iRNáTTa<br />
| iRaNTóu(ua) || iRaNTíy(ya) || iRaNTáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTa || iRaNNíTa || iRaNNáTa<br />
| iRaNeTTó(ua) || iRaNeTTí(ya) || iRaNeTTá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iRaNNóTTa || iRaNNíTTa || iRaNNáTTa<br />
| iRaNeTTóu(ua) || iRaNeTTíy(ya) || iRaNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹε==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" | Odmiana czasownika o rdzeniu dwuspółgłoskowym (N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oNTó(ua) || oNTí(ua) || oNTá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| oNTáu(ua) || oNTáy(ya) || oNTáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| oNTóu(ua) || oNTíy(ya) || oNTáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| oNeTTó(ua) || oNeTTí(ya) || oNeTTá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oNeTTóu(ua) || oNeTTíy(ya) || oNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹϛ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" | Odmiana czasownika o rdzeniu jednospółgłoskowym (Ş)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iŞŞó(ua) || iŞŞí(ua) || iŞŞá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iŞŞáu(ua) || iŞŞáy(ya) || iŞŞáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iŞŞóu(ua) || iŞŞíy(ya) || iŞŞáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iŞeŞŞó(ua) || iŞeŞŞí(ya) || iŞeŞŞá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iŞeŞŞóu(ua) || iŞeŞŞíy(ya) || iŞeŞŞáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹζ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" | Odmiana czasownika o rdzeniu czwórspółgłoskowym (R-N-T-F)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oRNóTaF || oRNítaF || oRNáTaF<br />
| iRaNTóFa || iRaNTíFa || iRaNTáFa<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTaF || iRNáyTaF || iRNáhTaF<br />
| oRaNTáuFa || oRaNTáyFa || oRaNTáhFa<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTaF || oRNíTTaF || iRNáTTaF<br />
| oRaNTóFFa || iRaNTíFFa || oRaNTáFFa<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTaF || iRaNNíTaF || iRaNNáTaF<br />
| iRaNeTTóFa || iRaNeTTíFa || iRaNeTTáFa<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oRaNNóTTaF || oRaNNíTTaF || oRaNNáTTaF<br />
| oRaNeTTóFFa || oRaNeTTíFFa || oRaNeTTáFFa<br />
|}<br />
<br />
==ʹη==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="3" style="font-weight: bold;" | NAZWY MIESIĘCY<br />
|-<br />
| Styczeń || Yánuar || Ιάνυαρ<br />
|-<br />
| Luty || Féurar || Φέυραρ<br />
|-<br />
| Marzec || Marac || Μάραζ<br />
|-<br />
| Kwiecień || Ápril || Άπρηλ<br />
|-<br />
| Maj || May || Μαι<br />
|-<br />
| Czerwiec || Yónî || Ιώνὴ<br />
|-<br />
| Lipiec || Yólî || Ιώλὴ<br />
|-<br />
| Sierpień || Áuqos || Άυξωθ<br />
|-<br />
| Wrzesień || Sépt(em)ir || Θέπτ(εμ)ηρ<br />
|-<br />
| Październik || Ókt(op)ir || Ώκτ(ωπ)ηρ<br />
|-<br />
| Listopad || Náuu(am)ir || Νάυυ(αμ)ηρ<br />
|-<br />
| Grudzień || Técc(em)ir || Τέζζ(εμ)ηρ<br />
|}<br />
<br />
==ʹθ (ʹια)==<br />
<br />
Νῆτατ Θουάτεσει<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! X || ENGLISH || POLSKI || —<br />
|-<br />
|1||I||ja||<br />
|-<br />
|2||you (singular)||ty||<br />
|-<br />
|3||he||on||<br />
|-<br />
|4||we||my||<br />
|-<br />
|5||you (plural)||wy||<br />
|-<br />
|6||they||oni, one||<br />
|-<br />
|7||this||ten, ta, to||<br />
|-<br />
|8||that||tamten, tamta, tamto||<br />
|-<br />
|9||here||tutaj, tu||<br />
|-<br />
|10||there||tam||<br />
|-<br />
|11||who||kto||<br />
|-<br />
|12||what||co||<br />
|-<br />
|13||where||gdzie||<br />
|-<br />
|14||when||kiedy, gdy||<br />
|-<br />
|15||how||jak||<br />
|-<br />
|16||not||nie||<br />
|-<br />
|17||all||wszystko, wszystkie, wszyscy||<br />
|-<br />
|18||many||dużo, wiele||<br />
|-<br />
|19||some||trochę, kilka||<br />
|-<br />
|20||few||mało||<br />
|-<br />
|21||other||inny||<br />
|-<br />
|22||one||jeden||<br />
|-<br />
|23||two||dwa||<br />
|-<br />
|24||three||trzy||<br />
|-<br />
|25||four||cztery||<br />
|-<br />
|26||five||pięć||<br />
|-<br />
|27||big||duży, wielki||<br />
|-<br />
|28||long||długi||<br />
|-<br />
|29||wide||szeroki||<br />
|-<br />
|30||thick||tłusty, gruby||<br />
|-<br />
|31||heavy||ciężki||<br />
|-<br />
|32||small||mały||<br />
|-<br />
|33||short||krótki||<br />
|-<br />
|34||narrow||wąski||<br />
|-<br />
|35||thin||cienki||<br />
|-<br />
|36||woman||kobieta||<br />
|-<br />
|37||man (adult male)||mężczyzna||<br />
|-<br />
|38||man (human being)||człowiek||<br />
|-<br />
|39||child||dziecko||<br />
|-<br />
|40||wife||żona||<br />
|-<br />
|41||husband||mąż||<br />
|-<br />
|42||mother||matka||<br />
|-<br />
|43||father||ojciec||<br />
|-<br />
|44||animal||zwierzę||<br />
|-<br />
|45||fish||ryba||<br />
|-<br />
|46||bird||ptak||<br />
|-<br />
|47||dog||pies||<br />
|-<br />
|48||louse||wesz||<br />
|-<br />
|49||snake||wąż||<br />
|-<br />
|50||worm||robak, czerw||<br />
|-<br />
|51||tree||drzewo||<br />
|-<br />
|52||forest||las||<br />
|-<br />
|53||stick (of wood)||patyk, pręt, pałka||<br />
|-<br />
|54||fruit||owoc||<br />
|-<br />
|55||seed||nasienie, nasiono||<br />
|-<br />
|56||leaf||liść||<br />
|-<br />
|57||root||korzeń||<br />
|-<br />
|58||bark(of tree)||kora||<br />
|-<br />
|59||flower||kwiat||<br />
|-<br />
|60||grass||trawa||<br />
|-<br />
|61||rope||sznur, lina, powróz||<br />
|-<br />
|62||skin (of a person)||skóra||<br />
|-<br />
|63||meat (as in flesh)||mięso||<br />
|-<br />
|64||blood||krew||<br />
|-<br />
|65||bone||kość||<br />
|-<br />
|66||fat (noun)||tłuszcz, sadło||<br />
|-<br />
|67||egg||jajko||<br />
|-<br />
|68||horn||róg||<br />
|-<br />
|69||tail||ogon||<br />
|-<br />
|70||feather||pióro||<br />
|-<br />
|71||hair||włosy||<br />
|-<br />
|72||head||głowa||<br />
|-<br />
|73||ear||ucho||<br />
|-<br />
|74||eye||oko||<br />
|-<br />
|75||nose||nos||<br />
|-<br />
|76||mouth||usta||<br />
|-<br />
|77||tooth||ząb||<br />
|-<br />
|78||tongue||język||<br />
|-<br />
|79||fingernail||paznokieć||<br />
|-<br />
|80||foot||stopa||<br />
|-<br />
|81||leg||noga||<br />
|-<br />
|82||knee||kolano||<br />
|-<br />
|83||hand||ręka, dłoń||<br />
|-<br />
|84||wing||skrzydło||<br />
|-<br />
|85||belly||brzuch||<br />
|-<br />
|86||guts||wnętrzności||<br />
|-<br />
|87||neck||szyja, kark||<br />
|-<br />
|88||back||plecy, grzbiet||<br />
|-<br />
|89||breast||pierś||<br />
|-<br />
|90||heart||serce||<br />
|-<br />
|91||liver||wątroba||<br />
|-<br />
|92||to drink||pić||<br />
|-<br />
|93||to eat||jeść||<br />
|-<br />
|94||to bite||gryźć, kąsać||<br />
|-<br />
|95||to suck||ssać||<br />
|-<br />
|96||to spit||pluć||<br />
|-<br />
|97||to vomit||wymiotować||<br />
|-<br />
|98||to blow (as wind)||wiać, dąć||<br />
|-<br />
|99||to breathe||oddychać||<br />
|-<br />
|100||to laugh||śmiać się||<br />
|-<br />
|101||to see||widzieć||<br />
|-<br />
|102||to hear||słyszeć||<br />
|-<br />
|103||to know (a fact)||wiedzieć||<br />
|-<br />
|104||to think||myśleć, dumać||<br />
|-<br />
|105||to smell (sense odour)||wąchać, czuć||<br />
|-<br />
|106||to fear||bać się||<br />
|-<br />
|107||to sleep||spać||<br />
|-<br />
|108||to live||żyć||<br />
|-<br />
|109||to die||umrzeć||<br />
|-<br />
|110||to kill||zabić, uśmiercić||<br />
|-<br />
|111||to fight||walczyć, bić się||<br />
|-<br />
|112||to hunt (transitive)||łowić, polować||<br />
|-<br />
|113||to hit||uderzyć||<br />
|-<br />
|114||to cut||ciąć, rżnąć||<br />
|-<br />
|115||to split||rozdzielić, rozszczepić||<br />
|-<br />
|116||to stab (or stick)||pchnąć, bóść||<br />
|-<br />
|117||to scratch (an itch)||drapać, skrobać||<br />
|-<br />
|118||to dig||kopać (np. łopatą)||<br />
|-<br />
|119||to swim||pływać||<br />
|-<br />
|120||to fly||lecieć||<br />
|-<br />
|121||to walk||iść, chodzić||<br />
|-<br />
|122||to come||przyjść||<br />
|-<br />
|123||to lie (as on one's side)||leżeć||<br />
|-<br />
|124||to sit||siedzieć||<br />
|-<br />
|125||to stand||stać||<br />
|-<br />
|126||to turn (change direction)||obrócić||<br />
|-<br />
|127||to fall (as in drop)||paść, padać||<br />
|-<br />
|128||to give||dać||<br />
|-<br />
|129||to hold (in one's hand)||trzymać, dzierżyć||<br />
|-<br />
|130||to squeeze||ściskać, zgniatać||<br />
|-<br />
|131||to rub||trzeć||<br />
|-<br />
|132||to wash||myć, prać||<br />
|-<br />
|133||to wipe||wycierać||<br />
|-<br />
|134||to pull||ciągnąć||<br />
|-<br />
|135||to push||pchać||<br />
|-<br />
|136||to throw||rzucić, miotać||<br />
|-<br />
|137||to tie||wiązać||<br />
|-<br />
|138||to sew||szyć||<br />
|-<br />
|139||to count||liczyć||<br />
|-<br />
|140||to say||mówić, powiedzieć||<br />
|-<br />
|141||to sing||śpiewać||<br />
|-<br />
|142||to play||grać||<br />
|-<br />
|143||to float||pływać, unosić się||<br />
|-<br />
|144||to flow||płynąć, ciec||<br />
|-<br />
|145||to freeze||zamarznąć, mrozić, marznąć||<br />
|-<br />
|146||to swell||puchnąć||<br />
|-<br />
|147||sun||słońce||<br />
|-<br />
|148||moon||księżyc||<br />
|-<br />
|149||star||gwiazda||<br />
|-<br />
|150||water||woda||<br />
|-<br />
|151||rain||deszcz||<br />
|-<br />
|152||river||rzeka||<br />
|-<br />
|153||lake||jezioro||<br />
|-<br />
|154||sea||morze||<br />
|-<br />
|155||salt||sól||<br />
|-<br />
|156||stone||kamień||<br />
|-<br />
|157||sand||piasek||<br />
|-<br />
|158||dust||kurz, pył, proch||<br />
|-<br />
|159||earth (as in soil)||ziemia||<br />
|-<br />
|160||cloud||chmura, obłok||<br />
|-<br />
|161||fog||mgła||<br />
|-<br />
|162||sky||niebo||<br />
|-<br />
|163||wind (as in breeze)||wiatr||<br />
|-<br />
|164||snow||śnieg||<br />
|-<br />
|165||ice||lód||<br />
|-<br />
|166||smoke||dym||<br />
|-<br />
|167||fire||ogień||<br />
|-<br />
|168||ash||popiół||<br />
|-<br />
|169||to burn (intransitive)||płonąć||<br />
|-<br />
|170||road||droga||<br />
|-<br />
|171||mountain||góra||<br />
|-<br />
|172||red||czerwony||<br />
|-<br />
|173||green||zielony||<br />
|-<br />
|174||yellow||żółty||<br />
|-<br />
|175||white||biały||<br />
|-<br />
|176||black||czarny||<br />
|-<br />
|177||night||noc||<br />
|-<br />
|178||day (daytime)||dzień||<br />
|-<br />
|179||year||rok||<br />
|-<br />
|180||warm (as in weather)||ciepły||<br />
|-<br />
|181||cold (as in weather)||zimny, chłodny||<br />
|-<br />
|182||full||pełny||<br />
|-<br />
|183||new||nowy||<br />
|-<br />
|184||old||stary||<br />
|-<br />
|185||good||dobry||<br />
|-<br />
|186||bad||zły||<br />
|-<br />
|187||rotten (as a log)||zgniły||<br />
|-<br />
|188||dirty||brudny||<br />
|-<br />
|189||straight||prosty||<br />
|-<br />
|190||round||okrągły||<br />
|-<br />
|191||sharp (as a knife)||ostry||<br />
|-<br />
|192||dull (as a knife)||tępy||<br />
|-<br />
|193||smooth||gładki||<br />
|-<br />
|194||wet||mokry||<br />
|-<br />
|195||dry (adjective)||suchy||<br />
|-<br />
|196||right (correct)||poprawny, prawidłowy||<br />
|-<br />
|197||near||bliski||<br />
|-<br />
|198||far||daleki||<br />
|-<br />
|199||right (side)||prawy||<br />
|-<br />
|200||left (side)||lewy||<br />
|-<br />
|201||at||u, przy||<br />
|-<br />
|202||in||w, we||<br />
|-<br />
|203||with (accompanying)||z, ze||<br />
|-<br />
|204||and||i||<br />
|-<br />
|205||if||jeśli, jeżeli||<br />
|-<br />
|206||because||bo, ponieważ||<br />
|-<br />
|207||name||imię||<br />
|}<br />
<br />
==ʹι==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! Spółgłoski<br />
! Wargowe<br />
! Zębowe<br />
! Boczne<br />
! Twardopodniebienne<br />
! Miękkopodniebienne<br />
! Języczkowe<br />
! Krtaniowe<br />
|-<br />
! Nosowe<br />
| /m/ '''μ''' || /n/ '''ν''' || || colspan="2" | /ŋ~ɲ/ '''γ''' || ||<br />
|-<br />
! style="font-weight: bold;" | Zwarte<br />
| /p/ '''π''' || /t/ '''τ''' || || || /k~kʲ/ '''κ''' || /q/ '''ξ''', '''ϙ''' || /ʔ/ ''' ἰ '''<br />
|-<br />
! Zwartoszczelinowe<br />
| || || rowspan="2" | /ɬ~tɬ/ '''δ'''λ || /ʧ~tɕ/ τ'''ζ''', '''ͳ''' || || ||<br />
|-<br />
! Szczelinowe<br />
| /φ~f/ '''φ''' || /θ~s/ '''θ''' || /ʃ~ɕ/ '''σ ς''' || /x~xʲ/ '''χ''' || rowspan="2" | /ʀ~r/ '''ρ''' || rowspan="2" | /ɦ~ʕ/ '''ἁ ᾶ'''<br />
|-<br />
! Płynne i Półsamogłoski<br />
| /w/ '''υ''' || || /l/ '''λ''' || /j/ '''ι''' || <br />
|}<br />
<br />
==ʹκ==</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_Tol%C3%B3w&diff=25587
Język Tolów
2018-08-16T14:24:04Z
<p>Toyatl: </p>
<hr />
<div>'''Język Tolów''', '''język talski''' (nazwa własna: ''Tolayánâ'', ''Τωλαιάνὰ'' [tola'jana]) - mowa Tolów, ''Yánhaŋ Itláh'', ''Ιάνἁγ Ητλᾶ'' - język <który jest> talski) - artystyczny język sztuczny.<br />
<br />
<br />
== Głoski i ortografia w alfabecie łacińskim ==<br />
<br />
Zapis jest fonemiczny.<br />
<br />
===Samogłoski===<br />
*'''A''' - [a], przy /q/, /r/ i /ɦ/ - cofnięta w stronę [ɑ];<br />
*'''E''' - [æ], [ε] lub - w sylabie nieakcentowanej, szczególnie przed akcentem - także [ə], nie występuje przy /q/, /r/ oraz /ɦ/;<br />
*'''I''' - [i] lub [ɪ], przy /q/, /r/ oraz /ɦ/ cofnięta w stronę [ɨ];<br />
*'''O''' - [o] lub [ʊ];<br />
<br />
Samogłoski nie kontrastują ze względu na długość, z wyjątkiem, o którym poniżej. <br />
Sylabę akcentowaną zaznacza się akutem nad samogłoską. Jeśli w wyrazie występuje samogłoska z cyrkumfleksem, a jednocześnie brak innej z akutem, cyrkumfleks oznacza też wtedy sylabę akcentowaną.<br />
<br />
===Spółgłoski===<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! Spółgłoski<br />
! Wargowe<br />
! Zębowe<br />
! Boczne<br />
! Twardopodniebienne<br />
! Miękkopodniebienne<br />
! Języczkowe<br />
! Krtaniowe<br />
|-<br />
! Nosowe<br />
| /m/ '''m''' || /n/ '''n''' || || colspan="2" | /ŋ~ɲ/¹ '''ŋ''' (g)² || ||<br />
|-<br />
! style="font-weight: bold;" | Zwarte<br />
| /p/³ '''p''' (b)² || /t/ '''t''' (d)² || || || /k~kʲ/¹ '''k''' (g)² || /q/ '''q''' || /ʔ/³ ''' ' '''<br />
|-<br />
! Zwartoszczelinowe<br />
| || || rowspan="2" | /ɬ~tɬ/³ '''ł''' (d)² || /ʧ~tɕ/³ '''c''' (j)² || || ||<br />
|-<br />
! Szczelinowe<br />
| /φ~f/ '''f''' || /θ~s/³ '''s''' (z)² || /ʃ~ɕ/³ '''ş''' || /x~xʲ/¹ '''x''' || rowspan="2" | /ʀ~r/³ '''r''' || rowspan="2" | /ɦ~ʕ/³ '''h'''<br />
|-<br />
! Płynne i Półsamogłoski<br />
| /w/ '''u''' (v w)² || || /l/ '''l''' || /j/ '''y''' (j) || <br />
|}<br />
:¹ - [ŋ], palatalizowane do [ɲ] przy /i/ oraz /j/, /tʃ/, /ʃ/, [ɴ] przy /q/; [k], palatalizowane do [kʲ] przy /i/ oraz /j/; [x], palatalizowane do [xʲ] przy /i/ oraz /j/;<br />
:² - litery ''b'', ''d'', ''g'', ''j'', ''v'', ''w'', ''z'' występują tylko w zapożyczeniach;<br />
:³ - '''p''' dwuwargowa lub wargowo-zębowa, w nagłosie może być wymawiana jako głoska bezdźwięczna, wargowa, drżąca [ʙ̥];<br />
: - '''r''' może przyjmować artykulację języczkową, jak i dziąsłową, a w nagłosie, wygłosie i zbitkach z obstruentami tracić dźwięczność;<br />
: - '''ł''' w zbitkach po szczelinowych (z wyjątkiem /ɦ/) wymawia się zawsze jako zwartoszczelinową [tɬ], geminata ''łł'' [ɬtɬ], [ɬɬ], w pozostałych przypadkach - wymowa wariantywna;<br />
: - '''s''' standardowo ma wymowę pośrednią między [θ] a [s], „''s'' sepleniące”, spółgłoska podobna do [θ], z tym że język jest cofnięty, a jego koniec nie tkwi między zębami, ale przy siekaczach górnych, również wymowa [θ] oraz [s];<br />
: - '''c''' i '''ş''' mogą mieć brzmienie zadziąsłowe lub twardopodniebienne;<br />
: - ''' ' ''' nie pisze się na początku wyrazu i między samogłoskami;<br />
: - '''h''' dźwięczne, może udźwięczniać spółgłoski w zbitkach spółgłoskowych (np. ''atha'' -> [ʔadɦɑ], ''ahfa'' -> [ʔɑɦva], [ʔaːfa]), jeśli znajduje się po samogłosce przed spółgłoską lub w wygłosie, może być nieme, a poprzedzająca samogłoska ulega wtedy wzdłużeniu (np. ''ah'' -> [ʔaː]);<br />
<br />
== Wzór sylaby ==<br />
<br />
Sylaba ma postać CV((C)C).<br />
<br />
Zbitka może się pojawić w wygłosie. Między ostatnimi dwiema spółgłoskami rdzenia najczęściej jednak pojawia się samogłoska, o ile cały wyraz nie kończy się samogłoską.<br />
<br />
Każda sylaba zaczyna się pojedynczą spółgłoską, natomiast wewnątrz wyrazów możliwe są dowolne zbitki dwuspółgłoskowe, choć niektóre trudno wymawialne powodują, że druga asymiluje się do pierwszej (szczególnie w przypadkach, gdy pierwsza z nich to /ɬ/, a druga to szczelinowy sybilant).<br />
<br />
== Rdzeń wyrazowy ==<br />
<br />
Rdzenie zawierają jedną (teoretycznie), dwie, trzy bądź cztery spółgłoski. Rdzenie trój- i czterospółgłoskowe mogą występować w dwóch odmiennych typach. W pierwszym typie rdzenia dwie pierwsze spółgłoski mogą tworzyć zbitkę w czasownikach. W drugim typie rdzenia pierwsza spółgłoska i występująca po niej samogłoska (najczęściej /æ/ lub /a/) pozostają niezmienne, a zbitkę w czasowniku tworzą dwie kolejne spółgłoski.<br />
<br />
W wyrazach zapożyczonych możliwe są rdzenie liczące więcej niż cztery spółgłoski. Spółgłoski /j/, /w/ i /ɦ/ występują w niekiedy jako samogłoski, odpowiednio /i/, /o/, /a/, zapisuje się je wtedy z cyrkumfleksem. Akcent pada zawsze na sylabę z samogłoską po pierwszej spółgłosce rdzenia.<br />
<br />
Wyraz prosty bez afiksów ma postać:<br />
*dwuspógłoskowy: C1-V1-C2-V2/V3<br />
*trójspółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2<br />
*czterospółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3-C4 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2-C3-V3<br />
(gdzie C1, C2, C3, C4 to spółgłoski rdzenia, C0 i V0 to nieodmienialne spółgłoska i samogłoska w rdzeniach drugiego typu, V1, V2, V3 to samogłoski występujące po spółgłoskach rdzenia)<br />
<br />
W czasowniku V1 jest zerowe, akcent pada na V2. W rzeczowniku V2 jest zerowe, akcent pada na V1. W gerundium akcent pada na V2.<br />
<br />
== Morfologia ==<br />
<br />
===Czasownik===<br />
Czasownik odmienia się przez tryby, statyczność-dynamiczność, aspekty, strony, jak również mogą mieć znaczenie równe, osłabione bądź wzmocnione. Czasownik nie zawiera informacji o osobie podmiotu czy dopełnień ani o czasie, wynikają one z kontekstu lub obecności słów pomocniczych (zaimków, przysłówków itp.).<br />
<br />
*'''Tryb i modalność'''<br />
:1. tryb oznajmujący - przez dodanie przed rdzeniem '''i-''' (czasowniki statyczne) lub '''o-''' (czasowniki dynamiczne)<br />
:2. tryb rozkazujący, pełniący też funkcję trybu łączącego - przez dodanie przed rdzeniem '''ye-'''/'''ya-''' (czasowniki statyczne) lub '''ua-''' (czasowniki dynamiczne)<br />
Pozostałe tryby tworzy się poprzez dodanie odpowiedniej partykuły:<br />
:3. '''oc''' - może, mieć możliwość, zdolność, sposobność;<br />
*'''Statyczność-dynamiczność'''<br />
*'''Aspekt'''<br />
Aspekty tworzy się następująco:<br />
:1. dokonany - samogłoska V2 to '''a''', '''o''' lub '''i''', w zależności od strony czasownika (''irn'''á'''ta, orn'''ó'''ta, irn'''í'''ta, orn'''á'''tak, irn'''ó'''tak, orn'''í'''tak, irn'''á''', orn'''ó''', irn'''í''''');<br />
:2. niedokonany - V2 to '''a''' z następującą po niej spółgłoską '''h''', '''u''' lub '''y''', w zależności od strony (''orn'''áh'''ta, irn'''áh'''tak, orn'''áh''', irn'''áu'''ta, orn'''áu'''tak, irn'''áu''', orn'''áy'''ta, irn'''áy'''tak, orn'''áy''''');<br />
:3. wielokrotny - z aspektu dokonanego przez podwojenie trzeciej spółgłoski w rdzeniach trój- i czterospółgłoskowych (''irn'''át'''ta, orn'''át'''tak, irn'''ót'''ta, orn'''ót'''tak, orn'''ít'''ta, irn'''ít'''tak''), w dwuspółgłoskowych poprzez dodanie spółgłoski '''h''', '''u''' lub '''y''', w zależności od poprzedzającej samogłoski V2 (''orn'''áh''', irn'''óu''', orn'''íy''''');<br />
:4. dokonany długi - z aspektu dokonanego przez podwojenie drugiej spółgłoski rdzenia i dodanie przed nią epentetycznej samogłoski, najczęściej '''e''' (przy /ɦ q r/ ''a''), ale również '''i''' lub '''o''' (''or'''an'''náta, ir'''in'''náta, or'''on'''nó, ir'''in'''nó, iy'''en'''náta'');<br />
:5. wielokrotny długi - z aspektu wielokrotnegi przez podwojenie drugiej spółgłoski rdzenia i dodanie przed nią samogłoski epentetycznej, jak w przypadku aspektu dokonanego długiego (''or'''an'''n'''át'''ta, ir'''an'''n'''ót'''tak, or'''an'''n'''íy''''').<br />
*'''Strona'''<br />
Stronę określa barwa samogłoski V2, na którą w czasowniku pada główny (lub jedyny) akcent wyrazowy. Istnieje 5 stron, 3 określane przez wymianę samogłoski V2, a 2 przez obecność odpowiedniego zaimka (lub zaimków).<br />
:1. '''ó''' lub '''áu''' - strona czynna - agens jest w mianowniku, pacjens w przypadku zależnym;<br />
:2. '''í''' lub '''áy''' - strona bierna - agens jest w przypadku zależnym, pacjens w mianowniku;<br />
:3. '''á''' lub '''áh''' - czasownik nieprzechodni, podmiot jest w mianowniku;<br />
:4. strona czynna lub bierna z zaimkiem osobowym patiensa zgodnym z agensem - oznacza czynność zwrotną;<br />
:5. strona czynna lub bierna z zaimkiem wzajemnym '''tô''' - oznacza czynność wzajemną, 2 lub więcej podmiotów w mianowniku.<br />
<br />
*'''Wzmocnienie-osłabienie'''<br />
<br />
===Rzeczownik===<br />
Rzeczownik występuje w trzech klasach nominalnych (1. świat ożywiony; 2. materialny, nieożywiony; 3. reszta), trzech liczbach (1. liczba policzalna, w tym 1a. liczba uniwersalna, 1b. liczba zbiorowa; 2. liczba niepoliczalna;), odmienia się przez cztery przypadki główne (1. mianownik; 2. bierniko-dopełniacz; 3. allatyw; 4. ablatyw;).<br />
<br />
Rzeczownik niezłożony w mianowniku, bez sufiksów i niepoddany reduplikacji posiada jedną lub dwie samogłoski. Zawsze jest to V1 (samogłoska akcentowana, znajdująca się po pierwszej spółgłosce rdzenia pierwszego typu i po drugiej spółgłosce rdzenia trój- i czterospółgłoskowego drugiego typu), której barwa najczęściej (choć nie zawsze) określa klasę nominalną, do której dany rzeczownik należy, oraz V3, która najczęściej (choć nie zawsze) określa natężenie cechy albo w inny sposób różnicuje znaczenie (''r'''á'''n'''a'''t, r'''í'''n'''o'''t, r'''á'''nt'''e''', r'''ó'''nt'''a''', r'''á'''n'''a''', r'''ó'''n'''i''', r'''á'''nt'''a'''k, r'''í'''nt'''o'''k''). Jednosylabową formę przybiera wyraz ze rdzeniem jedno- i dwuspółgłoskowym, gdy V3 może być pominięta, sporadycznie też w wyrazach z rdzeniem trójspółgłoskowym, gdy w wygłosie znajduje się zbitka (''r'''a'''', r'''a'''n, r'''i'''nt''). Trzecia samogłoska albo należy do sufiksu, albo rozdziela zabronione zbitki (najczęściej jest to /æ/ lub /a/), albo jest końcówką liczby niepoliczalnej. Czwarta zawsze jest końcówką liczby niepoliczalnej.<br />
<br />
Rzeczownik złożony z dwóch rzeczowników prostych, z których pierwszy jest członem określającym, drugi określanym, może zawierać więcej niż cztery samogłoski. Akcent pada w nim na pierwszą samogłoskę rdzenia w drugim członie.<br />
<br />
*'''Klasy nominalne'''<br />
:1. żywotne - wszystko, co związane z życiem, nazwy roślin, zwierząt, grzybów, mikrobów, grup istot żywych, żywych struktur, osoby; wykładnikiem jest samogłoska V1=/'''o'''/ (przykład: ''r'''ó'''nat, r'''ó'''nti'');<br />
:2. nieżywotne, rzeczowe - wszystkie rzeczy odbierane zmysłami, namacalne, odczuwalne, widzialne, nie należące do organizmów żywych (a więc również np. martwe ciało), miejsca, kraje, struktury świata materialnego, nazwy cząstek elementarnych (ale nie oddziaływań), nazwy zjawisk widzialnych; wykładnikiem jest V1=/'''i'''/ (przykład: ''r'''í'''net, r'''í'''ntat'');<br />
:3. pozostałe - wszystko to, co nie mieści się w dwóch pierwszych klasach; wykładnikiem jest V1=/'''e'''/ i V1=/'''a'''/ (przykład: ''y'''é'''net, r'''á'''nti'');<br />
<br />
Przynależność do danej klasy nie zawsze jest określona na rzeczowniku, szczególnie dotyczy to wyrazów zapożyczonych. Również imiona i nazwy przynależą do tej klasy rzeczowników, do których się odnoszą, bez względu na ich kształt i brzmienie.<br />
<br />
*'''Rodzaj'''<br />
Rzeczowniki i zaimki nie mają określonego rodzaju. Można go dodać wstawiając sufiks '''-(e)l''' dla rodzaju żeńskiego albo sufiks '''-(a)r'''. Rodzaj mają tylko rzeczowniki i zaimki z klasy żywotnych.<br />
<br />
*'''Liczby'''<br />
Żadna z części mowy nie odmienia się przez liczby. Rzeczowniki i zaimki przyjmują pewną liczbę i to implikuje ich zakres znaczeniowy. Zmiana liczby w rdzeniu powoduje, jak w przypadku zmiany przynależności do klasy nominalnej, zawsze zmianę jakościową, a nigdy ilościowej. <br />
:1. prosta policzalna - oznacza przedmiot, osobę, organizm, zjawisko, wydarzenie, konstrukcję, stan itp. dające się policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych, odbierane jako stanowiące spójną całość i autonomiczne w stosunku do innych osób, przedmiotów, zjawisk itd. - baran, kamień, noc; wyraz w l.p.p. kończy się spółgłoską;<br />
:2. zbiorcza policzalna - oznacza grupę osób, przedmiotów, zjawisk policzalnych, której poszczególne rozróżnialne elementy tworzą pewną spójną całość, a te całości również można policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych - stado, archipelag, dzieje; l.z.p. tworzy się reduplikując ostatnią spółgłoskę rdzenia, kończy się spółgłoską;<br />
:3. niepoliczalna - oznacza przedmioty, zjawiska itd. niedające się policzyć ani uszeregować za pomocą liczb naturalnych, do mierzenia ilości stosuje się ewentualnie jednostek umownych, w l.np. występują gerundia - trawa, woda, namiętność; wyraz w l.np. kończy się samogłoską;<br />
<br />
*'''Przypadki'''<br />
Rzeczowniki i zaimki odmieniają się przez przypadki główne:<br />
:1. mianownik - podmiot przy czasowniku nieprzechodnim, agens w stronie czynnej, patiens w stronie biernej; brak końcówki albo '''-'''', '''-e'''', '''-a'''' (jeżeli ostatnią spółgloską tematu jest /r q ɦ/), ''''-e''', są identyczne z końcówkami wołacza, pewna część rzeczowników je posiada, służą też do derywacji;<br />
:2. wołacz - końcówki jak w przypadku mianownika, przypadek raczej rzadko stosowany;<br />
:3. przypadek zależny statyczny, pseudobiernik - patiens w stronie czynnej, agens w stronie biernej, pełni rolę dopełniacza apozycyjnego (w mowie bardziwj oficjalnej), w stopniowaniu przypadek rzeczownika lub zaimka, który jest poddany porównaniu; końcówki '''-h''', '''-ah''', '''-ha''';<br />
:4. allatyw - znaczenie ruchu ku komuś, czemuś, zbliżania się, także w funkcji dopełnienia dalszego i rezultatu zmiany; końcówki '''-u''', '''-eu''', '''-ah''' (przy /r q ɦ/), '''-uo''', '''-o''';<br />
:5. ablatyw - znaczenie ruchu od kogoś, czegoś, oddalania się, pochodzenia od kogoś, czegoś, wytworzenia z czegoś; końcówki '''-y''', '''-ey''', '''-ay''' (przy /r q ɦ/), '''-yi''', '''-i''';<br />
<br />
*'''Określenie posesywności i wyrazy złożone'''<br />
W języku talskim występują dwa rodzaje posesywności: zbywalna i niezbywalna. Granica między nimi jest rozmazana, niektóre zależności mogą być rozpatrywane jako należące do jednej grupy albo drugiej, w zależności od stosunku mówiącego do omawianego przedmiotu.<br />
Posesyw określa posiadacza, odmienia się przez wszystkie przypadki i jest w związku zgody z rzeczownikiem opisywanym (związek ten jednak nie obejmuje liczby i grupy nominalnej, ponieważ nie są one kategoriami fleksyjnymi).<br />
<br />
===Gerundium===<br />
Rzeczownik odczasownikowy występuje zawsze w liczbie niepoliczalnej, należy do ogólnej klasy nominalnej. Odmienia się przez przypadki i wszystkie kategorie odmiany czasownika poza trybem.<br />
Geryndium przyjmuje postać: (C0-V0-)C1-V1-C2-V2(-C3-V3(-C4)).<br />
<br />
Samogłoska V1:<br />
:'''i''' dla gerundiów statycznych ("stanie", "jedzenie")<br />
:'''o''' dla gerundiów dynamicznych ("wstawanie", "karmienie")<br />
<br />
Samogłoska V2 zależy, jak u czasowników, od strony i aspektu.<br />
<br />
Samogłoska V3 określa intensywność:<br />
:'''a''' - neutralna<br />
:'''o''' - wyższa (wzmocnienie)<br />
:'''i''' - niższa (osłabienie)<br />
<br />
Aspekt konstruuje się tak samo jak w przypadku czasowników. W obu aspektach długich C2 jest geminatą i nie wstawia się samogłoski epentetycznej.<br />
<br />
Dodając przedrostek przysłówkowy tworzy się imiesłów przysłówkowy.<br />
<br />
Końcówki przypadków są identyczne jak w przypadku rzeczowników policzalnych, a nie niepoliczalnych (pomimo tego, że gerundia występują wyłącznie w liczbie niepoliczalnej).<br />
<br />
Akcent pada zawsze na sylabę z samogłoską V2.<br />
<br />
===Przysłówek===<br />
Przysłówek tworzy się z rzeczownika przez dodanie przedrostka ''a-'' /ʔa-/ z powtórzeniem pierwszej spółgłoski rdzenia dla rdzeni typu 1. W rdzeniach typu 2. po przedrostku pierwsza spółgłoska nie jest reduplikowana, ale tworzy zbitkę z drugą spółgłoską. Rzadsze są konstrukcje z powtórzeniem pierwszej spółgłoski bez tworzenia zbitek w rdzeniu.<br />
<br />
Przykład:<br />
* rdzeń typu 1.:<br />
:''rátas'' -> '''''ar'''rátas''<br />
*rdzeń typu 2.:<br />
:a) ''paláyâ'' -> '''''a'''pláyâ''<br />
:b) ''naríq'' -> '''''an'''naríq''<br />
<br />
===Zaimki===<br />
Zaimki osobowe występują w czterech osobach i trzech liczbach. Możliwe są również takie kombinacje poprzez ich łączenie, jak również złożenia zaimków z prostymi liczebnikami, które zwiększają wachlarz dostępnych możliwości. Do zaimków w każdej osobie - poza liczbą niepoliczalną - można dołączyć sufiks definiujący płeć. Dla rodzaju żeńskiego jest to '''-(e)l''', dla rodzaju męskiego '''-(a)r'''.<br />
Trzecia osoba występuje w dwóch formach: bliższej i dalszej. Bliższa jest formą podstawową, występującą na ogół w zdaniach prostych. Dalsza - użyta w zdaniu prostym - oznacza:<br />
* podmiot lub dopełnienie mniej istotne dla mówiącego, skupiającego uwagę na innych częściach zdania, jeśli zdanie nie ma dopełnienia;<br />
* podmiot czynności nietożsamy z dopełnieniem; w przypadku użycia zarówno jako agensa, jak i pacjensa zaimka w jednej formie bliższej lub dalszej, zdanie wyraża czynność zwrotną;<br />
* odniesienie się do dopełnienia w zdaniach złożonych, kiedy dopełnienie pierwszego członu zdania złożonego jest podmiotem drugiego członu;<br />
<br />
===Liczebniki===<br />
<br />
===Stopniowanie===<br />
<br />
===Negacja===<br />
Język posiada dwa rodzaje negacji zarówno w rzeczownikach, czasownikach, gerundiach jak i przysłówkach:<br />
* dla oznaczenia braku cechy używa się sufiksu '''-ut''', '''-ot''';<br />
* dla oznaczenia przeciwieństwa cechy używa się sufiksu '''-s''', '''-s''';<br />
Nie występują partykuły przeczące ani twierdząca. Żeby odpowiedzieć na pytanie ogólne powtórza się czasownik z odpowiednią końcówką przeczenia. Jeśli pytanie wymaga odpowiedzi twierdzącej, powtórza się czasownik dodając do niego sufiks twierdzący '''-(e)k'''.<br />
W funkcji partykuł może wystąpić zaimek wskazujący''' şe'''' z odpowiednią końcówką:<br />
:'''şéek'''="tak"<br />
:'''şéot'''="nie"<br />
:'''şées'''="nie, wprost przeciwnie".<br />
<br />
== Składnia ==<br />
<br />
===Szyk zdania===<br />
Szyk zdania jest swobodny, z dominującym układem SOV, a w zdaniu podrzędnym VSO. Okolicznik znajduje się zwykle po czasowniku. Rzeczownik poprzedza przydawkę lub przydawki.<br />
<br />
===Grupa nominalna===<br />
<br />
===Zdanie współrzędnie złożone===<br />
<br />
===Zdanie podrzędnie złożone===<br />
<br />
== Zasady pisowni w alfabecie greckim ==<br />
<br />
<br />
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_Tol%C3%B3w&diff=25562
Język Tolów
2018-08-14T13:52:26Z
<p>Toyatl: /* Czasownik */</p>
<hr />
<div>'''Język Tolów''', '''język talski''' (nazwa własna: ''Tolayánâ'', ''Τωλαιάνὰ'' [tola'jana]) - mowa Tolów, ''Yánhaŋ Itláh'', ''Ιάνἁγ Ητλᾶ'' - język <który jest> talski) - język sztuczny.<br />
<br />
<br />
== Głoski i ortografia w alfabecie łacińskim ==<br />
<br />
Zapis jest fonemiczny.<br />
<br />
===Samogłoski===<br />
*'''A''' - [a], przy /q/, /r/ i /ɦ/ - cofnięta w stronę [ɑ];<br />
*'''E''' - [æ], [ε] lub - w sylabie nieakcentowanej, szczególnie przed akcentem - także [ə], nie występuje przy /q/, /r/ oraz /ɦ/;<br />
*'''I''' - [i] lub [ɪ], przy /q/, /r/ oraz /ɦ/ cofnięta w stronę [ɨ];<br />
*'''O''' - [o] lub [ʊ];<br />
<br />
Samogłoski nie kontrastują ze względu na długość, z wyjątkiem, o którym poniżej. <br />
Sylabę akcentowaną zaznacza się akutem nad samogłoską. Jeśli w wyrazie występuje samogłoska z cyrkumfleksem, a jednocześnie brak innej z akutem, cyrkumfleks oznacza też wtedy sylabę akcentowaną.<br />
<br />
===Spółgłoski===<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! Spółgłoski<br />
! Wargowe<br />
! Zębowe<br />
! Boczne<br />
! Twardopodniebienne<br />
! Miękkopodniebienne<br />
! Języczkowe<br />
! Krtaniowe<br />
|-<br />
! Nosowe<br />
| /m/ '''m''' || /n/ '''n''' || || colspan="2" | /ŋ~ɲ/¹ '''ŋ''' (g)² || ||<br />
|-<br />
! style="font-weight: bold;" | Zwarte<br />
| /p/³ '''p''' (b)² || /t/ '''t''' (d)² || || || /k~kʲ/¹ '''k''' (g)² || /q/ '''q''' || /ʔ/³ ''' ' '''<br />
|-<br />
! Zwartoszczelinowe<br />
| || || rowspan="2" | /ɬ~tɬ/³ '''ł''' (d)² || /ʧ~tɕ/³ '''c''' (j)² || || ||<br />
|-<br />
! Szczelinowe<br />
| /φ~f/ '''f''' || /θ~s/³ '''s''' (z)² || /ʃ~ɕ/³ '''ş''' || /x~xʲ/¹ '''x''' || rowspan="2" | /ʀ~r/³ '''r''' || rowspan="2" | /ɦ~ʕ/³ '''h'''<br />
|-<br />
! Płynne i Półsamogłoski<br />
| /w/ '''u''' (v w)² || || /l/ '''l''' || /j/ '''y''' (j) || <br />
|}<br />
:¹ - [ŋ], palatalizowane do [ɲ] przy /i/ oraz /j/, /tʃ/, /ʃ/, [ɴ] przy /q/; [k], palatalizowane do [kʲ] przy /i/ oraz /j/; [x], palatalizowane do [xʲ] przy /i/ oraz /j/;<br />
:² - litery ''b'', ''d'', ''g'', ''j'', ''v'', ''w'', ''z'' występują tylko w zapożyczeniach;<br />
:³ - '''p''' dwuwargowa lub wargowo-zębowa, w nagłosie może być wymawiana jako głoska bezdźwięczna, wargowa, drżąca [ʙ̥];<br />
: - '''r''' może przyjmować artykulację języczkową, jak i dziąsłową, a w nagłosie, wygłosie i zbitkach z obstruentami tracić dźwięczność;<br />
: - '''ł''' w zbitkach po szczelinowych (z wyjątkiem /ɦ/) wymawia się zawsze jako zwartoszczelinową [tɬ], geminata ''łł'' [ɬtɬ], [ɬɬ], w pozostałych przypadkach - wymowa wariantywna;<br />
: - '''s''' standardowo ma wymowę pośrednią między [θ] a [s], „''s'' sepleniące”, spółgłoska podobna do [θ], z tym że język jest cofnięty, a jego koniec nie tkwi między zębami, ale przy siekaczach górnych, również wymowa [θ] oraz [s];<br />
: - '''c''' i '''ş''' mogą mieć brzmienie zadziąsłowe lub twardopodniebienne;<br />
: - ''' ' ''' nie pisze się na początku wyrazu i między samogłoskami;<br />
: - '''h''' dźwięczne, może udźwięczniać spółgłoski w zbitkach spółgłoskowych (np. ''atha'' -> [ʔadɦɑ], ''ahfa'' -> [ʔɑɦva], [ʔaːfa]), jeśli znajduje się po samogłosce przed spółgłoską lub w wygłosie, może być nieme, a poprzedzająca samogłoska ulega wtedy wzdłużeniu (np. ''ah'' -> [ʔaː]);<br />
<br />
== Wzór sylaby ==<br />
<br />
Sylaba ma postać CV((C)C).<br />
<br />
Zbitka może się pojawić w wygłosie. Między ostatnimi dwiema spółgłoskami rdzenia najczęściej jednak pojawia się samogłoska, o ile cały wyraz nie kończy się samogłoską.<br />
<br />
Każda sylaba zaczyna się pojedynczą spółgłoską, natomiast wewnątrz wyrazów możliwe są dowolne zbitki dwuspółgłoskowe, choć niektóre trudno wymawialne powodują, że druga asymiluje się do pierwszej (szczególnie w przypadkach, gdy pierwsza z nich to /ɬ/, a druga to szczelinowy sybilant).<br />
<br />
== Rdzeń wyrazowy ==<br />
<br />
Rdzenie zawierają jedną (teoretycznie), dwie, trzy bądź cztery spółgłoski. Rdzenie trój- i czterospółgłoskowe mogą występować w dwóch odmiennych typach. W pierwszym typie rdzenia dwie pierwsze spółgłoski mogą tworzyć zbitkę w czasownikach. W drugim typie rdzenia pierwsza spółgłoska i występująca po niej samogłoska (najczęściej /æ/ lub /a/) pozostają niezmienne, a zbitkę w czasowniku tworzą dwie kolejne spółgłoski.<br />
<br />
W wyrazach zapożyczonych możliwe są rdzenie liczące więcej niż cztery spółgłoski. Spółgłoski /j/, /w/ i /ɦ/ występują w niekiedy jako samogłoski, odpowiednio /i/, /o/, /a/, zapisuje się je wtedy z cyrkumfleksem. Akcent pada zawsze na sylabę z samogłoską po pierwszej spółgłosce rdzenia.<br />
<br />
Wyraz prosty bez afiksów ma postać:<br />
*dwuspógłoskowy: C1-V1-C2-V2/V3<br />
*trójspółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2<br />
*czterospółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3-C4 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2-C3-V3<br />
(gdzie C1, C2, C3, C4 to spółgłoski rdzenia, C0 i V0 to nieodmienialne spółgłoska i samogłoska w rdzeniach drugiego typu, V1, V2, V3 to samogłoski występujące po spółgłoskach rdzenia)<br />
<br />
W czasowniku V1 jest zerowe, akcent pada na V2. W rzeczowniku V2 jest zerowe, akcent pada na V1. W gerundium akcent pada na V2.<br />
<br />
== Morfologia ==<br />
<br />
===Czasownik===<br />
Czasownik odmienia się przez tryby, statyczność-dynamiczność, aspekty, strony, jak również mogą mieć znaczenie równe, osłabione bądź wzmocnione. Czasownik nie zawiera informacji o osobie podmiotu czy dopełnień ani o czasie, wynikają one z kontekstu lub obecności słów pomocniczych (zaimków, przysłówków itp.).<br />
<br />
*'''Tryb i modalność'''<br />
:1. tryb oznajmujący - przez dodanie przed rdzeniem '''i-''' (czasowniki statyczne) lub '''o-''' (czasowniki dynamiczne)<br />
:2. tryb rozkazujący, pełniący też funkcję trybu łączącego - przez dodanie przed rdzeniem '''ye-'''/'''ya-''' (czasowniki statyczne) lub '''ua-''' (czasowniki dynamiczne)<br />
Pozostałe tryby tworzy się poprzez dodanie odpowiedniej partykuły:<br />
:3. '''oc''' - może, mieć możliwość, zdolność, sposobność;<br />
*'''Statyczność-dynamiczność'''<br />
*'''Aspekt'''<br />
Aspekty tworzy się następująco:<br />
:1. dokonany - samogłoska V2 to '''a''', '''o''' lub '''i''', w zależności od strony czasownika (''irn'''á'''ta, orn'''ó'''ta, irn'''í'''ta, orn'''á'''tak, irn'''ó'''tak, orn'''í'''tak, irn'''á''', orn'''ó''', irn'''í''''');<br />
:2. niedokonany - V2 to '''a''' z następującą po niej spółgłoską '''h''', '''u''' lub '''y''', w zależności od strony (''orn'''áh'''ta, irn'''áh'''tak, orn'''áh''', irn'''áu'''ta, orn'''áu'''tak, irn'''áu''', orn'''áy'''ta, irn'''áy'''tak, orn'''áy''''');<br />
:3. wielokrotny - z aspektu dokonanego przez podwojenie trzeciej spółgłoski w rdzeniach trój- i czterospółgłoskowych (''irn'''át'''ta, orn'''át'''tak, irn'''ót'''ta, orn'''ót'''tak, orn'''ít'''ta, irn'''ít'''tak''), w dwuspółgłoskowych poprzez dodanie spółgłoski '''h''', '''u''' lub '''y''', w zależności od poprzedzającej samogłoski V2 (''orn'''áh''', irn'''óu''', orn'''íy''''');<br />
:4. dokonany długi - z aspektu dokonanego przez podwojenie drugiej spółgłoski rdzenia i dodanie przed nią epentetycznej samogłoski, najczęściej '''e''' (przy /ɦ q r/ ''a''), ale również '''i''' lub '''o''' (''or'''an'''náta, ir'''in'''náta, or'''on'''nó, ir'''in'''nó, iy'''en'''náta'');<br />
:5. wielokrotny długi - z aspektu wielokrotnegi przez podwojenie drugiej spółgłoski rdzenia i dodanie przed nią samogłoski epentetycznej, jak w przypadku aspektu dokonanego długiego (''or'''an'''n'''át'''ta, ir'''an'''n'''ót'''tak, or'''an'''n'''íy''''').<br />
*'''Strona'''<br />
Stronę określa barwa samogłoski V2, na którą w czasowniku pada główny (lub jedyny) akcent wyrazowy. Istnieje 5 stron, 3 określane przez wymianę samogłoski V2, a 2 przez obecność odpowiedniego zaimka (lub zaimków).<br />
:1. '''ó''' lub '''áu''' - strona czynna - agens jest w mianowniku, pacjens w przypadku zależnym;<br />
:2. '''í''' lub '''áy''' - strona bierna - agens jest w przypadku zależnym, pacjens w mianowniku;<br />
:3. '''á''' lub '''áh''' - czasownik nieprzechodni, podmiot jest w mianowniku;<br />
:4. strona czynna lub bierna z zaimkiem osobowym patiensa zgodnym z agensem - oznacza czynność zwrotną;<br />
:5. strona czynna lub bierna z zaimkiem wzajemnym '''tô''' - oznacza czynność wzajemną, 2 lub więcej podmiotów w mianowniku.<br />
<br />
*'''Wzmocnienie-osłabienie'''<br />
<br />
===Rzeczownik===<br />
Rzeczownik występuje w trzech klasach nominalnych (1. świat ożywiony; 2. materialny, nieożywiony; 3. reszta), trzech liczbach (1. liczba policzalna, w tym 1a. liczba uniwersalna, 1b. liczba zbiorowa; 2. liczba niepoliczalna;), odmienia się przez cztery przypadki główne (1. mianownik; 2. bierniko-dopełniacz; 3. allatyw; 4. ablatyw;).<br />
<br />
Rzeczownik niezłożony w mianowniku, bez sufiksów i niepoddany reduplikacji posiada jedną lub dwie samogłoski. Zawsze jest to V1 (samogłoska akcentowana, znajdująca się po pierwszej spółgłosce rdzenia pierwszego typu i po drugiej spółgłosce rdzenia trój- i czterospółgłoskowego drugiego typu), której barwa najczęściej (choć nie zawsze) określa klasę nominalną, do której dany rzeczownik należy, oraz V3, która najczęściej (choć nie zawsze) określa natężenie cechy albo w inny sposób różnicuje znaczenie (''r'''á'''n'''a'''t, r'''í'''n'''o'''t, r'''á'''nt'''e''', r'''ó'''nt'''a''', r'''á'''n'''a''', r'''ó'''n'''i''', r'''á'''nt'''a'''k, r'''í'''nt'''o'''k''). Jednosylabową formę przybiera wyraz ze rdzeniem jedno- i dwuspółgłoskowym, gdy V3 może być pominięta, sporadycznie też w wyrazach z rdzeniem trójspółgłoskowym, gdy w wygłosie znajduje się zbitka (''r'''a'''', r'''a'''n, r'''i'''nt''). Trzecia samogłoska albo należy do sufiksu, albo rozdziela zabronione zbitki (najczęściej jest to /æ/ lub /a/), albo jest końcówką liczby niepoliczalnej. Czwarta zawsze jest końcówką liczby niepoliczalnej.<br />
<br />
Rzeczownik złożony z dwóch rzeczowników prostych, z których pierwszy jest członem określającym, drugi określanym, może zawierać więcej niż cztery samogłoski. Akcent pada w nim na pierwszą samogłoskę rdzenia w drugim członie.<br />
<br />
*'''Klasy nominalne'''<br />
:1. żywotne - wszystko, co związane z życiem, nazwy roślin, zwierząt, grzybów, mikrobów, grup istot żywych, żywych struktur, osoby; wykładnikiem jest samogłoska V1=/'''o'''/ (przykład: ''r'''ó'''nat, r'''ó'''nti'');<br />
:2. nieżywotne, rzeczowe - wszystkie rzeczy odbierane zmysłami, namacalne, odczuwalne, widzialne, nie należące do organizmów żywych (a więc również np. martwe ciało), miejsca, kraje, struktury świata materialnego, nazwy cząstek elementarnych (ale nie oddziaływań), nazwy zjawisk widzialnych; wykładnikiem jest V1=/'''i'''/ (przykład: ''r'''í'''net, r'''í'''ntat'');<br />
:3. pozostałe - wszystko to, co nie mieści się w dwóch pierwszych klasach; wykładnikiem jest V1=/'''e'''/ i V1=/'''a'''/ (przykład: ''y'''é'''net, r'''á'''nti'');<br />
<br />
Przynależność do danej klasy nie zawsze jest określona na rzeczowniku, szczególnie dotyczy to wyrazów zapożyczonych. Również imiona i nazwy przynależą do tej klasy rzeczowników, do których się odnoszą, bez względu na ich kształt i brzmienie.<br />
<br />
*'''Rodzaj'''<br />
Rzeczowniki i zaimki nie mają określonego rodzaju. Można go dodać wstawiając sufiks '''-(e)l''' dla rodzaju żeńskiego albo sufiks '''-(a)r'''. Rodzaj mają tylko rzeczowniki i zaimki z klasy żywotnych.<br />
<br />
*'''Liczby'''<br />
Żadna z części mowy nie odmienia się przez liczby. Rzeczowniki i zaimki przyjmują pewną liczbę i to implikuje ich zakres znaczeniowy. Zmiana liczby w rdzeniu powoduje, jak w przypadku zmiany przynależności do klasy nominalnej, zawsze zmianę jakościową, a nigdy ilościowej. <br />
:1. prosta policzalna - oznacza przedmiot, osobę, organizm, zjawisko, wydarzenie, konstrukcję, stan itp. dające się policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych, odbierane jako stanowiące spójną całość i autonomiczne w stosunku do innych osób, przedmiotów, zjawisk itd. - baran, kamień, noc; wyraz w l.p.p. kończy się spółgłoską;<br />
:2. zbiorcza policzalna - oznacza grupę osób, przedmiotów, zjawisk policzalnych, której poszczególne rozróżnialne elementy tworzą pewną spójną całość, a te całości również można policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych - stado, archipelag, dzieje; l.z.p. tworzy się reduplikując ostatnią spółgłoskę rdzenia, kończy się spółgłoską;<br />
:3. niepoliczalna - oznacza przedmioty, zjawiska itd. niedające się policzyć ani uszeregować za pomocą liczb naturalnych, do mierzenia ilości stosuje się ewentualnie jednostek umownych, w l.np. występują gerundia - trawa, woda, namiętność; wyraz w l.np. kończy się samogłoską;<br />
<br />
*'''Przypadki'''<br />
Rzeczowniki i zaimki odmieniają się przez przypadki główne:<br />
:1. mianownik - podmiot przy czasowniku nieprzechodnim, agens w stronie czynnej, patiens w stronie biernej; brak końcówki albo '''-'''', '''-e'''', '''-a'''' (jeżeli ostatnią spółgloską tematu jest /r q ɦ/), ''''-e''', są identyczne z końcówkami wołacza, pewna część rzeczowników je posiada, służą też do derywacji;<br />
:2. wołacz - końcówki jak w przypadku mianownika, przypadek raczej rzadko stosowany;<br />
:3. przypadek zależny statyczny, pseudobiernik - patiens w stronie czynnej, agens w stronie biernej, pełni rolę dopełniacza apozycyjnego (w mowie bardziwj oficjalnej), w stopniowaniu przypadek rzeczownika lub zaimka, który jest poddany porównaniu; końcówki '''-h''', '''-ah''', '''-ha''';<br />
:4. allatyw - znaczenie ruchu ku komuś, czemuś, zbliżania się, także w funkcji dopełnienia dalszego i rezultatu zmiany; końcówki '''-u''', '''-eu''', '''-ah''' (przy /r q ɦ/), '''-uo''', '''-o''';<br />
:5. ablatyw - znaczenie ruchu od kogoś, czegoś, oddalania się, pochodzenia od kogoś, czegoś, wytworzenia z czegoś; końcówki '''-y''', '''-ey''', '''-ay''' (przy /r q ɦ/), '''-yi''', '''-i''';<br />
<br />
*'''Określenie posesywności i wyrazy złożone'''<br />
<br />
===Gerundium===<br />
Rzeczownik odczasownikowy występuje zawsze w liczbie niepoliczalnej, należy do ogólnej klasy nominalnej. Odmienia się przez przypadki i wszystkie kategorie odmiany czasownika poza trybem.<br />
Geryndium przyjmuje postać: (C0-V0-)C1-V1-C2-V2(-C3-V3(-C4)).<br />
<br />
Samogłoska V1:<br />
:'''i''' dla gerundiów statycznych ("stanie", "jedzenie")<br />
:'''u''' dla gerundiów dynamicznych ("wstawanie", "karmienie")<br />
<br />
Samogłoska V2 zależy, jak u czasowników, od strony i aspektu.<br />
<br />
Samogłoska V3 określa intensywność:<br />
:'''a''' - neutralna<br />
:'''o''' - wyższa (wzmocnienie)<br />
:'''i''' - niższa (osłabienie)<br />
<br />
Aspekt konstruuje się tak samo jak w przypadku czasowników. W obu aspektach długich C2 jest geminatą i nie wstawia się samogłoski epentetycznej.<br />
<br />
Dodając przedrostek przysłówkowy tworzy się imiesłów przysłówkowy.<br />
<br />
Końcówki przypadków są identyczne jak w przypadku rzeczowników policzalnych, a nie niepoliczalnych (pomimo tego, że gerundia występują wyłącznie w liczbie niepoliczalnej).<br />
<br />
Akcent pada zawsze na sylabę z samogłoską V2.<br />
<br />
===Przysłówek===<br />
Przysłówek tworzy się z rzeczownika przez dodanie przedrostka ''a-'' /ʔa-/ z powtórzeniem pierwszej spółgłoski rdzenia dla rdzeni typu 1. W rdzeniach typu 2. po przedrostku pierwsza spółgłoska nie jest reduplikowana, ale tworzy zbitkę z drugą spółgłoską. Rzadsze są konstrukcje z powtórzeniem pierwszej spółgłoski bez tworzenia zbitek w rdzeniu.<br />
<br />
Przykład:<br />
* rdzeń typu 1.:<br />
:''rátas'' -> '''''ar'''rátas''<br />
*rdzeń typu 2.:<br />
:a) ''paláyâ'' -> '''''a'''pláyâ''<br />
:b) ''naríq'' -> '''''an'''naríq''<br />
<br />
===Zaimki===<br />
Zaimki osobowe występują w czterech osobach i trzech liczbach. Możliwe są również takie kombinacje poprzez ich łączenie, jak również złożenia zaimków z prostymi liczebnikami, które zwiększają wachlarz dostępnych możliwości. Do zaimków w każdej osobie - poza liczbą niepoliczalną - można dołączyć sufiks definiujący płeć. Dla rodzaju żeńskiego jest to '''-(e)l''', dla rodzaju męskiego '''-(a)r'''.<br />
Trzecia osoba występuje w dwóch formach: bliższej i dalszej. Bliższa jest formą podstawową, występującą na ogół w zdaniach prostych. Dalsza - użyta w zdaniu prostym - oznacza:<br />
* podmiot lub dopełnienie mniej istotne dla mówiącego, skupiającego uwagę na innych częściach zdania, jeśli zdanie nie ma dopełnienia;<br />
* podmiot czynności nietożsamy z dopełnieniem; w przypadku użycia zarówno jako agensa, jak i pacjensa zaimka w jednej formie bliższej lub dalszej, zdanie wyraża czynność zwrotną;<br />
* odniesienie się do dopełnienia w zdaniach złożonych, kiedy dopełnienie pierwszego członu zdania złożonego jest podmiotem drugiego członu;<br />
<br />
===Liczebniki===<br />
<br />
===Stopniowanie===<br />
<br />
===Negacja===<br />
Język posiada dwa rodzaje negacji zarówno w rzeczownikach, czasownikach, gerundiach jak i przysłówkach:<br />
* dla oznaczenia braku cechy używa się sufiksu '''-ut''', '''-ot''';<br />
* dla oznaczenia przeciwieństwa cechy używa się sufiksu '''-s''', '''-s''';<br />
Nie występują partykuły przeczące ani twierdząca. Żeby odpowiedzieć na pytanie ogólne powtórza się czasownik z odpowiednią końcówką przeczenia. Jeśli pytanie wymaga odpowiedzi twierdzącej, powtórza się czasownik dodając do niego sufiks twierdzący '''-(e)k'''.<br />
W funkcji partykuł może wystąpić zaimek wskazujący''' şe'''' z odpowiednią końcówką:<br />
:'''şéek'''="tak"<br />
:'''şéot'''="nie"<br />
:'''şées'''="nie, wprost przeciwnie".<br />
<br />
== Składnia ==<br />
<br />
===Szyk zdania===<br />
Szyk zdania jest swobodny, z dominującym układem SOV, a w zdaniu podrzędnym VSO. Okolicznik znajduje się zwykle po czasowniku. Rzeczownik poprzedza przydawkę lub przydawki.<br />
<br />
===Grupa nominalna===<br />
<br />
===Zdanie współrzędnie złożone===<br />
<br />
===Zdanie podrzędnie złożone===<br />
<br />
== Zasady pisowni w alfabecie greckim ==<br />
<br />
<br />
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_Tol%C3%B3w&diff=25561
Język Tolów
2018-08-13T17:09:59Z
<p>Toyatl: /* Gerundium */</p>
<hr />
<div>'''Język Tolów''', '''język talski''' (nazwa własna: ''Tolayánâ'', ''Τωλαιάνὰ'' [tola'jana]) - mowa Tolów, ''Yánhaŋ Itláh'', ''Ιάνἁγ Ητλᾶ'' - język <który jest> talski) - język sztuczny.<br />
<br />
<br />
== Głoski i ortografia w alfabecie łacińskim ==<br />
<br />
Zapis jest fonemiczny.<br />
<br />
===Samogłoski===<br />
*'''A''' - [a], przy /q/, /r/ i /ɦ/ - cofnięta w stronę [ɑ];<br />
*'''E''' - [æ], [ε] lub - w sylabie nieakcentowanej, szczególnie przed akcentem - także [ə], nie występuje przy /q/, /r/ oraz /ɦ/;<br />
*'''I''' - [i] lub [ɪ], przy /q/, /r/ oraz /ɦ/ cofnięta w stronę [ɨ];<br />
*'''O''' - [o] lub [ʊ];<br />
<br />
Samogłoski nie kontrastują ze względu na długość, z wyjątkiem, o którym poniżej. <br />
Sylabę akcentowaną zaznacza się akutem nad samogłoską. Jeśli w wyrazie występuje samogłoska z cyrkumfleksem, a jednocześnie brak innej z akutem, cyrkumfleks oznacza też wtedy sylabę akcentowaną.<br />
<br />
===Spółgłoski===<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! Spółgłoski<br />
! Wargowe<br />
! Zębowe<br />
! Boczne<br />
! Twardopodniebienne<br />
! Miękkopodniebienne<br />
! Języczkowe<br />
! Krtaniowe<br />
|-<br />
! Nosowe<br />
| /m/ '''m''' || /n/ '''n''' || || colspan="2" | /ŋ~ɲ/¹ '''ŋ''' (g)² || ||<br />
|-<br />
! style="font-weight: bold;" | Zwarte<br />
| /p/³ '''p''' (b)² || /t/ '''t''' (d)² || || || /k~kʲ/¹ '''k''' (g)² || /q/ '''q''' || /ʔ/³ ''' ' '''<br />
|-<br />
! Zwartoszczelinowe<br />
| || || rowspan="2" | /ɬ~tɬ/³ '''ł''' (d)² || /ʧ~tɕ/³ '''c''' (j)² || || ||<br />
|-<br />
! Szczelinowe<br />
| /φ~f/ '''f''' || /θ~s/³ '''s''' (z)² || /ʃ~ɕ/³ '''ş''' || /x~xʲ/¹ '''x''' || rowspan="2" | /ʀ~r/³ '''r''' || rowspan="2" | /ɦ~ʕ/³ '''h'''<br />
|-<br />
! Płynne i Półsamogłoski<br />
| /w/ '''u''' (v w)² || || /l/ '''l''' || /j/ '''y''' (j) || <br />
|}<br />
:¹ - [ŋ], palatalizowane do [ɲ] przy /i/ oraz /j/, /tʃ/, /ʃ/, [ɴ] przy /q/; [k], palatalizowane do [kʲ] przy /i/ oraz /j/; [x], palatalizowane do [xʲ] przy /i/ oraz /j/;<br />
:² - litery ''b'', ''d'', ''g'', ''j'', ''v'', ''w'', ''z'' występują tylko w zapożyczeniach;<br />
:³ - '''p''' dwuwargowa lub wargowo-zębowa, w nagłosie może być wymawiana jako głoska bezdźwięczna, wargowa, drżąca [ʙ̥];<br />
: - '''r''' może przyjmować artykulację języczkową, jak i dziąsłową, a w nagłosie, wygłosie i zbitkach z obstruentami tracić dźwięczność;<br />
: - '''ł''' w zbitkach po szczelinowych (z wyjątkiem /ɦ/) wymawia się zawsze jako zwartoszczelinową [tɬ], geminata ''łł'' [ɬtɬ], [ɬɬ], w pozostałych przypadkach - wymowa wariantywna;<br />
: - '''s''' standardowo ma wymowę pośrednią między [θ] a [s], „''s'' sepleniące”, spółgłoska podobna do [θ], z tym że język jest cofnięty, a jego koniec nie tkwi między zębami, ale przy siekaczach górnych, również wymowa [θ] oraz [s];<br />
: - '''c''' i '''ş''' mogą mieć brzmienie zadziąsłowe lub twardopodniebienne;<br />
: - ''' ' ''' nie pisze się na początku wyrazu i między samogłoskami;<br />
: - '''h''' dźwięczne, może udźwięczniać spółgłoski w zbitkach spółgłoskowych (np. ''atha'' -> [ʔadɦɑ], ''ahfa'' -> [ʔɑɦva], [ʔaːfa]), jeśli znajduje się po samogłosce przed spółgłoską lub w wygłosie, może być nieme, a poprzedzająca samogłoska ulega wtedy wzdłużeniu (np. ''ah'' -> [ʔaː]);<br />
<br />
== Wzór sylaby ==<br />
<br />
Sylaba ma postać CV((C)C).<br />
<br />
Zbitka może się pojawić w wygłosie. Między ostatnimi dwiema spółgłoskami rdzenia najczęściej jednak pojawia się samogłoska, o ile cały wyraz nie kończy się samogłoską.<br />
<br />
Każda sylaba zaczyna się pojedynczą spółgłoską, natomiast wewnątrz wyrazów możliwe są dowolne zbitki dwuspółgłoskowe, choć niektóre trudno wymawialne powodują, że druga asymiluje się do pierwszej (szczególnie w przypadkach, gdy pierwsza z nich to /ɬ/, a druga to szczelinowy sybilant).<br />
<br />
== Rdzeń wyrazowy ==<br />
<br />
Rdzenie zawierają jedną (teoretycznie), dwie, trzy bądź cztery spółgłoski. Rdzenie trój- i czterospółgłoskowe mogą występować w dwóch odmiennych typach. W pierwszym typie rdzenia dwie pierwsze spółgłoski mogą tworzyć zbitkę w czasownikach. W drugim typie rdzenia pierwsza spółgłoska i występująca po niej samogłoska (najczęściej /æ/ lub /a/) pozostają niezmienne, a zbitkę w czasowniku tworzą dwie kolejne spółgłoski.<br />
<br />
W wyrazach zapożyczonych możliwe są rdzenie liczące więcej niż cztery spółgłoski. Spółgłoski /j/, /w/ i /ɦ/ występują w niekiedy jako samogłoski, odpowiednio /i/, /o/, /a/, zapisuje się je wtedy z cyrkumfleksem. Akcent pada zawsze na sylabę z samogłoską po pierwszej spółgłosce rdzenia.<br />
<br />
Wyraz prosty bez afiksów ma postać:<br />
*dwuspógłoskowy: C1-V1-C2-V2/V3<br />
*trójspółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2<br />
*czterospółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3-C4 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2-C3-V3<br />
(gdzie C1, C2, C3, C4 to spółgłoski rdzenia, C0 i V0 to nieodmienialne spółgłoska i samogłoska w rdzeniach drugiego typu, V1, V2, V3 to samogłoski występujące po spółgłoskach rdzenia)<br />
<br />
W czasowniku V1 jest zerowe, akcent pada na V2. W rzeczowniku V2 jest zerowe, akcent pada na V1. W gerundium akcent pada na V2.<br />
<br />
== Morfologia ==<br />
<br />
===Czasownik===<br />
Czasownik odmienia się przez tryby, statyczność-dynamiczność, aspekty, strony, jak również mogą mieć znaczenie równe, osłabione bądź wzmocnione. Czasownik nie zawiera informacji o osobie podmiotu czy dopełnień ani o czasie, wynikają one z kontekstu lub obecności słów pomocniczych (zaimków, przysłówków itp.).<br />
<br />
*'''Tryb i modalność'''<br />
:1. tryb oznajmujący - przez dodanie przed rdzeniem '''i-''' (czasowniki statyczne) lub '''o-''' (czasowniki dynamiczne)<br />
:2. tryb rozkazujący, pełniący też funkcję trybu łączącego - przez dodanie przed rdzeniem '''ye-'''/'''ya-''' (czasowniki statyczne) lub '''ua-''' (czasowniki dynamiczne)<br />
Pozostałe tryby tworzy się poprzez dodanie odpowiedniej partykuły:<br />
:3. '''oc''' - może, mieć możliwość, zdolność, sposobność;<br />
*'''Statyczność-dynamiczność'''<br />
*'''Aspekt'''<br />
Aspekty tworzy się następująco:<br />
:1. dokonany - samogłoska V2 to '''a''', '''o''' lub '''i''', w zależności od strony czasownika (''irn'''á'''ta, orn'''ó'''ta, irn'''í'''ta, orn'''á'''tak, irn'''ó'''tak, orn'''í'''tak, irn'''á''', orn'''ó''', irn'''í''''');<br />
:2. niedokonany - V2 to '''a''' z następującą po niej spółgłoską '''h''', '''u''' lub '''y''', w zależności od strony (''orn'''áh'''ta, irn'''áh'''tak, orn'''áh''', irn'''áu'''ta, orn'''áu'''tak, irn'''áu''', orn'''áy'''ta, irn'''áy'''tak, orn'''áy''''');<br />
:3. wielokrotny - z aspektu dokonanego przez podwojenie trzeciej spółgłoski w rdzeniach trój- i czterospółgłoskowych (''irn'''át'''ta, orn'''át'''tak, irn'''ót'''ta, orn'''ót'''tak, orn'''ít'''ta, irn'''ít'''tak''), w dwuspółgłoskowych poprzez dodanie spółgłoski '''h''', '''u''' lub '''y''', w zależności od poprzedzającej samogłoski V2 (''orn'''áh''', irn'''óu''', orn'''íy''''');<br />
:4 dokonany długi - z aspektu dokonanego przez podwojenie drugiej spółgłoski rdzenia i dodanie przed nią epentetycznej samogłoski, najczęściej '''e''' (przy /ɦ q r/ ''a''), ale również '''i''' lub '''o''' (''or'''an'''náta, ir'''in'''náta, or'''on'''nó, ir'''in'''nó, iy'''en'''náta'')<br />
*'''Strona'''<br />
Stronę określa barwa samogłoski V2, na którą w czasowniku pada główny (lub jedyny) akcent wyrazowy. Istnieje 5 stron, 3 określane przez wymianę samogłoski V2, a 2 przez obecność odpowiedniego zaimka (lub zaimków).<br />
:1. '''ó''' lub '''áu''' - strona czynna - agens jest w mianowniku, pacjens w przypadku zależnym;<br />
:2. '''í''' lub '''áy''' - strona bierna - agens jest w przypadku zależnym, pacjens w mianowniku;<br />
:3. '''á''' lub '''áh''' - czasownik nieprzechodni, podmiot jest w mianowniku;<br />
:4. strona czynna lub bierna z zaimkiem osobowym patiensa zgodnym z agensem - oznacza czynność zwrotną;<br />
:5. strona czynna lub bierna z zaimkiem wzajemnym '''tô''' - oznacza czynność wzajemną, 2 lub więcej podmiotów w mianowniku.<br />
<br />
*'''Wzmocnienie-osłabienie'''<br />
<br />
===Rzeczownik===<br />
Rzeczownik występuje w trzech klasach nominalnych (1. świat ożywiony; 2. materialny, nieożywiony; 3. reszta), trzech liczbach (1. liczba policzalna, w tym 1a. liczba uniwersalna, 1b. liczba zbiorowa; 2. liczba niepoliczalna;), odmienia się przez cztery przypadki główne (1. mianownik; 2. bierniko-dopełniacz; 3. allatyw; 4. ablatyw;).<br />
<br />
Rzeczownik niezłożony w mianowniku, bez sufiksów i niepoddany reduplikacji posiada jedną lub dwie samogłoski. Zawsze jest to V1 (samogłoska akcentowana, znajdująca się po pierwszej spółgłosce rdzenia pierwszego typu i po drugiej spółgłosce rdzenia trój- i czterospółgłoskowego drugiego typu), której barwa najczęściej (choć nie zawsze) określa klasę nominalną, do której dany rzeczownik należy, oraz V3, która najczęściej (choć nie zawsze) określa natężenie cechy albo w inny sposób różnicuje znaczenie (''r'''á'''n'''a'''t, r'''í'''n'''o'''t, r'''á'''nt'''e''', r'''ó'''nt'''a''', r'''á'''n'''a''', r'''ó'''n'''i''', r'''á'''nt'''a'''k, r'''í'''nt'''o'''k''). Jednosylabową formę przybiera wyraz ze rdzeniem jedno- i dwuspółgłoskowym, gdy V3 może być pominięta, sporadycznie też w wyrazach z rdzeniem trójspółgłoskowym, gdy w wygłosie znajduje się zbitka (''r'''a'''', r'''a'''n, r'''i'''nt''). Trzecia samogłoska albo należy do sufiksu, albo rozdziela zabronione zbitki (najczęściej jest to /æ/ lub /a/), albo jest końcówką liczby niepoliczalnej. Czwarta zawsze jest końcówką liczby niepoliczalnej.<br />
<br />
Rzeczownik złożony z dwóch rzeczowników prostych, z których pierwszy jest członem określającym, drugi określanym, może zawierać więcej niż cztery samogłoski. Akcent pada w nim na pierwszą samogłoskę rdzenia w drugim członie.<br />
<br />
*'''Klasy nominalne'''<br />
:1. żywotne - wszystko, co związane z życiem, nazwy roślin, zwierząt, grzybów, mikrobów, grup istot żywych, żywych struktur, osoby; wykładnikiem jest samogłoska V1=/'''o'''/ (przykład: ''r'''ó'''nat, r'''ó'''nti'');<br />
:2. nieżywotne, rzeczowe - wszystkie rzeczy odbierane zmysłami, namacalne, odczuwalne, widzialne, nie należące do organizmów żywych (a więc również np. martwe ciało), miejsca, kraje, struktury świata materialnego, nazwy cząstek elementarnych (ale nie oddziaływań), nazwy zjawisk widzialnych; wykładnikiem jest V1=/'''i'''/ (przykład: ''r'''í'''net, r'''í'''ntat'');<br />
:3. pozostałe - wszystko to, co nie mieści się w dwóch pierwszych klasach; wykładnikiem jest V1=/'''e'''/ i V1=/'''a'''/ (przykład: ''y'''é'''net, r'''á'''nti'');<br />
<br />
Przynależność do danej klasy nie zawsze jest określona na rzeczowniku, szczególnie dotyczy to wyrazów zapożyczonych. Również imiona i nazwy przynależą do tej klasy rzeczowników, do których się odnoszą, bez względu na ich kształt i brzmienie.<br />
<br />
*'''Rodzaj'''<br />
Rzeczowniki i zaimki nie mają określonego rodzaju. Można go dodać wstawiając sufiks '''-(e)l''' dla rodzaju żeńskiego albo sufiks '''-(a)r'''. Rodzaj mają tylko rzeczowniki i zaimki z klasy żywotnych.<br />
<br />
*'''Liczby'''<br />
Żadna z części mowy nie odmienia się przez liczby. Rzeczowniki i zaimki przyjmują pewną liczbę i to implikuje ich zakres znaczeniowy. Zmiana liczby w rdzeniu powoduje, jak w przypadku zmiany przynależności do klasy nominalnej, zawsze zmianę jakościową, a nigdy ilościowej. <br />
:1. prosta policzalna - oznacza przedmiot, osobę, organizm, zjawisko, wydarzenie, konstrukcję, stan itp. dające się policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych, odbierane jako stanowiące spójną całość i autonomiczne w stosunku do innych osób, przedmiotów, zjawisk itd. - baran, kamień, noc; wyraz w l.p.p. kończy się spółgłoską;<br />
:2. zbiorcza policzalna - oznacza grupę osób, przedmiotów, zjawisk policzalnych, której poszczególne rozróżnialne elementy tworzą pewną spójną całość, a te całości również można policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych - stado, archipelag, dzieje; l.z.p. tworzy się reduplikując ostatnią spółgłoskę rdzenia, kończy się spółgłoską;<br />
:3. niepoliczalna - oznacza przedmioty, zjawiska itd. niedające się policzyć ani uszeregować za pomocą liczb naturalnych, do mierzenia ilości stosuje się ewentualnie jednostek umownych, w l.np. występują gerundia - trawa, woda, namiętność; wyraz w l.np. kończy się samogłoską;<br />
<br />
*'''Przypadki'''<br />
Rzeczowniki i zaimki odmieniają się przez przypadki główne:<br />
:1. mianownik - podmiot przy czasowniku nieprzechodnim, agens w stronie czynnej, patiens w stronie biernej; brak końcówki albo '''-'''', '''-e'''', '''-a'''' (jeżeli ostatnią spółgloską tematu jest /r q ɦ/), ''''-e''', są identyczne z końcówkami wołacza, pewna część rzeczowników je posiada, służą też do derywacji;<br />
:2. wołacz - końcówki jak w przypadku mianownika, przypadek raczej rzadko stosowany;<br />
:3. przypadek zależny statyczny, pseudobiernik - patiens w stronie czynnej, agens w stronie biernej, pełni rolę dopełniacza apozycyjnego (w mowie bardziwj oficjalnej), w stopniowaniu przypadek rzeczownika lub zaimka, który jest poddany porównaniu; końcówki '''-h''', '''-ah''', '''-ha''';<br />
:4. allatyw - znaczenie ruchu ku komuś, czemuś, zbliżania się, także w funkcji dopełnienia dalszego i rezultatu zmiany; końcówki '''-u''', '''-eu''', '''-ah''' (przy /r q ɦ/), '''-uo''', '''-o''';<br />
:5. ablatyw - znaczenie ruchu od kogoś, czegoś, oddalania się, pochodzenia od kogoś, czegoś, wytworzenia z czegoś; końcówki '''-y''', '''-ey''', '''-ay''' (przy /r q ɦ/), '''-yi''', '''-i''';<br />
<br />
*'''Określenie posesywności i wyrazy złożone'''<br />
<br />
===Gerundium===<br />
Rzeczownik odczasownikowy występuje zawsze w liczbie niepoliczalnej, należy do ogólnej klasy nominalnej. Odmienia się przez przypadki i wszystkie kategorie odmiany czasownika poza trybem.<br />
Geryndium przyjmuje postać: (C0-V0-)C1-V1-C2-V2(-C3-V3(-C4)).<br />
<br />
Samogłoska V1:<br />
:'''i''' dla gerundiów statycznych ("stanie", "jedzenie")<br />
:'''u''' dla gerundiów dynamicznych ("wstawanie", "karmienie")<br />
<br />
Samogłoska V2 zależy, jak u czasowników, od strony i aspektu.<br />
<br />
Samogłoska V3 określa intensywność:<br />
:'''a''' - neutralna<br />
:'''o''' - wyższa (wzmocnienie)<br />
:'''i''' - niższa (osłabienie)<br />
<br />
Aspekt konstruuje się tak samo jak w przypadku czasowników. W obu aspektach długich C2 jest geminatą i nie wstawia się samogłoski epentetycznej.<br />
<br />
Dodając przedrostek przysłówkowy tworzy się imiesłów przysłówkowy.<br />
<br />
Końcówki przypadków są identyczne jak w przypadku rzeczowników policzalnych, a nie niepoliczalnych (pomimo tego, że gerundia występują wyłącznie w liczbie niepoliczalnej).<br />
<br />
Akcent pada zawsze na sylabę z samogłoską V2.<br />
<br />
===Przysłówek===<br />
Przysłówek tworzy się z rzeczownika przez dodanie przedrostka ''a-'' /ʔa-/ z powtórzeniem pierwszej spółgłoski rdzenia dla rdzeni typu 1. W rdzeniach typu 2. po przedrostku pierwsza spółgłoska nie jest reduplikowana, ale tworzy zbitkę z drugą spółgłoską. Rzadsze są konstrukcje z powtórzeniem pierwszej spółgłoski bez tworzenia zbitek w rdzeniu.<br />
<br />
Przykład:<br />
* rdzeń typu 1.:<br />
:''rátas'' -> '''''ar'''rátas''<br />
*rdzeń typu 2.:<br />
:a) ''paláyâ'' -> '''''a'''pláyâ''<br />
:b) ''naríq'' -> '''''an'''naríq''<br />
<br />
===Zaimki===<br />
Zaimki osobowe występują w czterech osobach i trzech liczbach. Możliwe są również takie kombinacje poprzez ich łączenie, jak również złożenia zaimków z prostymi liczebnikami, które zwiększają wachlarz dostępnych możliwości. Do zaimków w każdej osobie - poza liczbą niepoliczalną - można dołączyć sufiks definiujący płeć. Dla rodzaju żeńskiego jest to '''-(e)l''', dla rodzaju męskiego '''-(a)r'''.<br />
Trzecia osoba występuje w dwóch formach: bliższej i dalszej. Bliższa jest formą podstawową, występującą na ogół w zdaniach prostych. Dalsza - użyta w zdaniu prostym - oznacza:<br />
* podmiot lub dopełnienie mniej istotne dla mówiącego, skupiającego uwagę na innych częściach zdania, jeśli zdanie nie ma dopełnienia;<br />
* podmiot czynności nietożsamy z dopełnieniem; w przypadku użycia zarówno jako agensa, jak i pacjensa zaimka w jednej formie bliższej lub dalszej, zdanie wyraża czynność zwrotną;<br />
* odniesienie się do dopełnienia w zdaniach złożonych, kiedy dopełnienie pierwszego członu zdania złożonego jest podmiotem drugiego członu;<br />
<br />
===Liczebniki===<br />
<br />
===Stopniowanie===<br />
<br />
===Negacja===<br />
Język posiada dwa rodzaje negacji zarówno w rzeczownikach, czasownikach, gerundiach jak i przysłówkach:<br />
* dla oznaczenia braku cechy używa się sufiksu '''-ut''', '''-ot''';<br />
* dla oznaczenia przeciwieństwa cechy używa się sufiksu '''-s''', '''-s''';<br />
Nie występują partykuły przeczące ani twierdząca. Żeby odpowiedzieć na pytanie ogólne powtórza się czasownik z odpowiednią końcówką przeczenia. Jeśli pytanie wymaga odpowiedzi twierdzącej, powtórza się czasownik dodając do niego sufiks twierdzący '''-(e)k'''.<br />
W funkcji partykuł może wystąpić zaimek wskazujący''' şe'''' z odpowiednią końcówką:<br />
:'''şéek'''="tak"<br />
:'''şéot'''="nie"<br />
:'''şées'''="nie, wprost przeciwnie".<br />
<br />
== Składnia ==<br />
<br />
===Szyk zdania===<br />
Szyk zdania jest swobodny, z dominującym układem SOV, a w zdaniu podrzędnym VSO. Okolicznik znajduje się zwykle po czasowniku. Rzeczownik poprzedza przydawkę lub przydawki.<br />
<br />
===Grupa nominalna===<br />
<br />
===Zdanie współrzędnie złożone===<br />
<br />
===Zdanie podrzędnie złożone===<br />
<br />
== Zasady pisowni w alfabecie greckim ==<br />
<br />
<br />
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=U%C5%BCytkownik:Toyatl&diff=25516
Użytkownik:Toyatl
2018-08-08T15:58:11Z
<p>Toyatl: </p>
<hr />
<div>'''WITAMY, WITAMY!'''<br />
<br />
<br />
Βρωδνοπὶσανη κονλαϟγοϋε υ αλφαβεταχ ϝατσὶνισκὶμ αὶ γρετσκὶμ.<br />
<br />
Ϋηλκα ρεφορμα [[Język Tolów|ηνζὺκα Τολόυ]].<br />
<br />
==ʹα==<br />
<br />
Ταβελκὶ ιωξ νηακτωαλνε α νηποδλεγαϊοντσε ναπραυη, αλε ζοσταυιονε κω παμηντὶ αὶ πῥεστροδζε.<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 2-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń L-F<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| láf<br />
láfa''';'''<br />
| a) láfam<br />
b) láfaŋk<br />
| láfaf<br />
| a) láffam<br />
b) láffaŋk<br />
| láfa<br />
| a) láfam'''a'''<br />
b) láfaŋk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| láfa'''h'''<br />
| a) láfam'''ah'''<br />
b) láfaŋk'''ah'''<br />
| láffa'''h'''<br />
| a) láffam'''ah'''<br />
b) láffaŋk'''ah'''<br />
| láfa'''ha'''<br />
| a) láfam'''ha'''<br />
b) láfaŋk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| láfa'''u'''<br />
| a) láfam'''au'''<br />
b) láfaŋk'''au'''<br />
| láffa'''u'''<br />
| a) láffam'''au'''<br />
b) láffaŋk'''au'''<br />
| láfa'''uo'''<br />
| a) láfam'''o'''<br />
b) láfaŋk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| láfa'''i'''<br />
| a) láfam'''ai'''<br />
b) láfaŋk'''ai'''<br />
| láffa'''i'''<br />
| a) láffam'''ai'''<br />
b) láffaŋk'''ai'''<br />
| láfa'''ie'''<br />
| a) láfam'''e'''<br />
b) láfaŋk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 3-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, K-L-P<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Ła-Q-N<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| kálop<br />
kálpo''';'''<br />
| a) kálpot<br />
b) kálpout<br />
| kálpop<br />
| a) kálpopat<br />
b) kálpopot<br />
| kálpo<br />
| a) kálpot'''a'''<br />
b) kálpout'''a'''<br />
| łaqán<br />
łaqána''';'''<br />
| a) łaqánac<br />
b) łaqánaic<br />
| łaqánan<br />
| a) łaqánnac<br />
b) łaqánnaic<br />
| łaqána<br />
| a) łaqánac'''a'''<br />
b) łaqánaic'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| kálpo'''h'''<br />
| a) kálpot'''ah'''<br />
b) kálpout'''ah'''<br />
| kálpop'''ah'''<br />
| a) kálpopt'''ah'''<br />
b) kálpopot'''ah'''<br />
| kálpo'''ha'''<br />
| a) kálpot'''ha'''<br />
b) kálpout'''aha'''<br />
| łaqána'''h'''<br />
| a) łaqánac'''ah'''<br />
b) łaqánaic'''ah'''<br />
| łaqánna'''h'''<br />
| a) łaqánnac'''ah'''<br />
b) łaqánnaic'''ah'''<br />
| łaqána'''ha'''<br />
| a) łaqánac'''ha'''<br />
b) łaqánaic'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| kálpo'''u'''<br />
| a) kálpot'''au'''<br />
b) kálpout'''au'''<br />
| kálpop'''au'''<br />
| a) kálpopt'''au'''<br />
b) kálpopot'''au'''<br />
| kálpo'''uo'''<br />
| a) kálpot'''o'''<br />
b) kálpout'''o'''<br />
| łaqána'''u'''<br />
| a) łaqánac'''au'''<br />
b) łaqánaic'''au'''<br />
| łaqánna'''u'''<br />
| a) łaqánnac'''au'''<br />
b) łaqánnaic'''au'''<br />
| łaqána'''uo'''<br />
| a) łaqánac'''o'''<br />
b) łaqánaic'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| kálpo'''i'''<br />
| a) kálpot'''ai'''<br />
b) kálpout'''ai'''<br />
| kálpop'''ai'''<br />
| a) kálpopt'''ai'''<br />
b) kálpopot'''ai'''<br />
| kálpo'''ie'''<br />
| a) kálpot'''e'''<br />
b) kálpout'''e'''<br />
| łaqána'''i'''<br />
| a) łaqánac'''ai'''<br />
b) łaqánaic'''ai'''<br />
| łaqánna'''i'''<br />
| a) łaqánnac'''ai'''<br />
b) łaqánnaic'''ai'''<br />
| łaqána'''ie'''<br />
| a) łaqánac'''e'''<br />
b) łaqánaic'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 4-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, Z-R-T-M<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Na-R-S-X<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b)-nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| zórtem<br />
| a) zórtem(a)f<br />
b) zórtemant<br />
| zórtemam<br />
| a) zórtemmaf<br />
b) zórtemmant<br />
| zórtem'''a'''<br />
| a) zórtemf'''a'''<br />
b) zórtemant'''a'''<br />
| narésox<br />
narésxo''';'''<br />
| a) narésxoł<br />
b) narésxouk<br />
| narésxox<br />
| a) narésxoxał<br />
b) narésxoxok<br />
| narésxo<br />
| a) narésxoł'''a'''<br />
b) narésxouk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| zórtem'''ah'''<br />
| a) zórtemf'''ah'''<br />
b) zórtemant'''ah'''<br />
| zórtemm'''ah'''<br />
| a) zórtemmaf'''ah'''<br />
b) zórtemmant'''ah'''<br />
| zórtem'''ha'''<br />
| a) zórtemf'''aha'''/zórtemaf'''ha'''<br />
b) zórtemant'''aha'''<br />
| narésxo'''h'''<br />
| a) narésxoł'''ah'''<br />
b) narésxouk'''ah'''<br />
| narésxox'''ah'''<br />
| a) narésxoxł'''ah'''<br />
b) narésxoxok'''ah'''<br />
| narésxo'''ha'''<br />
| a) narésxoł'''ha'''<br />
b) naréxouk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| zórtem'''au'''<br />
| a) zórtemf'''au'''<br />
b) zórtemant'''au'''<br />
| zórtemm'''au'''<br />
| a) zórtemmaf'''au'''<br />
b) zórtemmant'''au'''<br />
| zórtem'''o'''<br />
| a) zórtemf'''o'''<br />
b) zórtemant'''o'''<br />
| narésxo'''u'''<br />
| a) narésxoł'''au'''<br />
b) narésxouk'''au'''<br />
| narésxox'''au'''<br />
| a) narésxoxł'''au'''<br />
b) narésxoxok'''au'''<br />
| narésxo''uo'''<br />
| a) narésxoł'''o'''<br />
b) narésxouk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| zórtem'''ai'''<br />
| a) zórtemf'''ai'''<br />
b) zórtemant'''ai'''<br />
| zórtemm'''ai'''<br />
| a) zórtemmf'''ai'''<br />
b) zórtemmant'''ai'''<br />
| zórtem'''e'''<br />
| a) zórtemf'''e'''<br />
b) zórtemant'''e'''<br />
| narésxo'''i'''<br />
| a) narésxoł'''ai'''<br />
b) narésxouk'''ai'''<br />
| narésxax'''ai'''<br />
| a) narésxoxł'''ai'''<br />
b) narésxoxok'''ai'''<br />
| narésxo'''ie'''<br />
| a) narésxoł'''e'''<br />
b) narésxouk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
==ʹβ== <br />
*Δοπεϝνιατψε: παρτὺτὺυ, ποσσεσσὺυ ζβὺυαλνὺ, ποσσεσσὺυ νηζβὺυαλνὺ, νὶβὺβηρνὶκ, κομπαρατὺυ, τρανσλατὺυ, αβλατὺυ.<br />
<br />
* Ϋ αλφαβετη γρετσκὶμ - π(β,ϐ), φ, μ, υ(ϝ), τ, θ(ϲ), ν, λ, δ(δλ), ζ(δζ,ͳ,ϡ), σ(ϸ), ι, κ, χ, γ, ξ(ϙ,ϟ), ρ, ἰ(’), ʽ(ͱ)<br />
η, ω(ο), ε, α<br />
<br />
* Ιακ πὶσατι λαρὺϟγαϝὺ;<br />
<br />
tárhan - τάρἁν<br />
<br />
táhran - τᾶραν<br />
<br />
atháran - ατἅραν (ατʽάραν)<br />
<br />
tóhmi - τῶμη<br />
<br />
téhmi=táhmi - τᾶμη<br />
<br />
tíhmi - τῆμη<br />
<br />
athámi - ατἅμη (ατʽάμη)<br />
<br />
támhah - τάμἇ (τάμʽᾶ)<br />
<br />
atháhmi - ατἇμη (ατʽᾶμη)<br />
<br />
táham - τάἁμ (τᾶαμ)<br />
<br />
łétnah - δέτνᾶ<br />
<br />
łétnih - δέτνῆ<br />
<br />
łétnoh - δέτνῶ<br />
<br />
tá'pi - τάἰπη<br />
<br />
táp'i - τάπἰη<br />
<br />
at'á'pi - ατἰάἰπη<br />
<br />
táap - τάαπ<br />
<br />
==ʹγ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! || colspan="12" style="text-align: center; font-weight: bold; color: darkblue;" | Zaimki osobowe główne<br />
|- style="color: blue;"<br />
! !! colspan="4" | Liczba policzalna !! colspan="4" | Liczba policzalna zbiorowa !! colspan="4" | Liczba niepoliczalna<br />
|- style="color: green; font-weight: bold"<br />
| style="color: green;" | Osoba || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw<br />
|-<br />
| rowspan="3" style="font-weight: bold; color: green" | 1. || nef || naf || nof || nif || náfaf || náffah || néffeu || néffey || X || X || X || X<br />
|-<br />
| neméf || nemáf || nemóf || nemíf || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| nełém || nełám || nełóm || nełím || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| rowspan="2" style="font-weight: bold; color: green" | 2. || lem || lam || lom || lim || lámam || lámmah || lémmeu || lémmey || X || X || X || X<br />
|-<br />
| lełém || lełám || lełóm || lełím || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. powszechna || tes || tásah || téseu || tésey || tásas || tássah || tésseu || téssey || tése || tása || táso/téso || tási/tési<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. żywotna || tos || tósah || tóseu || tósey || tósas || tóssah || tósseu || tóssey || tóse || tósa || tóso || tósi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. nieżywotna || tis || tísah || tíseu || tísey || tísas || tíssah || tísseu || tíssey || tíse || tísa || tíso || tísi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. powszechna || ues || uásah || uéseu || uésey || uásas || uássah || uésseu || uéssey || uése || uása || uáso/uéso || uási/uési<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. żywotna || uos || uósah || uóseu || uósey || uósas || uóssah || uósseu || uóssey || uóse || uósa || uóso || uósi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. nieżywotna || uís || uísah || uíseu || uísey || uísas || uíssah || uísseu || uíssey || uíse || uísa || uíso || uísi<br />
|}<br />
<br />
==ʹδ==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="7" | JĘZYK TOLÓW: RZECZOWNIK<br />
|-<br />
! Liczba Rdzeń Sufiks || Mianownik || Biernik || Ałłaciw || Abłaciw || Wołacz || Znaczenie<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R1 || δαἰ || δᾶ || δαυ || δαι || - || (onomatopøja) kap, plusk<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R1 || μαμ, μάμεἰ || μάμᾶ || μάμευ || μάμει || μάμεἰ || (nie ma takiego wyrazu)<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R1 || σα, σάα || σάἁ || σάυω || σάιη || σάα || szum<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold; color:" | L.NP. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R2 || γηφ || γήφᾶ || γήφευ || γήφει || γήφεἰ || dom (budynek)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R2 || υώλαλ || υώλλᾶ || υώλλαυ || υώλλαι || — || wataha wilków<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R2 || ζήια || ζήιαἁ || ζήιαυω || ζήιαιη || — || herbata<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R2+Sf || υώλελ || υώλελᾶ || υώλελευ || υώλελει || υώλελεἰ || wiczyca<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R2+Sf || τήππαιτ || τήππαιτᾶ || τήππαιτευ || τήππαιτει || — || łożysko (mechanizm)<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R2+Sf || μήδαικε || μήδαικαἁ || μήδαικω || μήδαικη || — || drewno (materiał)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R3 || μώιαυ, μὴυ || μώιυᾶ, μὴυᾶ || μώιυαυ, μὴυευ || μώιυαι, μὴυει || μώιυαἰ, μὴυεἰ || kot<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R3 || πήθμωμ || πήθμωμᾶ || πήθμωμευ || πήθμωμει || — || archipelag<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R3 || ζήυρα || ζήυραἁ || ζήυραυω || ζήυραιη || — || skała, ziemia, gleba<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R3+Sf || λώκζαλ || λώκζαλᾶ || λώκζαλευ || λώκζαλει || λώκζαλεἰ || wdowa<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R3+Sf || μήκιειαξ || μήκιει(α)ξᾶ || μήκιει(α)ξαυ || μήκιει(α)ξαι || — || mrowisko<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R3+Sf || ἅκφαζε || ἅκφαζἁ || ἅκφαζω || ἅκφαζη || — || długość<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R4 || ζήντωγ || ζήντωγᾶ || ζήτωγευ || ζήντωγει || ζήντωγεἰ || dzwon<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R4 || ιώτιαθαθ || ιώτιαθθᾶ || ιώτιαθθευ || ιώτιαθθει || — || rój owadów<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R4 || κώρκωμε, κήρκωμε || κώρκωμἁ || κώρκωμω || κώρκωμη || — || kurkuma (przyprawa)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R4+Sf || φήρφαραιτ || φήρφαραιτᾶ || φήρφαραιτευ || φήρφαραιτει || — || wirnik, wiatrak<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R4+Sf || — || —ᾶ || —ευ || —ει || — || *<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R4+Sf || — || —ἁ || —ω || —η || — || *<br />
|}<br />
<br />
==ʹε==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="6" | TABELA KOŃCÓWEK PRZYPADKÓW<br />
|-<br />
! Przypadek || Niezależny || Zależny statyczny || Zależny przybliżający || Zależny oddalający || Niezależny przywołujący<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna || -0 -' -e' -a' || -h -ah || -u -eu -au || -y -ey -ay || -' -e' -a'<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa || -0 -e' -a' || -ah || -eu -au || -ey -ay || -e' -a'<br />
|- style="color: darkred;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna || -0 -e -a || -(a)ha || -uo -o || -yi -i || -(e)'e -(a)'a<br />
|}<br />
<br />
==ʹϛ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" | Odmiana czasownika o rdzeniu trójspółgłoskowym (R-N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iRNóTa || iRNíta || iRNáTa<br />
| iRaNTó(ua) || iRaNTí(ya) || iRaNTá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTa || iRNáyTa || iRNáhTa<br />
| iRaNTáu(ua) || iRaNTáy(ya) || iRaNTáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTa || iRNíTTa || iRNáTTa<br />
| iRaNTóu(ua) || iRaNTíy(ya) || iRaNTáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTa || iRaNNíTa || iRaNNáTa<br />
| iRaNeTTó(ua) || iRaNeTTí(ya) || iRaNeTTá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iRaNNóTTa || iRaNNíTTa || iRaNNáTTa<br />
| iRaNeTTóu(ua) || iRaNeTTíy(ya) || iRaNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹζ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" | Odmiana czasownika o rdzeniu dwuspółgłoskowym (N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oNTó(ua) || oNTí(ua) || oNTá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| oNTáu(ua) || oNTáy(ya) || oNTáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| oNTóu(ua) || oNTíy(ya) || oNTáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| oNeTTó(ua) || oNeTTí(ya) || oNeTTá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oNeTTóu(ua) || oNeTTíy(ya) || oNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹη==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" | Odmiana czasownika o rdzeniu jednospółgłoskowym (Ş)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iŞŞó(ua) || iŞŞí(ua) || iŞŞá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iŞŞáu(ua) || iŞŞáy(ya) || iŞŞáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iŞŞóu(ua) || iŞŞíy(ya) || iŞŞáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iŞeŞŞó(ua) || iŞeŞŞí(ya) || iŞeŞŞá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iŞeŞŞóu(ua) || iŞeŞŞíy(ya) || iŞeŞŞáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹθ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" | Odmiana czasownika o rdzeniu czwórspółgłoskowym (R-N-T-F)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oRNóTaF || oRNítaF || oRNáTaF<br />
| iRaNTóFa || iRaNTíFa || iRaNTáFa<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTaF || iRNáyTaF || iRNáhTaF<br />
| oRaNTáuFa || oRaNTáyFa || oRaNTáhFa<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTaF || oRNíTTaF || iRNáTTaF<br />
| oRaNTóFFa || iRaNTíFFa || oRaNTáFFa<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTaF || iRaNNíTaF || iRaNNáTaF<br />
| iRaNeTTóFa || iRaNeTTíFa || iRaNeTTáFa<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oRaNNóTTaF || oRaNNíTTaF || oRaNNáTTaF<br />
| oRaNeTTóFFa || oRaNeTTíFFa || oRaNeTTáFFa<br />
|}<br />
<br />
==ʹι==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="3" style="font-weight: bold;" | NAZWY MIESIĘCY<br />
|-<br />
| Styczeń || Yánuar || Ιάνυαρ<br />
|-<br />
| Luty || Féurar || Φέυραρ<br />
|-<br />
| Marzec || Marac || Μάραζ<br />
|-<br />
| Kwiecień || Ápril || Άπρηλ<br />
|-<br />
| Maj || May || Μαι<br />
|-<br />
| Czerwiec || Yónî || Ιώνὴ<br />
|-<br />
| Lipiec || Yólî || Ιώλὴ<br />
|-<br />
| Sierpień || Áuqos || Άυξωθ<br />
|-<br />
| Wrzesień || Sépt(em)ir || Θέπτ(εμ)ηρ<br />
|-<br />
| Październik || Ókt(op)ir || Ώκτ(ωπ)ηρ<br />
|-<br />
| Listopad || Náuu(am)ir || Νάυυ(αμ)ηρ<br />
|-<br />
| Grudzień || Técc(em)ir || Τέζζ(εμ)ηρ<br />
|}<br />
<br />
==ʹκ (ʹια)==<br />
<br />
Νῆτατ Θουάτεσει<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! X || ENGLISH || POLSKI || —<br />
|-<br />
|1||I||ja||<br />
|-<br />
|2||you (singular)||ty||<br />
|-<br />
|3||he||on||<br />
|-<br />
|4||we||my||<br />
|-<br />
|5||you (plural)||wy||<br />
|-<br />
|6||they||oni, one||<br />
|-<br />
|7||this||ten, ta, to||<br />
|-<br />
|8||that||tamten, tamta, tamto||<br />
|-<br />
|9||here||tutaj, tu||<br />
|-<br />
|10||there||tam||<br />
|-<br />
|11||who||kto||<br />
|-<br />
|12||what||co||<br />
|-<br />
|13||where||gdzie||<br />
|-<br />
|14||when||kiedy, gdy||<br />
|-<br />
|15||how||jak||<br />
|-<br />
|16||not||nie||<br />
|-<br />
|17||all||wszystko, wszystkie, wszyscy||<br />
|-<br />
|18||many||dużo, wiele||<br />
|-<br />
|19||some||trochę, kilka||<br />
|-<br />
|20||few||mało||<br />
|-<br />
|21||other||inny||<br />
|-<br />
|22||one||jeden||<br />
|-<br />
|23||two||dwa||<br />
|-<br />
|24||three||trzy||<br />
|-<br />
|25||four||cztery||<br />
|-<br />
|26||five||pięć||<br />
|-<br />
|27||big||duży, wielki||<br />
|-<br />
|28||long||długi||<br />
|-<br />
|29||wide||szeroki||<br />
|-<br />
|30||thick||tłusty, gruby||<br />
|-<br />
|31||heavy||ciężki||<br />
|-<br />
|32||small||mały||<br />
|-<br />
|33||short||krótki||<br />
|-<br />
|34||narrow||wąski||<br />
|-<br />
|35||thin||cienki||<br />
|-<br />
|36||woman||kobieta||<br />
|-<br />
|37||man (adult male)||mężczyzna||<br />
|-<br />
|38||man (human being)||człowiek||<br />
|-<br />
|39||child||dziecko||<br />
|-<br />
|40||wife||żona||<br />
|-<br />
|41||husband||mąż||<br />
|-<br />
|42||mother||matka||<br />
|-<br />
|43||father||ojciec||<br />
|-<br />
|44||animal||zwierzę||<br />
|-<br />
|45||fish||ryba||<br />
|-<br />
|46||bird||ptak||<br />
|-<br />
|47||dog||pies||<br />
|-<br />
|48||louse||wesz||<br />
|-<br />
|49||snake||wąż||<br />
|-<br />
|50||worm||robak, czerw||<br />
|-<br />
|51||tree||drzewo||<br />
|-<br />
|52||forest||las||<br />
|-<br />
|53||stick (of wood)||patyk, pręt, pałka||<br />
|-<br />
|54||fruit||owoc||<br />
|-<br />
|55||seed||nasienie, nasiono||<br />
|-<br />
|56||leaf||liść||<br />
|-<br />
|57||root||korzeń||<br />
|-<br />
|58||bark(of tree)||kora||<br />
|-<br />
|59||flower||kwiat||<br />
|-<br />
|60||grass||trawa||<br />
|-<br />
|61||rope||sznur, lina, powróz||<br />
|-<br />
|62||skin (of a person)||skóra||<br />
|-<br />
|63||meat (as in flesh)||mięso||<br />
|-<br />
|64||blood||krew||<br />
|-<br />
|65||bone||kość||<br />
|-<br />
|66||fat (noun)||tłuszcz, sadło||<br />
|-<br />
|67||egg||jajko||<br />
|-<br />
|68||horn||róg||<br />
|-<br />
|69||tail||ogon||<br />
|-<br />
|70||feather||pióro||<br />
|-<br />
|71||hair||włosy||<br />
|-<br />
|72||head||głowa||<br />
|-<br />
|73||ear||ucho||<br />
|-<br />
|74||eye||oko||<br />
|-<br />
|75||nose||nos||<br />
|-<br />
|76||mouth||usta||<br />
|-<br />
|77||tooth||ząb||<br />
|-<br />
|78||tongue||język||<br />
|-<br />
|79||fingernail||paznokieć||<br />
|-<br />
|80||foot||stopa||<br />
|-<br />
|81||leg||noga||<br />
|-<br />
|82||knee||kolano||<br />
|-<br />
|83||hand||ręka, dłoń||<br />
|-<br />
|84||wing||skrzydło||<br />
|-<br />
|85||belly||brzuch||<br />
|-<br />
|86||guts||wnętrzności||<br />
|-<br />
|87||neck||szyja, kark||<br />
|-<br />
|88||back||plecy, grzbiet||<br />
|-<br />
|89||breast||pierś||<br />
|-<br />
|90||heart||serce||<br />
|-<br />
|91||liver||wątroba||<br />
|-<br />
|92||to drink||pić||<br />
|-<br />
|93||to eat||jeść||<br />
|-<br />
|94||to bite||gryźć, kąsać||<br />
|-<br />
|95||to suck||ssać||<br />
|-<br />
|96||to spit||pluć||<br />
|-<br />
|97||to vomit||wymiotować||<br />
|-<br />
|98||to blow (as wind)||wiać, dąć||<br />
|-<br />
|99||to breathe||oddychać||<br />
|-<br />
|100||to laugh||śmiać się||<br />
|-<br />
|101||to see||widzieć||<br />
|-<br />
|102||to hear||słyszeć||<br />
|-<br />
|103||to know (a fact)||wiedzieć||<br />
|-<br />
|104||to think||myśleć, dumać||<br />
|-<br />
|105||to smell (sense odour)||wąchać, czuć||<br />
|-<br />
|106||to fear||bać się||<br />
|-<br />
|107||to sleep||spać||<br />
|-<br />
|108||to live||żyć||<br />
|-<br />
|109||to die||umrzeć||<br />
|-<br />
|110||to kill||zabić, uśmiercić||<br />
|-<br />
|111||to fight||walczyć, bić się||<br />
|-<br />
|112||to hunt (transitive)||łowić, polować||<br />
|-<br />
|113||to hit||uderzyć||<br />
|-<br />
|114||to cut||ciąć, rżnąć||<br />
|-<br />
|115||to split||rozdzielić, rozszczepić||<br />
|-<br />
|116||to stab (or stick)||pchnąć, bóść||<br />
|-<br />
|117||to scratch (an itch)||drapać, skrobać||<br />
|-<br />
|118||to dig||kopać (np. łopatą)||<br />
|-<br />
|119||to swim||pływać||<br />
|-<br />
|120||to fly||lecieć||<br />
|-<br />
|121||to walk||iść, chodzić||<br />
|-<br />
|122||to come||przyjść||<br />
|-<br />
|123||to lie (as on one's side)||leżeć||<br />
|-<br />
|124||to sit||siedzieć||<br />
|-<br />
|125||to stand||stać||<br />
|-<br />
|126||to turn (change direction)||obrócić||<br />
|-<br />
|127||to fall (as in drop)||paść, padać||<br />
|-<br />
|128||to give||dać||<br />
|-<br />
|129||to hold (in one's hand)||trzymać, dzierżyć||<br />
|-<br />
|130||to squeeze||ściskać, zgniatać||<br />
|-<br />
|131||to rub||trzeć||<br />
|-<br />
|132||to wash||myć, prać||<br />
|-<br />
|133||to wipe||wycierać||<br />
|-<br />
|134||to pull||ciągnąć||<br />
|-<br />
|135||to push||pchać||<br />
|-<br />
|136||to throw||rzucić, miotać||<br />
|-<br />
|137||to tie||wiązać||<br />
|-<br />
|138||to sew||szyć||<br />
|-<br />
|139||to count||liczyć||<br />
|-<br />
|140||to say||mówić, powiedzieć||<br />
|-<br />
|141||to sing||śpiewać||<br />
|-<br />
|142||to play||grać||<br />
|-<br />
|143||to float||pływać, unosić się||<br />
|-<br />
|144||to flow||płynąć, ciec||<br />
|-<br />
|145||to freeze||zamarznąć, mrozić, marznąć||<br />
|-<br />
|146||to swell||puchnąć||<br />
|-<br />
|147||sun||słońce||<br />
|-<br />
|148||moon||księżyc||<br />
|-<br />
|149||star||gwiazda||<br />
|-<br />
|150||water||woda||<br />
|-<br />
|151||rain||deszcz||<br />
|-<br />
|152||river||rzeka||<br />
|-<br />
|153||lake||jezioro||<br />
|-<br />
|154||sea||morze||<br />
|-<br />
|155||salt||sól||<br />
|-<br />
|156||stone||kamień||<br />
|-<br />
|157||sand||piasek||<br />
|-<br />
|158||dust||kurz, pył, proch||<br />
|-<br />
|159||earth (as in soil)||ziemia||<br />
|-<br />
|160||cloud||chmura, obłok||<br />
|-<br />
|161||fog||mgła||<br />
|-<br />
|162||sky||niebo||<br />
|-<br />
|163||wind (as in breeze)||wiatr||<br />
|-<br />
|164||snow||śnieg||<br />
|-<br />
|165||ice||lód||<br />
|-<br />
|166||smoke||dym||<br />
|-<br />
|167||fire||ogień||<br />
|-<br />
|168||ash||popiół||<br />
|-<br />
|169||to burn (intransitive)||płonąć||<br />
|-<br />
|170||road||droga||<br />
|-<br />
|171||mountain||góra||<br />
|-<br />
|172||red||czerwony||<br />
|-<br />
|173||green||zielony||<br />
|-<br />
|174||yellow||żółty||<br />
|-<br />
|175||white||biały||<br />
|-<br />
|176||black||czarny||<br />
|-<br />
|177||night||noc||<br />
|-<br />
|178||day (daytime)||dzień||<br />
|-<br />
|179||year||rok||<br />
|-<br />
|180||warm (as in weather)||ciepły||<br />
|-<br />
|181||cold (as in weather)||zimny, chłodny||<br />
|-<br />
|182||full||pełny||<br />
|-<br />
|183||new||nowy||<br />
|-<br />
|184||old||stary||<br />
|-<br />
|185||good||dobry||<br />
|-<br />
|186||bad||zły||<br />
|-<br />
|187||rotten (as a log)||zgniły||<br />
|-<br />
|188||dirty||brudny||<br />
|-<br />
|189||straight||prosty||<br />
|-<br />
|190||round||okrągły||<br />
|-<br />
|191||sharp (as a knife)||ostry||<br />
|-<br />
|192||dull (as a knife)||tępy||<br />
|-<br />
|193||smooth||gładki||<br />
|-<br />
|194||wet||mokry||<br />
|-<br />
|195||dry (adjective)||suchy||<br />
|-<br />
|196||right (correct)||poprawny, prawidłowy||<br />
|-<br />
|197||near||bliski||<br />
|-<br />
|198||far||daleki||<br />
|-<br />
|199||right (side)||prawy||<br />
|-<br />
|200||left (side)||lewy||<br />
|-<br />
|201||at||u, przy||<br />
|-<br />
|202||in||w, we||<br />
|-<br />
|203||with (accompanying)||z, ze||<br />
|-<br />
|204||and||i||<br />
|-<br />
|205||if||jeśli, jeżeli||<br />
|-<br />
|206||because||bo, ponieważ||<br />
|-<br />
|207||name||imię||<br />
|}<br />
<br />
==ʹλ (ʹιβ)==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! Spółgłoski<br />
! Wargowe<br />
! Zębowe<br />
! Boczne<br />
! Twardopodniebienne<br />
! Miękkopodniebienne<br />
! Języczkowe<br />
! Krtaniowe<br />
|-<br />
! Nosowe<br />
| /m/ '''μ''' || /n/ '''ν''' || || colspan="2" | /ŋ~ɲ/ '''γ''' || ||<br />
|-<br />
! style="font-weight: bold;" | Zwarte<br />
| /p/ '''π''' || /t/ '''τ''' || || || /k~kʲ/ '''κ''' || /q/ '''ξ''', '''ϙ''' || /ʔ/ ''' ἰ '''<br />
|-<br />
! Zwartoszczelinowe<br />
| || || rowspan="2" | /ɬ~tɬ/ '''δ'''λ || /ʧ~tɕ/ τ'''ζ''', '''ͳ''' || || ||<br />
|-<br />
! Szczelinowe<br />
| /φ~f/ '''φ''' || /θ~s/ '''θ''' || /ʃ~ɕ/ '''σ ς''' || /x~xʲ/ '''χ''' || rowspan="2" | /ʀ~r/ '''ρ''' || rowspan="2" | /ɦ~ʕ/ '''ἁ ᾶ'''<br />
|-<br />
! Płynne i Półsamogłoski<br />
| /w/ '''υ''' || || /l/ '''λ''' || /j/ '''ι''' || <br />
|}<br />
<br />
==ʹμ ʹ(ιγ)==</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_Tol%C3%B3w&diff=25515
Język Tolów
2018-08-08T15:29:36Z
<p>Toyatl: /* Czasownik */</p>
<hr />
<div>'''Język Tolów''', '''język talski''' (nazwa własna: ''Tolayánâ'', ''Τωλαιάνὰ'' [tola'jana]) - mowa Tolów, ''Yánhaŋ Itláh'', ''Ιάνἁγ Ητλᾶ'' - język <który jest> talski) - język sztuczny.<br />
<br />
<br />
== Głoski i ortografia w alfabecie łacińskim ==<br />
<br />
Zapis jest fonemiczny.<br />
<br />
===Samogłoski===<br />
*'''A''' - [a], przy /q/, /r/ i /ɦ/ - cofnięta w stronę [ɑ];<br />
*'''E''' - [æ], [ε] lub - w sylabie nieakcentowanej, szczególnie przed akcentem - także [ə], nie występuje przy /q/, /r/ oraz /ɦ/;<br />
*'''I''' - [i] lub [ɪ], przy /q/, /r/ oraz /ɦ/ cofnięta w stronę [ɨ];<br />
*'''O''' - [o] lub [ʊ];<br />
<br />
Samogłoski nie kontrastują ze względu na długość, z wyjątkiem, o którym poniżej. <br />
Sylabę akcentowaną zaznacza się akutem nad samogłoską. Jeśli w wyrazie występuje samogłoska z cyrkumfleksem, a jednocześnie brak innej z akutem, cyrkumfleks oznacza też wtedy sylabę akcentowaną.<br />
<br />
===Spółgłoski===<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! Spółgłoski<br />
! Wargowe<br />
! Zębowe<br />
! Boczne<br />
! Twardopodniebienne<br />
! Miękkopodniebienne<br />
! Języczkowe<br />
! Krtaniowe<br />
|-<br />
! Nosowe<br />
| /m/ '''m''' || /n/ '''n''' || || colspan="2" | /ŋ~ɲ/¹ '''ŋ''' (g)² || ||<br />
|-<br />
! style="font-weight: bold;" | Zwarte<br />
| /p/³ '''p''' (b)² || /t/ '''t''' (d)² || || || /k~kʲ/¹ '''k''' (g)² || /q/ '''q''' || /ʔ/³ ''' ' '''<br />
|-<br />
! Zwartoszczelinowe<br />
| || || rowspan="2" | /ɬ~tɬ/³ '''ł''' (d)² || /ʧ~tɕ/³ '''c''' (j)² || || ||<br />
|-<br />
! Szczelinowe<br />
| /φ~f/ '''f''' || /θ~s/³ '''s''' (z)² || /ʃ~ɕ/³ '''ş''' || /x~xʲ/¹ '''x''' || rowspan="2" | /ʀ~r/³ '''r''' || rowspan="2" | /ɦ~ʕ/³ '''h'''<br />
|-<br />
! Płynne i Półsamogłoski<br />
| /w/ '''u''' (v w)² || || /l/ '''l''' || /j/ '''y''' (j) || <br />
|}<br />
:¹ - [ŋ], palatalizowane do [ɲ] przy /i/ oraz /j/, /tʃ/, /ʃ/, [ɴ] przy /q/; [k], palatalizowane do [kʲ] przy /i/ oraz /j/; [x], palatalizowane do [xʲ] przy /i/ oraz /j/;<br />
:² - litery ''b'', ''d'', ''g'', ''j'', ''v'', ''w'', ''z'' występują tylko w zapożyczeniach;<br />
:³ - '''p''' dwuwargowa lub wargowo-zębowa, w nagłosie może być wymawiana jako głoska bezdźwięczna, wargowa, drżąca [ʙ̥];<br />
: - '''r''' może przyjmować artykulację języczkową, jak i dziąsłową, a w nagłosie, wygłosie i zbitkach z obstruentami tracić dźwięczność;<br />
: - '''ł''' w zbitkach po szczelinowych (z wyjątkiem /ɦ/) wymawia się zawsze jako zwartoszczelinową [tɬ], geminata ''łł'' [ɬtɬ], [ɬɬ], w pozostałych przypadkach - wymowa wariantywna;<br />
: - '''s''' standardowo ma wymowę pośrednią między [θ] a [s], „''s'' sepleniące”, spółgłoska podobna do [θ], z tym że język jest cofnięty, a jego koniec nie tkwi między zębami, ale przy siekaczach górnych, również wymowa [θ] oraz [s];<br />
: - '''c''' i '''ş''' mogą mieć brzmienie zadziąsłowe lub twardopodniebienne;<br />
: - ''' ' ''' nie pisze się na początku wyrazu i między samogłoskami;<br />
: - '''h''' dźwięczne, może udźwięczniać spółgłoski w zbitkach spółgłoskowych (np. ''atha'' -> [ʔadɦɑ], ''ahfa'' -> [ʔɑɦva], [ʔaːfa]), jeśli znajduje się po samogłosce przed spółgłoską lub w wygłosie, może być nieme, a poprzedzająca samogłoska ulega wtedy wzdłużeniu (np. ''ah'' -> [ʔaː]);<br />
<br />
== Wzór sylaby ==<br />
<br />
Sylaba ma postać CV((C)C).<br />
<br />
Zbitka może się pojawić w wygłosie. Między ostatnimi dwiema spółgłoskami rdzenia najczęściej jednak pojawia się samogłoska, o ile cały wyraz nie kończy się samogłoską.<br />
<br />
Każda sylaba zaczyna się pojedynczą spółgłoską, natomiast wewnątrz wyrazów możliwe są dowolne zbitki dwuspółgłoskowe, choć niektóre trudno wymawialne powodują, że druga asymiluje się do pierwszej (szczególnie w przypadkach, gdy pierwsza z nich to /ɬ/, a druga to szczelinowy sybilant).<br />
<br />
== Rdzeń wyrazowy ==<br />
<br />
Rdzenie zawierają jedną (teoretycznie), dwie, trzy bądź cztery spółgłoski. Rdzenie trój- i czterospółgłoskowe mogą występować w dwóch odmiennych typach. W pierwszym typie rdzenia dwie pierwsze spółgłoski mogą tworzyć zbitkę w czasownikach. W drugim typie rdzenia pierwsza spółgłoska i występująca po niej samogłoska (najczęściej /æ/ lub /a/) pozostają niezmienne, a zbitkę w czasowniku tworzą dwie kolejne spółgłoski.<br />
<br />
W wyrazach zapożyczonych możliwe są rdzenie liczące więcej niż cztery spółgłoski. Spółgłoski /j/, /w/ i /ɦ/ występują w niekiedy jako samogłoski, odpowiednio /i/, /o/, /a/, zapisuje się je wtedy z cyrkumfleksem. Akcent pada zawsze na sylabę z samogłoską po pierwszej spółgłosce rdzenia.<br />
<br />
Wyraz prosty bez afiksów ma postać:<br />
*dwuspógłoskowy: C1-V1-C2-V2/V3<br />
*trójspółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2<br />
*czterospółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3-C4 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2-C3-V3<br />
(gdzie C1, C2, C3, C4 to spółgłoski rdzenia, C0 i V0 to nieodmienialne spółgłoska i samogłoska w rdzeniach drugiego typu, V1, V2, V3 to samogłoski występujące po spółgłoskach rdzenia)<br />
<br />
W czasowniku V1 jest zerowe, akcent pada na V2. W rzeczowniku V2 jest zerowe, akcent pada na V1. W gerundium akcent pada na V2.<br />
<br />
== Morfologia ==<br />
<br />
===Czasownik===<br />
Czasownik odmienia się przez tryby, statyczność-dynamiczność, aspekty, strony, jak również mogą mieć znaczenie równe, osłabione bądź wzmocnione. Czasownik nie zawiera informacji o osobie podmiotu czy dopełnień ani o czasie, wynikają one z kontekstu lub obecności słów pomocniczych (zaimków, przysłówków itp.).<br />
<br />
*'''Tryb i modalność'''<br />
:1. tryb oznajmujący - przez dodanie przed rdzeniem '''i-''' (czasowniki statyczne) lub '''o-''' (czasowniki dynamiczne)<br />
:2. tryb rozkazujący, pełniący też funkcję trybu łączącego - przez dodanie przed rdzeniem '''ye-'''/'''ya-''' (czasowniki statyczne) lub '''ua-''' (czasowniki dynamiczne)<br />
Pozostałe tryby tworzy się poprzez dodanie odpowiedniej partykuły:<br />
:3. '''oc''' - może, mieć możliwość, zdolność, sposobność;<br />
*'''Statyczność-dynamiczność'''<br />
*'''Aspekt'''<br />
Aspekty tworzy się następująco:<br />
:1. dokonany - samogłoska V2 to '''a''', '''o''' lub '''i''', w zależności od strony czasownika (''irn'''á'''ta, orn'''ó'''ta, irn'''í'''ta, orn'''á'''tak, irn'''ó'''tak, orn'''í'''tak, irn'''á''', orn'''ó''', irn'''í''''');<br />
:2. niedokonany - V2 to '''a''' z następującą po niej spółgłoską '''h''', '''u''' lub '''y''', w zależności od strony (''orn'''áh'''ta, irn'''áh'''tak, orn'''áh''', irn'''áu'''ta, orn'''áu'''tak, irn'''áu''', orn'''áy'''ta, irn'''áy'''tak, orn'''áy''''');<br />
:3. wielokrotny - z aspektu dokonanego przez podwojenie trzeciej spółgłoski w rdzeniach trój- i czterospółgłoskowych (''irn'''át'''ta, orn'''át'''tak, irn'''ót'''ta, orn'''ót'''tak, orn'''ít'''ta, irn'''ít'''tak''), w dwuspółgłoskowych poprzez dodanie spółgłoski '''h''', '''u''' lub '''y''', w zależności od poprzedzającej samogłoski V2 (''orn'''áh''', irn'''óu''', orn'''íy''''');<br />
:4 dokonany długi - z aspektu dokonanego przez podwojenie drugiej spółgłoski rdzenia i dodanie przed nią epentetycznej samogłoski, najczęściej '''e''' (przy /ɦ q r/ ''a''), ale również '''i''' lub '''o''' (''or'''an'''náta, ir'''in'''náta, or'''on'''nó, ir'''in'''nó, iy'''en'''náta'')<br />
*'''Strona'''<br />
Stronę określa barwa samogłoski V2, na którą w czasowniku pada główny (lub jedyny) akcent wyrazowy. Istnieje 5 stron, 3 określane przez wymianę samogłoski V2, a 2 przez obecność odpowiedniego zaimka (lub zaimków).<br />
:1. '''ó''' lub '''áu''' - strona czynna - agens jest w mianowniku, pacjens w przypadku zależnym;<br />
:2. '''í''' lub '''áy''' - strona bierna - agens jest w przypadku zależnym, pacjens w mianowniku;<br />
:3. '''á''' lub '''áh''' - czasownik nieprzechodni, podmiot jest w mianowniku;<br />
:4. strona czynna lub bierna z zaimkiem osobowym patiensa zgodnym z agensem - oznacza czynność zwrotną;<br />
:5. strona czynna lub bierna z zaimkiem wzajemnym '''tô''' - oznacza czynność wzajemną, 2 lub więcej podmiotów w mianowniku.<br />
<br />
*'''Wzmocnienie-osłabienie'''<br />
<br />
===Rzeczownik===<br />
Rzeczownik występuje w trzech klasach nominalnych (1. świat ożywiony; 2. materialny, nieożywiony; 3. reszta), trzech liczbach (1. liczba policzalna, w tym 1a. liczba uniwersalna, 1b. liczba zbiorowa; 2. liczba niepoliczalna;), odmienia się przez cztery przypadki główne (1. mianownik; 2. bierniko-dopełniacz; 3. allatyw; 4. ablatyw;).<br />
<br />
Rzeczownik niezłożony w mianowniku, bez sufiksów i niepoddany reduplikacji posiada jedną lub dwie samogłoski. Zawsze jest to V1 (samogłoska akcentowana, znajdująca się po pierwszej spółgłosce rdzenia pierwszego typu i po drugiej spółgłosce rdzenia trój- i czterospółgłoskowego drugiego typu), której barwa najczęściej (choć nie zawsze) określa klasę nominalną, do której dany rzeczownik należy, oraz V3, która najczęściej (choć nie zawsze) określa natężenie cechy albo w inny sposób różnicuje znaczenie (''r'''á'''n'''a'''t, r'''í'''n'''o'''t, r'''á'''nt'''e''', r'''ó'''nt'''a''', r'''á'''n'''a''', r'''ó'''n'''i''', r'''á'''nt'''a'''k, r'''í'''nt'''o'''k''). Jednosylabową formę przybiera wyraz ze rdzeniem jedno- i dwuspółgłoskowym, gdy V3 może być pominięta, sporadycznie też w wyrazach z rdzeniem trójspółgłoskowym, gdy w wygłosie znajduje się zbitka (''r'''a'''', r'''a'''n, r'''i'''nt''). Trzecia samogłoska albo należy do sufiksu, albo rozdziela zabronione zbitki (najczęściej jest to /æ/ lub /a/), albo jest końcówką liczby niepoliczalnej. Czwarta zawsze jest końcówką liczby niepoliczalnej.<br />
<br />
Rzeczownik złożony z dwóch rzeczowników prostych, z których pierwszy jest członem określającym, drugi określanym, może zawierać więcej niż cztery samogłoski. Akcent pada w nim na pierwszą samogłoskę rdzenia w drugim członie.<br />
<br />
*'''Klasy nominalne'''<br />
:1. żywotne - wszystko, co związane z życiem, nazwy roślin, zwierząt, grzybów, mikrobów, grup istot żywych, żywych struktur, osoby; wykładnikiem jest samogłoska V1=/'''o'''/ (przykład: ''r'''ó'''nat, r'''ó'''nti'');<br />
:2. nieżywotne, rzeczowe - wszystkie rzeczy odbierane zmysłami, namacalne, odczuwalne, widzialne, nie należące do organizmów żywych (a więc również np. martwe ciało), miejsca, kraje, struktury świata materialnego, nazwy cząstek elementarnych (ale nie oddziaływań), nazwy zjawisk widzialnych; wykładnikiem jest V1=/'''i'''/ (przykład: ''r'''í'''net, r'''í'''ntat'');<br />
:3. pozostałe - wszystko to, co nie mieści się w dwóch pierwszych klasach; wykładnikiem jest V1=/'''e'''/ i V1=/'''a'''/ (przykład: ''y'''é'''net, r'''á'''nti'');<br />
<br />
Przynależność do danej klasy nie zawsze jest określona na rzeczowniku, szczególnie dotyczy to wyrazów zapożyczonych. Również imiona i nazwy przynależą do tej klasy rzeczowników, do których się odnoszą, bez względu na ich kształt i brzmienie.<br />
<br />
*'''Rodzaj'''<br />
Rzeczowniki i zaimki nie mają określonego rodzaju. Można go dodać wstawiając sufiks '''-(e)l''' dla rodzaju żeńskiego albo sufiks '''-(a)r'''. Rodzaj mają tylko rzeczowniki i zaimki z klasy żywotnych.<br />
<br />
*'''Liczby'''<br />
Żadna z części mowy nie odmienia się przez liczby. Rzeczowniki i zaimki przyjmują pewną liczbę i to implikuje ich zakres znaczeniowy. Zmiana liczby w rdzeniu powoduje, jak w przypadku zmiany przynależności do klasy nominalnej, zawsze zmianę jakościową, a nigdy ilościowej. <br />
:1. prosta policzalna - oznacza przedmiot, osobę, organizm, zjawisko, wydarzenie, konstrukcję, stan itp. dające się policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych, odbierane jako stanowiące spójną całość i autonomiczne w stosunku do innych osób, przedmiotów, zjawisk itd. - baran, kamień, noc; wyraz w l.p.p. kończy się spółgłoską;<br />
:2. zbiorcza policzalna - oznacza grupę osób, przedmiotów, zjawisk policzalnych, której poszczególne rozróżnialne elementy tworzą pewną spójną całość, a te całości również można policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych - stado, archipelag, dzieje; l.z.p. tworzy się reduplikując ostatnią spółgłoskę rdzenia, kończy się spółgłoską;<br />
:3. niepoliczalna - oznacza przedmioty, zjawiska itd. niedające się policzyć ani uszeregować za pomocą liczb naturalnych, do mierzenia ilości stosuje się ewentualnie jednostek umownych, w l.np. występują gerundia - trawa, woda, namiętność; wyraz w l.np. kończy się samogłoską;<br />
<br />
*'''Przypadki'''<br />
Rzeczowniki i zaimki odmieniają się przez przypadki główne:<br />
:1. mianownik - podmiot przy czasowniku nieprzechodnim, agens w stronie czynnej, patiens w stronie biernej; brak końcówki albo '''-'''', '''-e'''', '''-a'''' (jeżeli ostatnią spółgloską tematu jest /r q ɦ/), ''''-e''', są identyczne z końcówkami wołacza, pewna część rzeczowników je posiada, służą też do derywacji;<br />
:2. wołacz - końcówki jak w przypadku mianownika, przypadek raczej rzadko stosowany;<br />
:3. przypadek zależny statyczny, pseudobiernik - patiens w stronie czynnej, agens w stronie biernej, pełni rolę dopełniacza apozycyjnego (w mowie bardziwj oficjalnej), w stopniowaniu przypadek rzeczownika lub zaimka, który jest poddany porównaniu; końcówki '''-h''', '''-ah''', '''-ha''';<br />
:4. allatyw - znaczenie ruchu ku komuś, czemuś, zbliżania się, także w funkcji dopełnienia dalszego i rezultatu zmiany; końcówki '''-u''', '''-eu''', '''-ah''' (przy /r q ɦ/), '''-uo''', '''-o''';<br />
:5. ablatyw - znaczenie ruchu od kogoś, czegoś, oddalania się, pochodzenia od kogoś, czegoś, wytworzenia z czegoś; końcówki '''-y''', '''-ey''', '''-ay''' (przy /r q ɦ/), '''-yi''', '''-i''';<br />
<br />
*'''Określenie posesywności i wyrazy złożone'''<br />
<br />
===Gerundium===<br />
<br />
===Przysłówek===<br />
Przysłówek tworzy się z rzeczownika przez dodanie przedrostka ''a-'' /ʔa-/ z powtórzeniem pierwszej spółgłoski rdzenia dla rdzeni typu 1. W rdzeniach typu 2. po przedrostku pierwsza spółgłoska nie jest reduplikowana, ale tworzy zbitkę z drugą spółgłoską. Rzadsze są konstrukcje z powtórzeniem pierwszej spółgłoski bez tworzenia zbitek w rdzeniu.<br />
<br />
Przykład:<br />
* rdzeń typu 1.:<br />
:''rátas'' -> '''''ar'''rátas''<br />
*rdzeń typu 2.:<br />
:a) ''paláyâ'' -> '''''a'''pláyâ''<br />
:b) ''naríq'' -> '''''an'''naríq''<br />
<br />
===Zaimki===<br />
Zaimki osobowe występują w czterech osobach i trzech liczbach. Możliwe są również takie kombinacje poprzez ich łączenie, jak również złożenia zaimków z prostymi liczebnikami, które zwiększają wachlarz dostępnych możliwości. Do zaimków w każdej osobie - poza liczbą niepoliczalną - można dołączyć sufiks definiujący płeć. Dla rodzaju żeńskiego jest to '''-(e)l''', dla rodzaju męskiego '''-(a)r'''.<br />
Trzecia osoba występuje w dwóch formach: bliższej i dalszej. Bliższa jest formą podstawową, występującą na ogół w zdaniach prostych. Dalsza - użyta w zdaniu prostym - oznacza:<br />
* podmiot lub dopełnienie mniej istotne dla mówiącego, skupiającego uwagę na innych częściach zdania, jeśli zdanie nie ma dopełnienia;<br />
* podmiot czynności nietożsamy z dopełnieniem; w przypadku użycia zarówno jako agensa, jak i pacjensa zaimka w jednej formie bliższej lub dalszej, zdanie wyraża czynność zwrotną;<br />
* odniesienie się do dopełnienia w zdaniach złożonych, kiedy dopełnienie pierwszego członu zdania złożonego jest podmiotem drugiego członu;<br />
<br />
===Liczebniki===<br />
<br />
===Stopniowanie===<br />
<br />
===Negacja===<br />
Język posiada dwa rodzaje negacji zarówno w rzeczownikach, czasownikach, gerundiach jak i przysłówkach:<br />
* dla oznaczenia braku cechy używa się sufiksu '''-ut''', '''-ot''';<br />
* dla oznaczenia przeciwieństwa cechy używa się sufiksu '''-s''', '''-s''';<br />
Nie występują partykuły przeczące ani twierdząca. Żeby odpowiedzieć na pytanie ogólne powtórza się czasownik z odpowiednią końcówką przeczenia. Jeśli pytanie wymaga odpowiedzi twierdzącej, powtórza się czasownik dodając do niego sufiks twierdzący '''-(e)k'''.<br />
W funkcji partykuł może wystąpić zaimek wskazujący''' şe'''' z odpowiednią końcówką:<br />
:'''şéek'''="tak"<br />
:'''şéot'''="nie"<br />
:'''şées'''="nie, wprost przeciwnie".<br />
<br />
== Składnia ==<br />
<br />
===Szyk zdania===<br />
Szyk zdania jest swobodny, z dominującym układem SOV, a w zdaniu podrzędnym VSO. Okolicznik znajduje się zwykle po czasowniku. Rzeczownik poprzedza przydawkę lub przydawki.<br />
<br />
===Grupa nominalna===<br />
<br />
===Zdanie współrzędnie złożone===<br />
<br />
===Zdanie podrzędnie złożone===<br />
<br />
== Zasady pisowni w alfabecie greckim ==<br />
<br />
<br />
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_Tol%C3%B3w&diff=25514
Język Tolów
2018-08-08T13:15:56Z
<p>Toyatl: /* Rzeczownik */</p>
<hr />
<div>'''Język Tolów''', '''język talski''' (nazwa własna: ''Tolayánâ'', ''Τωλαιάνὰ'' [tola'jana]) - mowa Tolów, ''Yánhaŋ Itláh'', ''Ιάνἁγ Ητλᾶ'' - język <który jest> talski) - język sztuczny.<br />
<br />
<br />
== Głoski i ortografia w alfabecie łacińskim ==<br />
<br />
Zapis jest fonemiczny.<br />
<br />
===Samogłoski===<br />
*'''A''' - [a], przy /q/, /r/ i /ɦ/ - cofnięta w stronę [ɑ];<br />
*'''E''' - [æ], [ε] lub - w sylabie nieakcentowanej, szczególnie przed akcentem - także [ə], nie występuje przy /q/, /r/ oraz /ɦ/;<br />
*'''I''' - [i] lub [ɪ], przy /q/, /r/ oraz /ɦ/ cofnięta w stronę [ɨ];<br />
*'''O''' - [o] lub [ʊ];<br />
<br />
Samogłoski nie kontrastują ze względu na długość, z wyjątkiem, o którym poniżej. <br />
Sylabę akcentowaną zaznacza się akutem nad samogłoską. Jeśli w wyrazie występuje samogłoska z cyrkumfleksem, a jednocześnie brak innej z akutem, cyrkumfleks oznacza też wtedy sylabę akcentowaną.<br />
<br />
===Spółgłoski===<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! Spółgłoski<br />
! Wargowe<br />
! Zębowe<br />
! Boczne<br />
! Twardopodniebienne<br />
! Miękkopodniebienne<br />
! Języczkowe<br />
! Krtaniowe<br />
|-<br />
! Nosowe<br />
| /m/ '''m''' || /n/ '''n''' || || colspan="2" | /ŋ~ɲ/¹ '''ŋ''' (g)² || ||<br />
|-<br />
! style="font-weight: bold;" | Zwarte<br />
| /p/³ '''p''' (b)² || /t/ '''t''' (d)² || || || /k~kʲ/¹ '''k''' (g)² || /q/ '''q''' || /ʔ/³ ''' ' '''<br />
|-<br />
! Zwartoszczelinowe<br />
| || || rowspan="2" | /ɬ~tɬ/³ '''ł''' (d)² || /ʧ~tɕ/³ '''c''' (j)² || || ||<br />
|-<br />
! Szczelinowe<br />
| /φ~f/ '''f''' || /θ~s/³ '''s''' (z)² || /ʃ~ɕ/³ '''ş''' || /x~xʲ/¹ '''x''' || rowspan="2" | /ʀ~r/³ '''r''' || rowspan="2" | /ɦ~ʕ/³ '''h'''<br />
|-<br />
! Płynne i Półsamogłoski<br />
| /w/ '''u''' (v w)² || || /l/ '''l''' || /j/ '''y''' (j) || <br />
|}<br />
:¹ - [ŋ], palatalizowane do [ɲ] przy /i/ oraz /j/, /tʃ/, /ʃ/, [ɴ] przy /q/; [k], palatalizowane do [kʲ] przy /i/ oraz /j/; [x], palatalizowane do [xʲ] przy /i/ oraz /j/;<br />
:² - litery ''b'', ''d'', ''g'', ''j'', ''v'', ''w'', ''z'' występują tylko w zapożyczeniach;<br />
:³ - '''p''' dwuwargowa lub wargowo-zębowa, w nagłosie może być wymawiana jako głoska bezdźwięczna, wargowa, drżąca [ʙ̥];<br />
: - '''r''' może przyjmować artykulację języczkową, jak i dziąsłową, a w nagłosie, wygłosie i zbitkach z obstruentami tracić dźwięczność;<br />
: - '''ł''' w zbitkach po szczelinowych (z wyjątkiem /ɦ/) wymawia się zawsze jako zwartoszczelinową [tɬ], geminata ''łł'' [ɬtɬ], [ɬɬ], w pozostałych przypadkach - wymowa wariantywna;<br />
: - '''s''' standardowo ma wymowę pośrednią między [θ] a [s], „''s'' sepleniące”, spółgłoska podobna do [θ], z tym że język jest cofnięty, a jego koniec nie tkwi między zębami, ale przy siekaczach górnych, również wymowa [θ] oraz [s];<br />
: - '''c''' i '''ş''' mogą mieć brzmienie zadziąsłowe lub twardopodniebienne;<br />
: - ''' ' ''' nie pisze się na początku wyrazu i między samogłoskami;<br />
: - '''h''' dźwięczne, może udźwięczniać spółgłoski w zbitkach spółgłoskowych (np. ''atha'' -> [ʔadɦɑ], ''ahfa'' -> [ʔɑɦva], [ʔaːfa]), jeśli znajduje się po samogłosce przed spółgłoską lub w wygłosie, może być nieme, a poprzedzająca samogłoska ulega wtedy wzdłużeniu (np. ''ah'' -> [ʔaː]);<br />
<br />
== Wzór sylaby ==<br />
<br />
Sylaba ma postać CV((C)C).<br />
<br />
Zbitka może się pojawić w wygłosie. Między ostatnimi dwiema spółgłoskami rdzenia najczęściej jednak pojawia się samogłoska, o ile cały wyraz nie kończy się samogłoską.<br />
<br />
Każda sylaba zaczyna się pojedynczą spółgłoską, natomiast wewnątrz wyrazów możliwe są dowolne zbitki dwuspółgłoskowe, choć niektóre trudno wymawialne powodują, że druga asymiluje się do pierwszej (szczególnie w przypadkach, gdy pierwsza z nich to /ɬ/, a druga to szczelinowy sybilant).<br />
<br />
== Rdzeń wyrazowy ==<br />
<br />
Rdzenie zawierają jedną (teoretycznie), dwie, trzy bądź cztery spółgłoski. Rdzenie trój- i czterospółgłoskowe mogą występować w dwóch odmiennych typach. W pierwszym typie rdzenia dwie pierwsze spółgłoski mogą tworzyć zbitkę w czasownikach. W drugim typie rdzenia pierwsza spółgłoska i występująca po niej samogłoska (najczęściej /æ/ lub /a/) pozostają niezmienne, a zbitkę w czasowniku tworzą dwie kolejne spółgłoski.<br />
<br />
W wyrazach zapożyczonych możliwe są rdzenie liczące więcej niż cztery spółgłoski. Spółgłoski /j/, /w/ i /ɦ/ występują w niekiedy jako samogłoski, odpowiednio /i/, /o/, /a/, zapisuje się je wtedy z cyrkumfleksem. Akcent pada zawsze na sylabę z samogłoską po pierwszej spółgłosce rdzenia.<br />
<br />
Wyraz prosty bez afiksów ma postać:<br />
*dwuspógłoskowy: C1-V1-C2-V2/V3<br />
*trójspółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2<br />
*czterospółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3-C4 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2-C3-V3<br />
(gdzie C1, C2, C3, C4 to spółgłoski rdzenia, C0 i V0 to nieodmienialne spółgłoska i samogłoska w rdzeniach drugiego typu, V1, V2, V3 to samogłoski występujące po spółgłoskach rdzenia)<br />
<br />
W czasowniku V1 jest zerowe, akcent pada na V2. W rzeczowniku V2 jest zerowe, akcent pada na V1. W gerundium akcent pada na V2.<br />
<br />
== Morfologia ==<br />
<br />
===Czasownik===<br />
Czasownik odmienia się przez tryby, statyczność-dynamiczność, aspekty, strony, jak również mogą mieć znaczenie równe, osłabione bądź wzmocnione. Czasownik nie zawiera informacji o osobie podmiotu czy dopełnień ani o czasie, wynikają one z kontekstu lub obecności słów pomocniczych (zaimków, przysłówków itp.).<br />
<br />
*'''Tryb i modalność'''<br />
:1. tryb oznajmujący - przez dodanie przed rdzeniem '''i-''' (czasowniki statyczne) lub '''o-''' (czasowniki dynamiczne)<br />
:2. tryb rozkazujący, pełniący też funkcję trybu łączącego - przez dodanie przed rdzeniem '''ye-'''/'''ya-''' (czasowniki statyczne) lub '''ua-''' (czasowniki dynamiczne)<br />
Pozostałe tryby tworzy się poprzez dodanie odpowiedniej partykuły:<br />
:3. '''oc''' - może, mieć możliwość, zdolność, sposobność;<br />
*'''Statyczność-dynamiczność'''<br />
*'''Aspekt'''<br />
Aspekty tworzy się następująco:<br />
:1. dokonany - samogłoska V2 to '''a''', '''o''' lub '''i''', w zależności od strony czasownika (''irn'''á'''ta, irn'''ó'''ta, irn'''í'''ta'');<br />
:2. niedokonany - V2 to '''a''' z następującą po niej spółgłoską '''h''', '''u''' lub '''y''', w zależności od strony (''orn'''áh'''ta, irn'''áh'''tam, orn'''áh''', irn'''áu'''ta, orn'''áu'''tam, irn'''áu''', orn'''áy'''ta, irn'''áy'''tam, orn'''áy''' '');<br />
:3. wielokrotny - z aspektu dokonanego przez podwojenie trzeciej spółgłoski w rdzeniach trój- i czterospółgłoskowych (''irn'''át'''ta, orn'''át'''tam, irn'''ót'''ta, orn'''ót'''tam, orn'''ít'''ta, irn'''ít'''tam''), w dwuspółgłoskowych poprzez dodanie spółgłoski '''h''', '''u''' lub '''y''', w zależności od poprzedzającej samogłoski V2 (''orn'''áh''', irn'''óu''', orn'''íy''' '');<br />
*'''Strona'''<br />
Stronę określa barwa samogłoski V2, na którą w czasowniku pada główny (lub jedyny) akcent wyrazowy. Istnieje 5 stron, 3 określane przez wymianę samogłoski V2, a 2 przez obecność odpowiedniego zaimka (lub zaimków).<br />
:1. '''ó''' lub '''áu''' - strona czynna - agens jest w mianowniku, pacjens w przypadku zależnym;<br />
:2. '''í''' lub '''áy''' - strona bierna - agens jest w przypadku zależnym, pacjens w mianowniku;<br />
:3. '''á''' lub '''áh''' - czasownik nieprzechodni, podmiot jest w mianowniku;<br />
:4. strona czynna lub bierna z zaimkiem osobowym patiensa zgodnym z agensem - oznacza czynność zwrotną;<br />
:5. strona czynna lub bierna z zaimkiem wzajemnym '''tô''' - oznacza czynność wzajemną, 2 lub więcej podmiotów w mianowniku.<br />
<br />
*'''Wzmocnienie-osłabienie'''<br />
<br />
===Rzeczownik===<br />
Rzeczownik występuje w trzech klasach nominalnych (1. świat ożywiony; 2. materialny, nieożywiony; 3. reszta), trzech liczbach (1. liczba policzalna, w tym 1a. liczba uniwersalna, 1b. liczba zbiorowa; 2. liczba niepoliczalna;), odmienia się przez cztery przypadki główne (1. mianownik; 2. bierniko-dopełniacz; 3. allatyw; 4. ablatyw;).<br />
<br />
Rzeczownik niezłożony w mianowniku, bez sufiksów i niepoddany reduplikacji posiada jedną lub dwie samogłoski. Zawsze jest to V1 (samogłoska akcentowana, znajdująca się po pierwszej spółgłosce rdzenia pierwszego typu i po drugiej spółgłosce rdzenia trój- i czterospółgłoskowego drugiego typu), której barwa najczęściej (choć nie zawsze) określa klasę nominalną, do której dany rzeczownik należy, oraz V3, która najczęściej (choć nie zawsze) określa natężenie cechy albo w inny sposób różnicuje znaczenie (''r'''á'''n'''a'''t, r'''í'''n'''o'''t, r'''á'''nt'''e''', r'''ó'''nt'''a''', r'''á'''n'''a''', r'''ó'''n'''i''', r'''á'''nt'''a'''k, r'''í'''nt'''o'''k''). Jednosylabową formę przybiera wyraz ze rdzeniem jedno- i dwuspółgłoskowym, gdy V3 może być pominięta, sporadycznie też w wyrazach z rdzeniem trójspółgłoskowym, gdy w wygłosie znajduje się zbitka (''r'''a'''', r'''a'''n, r'''i'''nt''). Trzecia samogłoska albo należy do sufiksu, albo rozdziela zabronione zbitki (najczęściej jest to /æ/ lub /a/), albo jest końcówką liczby niepoliczalnej. Czwarta zawsze jest końcówką liczby niepoliczalnej.<br />
<br />
Rzeczownik złożony z dwóch rzeczowników prostych, z których pierwszy jest członem określającym, drugi określanym, może zawierać więcej niż cztery samogłoski. Akcent pada w nim na pierwszą samogłoskę rdzenia w drugim członie.<br />
<br />
*'''Klasy nominalne'''<br />
:1. żywotne - wszystko, co związane z życiem, nazwy roślin, zwierząt, grzybów, mikrobów, grup istot żywych, żywych struktur, osoby; wykładnikiem jest samogłoska V1=/'''o'''/ (przykład: ''r'''ó'''nat, r'''ó'''nti'');<br />
:2. nieżywotne, rzeczowe - wszystkie rzeczy odbierane zmysłami, namacalne, odczuwalne, widzialne, nie należące do organizmów żywych (a więc również np. martwe ciało), miejsca, kraje, struktury świata materialnego, nazwy cząstek elementarnych (ale nie oddziaływań), nazwy zjawisk widzialnych; wykładnikiem jest V1=/'''i'''/ (przykład: ''r'''í'''net, r'''í'''ntat'');<br />
:3. pozostałe - wszystko to, co nie mieści się w dwóch pierwszych klasach; wykładnikiem jest V1=/'''e'''/ i V1=/'''a'''/ (przykład: ''y'''é'''net, r'''á'''nti'');<br />
<br />
Przynależność do danej klasy nie zawsze jest określona na rzeczowniku, szczególnie dotyczy to wyrazów zapożyczonych. Również imiona i nazwy przynależą do tej klasy rzeczowników, do których się odnoszą, bez względu na ich kształt i brzmienie.<br />
<br />
*'''Rodzaj'''<br />
Rzeczowniki i zaimki nie mają określonego rodzaju. Można go dodać wstawiając sufiks '''-(e)l''' dla rodzaju żeńskiego albo sufiks '''-(a)r'''. Rodzaj mają tylko rzeczowniki i zaimki z klasy żywotnych.<br />
<br />
*'''Liczby'''<br />
Żadna z części mowy nie odmienia się przez liczby. Rzeczowniki i zaimki przyjmują pewną liczbę i to implikuje ich zakres znaczeniowy. Zmiana liczby w rdzeniu powoduje, jak w przypadku zmiany przynależności do klasy nominalnej, zawsze zmianę jakościową, a nigdy ilościowej. <br />
:1. prosta policzalna - oznacza przedmiot, osobę, organizm, zjawisko, wydarzenie, konstrukcję, stan itp. dające się policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych, odbierane jako stanowiące spójną całość i autonomiczne w stosunku do innych osób, przedmiotów, zjawisk itd. - baran, kamień, noc; wyraz w l.p.p. kończy się spółgłoską;<br />
:2. zbiorcza policzalna - oznacza grupę osób, przedmiotów, zjawisk policzalnych, której poszczególne rozróżnialne elementy tworzą pewną spójną całość, a te całości również można policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych - stado, archipelag, dzieje; l.z.p. tworzy się reduplikując ostatnią spółgłoskę rdzenia, kończy się spółgłoską;<br />
:3. niepoliczalna - oznacza przedmioty, zjawiska itd. niedające się policzyć ani uszeregować za pomocą liczb naturalnych, do mierzenia ilości stosuje się ewentualnie jednostek umownych, w l.np. występują gerundia - trawa, woda, namiętność; wyraz w l.np. kończy się samogłoską;<br />
<br />
*'''Przypadki'''<br />
Rzeczowniki i zaimki odmieniają się przez przypadki główne:<br />
:1. mianownik - podmiot przy czasowniku nieprzechodnim, agens w stronie czynnej, patiens w stronie biernej; brak końcówki albo '''-'''', '''-e'''', '''-a'''' (jeżeli ostatnią spółgloską tematu jest /r q ɦ/), ''''-e''', są identyczne z końcówkami wołacza, pewna część rzeczowników je posiada, służą też do derywacji;<br />
:2. wołacz - końcówki jak w przypadku mianownika, przypadek raczej rzadko stosowany;<br />
:3. przypadek zależny statyczny, pseudobiernik - patiens w stronie czynnej, agens w stronie biernej, pełni rolę dopełniacza apozycyjnego (w mowie bardziwj oficjalnej), w stopniowaniu przypadek rzeczownika lub zaimka, który jest poddany porównaniu; końcówki '''-h''', '''-ah''', '''-ha''';<br />
:4. allatyw - znaczenie ruchu ku komuś, czemuś, zbliżania się, także w funkcji dopełnienia dalszego i rezultatu zmiany; końcówki '''-u''', '''-eu''', '''-ah''' (przy /r q ɦ/), '''-uo''', '''-o''';<br />
:5. ablatyw - znaczenie ruchu od kogoś, czegoś, oddalania się, pochodzenia od kogoś, czegoś, wytworzenia z czegoś; końcówki '''-y''', '''-ey''', '''-ay''' (przy /r q ɦ/), '''-yi''', '''-i''';<br />
<br />
*'''Określenie posesywności i wyrazy złożone'''<br />
<br />
===Gerundium===<br />
<br />
===Przysłówek===<br />
Przysłówek tworzy się z rzeczownika przez dodanie przedrostka ''a-'' /ʔa-/ z powtórzeniem pierwszej spółgłoski rdzenia dla rdzeni typu 1. W rdzeniach typu 2. po przedrostku pierwsza spółgłoska nie jest reduplikowana, ale tworzy zbitkę z drugą spółgłoską. Rzadsze są konstrukcje z powtórzeniem pierwszej spółgłoski bez tworzenia zbitek w rdzeniu.<br />
<br />
Przykład:<br />
* rdzeń typu 1.:<br />
:''rátas'' -> '''''ar'''rátas''<br />
*rdzeń typu 2.:<br />
:a) ''paláyâ'' -> '''''a'''pláyâ''<br />
:b) ''naríq'' -> '''''an'''naríq''<br />
<br />
===Zaimki===<br />
Zaimki osobowe występują w czterech osobach i trzech liczbach. Możliwe są również takie kombinacje poprzez ich łączenie, jak również złożenia zaimków z prostymi liczebnikami, które zwiększają wachlarz dostępnych możliwości. Do zaimków w każdej osobie - poza liczbą niepoliczalną - można dołączyć sufiks definiujący płeć. Dla rodzaju żeńskiego jest to '''-(e)l''', dla rodzaju męskiego '''-(a)r'''.<br />
Trzecia osoba występuje w dwóch formach: bliższej i dalszej. Bliższa jest formą podstawową, występującą na ogół w zdaniach prostych. Dalsza - użyta w zdaniu prostym - oznacza:<br />
* podmiot lub dopełnienie mniej istotne dla mówiącego, skupiającego uwagę na innych częściach zdania, jeśli zdanie nie ma dopełnienia;<br />
* podmiot czynności nietożsamy z dopełnieniem; w przypadku użycia zarówno jako agensa, jak i pacjensa zaimka w jednej formie bliższej lub dalszej, zdanie wyraża czynność zwrotną;<br />
* odniesienie się do dopełnienia w zdaniach złożonych, kiedy dopełnienie pierwszego członu zdania złożonego jest podmiotem drugiego członu;<br />
<br />
===Liczebniki===<br />
<br />
===Stopniowanie===<br />
<br />
===Negacja===<br />
Język posiada dwa rodzaje negacji zarówno w rzeczownikach, czasownikach, gerundiach jak i przysłówkach:<br />
* dla oznaczenia braku cechy używa się sufiksu '''-ut''', '''-ot''';<br />
* dla oznaczenia przeciwieństwa cechy używa się sufiksu '''-s''', '''-s''';<br />
Nie występują partykuły przeczące ani twierdząca. Żeby odpowiedzieć na pytanie ogólne powtórza się czasownik z odpowiednią końcówką przeczenia. Jeśli pytanie wymaga odpowiedzi twierdzącej, powtórza się czasownik dodając do niego sufiks twierdzący '''-(e)k'''.<br />
W funkcji partykuł może wystąpić zaimek wskazujący''' şe'''' z odpowiednią końcówką:<br />
:'''şéek'''="tak"<br />
:'''şéot'''="nie"<br />
:'''şées'''="nie, wprost przeciwnie".<br />
<br />
== Składnia ==<br />
<br />
===Szyk zdania===<br />
Szyk zdania jest swobodny, z dominującym układem SOV, a w zdaniu podrzędnym VSO. Okolicznik znajduje się zwykle po czasowniku. Rzeczownik poprzedza przydawkę lub przydawki.<br />
<br />
===Grupa nominalna===<br />
<br />
===Zdanie współrzędnie złożone===<br />
<br />
===Zdanie podrzędnie złożone===<br />
<br />
== Zasady pisowni w alfabecie greckim ==<br />
<br />
<br />
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_Tol%C3%B3w&diff=25506
Język Tolów
2018-08-08T00:30:59Z
<p>Toyatl: /* Czasownik */</p>
<hr />
<div>'''Język Tolów''', '''język talski''' (nazwa własna: ''Tolayánâ'', ''Τωλαιάνὰ'' [tola'jana]) - mowa Tolów, ''Yánhaŋ Itláh'', ''Ιάνἁγ Ητλᾶ'' - język <który jest> talski) - język sztuczny.<br />
<br />
<br />
== Głoski i ortografia w alfabecie łacińskim ==<br />
<br />
Zapis jest fonemiczny.<br />
<br />
===Samogłoski===<br />
*'''A''' - [a], przy /q/, /r/ i /ɦ/ - cofnięta w stronę [ɑ];<br />
*'''E''' - [æ], [ε] lub - w sylabie nieakcentowanej, szczególnie przed akcentem - także [ə], nie występuje przy /q/, /r/ oraz /ɦ/;<br />
*'''I''' - [i] lub [ɪ], przy /q/, /r/ oraz /ɦ/ cofnięta w stronę [ɨ];<br />
*'''O''' - [o] lub [ʊ];<br />
<br />
Samogłoski nie kontrastują ze względu na długość, z wyjątkiem, o którym poniżej. <br />
Sylabę akcentowaną zaznacza się akutem nad samogłoską. Jeśli w wyrazie występuje samogłoska z cyrkumfleksem, a jednocześnie brak innej z akutem, cyrkumfleks oznacza też wtedy sylabę akcentowaną.<br />
<br />
===Spółgłoski===<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! Spółgłoski<br />
! Wargowe<br />
! Zębowe<br />
! Boczne<br />
! Twardopodniebienne<br />
! Miękkopodniebienne<br />
! Języczkowe<br />
! Krtaniowe<br />
|-<br />
! Nosowe<br />
| /m/ '''m''' || /n/ '''n''' || || colspan="2" | /ŋ~ɲ/¹ '''ŋ''' (g)² || ||<br />
|-<br />
! style="font-weight: bold;" | Zwarte<br />
| /p/³ '''p''' (b)² || /t/ '''t''' (d)² || || || /k~kʲ/¹ '''k''' (g)² || /q/ '''q''' || /ʔ/³ ''' ' '''<br />
|-<br />
! Zwartoszczelinowe<br />
| || || rowspan="2" | /ɬ~tɬ/³ '''ł''' (d)² || /ʧ~tɕ/³ '''c''' (j)² || || ||<br />
|-<br />
! Szczelinowe<br />
| /φ~f/ '''f''' || /θ~s/³ '''s''' (z)² || /ʃ~ɕ/³ '''ş''' || /x~xʲ/¹ '''x''' || rowspan="2" | /ʀ~r/³ '''r''' || rowspan="2" | /ɦ~ʕ/³ '''h'''<br />
|-<br />
! Płynne i Półsamogłoski<br />
| /w/ '''u''' (v w)² || || /l/ '''l''' || /j/ '''y''' (j) || <br />
|}<br />
:¹ - [ŋ], palatalizowane do [ɲ] przy /i/ oraz /j/, /tʃ/, /ʃ/, [ɴ] przy /q/; [k], palatalizowane do [kʲ] przy /i/ oraz /j/; [x], palatalizowane do [xʲ] przy /i/ oraz /j/;<br />
:² - litery ''b'', ''d'', ''g'', ''j'', ''v'', ''w'', ''z'' występują tylko w zapożyczeniach;<br />
:³ - '''p''' dwuwargowa lub wargowo-zębowa, w nagłosie może być wymawiana jako głoska bezdźwięczna, wargowa, drżąca [ʙ̥];<br />
: - '''r''' może przyjmować artykulację języczkową, jak i dziąsłową, a w nagłosie, wygłosie i zbitkach z obstruentami tracić dźwięczność;<br />
: - '''ł''' w zbitkach po szczelinowych (z wyjątkiem /ɦ/) wymawia się zawsze jako zwartoszczelinową [tɬ], geminata ''łł'' [ɬtɬ], [ɬɬ], w pozostałych przypadkach - wymowa wariantywna;<br />
: - '''s''' standardowo ma wymowę pośrednią między [θ] a [s], „''s'' sepleniące”, spółgłoska podobna do [θ], z tym że język jest cofnięty, a jego koniec nie tkwi między zębami, ale przy siekaczach górnych, również wymowa [θ] oraz [s];<br />
: - '''c''' i '''ş''' mogą mieć brzmienie zadziąsłowe lub twardopodniebienne;<br />
: - ''' ' ''' nie pisze się na początku wyrazu i między samogłoskami;<br />
: - '''h''' dźwięczne, może udźwięczniać spółgłoski w zbitkach spółgłoskowych (np. ''atha'' -> [ʔadɦɑ], ''ahfa'' -> [ʔɑɦva], [ʔaːfa]), jeśli znajduje się po samogłosce przed spółgłoską lub w wygłosie, może być nieme, a poprzedzająca samogłoska ulega wtedy wzdłużeniu (np. ''ah'' -> [ʔaː]);<br />
<br />
== Wzór sylaby ==<br />
<br />
Sylaba ma postać CV((C)C).<br />
<br />
Zbitka może się pojawić w wygłosie. Między ostatnimi dwiema spółgłoskami rdzenia najczęściej jednak pojawia się samogłoska, o ile cały wyraz nie kończy się samogłoską.<br />
<br />
Każda sylaba zaczyna się pojedynczą spółgłoską, natomiast wewnątrz wyrazów możliwe są dowolne zbitki dwuspółgłoskowe, choć niektóre trudno wymawialne powodują, że druga asymiluje się do pierwszej (szczególnie w przypadkach, gdy pierwsza z nich to /ɬ/, a druga to szczelinowy sybilant).<br />
<br />
== Rdzeń wyrazowy ==<br />
<br />
Rdzenie zawierają jedną (teoretycznie), dwie, trzy bądź cztery spółgłoski. Rdzenie trój- i czterospółgłoskowe mogą występować w dwóch odmiennych typach. W pierwszym typie rdzenia dwie pierwsze spółgłoski mogą tworzyć zbitkę w czasownikach. W drugim typie rdzenia pierwsza spółgłoska i występująca po niej samogłoska (najczęściej /æ/ lub /a/) pozostają niezmienne, a zbitkę w czasowniku tworzą dwie kolejne spółgłoski.<br />
<br />
W wyrazach zapożyczonych możliwe są rdzenie liczące więcej niż cztery spółgłoski. Spółgłoski /j/, /w/ i /ɦ/ występują w niekiedy jako samogłoski, odpowiednio /i/, /o/, /a/, zapisuje się je wtedy z cyrkumfleksem. Akcent pada zawsze na sylabę z samogłoską po pierwszej spółgłosce rdzenia.<br />
<br />
Wyraz prosty bez afiksów ma postać:<br />
*dwuspógłoskowy: C1-V1-C2-V2/V3<br />
*trójspółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2<br />
*czterospółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3-C4 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2-C3-V3<br />
(gdzie C1, C2, C3, C4 to spółgłoski rdzenia, C0 i V0 to nieodmienialne spółgłoska i samogłoska w rdzeniach drugiego typu, V1, V2, V3 to samogłoski występujące po spółgłoskach rdzenia)<br />
<br />
W czasowniku V1 jest zerowe, akcent pada na V2. W rzeczowniku V2 jest zerowe, akcent pada na V1. W gerundium akcent pada na V2.<br />
<br />
== Morfologia ==<br />
<br />
===Czasownik===<br />
Czasownik odmienia się przez tryby, statyczność-dynamiczność, aspekty, strony, jak również mogą mieć znaczenie równe, osłabione bądź wzmocnione. Czasownik nie zawiera informacji o osobie podmiotu czy dopełnień ani o czasie, wynikają one z kontekstu lub obecności słów pomocniczych (zaimków, przysłówków itp.).<br />
<br />
*'''Tryb i modalność'''<br />
:1. tryb oznajmujący - przez dodanie przed rdzeniem '''i-''' (czasowniki statyczne) lub '''o-''' (czasowniki dynamiczne)<br />
:2. tryb rozkazujący, pełniący też funkcję trybu łączącego - przez dodanie przed rdzeniem '''ye-'''/'''ya-''' (czasowniki statyczne) lub '''ua-''' (czasowniki dynamiczne)<br />
Pozostałe tryby tworzy się poprzez dodanie odpowiedniej partykuły:<br />
:3. '''oc''' - może, mieć możliwość, zdolność, sposobność;<br />
*'''Statyczność-dynamiczność'''<br />
*'''Aspekt'''<br />
Aspekty tworzy się następująco:<br />
:1. dokonany - samogłoska V2 to '''a''', '''o''' lub '''i''', w zależności od strony czasownika (''irn'''á'''ta, irn'''ó'''ta, irn'''í'''ta'');<br />
:2. niedokonany - V2 to '''a''' z następującą po niej spółgłoską '''h''', '''u''' lub '''y''', w zależności od strony (''orn'''áh'''ta, irn'''áh'''tam, orn'''áh''', irn'''áu'''ta, orn'''áu'''tam, irn'''áu''', orn'''áy'''ta, irn'''áy'''tam, orn'''áy''' '');<br />
:3. wielokrotny - z aspektu dokonanego przez podwojenie trzeciej spółgłoski w rdzeniach trój- i czterospółgłoskowych (''irn'''át'''ta, orn'''át'''tam, irn'''ót'''ta, orn'''ót'''tam, orn'''ít'''ta, irn'''ít'''tam''), w dwuspółgłoskowych poprzez dodanie spółgłoski '''h''', '''u''' lub '''y''', w zależności od poprzedzającej samogłoski V2 (''orn'''áh''', irn'''óu''', orn'''íy''' '');<br />
*'''Strona'''<br />
Stronę określa barwa samogłoski V2, na którą w czasowniku pada główny (lub jedyny) akcent wyrazowy. Istnieje 5 stron, 3 określane przez wymianę samogłoski V2, a 2 przez obecność odpowiedniego zaimka (lub zaimków).<br />
:1. '''ó''' lub '''áu''' - strona czynna - agens jest w mianowniku, pacjens w przypadku zależnym;<br />
:2. '''í''' lub '''áy''' - strona bierna - agens jest w przypadku zależnym, pacjens w mianowniku;<br />
:3. '''á''' lub '''áh''' - czasownik nieprzechodni, podmiot jest w mianowniku;<br />
:4. strona czynna lub bierna z zaimkiem osobowym patiensa zgodnym z agensem - oznacza czynność zwrotną;<br />
:5. strona czynna lub bierna z zaimkiem wzajemnym '''tô''' - oznacza czynność wzajemną, 2 lub więcej podmiotów w mianowniku.<br />
<br />
*'''Wzmocnienie-osłabienie'''<br />
<br />
===Rzeczownik===<br />
Rzeczownik występuje w trzech klasach nominalnych (1. świat ożywiony; 2. materialny, nieożywiony; 3. reszta), trzech liczbach (1. liczba policzalna, w tym 1a. liczba uniwersalna, 1b. liczba zbiorowa; 2. liczba niepoliczalna;), odmienia się przez cztery przypadki główne (1. mianownik; 2. bierniko-dopełniacz; 3. allatyw; 4. ablatyw;).<br />
<br />
Rzeczownik niezłożony w mianowniku, bez sufiksów i niepoddany reduplikacji posiada jedną lub dwie samogłoski. Zawsze jest to V1 (samogłoska akcentowana, znajdująca się po pierwszej spółgłosce rdzenia pierwszego typu i po drugiej spółgłosce rdzenia trój- i czterospółgłoskowego drugiego typu), której barwa najczęściej (choć nie zawsze) określa klasę nominalną, do której dany rzeczownik należy, oraz V3, która najczęściej (choć nie zawsze) określa natężenie cechy albo w inny sposób różnicuje znaczenie (''r'''á'''n'''a'''t, r'''í'''n'''o'''t, r'''á'''nt'''e''', r'''ó'''nt'''a''', r'''á'''n'''a''', r'''ó'''n'''i''', r'''á'''nt'''a'''k, r'''í'''nt'''o'''k''). Jednosylabową formę przybiera wyraz ze rdzeniem jedno- i dwuspółgłoskowym, gdy V3 może być pominięta, sporadycznie też w wyrazach z rdzeniem trójspółgłoskowym, gdy w wygłosie znajduje się zbitka (''r'''a'''', r'''a'''n, r'''i'''nt''). Trzecia samogłoska albo należy do sufiksu, albo rozdziela zabronione zbitki (najczęściej jest to /æ/ lub /a/), albo jest końcówką liczby niepoliczalnej. Czwarta zawsze jest końcówką liczby niepoliczalnej.<br />
<br />
Rzeczownik złożony z dwóch rzeczowników prostych, z których pierwszy jest członem określającym, drugi określanym, może zawierać więcej niż cztery samogłoski. Akcent pada w nim na pierwszą samogłoskę rdzenia w drugim członie.<br />
<br />
*'''Klasy nominalne'''<br />
:1. żywotne - wszystko, co związane z życiem, nazwy roślin, zwierząt, grzybów, mikrobów, grup istot żywych, żywych struktur, osoby; wykładnikiem jest samogłoska V1=/'''o'''/ (przykład: ''r'''ó'''nat, r'''ó'''nti'');<br />
:2. nieżywotne, rzeczowe - wszystkie rzeczy odbierane zmysłami, namacalne, odczuwalne, widzialne, nie należące do organizmów żywych (a więc również np. martwe ciało), miejsca, kraje, struktury świata materialnego, nazwy cząstek elementarnych (ale nie oddziaływań), nazwy zjawisk widzialnych; wykładnikiem jest V1=/'''i'''/ (przykład: ''r'''í'''net, r'''í'''ntat'');<br />
:3. pozostałe - wszystko to, co nie mieści się w dwóch pierwszych klasach; wykładnikiem jest V1=/'''e'''/ i V1=/'''a'''/ (przykład: ''y'''é'''net, r'''á'''nti'');<br />
<br />
Przynależność do danej klasy nie zawsze jest określona na rzeczowniku, szczególnie dotyczy to wyrazów zapożyczonych. Również imiona i nazwy przynależą do tej klasy rzeczowników, do których się odnoszą, bez względu na ich kształt i brzmienie.<br />
<br />
*'''Rodzaj'''<br />
Rzeczowniki i zaimki nie mają określonego rodzaju. Można go dodać wstawiając sufiks '''-(e)l''' dla rodzaju żeńskiego albo sufiks '''-(a)r'''. Rodzaj mają tylko rzeczowniki i zaimki z klasy żywotnych.<br />
<br />
*'''Liczby'''<br />
Żadna z części mowy nie odmienia się przez liczby. Rzeczowniki i zaimki przyjmują pewną liczbę i to implikuje ich zakres znaczeniowy. Zmiana liczby w rdzeniu powoduje, jak w przypadku zmiany przynależności do klasy nominalnej, zawsze zmianę jakościową, a nigdy ilościowej. <br />
:1. prosta policzalna - oznacza przedmiot, osobę, organizm, zjawisko, wydarzenie, konstrukcję, stan itp. dające się policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych, odbierane jako stanowiące spójną całość i autonomiczne w stosunku do innych osób, przedmiotów, zjawisk itd. - baran, kamień, noc; wyraz w l.p.p. kończy się spółgłoską;<br />
:2. zbiorcza policzalna - oznacza grupę osób, przedmiotów, zjawisk policzalnych, której poszczególne rozróżnialne elementy tworzą pewną spójną całość, a te całości również można policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych - stado, archipelag, dzieje; l.z.p. tworzy się reduplikując ostatnią spółgłoskę rdzenia, kończy się spółgłoską;<br />
:3. niepoliczalna - oznacza przedmioty, zjawiska itd. niedające się policzyć ani uszeregować za pomocą liczb naturalnych, do mierzenia ilości stosuje się ewentualnie jednostek umownych, w l.np. występują gerundia - trawa, woda, namiętność; wyraz w l.np. kończy się samogłoską;<br />
<br />
*'''Przypadki'''<br />
Rzeczowniki i zaimki odmieniają się przez przypadki główne:<br />
:1. mianownik - podmiot przy czasowniku nieprzechodnim, agens w stronie czynnej, patiens w stronie biernej; brak końcówki albo '''-'''', '''-e'''', '''-a'''' (jeżeli ostatnią spółgloską tematu jest /r q ɦ/), ''''-e''', są identyczne z końcówkami wołacza, pewna część rzeczowników je posiada, służą też do derywacji;<br />
:2. wołacz - końcówki jak w przypadku mianownika, przypadek raczej rzadko stosowany;<br />
:3. biernik - patiens w stronie czynnej, agens w stronie biernej, w stopniowaniu przypadek rzeczownika lub zaimka, który jest poddany porównaniu; końcówki '''-h''', '''-ah''', '''-ha''';<br />
:4. allatyw - znaczenie ruchu ku komuś, czemuś, zbliżania się, także w funkcji dopełnienia dalszego i rezultatu zmiany; końcówki '''-u''', '''-eu''', '''-ah''' (przy /r q ɦ/), '''-uo''', '''-o''';<br />
:5. ablatyw - znaczenie ruchu od kogoś, czegoś, oddalania się, pochodzenia od kogoś, czegoś, wytworzenia z czegoś; końcówki '''-y''', '''-ey''', '''-ay''' (przy /r q ɦ/), '''-yi''', '''-i''';<br />
<br />
*'''Określenie posesywności i wyrazy złożone'''<br />
<br />
===Gerundium===<br />
<br />
===Przysłówek===<br />
Przysłówek tworzy się z rzeczownika przez dodanie przedrostka ''a-'' /ʔa-/ z powtórzeniem pierwszej spółgłoski rdzenia dla rdzeni typu 1. W rdzeniach typu 2. po przedrostku pierwsza spółgłoska nie jest reduplikowana, ale tworzy zbitkę z drugą spółgłoską. Rzadsze są konstrukcje z powtórzeniem pierwszej spółgłoski bez tworzenia zbitek w rdzeniu.<br />
<br />
Przykład:<br />
* rdzeń typu 1.:<br />
:''rátas'' -> '''''ar'''rátas''<br />
*rdzeń typu 2.:<br />
:a) ''paláyâ'' -> '''''a'''pláyâ''<br />
:b) ''naríq'' -> '''''an'''naríq''<br />
<br />
===Zaimki===<br />
Zaimki osobowe występują w czterech osobach i trzech liczbach. Możliwe są również takie kombinacje poprzez ich łączenie, jak również złożenia zaimków z prostymi liczebnikami, które zwiększają wachlarz dostępnych możliwości. Do zaimków w każdej osobie - poza liczbą niepoliczalną - można dołączyć sufiks definiujący płeć. Dla rodzaju żeńskiego jest to '''-(e)l''', dla rodzaju męskiego '''-(a)r'''.<br />
Trzecia osoba występuje w dwóch formach: bliższej i dalszej. Bliższa jest formą podstawową, występującą na ogół w zdaniach prostych. Dalsza - użyta w zdaniu prostym - oznacza:<br />
* podmiot lub dopełnienie mniej istotne dla mówiącego, skupiającego uwagę na innych częściach zdania, jeśli zdanie nie ma dopełnienia;<br />
* podmiot czynności nietożsamy z dopełnieniem; w przypadku użycia zarówno jako agensa, jak i pacjensa zaimka w jednej formie bliższej lub dalszej, zdanie wyraża czynność zwrotną;<br />
* odniesienie się do dopełnienia w zdaniach złożonych, kiedy dopełnienie pierwszego członu zdania złożonego jest podmiotem drugiego członu;<br />
<br />
===Liczebniki===<br />
<br />
===Stopniowanie===<br />
<br />
===Negacja===<br />
Język posiada dwa rodzaje negacji zarówno w rzeczownikach, czasownikach, gerundiach jak i przysłówkach:<br />
* dla oznaczenia braku cechy używa się sufiksu '''-ut''', '''-ot''';<br />
* dla oznaczenia przeciwieństwa cechy używa się sufiksu '''-s''', '''-s''';<br />
Nie występują partykuły przeczące ani twierdząca. Żeby odpowiedzieć na pytanie ogólne powtórza się czasownik z odpowiednią końcówką przeczenia. Jeśli pytanie wymaga odpowiedzi twierdzącej, powtórza się czasownik dodając do niego sufiks twierdzący '''-(e)k'''.<br />
W funkcji partykuł może wystąpić zaimek wskazujący''' şe'''' z odpowiednią końcówką:<br />
:'''şéek'''="tak"<br />
:'''şéot'''="nie"<br />
:'''şées'''="nie, wprost przeciwnie".<br />
<br />
== Składnia ==<br />
<br />
===Szyk zdania===<br />
Szyk zdania jest swobodny, z dominującym układem SOV, a w zdaniu podrzędnym VSO. Okolicznik znajduje się zwykle po czasowniku. Rzeczownik poprzedza przydawkę lub przydawki.<br />
<br />
===Grupa nominalna===<br />
<br />
===Zdanie współrzędnie złożone===<br />
<br />
===Zdanie podrzędnie złożone===<br />
<br />
== Zasady pisowni w alfabecie greckim ==<br />
<br />
<br />
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_Tol%C3%B3w&diff=25488
Język Tolów
2018-08-04T14:06:54Z
<p>Toyatl: </p>
<hr />
<div>'''Język Tolów''', '''język talski''' (nazwa własna: ''Tolayánâ'', ''Τωλαιάνὰ'' [tola'jana]) - mowa Tolów, ''Yánhaŋ Itláh'', ''Ιάνἁγ Ητλᾶ'' - język <który jest> talski) - język sztuczny.<br />
<br />
<br />
== Głoski i ortografia w alfabecie łacińskim ==<br />
<br />
Zapis jest fonemiczny.<br />
<br />
===Samogłoski===<br />
*'''A''' - [a], przy /q/, /r/ i /ɦ/ - cofnięta w stronę [ɑ];<br />
*'''E''' - [æ], [ε] lub - w sylabie nieakcentowanej, szczególnie przed akcentem - także [ə], nie występuje przy /q/, /r/ oraz /ɦ/;<br />
*'''I''' - [i] lub [ɪ], przy /q/, /r/ oraz /ɦ/ cofnięta w stronę [ɨ];<br />
*'''O''' - [o] lub [ʊ];<br />
<br />
Samogłoski nie kontrastują ze względu na długość, z wyjątkiem, o którym poniżej. <br />
Sylabę akcentowaną zaznacza się akutem nad samogłoską. Jeśli w wyrazie występuje samogłoska z cyrkumfleksem, a jednocześnie brak innej z akutem, cyrkumfleks oznacza też wtedy sylabę akcentowaną.<br />
<br />
===Spółgłoski===<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! Spółgłoski<br />
! Wargowe<br />
! Zębowe<br />
! Boczne<br />
! Twardopodniebienne<br />
! Miękkopodniebienne<br />
! Języczkowe<br />
! Krtaniowe<br />
|-<br />
! Nosowe<br />
| /m/ '''m''' || /n/ '''n''' || || colspan="2" | /ŋ~ɲ/¹ '''ŋ''' (g)² || ||<br />
|-<br />
! style="font-weight: bold;" | Zwarte<br />
| /p/³ '''p''' (b)² || /t/ '''t''' (d)² || || || /k~kʲ/¹ '''k''' (g)² || /q/ '''q''' || /ʔ/³ ''' ' '''<br />
|-<br />
! Zwartoszczelinowe<br />
| || || rowspan="2" | /ɬ~tɬ/³ '''ł''' (d)² || /ʧ~tɕ/³ '''c''' (j)² || || ||<br />
|-<br />
! Szczelinowe<br />
| /φ~f/ '''f''' || /θ~s/³ '''s''' (z)² || /ʃ~ɕ/³ '''ş''' || /x~xʲ/¹ '''x''' || rowspan="2" | /ʀ~r/³ '''r''' || rowspan="2" | /ɦ~ʕ/³ '''h'''<br />
|-<br />
! Płynne i Półsamogłoski<br />
| /w/ '''u''' (v w)² || || /l/ '''l''' || /j/ '''y''' (j) || <br />
|}<br />
:¹ - [ŋ], palatalizowane do [ɲ] przy /i/ oraz /j/, /tʃ/, /ʃ/, [ɴ] przy /q/; [k], palatalizowane do [kʲ] przy /i/ oraz /j/; [x], palatalizowane do [xʲ] przy /i/ oraz /j/;<br />
:² - litery ''b'', ''d'', ''g'', ''j'', ''v'', ''w'', ''z'' występują tylko w zapożyczeniach;<br />
:³ - '''p''' dwuwargowa lub wargowo-zębowa, w nagłosie może być wymawiana jako głoska bezdźwięczna, wargowa, drżąca [ʙ̥];<br />
: - '''r''' może przyjmować artykulację języczkową, jak i dziąsłową, a w nagłosie, wygłosie i zbitkach z obstruentami tracić dźwięczność;<br />
: - '''ł''' w zbitkach po szczelinowych (z wyjątkiem /ɦ/) wymawia się zawsze jako zwartoszczelinową [tɬ], geminata ''łł'' [ɬtɬ], [ɬɬ], w pozostałych przypadkach - wymowa wariantywna;<br />
: - '''s''' standardowo ma wymowę pośrednią między [θ] a [s], „''s'' sepleniące”, spółgłoska podobna do [θ], z tym że język jest cofnięty, a jego koniec nie tkwi między zębami, ale przy siekaczach górnych, również wymowa [θ] oraz [s];<br />
: - '''c''' i '''ş''' mogą mieć brzmienie zadziąsłowe lub twardopodniebienne;<br />
: - ''' ' ''' nie pisze się na początku wyrazu i między samogłoskami;<br />
: - '''h''' dźwięczne, może udźwięczniać spółgłoski w zbitkach spółgłoskowych (np. ''atha'' -> [ʔadɦɑ], ''ahfa'' -> [ʔɑɦva], [ʔaːfa]), jeśli znajduje się po samogłosce przed spółgłoską lub w wygłosie, może być nieme, a poprzedzająca samogłoska ulega wtedy wzdłużeniu (np. ''ah'' -> [ʔaː]);<br />
<br />
== Wzór sylaby ==<br />
<br />
Sylaba ma postać CV((C)C).<br />
<br />
Zbitka może się pojawić w wygłosie. Między ostatnimi dwiema spółgłoskami rdzenia najczęściej jednak pojawia się samogłoska, o ile cały wyraz nie kończy się samogłoską.<br />
<br />
Każda sylaba zaczyna się pojedynczą spółgłoską, natomiast wewnątrz wyrazów możliwe są dowolne zbitki dwuspółgłoskowe, choć niektóre trudno wymawialne powodują, że druga asymiluje się do pierwszej (szczególnie w przypadkach, gdy pierwsza z nich to /ɬ/, a druga to szczelinowy sybilant).<br />
<br />
== Rdzeń wyrazowy ==<br />
<br />
Rdzenie zawierają jedną (teoretycznie), dwie, trzy bądź cztery spółgłoski. Rdzenie trój- i czterospółgłoskowe mogą występować w dwóch odmiennych typach. W pierwszym typie rdzenia dwie pierwsze spółgłoski mogą tworzyć zbitkę w czasownikach. W drugim typie rdzenia pierwsza spółgłoska i występująca po niej samogłoska (najczęściej /æ/ lub /a/) pozostają niezmienne, a zbitkę w czasowniku tworzą dwie kolejne spółgłoski.<br />
<br />
W wyrazach zapożyczonych możliwe są rdzenie liczące więcej niż cztery spółgłoski. Spółgłoski /j/, /w/ i /ɦ/ występują w niekiedy jako samogłoski, odpowiednio /i/, /o/, /a/, zapisuje się je wtedy z cyrkumfleksem. Akcent pada zawsze na sylabę z samogłoską po pierwszej spółgłosce rdzenia.<br />
<br />
Wyraz prosty bez afiksów ma postać:<br />
*dwuspógłoskowy: C1-V1-C2-V2/V3<br />
*trójspółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2<br />
*czterospółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3-C4 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2-C3-V3<br />
(gdzie C1, C2, C3, C4 to spółgłoski rdzenia, C0 i V0 to nieodmienialne spółgłoska i samogłoska w rdzeniach drugiego typu, V1, V2, V3 to samogłoski występujące po spółgłoskach rdzenia)<br />
<br />
W czasowniku V1 jest zerowe, akcent pada na V2. W rzeczowniku V2 jest zerowe, akcent pada na V1. W gerundium akcent pada na V2.<br />
<br />
== Morfologia ==<br />
<br />
===Czasownik===<br />
Czasownik odmienia się przez tryby, statyczność-dynamiczność, aspekty, strony, jak również mogą mieć znaczenie równe, osłabione bądź wzmocnione. Czasownik nie zawiera informacji o osobie podmiotu czy dopełnień ani o czasie, wynikają one z kontekstu lub obecności słów pomocniczych (zaimków, przysłówków itp.).<br />
<br />
*'''Tryb i modalność'''<br />
:tryb oznajmujący - przez dodanie przed rdzeniem '''i-''' (czasowniki statyczne) lub '''o-''' (czasowniki dynamiczne)<br />
:tryb rozkazujący, pełniący też funkcję trybu łączącego - przez dodanie przed rdzeniem '''ye-'''/'''ya-''' (czasowniki statyczne) lub '''ua-''' (czasowniki dynamiczne)<br />
*'''Statyczność-dynamiczność'''<br />
*'''Aspekt'''<br />
*'''Strona'''<br />
Stronę określa barwa samogłoski V2, na którą w czasowniku pada główny (lub jedyny) akcent wyrazowy. Istnieje 5 stron, 3 określane przez wymianę samogłoski V2, a 2 przez wymianę tej samogłoski i obecności zaimka zwrotno-wzajemnego '''kî'''.<br />
:1. '''ó''' lub '''áu''' - strona czynna - agens jest w mianowniku, pacjens w bierniku;<br />
:2. '''í''' lub '''áy''' - strona bierna - agens jest w bierniku, pacjens w mianowniku;<br />
:3. '''á''' lub '''áh''' - czasownik nieprzechodni, podmiot jest w mianowniku;<br />
:4. strona czynna z zaimkiem '''kî''' - oznacza czynność zwrotną, podmiot w mianowniku;<br />
:5. strona bierna z zaimkiem '''kî''' - oznacza czynność wzajemną, 2 lub więcej podmiotów w mianowniku.<br />
<br />
*'''Wzmocnienie-osłabienie'''<br />
<br />
===Rzeczownik===<br />
Rzeczownik występuje w trzech klasach nominalnych (1. świat ożywiony; 2. materialny, nieożywiony; 3. reszta), trzech liczbach (1. liczba policzalna, w tym 1a. liczba uniwersalna, 1b. liczba zbiorowa; 2. liczba niepoliczalna;), odmienia się przez cztery przypadki główne (1. mianownik; 2. bierniko-dopełniacz; 3. allatyw; 4. ablatyw;).<br />
<br />
Rzeczownik niezłożony w mianowniku, bez sufiksów i niepoddany reduplikacji posiada jedną lub dwie samogłoski. Zawsze jest to V1 (samogłoska akcentowana, znajdująca się po pierwszej spółgłosce rdzenia pierwszego typu i po drugiej spółgłosce rdzenia trój- i czterospółgłoskowego drugiego typu), której barwa najczęściej (choć nie zawsze) określa klasę nominalną, do której dany rzeczownik należy, oraz V3, która najczęściej (choć nie zawsze) określa natężenie cechy albo w inny sposób różnicuje znaczenie (''r'''á'''n'''a'''t, r'''í'''n'''o'''t, r'''á'''nt'''e''', r'''ó'''nt'''a''', r'''á'''n'''a''', r'''ó'''n'''i''', r'''á'''nt'''a'''k, r'''í'''nt'''o'''k''). Jednosylabową formę przybiera wyraz ze rdzeniem jedno- i dwuspółgłoskowym, gdy V3 może być pominięta, sporadycznie też w wyrazach z rdzeniem trójspółgłoskowym, gdy w wygłosie znajduje się zbitka (''r'''a'''', r'''a'''n, r'''i'''nt''). Trzecia samogłoska albo należy do sufiksu, albo rozdziela zabronione zbitki (najczęściej jest to /æ/ lub /a/), albo jest końcówką liczby niepoliczalnej. Czwarta zawsze jest końcówką liczby niepoliczalnej.<br />
<br />
Rzeczownik złożony z dwóch rzeczowników prostych, z których pierwszy jest członem określającym, drugi określanym, może zawierać więcej niż cztery samogłoski. Akcent pada w nim na pierwszą samogłoskę rdzenia w drugim członie.<br />
<br />
*'''Klasy nominalne'''<br />
:1. żywotne - wszystko, co związane z życiem, nazwy roślin, zwierząt, grzybów, mikrobów, grup istot żywych, żywych struktur, osoby; wykładnikiem jest samogłoska V1=/'''o'''/ (przykład: ''r'''ó'''nat, r'''ó'''nti'');<br />
:2. nieżywotne, rzeczowe - wszystkie rzeczy odbierane zmysłami, namacalne, odczuwalne, widzialne, nie należące do organizmów żywych (a więc również np. martwe ciało), miejsca, kraje, struktury świata materialnego, nazwy cząstek elementarnych (ale nie oddziaływań), nazwy zjawisk widzialnych; wykładnikiem jest V1=/'''i'''/ (przykład: ''r'''í'''net, r'''í'''ntat'');<br />
:3. pozostałe - wszystko to, co nie mieści się w dwóch pierwszych klasach; wykładnikiem jest V1=/'''e'''/ i V1=/'''a'''/ (przykład: ''y'''é'''net, r'''á'''nti'');<br />
<br />
Przynależność do danej klasy nie zawsze jest określona na rzeczowniku, szczególnie dotyczy to wyrazów zapożyczonych. Również imiona i nazwy przynależą do tej klasy rzeczowników, do których się odnoszą, bez względu na ich kształt i brzmienie.<br />
<br />
*'''Rodzaj'''<br />
Rzeczowniki i zaimki nie mają określonego rodzaju. Można go dodać wstawiając sufiks '''-(e)l''' dla rodzaju żeńskiego albo sufiks '''-(a)r'''. Rodzaj mają tylko rzeczowniki i zaimki z klasy żywotnych.<br />
<br />
*'''Liczby'''<br />
Żadna z części mowy nie odmienia się przez liczby. Rzeczowniki i zaimki przyjmują pewną liczbę i to implikuje ich zakres znaczeniowy. Zmiana liczby w rdzeniu powoduje, jak w przypadku zmiany przynależności do klasy nominalnej, zawsze zmianę jakościową, a nigdy ilościowej. <br />
:1. prosta policzalna - oznacza przedmiot, osobę, organizm, zjawisko, wydarzenie, konstrukcję, stan itp. dające się policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych, odbierane jako stanowiące spójną całość i autonomiczne w stosunku do innych osób, przedmiotów, zjawisk itd. - baran, kamień, noc; wyraz w l.p.p. kończy się spółgłoską;<br />
:2. zbiorcza policzalna - oznacza grupę osób, przedmiotów, zjawisk policzalnych, której poszczególne rozróżnialne elementy tworzą pewną spójną całość, a te całości również można policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych - stado, archipelag, dzieje; l.z.p. tworzy się reduplikując ostatnią spółgłoskę rdzenia, kończy się spółgłoską;<br />
:3. niepoliczalna - oznacza przedmioty, zjawiska itd. niedające się policzyć ani uszeregować za pomocą liczb naturalnych, do mierzenia ilości stosuje się ewentualnie jednostek umownych, w l.np. występują gerundia - trawa, woda, namiętność; wyraz w l.np. kończy się samogłoską;<br />
<br />
*'''Przypadki'''<br />
Rzeczowniki i zaimki odmieniają się przez przypadki główne:<br />
:1. mianownik - podmiot przy czasowniku nieprzechodnim, agens w stronie czynnej, patiens w stronie biernej; brak końcówki albo '''-'''', '''-e'''', '''-a'''' (jeżeli ostatnią spółgloską tematu jest /r q ɦ/), ''''-e''', są identyczne z końcówkami wołacza, pewna część rzeczowników je posiada, służą też do derywacji;<br />
:2. wołacz - końcówki jak w przypadku mianownika, przypadek raczej rzadko stosowany;<br />
:3. biernik - patiens w stronie czynnej, agens w stronie biernej, w stopniowaniu przypadek rzeczownika lub zaimka, który jest poddany porównaniu; końcówki '''-h''', '''-ah''', '''-ha''';<br />
:4. allatyw - znaczenie ruchu ku komuś, czemuś, zbliżania się, także w funkcji dopełnienia dalszego i rezultatu zmiany; końcówki '''-u''', '''-eu''', '''-ah''' (przy /r q ɦ/), '''-uo''', '''-o''';<br />
:5. ablatyw - znaczenie ruchu od kogoś, czegoś, oddalania się, pochodzenia od kogoś, czegoś, wytworzenia z czegoś; końcówki '''-y''', '''-ey''', '''-ay''' (przy /r q ɦ/), '''-yi''', '''-i''';<br />
<br />
*'''Określenie posesywności i wyrazy złożone'''<br />
<br />
===Gerundium===<br />
<br />
===Przysłówek===<br />
Przysłówek tworzy się z rzeczownika przez dodanie przedrostka ''a-'' /ʔa-/ z powtórzeniem pierwszej spółgłoski rdzenia dla rdzeni typu 1. W rdzeniach typu 2. po przedrostku pierwsza spółgłoska nie jest reduplikowana, ale tworzy zbitkę z drugą spółgłoską. Rzadsze są konstrukcje z powtórzeniem pierwszej spółgłoski bez tworzenia zbitek w rdzeniu.<br />
<br />
Przykład:<br />
* rdzeń typu 1.:<br />
:''rátas'' -> '''''ar'''rátas''<br />
*rdzeń typu 2.:<br />
:a) ''paláyâ'' -> '''''a'''pláyâ''<br />
:b) ''naríq'' -> '''''an'''naríq''<br />
<br />
===Zaimki===<br />
Zaimki osobowe występują w czterech osobach i trzech liczbach. Możliwe są również takie kombinacje poprzez ich łączenie, jak również złożenia zaimków z prostymi liczebnikami, które zwiększają wachlarz dostępnych możliwości. Do zaimków w każdej osobie - poza liczbą niepoliczalną - można dołączyć sufiks definiujący płeć. Dla rodzaju żeńskiego jest to '''-(e)l''', dla rodzaju męskiego '''-(a)r'''.<br />
Trzecia osoba występuje w dwóch formach: bliższej i dalszej. Bliższa jest formą podstawową, występującą na ogół w zdaniach prostych. Dalsza - użyta w zdaniu prostym - oznacza:<br />
* podmiot lub dopełnienie mniej istotne dla mówiącego, skupiającego uwagę na innych częściach zdania, jeśli zdanie nie ma dopełnienia;<br />
* podmiot czynności nietożsamy z dopełnieniem; w przypadku użycia zarówno jako agensa, jak i pacjensa zaimka w jednej formie bliższej lub dalszej, zdanie wyraża czynność zwrotną;<br />
* odniesienie się do dopełnienia w zdaniach złożonych, kiedy dopełnienie pierwszego członu zdania złożonego jest podmiotem drugiego członu;<br />
<br />
===Liczebniki===<br />
<br />
===Stopniowanie===<br />
<br />
===Negacja===<br />
Język posiada dwa rodzaje negacji zarówno w rzeczownikach, czasownikach, gerundiach jak i przysłówkach:<br />
* dla oznaczenia braku cechy używa się sufiksu '''-ut''', '''-ot''';<br />
* dla oznaczenia przeciwieństwa cechy używa się sufiksu '''-s''', '''-s''';<br />
Nie występują partykuły przeczące ani twierdząca. Żeby odpowiedzieć na pytanie ogólne powtórza się czasownik z odpowiednią końcówką przeczenia. Jeśli pytanie wymaga odpowiedzi twierdzącej, powtórza się czasownik dodając do niego sufiks twierdzący '''-(e)k'''.<br />
W funkcji partykuł może wystąpić zaimek wskazujący''' şe'''' z odpowiednią końcówką:<br />
:'''şéek'''="tak"<br />
:'''şéot'''="nie"<br />
:'''şées'''="nie, wprost przeciwnie".<br />
<br />
== Składnia ==<br />
<br />
===Szyk zdania===<br />
Szyk zdania jest swobodny, z dominującym układem SOV, a w zdaniu podrzędnym VSO. Okolicznik znajduje się zwykle po czasowniku. Rzeczownik poprzedza przydawkę lub przydawki.<br />
<br />
===Grupa nominalna===<br />
<br />
===Zdanie współrzędnie złożone===<br />
<br />
===Zdanie podrzędnie złożone===<br />
<br />
== Zasady pisowni w alfabecie greckim ==<br />
<br />
<br />
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=U%C5%BCytkownik:Toyatl&diff=25466
Użytkownik:Toyatl
2018-07-26T13:05:55Z
<p>Toyatl: /* ʹγ */</p>
<hr />
<div>'''WITAMY, WITAMY!'''<br />
<br />
<br />
Βρωδνοπὶσανη κονλαϟγοϋε υ αλφαβεταχ ϝατσὶνισκὶμ αὶ γρετσκὶμ.<br />
<br />
Ϋηλκα ρεφορμα [[Język Tolów|ηνζὺκα Τολόυ]].<br />
<br />
==ʹα==<br />
<br />
Ταβελκὶ ιωξ νηακτωαλνε α νηποδλεγαϊοντσε ναπραυη, αλε ζοσταυιονε κω παμηντὶ αὶ πῥεστροδζε.<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 2-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń L-F<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| láf<br />
láfa''';'''<br />
| a) láfam<br />
b) láfaŋk<br />
| láfaf<br />
| a) láffam<br />
b) láffaŋk<br />
| láfa<br />
| a) láfam'''a'''<br />
b) láfaŋk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| láfa'''h'''<br />
| a) láfam'''ah'''<br />
b) láfaŋk'''ah'''<br />
| láffa'''h'''<br />
| a) láffam'''ah'''<br />
b) láffaŋk'''ah'''<br />
| láfa'''ha'''<br />
| a) láfam'''ha'''<br />
b) láfaŋk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| láfa'''u'''<br />
| a) láfam'''au'''<br />
b) láfaŋk'''au'''<br />
| láffa'''u'''<br />
| a) láffam'''au'''<br />
b) láffaŋk'''au'''<br />
| láfa'''uo'''<br />
| a) láfam'''o'''<br />
b) láfaŋk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| láfa'''i'''<br />
| a) láfam'''ai'''<br />
b) láfaŋk'''ai'''<br />
| láffa'''i'''<br />
| a) láffam'''ai'''<br />
b) láffaŋk'''ai'''<br />
| láfa'''ie'''<br />
| a) láfam'''e'''<br />
b) láfaŋk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 3-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, K-L-P<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Ła-Q-N<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| kálop<br />
kálpo''';'''<br />
| a) kálpot<br />
b) kálpout<br />
| kálpop<br />
| a) kálpopat<br />
b) kálpopot<br />
| kálpo<br />
| a) kálpot'''a'''<br />
b) kálpout'''a'''<br />
| łaqán<br />
łaqána''';'''<br />
| a) łaqánac<br />
b) łaqánaic<br />
| łaqánan<br />
| a) łaqánnac<br />
b) łaqánnaic<br />
| łaqána<br />
| a) łaqánac'''a'''<br />
b) łaqánaic'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| kálpo'''h'''<br />
| a) kálpot'''ah'''<br />
b) kálpout'''ah'''<br />
| kálpop'''ah'''<br />
| a) kálpopt'''ah'''<br />
b) kálpopot'''ah'''<br />
| kálpo'''ha'''<br />
| a) kálpot'''ha'''<br />
b) kálpout'''aha'''<br />
| łaqána'''h'''<br />
| a) łaqánac'''ah'''<br />
b) łaqánaic'''ah'''<br />
| łaqánna'''h'''<br />
| a) łaqánnac'''ah'''<br />
b) łaqánnaic'''ah'''<br />
| łaqána'''ha'''<br />
| a) łaqánac'''ha'''<br />
b) łaqánaic'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| kálpo'''u'''<br />
| a) kálpot'''au'''<br />
b) kálpout'''au'''<br />
| kálpop'''au'''<br />
| a) kálpopt'''au'''<br />
b) kálpopot'''au'''<br />
| kálpo'''uo'''<br />
| a) kálpot'''o'''<br />
b) kálpout'''o'''<br />
| łaqána'''u'''<br />
| a) łaqánac'''au'''<br />
b) łaqánaic'''au'''<br />
| łaqánna'''u'''<br />
| a) łaqánnac'''au'''<br />
b) łaqánnaic'''au'''<br />
| łaqána'''uo'''<br />
| a) łaqánac'''o'''<br />
b) łaqánaic'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| kálpo'''i'''<br />
| a) kálpot'''ai'''<br />
b) kálpout'''ai'''<br />
| kálpop'''ai'''<br />
| a) kálpopt'''ai'''<br />
b) kálpopot'''ai'''<br />
| kálpo'''ie'''<br />
| a) kálpot'''e'''<br />
b) kálpout'''e'''<br />
| łaqána'''i'''<br />
| a) łaqánac'''ai'''<br />
b) łaqánaic'''ai'''<br />
| łaqánna'''i'''<br />
| a) łaqánnac'''ai'''<br />
b) łaqánnaic'''ai'''<br />
| łaqána'''ie'''<br />
| a) łaqánac'''e'''<br />
b) łaqánaic'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 4-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, Z-R-T-M<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Na-R-S-X<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b)-nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| zórtem<br />
| a) zórtem(a)f<br />
b) zórtemant<br />
| zórtemam<br />
| a) zórtemmaf<br />
b) zórtemmant<br />
| zórtem'''a'''<br />
| a) zórtemf'''a'''<br />
b) zórtemant'''a'''<br />
| narésox<br />
narésxo''';'''<br />
| a) narésxoł<br />
b) narésxouk<br />
| narésxox<br />
| a) narésxoxał<br />
b) narésxoxok<br />
| narésxo<br />
| a) narésxoł'''a'''<br />
b) narésxouk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| zórtem'''ah'''<br />
| a) zórtemf'''ah'''<br />
b) zórtemant'''ah'''<br />
| zórtemm'''ah'''<br />
| a) zórtemmaf'''ah'''<br />
b) zórtemmant'''ah'''<br />
| zórtem'''ha'''<br />
| a) zórtemf'''aha'''/zórtemaf'''ha'''<br />
b) zórtemant'''aha'''<br />
| narésxo'''h'''<br />
| a) narésxoł'''ah'''<br />
b) narésxouk'''ah'''<br />
| narésxox'''ah'''<br />
| a) narésxoxł'''ah'''<br />
b) narésxoxok'''ah'''<br />
| narésxo'''ha'''<br />
| a) narésxoł'''ha'''<br />
b) naréxouk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| zórtem'''au'''<br />
| a) zórtemf'''au'''<br />
b) zórtemant'''au'''<br />
| zórtemm'''au'''<br />
| a) zórtemmaf'''au'''<br />
b) zórtemmant'''au'''<br />
| zórtem'''o'''<br />
| a) zórtemf'''o'''<br />
b) zórtemant'''o'''<br />
| narésxo'''u'''<br />
| a) narésxoł'''au'''<br />
b) narésxouk'''au'''<br />
| narésxox'''au'''<br />
| a) narésxoxł'''au'''<br />
b) narésxoxok'''au'''<br />
| narésxo''uo'''<br />
| a) narésxoł'''o'''<br />
b) narésxouk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| zórtem'''ai'''<br />
| a) zórtemf'''ai'''<br />
b) zórtemant'''ai'''<br />
| zórtemm'''ai'''<br />
| a) zórtemmf'''ai'''<br />
b) zórtemmant'''ai'''<br />
| zórtem'''e'''<br />
| a) zórtemf'''e'''<br />
b) zórtemant'''e'''<br />
| narésxo'''i'''<br />
| a) narésxoł'''ai'''<br />
b) narésxouk'''ai'''<br />
| narésxax'''ai'''<br />
| a) narésxoxł'''ai'''<br />
b) narésxoxok'''ai'''<br />
| narésxo'''ie'''<br />
| a) narésxoł'''e'''<br />
b) narésxouk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
==ʹβ== <br />
*Δοπεϝνιατψε: παρτὺτὺυ, ποσσεσσὺυ ζβὺυαλνὺ, ποσσεσσὺυ νηζβὺυαλνὺ, νὶβὺβηρνὶκ, κομπαρατὺυ, τρανσλατὺυ, αβλατὺυ.<br />
<br />
* Ϋ αλφαβετη γρετσκὶμ - π(β,ϐ), φ, μ, υ(ϝ), τ, θ(ϲ), ν, λ, δ(δλ), ζ(δζ,ͳ,ϡ), σ(ϸ), ι, κ, χ, γ, ξ(ϙ,ϟ), ρ, ἰ(’), ʽ(ͱ)<br />
η, ω(ο), ε, α<br />
<br />
* Ιακ πὶσατι λαρὺϟγαϝὺ;<br />
<br />
tárhan - τάρἁν<br />
<br />
táhran - τᾶραν<br />
<br />
atháran - ατἅραν (ατʽάραν)<br />
<br />
tóhmi - τῶμη<br />
<br />
téhmi=táhmi - τᾶμη<br />
<br />
tíhmi - τῆμη<br />
<br />
athámi - ατἅμη (ατʽάμη)<br />
<br />
támhah - τάμἇ (τάμʽᾶ)<br />
<br />
atháhmi - ατἇμη (ατʽᾶμη)<br />
<br />
táham - τάἁμ (τᾶαμ)<br />
<br />
łétnah - δέτνᾶ<br />
<br />
łétnih - δέτνῆ<br />
<br />
łétnoh - δέτνῶ<br />
<br />
tá'pi - τάἰπη<br />
<br />
táp'i - τάπἰη<br />
<br />
at'á'pi - ατἰάἰπη<br />
<br />
táap - τάαπ<br />
<br />
==ʹγ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! || colspan="12" style="text-align: center; font-weight: bold; color: darkblue;" | Zaimki osobowe główne<br />
|- style="color: blue;"<br />
! !! colspan="4" | Liczba policzalna !! colspan="4" | Liczba policzalna zbiorowa !! colspan="4" | Liczba niepoliczalna<br />
|- style="color: green; font-weight: bold"<br />
| style="color: green;" | Osoba || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw<br />
|-<br />
| rowspan="3" style="font-weight: bold; color: green" | 1. || nef || naf || nof || nif || náfaf || náffah || néffeu || néffey || X || X || X || X<br />
|-<br />
| neméf || nemáf || nemóf || nemíf || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| nełém || nełám || nełóm || nełím || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| rowspan="2" style="font-weight: bold; color: green" | 2. || lem || lam || lom || lim || lámam || lámmah || lémmeu || lémmey || X || X || X || X<br />
|-<br />
| lełém || lełám || lełóm || lełím || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. powszechna || tes || tásah || téseu || tésey || tásas || tássah || tésseu || téssey || tése || tása || táso/téso || tási/tési<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. żywotna || tos || tósah || tóseu || tósey || tósas || tóssah || tósseu || tóssey || tóse || tósa || tóso || tósi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. nieżywotna || tis || tísah || tíseu || tísey || tísas || tíssah || tísseu || tíssey || tíse || tísa || tíso || tísi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. powszechna || ues || uásah || uéseu || uésey || uásas || uássah || uésseu || uéssey || uése || uása || uáso/uéso || uási/uési<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. żywotna || uos || uósah || uóseu || uósey || uósas || uóssah || uósseu || uóssey || uóse || uósa || uóso || uósi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. nieżywotna || uís || uísah || uíseu || uísey || uísas || uíssah || uísseu || uíssey || uíse || uísa || uíso || uísi<br />
|}<br />
<br />
==ʹδ==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="7" | JĘZYK TOLÓW: RZECZOWNIK<br />
|-<br />
! Liczba Rdzeń Sufiks || Mianownik || Biernik || Ałłaciw || Abłaciw || Wołacz || Znaczenie<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R1 || δαἰ || δᾶ || δαυ || δαι || - || (onomatopøja) kap, plusk<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R1 || μαμ, μάμεἰ || μάμᾶ || μάμευ || μάμει || μάμεἰ || (nie ma takiego wyrazu)<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R1 || σα, σάα || σάἁ || σάυω || σάιη || σάα || szum<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold; color:" | L.NP. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R2 || γηφ || γήφᾶ || γήφευ || γήφει || γήφεἰ || dom (budynek)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R2 || υώλαλ || υώλλᾶ || υώλλαυ || υώλλαι || — || wataha wilków<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R2 || ζήια || ζήιαἁ || ζήιαυω || ζήιαιη || — || herbata<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R2+Sf || υώλελ || υώλελᾶ || υώλελευ || υώλελει || υώλελεἰ || wiczyca<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R2+Sf || τήππαιτ || τήππαιτᾶ || τήππαιτευ || τήππαιτει || — || łożysko (mechanizm)<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R2+Sf || μήδαικε || μήδαικαἁ || μήδαικω || μήδαικη || — || drewno (materiał)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R3 || μώιαυ, μὴυ || μώιυᾶ, μὴυᾶ || μώιυαυ, μὴυευ || μώιυαι, μὴυει || μώιυαἰ, μὴυεἰ || kot<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R3 || πήθμωμ || πήθμωμᾶ || πήθμωμευ || πήθμωμει || — || archipelag<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R3 || ζήυρα || ζήυραἁ || ζήυραυω || ζήυραιη || — || skała, ziemia, gleba<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R3+Sf || λώκζαλ || λώκζαλᾶ || λώκζαλευ || λώκζαλει || λώκζαλεἰ || wdowa<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R3+Sf || μήκιειαξ || μήκιει(α)ξᾶ || μήκιει(α)ξαυ || μήκιει(α)ξαι || — || mrowisko<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R3+Sf || ἅκφαζε || ἅκφαζἁ || ἅκφαζω || ἅκφαζη || — || długość<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R4 || ζήντωγ || ζήντωγᾶ || ζήτωγευ || ζήντωγει || ζήντωγεἰ || dzwon<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R4 || ιώτιαθαθ || ιώτιαθθᾶ || ιώτιαθθευ || ιώτιαθθει || — || rój owadów<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R4 || κώρκωμε, κήρκωμε || κώρκωμἁ || κώρκωμω || κώρκωμη || — || kurkuma (przyprawa)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R4+Sf || φήρφαραιτ || φήρφαραιτᾶ || φήρφαραιτευ || φήρφαραιτει || — || wirnik, wiatrak<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R4+Sf || — || —ᾶ || —ευ || —ει || — || *<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R4+Sf || — || —ἁ || —ω || —η || — || *<br />
|}<br />
<br />
==ʹε==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="6" | TABELA KOŃCÓWEK PRZYPADKÓW<br />
|-<br />
! Przypadek || Mianownik || Biernik || Celownik || Dopełniacz || Wołacz<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna || -0 -' -e' -a' || -h -ah || -u -eu -au || -y -ey -ay || -' -e' -a'<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa || -0 -e' -a' || -ah || -eu -au || -ey -ay || -e' -a'<br />
|- style="color: darkred;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna || -0 -e -a || -(a)ha || -uo -o || -yi -i || -(e)'e -(a)'a<br />
|}<br />
<br />
==ʹϛ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" | Odmiana czasownika o rdzeniu trójspółgłoskowym (R-N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iRNóTa || iRNíta || iRNáTa<br />
| iRaNTó(ua) || iRaNTí(ya) || iRaNTá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTa || iRNáyTa || iRNáhTa<br />
| iRaNTáu(ua) || iRaNTáy(ya) || iRaNTáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTa || iRNíTTa || iRNáTTa<br />
| iRaNTóu(ua) || iRaNTíy(ya) || iRaNTáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTa || iRaNNíTa || iRaNNáTa<br />
| iRaNeTTó(ua) || iRaNeTTí(ya) || iRaNeTTá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iRaNNóTTa || iRaNNíTTa || iRaNNáTTa<br />
| iRaNeTTóu(ua) || iRaNeTTíy(ya) || iRaNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹζ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" | Odmiana czasownika o rdzeniu dwuspółgłoskowym (N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oNTó(ua) || oNTí(ua) || oNTá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| oNTáu(ua) || oNTáy(ya) || oNTáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| oNTóu(ua) || oNTíy(ya) || oNTáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| oNeTTó(ua) || oNeTTí(ya) || oNeTTá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oNeTTóu(ua) || oNeTTíy(ya) || oNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹη==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" | Odmiana czasownika o rdzeniu jednospółgłoskowym (Ş)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iŞŞó(ua) || iŞŞí(ua) || iŞŞá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iŞŞáu(ua) || iŞŞáy(ya) || iŞŞáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iŞŞóu(ua) || iŞŞíy(ya) || iŞŞáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iŞeŞŞó(ua) || iŞeŞŞí(ya) || iŞeŞŞá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iŞeŞŞóu(ua) || iŞeŞŞíy(ya) || iŞeŞŞáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹθ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" | Odmiana czasownika o rdzeniu czwórspółgłoskowym (R-N-T-F)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oRNóTaF || oRNítaF || oRNáTaF<br />
| iRaNTóFa || iRaNTíFa || iRaNTáFa<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTaF || iRNáyTaF || iRNáhTaF<br />
| oRaNTáuFa || oRaNTáyFa || oRaNTáhFa<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTaF || oRNíTTaF || iRNáTTaF<br />
| oRaNTóFFa || iRaNTíFFa || oRaNTáFFa<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTaF || iRaNNíTaF || iRaNNáTaF<br />
| iRaNeTTóFa || iRaNeTTíFa || iRaNeTTáFa<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oRaNNóTTaF || oRaNNíTTaF || oRaNNáTTaF<br />
| oRaNeTTóFFa || oRaNeTTíFFa || oRaNeTTáFFa<br />
|}<br />
<br />
==ʹι==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="3" style="font-weight: bold;" | NAZWY MIESIĘCY<br />
|-<br />
| Styczeń || Yánuar || Ιάνυαρ<br />
|-<br />
| Luty || Féurar || Φέυραρ<br />
|-<br />
| Marzec || Marac || Μάραζ<br />
|-<br />
| Kwiecień || Ápril || Άπρηλ<br />
|-<br />
| Maj || May || Μαι<br />
|-<br />
| Czerwiec || Yónî || Ιώνὴ<br />
|-<br />
| Lipiec || Yólî || Ιώλὴ<br />
|-<br />
| Sierpień || Áuqos || Άυξωθ<br />
|-<br />
| Wrzesień || Sépt(em)ir || Θέπτ(εμ)ηρ<br />
|-<br />
| Październik || Ókt(op)ir || Ώκτ(ωπ)ηρ<br />
|-<br />
| Listopad || Náuu(am)ir || Νάυυ(αμ)ηρ<br />
|-<br />
| Grudzień || Técc(em)ir || Τέζζ(εμ)ηρ<br />
|}<br />
<br />
==ʹκ (ʹια)==<br />
<br />
Νῆτατ Θουάτεσει<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! X || ENGLISH || POLSKI || —<br />
|-<br />
|1||I||ja||<br />
|-<br />
|2||you (singular)||ty||<br />
|-<br />
|3||he||on||<br />
|-<br />
|4||we||my||<br />
|-<br />
|5||you (plural)||wy||<br />
|-<br />
|6||they||oni, one||<br />
|-<br />
|7||this||ten, ta, to||<br />
|-<br />
|8||that||tamten, tamta, tamto||<br />
|-<br />
|9||here||tutaj, tu||<br />
|-<br />
|10||there||tam||<br />
|-<br />
|11||who||kto||<br />
|-<br />
|12||what||co||<br />
|-<br />
|13||where||gdzie||<br />
|-<br />
|14||when||kiedy, gdy||<br />
|-<br />
|15||how||jak||<br />
|-<br />
|16||not||nie||<br />
|-<br />
|17||all||wszystko, wszystkie, wszyscy||<br />
|-<br />
|18||many||dużo, wiele||<br />
|-<br />
|19||some||trochę, kilka||<br />
|-<br />
|20||few||mało||<br />
|-<br />
|21||other||inny||<br />
|-<br />
|22||one||jeden||<br />
|-<br />
|23||two||dwa||<br />
|-<br />
|24||three||trzy||<br />
|-<br />
|25||four||cztery||<br />
|-<br />
|26||five||pięć||<br />
|-<br />
|27||big||duży, wielki||<br />
|-<br />
|28||long||długi||<br />
|-<br />
|29||wide||szeroki||<br />
|-<br />
|30||thick||tłusty, gruby||<br />
|-<br />
|31||heavy||ciężki||<br />
|-<br />
|32||small||mały||<br />
|-<br />
|33||short||krótki||<br />
|-<br />
|34||narrow||wąski||<br />
|-<br />
|35||thin||cienki||<br />
|-<br />
|36||woman||kobieta||<br />
|-<br />
|37||man (adult male)||mężczyzna||<br />
|-<br />
|38||man (human being)||człowiek||<br />
|-<br />
|39||child||dziecko||<br />
|-<br />
|40||wife||żona||<br />
|-<br />
|41||husband||mąż||<br />
|-<br />
|42||mother||matka||<br />
|-<br />
|43||father||ojciec||<br />
|-<br />
|44||animal||zwierzę||<br />
|-<br />
|45||fish||ryba||<br />
|-<br />
|46||bird||ptak||<br />
|-<br />
|47||dog||pies||<br />
|-<br />
|48||louse||wesz||<br />
|-<br />
|49||snake||wąż||<br />
|-<br />
|50||worm||robak, czerw||<br />
|-<br />
|51||tree||drzewo||<br />
|-<br />
|52||forest||las||<br />
|-<br />
|53||stick (of wood)||patyk, pręt, pałka||<br />
|-<br />
|54||fruit||owoc||<br />
|-<br />
|55||seed||nasienie, nasiono||<br />
|-<br />
|56||leaf||liść||<br />
|-<br />
|57||root||korzeń||<br />
|-<br />
|58||bark(of tree)||kora||<br />
|-<br />
|59||flower||kwiat||<br />
|-<br />
|60||grass||trawa||<br />
|-<br />
|61||rope||sznur, lina, powróz||<br />
|-<br />
|62||skin (of a person)||skóra||<br />
|-<br />
|63||meat (as in flesh)||mięso||<br />
|-<br />
|64||blood||krew||<br />
|-<br />
|65||bone||kość||<br />
|-<br />
|66||fat (noun)||tłuszcz, sadło||<br />
|-<br />
|67||egg||jajko||<br />
|-<br />
|68||horn||róg||<br />
|-<br />
|69||tail||ogon||<br />
|-<br />
|70||feather||pióro||<br />
|-<br />
|71||hair||włosy||<br />
|-<br />
|72||head||głowa||<br />
|-<br />
|73||ear||ucho||<br />
|-<br />
|74||eye||oko||<br />
|-<br />
|75||nose||nos||<br />
|-<br />
|76||mouth||usta||<br />
|-<br />
|77||tooth||ząb||<br />
|-<br />
|78||tongue||język||<br />
|-<br />
|79||fingernail||paznokieć||<br />
|-<br />
|80||foot||stopa||<br />
|-<br />
|81||leg||noga||<br />
|-<br />
|82||knee||kolano||<br />
|-<br />
|83||hand||ręka, dłoń||<br />
|-<br />
|84||wing||skrzydło||<br />
|-<br />
|85||belly||brzuch||<br />
|-<br />
|86||guts||wnętrzności||<br />
|-<br />
|87||neck||szyja, kark||<br />
|-<br />
|88||back||plecy, grzbiet||<br />
|-<br />
|89||breast||pierś||<br />
|-<br />
|90||heart||serce||<br />
|-<br />
|91||liver||wątroba||<br />
|-<br />
|92||to drink||pić||<br />
|-<br />
|93||to eat||jeść||<br />
|-<br />
|94||to bite||gryźć, kąsać||<br />
|-<br />
|95||to suck||ssać||<br />
|-<br />
|96||to spit||pluć||<br />
|-<br />
|97||to vomit||wymiotować||<br />
|-<br />
|98||to blow (as wind)||wiać, dąć||<br />
|-<br />
|99||to breathe||oddychać||<br />
|-<br />
|100||to laugh||śmiać się||<br />
|-<br />
|101||to see||widzieć||<br />
|-<br />
|102||to hear||słyszeć||<br />
|-<br />
|103||to know (a fact)||wiedzieć||<br />
|-<br />
|104||to think||myśleć, dumać||<br />
|-<br />
|105||to smell (sense odour)||wąchać, czuć||<br />
|-<br />
|106||to fear||bać się||<br />
|-<br />
|107||to sleep||spać||<br />
|-<br />
|108||to live||żyć||<br />
|-<br />
|109||to die||umrzeć||<br />
|-<br />
|110||to kill||zabić, uśmiercić||<br />
|-<br />
|111||to fight||walczyć, bić się||<br />
|-<br />
|112||to hunt (transitive)||łowić, polować||<br />
|-<br />
|113||to hit||uderzyć||<br />
|-<br />
|114||to cut||ciąć, rżnąć||<br />
|-<br />
|115||to split||rozdzielić, rozszczepić||<br />
|-<br />
|116||to stab (or stick)||pchnąć, bóść||<br />
|-<br />
|117||to scratch (an itch)||drapać, skrobać||<br />
|-<br />
|118||to dig||kopać (np. łopatą)||<br />
|-<br />
|119||to swim||pływać||<br />
|-<br />
|120||to fly||lecieć||<br />
|-<br />
|121||to walk||iść, chodzić||<br />
|-<br />
|122||to come||przyjść||<br />
|-<br />
|123||to lie (as on one's side)||leżeć||<br />
|-<br />
|124||to sit||siedzieć||<br />
|-<br />
|125||to stand||stać||<br />
|-<br />
|126||to turn (change direction)||obrócić||<br />
|-<br />
|127||to fall (as in drop)||paść, padać||<br />
|-<br />
|128||to give||dać||<br />
|-<br />
|129||to hold (in one's hand)||trzymać, dzierżyć||<br />
|-<br />
|130||to squeeze||ściskać, zgniatać||<br />
|-<br />
|131||to rub||trzeć||<br />
|-<br />
|132||to wash||myć, prać||<br />
|-<br />
|133||to wipe||wycierać||<br />
|-<br />
|134||to pull||ciągnąć||<br />
|-<br />
|135||to push||pchać||<br />
|-<br />
|136||to throw||rzucić, miotać||<br />
|-<br />
|137||to tie||wiązać||<br />
|-<br />
|138||to sew||szyć||<br />
|-<br />
|139||to count||liczyć||<br />
|-<br />
|140||to say||mówić, powiedzieć||<br />
|-<br />
|141||to sing||śpiewać||<br />
|-<br />
|142||to play||grać||<br />
|-<br />
|143||to float||pływać, unosić się||<br />
|-<br />
|144||to flow||płynąć, ciec||<br />
|-<br />
|145||to freeze||zamarznąć, mrozić, marznąć||<br />
|-<br />
|146||to swell||puchnąć||<br />
|-<br />
|147||sun||słońce||<br />
|-<br />
|148||moon||księżyc||<br />
|-<br />
|149||star||gwiazda||<br />
|-<br />
|150||water||woda||<br />
|-<br />
|151||rain||deszcz||<br />
|-<br />
|152||river||rzeka||<br />
|-<br />
|153||lake||jezioro||<br />
|-<br />
|154||sea||morze||<br />
|-<br />
|155||salt||sól||<br />
|-<br />
|156||stone||kamień||<br />
|-<br />
|157||sand||piasek||<br />
|-<br />
|158||dust||kurz, pył, proch||<br />
|-<br />
|159||earth (as in soil)||ziemia||<br />
|-<br />
|160||cloud||chmura, obłok||<br />
|-<br />
|161||fog||mgła||<br />
|-<br />
|162||sky||niebo||<br />
|-<br />
|163||wind (as in breeze)||wiatr||<br />
|-<br />
|164||snow||śnieg||<br />
|-<br />
|165||ice||lód||<br />
|-<br />
|166||smoke||dym||<br />
|-<br />
|167||fire||ogień||<br />
|-<br />
|168||ash||popiół||<br />
|-<br />
|169||to burn (intransitive)||płonąć||<br />
|-<br />
|170||road||droga||<br />
|-<br />
|171||mountain||góra||<br />
|-<br />
|172||red||czerwony||<br />
|-<br />
|173||green||zielony||<br />
|-<br />
|174||yellow||żółty||<br />
|-<br />
|175||white||biały||<br />
|-<br />
|176||black||czarny||<br />
|-<br />
|177||night||noc||<br />
|-<br />
|178||day (daytime)||dzień||<br />
|-<br />
|179||year||rok||<br />
|-<br />
|180||warm (as in weather)||ciepły||<br />
|-<br />
|181||cold (as in weather)||zimny, chłodny||<br />
|-<br />
|182||full||pełny||<br />
|-<br />
|183||new||nowy||<br />
|-<br />
|184||old||stary||<br />
|-<br />
|185||good||dobry||<br />
|-<br />
|186||bad||zły||<br />
|-<br />
|187||rotten (as a log)||zgniły||<br />
|-<br />
|188||dirty||brudny||<br />
|-<br />
|189||straight||prosty||<br />
|-<br />
|190||round||okrągły||<br />
|-<br />
|191||sharp (as a knife)||ostry||<br />
|-<br />
|192||dull (as a knife)||tępy||<br />
|-<br />
|193||smooth||gładki||<br />
|-<br />
|194||wet||mokry||<br />
|-<br />
|195||dry (adjective)||suchy||<br />
|-<br />
|196||right (correct)||poprawny, prawidłowy||<br />
|-<br />
|197||near||bliski||<br />
|-<br />
|198||far||daleki||<br />
|-<br />
|199||right (side)||prawy||<br />
|-<br />
|200||left (side)||lewy||<br />
|-<br />
|201||at||u, przy||<br />
|-<br />
|202||in||w, we||<br />
|-<br />
|203||with (accompanying)||z, ze||<br />
|-<br />
|204||and||i||<br />
|-<br />
|205||if||jeśli, jeżeli||<br />
|-<br />
|206||because||bo, ponieważ||<br />
|-<br />
|207||name||imię||<br />
|}<br />
<br />
==ʹλ (ʹιβ)==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! Spółgłoski<br />
! Wargowe<br />
! Zębowe<br />
! Boczne<br />
! Twardopodniebienne<br />
! Miękkopodniebienne<br />
! Języczkowe<br />
! Krtaniowe<br />
|-<br />
! Nosowe<br />
| /m/ '''μ''' || /n/ '''ν''' || || colspan="2" | /ŋ~ɲ/ '''γ''' || ||<br />
|-<br />
! style="font-weight: bold;" | Zwarte<br />
| /p/ '''π''' || /t/ '''τ''' || || || /k~kʲ/ '''κ''' || /q/ '''ξ''' || /ʔ/ ''' ἰ '''<br />
|-<br />
! Zwartoszczelinowe<br />
| || || rowspan="2" | /ɬ~tɬ/ '''δ''' || /ʧ~tɕ/ '''ζ''' || || ||<br />
|-<br />
! Szczelinowe<br />
| /φ~f/ '''φ''' || /θ~s/ '''θ''' || /ʃ~ɕ/ '''σ ς''' || /x~xʲ/ '''χ''' || rowspan="2" | /ʀ~r/ '''ρ''' || rowspan="2" | /ɦ~ʕ/ '''ἁ ᾶ'''<br />
|-<br />
! Płynne i Półsamogłoski<br />
| /w/ '''υ''' || || /l/ '''λ''' || /j/ '''ι''' || <br />
|}<br />
<br />
==ʹμ ʹ(ιγ)==</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_Tol%C3%B3w&diff=25462
Język Tolów
2018-07-24T20:28:09Z
<p>Toyatl: /* Negacja */</p>
<hr />
<div>'''Język Tolów''', '''język talski''' (nazwa własna: ''Tolayánah'', ''Τωλαιάνᾶ'' [tola'janɑh], [tola'janaː]) - mowa Tolów, ''Yánhaŋ Itláh'', ''Ιάνἁγ Ητλᾶ'' - język <który jest> talski) - język konstruowany w celach hobbistycznych.<br />
<br />
<br />
== Głoski i ortografia w alfabecie łacińskim ==<br />
<br />
Zapis jest fonemiczny.<br />
<br />
===Samogłoski===<br />
*'''A''' - [a], przy /q/, /r/ i /ɦ/ - cofnięta w stronę [ɑ];<br />
*'''E''' - [æ], [ε] lub - w sylabie nieakcentowanej, szczególnie przed akcentem - także [ə], nie występuje przy /q/, /r/ oraz /ɦ/;<br />
*'''I''' - [i] lub [ɪ], przy /q/, /r/ oraz /ɦ/ cofnięta w stronę [ɨ];<br />
*'''O''' - [o] lub [ʊ];<br />
<br />
Samogłoski nie kontrastują ze względu na długość, z wyjątkiem, o którym poniżej. <br />
Sylabę akcentowaną zaznacza się akutem nad samogłoską. Jeśli w wyrazie występuje samogłoska z cyrkumfleksem, a jednocześnie brak innej z akutem, cyrkumfleks oznacza też wtedy sylabę akcentowaną.<br />
<br />
===Spółgłoski===<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! Spółgłoski<br />
! Wargowe<br />
! Zębowe<br />
! Boczne<br />
! Twardopodniebienne<br />
! Miękkopodniebienne<br />
! Języczkowe<br />
! Krtaniowe<br />
|-<br />
! Nosowe<br />
| /m/ '''m''' || /n/ '''n''' || || colspan="2" | /ŋ~ɲ/¹ '''ŋ''' (g)² || ||<br />
|-<br />
! style="font-weight: bold;" | Zwarte<br />
| /p/³ '''p''' (b)² || /t/ '''t''' (d)² || || || /k~kʲ/¹ '''k''' (g)² || /q/ '''q''' || /ʔ/³ ''' ' '''<br />
|-<br />
! Zwartoszczelinowe<br />
| || || rowspan="2" | /ɬ~tɬ/³ '''ł''' (d)² || /ʧ~tɕ/³ '''c''' (j)² || || ||<br />
|-<br />
! Szczelinowe<br />
| /φ~f/ '''f''' || /θ~s/³ '''s''' (z)² || /ʃ~ɕ/³ '''ş''' || /x~xʲ/¹ '''x''' || rowspan="2" | /ʀ~r/³ '''r''' || rowspan="2" | /ɦ~ʕ/³ '''h'''<br />
|-<br />
! Płynne i Półsamogłoski<br />
| /w/ '''u''' (v w)² || || /l/ '''l''' || /j/ '''y''' (j) || <br />
|}<br />
:¹ - [ŋ], palatalizowane do [ɲ] przy /i/ oraz /j/, /tʃ/, /ʃ/, [ɴ] przy /q/; [k], palatalizowane do [kʲ] przy /i/ oraz /j/; [x], palatalizowane do [xʲ] przy /i/ oraz /j/;<br />
:² - litery ''b'', ''d'', ''g'', ''j'', ''v'', ''w'', ''z'' występują tylko w zapożyczeniach;<br />
:³ - '''p''' dwuwargowa lub wargowo-zębowa, w nagłosie może być wymawiana jako głoska bezdźwięczna, wargowa, drżąca [ʙ̥];<br />
: - '''r''' może przyjmować artykulację języczkową, jak i dziąsłową, a w nagłosie, wygłosie i zbitkach z obstruentami tracić dźwięczność;<br />
: - '''ł''' w zbitkach po szczelinowych (z wyjątkiem /ɦ/) wymawia się zawsze jako zwartoszczelinową [tɬ], geminata ''łł'' [ɬtɬ], [ɬɬ], w pozostałych przypadkach - wymowa wariantywna;<br />
: - '''s''' standardowo ma wymowę pośrednią między [θ] a [s], „''s'' sepleniące”, spółgłoska podobna do [θ], z tym że język jest cofnięty, a jego koniec nie tkwi między zębami, ale przy siekaczach górnych, również wymowa [θ] oraz [s];<br />
: - '''c''' i '''ş''' mogą mieć brzmienie zadziąsłowe lub twardopodniebienne;<br />
: - ''' ' ''' nie pisze się na początku wyrazu i między samogłoskami;<br />
: - '''h''' dźwięczne, może udźwięczniać spółgłoski w zbitkach spółgłoskowych (np. ''atha'' -> [ʔadɦɑ], ''ahfa'' -> [ʔɑɦva], [ʔaːfa]), jeśli znajduje się po samogłosce przed spółgłoską lub w wygłosie, może być nieme, a poprzedzająca samogłoska ulega wtedy wzdłużeniu (np. ''ah'' -> [ʔaː]);<br />
<br />
== Wzór sylaby ==<br />
<br />
Sylaba ma postać CV((C)C).<br />
<br />
Zbitka może się pojawić w wygłosie. Najczęściej jest to spowodowane dołączeniem sufiksu. Między ostatnimi dwiema spółgłoskami rdzenia najczęściej pojawia się samogłoska, o ile cały wyraz nie kończy się samogłoską.<br />
<br />
Każda sylaba zaczyna się pojedynczą spółgłoską, natomiast wewnątrz wyrazów możliwe są dowolne zbitki dwuspółgłoskowe, choć niektóre trudno wymawialne powodują, że druga asymiluje się do pierwszej (szczególnie w przypadkach, gdy pierwsza z nich to /ɬ/, a druga to szczelinowy sybilant).<br />
<br />
== Rdzeń wyrazowy ==<br />
<br />
Rdzenie zawierają jedną (teoretycznie), dwie, trzy bądź cztery spółgłoski. Rdzenie trój- i czterospółgłoskowe mogą występować w dwóch odmiennych typach. W pierwszym typie rdzenia dwie pierwsze spółgłoski mogą tworzyć zbitkę w czasownikach. W drugim typie rdzenia pierwsza spółgłoska i występująca po niej samogłoska (najczęściej /æ/ lub /a/) pozostają niezmienne, a zbitkę w czasowniku tworzą dwie kolejne spółgłoski.<br />
<br />
W wyrazach zapożyczonych możliwe są rdzenie liczące więcej niż cztery spółgłoski. Spółgłoski /j/, /w/ i /ɦ/ występują w niekiedy jako samogłoski, odpowiednio /i/, /o/, /a/, zapisuje się je wtedy z cyrkumfleksem. Akcent pada zawsze na sylabę z samogłoską po pierwszej spółgłosce rdzenia.<br />
<br />
Wyraz prosty bez afiksów ma postać:<br />
*dwuspógłoskowy: C1-V1-C2-V2/V3<br />
*trójspółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2<br />
*czterospółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3-C4 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2-C3-V3<br />
(gdzie C1, C2, C3, C4 to spółgłoski rdzenia, C0 i V0 to nieodmienialne spółgłoska i samogłoska w rdzeniach drugiego typu, V1, V2, V3 to samogłoski występujące po spółgłoskach rdzenia)<br />
<br />
W czasowniku V1 jest zerowe, akcent pada na V2. W rzeczowniku V2 jest zerowe, akcent pada na V1. W gerundium akcent pada na V2.<br />
<br />
== Morfologia ==<br />
<br />
===Czasownik===<br />
Czasownik odmienia się przez tryby, statyczność-dynamiczność, aspekty, strony, jak również mogą mieć znaczenie równe, osłabione bądź wzmocnione. Czasownik nie zawiera informacji o osobie podmiotu czy dopełnień ani o czasie, wynikają one z kontekstu lub obecności słów pomocniczych (zaimków, przysłówków itp.).<br />
<br />
*'''Tryb i modalność'''<br />
*'''Statyczność-dynamiczność'''<br />
*'''Aspekt'''<br />
*'''Strona'''<br />
Stronę określa barwa samogłoski V2, na którą w czasowniku pada główny (lub jedyny) akcent wyrazowy. Istnieje 5 stron, 3 określane przez wymianę samogłoski V2, a 2 przez wymianę tej samogłoski i obecności zaimka zwrotno-wzajemnego '''kî'''.<br />
:1. '''ó''' lub '''áu''' - strona czynna - agens jest w mianowniku, pacjens w bierniku;<br />
:2. '''í''' lub '''áy''' - strona bierna - agens jest w bierniku, pacjens w mianowniku;<br />
:3. '''á''' lub '''áh''' - czasownik nieprzechodni, podmiot jest w mianowniku;<br />
:4. strona czynna z zaimkiem '''kî''' - oznacza czynność zwrotną, podmiot w mianowniku;<br />
:5. strona bierna z zaimkiem '''kî''' - oznacza czynność wzajemną, 2 lub więcej podmiotów w mianowniku.<br />
<br />
*'''Wzmocnienie-osłabienie'''<br />
<br />
===Rzeczownik===<br />
Rzeczownik występuje w trzech klasach nominalnych (1. świat ożywiony; 2. materialny, nieożywiony; 3. reszta), trzech liczbach (1. liczba policzalna, w tym 1a. liczba uniwersalna, 1b. liczba zbiorowa; 2. liczba niepoliczalna;), odmienia się przez cztery przypadki główne (1. mianownik; 2. bierniko-dopełniacz; 3. allatyw; 4. ablatyw;).<br />
<br />
Rzeczownik niezłożony w mianowniku, bez sufiksów i niepoddany reduplikacji posiada jedną lub dwie samogłoski. Zawsze jest to V1 (samogłoska akcentowana, znajdująca się po pierwszej spółgłosce rdzenia pierwszego typu i po drugiej spółgłosce rdzenia trój- i czterospółgłoskowego drugiego typu), której barwa najczęściej (choć nie zawsze) określa klasę nominalną, do której dany rzeczownik należy, oraz V3, która najczęściej (choć nie zawsze) określa natężenie cechy albo w inny sposób różnicuje znaczenie (''r'''á'''n'''a'''t, r'''í'''n'''o'''t, r'''á'''nt'''e''', r'''ó'''nt'''a''', r'''á'''n'''a''', r'''ó'''n'''i''', r'''á'''nt'''a'''k, r'''í'''nt'''o'''k''). Jednosylabową formę przybiera wyraz ze rdzeniem jedno- i dwuspółgłoskowym, gdy V3 może być pominięta, sporadycznie też w wyrazach z rdzeniem trójspółgłoskowym, gdy w wygłosie znajduje się zbitka (''r'''a'''', r'''a'''n, r'''i'''nt''). Trzecia samogłoska albo należy do sufiksu, albo rozdziela zabronione zbitki (najczęściej jest to /æ/ lub /a/), albo jest końcówką liczby niepoliczalnej. Czwarta zawsze jest końcówką liczby niepoliczalnej.<br />
<br />
Rzeczownik złożony z dwóch rzeczowników prostych, z których pierwszy jest członem określającym, drugi określanym, może zawierać więcej niż cztery samogłoski. Akcent pada w nim na pierwszą samogłoskę rdzenia w drugim członie.<br />
<br />
*'''Klasy nominalne'''<br />
:1. żywotne - wszystko, co związane z życiem, nazwy roślin, zwierząt, grzybów, mikrobów, grup istot żywych, żywych struktur, osoby; wykładnikiem jest samogłoska V1=/'''o'''/ (przykład: ''r'''ó'''nat, r'''ó'''nti'');<br />
:2. nieżywotne, rzeczowe - wszystkie rzeczy odbierane zmysłami, namacalne, odczuwalne, widzialne, nie należące do organizmów żywych (a więc również np. martwe ciało), miejsca, kraje, struktury świata materialnego, nazwy cząstek elementarnych (ale nie oddziaływań), nazwy zjawisk widzialnych jak ogień; wykładnikiem jest V1=/'''i'''/ (przykład: ''r'''í'''net, r'''í'''ntat'');<br />
:3. pozostałe - wszystko to, co nie mieści się w dwóch pierwszych klasach; wykładnikiem jest V1=/'''e'''/ i V1=/'''a'''/ (przykład: ''y'''é'''net, r'''á'''nti'');<br />
<br />
Przynależność do danej klasy nie zawsze jest określona na rzeczowniku, szczególnie dotyczy to wyrazów zapożyczonych. Również imiona i nazwy przynależą do tej klasy rzeczowników, do których się odnoszą, bez względu na ich kształt i brzmienie.<br />
<br />
*'''Rodzaj'''<br />
Rzeczowniki i zaimki nie mają określonego rodzaju. Można go dodać wstawiając sufiks '''-(e)l''' dla rodzaju żeńskiego albo sufiks '''-(a)r'''. Rodzaj mają tylko rzeczowniki i zaimki z klasy żywotnych.<br />
<br />
*'''Liczby'''<br />
Żadna z części mowy nie odmienia się przez liczby. Rzeczowniki i zaimki przyjmują pewną liczbę i to implikuje ich zakres znaczeniowy. Zmiana liczby w rdzeniu powoduje, jak w przypadku zmiany przynależności do klasy nominalnej, zawsze zmianę jakościową, a nigdy ilościowej. <br />
:1. prosta policzalna - oznacza przedmiot, osobę, organizm, zjawisko, wydarzenie, konstrukcję, stan itp. dające się policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych, odbierane jako stanowiące spójną całość i autonomiczne w stosunku do innych osób, przedmiotów, zjawisk itd. - baran, kamień, noc; wyraz w l.p.p. kończy się spółgłoską;<br />
:2. zbiorcza policzalna - oznacza grupę osób, przedmiotów, zjawisk policzalnych, której poszczególne rozróżnialne elementy tworzą pewną spójną całość, a te całości również można policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych - stado, archipelag, dzieje; l.z.p. tworzy się reduplikując ostatnią spółgłoskę rdzenia, kończy się spółgłoską;<br />
:3. niepoliczalna - oznacza przedmioty, zjawiska itd. niedające się policzyć ani uszeregować za pomocą liczb naturalnych, do mierzenia ilości stosuje się ewentualnie jednostek umownych, w l.np. występują gerundia - trawa, woda, namiętność; wyraz w l.np. kończy się samogłoską;<br />
<br />
*'''Przypadki'''<br />
Rzeczowniki i zaimki odmieniają się przez przypadki główne:<br />
:1. mianownik - podmiot przy czasowniku nieprzechodnim, agens w stronie czynnej, patiens w stronie biernej; brak końcówki albo '''-'''', '''-e'''', '''-a'''' (jeżeli ostatnią spółgloską tematu jest /r q ɦ/), ''''-e''', są identyczne z końcówkami wołacza, pewna część rzeczowników je posiada, służą też do derywacji;<br />
:2. wołacz - końcówki jak w przypadku mianownika, przypadek raczej rzadko stosowany;<br />
:3. biernik - patiens w stronie czynnej, agens w stronie biernej, w stopniowaniu przypadek rzeczownika lub zaimka, który jest poddany porównaniu; końcówki '''-h''', '''-ah''', '''-ha''';<br />
:4. allatyw - znaczenie ruchu ku komuś, czemuś, zbliżania się, także w funkcji dopełnienia dalszego i rezultatu zmiany; końcówki '''-u''', '''-eu''', '''-ah''' (przy /r q ɦ/), '''-uo''', '''-o''';<br />
:5. ablatyw - znaczenie ruchu od kogoś, czegoś, oddalania się, pochodzenia od kogoś, czegoś, wytworzenia z czegoś; końcówki '''-y''', '''-ey''', '''-ay''' (przy /r q ɦ/), '''-yi''', '''-i''';<br />
<br />
*'''Określenie posesywności i wyrazy złożone'''<br />
<br />
===Gerundium===<br />
<br />
===Przysłówek===<br />
Przysłówek tworzy się z rzeczownika przez dodanie przedrostka ''a-'' /ʔa-/ z powtórzeniem pierwszej spółgłoski rdzenia dla rdzeni typu 1. W rdzeniach typu 2. po przedrostku pierwsza spółgłoska nie jest reduplikowana, ale tworzy zbitkę z drugą spółgłoską. Rzadsze są konstrukcje z powtórzeniem pierwszej spółgłoski bez tworzenia zbitek w rdzeniu.<br />
<br />
Przykład:<br />
* rdzeń typu 1.:<br />
:''rátas'' -> '''''ar'''rátas''<br />
*rdzeń typu 2.:<br />
:a) ''paláyâ'' -> '''''a'''pláyâ''<br />
:b) ''naríq'' -> '''''an'''naríq''<br />
<br />
===Zaimki===<br />
Zaimki osobowe występują w czterech osobach i trzech liczbach. Możliwe są również takie kombinacje poprzez ich łączenie, jak również złożenia zaimków z prostymi liczebnikami, które zwiększają wachlarz dostępnych możliwości. Do zaimków w każdej osobie - poza liczbą niepoliczalną - można dołączyć sufiks definiujący płeć. Dla rodzaju żeńskiego jest to '''-(e)l''', dla rodzaju męskiego '''-(a)r'''.<br />
Trzecia osoba występuje w dwóch formach: bliższej i dalszej. Bliższa jest formą podstawową, występującą na ogół w zdaniach prostych. Dalsza - użyta w zdaniu prostym - oznacza:<br />
* podmiot lub dopełnienie mniej istotne dla mówiącego, skupiającego uwagę na innych częściach zdania, jeśli zdanie nie ma dopełnienia;<br />
* podmiot czynności nietożsamy z dopełnieniem; w przypadku użycia zarówno jako agensa, jak i pacjensa zaimka w jednej formie bliższej lub dalszej, zdanie wyraża czynność zwrotną;<br />
* odniesienie się do dopełnienia w zdaniach złożonych, kiedy dopełnienie pierwszego członu zdania złożonego jest podmiotem drugiego członu;<br />
<br />
===Liczebniki===<br />
<br />
===Stopniowanie===<br />
<br />
===Negacja===<br />
Język posiada dwa rodzaje negacji zarówno w rzeczownikach, czasownikach, gerundiach jak i przysłówkach:<br />
* dla oznaczenia braku cechy używa się sufiksu '''-ut''', '''-ot''';<br />
* dla oznaczenia przeciwieństwa cechy używa się sufiksu '''-s''', '''-s''';<br />
Nie występują partykuły przeczące ani twierdząca. Żeby odpowiedzieć na pytanie ogólne powtórza się czasownik z odpowiednią końcówką przeczenia. Jeśli pytanie wymaga odpowiedzi twierdzącej, powtórza się czasownik dodając do niego sufiks twierdzący '''-(e)k'''.<br />
W funkcji partykuł może wystąpić zaimek wskazujący''' şe'''' z odpowiednią końcówką:<br />
:'''şéek'''="tak"<br />
:'''şéot'''="nie"<br />
:'''şées'''="nie, wprost przeciwnie".<br />
<br />
== Składnia ==<br />
<br />
===Szyk zdania===<br />
Szyk zdania jest swobodny, z dominującym układem SOV. Okolicznik znajduje się zwykle przed czasownikiem. Rzeczownik poprzedza przydawkę lub przydawki.<br />
<br />
===Grupa nominalna===<br />
<br />
===Zdanie współrzędnie złożone===<br />
<br />
===Zdanie podrzędnie złożone===<br />
<br />
== Zasady pisowni w alfabecie greckim ==<br />
<br />
<br />
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=U%C5%BCytkownik:Toyatl&diff=25295
Użytkownik:Toyatl
2018-07-14T11:56:11Z
<p>Toyatl: /* ʹε */</p>
<hr />
<div>'''WITAMY, WITAMY!'''<br />
<br />
<br />
Βρωδνοπὶσανη κονλαϟγοϋε υ αλφαβεταχ ϝατσὶνισκὶμ αὶ γρετσκὶμ.<br />
<br />
Ϋηλκα ρεφορμα [[Język Tolów|ηνζὺκα Τολόυ]].<br />
<br />
==ʹα==<br />
<br />
Ταβελκὶ ιωξ νηακτωαλνε α νηποδλεγαϊοντσε ναπραυη, αλε ζοσταυιονε κω παμηντὶ αὶ πῥεστροδζε.<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 2-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń L-F<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| láf<br />
láfa''';'''<br />
| a) láfam<br />
b) láfaŋk<br />
| láfaf<br />
| a) láffam<br />
b) láffaŋk<br />
| láfa<br />
| a) láfam'''a'''<br />
b) láfaŋk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| láfa'''h'''<br />
| a) láfam'''ah'''<br />
b) láfaŋk'''ah'''<br />
| láffa'''h'''<br />
| a) láffam'''ah'''<br />
b) láffaŋk'''ah'''<br />
| láfa'''ha'''<br />
| a) láfam'''ha'''<br />
b) láfaŋk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| láfa'''u'''<br />
| a) láfam'''au'''<br />
b) láfaŋk'''au'''<br />
| láffa'''u'''<br />
| a) láffam'''au'''<br />
b) láffaŋk'''au'''<br />
| láfa'''uo'''<br />
| a) láfam'''o'''<br />
b) láfaŋk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| láfa'''i'''<br />
| a) láfam'''ai'''<br />
b) láfaŋk'''ai'''<br />
| láffa'''i'''<br />
| a) láffam'''ai'''<br />
b) láffaŋk'''ai'''<br />
| láfa'''ie'''<br />
| a) láfam'''e'''<br />
b) láfaŋk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 3-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, K-L-P<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Ła-Q-N<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| kálop<br />
kálpo''';'''<br />
| a) kálpot<br />
b) kálpout<br />
| kálpop<br />
| a) kálpopat<br />
b) kálpopot<br />
| kálpo<br />
| a) kálpot'''a'''<br />
b) kálpout'''a'''<br />
| łaqán<br />
łaqána''';'''<br />
| a) łaqánac<br />
b) łaqánaic<br />
| łaqánan<br />
| a) łaqánnac<br />
b) łaqánnaic<br />
| łaqána<br />
| a) łaqánac'''a'''<br />
b) łaqánaic'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| kálpo'''h'''<br />
| a) kálpot'''ah'''<br />
b) kálpout'''ah'''<br />
| kálpop'''ah'''<br />
| a) kálpopt'''ah'''<br />
b) kálpopot'''ah'''<br />
| kálpo'''ha'''<br />
| a) kálpot'''ha'''<br />
b) kálpout'''aha'''<br />
| łaqána'''h'''<br />
| a) łaqánac'''ah'''<br />
b) łaqánaic'''ah'''<br />
| łaqánna'''h'''<br />
| a) łaqánnac'''ah'''<br />
b) łaqánnaic'''ah'''<br />
| łaqána'''ha'''<br />
| a) łaqánac'''ha'''<br />
b) łaqánaic'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| kálpo'''u'''<br />
| a) kálpot'''au'''<br />
b) kálpout'''au'''<br />
| kálpop'''au'''<br />
| a) kálpopt'''au'''<br />
b) kálpopot'''au'''<br />
| kálpo'''uo'''<br />
| a) kálpot'''o'''<br />
b) kálpout'''o'''<br />
| łaqána'''u'''<br />
| a) łaqánac'''au'''<br />
b) łaqánaic'''au'''<br />
| łaqánna'''u'''<br />
| a) łaqánnac'''au'''<br />
b) łaqánnaic'''au'''<br />
| łaqána'''uo'''<br />
| a) łaqánac'''o'''<br />
b) łaqánaic'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| kálpo'''i'''<br />
| a) kálpot'''ai'''<br />
b) kálpout'''ai'''<br />
| kálpop'''ai'''<br />
| a) kálpopt'''ai'''<br />
b) kálpopot'''ai'''<br />
| kálpo'''ie'''<br />
| a) kálpot'''e'''<br />
b) kálpout'''e'''<br />
| łaqána'''i'''<br />
| a) łaqánac'''ai'''<br />
b) łaqánaic'''ai'''<br />
| łaqánna'''i'''<br />
| a) łaqánnac'''ai'''<br />
b) łaqánnaic'''ai'''<br />
| łaqána'''ie'''<br />
| a) łaqánac'''e'''<br />
b) łaqánaic'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 4-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, Z-R-T-M<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Na-R-S-X<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b)-nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| zórtem<br />
| a) zórtem(a)f<br />
b) zórtemant<br />
| zórtemam<br />
| a) zórtemmaf<br />
b) zórtemmant<br />
| zórtem'''a'''<br />
| a) zórtemf'''a'''<br />
b) zórtemant'''a'''<br />
| narésox<br />
narésxo''';'''<br />
| a) narésxoł<br />
b) narésxouk<br />
| narésxox<br />
| a) narésxoxał<br />
b) narésxoxok<br />
| narésxo<br />
| a) narésxoł'''a'''<br />
b) narésxouk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| zórtem'''ah'''<br />
| a) zórtemf'''ah'''<br />
b) zórtemant'''ah'''<br />
| zórtemm'''ah'''<br />
| a) zórtemmaf'''ah'''<br />
b) zórtemmant'''ah'''<br />
| zórtem'''ha'''<br />
| a) zórtemf'''aha'''/zórtemaf'''ha'''<br />
b) zórtemant'''aha'''<br />
| narésxo'''h'''<br />
| a) narésxoł'''ah'''<br />
b) narésxouk'''ah'''<br />
| narésxox'''ah'''<br />
| a) narésxoxł'''ah'''<br />
b) narésxoxok'''ah'''<br />
| narésxo'''ha'''<br />
| a) narésxoł'''ha'''<br />
b) naréxouk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| zórtem'''au'''<br />
| a) zórtemf'''au'''<br />
b) zórtemant'''au'''<br />
| zórtemm'''au'''<br />
| a) zórtemmaf'''au'''<br />
b) zórtemmant'''au'''<br />
| zórtem'''o'''<br />
| a) zórtemf'''o'''<br />
b) zórtemant'''o'''<br />
| narésxo'''u'''<br />
| a) narésxoł'''au'''<br />
b) narésxouk'''au'''<br />
| narésxox'''au'''<br />
| a) narésxoxł'''au'''<br />
b) narésxoxok'''au'''<br />
| narésxo''uo'''<br />
| a) narésxoł'''o'''<br />
b) narésxouk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| zórtem'''ai'''<br />
| a) zórtemf'''ai'''<br />
b) zórtemant'''ai'''<br />
| zórtemm'''ai'''<br />
| a) zórtemmf'''ai'''<br />
b) zórtemmant'''ai'''<br />
| zórtem'''e'''<br />
| a) zórtemf'''e'''<br />
b) zórtemant'''e'''<br />
| narésxo'''i'''<br />
| a) narésxoł'''ai'''<br />
b) narésxouk'''ai'''<br />
| narésxax'''ai'''<br />
| a) narésxoxł'''ai'''<br />
b) narésxoxok'''ai'''<br />
| narésxo'''ie'''<br />
| a) narésxoł'''e'''<br />
b) narésxouk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
==ʹβ== <br />
*Δοπεϝνιατψε: παρτὺτὺυ, ποσσεσσὺυ ζβὺυαλνὺ, ποσσεσσὺυ νηζβὺυαλνὺ, νὶβὺβηρνὶκ, κομπαρατὺυ, τρανσλατὺυ, αβλατὺυ.<br />
<br />
* Ϋ αλφαβετη γρετσκὶμ - π(β,ϐ), φ, μ, υ(ϝ), τ, θ(ϲ), ν, λ, δ(δλ), ζ(δζ,ͳ,ϡ), σ(ϸ), ι, κ, χ, γ, ξ(ϙ,ϟ), ρ, ἰ(’), ʽ(ͱ)<br />
η, ω(ο), ε, α<br />
<br />
* Ιακ πὶσατι λαρὺϟγαϝὺ;<br />
<br />
tárhan - τάρἁν<br />
<br />
táhran - τᾶραν<br />
<br />
atháran - ατἅραν (ατʽάραν)<br />
<br />
tóhmi - τῶμη<br />
<br />
téhmi=táhmi - τᾶμη<br />
<br />
tíhmi - τῆμη<br />
<br />
athámi - ατἅμη (ατʽάμη)<br />
<br />
támhah - τάμἇ (τάμʽᾶ)<br />
<br />
atháhmi - ατἇμη (ατʽᾶμη)<br />
<br />
táham - τάἁμ (τᾶαμ)<br />
<br />
łétnah - δέτνᾶ<br />
<br />
łétnih - δέτνῆ<br />
<br />
łétnoh - δέτνῶ<br />
<br />
tá'pi - τάἰπη<br />
<br />
táp'i - τάπἰη<br />
<br />
at'á'pi - ατἰάἰπη<br />
<br />
táap - τάαπ<br />
<br />
==ʹγ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! || colspan="12" style="text-align: center; font-weight: bold; color: darkblue;" | Zaimki osobowe główne<br />
|- style="color: blue;"<br />
! !! colspan="4" | Liczba policzalna !! colspan="4" | Liczba policzalna zbiorowa !! colspan="4" | Liczba niepoliczalna<br />
|- style="color: green; font-weight: bold"<br />
| style="color: green;" | Osoba || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 1. || nef || naf || nof || nif || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 2. || lem || lam || lom || lim || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. powszechna || tes || tésah || téseu || tésey || tásas || téssah || tésseu || téssey || tése || tása || táso || tási/tési<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. żywotna || tos || tósah || tóseu || tósey || tósas || tóssah || tósseu || tóssey || tóse || tósa || tóso || tósi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. nieżywotna || tis || tísah || tíseu || tísey || tísas || tíssah || tísseu || tíssey || tíse || tísa || tíso || tísi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. powszechna || şetés || şetésah || şetéseu || şetésey || şetásas || şetéssah || şetésseu || şetéssey || şetése || şetása || şetáso || şetási/şetési<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. żywotna || şetós || şetósah || şetóseu || şetósey || şetósas || şetóssah || şetósseu || şetóssey || şetóse || şetósa || şetóso || şetósi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. nieżywotna || şetís || şetísah || şetíseu || şetísey || şetísas || şetíssah || şetísseu || şetíssey || şetíse || şetísa || şetíso || şetísi<br />
|}<br />
<br />
==ʹδ==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="7" | JĘZYK TOLÓW: RZECZOWNIK<br />
|-<br />
! Liczba Rdzeń Sufiks || Mianownik || Biernik || Ałłaciw || Abłaciw || Wołacz || Znaczenie<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R1 || δαἰ || δᾶ || δαυ || δαι || - || (onomatopøja) kap, plusk<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R1 || μαμ, μάμεἰ || μάμᾶ || μάμευ || μάμει || μάμεἰ || (nie ma takiego wyrazu)<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R1 || σα, σάα || σάἁ || σάυω || σάιη || σάα || szum<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold; color:" | L.NP. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R2 || γηφ || γήφᾶ || γήφευ || γήφει || γήφεἰ || dom (budynek)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R2 || υώλαλ || υώλλᾶ || υώλλαυ || υώλλαι || — || wataha wilków<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R2 || ζήια || ζήιαἁ || ζήιαυω || ζήιαιη || — || herbata<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R2+Sf || υώλελ || υώλελᾶ || υώλελευ || υώλελει || υώλελεἰ || wiczyca<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R2+Sf || τήππαιτ || τήππαιτᾶ || τήππαιτευ || τήππαιτει || — || łożysko (mechanizm)<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R2+Sf || μήδαικε || μήδαικαἁ || μήδαικω || μήδαικη || — || drewno (materiał)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R3 || μώιαυ, μὴυ || μώιυᾶ, μὴυᾶ || μώιυαυ, μὴυευ || μώιυαι, μὴυει || μώιυαἰ, μὴυεἰ || kot<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R3 || πήθμωμ || πήθμωμᾶ || πήθμωμευ || πήθμωμει || — || archipelag<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R3 || ζήυρα || ζήυραἁ || ζήυραυω || ζήυραιη || — || skała, ziemia, gleba<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R3+Sf || λώκζαλ || λώκζαλᾶ || λώκζαλευ || λώκζαλει || λώκζαλεἰ || wdowa<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R3+Sf || μήκιειαξ || μήκιει(α)ξᾶ || μήκιει(α)ξαυ || μήκιει(α)ξαι || — || mrowisko<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R3+Sf || ἅκφαζε || ἅκφαζἁ || ἅκφαζω || ἅκφαζη || — || długość<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R4 || ζήντωγ || ζήντωγᾶ || ζήτωγευ || ζήντωγει || ζήντωγεἰ || dzwon<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R4 || ιώτιαθαθ || ιώτιαθθᾶ || ιώτιαθθευ || ιώτιαθθει || — || rój owadów<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R4 || κώρκωμε, κήρκωμε || κώρκωμἁ || κώρκωμω || κώρκωμη || — || kurkuma (przyprawa)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R4+Sf || φήρφαραιτ || φήρφαραιτᾶ || φήρφαραιτευ || φήρφαραιτει || — || wirnik, wiatrak<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R4+Sf || — || —ᾶ || —ευ || —ει || — || *<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R4+Sf || — || —ἁ || —ω || —η || — || *<br />
|}<br />
<br />
==ʹε==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="6" | TABELA KOŃCÓWEK PRZYPADKÓW<br />
|-<br />
! Przypadek || Mianownik || Biernik || Celownik || Dopełniacz || Wołacz<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna || -0 -' -e' -a' || -h -ah || -u -eu -au || -y -ey -ay || -' -e' -a'<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa || -0 -e' -a' || -ah || -eu -au || -ey -ay || -e' -a'<br />
|- style="color: darkred;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna || -0 -e -a || -(a)ha || -uo -o || -yi -i || -(e)'e -(a)'a<br />
|}<br />
<br />
==ʹϛ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" | Odmiana czasownika o rdzeniu trójspółgłoskowym (R-N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iRNóTa || iRNíta || iRNáTa<br />
| iRaNTó(ua) || iRaNTí(ya) || iRaNTá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTa || iRNáyTa || iRNáhTa<br />
| iRaNTáu(ua) || iRaNTáy(ya) || iRaNTáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTa || iRNíTTa || iRNáTTa<br />
| iRaNTóu(ua) || iRaNTíy(ya) || iRaNTáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTa || iRaNNíTa || iRaNNáTa<br />
| iRaNeTTó(ua) || iRaNeTTí(ya) || iRaNeTTá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iRaNNóTTa || iRaNNíTTa || iRaNNáTTa<br />
| iRaNeTTóu(ua) || iRaNeTTíy(ya) || iRaNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹζ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" | Odmiana czasownika o rdzeniu dwuspółgłoskowym (N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oNTó(ua) || oNTí(ua) || oNTá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| oNTáu(ua) || oNTáy(ya) || oNTáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| oNTóu(ua) || oNTíy(ya) || oNTáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| oNeTTó(ua) || oNeTTí(ya) || oNeTTá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oNeTTóu(ua) || oNeTTíy(ya) || oNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹη==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" | Odmiana czasownika o rdzeniu jednospółgłoskowym (Ş)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iŞŞó(ua) || iŞŞí(ua) || iŞŞá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iŞŞáu(ua) || iŞŞáy(ya) || iŞŞáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iŞŞóu(ua) || iŞŞíy(ya) || iŞŞáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iŞeŞŞó(ua) || iŞeŞŞí(ya) || iŞeŞŞá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iŞeŞŞóu(ua) || iŞeŞŞíy(ya) || iŞeŞŞáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹθ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" | Odmiana czasownika o rdzeniu czwórspółgłoskowym (R-N-T-F)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oRNóTaF || oRNítaF || oRNáTaF<br />
| iRaNTóFa || iRaNTíFa || iRaNTáFa<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTaF || iRNáyTaF || iRNáhTaF<br />
| oRaNTáuFa || oRaNTáyFa || oRaNTáhFa<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTaF || oRNíTTaF || iRNáTTaF<br />
| oRaNTóFFa || iRaNTíFFa || oRaNTáFFa<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTaF || iRaNNíTaF || iRaNNáTaF<br />
| iRaNeTTóFa || iRaNeTTíFa || iRaNeTTáFa<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oRaNNóTTaF || oRaNNíTTaF || oRaNNáTTaF<br />
| oRaNeTTóFFa || oRaNeTTíFFa || oRaNeTTáFFa<br />
|}<br />
<br />
==ʹι==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="3" style="font-weight: bold;" | NAZWY MIESIĘCY<br />
|-<br />
| Styczeń || Yánuar || Ιάνυαρ<br />
|-<br />
| Luty || Féurar || Φέυραρ<br />
|-<br />
| Marzec || Marac || Μάραζ<br />
|-<br />
| Kwiecień || Ápril || Άπρηλ<br />
|-<br />
| Maj || May || Μαι<br />
|-<br />
| Czerwiec || Yónî || Ιώνὴ<br />
|-<br />
| Lipiec || Yólî || Ιώλὴ<br />
|-<br />
| Sierpień || Áuqos || Άυξωθ<br />
|-<br />
| Wrzesień || Sépt(em)ir || Θέπτ(εμ)ηρ<br />
|-<br />
| Październik || Ókt(op)ir || Ώκτ(ωπ)ηρ<br />
|-<br />
| Listopad || Náuu(am)ir || Νάυυ(αμ)ηρ<br />
|-<br />
| Grudzień || Técc(em)ir || Τέζζ(εμ)ηρ<br />
|}<br />
<br />
==ʹκ (ʹια)==<br />
<br />
Νῆτατ Θουάτεσει<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! X || ENGLISH || POLSKI || —<br />
|-<br />
|1||I||ja||<br />
|-<br />
|2||you (singular)||ty||<br />
|-<br />
|3||he||on||<br />
|-<br />
|4||we||my||<br />
|-<br />
|5||you (plural)||wy||<br />
|-<br />
|6||they||oni, one||<br />
|-<br />
|7||this||ten, ta, to||<br />
|-<br />
|8||that||tamten, tamta, tamto||<br />
|-<br />
|9||here||tutaj, tu||<br />
|-<br />
|10||there||tam||<br />
|-<br />
|11||who||kto||<br />
|-<br />
|12||what||co||<br />
|-<br />
|13||where||gdzie||<br />
|-<br />
|14||when||kiedy, gdy||<br />
|-<br />
|15||how||jak||<br />
|-<br />
|16||not||nie||<br />
|-<br />
|17||all||wszystko, wszystkie, wszyscy||<br />
|-<br />
|18||many||dużo, wiele||<br />
|-<br />
|19||some||trochę, kilka||<br />
|-<br />
|20||few||mało||<br />
|-<br />
|21||other||inny||<br />
|-<br />
|22||one||jeden||<br />
|-<br />
|23||two||dwa||<br />
|-<br />
|24||three||trzy||<br />
|-<br />
|25||four||cztery||<br />
|-<br />
|26||five||pięć||<br />
|-<br />
|27||big||duży, wielki||<br />
|-<br />
|28||long||długi||<br />
|-<br />
|29||wide||szeroki||<br />
|-<br />
|30||thick||tłusty, gruby||<br />
|-<br />
|31||heavy||ciężki||<br />
|-<br />
|32||small||mały||<br />
|-<br />
|33||short||krótki||<br />
|-<br />
|34||narrow||wąski||<br />
|-<br />
|35||thin||cienki||<br />
|-<br />
|36||woman||kobieta||<br />
|-<br />
|37||man (adult male)||mężczyzna||<br />
|-<br />
|38||man (human being)||człowiek||<br />
|-<br />
|39||child||dziecko||<br />
|-<br />
|40||wife||żona||<br />
|-<br />
|41||husband||mąż||<br />
|-<br />
|42||mother||matka||<br />
|-<br />
|43||father||ojciec||<br />
|-<br />
|44||animal||zwierzę||<br />
|-<br />
|45||fish||ryba||<br />
|-<br />
|46||bird||ptak||<br />
|-<br />
|47||dog||pies||<br />
|-<br />
|48||louse||wesz||<br />
|-<br />
|49||snake||wąż||<br />
|-<br />
|50||worm||robak, czerw||<br />
|-<br />
|51||tree||drzewo||<br />
|-<br />
|52||forest||las||<br />
|-<br />
|53||stick (of wood)||patyk, pręt, pałka||<br />
|-<br />
|54||fruit||owoc||<br />
|-<br />
|55||seed||nasienie, nasiono||<br />
|-<br />
|56||leaf||liść||<br />
|-<br />
|57||root||korzeń||<br />
|-<br />
|58||bark(of tree)||kora||<br />
|-<br />
|59||flower||kwiat||<br />
|-<br />
|60||grass||trawa||<br />
|-<br />
|61||rope||sznur, lina, powróz||<br />
|-<br />
|62||skin (of a person)||skóra||<br />
|-<br />
|63||meat (as in flesh)||mięso||<br />
|-<br />
|64||blood||krew||<br />
|-<br />
|65||bone||kość||<br />
|-<br />
|66||fat (noun)||tłuszcz, sadło||<br />
|-<br />
|67||egg||jajko||<br />
|-<br />
|68||horn||róg||<br />
|-<br />
|69||tail||ogon||<br />
|-<br />
|70||feather||pióro||<br />
|-<br />
|71||hair||włosy||<br />
|-<br />
|72||head||głowa||<br />
|-<br />
|73||ear||ucho||<br />
|-<br />
|74||eye||oko||<br />
|-<br />
|75||nose||nos||<br />
|-<br />
|76||mouth||usta||<br />
|-<br />
|77||tooth||ząb||<br />
|-<br />
|78||tongue||język||<br />
|-<br />
|79||fingernail||paznokieć||<br />
|-<br />
|80||foot||stopa||<br />
|-<br />
|81||leg||noga||<br />
|-<br />
|82||knee||kolano||<br />
|-<br />
|83||hand||ręka, dłoń||<br />
|-<br />
|84||wing||skrzydło||<br />
|-<br />
|85||belly||brzuch||<br />
|-<br />
|86||guts||wnętrzności||<br />
|-<br />
|87||neck||szyja, kark||<br />
|-<br />
|88||back||plecy, grzbiet||<br />
|-<br />
|89||breast||pierś||<br />
|-<br />
|90||heart||serce||<br />
|-<br />
|91||liver||wątroba||<br />
|-<br />
|92||to drink||pić||<br />
|-<br />
|93||to eat||jeść||<br />
|-<br />
|94||to bite||gryźć, kąsać||<br />
|-<br />
|95||to suck||ssać||<br />
|-<br />
|96||to spit||pluć||<br />
|-<br />
|97||to vomit||wymiotować||<br />
|-<br />
|98||to blow (as wind)||wiać, dąć||<br />
|-<br />
|99||to breathe||oddychać||<br />
|-<br />
|100||to laugh||śmiać się||<br />
|-<br />
|101||to see||widzieć||<br />
|-<br />
|102||to hear||słyszeć||<br />
|-<br />
|103||to know (a fact)||wiedzieć||<br />
|-<br />
|104||to think||myśleć, dumać||<br />
|-<br />
|105||to smell (sense odour)||wąchać, czuć||<br />
|-<br />
|106||to fear||bać się||<br />
|-<br />
|107||to sleep||spać||<br />
|-<br />
|108||to live||żyć||<br />
|-<br />
|109||to die||umrzeć||<br />
|-<br />
|110||to kill||zabić, uśmiercić||<br />
|-<br />
|111||to fight||walczyć, bić się||<br />
|-<br />
|112||to hunt (transitive)||łowić, polować||<br />
|-<br />
|113||to hit||uderzyć||<br />
|-<br />
|114||to cut||ciąć, rżnąć||<br />
|-<br />
|115||to split||rozdzielić, rozszczepić||<br />
|-<br />
|116||to stab (or stick)||pchnąć, bóść||<br />
|-<br />
|117||to scratch (an itch)||drapać, skrobać||<br />
|-<br />
|118||to dig||kopać (np. łopatą)||<br />
|-<br />
|119||to swim||pływać||<br />
|-<br />
|120||to fly||lecieć||<br />
|-<br />
|121||to walk||iść, chodzić||<br />
|-<br />
|122||to come||przyjść||<br />
|-<br />
|123||to lie (as on one's side)||leżeć||<br />
|-<br />
|124||to sit||siedzieć||<br />
|-<br />
|125||to stand||stać||<br />
|-<br />
|126||to turn (change direction)||obrócić||<br />
|-<br />
|127||to fall (as in drop)||paść, padać||<br />
|-<br />
|128||to give||dać||<br />
|-<br />
|129||to hold (in one's hand)||trzymać, dzierżyć||<br />
|-<br />
|130||to squeeze||ściskać, zgniatać||<br />
|-<br />
|131||to rub||trzeć||<br />
|-<br />
|132||to wash||myć, prać||<br />
|-<br />
|133||to wipe||wycierać||<br />
|-<br />
|134||to pull||ciągnąć||<br />
|-<br />
|135||to push||pchać||<br />
|-<br />
|136||to throw||rzucić, miotać||<br />
|-<br />
|137||to tie||wiązać||<br />
|-<br />
|138||to sew||szyć||<br />
|-<br />
|139||to count||liczyć||<br />
|-<br />
|140||to say||mówić, powiedzieć||<br />
|-<br />
|141||to sing||śpiewać||<br />
|-<br />
|142||to play||grać||<br />
|-<br />
|143||to float||pływać, unosić się||<br />
|-<br />
|144||to flow||płynąć, ciec||<br />
|-<br />
|145||to freeze||zamarznąć, mrozić, marznąć||<br />
|-<br />
|146||to swell||puchnąć||<br />
|-<br />
|147||sun||słońce||<br />
|-<br />
|148||moon||księżyc||<br />
|-<br />
|149||star||gwiazda||<br />
|-<br />
|150||water||woda||<br />
|-<br />
|151||rain||deszcz||<br />
|-<br />
|152||river||rzeka||<br />
|-<br />
|153||lake||jezioro||<br />
|-<br />
|154||sea||morze||<br />
|-<br />
|155||salt||sól||<br />
|-<br />
|156||stone||kamień||<br />
|-<br />
|157||sand||piasek||<br />
|-<br />
|158||dust||kurz, pył, proch||<br />
|-<br />
|159||earth (as in soil)||ziemia||<br />
|-<br />
|160||cloud||chmura, obłok||<br />
|-<br />
|161||fog||mgła||<br />
|-<br />
|162||sky||niebo||<br />
|-<br />
|163||wind (as in breeze)||wiatr||<br />
|-<br />
|164||snow||śnieg||<br />
|-<br />
|165||ice||lód||<br />
|-<br />
|166||smoke||dym||<br />
|-<br />
|167||fire||ogień||<br />
|-<br />
|168||ash||popiół||<br />
|-<br />
|169||to burn (intransitive)||płonąć||<br />
|-<br />
|170||road||droga||<br />
|-<br />
|171||mountain||góra||<br />
|-<br />
|172||red||czerwony||<br />
|-<br />
|173||green||zielony||<br />
|-<br />
|174||yellow||żółty||<br />
|-<br />
|175||white||biały||<br />
|-<br />
|176||black||czarny||<br />
|-<br />
|177||night||noc||<br />
|-<br />
|178||day (daytime)||dzień||<br />
|-<br />
|179||year||rok||<br />
|-<br />
|180||warm (as in weather)||ciepły||<br />
|-<br />
|181||cold (as in weather)||zimny, chłodny||<br />
|-<br />
|182||full||pełny||<br />
|-<br />
|183||new||nowy||<br />
|-<br />
|184||old||stary||<br />
|-<br />
|185||good||dobry||<br />
|-<br />
|186||bad||zły||<br />
|-<br />
|187||rotten (as a log)||zgniły||<br />
|-<br />
|188||dirty||brudny||<br />
|-<br />
|189||straight||prosty||<br />
|-<br />
|190||round||okrągły||<br />
|-<br />
|191||sharp (as a knife)||ostry||<br />
|-<br />
|192||dull (as a knife)||tępy||<br />
|-<br />
|193||smooth||gładki||<br />
|-<br />
|194||wet||mokry||<br />
|-<br />
|195||dry (adjective)||suchy||<br />
|-<br />
|196||right (correct)||poprawny, prawidłowy||<br />
|-<br />
|197||near||bliski||<br />
|-<br />
|198||far||daleki||<br />
|-<br />
|199||right (side)||prawy||<br />
|-<br />
|200||left (side)||lewy||<br />
|-<br />
|201||at||u, przy||<br />
|-<br />
|202||in||w, we||<br />
|-<br />
|203||with (accompanying)||z, ze||<br />
|-<br />
|204||and||i||<br />
|-<br />
|205||if||jeśli, jeżeli||<br />
|-<br />
|206||because||bo, ponieważ||<br />
|-<br />
|207||name||imię||<br />
|}<br />
<br />
==ʹλ (ʹιβ)==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! Spółgłoski<br />
! Wargowe<br />
! Zębowe<br />
! Boczne<br />
! Twardopodniebienne<br />
! Miękkopodniebienne<br />
! Języczkowe<br />
! Krtaniowe<br />
|-<br />
! Nosowe<br />
| /m/ '''μ''' || /n/ '''ν''' || || colspan="2" | /ŋ~ɲ/ '''γ''' || ||<br />
|-<br />
! style="font-weight: bold;" | Zwarte<br />
| /p/ '''π''' || /t/ '''τ''' || || || /k~kʲ/ '''κ''' || /q/ '''ξ''' || /ʔ/ ''' ἰ '''<br />
|-<br />
! Zwartoszczelinowe<br />
| || || rowspan="2" | /ɬ~tɬ/ '''δ''' || /ʧ~tɕ/ '''ζ''' || || ||<br />
|-<br />
! Szczelinowe<br />
| /φ~f/ '''φ''' || /θ~s/ '''θ''' || /ʃ~ɕ/ '''σ ς''' || /x~xʲ/ '''χ''' || rowspan="2" | /ʀ~r/ '''ρ''' || rowspan="2" | /ɦ~ʕ/ '''ἁ ᾶ'''<br />
|-<br />
! Płynne i Półsamogłoski<br />
| /w/ '''υ''' || || /l/ '''λ''' || /j/ '''ι''' || <br />
|}<br />
<br />
==ʹμ ʹ(ιγ)==</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=U%C5%BCytkownik:Toyatl&diff=25286
Użytkownik:Toyatl
2018-07-14T11:52:04Z
<p>Toyatl: /* ʹε */</p>
<hr />
<div>'''WITAMY, WITAMY!'''<br />
<br />
<br />
Βρωδνοπὶσανη κονλαϟγοϋε υ αλφαβεταχ ϝατσὶνισκὶμ αὶ γρετσκὶμ.<br />
<br />
Ϋηλκα ρεφορμα [[Język Tolów|ηνζὺκα Τολόυ]].<br />
<br />
==ʹα==<br />
<br />
Ταβελκὶ ιωξ νηακτωαλνε α νηποδλεγαϊοντσε ναπραυη, αλε ζοσταυιονε κω παμηντὶ αὶ πῥεστροδζε.<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 2-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń L-F<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| láf<br />
láfa''';'''<br />
| a) láfam<br />
b) láfaŋk<br />
| láfaf<br />
| a) láffam<br />
b) láffaŋk<br />
| láfa<br />
| a) láfam'''a'''<br />
b) láfaŋk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| láfa'''h'''<br />
| a) láfam'''ah'''<br />
b) láfaŋk'''ah'''<br />
| láffa'''h'''<br />
| a) láffam'''ah'''<br />
b) láffaŋk'''ah'''<br />
| láfa'''ha'''<br />
| a) láfam'''ha'''<br />
b) láfaŋk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| láfa'''u'''<br />
| a) láfam'''au'''<br />
b) láfaŋk'''au'''<br />
| láffa'''u'''<br />
| a) láffam'''au'''<br />
b) láffaŋk'''au'''<br />
| láfa'''uo'''<br />
| a) láfam'''o'''<br />
b) láfaŋk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| láfa'''i'''<br />
| a) láfam'''ai'''<br />
b) láfaŋk'''ai'''<br />
| láffa'''i'''<br />
| a) láffam'''ai'''<br />
b) láffaŋk'''ai'''<br />
| láfa'''ie'''<br />
| a) láfam'''e'''<br />
b) láfaŋk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 3-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, K-L-P<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Ła-Q-N<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| kálop<br />
kálpo''';'''<br />
| a) kálpot<br />
b) kálpout<br />
| kálpop<br />
| a) kálpopat<br />
b) kálpopot<br />
| kálpo<br />
| a) kálpot'''a'''<br />
b) kálpout'''a'''<br />
| łaqán<br />
łaqána''';'''<br />
| a) łaqánac<br />
b) łaqánaic<br />
| łaqánan<br />
| a) łaqánnac<br />
b) łaqánnaic<br />
| łaqána<br />
| a) łaqánac'''a'''<br />
b) łaqánaic'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| kálpo'''h'''<br />
| a) kálpot'''ah'''<br />
b) kálpout'''ah'''<br />
| kálpop'''ah'''<br />
| a) kálpopt'''ah'''<br />
b) kálpopot'''ah'''<br />
| kálpo'''ha'''<br />
| a) kálpot'''ha'''<br />
b) kálpout'''aha'''<br />
| łaqána'''h'''<br />
| a) łaqánac'''ah'''<br />
b) łaqánaic'''ah'''<br />
| łaqánna'''h'''<br />
| a) łaqánnac'''ah'''<br />
b) łaqánnaic'''ah'''<br />
| łaqána'''ha'''<br />
| a) łaqánac'''ha'''<br />
b) łaqánaic'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| kálpo'''u'''<br />
| a) kálpot'''au'''<br />
b) kálpout'''au'''<br />
| kálpop'''au'''<br />
| a) kálpopt'''au'''<br />
b) kálpopot'''au'''<br />
| kálpo'''uo'''<br />
| a) kálpot'''o'''<br />
b) kálpout'''o'''<br />
| łaqána'''u'''<br />
| a) łaqánac'''au'''<br />
b) łaqánaic'''au'''<br />
| łaqánna'''u'''<br />
| a) łaqánnac'''au'''<br />
b) łaqánnaic'''au'''<br />
| łaqána'''uo'''<br />
| a) łaqánac'''o'''<br />
b) łaqánaic'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| kálpo'''i'''<br />
| a) kálpot'''ai'''<br />
b) kálpout'''ai'''<br />
| kálpop'''ai'''<br />
| a) kálpopt'''ai'''<br />
b) kálpopot'''ai'''<br />
| kálpo'''ie'''<br />
| a) kálpot'''e'''<br />
b) kálpout'''e'''<br />
| łaqána'''i'''<br />
| a) łaqánac'''ai'''<br />
b) łaqánaic'''ai'''<br />
| łaqánna'''i'''<br />
| a) łaqánnac'''ai'''<br />
b) łaqánnaic'''ai'''<br />
| łaqána'''ie'''<br />
| a) łaqánac'''e'''<br />
b) łaqánaic'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 4-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, Z-R-T-M<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Na-R-S-X<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b)-nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| zórtem<br />
| a) zórtem(a)f<br />
b) zórtemant<br />
| zórtemam<br />
| a) zórtemmaf<br />
b) zórtemmant<br />
| zórtem'''a'''<br />
| a) zórtemf'''a'''<br />
b) zórtemant'''a'''<br />
| narésox<br />
narésxo''';'''<br />
| a) narésxoł<br />
b) narésxouk<br />
| narésxox<br />
| a) narésxoxał<br />
b) narésxoxok<br />
| narésxo<br />
| a) narésxoł'''a'''<br />
b) narésxouk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| zórtem'''ah'''<br />
| a) zórtemf'''ah'''<br />
b) zórtemant'''ah'''<br />
| zórtemm'''ah'''<br />
| a) zórtemmaf'''ah'''<br />
b) zórtemmant'''ah'''<br />
| zórtem'''ha'''<br />
| a) zórtemf'''aha'''/zórtemaf'''ha'''<br />
b) zórtemant'''aha'''<br />
| narésxo'''h'''<br />
| a) narésxoł'''ah'''<br />
b) narésxouk'''ah'''<br />
| narésxox'''ah'''<br />
| a) narésxoxł'''ah'''<br />
b) narésxoxok'''ah'''<br />
| narésxo'''ha'''<br />
| a) narésxoł'''ha'''<br />
b) naréxouk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| zórtem'''au'''<br />
| a) zórtemf'''au'''<br />
b) zórtemant'''au'''<br />
| zórtemm'''au'''<br />
| a) zórtemmaf'''au'''<br />
b) zórtemmant'''au'''<br />
| zórtem'''o'''<br />
| a) zórtemf'''o'''<br />
b) zórtemant'''o'''<br />
| narésxo'''u'''<br />
| a) narésxoł'''au'''<br />
b) narésxouk'''au'''<br />
| narésxox'''au'''<br />
| a) narésxoxł'''au'''<br />
b) narésxoxok'''au'''<br />
| narésxo''uo'''<br />
| a) narésxoł'''o'''<br />
b) narésxouk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| zórtem'''ai'''<br />
| a) zórtemf'''ai'''<br />
b) zórtemant'''ai'''<br />
| zórtemm'''ai'''<br />
| a) zórtemmf'''ai'''<br />
b) zórtemmant'''ai'''<br />
| zórtem'''e'''<br />
| a) zórtemf'''e'''<br />
b) zórtemant'''e'''<br />
| narésxo'''i'''<br />
| a) narésxoł'''ai'''<br />
b) narésxouk'''ai'''<br />
| narésxax'''ai'''<br />
| a) narésxoxł'''ai'''<br />
b) narésxoxok'''ai'''<br />
| narésxo'''ie'''<br />
| a) narésxoł'''e'''<br />
b) narésxouk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
==ʹβ== <br />
*Δοπεϝνιατψε: παρτὺτὺυ, ποσσεσσὺυ ζβὺυαλνὺ, ποσσεσσὺυ νηζβὺυαλνὺ, νὶβὺβηρνὶκ, κομπαρατὺυ, τρανσλατὺυ, αβλατὺυ.<br />
<br />
* Ϋ αλφαβετη γρετσκὶμ - π(β,ϐ), φ, μ, υ(ϝ), τ, θ(ϲ), ν, λ, δ(δλ), ζ(δζ,ͳ,ϡ), σ(ϸ), ι, κ, χ, γ, ξ(ϙ,ϟ), ρ, ἰ(’), ʽ(ͱ)<br />
η, ω(ο), ε, α<br />
<br />
* Ιακ πὶσατι λαρὺϟγαϝὺ;<br />
<br />
tárhan - τάρἁν<br />
<br />
táhran - τᾶραν<br />
<br />
atháran - ατἅραν (ατʽάραν)<br />
<br />
tóhmi - τῶμη<br />
<br />
téhmi=táhmi - τᾶμη<br />
<br />
tíhmi - τῆμη<br />
<br />
athámi - ατἅμη (ατʽάμη)<br />
<br />
támhah - τάμἇ (τάμʽᾶ)<br />
<br />
atháhmi - ατἇμη (ατʽᾶμη)<br />
<br />
táham - τάἁμ (τᾶαμ)<br />
<br />
łétnah - δέτνᾶ<br />
<br />
łétnih - δέτνῆ<br />
<br />
łétnoh - δέτνῶ<br />
<br />
tá'pi - τάἰπη<br />
<br />
táp'i - τάπἰη<br />
<br />
at'á'pi - ατἰάἰπη<br />
<br />
táap - τάαπ<br />
<br />
==ʹγ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! || colspan="12" style="text-align: center; font-weight: bold; color: darkblue;" | Zaimki osobowe główne<br />
|- style="color: blue;"<br />
! !! colspan="4" | Liczba policzalna !! colspan="4" | Liczba policzalna zbiorowa !! colspan="4" | Liczba niepoliczalna<br />
|- style="color: green; font-weight: bold"<br />
| style="color: green;" | Osoba || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 1. || nef || naf || nof || nif || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 2. || lem || lam || lom || lim || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. powszechna || tes || tésah || téseu || tésey || tásas || téssah || tésseu || téssey || tése || tása || táso || tási/tési<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. żywotna || tos || tósah || tóseu || tósey || tósas || tóssah || tósseu || tóssey || tóse || tósa || tóso || tósi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. nieżywotna || tis || tísah || tíseu || tísey || tísas || tíssah || tísseu || tíssey || tíse || tísa || tíso || tísi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. powszechna || şetés || şetésah || şetéseu || şetésey || şetásas || şetéssah || şetésseu || şetéssey || şetése || şetása || şetáso || şetási/şetési<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. żywotna || şetós || şetósah || şetóseu || şetósey || şetósas || şetóssah || şetósseu || şetóssey || şetóse || şetósa || şetóso || şetósi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. nieżywotna || şetís || şetísah || şetíseu || şetísey || şetísas || şetíssah || şetísseu || şetíssey || şetíse || şetísa || şetíso || şetísi<br />
|}<br />
<br />
==ʹδ==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="7" | JĘZYK TOLÓW: RZECZOWNIK<br />
|-<br />
! Liczba Rdzeń Sufiks || Mianownik || Biernik || Ałłaciw || Abłaciw || Wołacz || Znaczenie<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R1 || δαἰ || δᾶ || δαυ || δαι || - || (onomatopøja) kap, plusk<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R1 || μαμ, μάμεἰ || μάμᾶ || μάμευ || μάμει || μάμεἰ || (nie ma takiego wyrazu)<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R1 || σα, σάα || σάἁ || σάυω || σάιη || σάα || szum<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold; color:" | L.NP. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R2 || γηφ || γήφᾶ || γήφευ || γήφει || γήφεἰ || dom (budynek)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R2 || υώλαλ || υώλλᾶ || υώλλαυ || υώλλαι || — || wataha wilków<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R2 || ζήια || ζήιαἁ || ζήιαυω || ζήιαιη || — || herbata<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R2+Sf || υώλελ || υώλελᾶ || υώλελευ || υώλελει || υώλελεἰ || wiczyca<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R2+Sf || τήππαιτ || τήππαιτᾶ || τήππαιτευ || τήππαιτει || — || łożysko (mechanizm)<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R2+Sf || μήδαικε || μήδαικαἁ || μήδαικω || μήδαικη || — || drewno (materiał)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R3 || μώιαυ, μὴυ || μώιυᾶ, μὴυᾶ || μώιυαυ, μὴυευ || μώιυαι, μὴυει || μώιυαἰ, μὴυεἰ || kot<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R3 || πήθμωμ || πήθμωμᾶ || πήθμωμευ || πήθμωμει || — || archipelag<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R3 || ζήυρα || ζήυραἁ || ζήυραυω || ζήυραιη || — || skała, ziemia, gleba<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R3+Sf || λώκζαλ || λώκζαλᾶ || λώκζαλευ || λώκζαλει || λώκζαλεἰ || wdowa<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R3+Sf || μήκιειαξ || μήκιει(α)ξᾶ || μήκιει(α)ξαυ || μήκιει(α)ξαι || — || mrowisko<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R3+Sf || ἅκφαζε || ἅκφαζἁ || ἅκφαζω || ἅκφαζη || — || długość<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R4 || ζήντωγ || ζήντωγᾶ || ζήτωγευ || ζήντωγει || ζήντωγεἰ || dzwon<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R4 || ιώτιαθαθ || ιώτιαθθᾶ || ιώτιαθθευ || ιώτιαθθει || — || rój owadów<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R4 || κώρκωμε, κήρκωμε || κώρκωμἁ || κώρκωμω || κώρκωμη || — || kurkuma (przyprawa)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R4+Sf || φήρφαραιτ || φήρφαραιτᾶ || φήρφαραιτευ || φήρφαραιτει || — || wirnik, wiatrak<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R4+Sf || — || —ᾶ || —ευ || —ει || — || *<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R4+Sf || — || —ἁ || —ω || —η || — || *<br />
|}<br />
<br />
==ʹε==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="6" | TABELA KOŃCÓWEK PRZYPADKÓW<br />
|-<br />
! Przypadek || Mianownik || Biernik || Celownik || Dopełniacz || Wołacz<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna || -0 -' -e' -a' || -h -ah || -u -eu -au || -y -ey -ay || -' -e' -a'<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa || -0, -e', -a' || -ah || -eu, -au || -ey, -ay || -e' -a'<br />
|- style="color: darkred;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna || -0, -e, -a || -(a)ha || -uo, -o || -yi, -i || -(e)'e -(a)'a<br />
|}<br />
<br />
==ʹϛ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" | Odmiana czasownika o rdzeniu trójspółgłoskowym (R-N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iRNóTa || iRNíta || iRNáTa<br />
| iRaNTó(ua) || iRaNTí(ya) || iRaNTá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTa || iRNáyTa || iRNáhTa<br />
| iRaNTáu(ua) || iRaNTáy(ya) || iRaNTáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTa || iRNíTTa || iRNáTTa<br />
| iRaNTóu(ua) || iRaNTíy(ya) || iRaNTáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTa || iRaNNíTa || iRaNNáTa<br />
| iRaNeTTó(ua) || iRaNeTTí(ya) || iRaNeTTá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iRaNNóTTa || iRaNNíTTa || iRaNNáTTa<br />
| iRaNeTTóu(ua) || iRaNeTTíy(ya) || iRaNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹζ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" | Odmiana czasownika o rdzeniu dwuspółgłoskowym (N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oNTó(ua) || oNTí(ua) || oNTá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| oNTáu(ua) || oNTáy(ya) || oNTáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| oNTóu(ua) || oNTíy(ya) || oNTáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| oNeTTó(ua) || oNeTTí(ya) || oNeTTá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oNeTTóu(ua) || oNeTTíy(ya) || oNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹη==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" | Odmiana czasownika o rdzeniu jednospółgłoskowym (Ş)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iŞŞó(ua) || iŞŞí(ua) || iŞŞá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iŞŞáu(ua) || iŞŞáy(ya) || iŞŞáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iŞŞóu(ua) || iŞŞíy(ya) || iŞŞáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iŞeŞŞó(ua) || iŞeŞŞí(ya) || iŞeŞŞá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iŞeŞŞóu(ua) || iŞeŞŞíy(ya) || iŞeŞŞáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹθ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" | Odmiana czasownika o rdzeniu czwórspółgłoskowym (R-N-T-F)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oRNóTaF || oRNítaF || oRNáTaF<br />
| iRaNTóFa || iRaNTíFa || iRaNTáFa<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTaF || iRNáyTaF || iRNáhTaF<br />
| oRaNTáuFa || oRaNTáyFa || oRaNTáhFa<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTaF || oRNíTTaF || iRNáTTaF<br />
| oRaNTóFFa || iRaNTíFFa || oRaNTáFFa<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTaF || iRaNNíTaF || iRaNNáTaF<br />
| iRaNeTTóFa || iRaNeTTíFa || iRaNeTTáFa<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oRaNNóTTaF || oRaNNíTTaF || oRaNNáTTaF<br />
| oRaNeTTóFFa || oRaNeTTíFFa || oRaNeTTáFFa<br />
|}<br />
<br />
==ʹι==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="3" style="font-weight: bold;" | NAZWY MIESIĘCY<br />
|-<br />
| Styczeń || Yánuar || Ιάνυαρ<br />
|-<br />
| Luty || Féurar || Φέυραρ<br />
|-<br />
| Marzec || Marac || Μάραζ<br />
|-<br />
| Kwiecień || Ápril || Άπρηλ<br />
|-<br />
| Maj || May || Μαι<br />
|-<br />
| Czerwiec || Yónî || Ιώνὴ<br />
|-<br />
| Lipiec || Yólî || Ιώλὴ<br />
|-<br />
| Sierpień || Áuqos || Άυξωθ<br />
|-<br />
| Wrzesień || Sépt(em)ir || Θέπτ(εμ)ηρ<br />
|-<br />
| Październik || Ókt(op)ir || Ώκτ(ωπ)ηρ<br />
|-<br />
| Listopad || Náuu(am)ir || Νάυυ(αμ)ηρ<br />
|-<br />
| Grudzień || Técc(em)ir || Τέζζ(εμ)ηρ<br />
|}<br />
<br />
==ʹκ (ʹια)==<br />
<br />
Νῆτατ Θουάτεσει<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! X || ENGLISH || POLSKI || —<br />
|-<br />
|1||I||ja||<br />
|-<br />
|2||you (singular)||ty||<br />
|-<br />
|3||he||on||<br />
|-<br />
|4||we||my||<br />
|-<br />
|5||you (plural)||wy||<br />
|-<br />
|6||they||oni, one||<br />
|-<br />
|7||this||ten, ta, to||<br />
|-<br />
|8||that||tamten, tamta, tamto||<br />
|-<br />
|9||here||tutaj, tu||<br />
|-<br />
|10||there||tam||<br />
|-<br />
|11||who||kto||<br />
|-<br />
|12||what||co||<br />
|-<br />
|13||where||gdzie||<br />
|-<br />
|14||when||kiedy, gdy||<br />
|-<br />
|15||how||jak||<br />
|-<br />
|16||not||nie||<br />
|-<br />
|17||all||wszystko, wszystkie, wszyscy||<br />
|-<br />
|18||many||dużo, wiele||<br />
|-<br />
|19||some||trochę, kilka||<br />
|-<br />
|20||few||mało||<br />
|-<br />
|21||other||inny||<br />
|-<br />
|22||one||jeden||<br />
|-<br />
|23||two||dwa||<br />
|-<br />
|24||three||trzy||<br />
|-<br />
|25||four||cztery||<br />
|-<br />
|26||five||pięć||<br />
|-<br />
|27||big||duży, wielki||<br />
|-<br />
|28||long||długi||<br />
|-<br />
|29||wide||szeroki||<br />
|-<br />
|30||thick||tłusty, gruby||<br />
|-<br />
|31||heavy||ciężki||<br />
|-<br />
|32||small||mały||<br />
|-<br />
|33||short||krótki||<br />
|-<br />
|34||narrow||wąski||<br />
|-<br />
|35||thin||cienki||<br />
|-<br />
|36||woman||kobieta||<br />
|-<br />
|37||man (adult male)||mężczyzna||<br />
|-<br />
|38||man (human being)||człowiek||<br />
|-<br />
|39||child||dziecko||<br />
|-<br />
|40||wife||żona||<br />
|-<br />
|41||husband||mąż||<br />
|-<br />
|42||mother||matka||<br />
|-<br />
|43||father||ojciec||<br />
|-<br />
|44||animal||zwierzę||<br />
|-<br />
|45||fish||ryba||<br />
|-<br />
|46||bird||ptak||<br />
|-<br />
|47||dog||pies||<br />
|-<br />
|48||louse||wesz||<br />
|-<br />
|49||snake||wąż||<br />
|-<br />
|50||worm||robak, czerw||<br />
|-<br />
|51||tree||drzewo||<br />
|-<br />
|52||forest||las||<br />
|-<br />
|53||stick (of wood)||patyk, pręt, pałka||<br />
|-<br />
|54||fruit||owoc||<br />
|-<br />
|55||seed||nasienie, nasiono||<br />
|-<br />
|56||leaf||liść||<br />
|-<br />
|57||root||korzeń||<br />
|-<br />
|58||bark(of tree)||kora||<br />
|-<br />
|59||flower||kwiat||<br />
|-<br />
|60||grass||trawa||<br />
|-<br />
|61||rope||sznur, lina, powróz||<br />
|-<br />
|62||skin (of a person)||skóra||<br />
|-<br />
|63||meat (as in flesh)||mięso||<br />
|-<br />
|64||blood||krew||<br />
|-<br />
|65||bone||kość||<br />
|-<br />
|66||fat (noun)||tłuszcz, sadło||<br />
|-<br />
|67||egg||jajko||<br />
|-<br />
|68||horn||róg||<br />
|-<br />
|69||tail||ogon||<br />
|-<br />
|70||feather||pióro||<br />
|-<br />
|71||hair||włosy||<br />
|-<br />
|72||head||głowa||<br />
|-<br />
|73||ear||ucho||<br />
|-<br />
|74||eye||oko||<br />
|-<br />
|75||nose||nos||<br />
|-<br />
|76||mouth||usta||<br />
|-<br />
|77||tooth||ząb||<br />
|-<br />
|78||tongue||język||<br />
|-<br />
|79||fingernail||paznokieć||<br />
|-<br />
|80||foot||stopa||<br />
|-<br />
|81||leg||noga||<br />
|-<br />
|82||knee||kolano||<br />
|-<br />
|83||hand||ręka, dłoń||<br />
|-<br />
|84||wing||skrzydło||<br />
|-<br />
|85||belly||brzuch||<br />
|-<br />
|86||guts||wnętrzności||<br />
|-<br />
|87||neck||szyja, kark||<br />
|-<br />
|88||back||plecy, grzbiet||<br />
|-<br />
|89||breast||pierś||<br />
|-<br />
|90||heart||serce||<br />
|-<br />
|91||liver||wątroba||<br />
|-<br />
|92||to drink||pić||<br />
|-<br />
|93||to eat||jeść||<br />
|-<br />
|94||to bite||gryźć, kąsać||<br />
|-<br />
|95||to suck||ssać||<br />
|-<br />
|96||to spit||pluć||<br />
|-<br />
|97||to vomit||wymiotować||<br />
|-<br />
|98||to blow (as wind)||wiać, dąć||<br />
|-<br />
|99||to breathe||oddychać||<br />
|-<br />
|100||to laugh||śmiać się||<br />
|-<br />
|101||to see||widzieć||<br />
|-<br />
|102||to hear||słyszeć||<br />
|-<br />
|103||to know (a fact)||wiedzieć||<br />
|-<br />
|104||to think||myśleć, dumać||<br />
|-<br />
|105||to smell (sense odour)||wąchać, czuć||<br />
|-<br />
|106||to fear||bać się||<br />
|-<br />
|107||to sleep||spać||<br />
|-<br />
|108||to live||żyć||<br />
|-<br />
|109||to die||umrzeć||<br />
|-<br />
|110||to kill||zabić, uśmiercić||<br />
|-<br />
|111||to fight||walczyć, bić się||<br />
|-<br />
|112||to hunt (transitive)||łowić, polować||<br />
|-<br />
|113||to hit||uderzyć||<br />
|-<br />
|114||to cut||ciąć, rżnąć||<br />
|-<br />
|115||to split||rozdzielić, rozszczepić||<br />
|-<br />
|116||to stab (or stick)||pchnąć, bóść||<br />
|-<br />
|117||to scratch (an itch)||drapać, skrobać||<br />
|-<br />
|118||to dig||kopać (np. łopatą)||<br />
|-<br />
|119||to swim||pływać||<br />
|-<br />
|120||to fly||lecieć||<br />
|-<br />
|121||to walk||iść, chodzić||<br />
|-<br />
|122||to come||przyjść||<br />
|-<br />
|123||to lie (as on one's side)||leżeć||<br />
|-<br />
|124||to sit||siedzieć||<br />
|-<br />
|125||to stand||stać||<br />
|-<br />
|126||to turn (change direction)||obrócić||<br />
|-<br />
|127||to fall (as in drop)||paść, padać||<br />
|-<br />
|128||to give||dać||<br />
|-<br />
|129||to hold (in one's hand)||trzymać, dzierżyć||<br />
|-<br />
|130||to squeeze||ściskać, zgniatać||<br />
|-<br />
|131||to rub||trzeć||<br />
|-<br />
|132||to wash||myć, prać||<br />
|-<br />
|133||to wipe||wycierać||<br />
|-<br />
|134||to pull||ciągnąć||<br />
|-<br />
|135||to push||pchać||<br />
|-<br />
|136||to throw||rzucić, miotać||<br />
|-<br />
|137||to tie||wiązać||<br />
|-<br />
|138||to sew||szyć||<br />
|-<br />
|139||to count||liczyć||<br />
|-<br />
|140||to say||mówić, powiedzieć||<br />
|-<br />
|141||to sing||śpiewać||<br />
|-<br />
|142||to play||grać||<br />
|-<br />
|143||to float||pływać, unosić się||<br />
|-<br />
|144||to flow||płynąć, ciec||<br />
|-<br />
|145||to freeze||zamarznąć, mrozić, marznąć||<br />
|-<br />
|146||to swell||puchnąć||<br />
|-<br />
|147||sun||słońce||<br />
|-<br />
|148||moon||księżyc||<br />
|-<br />
|149||star||gwiazda||<br />
|-<br />
|150||water||woda||<br />
|-<br />
|151||rain||deszcz||<br />
|-<br />
|152||river||rzeka||<br />
|-<br />
|153||lake||jezioro||<br />
|-<br />
|154||sea||morze||<br />
|-<br />
|155||salt||sól||<br />
|-<br />
|156||stone||kamień||<br />
|-<br />
|157||sand||piasek||<br />
|-<br />
|158||dust||kurz, pył, proch||<br />
|-<br />
|159||earth (as in soil)||ziemia||<br />
|-<br />
|160||cloud||chmura, obłok||<br />
|-<br />
|161||fog||mgła||<br />
|-<br />
|162||sky||niebo||<br />
|-<br />
|163||wind (as in breeze)||wiatr||<br />
|-<br />
|164||snow||śnieg||<br />
|-<br />
|165||ice||lód||<br />
|-<br />
|166||smoke||dym||<br />
|-<br />
|167||fire||ogień||<br />
|-<br />
|168||ash||popiół||<br />
|-<br />
|169||to burn (intransitive)||płonąć||<br />
|-<br />
|170||road||droga||<br />
|-<br />
|171||mountain||góra||<br />
|-<br />
|172||red||czerwony||<br />
|-<br />
|173||green||zielony||<br />
|-<br />
|174||yellow||żółty||<br />
|-<br />
|175||white||biały||<br />
|-<br />
|176||black||czarny||<br />
|-<br />
|177||night||noc||<br />
|-<br />
|178||day (daytime)||dzień||<br />
|-<br />
|179||year||rok||<br />
|-<br />
|180||warm (as in weather)||ciepły||<br />
|-<br />
|181||cold (as in weather)||zimny, chłodny||<br />
|-<br />
|182||full||pełny||<br />
|-<br />
|183||new||nowy||<br />
|-<br />
|184||old||stary||<br />
|-<br />
|185||good||dobry||<br />
|-<br />
|186||bad||zły||<br />
|-<br />
|187||rotten (as a log)||zgniły||<br />
|-<br />
|188||dirty||brudny||<br />
|-<br />
|189||straight||prosty||<br />
|-<br />
|190||round||okrągły||<br />
|-<br />
|191||sharp (as a knife)||ostry||<br />
|-<br />
|192||dull (as a knife)||tępy||<br />
|-<br />
|193||smooth||gładki||<br />
|-<br />
|194||wet||mokry||<br />
|-<br />
|195||dry (adjective)||suchy||<br />
|-<br />
|196||right (correct)||poprawny, prawidłowy||<br />
|-<br />
|197||near||bliski||<br />
|-<br />
|198||far||daleki||<br />
|-<br />
|199||right (side)||prawy||<br />
|-<br />
|200||left (side)||lewy||<br />
|-<br />
|201||at||u, przy||<br />
|-<br />
|202||in||w, we||<br />
|-<br />
|203||with (accompanying)||z, ze||<br />
|-<br />
|204||and||i||<br />
|-<br />
|205||if||jeśli, jeżeli||<br />
|-<br />
|206||because||bo, ponieważ||<br />
|-<br />
|207||name||imię||<br />
|}<br />
<br />
==ʹλ (ʹιβ)==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! Spółgłoski<br />
! Wargowe<br />
! Zębowe<br />
! Boczne<br />
! Twardopodniebienne<br />
! Miękkopodniebienne<br />
! Języczkowe<br />
! Krtaniowe<br />
|-<br />
! Nosowe<br />
| /m/ '''μ''' || /n/ '''ν''' || || colspan="2" | /ŋ~ɲ/ '''γ''' || ||<br />
|-<br />
! style="font-weight: bold;" | Zwarte<br />
| /p/ '''π''' || /t/ '''τ''' || || || /k~kʲ/ '''κ''' || /q/ '''ξ''' || /ʔ/ ''' ἰ '''<br />
|-<br />
! Zwartoszczelinowe<br />
| || || rowspan="2" | /ɬ~tɬ/ '''δ''' || /ʧ~tɕ/ '''ζ''' || || ||<br />
|-<br />
! Szczelinowe<br />
| /φ~f/ '''φ''' || /θ~s/ '''θ''' || /ʃ~ɕ/ '''σ ς''' || /x~xʲ/ '''χ''' || rowspan="2" | /ʀ~r/ '''ρ''' || rowspan="2" | /ɦ~ʕ/ '''ἁ ᾶ'''<br />
|-<br />
! Płynne i Półsamogłoski<br />
| /w/ '''υ''' || || /l/ '''λ''' || /j/ '''ι''' || <br />
|}<br />
<br />
==ʹμ ʹ(ιγ)==</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=U%C5%BCytkownik:Toyatl&diff=25273
Użytkownik:Toyatl
2018-07-14T01:27:44Z
<p>Toyatl: </p>
<hr />
<div>'''WITAMY, WITAMY!'''<br />
<br />
<br />
Βρωδνοπὶσανη κονλαϟγοϋε υ αλφαβεταχ ϝατσὶνισκὶμ αὶ γρετσκὶμ.<br />
<br />
Ϋηλκα ρεφορμα [[Język Tolów|ηνζὺκα Τολόυ]].<br />
<br />
==ʹα==<br />
<br />
Ταβελκὶ ιωξ νηακτωαλνε α νηποδλεγαϊοντσε ναπραυη, αλε ζοσταυιονε κω παμηντὶ αὶ πῥεστροδζε.<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 2-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń L-F<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| láf<br />
láfa''';'''<br />
| a) láfam<br />
b) láfaŋk<br />
| láfaf<br />
| a) láffam<br />
b) láffaŋk<br />
| láfa<br />
| a) láfam'''a'''<br />
b) láfaŋk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| láfa'''h'''<br />
| a) láfam'''ah'''<br />
b) láfaŋk'''ah'''<br />
| láffa'''h'''<br />
| a) láffam'''ah'''<br />
b) láffaŋk'''ah'''<br />
| láfa'''ha'''<br />
| a) láfam'''ha'''<br />
b) láfaŋk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| láfa'''u'''<br />
| a) láfam'''au'''<br />
b) láfaŋk'''au'''<br />
| láffa'''u'''<br />
| a) láffam'''au'''<br />
b) láffaŋk'''au'''<br />
| láfa'''uo'''<br />
| a) láfam'''o'''<br />
b) láfaŋk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| láfa'''i'''<br />
| a) láfam'''ai'''<br />
b) láfaŋk'''ai'''<br />
| láffa'''i'''<br />
| a) láffam'''ai'''<br />
b) láffaŋk'''ai'''<br />
| láfa'''ie'''<br />
| a) láfam'''e'''<br />
b) láfaŋk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 3-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, K-L-P<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Ła-Q-N<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| kálop<br />
kálpo''';'''<br />
| a) kálpot<br />
b) kálpout<br />
| kálpop<br />
| a) kálpopat<br />
b) kálpopot<br />
| kálpo<br />
| a) kálpot'''a'''<br />
b) kálpout'''a'''<br />
| łaqán<br />
łaqána''';'''<br />
| a) łaqánac<br />
b) łaqánaic<br />
| łaqánan<br />
| a) łaqánnac<br />
b) łaqánnaic<br />
| łaqána<br />
| a) łaqánac'''a'''<br />
b) łaqánaic'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| kálpo'''h'''<br />
| a) kálpot'''ah'''<br />
b) kálpout'''ah'''<br />
| kálpop'''ah'''<br />
| a) kálpopt'''ah'''<br />
b) kálpopot'''ah'''<br />
| kálpo'''ha'''<br />
| a) kálpot'''ha'''<br />
b) kálpout'''aha'''<br />
| łaqána'''h'''<br />
| a) łaqánac'''ah'''<br />
b) łaqánaic'''ah'''<br />
| łaqánna'''h'''<br />
| a) łaqánnac'''ah'''<br />
b) łaqánnaic'''ah'''<br />
| łaqána'''ha'''<br />
| a) łaqánac'''ha'''<br />
b) łaqánaic'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| kálpo'''u'''<br />
| a) kálpot'''au'''<br />
b) kálpout'''au'''<br />
| kálpop'''au'''<br />
| a) kálpopt'''au'''<br />
b) kálpopot'''au'''<br />
| kálpo'''uo'''<br />
| a) kálpot'''o'''<br />
b) kálpout'''o'''<br />
| łaqána'''u'''<br />
| a) łaqánac'''au'''<br />
b) łaqánaic'''au'''<br />
| łaqánna'''u'''<br />
| a) łaqánnac'''au'''<br />
b) łaqánnaic'''au'''<br />
| łaqána'''uo'''<br />
| a) łaqánac'''o'''<br />
b) łaqánaic'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| kálpo'''i'''<br />
| a) kálpot'''ai'''<br />
b) kálpout'''ai'''<br />
| kálpop'''ai'''<br />
| a) kálpopt'''ai'''<br />
b) kálpopot'''ai'''<br />
| kálpo'''ie'''<br />
| a) kálpot'''e'''<br />
b) kálpout'''e'''<br />
| łaqána'''i'''<br />
| a) łaqánac'''ai'''<br />
b) łaqánaic'''ai'''<br />
| łaqánna'''i'''<br />
| a) łaqánnac'''ai'''<br />
b) łaqánnaic'''ai'''<br />
| łaqána'''ie'''<br />
| a) łaqánac'''e'''<br />
b) łaqánaic'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 4-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, Z-R-T-M<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Na-R-S-X<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b)-nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| zórtem<br />
| a) zórtem(a)f<br />
b) zórtemant<br />
| zórtemam<br />
| a) zórtemmaf<br />
b) zórtemmant<br />
| zórtem'''a'''<br />
| a) zórtemf'''a'''<br />
b) zórtemant'''a'''<br />
| narésox<br />
narésxo''';'''<br />
| a) narésxoł<br />
b) narésxouk<br />
| narésxox<br />
| a) narésxoxał<br />
b) narésxoxok<br />
| narésxo<br />
| a) narésxoł'''a'''<br />
b) narésxouk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| zórtem'''ah'''<br />
| a) zórtemf'''ah'''<br />
b) zórtemant'''ah'''<br />
| zórtemm'''ah'''<br />
| a) zórtemmaf'''ah'''<br />
b) zórtemmant'''ah'''<br />
| zórtem'''ha'''<br />
| a) zórtemf'''aha'''/zórtemaf'''ha'''<br />
b) zórtemant'''aha'''<br />
| narésxo'''h'''<br />
| a) narésxoł'''ah'''<br />
b) narésxouk'''ah'''<br />
| narésxox'''ah'''<br />
| a) narésxoxł'''ah'''<br />
b) narésxoxok'''ah'''<br />
| narésxo'''ha'''<br />
| a) narésxoł'''ha'''<br />
b) naréxouk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| zórtem'''au'''<br />
| a) zórtemf'''au'''<br />
b) zórtemant'''au'''<br />
| zórtemm'''au'''<br />
| a) zórtemmaf'''au'''<br />
b) zórtemmant'''au'''<br />
| zórtem'''o'''<br />
| a) zórtemf'''o'''<br />
b) zórtemant'''o'''<br />
| narésxo'''u'''<br />
| a) narésxoł'''au'''<br />
b) narésxouk'''au'''<br />
| narésxox'''au'''<br />
| a) narésxoxł'''au'''<br />
b) narésxoxok'''au'''<br />
| narésxo''uo'''<br />
| a) narésxoł'''o'''<br />
b) narésxouk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| zórtem'''ai'''<br />
| a) zórtemf'''ai'''<br />
b) zórtemant'''ai'''<br />
| zórtemm'''ai'''<br />
| a) zórtemmf'''ai'''<br />
b) zórtemmant'''ai'''<br />
| zórtem'''e'''<br />
| a) zórtemf'''e'''<br />
b) zórtemant'''e'''<br />
| narésxo'''i'''<br />
| a) narésxoł'''ai'''<br />
b) narésxouk'''ai'''<br />
| narésxax'''ai'''<br />
| a) narésxoxł'''ai'''<br />
b) narésxoxok'''ai'''<br />
| narésxo'''ie'''<br />
| a) narésxoł'''e'''<br />
b) narésxouk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
==ʹβ== <br />
*Δοπεϝνιατψε: παρτὺτὺυ, ποσσεσσὺυ ζβὺυαλνὺ, ποσσεσσὺυ νηζβὺυαλνὺ, νὶβὺβηρνὶκ, κομπαρατὺυ, τρανσλατὺυ, αβλατὺυ.<br />
<br />
* Ϋ αλφαβετη γρετσκὶμ - π(β,ϐ), φ, μ, υ(ϝ), τ, θ(ϲ), ν, λ, δ(δλ), ζ(δζ,ͳ,ϡ), σ(ϸ), ι, κ, χ, γ, ξ(ϙ,ϟ), ρ, ἰ(’), ʽ(ͱ)<br />
η, ω(ο), ε, α<br />
<br />
* Ιακ πὶσατι λαρὺϟγαϝὺ;<br />
<br />
tárhan - τάρἁν<br />
<br />
táhran - τᾶραν<br />
<br />
atháran - ατἅραν (ατʽάραν)<br />
<br />
tóhmi - τῶμη<br />
<br />
téhmi=táhmi - τᾶμη<br />
<br />
tíhmi - τῆμη<br />
<br />
athámi - ατἅμη (ατʽάμη)<br />
<br />
támhah - τάμἇ (τάμʽᾶ)<br />
<br />
atháhmi - ατἇμη (ατʽᾶμη)<br />
<br />
táham - τάἁμ (τᾶαμ)<br />
<br />
łétnah - δέτνᾶ<br />
<br />
łétnih - δέτνῆ<br />
<br />
łétnoh - δέτνῶ<br />
<br />
tá'pi - τάἰπη<br />
<br />
táp'i - τάπἰη<br />
<br />
at'á'pi - ατἰάἰπη<br />
<br />
táap - τάαπ<br />
<br />
==ʹγ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! || colspan="12" style="text-align: center; font-weight: bold; color: darkblue;" | Zaimki osobowe główne<br />
|- style="color: blue;"<br />
! !! colspan="4" | Liczba policzalna !! colspan="4" | Liczba policzalna zbiorowa !! colspan="4" | Liczba niepoliczalna<br />
|- style="color: green; font-weight: bold"<br />
| style="color: green;" | Osoba || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 1. || nef || naf || nof || nif || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 2. || lem || lam || lom || lim || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. powszechna || tes || tésah || téseu || tésey || tásas || téssah || tésseu || téssey || tése || tása || táso || tási/tési<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. żywotna || tos || tósah || tóseu || tósey || tósas || tóssah || tósseu || tóssey || tóse || tósa || tóso || tósi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. nieżywotna || tis || tísah || tíseu || tísey || tísas || tíssah || tísseu || tíssey || tíse || tísa || tíso || tísi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. powszechna || şetés || şetésah || şetéseu || şetésey || şetásas || şetéssah || şetésseu || şetéssey || şetése || şetása || şetáso || şetási/şetési<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. żywotna || şetós || şetósah || şetóseu || şetósey || şetósas || şetóssah || şetósseu || şetóssey || şetóse || şetósa || şetóso || şetósi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. nieżywotna || şetís || şetísah || şetíseu || şetísey || şetísas || şetíssah || şetísseu || şetíssey || şetíse || şetísa || şetíso || şetísi<br />
|}<br />
<br />
==ʹδ==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="7" | JĘZYK TOLÓW: RZECZOWNIK<br />
|-<br />
! Liczba Rdzeń Sufiks || Mianownik || Biernik || Ałłaciw || Abłaciw || Wołacz || Znaczenie<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R1 || δαἰ || δᾶ || δαυ || δαι || - || (onomatopøja) kap, plusk<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R1 || μαμ, μάμεἰ || μάμᾶ || μάμευ || μάμει || μάμεἰ || (nie ma takiego wyrazu)<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R1 || σα, σάα || σάἁ || σάυω || σάιη || σάα || szum<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold; color:" | L.NP. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R2 || γηφ || γήφᾶ || γήφευ || γήφει || γήφεἰ || dom (budynek)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R2 || υώλαλ || υώλλᾶ || υώλλαυ || υώλλαι || — || wataha wilków<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R2 || ζήια || ζήιαἁ || ζήιαυω || ζήιαιη || — || herbata<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R2+Sf || υώλελ || υώλελᾶ || υώλελευ || υώλελει || υώλελεἰ || wiczyca<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R2+Sf || τήππαιτ || τήππαιτᾶ || τήππαιτευ || τήππαιτει || — || łożysko (mechanizm)<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R2+Sf || μήδαικε || μήδαικαἁ || μήδαικω || μήδαικη || — || drewno (materiał)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R3 || μώιαυ, μὴυ || μώιυᾶ, μὴυᾶ || μώιυαυ, μὴυευ || μώιυαι, μὴυει || μώιυαἰ, μὴυεἰ || kot<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R3 || πήθμωμ || πήθμωμᾶ || πήθμωμευ || πήθμωμει || — || archipelag<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R3 || ζήυρα || ζήυραἁ || ζήυραυω || ζήυραιη || — || skała, ziemia, gleba<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R3+Sf || λώκζαλ || λώκζαλᾶ || λώκζαλευ || λώκζαλει || λώκζαλεἰ || wdowa<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R3+Sf || μήκιειαξ || μήκιει(α)ξᾶ || μήκιει(α)ξαυ || μήκιει(α)ξαι || — || mrowisko<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R3+Sf || ἅκφαζε || ἅκφαζἁ || ἅκφαζω || ἅκφαζη || — || długość<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R4 || ζήντωγ || ζήντωγᾶ || ζήτωγευ || ζήντωγει || ζήντωγεἰ || dzwon<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R4 || ιώτιαθαθ || ιώτιαθθᾶ || ιώτιαθθευ || ιώτιαθθει || — || rój owadów<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R4 || κώρκωμε, κήρκωμε || κώρκωμἁ || κώρκωμω || κώρκωμη || — || kurkuma (przyprawa)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R4+Sf || φήρφαραιτ || φήρφαραιτᾶ || φήρφαραιτευ || φήρφαραιτει || — || wirnik, wiatrak<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R4+Sf || — || —ᾶ || —ευ || —ει || — || *<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R4+Sf || — || —ἁ || —ω || —η || — || *<br />
|}<br />
<br />
==ʹε==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="5" | TABELA KOŃCÓWEK PRZYPADKÓW<br />
|-<br />
! Przypadek || Mianownik || Biernik || Celownik || Dopełniacz<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna || -ø, -', -e', -a' || -h, -ah || -u, -eu, -au || -y, -ey, -ay<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa || -ø, -e', -a' || -ah || -eu, -au || -ey, -ay<br />
|- style="color: darkred;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna || -ø, -e, -a || -(a)ha || -uo, -o || -yi, -i<br />
|}<br />
<br />
==ʹϛ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" | Odmiana czasownika o rdzeniu trójspółgłoskowym (R-N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iRNóTa || iRNíta || iRNáTa<br />
| iRaNTó(ua) || iRaNTí(ya) || iRaNTá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTa || iRNáyTa || iRNáhTa<br />
| iRaNTáu(ua) || iRaNTáy(ya) || iRaNTáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTa || iRNíTTa || iRNáTTa<br />
| iRaNTóu(ua) || iRaNTíy(ya) || iRaNTáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTa || iRaNNíTa || iRaNNáTa<br />
| iRaNeTTó(ua) || iRaNeTTí(ya) || iRaNeTTá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iRaNNóTTa || iRaNNíTTa || iRaNNáTTa<br />
| iRaNeTTóu(ua) || iRaNeTTíy(ya) || iRaNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹζ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" | Odmiana czasownika o rdzeniu dwuspółgłoskowym (N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oNTó(ua) || oNTí(ua) || oNTá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| oNTáu(ua) || oNTáy(ya) || oNTáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| oNTóu(ua) || oNTíy(ya) || oNTáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| oNeTTó(ua) || oNeTTí(ya) || oNeTTá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oNeTTóu(ua) || oNeTTíy(ya) || oNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹη==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" | Odmiana czasownika o rdzeniu jednospółgłoskowym (Ş)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iŞŞó(ua) || iŞŞí(ua) || iŞŞá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iŞŞáu(ua) || iŞŞáy(ya) || iŞŞáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iŞŞóu(ua) || iŞŞíy(ya) || iŞŞáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iŞeŞŞó(ua) || iŞeŞŞí(ya) || iŞeŞŞá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iŞeŞŞóu(ua) || iŞeŞŞíy(ya) || iŞeŞŞáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹθ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" | Odmiana czasownika o rdzeniu czwórspółgłoskowym (R-N-T-F)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oRNóTaF || oRNítaF || oRNáTaF<br />
| iRaNTóFa || iRaNTíFa || iRaNTáFa<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTaF || iRNáyTaF || iRNáhTaF<br />
| oRaNTáuFa || oRaNTáyFa || oRaNTáhFa<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTaF || oRNíTTaF || iRNáTTaF<br />
| oRaNTóFFa || iRaNTíFFa || oRaNTáFFa<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTaF || iRaNNíTaF || iRaNNáTaF<br />
| iRaNeTTóFa || iRaNeTTíFa || iRaNeTTáFa<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oRaNNóTTaF || oRaNNíTTaF || oRaNNáTTaF<br />
| oRaNeTTóFFa || oRaNeTTíFFa || oRaNeTTáFFa<br />
|}<br />
<br />
==ʹι==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="3" style="font-weight: bold;" | NAZWY MIESIĘCY<br />
|-<br />
| Styczeń || Yánuar || Ιάνυαρ<br />
|-<br />
| Luty || Féurar || Φέυραρ<br />
|-<br />
| Marzec || Marac || Μάραζ<br />
|-<br />
| Kwiecień || Ápril || Άπρηλ<br />
|-<br />
| Maj || May || Μαι<br />
|-<br />
| Czerwiec || Yónî || Ιώνὴ<br />
|-<br />
| Lipiec || Yólî || Ιώλὴ<br />
|-<br />
| Sierpień || Áuqos || Άυξωθ<br />
|-<br />
| Wrzesień || Sépt(em)ir || Θέπτ(εμ)ηρ<br />
|-<br />
| Październik || Ókt(op)ir || Ώκτ(ωπ)ηρ<br />
|-<br />
| Listopad || Náuu(am)ir || Νάυυ(αμ)ηρ<br />
|-<br />
| Grudzień || Técc(em)ir || Τέζζ(εμ)ηρ<br />
|}<br />
<br />
==ʹκ (ʹια)==<br />
<br />
Νῆτατ Θουάτεσει<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! X || ENGLISH || POLSKI || —<br />
|-<br />
|1||I||ja||<br />
|-<br />
|2||you (singular)||ty||<br />
|-<br />
|3||he||on||<br />
|-<br />
|4||we||my||<br />
|-<br />
|5||you (plural)||wy||<br />
|-<br />
|6||they||oni, one||<br />
|-<br />
|7||this||ten, ta, to||<br />
|-<br />
|8||that||tamten, tamta, tamto||<br />
|-<br />
|9||here||tutaj, tu||<br />
|-<br />
|10||there||tam||<br />
|-<br />
|11||who||kto||<br />
|-<br />
|12||what||co||<br />
|-<br />
|13||where||gdzie||<br />
|-<br />
|14||when||kiedy, gdy||<br />
|-<br />
|15||how||jak||<br />
|-<br />
|16||not||nie||<br />
|-<br />
|17||all||wszystko, wszystkie, wszyscy||<br />
|-<br />
|18||many||dużo, wiele||<br />
|-<br />
|19||some||trochę, kilka||<br />
|-<br />
|20||few||mało||<br />
|-<br />
|21||other||inny||<br />
|-<br />
|22||one||jeden||<br />
|-<br />
|23||two||dwa||<br />
|-<br />
|24||three||trzy||<br />
|-<br />
|25||four||cztery||<br />
|-<br />
|26||five||pięć||<br />
|-<br />
|27||big||duży, wielki||<br />
|-<br />
|28||long||długi||<br />
|-<br />
|29||wide||szeroki||<br />
|-<br />
|30||thick||tłusty, gruby||<br />
|-<br />
|31||heavy||ciężki||<br />
|-<br />
|32||small||mały||<br />
|-<br />
|33||short||krótki||<br />
|-<br />
|34||narrow||wąski||<br />
|-<br />
|35||thin||cienki||<br />
|-<br />
|36||woman||kobieta||<br />
|-<br />
|37||man (adult male)||mężczyzna||<br />
|-<br />
|38||man (human being)||człowiek||<br />
|-<br />
|39||child||dziecko||<br />
|-<br />
|40||wife||żona||<br />
|-<br />
|41||husband||mąż||<br />
|-<br />
|42||mother||matka||<br />
|-<br />
|43||father||ojciec||<br />
|-<br />
|44||animal||zwierzę||<br />
|-<br />
|45||fish||ryba||<br />
|-<br />
|46||bird||ptak||<br />
|-<br />
|47||dog||pies||<br />
|-<br />
|48||louse||wesz||<br />
|-<br />
|49||snake||wąż||<br />
|-<br />
|50||worm||robak, czerw||<br />
|-<br />
|51||tree||drzewo||<br />
|-<br />
|52||forest||las||<br />
|-<br />
|53||stick (of wood)||patyk, pręt, pałka||<br />
|-<br />
|54||fruit||owoc||<br />
|-<br />
|55||seed||nasienie, nasiono||<br />
|-<br />
|56||leaf||liść||<br />
|-<br />
|57||root||korzeń||<br />
|-<br />
|58||bark(of tree)||kora||<br />
|-<br />
|59||flower||kwiat||<br />
|-<br />
|60||grass||trawa||<br />
|-<br />
|61||rope||sznur, lina, powróz||<br />
|-<br />
|62||skin (of a person)||skóra||<br />
|-<br />
|63||meat (as in flesh)||mięso||<br />
|-<br />
|64||blood||krew||<br />
|-<br />
|65||bone||kość||<br />
|-<br />
|66||fat (noun)||tłuszcz, sadło||<br />
|-<br />
|67||egg||jajko||<br />
|-<br />
|68||horn||róg||<br />
|-<br />
|69||tail||ogon||<br />
|-<br />
|70||feather||pióro||<br />
|-<br />
|71||hair||włosy||<br />
|-<br />
|72||head||głowa||<br />
|-<br />
|73||ear||ucho||<br />
|-<br />
|74||eye||oko||<br />
|-<br />
|75||nose||nos||<br />
|-<br />
|76||mouth||usta||<br />
|-<br />
|77||tooth||ząb||<br />
|-<br />
|78||tongue||język||<br />
|-<br />
|79||fingernail||paznokieć||<br />
|-<br />
|80||foot||stopa||<br />
|-<br />
|81||leg||noga||<br />
|-<br />
|82||knee||kolano||<br />
|-<br />
|83||hand||ręka, dłoń||<br />
|-<br />
|84||wing||skrzydło||<br />
|-<br />
|85||belly||brzuch||<br />
|-<br />
|86||guts||wnętrzności||<br />
|-<br />
|87||neck||szyja, kark||<br />
|-<br />
|88||back||plecy, grzbiet||<br />
|-<br />
|89||breast||pierś||<br />
|-<br />
|90||heart||serce||<br />
|-<br />
|91||liver||wątroba||<br />
|-<br />
|92||to drink||pić||<br />
|-<br />
|93||to eat||jeść||<br />
|-<br />
|94||to bite||gryźć, kąsać||<br />
|-<br />
|95||to suck||ssać||<br />
|-<br />
|96||to spit||pluć||<br />
|-<br />
|97||to vomit||wymiotować||<br />
|-<br />
|98||to blow (as wind)||wiać, dąć||<br />
|-<br />
|99||to breathe||oddychać||<br />
|-<br />
|100||to laugh||śmiać się||<br />
|-<br />
|101||to see||widzieć||<br />
|-<br />
|102||to hear||słyszeć||<br />
|-<br />
|103||to know (a fact)||wiedzieć||<br />
|-<br />
|104||to think||myśleć, dumać||<br />
|-<br />
|105||to smell (sense odour)||wąchać, czuć||<br />
|-<br />
|106||to fear||bać się||<br />
|-<br />
|107||to sleep||spać||<br />
|-<br />
|108||to live||żyć||<br />
|-<br />
|109||to die||umrzeć||<br />
|-<br />
|110||to kill||zabić, uśmiercić||<br />
|-<br />
|111||to fight||walczyć, bić się||<br />
|-<br />
|112||to hunt (transitive)||łowić, polować||<br />
|-<br />
|113||to hit||uderzyć||<br />
|-<br />
|114||to cut||ciąć, rżnąć||<br />
|-<br />
|115||to split||rozdzielić, rozszczepić||<br />
|-<br />
|116||to stab (or stick)||pchnąć, bóść||<br />
|-<br />
|117||to scratch (an itch)||drapać, skrobać||<br />
|-<br />
|118||to dig||kopać (np. łopatą)||<br />
|-<br />
|119||to swim||pływać||<br />
|-<br />
|120||to fly||lecieć||<br />
|-<br />
|121||to walk||iść, chodzić||<br />
|-<br />
|122||to come||przyjść||<br />
|-<br />
|123||to lie (as on one's side)||leżeć||<br />
|-<br />
|124||to sit||siedzieć||<br />
|-<br />
|125||to stand||stać||<br />
|-<br />
|126||to turn (change direction)||obrócić||<br />
|-<br />
|127||to fall (as in drop)||paść, padać||<br />
|-<br />
|128||to give||dać||<br />
|-<br />
|129||to hold (in one's hand)||trzymać, dzierżyć||<br />
|-<br />
|130||to squeeze||ściskać, zgniatać||<br />
|-<br />
|131||to rub||trzeć||<br />
|-<br />
|132||to wash||myć, prać||<br />
|-<br />
|133||to wipe||wycierać||<br />
|-<br />
|134||to pull||ciągnąć||<br />
|-<br />
|135||to push||pchać||<br />
|-<br />
|136||to throw||rzucić, miotać||<br />
|-<br />
|137||to tie||wiązać||<br />
|-<br />
|138||to sew||szyć||<br />
|-<br />
|139||to count||liczyć||<br />
|-<br />
|140||to say||mówić, powiedzieć||<br />
|-<br />
|141||to sing||śpiewać||<br />
|-<br />
|142||to play||grać||<br />
|-<br />
|143||to float||pływać, unosić się||<br />
|-<br />
|144||to flow||płynąć, ciec||<br />
|-<br />
|145||to freeze||zamarznąć, mrozić, marznąć||<br />
|-<br />
|146||to swell||puchnąć||<br />
|-<br />
|147||sun||słońce||<br />
|-<br />
|148||moon||księżyc||<br />
|-<br />
|149||star||gwiazda||<br />
|-<br />
|150||water||woda||<br />
|-<br />
|151||rain||deszcz||<br />
|-<br />
|152||river||rzeka||<br />
|-<br />
|153||lake||jezioro||<br />
|-<br />
|154||sea||morze||<br />
|-<br />
|155||salt||sól||<br />
|-<br />
|156||stone||kamień||<br />
|-<br />
|157||sand||piasek||<br />
|-<br />
|158||dust||kurz, pył, proch||<br />
|-<br />
|159||earth (as in soil)||ziemia||<br />
|-<br />
|160||cloud||chmura, obłok||<br />
|-<br />
|161||fog||mgła||<br />
|-<br />
|162||sky||niebo||<br />
|-<br />
|163||wind (as in breeze)||wiatr||<br />
|-<br />
|164||snow||śnieg||<br />
|-<br />
|165||ice||lód||<br />
|-<br />
|166||smoke||dym||<br />
|-<br />
|167||fire||ogień||<br />
|-<br />
|168||ash||popiół||<br />
|-<br />
|169||to burn (intransitive)||płonąć||<br />
|-<br />
|170||road||droga||<br />
|-<br />
|171||mountain||góra||<br />
|-<br />
|172||red||czerwony||<br />
|-<br />
|173||green||zielony||<br />
|-<br />
|174||yellow||żółty||<br />
|-<br />
|175||white||biały||<br />
|-<br />
|176||black||czarny||<br />
|-<br />
|177||night||noc||<br />
|-<br />
|178||day (daytime)||dzień||<br />
|-<br />
|179||year||rok||<br />
|-<br />
|180||warm (as in weather)||ciepły||<br />
|-<br />
|181||cold (as in weather)||zimny, chłodny||<br />
|-<br />
|182||full||pełny||<br />
|-<br />
|183||new||nowy||<br />
|-<br />
|184||old||stary||<br />
|-<br />
|185||good||dobry||<br />
|-<br />
|186||bad||zły||<br />
|-<br />
|187||rotten (as a log)||zgniły||<br />
|-<br />
|188||dirty||brudny||<br />
|-<br />
|189||straight||prosty||<br />
|-<br />
|190||round||okrągły||<br />
|-<br />
|191||sharp (as a knife)||ostry||<br />
|-<br />
|192||dull (as a knife)||tępy||<br />
|-<br />
|193||smooth||gładki||<br />
|-<br />
|194||wet||mokry||<br />
|-<br />
|195||dry (adjective)||suchy||<br />
|-<br />
|196||right (correct)||poprawny, prawidłowy||<br />
|-<br />
|197||near||bliski||<br />
|-<br />
|198||far||daleki||<br />
|-<br />
|199||right (side)||prawy||<br />
|-<br />
|200||left (side)||lewy||<br />
|-<br />
|201||at||u, przy||<br />
|-<br />
|202||in||w, we||<br />
|-<br />
|203||with (accompanying)||z, ze||<br />
|-<br />
|204||and||i||<br />
|-<br />
|205||if||jeśli, jeżeli||<br />
|-<br />
|206||because||bo, ponieważ||<br />
|-<br />
|207||name||imię||<br />
|}<br />
<br />
==ʹλ (ʹιβ)==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! Spółgłoski<br />
! Wargowe<br />
! Zębowe<br />
! Boczne<br />
! Twardopodniebienne<br />
! Miękkopodniebienne<br />
! Języczkowe<br />
! Krtaniowe<br />
|-<br />
! Nosowe<br />
| /m/ '''μ''' || /n/ '''ν''' || || colspan="2" | /ŋ~ɲ/ '''γ''' || ||<br />
|-<br />
! style="font-weight: bold;" | Zwarte<br />
| /p/ '''π''' || /t/ '''τ''' || || || /k~kʲ/ '''κ''' || /q/ '''ξ''' || /ʔ/ ''' ἰ '''<br />
|-<br />
! Zwartoszczelinowe<br />
| || || rowspan="2" | /ɬ~tɬ/ '''δ''' || /ʧ~tɕ/ '''ζ''' || || ||<br />
|-<br />
! Szczelinowe<br />
| /φ~f/ '''φ''' || /θ~s/ '''θ''' || /ʃ~ɕ/ '''σ ς''' || /x~xʲ/ '''χ''' || rowspan="2" | /ʀ~r/ '''ρ''' || rowspan="2" | /ɦ~ʕ/ '''ἁ ᾶ'''<br />
|-<br />
! Płynne i Półsamogłoski<br />
| /w/ '''υ''' || || /l/ '''λ''' || /j/ '''ι''' || <br />
|}<br />
<br />
==ʹμ ʹ(ιγ)==</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=U%C5%BCytkownik:Toyatl&diff=24993
Użytkownik:Toyatl
2018-06-13T22:41:06Z
<p>Toyatl: /* ʹγ */</p>
<hr />
<div>'''WITAMY, WITAMY!'''<br />
<br />
<br />
Βρωδνοπὶσανη κονλαϟγοϋε υ αλφαβεταχ ϝατσὶνισκὶμ αὶ γρετσκὶμ.<br />
<br />
Ϋηλκα ρεφορμα [[Język Tolów|ηνζὺκα Τολόυ]].<br />
<br />
==ʹα==<br />
<br />
Ταβελκὶ ιωξ νηακτωαλνε α νηποδλεγαϊοντσε ναπραυη, αλε ζοσταυιονε κω παμηντὶ αὶ πῥεστροδζε.<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 2-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń L-F<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| láf<br />
láfa''';'''<br />
| a) láfam<br />
b) láfaŋk<br />
| láfaf<br />
| a) láffam<br />
b) láffaŋk<br />
| láfa<br />
| a) láfam'''a'''<br />
b) láfaŋk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| láfa'''h'''<br />
| a) láfam'''ah'''<br />
b) láfaŋk'''ah'''<br />
| láffa'''h'''<br />
| a) láffam'''ah'''<br />
b) láffaŋk'''ah'''<br />
| láfa'''ha'''<br />
| a) láfam'''ha'''<br />
b) láfaŋk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| láfa'''u'''<br />
| a) láfam'''au'''<br />
b) láfaŋk'''au'''<br />
| láffa'''u'''<br />
| a) láffam'''au'''<br />
b) láffaŋk'''au'''<br />
| láfa'''uo'''<br />
| a) láfam'''o'''<br />
b) láfaŋk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| láfa'''i'''<br />
| a) láfam'''ai'''<br />
b) láfaŋk'''ai'''<br />
| láffa'''i'''<br />
| a) láffam'''ai'''<br />
b) láffaŋk'''ai'''<br />
| láfa'''ie'''<br />
| a) láfam'''e'''<br />
b) láfaŋk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 3-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, K-L-P<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Ła-Q-N<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| kálop<br />
kálpo''';'''<br />
| a) kálpot<br />
b) kálpout<br />
| kálpop<br />
| a) kálpopat<br />
b) kálpopot<br />
| kálpo<br />
| a) kálpot'''a'''<br />
b) kálpout'''a'''<br />
| łaqán<br />
łaqána''';'''<br />
| a) łaqánac<br />
b) łaqánaic<br />
| łaqánan<br />
| a) łaqánnac<br />
b) łaqánnaic<br />
| łaqána<br />
| a) łaqánac'''a'''<br />
b) łaqánaic'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| kálpo'''h'''<br />
| a) kálpot'''ah'''<br />
b) kálpout'''ah'''<br />
| kálpop'''ah'''<br />
| a) kálpopt'''ah'''<br />
b) kálpopot'''ah'''<br />
| kálpo'''ha'''<br />
| a) kálpot'''ha'''<br />
b) kálpout'''aha'''<br />
| łaqána'''h'''<br />
| a) łaqánac'''ah'''<br />
b) łaqánaic'''ah'''<br />
| łaqánna'''h'''<br />
| a) łaqánnac'''ah'''<br />
b) łaqánnaic'''ah'''<br />
| łaqána'''ha'''<br />
| a) łaqánac'''ha'''<br />
b) łaqánaic'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| kálpo'''u'''<br />
| a) kálpot'''au'''<br />
b) kálpout'''au'''<br />
| kálpop'''au'''<br />
| a) kálpopt'''au'''<br />
b) kálpopot'''au'''<br />
| kálpo'''uo'''<br />
| a) kálpot'''o'''<br />
b) kálpout'''o'''<br />
| łaqána'''u'''<br />
| a) łaqánac'''au'''<br />
b) łaqánaic'''au'''<br />
| łaqánna'''u'''<br />
| a) łaqánnac'''au'''<br />
b) łaqánnaic'''au'''<br />
| łaqána'''uo'''<br />
| a) łaqánac'''o'''<br />
b) łaqánaic'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| kálpo'''i'''<br />
| a) kálpot'''ai'''<br />
b) kálpout'''ai'''<br />
| kálpop'''ai'''<br />
| a) kálpopt'''ai'''<br />
b) kálpopot'''ai'''<br />
| kálpo'''ie'''<br />
| a) kálpot'''e'''<br />
b) kálpout'''e'''<br />
| łaqána'''i'''<br />
| a) łaqánac'''ai'''<br />
b) łaqánaic'''ai'''<br />
| łaqánna'''i'''<br />
| a) łaqánnac'''ai'''<br />
b) łaqánnaic'''ai'''<br />
| łaqána'''ie'''<br />
| a) łaqánac'''e'''<br />
b) łaqánaic'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 4-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, Z-R-T-M<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Na-R-S-X<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b)-nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| zórtem<br />
| a) zórtem(a)f<br />
b) zórtemant<br />
| zórtemam<br />
| a) zórtemmaf<br />
b) zórtemmant<br />
| zórtem'''a'''<br />
| a) zórtemf'''a'''<br />
b) zórtemant'''a'''<br />
| narésox<br />
narésxo''';'''<br />
| a) narésxoł<br />
b) narésxouk<br />
| narésxox<br />
| a) narésxoxał<br />
b) narésxoxok<br />
| narésxo<br />
| a) narésxoł'''a'''<br />
b) narésxouk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| zórtem'''ah'''<br />
| a) zórtemf'''ah'''<br />
b) zórtemant'''ah'''<br />
| zórtemm'''ah'''<br />
| a) zórtemmaf'''ah'''<br />
b) zórtemmant'''ah'''<br />
| zórtem'''ha'''<br />
| a) zórtemf'''aha'''/zórtemaf'''ha'''<br />
b) zórtemant'''aha'''<br />
| narésxo'''h'''<br />
| a) narésxoł'''ah'''<br />
b) narésxouk'''ah'''<br />
| narésxox'''ah'''<br />
| a) narésxoxł'''ah'''<br />
b) narésxoxok'''ah'''<br />
| narésxo'''ha'''<br />
| a) narésxoł'''ha'''<br />
b) naréxouk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| zórtem'''au'''<br />
| a) zórtemf'''au'''<br />
b) zórtemant'''au'''<br />
| zórtemm'''au'''<br />
| a) zórtemmaf'''au'''<br />
b) zórtemmant'''au'''<br />
| zórtem'''o'''<br />
| a) zórtemf'''o'''<br />
b) zórtemant'''o'''<br />
| narésxo'''u'''<br />
| a) narésxoł'''au'''<br />
b) narésxouk'''au'''<br />
| narésxox'''au'''<br />
| a) narésxoxł'''au'''<br />
b) narésxoxok'''au'''<br />
| narésxo''uo'''<br />
| a) narésxoł'''o'''<br />
b) narésxouk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| zórtem'''ai'''<br />
| a) zórtemf'''ai'''<br />
b) zórtemant'''ai'''<br />
| zórtemm'''ai'''<br />
| a) zórtemmf'''ai'''<br />
b) zórtemmant'''ai'''<br />
| zórtem'''e'''<br />
| a) zórtemf'''e'''<br />
b) zórtemant'''e'''<br />
| narésxo'''i'''<br />
| a) narésxoł'''ai'''<br />
b) narésxouk'''ai'''<br />
| narésxax'''ai'''<br />
| a) narésxoxł'''ai'''<br />
b) narésxoxok'''ai'''<br />
| narésxo'''ie'''<br />
| a) narésxoł'''e'''<br />
b) narésxouk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
==ʹβ== <br />
*Δοπεϝνιατψε: παρτὺτὺυ, ποσσεσσὺυ ζβὺυαλνὺ, ποσσεσσὺυ νηζβὺυαλνὺ, νὶβὺβηρνὶκ, κομπαρατὺυ, τρανσλατὺυ, αβλατὺυ.<br />
<br />
* Ϋ αλφαβετη γρετσκὶμ - π(β,ϐ), φ, μ, υ(ϝ), τ, θ(ϲ), ν, λ, δ(δλ), ζ(δζ,ͳ,ϡ), σ(ϸ), ι, κ, χ, γ, ξ(ϙ,ϟ), ρ, ἰ(’), ʽ(ͱ)<br />
η, ω(ο), ε, α<br />
<br />
* Ιακ πὶσατι λαρὺϟγαϝὺ;<br />
<br />
tárhan - τάρἁν<br />
<br />
táhran - τᾶραν<br />
<br />
atháran - ατἅραν (ατʽάραν)<br />
<br />
tóhmi - τῶμη<br />
<br />
téhmi=táhmi - τᾶμη<br />
<br />
tíhmi - τῆμη<br />
<br />
athámi - ατἅμη (ατʽάμη)<br />
<br />
támhah - τάμἇ (τάμʽᾶ)<br />
<br />
atháhmi - ατἇμη (ατʽᾶμη)<br />
<br />
táham - τάἁμ (τᾶαμ)<br />
<br />
łétnah - δέτνᾶ<br />
<br />
łétnih - δέτνῆ<br />
<br />
łétnoh - δέτνῶ<br />
<br />
tá'pi - τάἰπη<br />
<br />
táp'i - τάπἰη<br />
<br />
at'á'pi - ατἰάἰπη<br />
<br />
táap - τάαπ<br />
<br />
==ʹγ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! || colspan="12" style="text-align: center; font-weight: bold; color: darkblue;" | Zaimki osobowe główne<br />
|- style="color: blue;"<br />
! !! colspan="4" | Liczba policzalna !! colspan="4" | Liczba policzalna zbiorowa !! colspan="4" | Liczba niepoliczalna<br />
|- style="color: green; font-weight: bold"<br />
| style="color: green;" | Osoba || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 1. || nef || naf || nof || nif || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 2. || lem || lam || lom || lim || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. powszechna || tes || tésah || téseu || tésey || tásas || téssah || tésseu || téssey || tése || tása || táso || tási/tési<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. żywotna || tos || tósah || tóseu || tósey || tósas || tóssah || tósseu || tóssey || tóse || tósa || tóso || tósi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. nieżywotna || tis || tísah || tíseu || tísey || tísas || tíssah || tísseu || tíssey || tíse || tísa || tíso || tísi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. powszechna || şetés || şetésah || şetéseu || şetésey || şetásas || şetéssah || şetésseu || şetéssey || şetése || şetása || şetáso || şetási/şetési<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. żywotna || şetós || şetósah || şetóseu || şetósey || şetósas || şetóssah || şetósseu || şetóssey || şetóse || şetósa || şetóso || şetósi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. nieżywotna || şetís || şetísah || şetíseu || şetísey || şetísas || şetíssah || şetísseu || şetíssey || şetíse || şetísa || şetíso || şetísi<br />
|}<br />
<br />
==ʹδ==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="7" | JĘZYK TOLÓW: RZECZOWNIK<br />
|-<br />
! Liczba Rdzeń Sufiks || Mianownik || Biernik || Ałłaciw || Abłaciw || Wołacz || Znaczenie<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R1 || δαἰ || δᾶ || δαυ || δαι || - || (onomatopøja) kap, plusk<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R1 || μαμ, μάμεἰ || μάμᾶ || μάμευ || μάμει || μάμεἰ || (nie ma takiego wyrazu)<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R1 || σα, σάα || σάἁ || σάυω || σάιη || σάα || szum<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold; color:" | L.NP. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R2 || γηφ || γήφᾶ || γήφευ || γήφει || γήφεἰ || dom (budynek)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R2 || υώλαλ || υώλλᾶ || υώλλαυ || υώλλαι || — || wataha wilków<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R2 || ζήια || ζήιαἁ || ζήιαυω || ζήιαιη || — || herbata<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R2+Sf || υώλελ || υώλελᾶ || υώλελευ || υώλελει || υώλελεἰ || wiczyca<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R2+Sf || τήππαιτ || τήππαιτᾶ || τήππαιτευ || τήππαιτει || — || łożysko (mechanizm)<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R2+Sf || μήδαικε || μήδαικαἁ || μήδαικω || μήδαικη || — || drewno (materiał)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R3 || μώιαυ, μὴυ || μώιυᾶ, μὴυᾶ || μώιυαυ, μὴυευ || μώιυαι, μὴυει || μώιυαἰ, μὴυεἰ || kot<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R3 || πήθμωμ || πήθμωμᾶ || πήθμωμευ || πήθμωμει || — || archipelag<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R3 || ζήυρα || ζήυραἁ || ζήυραυω || ζήυραιη || — || skała, ziemia, gleba<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R3+Sf || λώκζαλ || λώκζαλᾶ || λώκζαλευ || λώκζαλει || λώκζαλεἰ || wdowa<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R3+Sf || μήκιειαξ || μήκιει(α)ξᾶ || μήκιει(α)ξαυ || μήκιει(α)ξαι || — || mrowisko<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R3+Sf || ἅκφαζε || ἅκφαζἁ || ἅκφαζω || ἅκφαζη || — || długość<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R4 || ζήντωγ || ζήντωγᾶ || ζήτωγευ || ζήντωγει || ζήντωγεἰ || dzwon<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R4 || ιώτιαθαθ || ιώτιαθθᾶ || ιώτιαθθευ || ιώτιαθθει || — || rój owadów<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R4 || κώρκωμε, κήρκωμε || κώρκωμἁ || κώρκωμω || κώρκωμη || — || kurkuma (przyprawa)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R4+Sf || φήρφαραιτ || φήρφαραιτᾶ || φήρφαραιτευ || φήρφαραιτει || — || wirnik, wiatrak<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R4+Sf || — || —ᾶ || —ευ || —ει || — || *<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R4+Sf || — || —ἁ || —ω || —η || — || *<br />
|}<br />
<br />
==ʹε==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="5" | TABELA KOŃCÓWEK PRZYPADKÓW<br />
|-<br />
! Przypadek || Mianownik || Biernik || Celownik || Dopełniacz<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna || -ø, -', -e', -a' || -h, -ah || -u, -eu, -au || -y, -ey, -ay<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa || -ø, -e', -a' || -ah || -eu, -au || -ey, -ay<br />
|- style="color: darkred;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna || -ø, -e, -a || -(a)ha || -uo, -o || -yi, -i<br />
|}<br />
<br />
==ʹϛ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" | Odmiana czasownika o rdzeniu trójspółgłoskowym (R-N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iRNóTa || iRNíta || iRNáTa<br />
| iRaNTó(ua) || iRaNTí(ya) || iRaNTá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTa || iRNáyTa || iRNáhTa<br />
| iRaNTáu(ua) || iRaNTáy(ya) || iRaNTáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTa || iRNíTTa || iRNáTTa<br />
| iRaNTóu(ua) || iRaNTíy(ya) || iRaNTáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTa || iRaNNíTa || iRaNNáTa<br />
| iRaNeTTó(ua) || iRaNeTTí(ya) || iRaNeTTá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iRaNNóTTa || iRaNNíTTa || iRaNNáTTa<br />
| iRaNeTTóu(ua) || iRaNeTTíy(ya) || iRaNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹζ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" | Odmiana czasownika o rdzeniu dwuspółgłoskowym (N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oNTó(ua) || oNTí(ua) || oNTá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| oNTáu(ua) || oNTáy(ya) || oNTáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| oNTóu(ua) || oNTíy(ya) || oNTáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| oNeTTó(ua) || oNeTTí(ya) || oNeTTá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oNeTTóu(ua) || oNeTTíy(ya) || oNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹη==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" | Odmiana czasownika o rdzeniu jednospółgłoskowym (Ş)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iŞŞó(ua) || iŞŞí(ua) || iŞŞá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iŞŞáu(ua) || iŞŞáy(ya) || iŞŞáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iŞŞóu(ua) || iŞŞíy(ya) || iŞŞáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iŞeŞŞó(ua) || iŞeŞŞí(ya) || iŞeŞŞá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iŞeŞŞóu(ua) || iŞeŞŞíy(ya) || iŞeŞŞáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹθ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" | Odmiana czasownika o rdzeniu czwórspółgłoskowym (R-N-T-F)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oRNóTaF || oRNítaF || oRNáTaF<br />
| iRaNTóFa || iRaNTíFa || iRaNTáFa<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTaF || iRNáyTaF || iRNáhTaF<br />
| oRaNTáuFa || oRaNTáyFa || oRaNTáhFa<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTaF || oRNíTTaF || iRNáTTaF<br />
| oRaNTóFFa || iRaNTíFFa || oRaNTáFFa<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTaF || iRaNNíTaF || iRaNNáTaF<br />
| iRaNeTTóFa || iRaNeTTíFa || iRaNeTTáFa<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oRaNNóTTaF || oRaNNíTTaF || oRaNNáTTaF<br />
| oRaNeTTóFFa || oRaNeTTíFFa || oRaNeTTáFFa<br />
|}<br />
<br />
==ʹι==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="3" style="font-weight: bold;" | NAZWY MIESIĘCY<br />
|-<br />
| Styczeń || Yánuar || Ιάνυαρ<br />
|-<br />
| Luty || Féurar || Φέυραρ<br />
|-<br />
| Marzec || Marac || Μάραζ<br />
|-<br />
| Kwiecień || Ápril || Άπρηλ<br />
|-<br />
| Maj || May || Μαι<br />
|-<br />
| Czerwiec || Yónî || Ιώνὴ<br />
|-<br />
| Lipiec || Yólî || Ιώλὴ<br />
|-<br />
| Sierpień || Áuqos || Άυξωθ<br />
|-<br />
| Wrzesień || Sépt(em)ir || Θέπτ(εμ)ηρ<br />
|-<br />
| Październik || Ókt(op)ir || Ώκτ(ωπ)ηρ<br />
|-<br />
| Listopad || Náuu(am)ir || Νάυυ(αμ)ηρ<br />
|-<br />
| Grudzień || Técc(em)ir || Τέζζ(εμ)ηρ<br />
|}<br />
<br />
==ʹκ (ʹια)==<br />
<br />
Νῆτατ Θουάτεσει<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! X || ENGLISH || POLSKI || —<br />
|-<br />
|1||I||ja||<br />
|-<br />
|2||you (singular)||ty||<br />
|-<br />
|3||he||on||<br />
|-<br />
|4||we||my||<br />
|-<br />
|5||you (plural)||wy||<br />
|-<br />
|6||they||oni, one||<br />
|-<br />
|7||this||ten, ta, to||<br />
|-<br />
|8||that||tamten, tamta, tamto||<br />
|-<br />
|9||here||tutaj, tu||<br />
|-<br />
|10||there||tam||<br />
|-<br />
|11||who||kto||<br />
|-<br />
|12||what||co||<br />
|-<br />
|13||where||gdzie||<br />
|-<br />
|14||when||kiedy, gdy||<br />
|-<br />
|15||how||jak||<br />
|-<br />
|16||not||nie||<br />
|-<br />
|17||all||wszystko, wszystkie, wszyscy||<br />
|-<br />
|18||many||dużo, wiele||<br />
|-<br />
|19||some||trochę, kilka||<br />
|-<br />
|20||few||mało||<br />
|-<br />
|21||other||inny||<br />
|-<br />
|22||one||jeden||<br />
|-<br />
|23||two||dwa||<br />
|-<br />
|24||three||trzy||<br />
|-<br />
|25||four||cztery||<br />
|-<br />
|26||five||pięć||<br />
|-<br />
|27||big||duży, wielki||<br />
|-<br />
|28||long||długi||<br />
|-<br />
|29||wide||szeroki||<br />
|-<br />
|30||thick||tłusty, gruby||<br />
|-<br />
|31||heavy||ciężki||<br />
|-<br />
|32||small||mały||<br />
|-<br />
|33||short||krótki||<br />
|-<br />
|34||narrow||wąski||<br />
|-<br />
|35||thin||cienki||<br />
|-<br />
|36||woman||kobieta||<br />
|-<br />
|37||man (adult male)||mężczyzna||<br />
|-<br />
|38||man (human being)||człowiek||<br />
|-<br />
|39||child||dziecko||<br />
|-<br />
|40||wife||żona||<br />
|-<br />
|41||husband||mąż||<br />
|-<br />
|42||mother||matka||<br />
|-<br />
|43||father||ojciec||<br />
|-<br />
|44||animal||zwierzę||<br />
|-<br />
|45||fish||ryba||<br />
|-<br />
|46||bird||ptak||<br />
|-<br />
|47||dog||pies||<br />
|-<br />
|48||louse||wesz||<br />
|-<br />
|49||snake||wąż||<br />
|-<br />
|50||worm||robak, czerw||<br />
|-<br />
|51||tree||drzewo||<br />
|-<br />
|52||forest||las||<br />
|-<br />
|53||stick (of wood)||patyk, pręt, pałka||<br />
|-<br />
|54||fruit||owoc||<br />
|-<br />
|55||seed||nasienie, nasiono||<br />
|-<br />
|56||leaf||liść||<br />
|-<br />
|57||root||korzeń||<br />
|-<br />
|58||bark(of tree)||kora||<br />
|-<br />
|59||flower||kwiat||<br />
|-<br />
|60||grass||trawa||<br />
|-<br />
|61||rope||sznur, lina, powróz||<br />
|-<br />
|62||skin (of a person)||skóra||<br />
|-<br />
|63||meat (as in flesh)||mięso||<br />
|-<br />
|64||blood||krew||<br />
|-<br />
|65||bone||kość||<br />
|-<br />
|66||fat (noun)||tłuszcz, sadło||<br />
|-<br />
|67||egg||jajko||<br />
|-<br />
|68||horn||róg||<br />
|-<br />
|69||tail||ogon||<br />
|-<br />
|70||feather||pióro||<br />
|-<br />
|71||hair||włosy||<br />
|-<br />
|72||head||głowa||<br />
|-<br />
|73||ear||ucho||<br />
|-<br />
|74||eye||oko||<br />
|-<br />
|75||nose||nos||<br />
|-<br />
|76||mouth||usta||<br />
|-<br />
|77||tooth||ząb||<br />
|-<br />
|78||tongue||język||<br />
|-<br />
|79||fingernail||paznokieć||<br />
|-<br />
|80||foot||stopa||<br />
|-<br />
|81||leg||noga||<br />
|-<br />
|82||knee||kolano||<br />
|-<br />
|83||hand||ręka, dłoń||<br />
|-<br />
|84||wing||skrzydło||<br />
|-<br />
|85||belly||brzuch||<br />
|-<br />
|86||guts||wnętrzności||<br />
|-<br />
|87||neck||szyja, kark||<br />
|-<br />
|88||back||plecy, grzbiet||<br />
|-<br />
|89||breast||pierś||<br />
|-<br />
|90||heart||serce||<br />
|-<br />
|91||liver||wątroba||<br />
|-<br />
|92||to drink||pić||<br />
|-<br />
|93||to eat||jeść||<br />
|-<br />
|94||to bite||gryźć, kąsać||<br />
|-<br />
|95||to suck||ssać||<br />
|-<br />
|96||to spit||pluć||<br />
|-<br />
|97||to vomit||wymiotować||<br />
|-<br />
|98||to blow (as wind)||wiać, dąć||<br />
|-<br />
|99||to breathe||oddychać||<br />
|-<br />
|100||to laugh||śmiać się||<br />
|-<br />
|101||to see||widzieć||<br />
|-<br />
|102||to hear||słyszeć||<br />
|-<br />
|103||to know (a fact)||wiedzieć||<br />
|-<br />
|104||to think||myśleć, dumać||<br />
|-<br />
|105||to smell (sense odour)||wąchać, czuć||<br />
|-<br />
|106||to fear||bać się||<br />
|-<br />
|107||to sleep||spać||<br />
|-<br />
|108||to live||żyć||<br />
|-<br />
|109||to die||umrzeć||<br />
|-<br />
|110||to kill||zabić, uśmiercić||<br />
|-<br />
|111||to fight||walczyć, bić się||<br />
|-<br />
|112||to hunt (transitive)||łowić, polować||<br />
|-<br />
|113||to hit||uderzyć||<br />
|-<br />
|114||to cut||ciąć, rżnąć||<br />
|-<br />
|115||to split||rozdzielić, rozszczepić||<br />
|-<br />
|116||to stab (or stick)||pchnąć, bóść||<br />
|-<br />
|117||to scratch (an itch)||drapać, skrobać||<br />
|-<br />
|118||to dig||kopać (np. łopatą)||<br />
|-<br />
|119||to swim||pływać||<br />
|-<br />
|120||to fly||lecieć||<br />
|-<br />
|121||to walk||iść, chodzić||<br />
|-<br />
|122||to come||przyjść||<br />
|-<br />
|123||to lie (as on one's side)||leżeć||<br />
|-<br />
|124||to sit||siedzieć||<br />
|-<br />
|125||to stand||stać||<br />
|-<br />
|126||to turn (change direction)||obrócić||<br />
|-<br />
|127||to fall (as in drop)||paść, padać||<br />
|-<br />
|128||to give||dać||<br />
|-<br />
|129||to hold (in one's hand)||trzymać, dzierżyć||<br />
|-<br />
|130||to squeeze||ściskać, zgniatać||<br />
|-<br />
|131||to rub||trzeć||<br />
|-<br />
|132||to wash||myć, prać||<br />
|-<br />
|133||to wipe||wycierać||<br />
|-<br />
|134||to pull||ciągnąć||<br />
|-<br />
|135||to push||pchać||<br />
|-<br />
|136||to throw||rzucić, miotać||<br />
|-<br />
|137||to tie||wiązać||<br />
|-<br />
|138||to sew||szyć||<br />
|-<br />
|139||to count||liczyć||<br />
|-<br />
|140||to say||mówić, powiedzieć||<br />
|-<br />
|141||to sing||śpiewać||<br />
|-<br />
|142||to play||grać||<br />
|-<br />
|143||to float||pływać, unosić się||<br />
|-<br />
|144||to flow||płynąć, ciec||<br />
|-<br />
|145||to freeze||zamarznąć, mrozić, marznąć||<br />
|-<br />
|146||to swell||puchnąć||<br />
|-<br />
|147||sun||słońce||<br />
|-<br />
|148||moon||księżyc||<br />
|-<br />
|149||star||gwiazda||<br />
|-<br />
|150||water||woda||<br />
|-<br />
|151||rain||deszcz||<br />
|-<br />
|152||river||rzeka||<br />
|-<br />
|153||lake||jezioro||<br />
|-<br />
|154||sea||morze||<br />
|-<br />
|155||salt||sól||<br />
|-<br />
|156||stone||kamień||<br />
|-<br />
|157||sand||piasek||<br />
|-<br />
|158||dust||kurz, pył, proch||<br />
|-<br />
|159||earth (as in soil)||ziemia||<br />
|-<br />
|160||cloud||chmura, obłok||<br />
|-<br />
|161||fog||mgła||<br />
|-<br />
|162||sky||niebo||<br />
|-<br />
|163||wind (as in breeze)||wiatr||<br />
|-<br />
|164||snow||śnieg||<br />
|-<br />
|165||ice||lód||<br />
|-<br />
|166||smoke||dym||<br />
|-<br />
|167||fire||ogień||<br />
|-<br />
|168||ash||popiół||<br />
|-<br />
|169||to burn (intransitive)||płonąć||<br />
|-<br />
|170||road||droga||<br />
|-<br />
|171||mountain||góra||<br />
|-<br />
|172||red||czerwony||<br />
|-<br />
|173||green||zielony||<br />
|-<br />
|174||yellow||żółty||<br />
|-<br />
|175||white||biały||<br />
|-<br />
|176||black||czarny||<br />
|-<br />
|177||night||noc||<br />
|-<br />
|178||day (daytime)||dzień||<br />
|-<br />
|179||year||rok||<br />
|-<br />
|180||warm (as in weather)||ciepły||<br />
|-<br />
|181||cold (as in weather)||zimny, chłodny||<br />
|-<br />
|182||full||pełny||<br />
|-<br />
|183||new||nowy||<br />
|-<br />
|184||old||stary||<br />
|-<br />
|185||good||dobry||<br />
|-<br />
|186||bad||zły||<br />
|-<br />
|187||rotten (as a log)||zgniły||<br />
|-<br />
|188||dirty||brudny||<br />
|-<br />
|189||straight||prosty||<br />
|-<br />
|190||round||okrągły||<br />
|-<br />
|191||sharp (as a knife)||ostry||<br />
|-<br />
|192||dull (as a knife)||tępy||<br />
|-<br />
|193||smooth||gładki||<br />
|-<br />
|194||wet||mokry||<br />
|-<br />
|195||dry (adjective)||suchy||<br />
|-<br />
|196||right (correct)||poprawny, prawidłowy||<br />
|-<br />
|197||near||bliski||<br />
|-<br />
|198||far||daleki||<br />
|-<br />
|199||right (side)||prawy||<br />
|-<br />
|200||left (side)||lewy||<br />
|-<br />
|201||at||u, przy||<br />
|-<br />
|202||in||w, we||<br />
|-<br />
|203||with (accompanying)||z, ze||<br />
|-<br />
|204||and||i||<br />
|-<br />
|205||if||jeśli, jeżeli||<br />
|-<br />
|206||because||bo, ponieważ||<br />
|-<br />
|207||name||imię||<br />
|}</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Societas_Monarchiae&diff=24966
Societas Monarchiae
2018-06-10T22:48:24Z
<p>Toyatl: /* Członkowie */</p>
<hr />
<div>'''Societas Monarchiae''' - nieoficjalne stowarzyszenie monarchistów społeczności PFJ.<br />
<br />
==Członkowie==<br />
* '''[[Użytkownik:Tqr|Tqr]]'''<br />
* '''[[Użytkownik:Ulfurinn|Úlfurinn (Krewetek)]]'''<br />
* '''[[Użytkownik:Dynozaur|Dynozaur]]'''<br />
* '''[[Użytkownik:Borlach|Borlach]]'''<br />
* '''[[Użytkownik:Caraig|Caraig]]'''<br />
*[[Użytkownik:Henryk Pruthenia|Henryk Pruthenia]] - zwolennik powrotu Caratu.<br />
* '''[[Użytkownik:Toyatl|Τόιατλ]]''' - zwolennik monarchii parlamentarnéy, realnéy władzy króla i powrotu dynastyi Wettynów na tron Nayiaśniéyszéy.<br />
<br />
==Patrz też==<br />
*[[Societasъ Metallumъ]]<br />
*[[Sociétas Nonmetallum]]<br />
*[[Zadruga Bluden]]<br />
<br />
[[Kategoria:Kultura forum językotwórców]]</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_Tol%C3%B3w&diff=24931
Język Tolów
2018-05-31T21:04:04Z
<p>Toyatl: /* Negacja */</p>
<hr />
<div>'''Język Tolów''', '''język talski''' (nazwa własna: ''Tolayánah'', ''Τωλαιάνᾶ'' [tola'janɑh], [tola'janaː]) - mowa Tolów, ''Yánhaŋ Itláh'', ''Ιάνἁγ Ητλᾶ'' - język <który jest> talski) - język konstruowany w celach hobbistycznych.<br />
<br />
<br />
== Głoski i ortografia w alfabecie łacińskim ==<br />
<br />
Zapis jest fonemiczny.<br />
<br />
===Samogłoski===<br />
*'''A''' - [a], przy /q/, /r/ i /ɦ/ - cofnięta w stronę [ɑ];<br />
*'''E''' - [æ], [ε] lub - w sylabie nieakcentowanej, szczególnie przed akcentem - także [ə], nie występuje przy /q/, /r/ oraz /ɦ/;<br />
*'''I''' - [i] lub [ɪ], przy /q/, /r/ oraz /ɦ/ cofnięta w stronę [ɨ];<br />
*'''O''' - [o] lub [ʊ];<br />
<br />
Samogłoski nie kontrastują ze względu na długość, z wyjątkiem, o którym poniżej. <br />
Sylabę akcentowaną zaznacza się akutem nad samogłoską. Jeśli w wyrazie występuje samogłoska z cyrkumfleksem, a jednocześnie brak innej z akutem, cyrkumfleks oznacza też wtedy sylabę akcentowaną.<br />
<br />
===Spółgłoski===<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! Spółgłoski<br />
! Wargowe<br />
! Zębowe<br />
! Boczne<br />
! Twardopodniebienne<br />
! Miękkopodniebienne<br />
! Języczkowe<br />
! Krtaniowe<br />
|-<br />
! Nosowe<br />
| /m/ '''m''' || /n/ '''n''' || || colspan="2" | /ŋ~ɲ/¹ '''ŋ''' (g)² || ||<br />
|-<br />
! style="font-weight: bold;" | Zwarte<br />
| /p/³ '''p''' (b)² || /t/ '''t''' (d)² || || || /k~kʲ/¹ '''k''' (g)² || /q/ '''q''' || /ʔ/³ ''' ' '''<br />
|-<br />
! Zwartoszczelinowe<br />
| || || rowspan="2" | /ɬ~tɬ/³ '''ł''' (d)² || /ʧ~tɕ/³ '''c''' (j)² || || ||<br />
|-<br />
! Szczelinowe<br />
| /φ~f/ '''f''' || /θ~s/³ '''s''' (z)² || /ʃ~ɕ/³ '''ş''' || /x~xʲ/¹ '''x''' || rowspan="2" | /ʀ~r/³ '''r''' || rowspan="2" | /ɦ~ʕ/³ '''h'''<br />
|-<br />
! Płynne i Półsamogłoski<br />
| /w/ '''u''' (v w)² || || /l/ '''l''' || /j/ '''y''' (j) || <br />
|}<br />
:¹ - [ŋ], palatalizowane do [ɲ] przy /i/ oraz /j/, /tʃ/, /ʃ/, [ɴ] przy /q/; [k], palatalizowane do [kʲ] przy /i/ oraz /j/; [x], palatalizowane do [xʲ] przy /i/ oraz /j/;<br />
:² - litery ''b'', ''d'', ''g'', ''j'', ''v'', ''w'', ''z'' występują tylko w zapożyczeniach;<br />
:³ - '''p''' dwuwargowa lub wargowo-zębowa, w nagłosie może być wymawiana jako głoska bezdźwięczna, wargowa, drżąca [ʙ̥];<br />
: - '''r''' może przyjmować artykulację języczkową, jak i dziąsłową, a w nagłosie, wygłosie i zbitkach z obstruentami tracić dźwięczność;<br />
: - '''ł''' w zbitkach po szczelinowych (z wyjątkiem /ɦ/) wymawia się zawsze jako zwartoszczelinową [tɬ], geminata ''łł'' [ɬtɬ], [ɬɬ], w pozostałych przypadkach - wymowa wariantywna;<br />
: - '''s''' standardowo ma wymowę pośrednią między [θ] a [s], „''s'' sepleniące”, spółgłoska podobna do [θ], z tym że język jest cofnięty, a jego koniec nie tkwi między zębami, ale przy siekaczach górnych, również wymowa [θ] oraz [s];<br />
: - '''c''' i '''ş''' mogą mieć brzmienie zadziąsłowe lub twardopodniebienne;<br />
: - ''' ' ''' nie pisze się na początku wyrazu i między samogłoskami;<br />
: - '''h''' dźwięczne, może udźwięczniać spółgłoski w zbitkach spółgłoskowych (np. ''atha'' -> [ʔadɦɑ], ''ahfa'' -> [ʔɑɦva], [ʔaːfa]), jeśli znajduje się po samogłosce przed spółgłoską lub w wygłosie, może być nieme, a poprzedzająca samogłoska ulega wtedy wzdłużeniu (np. ''ah'' -> [ʔaː]);<br />
<br />
== Wzór sylaby ==<br />
<br />
Sylaba ma postać CV((C)C).<br />
<br />
Zbitka może się pojawić w wygłosie. Najczęściej jest to spowodowane dołączeniem sufiksu. Między ostatnimi dwiema spółgłoskami rdzenia najczęściej pojawia się samogłoska, o ile cały wyraz nie kończy się samogłoską.<br />
<br />
Każda sylaba zaczyna się pojedynczą spółgłoską, natomiast wewnątrz wyrazów możliwe są dowolne zbitki dwuspółgłoskowe, choć niektóre trudno wymawialne powodują, że druga asymiluje się do pierwszej (szczególnie w przypadkach, gdy pierwsza z nich to /ɬ/, a druga to szczelinowy sybilant).<br />
<br />
== Rdzeń wyrazowy ==<br />
<br />
Rdzenie zawierają jedną (teoretycznie), dwie, trzy bądź cztery spółgłoski. Rdzenie trój- i czterospółgłoskowe mogą występować w dwóch odmiennych typach. W pierwszym typie rdzenia dwie pierwsze spółgłoski mogą tworzyć zbitkę w czasownikach. W drugim typie rdzenia pierwsza spółgłoska i występująca po niej samogłoska (najczęściej /æ/ lub /a/) pozostają niezmienne, a zbitkę w czasowniku tworzą dwie kolejne spółgłoski.<br />
<br />
W wyrazach zapożyczonych możliwe są rdzenie liczące więcej niż cztery spółgłoski. Spółgłoski /j/, /w/ i /ɦ/ występują w niekiedy jako samogłoski, odpowiednio /i/, /o/, /a/, zapisuje się je wtedy z cyrkumfleksem. Akcent pada zawsze na sylabę z samogłoską po pierwszej spółgłosce rdzenia.<br />
<br />
Wyraz prosty bez afiksów ma postać:<br />
*dwuspógłoskowy: C1-V1-C2-V2/V3<br />
*trójspółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2<br />
*czterospółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3-C4 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2-C3-V3<br />
(gdzie C1, C2, C3, C4 to spółgłoski rdzenia, C0 i V0 to nieodmienialne spółgłoska i samogłoska w rdzeniach drugiego typu, V1, V2, V3 to samogłoski występujące po spółgłoskach rdzenia)<br />
<br />
W czasowniku V1 jest zerowe, akcent pada na V2. W rzeczowniku V2 jest zerowe, akcent pada na V1. W gerundium akcent pada na V2.<br />
<br />
== Morfologia ==<br />
<br />
===Czasownik===<br />
Czasownik odmienia się przez tryby, statyczność-dynamiczność, aspekty, strony, jak również mogą mieć znaczenie równe, osłabione bądź wzmocnione. Czasownik nie zawiera informacji o osobie podmiotu czy dopełnień ani o czasie, wynikają one z kontekstu lub obecności słów pomocniczych (zaimków, przysłówków itp.).<br />
<br />
*'''Tryb i modalność'''<br />
*'''Statyczność-dynamiczność'''<br />
*'''Aspekt'''<br />
*'''Strona'''<br />
Stronę określa barwa samogłoski V2, na którą w czasowniku pada główny (lub jedyny) akcent wyrazowy. Istnieje 5 stron, 3 określane przez wymianę samogłoski V2, a 2 przez wymianę tej samogłoski i obecności zaimka zwrotno-wzajemnego '''kî'''.<br />
:1. '''ó''' lub '''áu''' - strona czynna - agens jest w mianowniku, pacjens w bierniku;<br />
:2. '''í''' lub '''áy''' - strona bierna - agens jest w bierniku, pacjens w mianowniku;<br />
:3. '''á''' lub '''áh''' - czasownik nieprzechodni, podmiot jest w mianowniku;<br />
:4. strona czynna z zaimkiem '''kî''' - oznacza czynność zwrotną, podmiot w mianowniku;<br />
:5. strona bierna z zaimkiem '''kî''' - oznacza czynność wzajemną, 2 lub więcej podmiotów w mianowniku.<br />
<br />
*'''Wzmocnienie-osłabienie'''<br />
<br />
===Rzeczownik===<br />
Rzeczownik występuje w trzech klasach nominalnych (1. świat ożywiony; 2. materialny, nieożywiony; 3. reszta), trzech liczbach (1. liczba policzalna, w tym 1a. liczba uniwersalna, 1b. liczba zbiorowa; 2. liczba niepoliczalna;), odmienia się przez cztery przypadki główne (1. mianownik; 2. bierniko-dopełniacz; 3. allatyw; 4. ablatyw;).<br />
<br />
Rzeczownik niezłożony w mianowniku, bez sufiksów i niepoddany reduplikacji posiada jedną lub dwie samogłoski. Zawsze jest to V1 (samogłoska akcentowana, znajdująca się po pierwszej spółgłosce rdzenia pierwszego typu i po drugiej spółgłosce rdzenia trój- i czterospółgłoskowego drugiego typu), której barwa najczęściej (choć nie zawsze) określa klasę nominalną, do której dany rzeczownik należy, oraz V3, która najczęściej (choć nie zawsze) określa natężenie cechy albo w inny sposób różnicuje znaczenie (''r'''á'''n'''a'''t, r'''í'''n'''o'''t, r'''á'''nt'''e''', r'''ó'''nt'''a''', r'''á'''n'''a''', r'''ó'''n'''i''', r'''á'''nt'''a'''k, r'''í'''nt'''o'''k''). Jednosylabową formę przybiera wyraz ze rdzeniem jedno- i dwuspółgłoskowym, gdy V3 może być pominięta, sporadycznie też w wyrazach z rdzeniem trójspółgłoskowym, gdy w wygłosie znajduje się zbitka (''r'''a'''', r'''a'''n, r'''i'''nt''). Trzecia samogłoska albo należy do sufiksu, albo rozdziela zabronione zbitki (najczęściej jest to /æ/ lub /a/), albo jest końcówką liczby niepoliczalnej. Czwarta zawsze jest końcówką liczby niepoliczalnej.<br />
<br />
Rzeczownik złożony z dwóch rzeczowników prostych, z których pierwszy jest członem określającym, drugi określanym, może zawierać więcej niż cztery samogłoski. Akcent pada w nim na pierwszą samogłoskę rdzenia w drugim członie.<br />
<br />
*'''Klasy nominalne'''<br />
:1. żywotne - wszystko, co związane z życiem, nazwy roślin, zwierząt, grzybów, mikrobów, grup istot żywych, żywych struktur, osoby; wykładnikiem jest samogłoska V1=/'''o'''/ (przykład: ''r'''ó'''nat, r'''ó'''nti'');<br />
:2. nieżywotne, rzeczowe - wszystkie rzeczy odbierane zmysłami, namacalne, odczuwalne, widzialne, nie należące do organizmów żywych (a więc również np. martwe ciało), miejsca, kraje, struktury świata materialnego, nazwy cząstek elementarnych (ale nie oddziaływań), nazwy zjawisk widzialnych jak ogień; wykładnikiem jest V1=/'''i'''/ (przykład: ''r'''í'''net, r'''í'''ntat'');<br />
:3. pozostałe - wszystko to, co nie mieści się w dwóch pierwszych klasach; wykładnikiem jest V1=/'''e'''/ i V1=/'''a'''/ (przykład: ''y'''é'''net, r'''á'''nti'');<br />
<br />
Przynależność do danej klasy nie zawsze jest określona na rzeczowniku, szczególnie dotyczy to wyrazów zapożyczonych. Również imiona i nazwy przynależą do tej klasy rzeczowników, do których się odnoszą, bez względu na ich kształt i brzmienie.<br />
<br />
*'''Rodzaj'''<br />
Rzeczowniki i zaimki nie mają określonego rodzaju. Można go dodać wstawiając sufiks '''-(e)l''' dla rodzaju żeńskiego albo sufiks '''-(a)r'''. Rodzaj mają tylko rzeczowniki i zaimki z klasy żywotnych.<br />
<br />
*'''Liczby'''<br />
Żadna z części mowy nie odmienia się przez liczby. Rzeczowniki i zaimki przyjmują pewną liczbę i to implikuje ich zakres znaczeniowy. Zmiana liczby w rdzeniu powoduje, jak w przypadku zmiany przynależności do klasy nominalnej, zawsze zmianę jakościową, a nigdy ilościowej. <br />
:1. prosta policzalna - oznacza przedmiot, osobę, organizm, zjawisko, wydarzenie, konstrukcję, stan itp. dające się policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych, odbierane jako stanowiące spójną całość i autonomiczne w stosunku do innych osób, przedmiotów, zjawisk itd. - baran, kamień, noc; wyraz w l.p.p. kończy się spółgłoską;<br />
:2. zbiorcza policzalna - oznacza grupę osób, przedmiotów, zjawisk policzalnych, której poszczególne rozróżnialne elementy tworzą pewną spójną całość, a te całości również można policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych - stado, archipelag, dzieje; l.z.p. tworzy się reduplikując ostatnią spółgłoskę rdzenia, kończy się spółgłoską;<br />
:3. niepoliczalna - oznacza przedmioty, zjawiska itd. niedające się policzyć ani uszeregować za pomocą liczb naturalnych, do mierzenia ilości stosuje się ewentualnie jednostek umownych, w l.np. występują gerundia - trawa, woda, namiętność; wyraz w l.np. kończy się samogłoską;<br />
<br />
*'''Przypadki'''<br />
Rzeczowniki i zaimki odmieniają się przez przypadki główne:<br />
:1. mianownik - podmiot przy czasowniku nieprzechodnim, agens w stronie czynnej, patiens w stronie biernej; brak końcówki albo '''-'''', '''-e'''', '''-a'''' (jeżeli ostatnią spółgloską tematu jest /r q ɦ/), ''''-e''', są identyczne z końcówkami wołacza, pewna część rzeczowników je posiada, służą też do derywacji;<br />
:2. wołacz - końcówki jak w przypadku mianownika, przypadek raczej rzadko stosowany;<br />
:3. biernik - patiens w stronie czynnej, agens w stronie biernej, w stopniowaniu przypadek rzeczownika lub zaimka, który jest poddany porównaniu; końcówki '''-h''', '''-ah''', '''-ha''';<br />
:4. allatyw - znaczenie ruchu ku komuś, czemuś, zbliżania się, także w funkcji dopełnienia dalszego i rezultatu zmiany; końcówki '''-u''', '''-eu''', '''-ah''' (przy /r q ɦ/), '''-uo''', '''-o''';<br />
:5. ablatyw - znaczenie ruchu od kogoś, czegoś, oddalania się, pochodzenia od kogoś, czegoś, wytworzenia z czegoś; końcówki '''-y''', '''-ey''', '''-ay''' (przy /r q ɦ/), '''-yi''', '''-i''';<br />
<br />
*'''Określenie posesywności i wyrazy złożone'''<br />
<br />
===Gerundium===<br />
<br />
===Przysłówek===<br />
Przysłówek tworzy się z rzeczownika przez dodanie przedrostka ''a-'' /ʔa-/ z powtórzeniem pierwszej spółgłoski rdzenia dla rdzeni typu 1. W rdzeniach typu 2. po przedrostku pierwsza spółgłoska nie jest reduplikowana, ale tworzy zbitkę z drugą spółgłoską. Rzadsze są konstrukcje z powtórzeniem pierwszej spółgłoski bez tworzenia zbitek w rdzeniu.<br />
<br />
Przykład:<br />
* rdzeń typu 1.:<br />
:''rátas'' -> '''''ar'''rátas''<br />
*rdzeń typu 2.:<br />
:a) ''paláyâ'' -> '''''a'''pláyâ''<br />
:b) ''naríq'' -> '''''an'''naríq''<br />
<br />
===Zaimki===<br />
Zaimki osobowe występują w czterech osobach i trzech liczbach. Możliwe są również takie kombinacje poprzez ich łączenie, jak również złożenia zaimków z prostymi liczebnikami, które zwiększają wachlarz dostępnych możliwości. Do zaimków w każdej osobie - poza liczbą niepoliczalną - można dołączyć sufiks definiujący płeć. Dla rodzaju żeńskiego jest to '''-(e)l''', dla rodzaju męskiego '''-(a)r'''.<br />
Trzecia osoba występuje w dwóch formach: bliższej i dalszej. Bliższa jest formą podstawową, występującą na ogół w zdaniach prostych. Dalsza - użyta w zdaniu prostym - oznacza:<br />
* podmiot lub dopełnienie mniej istotne dla mówiącego, skupiającego uwagę na innych częściach zdania, jeśli zdanie nie ma dopełnienia;<br />
* podmiot czynności nietożsamy z dopełnieniem; w przypadku użycia zarówno jako agensa, jak i pacjensa zaimka w jednej formie bliższej lub dalszej, zdanie wyraża czynność zwrotną;<br />
* odniesienie się do dopełnienia w zdaniach złożonych, kiedy dopełnienie pierwszego członu zdania złożonego jest podmiotem drugiego członu;<br />
<br />
===Liczebniki===<br />
<br />
===Stopniowanie===<br />
<br />
===Negacja===<br />
Język posiada dwa rodzaje negacji zarówno w rzeczownikach, czasownikach, gerundiach jak i przysłówkach:<br />
* dla oznaczenia braku cechy używa się sufiksu '''-uf''', '''-of''';<br />
* dla oznaczenia przeciwieństwa cechy używa się sufiksu '''-s''', '''-s''';<br />
Nie występują partykuły przeczące ani twierdząca. Żeby odpowiedzieć na pytanie ogólne powtórza się czasownik z odpowiednią końcówką przeczenia. Jeśli pytanie wymaga odpowiedzi twierdzącej, powtórza się czasownik dodając do niego sufiks twierdzący '''-(e)k'''.<br />
W funkcji partykuł może wystąpić zaimek wskazujący''' şe'''' z odpowiednią końcówką:<br />
:'''şéek'''="tak"<br />
:'''şéof'''="nie"<br />
:'''şées'''="nie, wprost przeciwnie".<br />
<br />
== Składnia ==<br />
<br />
===Szyk zdania===<br />
Szyk zdania jest swobodny, z dominującym układem SOV. Okolicznik znajduje się zwykle przed czasownikiem. Rzeczownik poprzedza przydawkę lub przydawki.<br />
<br />
===Grupa nominalna===<br />
<br />
===Zdanie współrzędnie złożone===<br />
<br />
===Zdanie podrzędnie złożone===<br />
<br />
== Zasady pisowni w alfabecie greckim ==<br />
<br />
<br />
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_Tol%C3%B3w&diff=24930
Język Tolów
2018-05-31T21:03:27Z
<p>Toyatl: /* Rzeczownik */</p>
<hr />
<div>'''Język Tolów''', '''język talski''' (nazwa własna: ''Tolayánah'', ''Τωλαιάνᾶ'' [tola'janɑh], [tola'janaː]) - mowa Tolów, ''Yánhaŋ Itláh'', ''Ιάνἁγ Ητλᾶ'' - język <który jest> talski) - język konstruowany w celach hobbistycznych.<br />
<br />
<br />
== Głoski i ortografia w alfabecie łacińskim ==<br />
<br />
Zapis jest fonemiczny.<br />
<br />
===Samogłoski===<br />
*'''A''' - [a], przy /q/, /r/ i /ɦ/ - cofnięta w stronę [ɑ];<br />
*'''E''' - [æ], [ε] lub - w sylabie nieakcentowanej, szczególnie przed akcentem - także [ə], nie występuje przy /q/, /r/ oraz /ɦ/;<br />
*'''I''' - [i] lub [ɪ], przy /q/, /r/ oraz /ɦ/ cofnięta w stronę [ɨ];<br />
*'''O''' - [o] lub [ʊ];<br />
<br />
Samogłoski nie kontrastują ze względu na długość, z wyjątkiem, o którym poniżej. <br />
Sylabę akcentowaną zaznacza się akutem nad samogłoską. Jeśli w wyrazie występuje samogłoska z cyrkumfleksem, a jednocześnie brak innej z akutem, cyrkumfleks oznacza też wtedy sylabę akcentowaną.<br />
<br />
===Spółgłoski===<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! Spółgłoski<br />
! Wargowe<br />
! Zębowe<br />
! Boczne<br />
! Twardopodniebienne<br />
! Miękkopodniebienne<br />
! Języczkowe<br />
! Krtaniowe<br />
|-<br />
! Nosowe<br />
| /m/ '''m''' || /n/ '''n''' || || colspan="2" | /ŋ~ɲ/¹ '''ŋ''' (g)² || ||<br />
|-<br />
! style="font-weight: bold;" | Zwarte<br />
| /p/³ '''p''' (b)² || /t/ '''t''' (d)² || || || /k~kʲ/¹ '''k''' (g)² || /q/ '''q''' || /ʔ/³ ''' ' '''<br />
|-<br />
! Zwartoszczelinowe<br />
| || || rowspan="2" | /ɬ~tɬ/³ '''ł''' (d)² || /ʧ~tɕ/³ '''c''' (j)² || || ||<br />
|-<br />
! Szczelinowe<br />
| /φ~f/ '''f''' || /θ~s/³ '''s''' (z)² || /ʃ~ɕ/³ '''ş''' || /x~xʲ/¹ '''x''' || rowspan="2" | /ʀ~r/³ '''r''' || rowspan="2" | /ɦ~ʕ/³ '''h'''<br />
|-<br />
! Płynne i Półsamogłoski<br />
| /w/ '''u''' (v w)² || || /l/ '''l''' || /j/ '''y''' (j) || <br />
|}<br />
:¹ - [ŋ], palatalizowane do [ɲ] przy /i/ oraz /j/, /tʃ/, /ʃ/, [ɴ] przy /q/; [k], palatalizowane do [kʲ] przy /i/ oraz /j/; [x], palatalizowane do [xʲ] przy /i/ oraz /j/;<br />
:² - litery ''b'', ''d'', ''g'', ''j'', ''v'', ''w'', ''z'' występują tylko w zapożyczeniach;<br />
:³ - '''p''' dwuwargowa lub wargowo-zębowa, w nagłosie może być wymawiana jako głoska bezdźwięczna, wargowa, drżąca [ʙ̥];<br />
: - '''r''' może przyjmować artykulację języczkową, jak i dziąsłową, a w nagłosie, wygłosie i zbitkach z obstruentami tracić dźwięczność;<br />
: - '''ł''' w zbitkach po szczelinowych (z wyjątkiem /ɦ/) wymawia się zawsze jako zwartoszczelinową [tɬ], geminata ''łł'' [ɬtɬ], [ɬɬ], w pozostałych przypadkach - wymowa wariantywna;<br />
: - '''s''' standardowo ma wymowę pośrednią między [θ] a [s], „''s'' sepleniące”, spółgłoska podobna do [θ], z tym że język jest cofnięty, a jego koniec nie tkwi między zębami, ale przy siekaczach górnych, również wymowa [θ] oraz [s];<br />
: - '''c''' i '''ş''' mogą mieć brzmienie zadziąsłowe lub twardopodniebienne;<br />
: - ''' ' ''' nie pisze się na początku wyrazu i między samogłoskami;<br />
: - '''h''' dźwięczne, może udźwięczniać spółgłoski w zbitkach spółgłoskowych (np. ''atha'' -> [ʔadɦɑ], ''ahfa'' -> [ʔɑɦva], [ʔaːfa]), jeśli znajduje się po samogłosce przed spółgłoską lub w wygłosie, może być nieme, a poprzedzająca samogłoska ulega wtedy wzdłużeniu (np. ''ah'' -> [ʔaː]);<br />
<br />
== Wzór sylaby ==<br />
<br />
Sylaba ma postać CV((C)C).<br />
<br />
Zbitka może się pojawić w wygłosie. Najczęściej jest to spowodowane dołączeniem sufiksu. Między ostatnimi dwiema spółgłoskami rdzenia najczęściej pojawia się samogłoska, o ile cały wyraz nie kończy się samogłoską.<br />
<br />
Każda sylaba zaczyna się pojedynczą spółgłoską, natomiast wewnątrz wyrazów możliwe są dowolne zbitki dwuspółgłoskowe, choć niektóre trudno wymawialne powodują, że druga asymiluje się do pierwszej (szczególnie w przypadkach, gdy pierwsza z nich to /ɬ/, a druga to szczelinowy sybilant).<br />
<br />
== Rdzeń wyrazowy ==<br />
<br />
Rdzenie zawierają jedną (teoretycznie), dwie, trzy bądź cztery spółgłoski. Rdzenie trój- i czterospółgłoskowe mogą występować w dwóch odmiennych typach. W pierwszym typie rdzenia dwie pierwsze spółgłoski mogą tworzyć zbitkę w czasownikach. W drugim typie rdzenia pierwsza spółgłoska i występująca po niej samogłoska (najczęściej /æ/ lub /a/) pozostają niezmienne, a zbitkę w czasowniku tworzą dwie kolejne spółgłoski.<br />
<br />
W wyrazach zapożyczonych możliwe są rdzenie liczące więcej niż cztery spółgłoski. Spółgłoski /j/, /w/ i /ɦ/ występują w niekiedy jako samogłoski, odpowiednio /i/, /o/, /a/, zapisuje się je wtedy z cyrkumfleksem. Akcent pada zawsze na sylabę z samogłoską po pierwszej spółgłosce rdzenia.<br />
<br />
Wyraz prosty bez afiksów ma postać:<br />
*dwuspógłoskowy: C1-V1-C2-V2/V3<br />
*trójspółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2<br />
*czterospółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3-C4 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2-C3-V3<br />
(gdzie C1, C2, C3, C4 to spółgłoski rdzenia, C0 i V0 to nieodmienialne spółgłoska i samogłoska w rdzeniach drugiego typu, V1, V2, V3 to samogłoski występujące po spółgłoskach rdzenia)<br />
<br />
W czasowniku V1 jest zerowe, akcent pada na V2. W rzeczowniku V2 jest zerowe, akcent pada na V1. W gerundium akcent pada na V2.<br />
<br />
== Morfologia ==<br />
<br />
===Czasownik===<br />
Czasownik odmienia się przez tryby, statyczność-dynamiczność, aspekty, strony, jak również mogą mieć znaczenie równe, osłabione bądź wzmocnione. Czasownik nie zawiera informacji o osobie podmiotu czy dopełnień ani o czasie, wynikają one z kontekstu lub obecności słów pomocniczych (zaimków, przysłówków itp.).<br />
<br />
*'''Tryb i modalność'''<br />
*'''Statyczność-dynamiczność'''<br />
*'''Aspekt'''<br />
*'''Strona'''<br />
Stronę określa barwa samogłoski V2, na którą w czasowniku pada główny (lub jedyny) akcent wyrazowy. Istnieje 5 stron, 3 określane przez wymianę samogłoski V2, a 2 przez wymianę tej samogłoski i obecności zaimka zwrotno-wzajemnego '''kî'''.<br />
:1. '''ó''' lub '''áu''' - strona czynna - agens jest w mianowniku, pacjens w bierniku;<br />
:2. '''í''' lub '''áy''' - strona bierna - agens jest w bierniku, pacjens w mianowniku;<br />
:3. '''á''' lub '''áh''' - czasownik nieprzechodni, podmiot jest w mianowniku;<br />
:4. strona czynna z zaimkiem '''kî''' - oznacza czynność zwrotną, podmiot w mianowniku;<br />
:5. strona bierna z zaimkiem '''kî''' - oznacza czynność wzajemną, 2 lub więcej podmiotów w mianowniku.<br />
<br />
*'''Wzmocnienie-osłabienie'''<br />
<br />
===Rzeczownik===<br />
Rzeczownik występuje w trzech klasach nominalnych (1. świat ożywiony; 2. materialny, nieożywiony; 3. reszta), trzech liczbach (1. liczba policzalna, w tym 1a. liczba uniwersalna, 1b. liczba zbiorowa; 2. liczba niepoliczalna;), odmienia się przez cztery przypadki główne (1. mianownik; 2. bierniko-dopełniacz; 3. allatyw; 4. ablatyw;).<br />
<br />
Rzeczownik niezłożony w mianowniku, bez sufiksów i niepoddany reduplikacji posiada jedną lub dwie samogłoski. Zawsze jest to V1 (samogłoska akcentowana, znajdująca się po pierwszej spółgłosce rdzenia pierwszego typu i po drugiej spółgłosce rdzenia trój- i czterospółgłoskowego drugiego typu), której barwa najczęściej (choć nie zawsze) określa klasę nominalną, do której dany rzeczownik należy, oraz V3, która najczęściej (choć nie zawsze) określa natężenie cechy albo w inny sposób różnicuje znaczenie (''r'''á'''n'''a'''t, r'''í'''n'''o'''t, r'''á'''nt'''e''', r'''ó'''nt'''a''', r'''á'''n'''a''', r'''ó'''n'''i''', r'''á'''nt'''a'''k, r'''í'''nt'''o'''k''). Jednosylabową formę przybiera wyraz ze rdzeniem jedno- i dwuspółgłoskowym, gdy V3 może być pominięta, sporadycznie też w wyrazach z rdzeniem trójspółgłoskowym, gdy w wygłosie znajduje się zbitka (''r'''a'''', r'''a'''n, r'''i'''nt''). Trzecia samogłoska albo należy do sufiksu, albo rozdziela zabronione zbitki (najczęściej jest to /æ/ lub /a/), albo jest końcówką liczby niepoliczalnej. Czwarta zawsze jest końcówką liczby niepoliczalnej.<br />
<br />
Rzeczownik złożony z dwóch rzeczowników prostych, z których pierwszy jest członem określającym, drugi określanym, może zawierać więcej niż cztery samogłoski. Akcent pada w nim na pierwszą samogłoskę rdzenia w drugim członie.<br />
<br />
*'''Klasy nominalne'''<br />
:1. żywotne - wszystko, co związane z życiem, nazwy roślin, zwierząt, grzybów, mikrobów, grup istot żywych, żywych struktur, osoby; wykładnikiem jest samogłoska V1=/'''o'''/ (przykład: ''r'''ó'''nat, r'''ó'''nti'');<br />
:2. nieżywotne, rzeczowe - wszystkie rzeczy odbierane zmysłami, namacalne, odczuwalne, widzialne, nie należące do organizmów żywych (a więc również np. martwe ciało), miejsca, kraje, struktury świata materialnego, nazwy cząstek elementarnych (ale nie oddziaływań), nazwy zjawisk widzialnych jak ogień; wykładnikiem jest V1=/'''i'''/ (przykład: ''r'''í'''net, r'''í'''ntat'');<br />
:3. pozostałe - wszystko to, co nie mieści się w dwóch pierwszych klasach; wykładnikiem jest V1=/'''e'''/ i V1=/'''a'''/ (przykład: ''y'''é'''net, r'''á'''nti'');<br />
<br />
Przynależność do danej klasy nie zawsze jest określona na rzeczowniku, szczególnie dotyczy to wyrazów zapożyczonych. Również imiona i nazwy przynależą do tej klasy rzeczowników, do których się odnoszą, bez względu na ich kształt i brzmienie.<br />
<br />
*'''Rodzaj'''<br />
Rzeczowniki i zaimki nie mają określonego rodzaju. Można go dodać wstawiając sufiks '''-(e)l''' dla rodzaju żeńskiego albo sufiks '''-(a)r'''. Rodzaj mają tylko rzeczowniki i zaimki z klasy żywotnych.<br />
<br />
*'''Liczby'''<br />
Żadna z części mowy nie odmienia się przez liczby. Rzeczowniki i zaimki przyjmują pewną liczbę i to implikuje ich zakres znaczeniowy. Zmiana liczby w rdzeniu powoduje, jak w przypadku zmiany przynależności do klasy nominalnej, zawsze zmianę jakościową, a nigdy ilościowej. <br />
:1. prosta policzalna - oznacza przedmiot, osobę, organizm, zjawisko, wydarzenie, konstrukcję, stan itp. dające się policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych, odbierane jako stanowiące spójną całość i autonomiczne w stosunku do innych osób, przedmiotów, zjawisk itd. - baran, kamień, noc; wyraz w l.p.p. kończy się spółgłoską;<br />
:2. zbiorcza policzalna - oznacza grupę osób, przedmiotów, zjawisk policzalnych, której poszczególne rozróżnialne elementy tworzą pewną spójną całość, a te całości również można policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych - stado, archipelag, dzieje; l.z.p. tworzy się reduplikując ostatnią spółgłoskę rdzenia, kończy się spółgłoską;<br />
:3. niepoliczalna - oznacza przedmioty, zjawiska itd. niedające się policzyć ani uszeregować za pomocą liczb naturalnych, do mierzenia ilości stosuje się ewentualnie jednostek umownych, w l.np. występują gerundia - trawa, woda, namiętność; wyraz w l.np. kończy się samogłoską;<br />
<br />
*'''Przypadki'''<br />
Rzeczowniki i zaimki odmieniają się przez przypadki główne:<br />
:1. mianownik - podmiot przy czasowniku nieprzechodnim, agens w stronie czynnej, patiens w stronie biernej; brak końcówki albo '''-'''', '''-e'''', '''-a'''' (jeżeli ostatnią spółgloską tematu jest /r q ɦ/), ''''-e''', są identyczne z końcówkami wołacza, pewna część rzeczowników je posiada, służą też do derywacji;<br />
:2. wołacz - końcówki jak w przypadku mianownika, przypadek raczej rzadko stosowany;<br />
:3. biernik - patiens w stronie czynnej, agens w stronie biernej, w stopniowaniu przypadek rzeczownika lub zaimka, który jest poddany porównaniu; końcówki '''-h''', '''-ah''', '''-ha''';<br />
:4. allatyw - znaczenie ruchu ku komuś, czemuś, zbliżania się, także w funkcji dopełnienia dalszego i rezultatu zmiany; końcówki '''-u''', '''-eu''', '''-ah''' (przy /r q ɦ/), '''-uo''', '''-o''';<br />
:5. ablatyw - znaczenie ruchu od kogoś, czegoś, oddalania się, pochodzenia od kogoś, czegoś, wytworzenia z czegoś; końcówki '''-y''', '''-ey''', '''-ay''' (przy /r q ɦ/), '''-yi''', '''-i''';<br />
<br />
*'''Określenie posesywności i wyrazy złożone'''<br />
<br />
===Gerundium===<br />
<br />
===Przysłówek===<br />
Przysłówek tworzy się z rzeczownika przez dodanie przedrostka ''a-'' /ʔa-/ z powtórzeniem pierwszej spółgłoski rdzenia dla rdzeni typu 1. W rdzeniach typu 2. po przedrostku pierwsza spółgłoska nie jest reduplikowana, ale tworzy zbitkę z drugą spółgłoską. Rzadsze są konstrukcje z powtórzeniem pierwszej spółgłoski bez tworzenia zbitek w rdzeniu.<br />
<br />
Przykład:<br />
* rdzeń typu 1.:<br />
:''rátas'' -> '''''ar'''rátas''<br />
*rdzeń typu 2.:<br />
:a) ''paláyâ'' -> '''''a'''pláyâ''<br />
:b) ''naríq'' -> '''''an'''naríq''<br />
<br />
===Zaimki===<br />
Zaimki osobowe występują w czterech osobach i trzech liczbach. Możliwe są również takie kombinacje poprzez ich łączenie, jak również złożenia zaimków z prostymi liczebnikami, które zwiększają wachlarz dostępnych możliwości. Do zaimków w każdej osobie - poza liczbą niepoliczalną - można dołączyć sufiks definiujący płeć. Dla rodzaju żeńskiego jest to '''-(e)l''', dla rodzaju męskiego '''-(a)r'''.<br />
Trzecia osoba występuje w dwóch formach: bliższej i dalszej. Bliższa jest formą podstawową, występującą na ogół w zdaniach prostych. Dalsza - użyta w zdaniu prostym - oznacza:<br />
* podmiot lub dopełnienie mniej istotne dla mówiącego, skupiającego uwagę na innych częściach zdania, jeśli zdanie nie ma dopełnienia;<br />
* podmiot czynności nietożsamy z dopełnieniem; w przypadku użycia zarówno jako agensa, jak i pacjensa zaimka w jednej formie bliższej lub dalszej, zdanie wyraża czynność zwrotną;<br />
* odniesienie się do dopełnienia w zdaniach złożonych, kiedy dopełnienie pierwszego członu zdania złożonego jest podmiotem drugiego członu;<br />
<br />
===Liczebniki===<br />
<br />
===Stopniowanie===<br />
<br />
===Negacja===<br />
Język posiada dwa rodzaje negacji zarówno w rzeczownikach, czasownikach, gerundiach jak i przysłówkach:<br />
* dla oznaczenia braku cechy używa się sufiksu '''-uf''', '''-of''';<br />
* dla oznaczenia przeciwieństwa cechy używa się sufiksu '''-ys''', '''-is''';<br />
Nie występują partykuły przeczące ani twierdząca. Żeby odpowiedzieć na pytanie ogólne powtórza się czasownik z odpowiednią końcówką przeczenia. Jeśli pytanie wymaga odpowiedzi twierdzącej, powtórza się czasownik dodając do niego sufiks twierdzący '''-(e)k'''.<br />
W funkcji partykuł może wystąpić zaimek wskazujący''' şe'''' z odpowiednią końcówką:<br />
:'''şéek'''="tak"<br />
:'''şéof'''="nie"<br />
:'''şéis'''="nie, wprost przeciwnie".<br />
<br />
== Składnia ==<br />
<br />
===Szyk zdania===<br />
Szyk zdania jest swobodny, z dominującym układem SOV. Okolicznik znajduje się zwykle przed czasownikiem. Rzeczownik poprzedza przydawkę lub przydawki.<br />
<br />
===Grupa nominalna===<br />
<br />
===Zdanie współrzędnie złożone===<br />
<br />
===Zdanie podrzędnie złożone===<br />
<br />
== Zasady pisowni w alfabecie greckim ==<br />
<br />
<br />
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=U%C5%BCytkownik:Toyatl&diff=24929
Użytkownik:Toyatl
2018-05-31T16:23:20Z
<p>Toyatl: /* ʹδ */</p>
<hr />
<div>'''WITAMY, WITAMY!'''<br />
<br />
<br />
Βρωδνοπὶσανη κονλαϟγοϋε υ αλφαβεταχ ϝατσὶνισκὶμ αὶ γρετσκὶμ.<br />
<br />
Ϋηλκα ρεφορμα [[Język Tolów|ηνζὺκα Τολόυ]].<br />
<br />
==ʹα==<br />
<br />
Ταβελκὶ ιωξ νηακτωαλνε α νηποδλεγαϊοντσε ναπραυη, αλε ζοσταυιονε κω παμηντὶ αὶ πῥεστροδζε.<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 2-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń L-F<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| láf<br />
láfa''';'''<br />
| a) láfam<br />
b) láfaŋk<br />
| láfaf<br />
| a) láffam<br />
b) láffaŋk<br />
| láfa<br />
| a) láfam'''a'''<br />
b) láfaŋk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| láfa'''h'''<br />
| a) láfam'''ah'''<br />
b) láfaŋk'''ah'''<br />
| láffa'''h'''<br />
| a) láffam'''ah'''<br />
b) láffaŋk'''ah'''<br />
| láfa'''ha'''<br />
| a) láfam'''ha'''<br />
b) láfaŋk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| láfa'''u'''<br />
| a) láfam'''au'''<br />
b) láfaŋk'''au'''<br />
| láffa'''u'''<br />
| a) láffam'''au'''<br />
b) láffaŋk'''au'''<br />
| láfa'''uo'''<br />
| a) láfam'''o'''<br />
b) láfaŋk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| láfa'''i'''<br />
| a) láfam'''ai'''<br />
b) láfaŋk'''ai'''<br />
| láffa'''i'''<br />
| a) láffam'''ai'''<br />
b) láffaŋk'''ai'''<br />
| láfa'''ie'''<br />
| a) láfam'''e'''<br />
b) láfaŋk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 3-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, K-L-P<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Ła-Q-N<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| kálop<br />
kálpo''';'''<br />
| a) kálpot<br />
b) kálpout<br />
| kálpop<br />
| a) kálpopat<br />
b) kálpopot<br />
| kálpo<br />
| a) kálpot'''a'''<br />
b) kálpout'''a'''<br />
| łaqán<br />
łaqána''';'''<br />
| a) łaqánac<br />
b) łaqánaic<br />
| łaqánan<br />
| a) łaqánnac<br />
b) łaqánnaic<br />
| łaqána<br />
| a) łaqánac'''a'''<br />
b) łaqánaic'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| kálpo'''h'''<br />
| a) kálpot'''ah'''<br />
b) kálpout'''ah'''<br />
| kálpop'''ah'''<br />
| a) kálpopt'''ah'''<br />
b) kálpopot'''ah'''<br />
| kálpo'''ha'''<br />
| a) kálpot'''ha'''<br />
b) kálpout'''aha'''<br />
| łaqána'''h'''<br />
| a) łaqánac'''ah'''<br />
b) łaqánaic'''ah'''<br />
| łaqánna'''h'''<br />
| a) łaqánnac'''ah'''<br />
b) łaqánnaic'''ah'''<br />
| łaqána'''ha'''<br />
| a) łaqánac'''ha'''<br />
b) łaqánaic'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| kálpo'''u'''<br />
| a) kálpot'''au'''<br />
b) kálpout'''au'''<br />
| kálpop'''au'''<br />
| a) kálpopt'''au'''<br />
b) kálpopot'''au'''<br />
| kálpo'''uo'''<br />
| a) kálpot'''o'''<br />
b) kálpout'''o'''<br />
| łaqána'''u'''<br />
| a) łaqánac'''au'''<br />
b) łaqánaic'''au'''<br />
| łaqánna'''u'''<br />
| a) łaqánnac'''au'''<br />
b) łaqánnaic'''au'''<br />
| łaqána'''uo'''<br />
| a) łaqánac'''o'''<br />
b) łaqánaic'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| kálpo'''i'''<br />
| a) kálpot'''ai'''<br />
b) kálpout'''ai'''<br />
| kálpop'''ai'''<br />
| a) kálpopt'''ai'''<br />
b) kálpopot'''ai'''<br />
| kálpo'''ie'''<br />
| a) kálpot'''e'''<br />
b) kálpout'''e'''<br />
| łaqána'''i'''<br />
| a) łaqánac'''ai'''<br />
b) łaqánaic'''ai'''<br />
| łaqánna'''i'''<br />
| a) łaqánnac'''ai'''<br />
b) łaqánnaic'''ai'''<br />
| łaqána'''ie'''<br />
| a) łaqánac'''e'''<br />
b) łaqánaic'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 4-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, Z-R-T-M<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Na-R-S-X<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b)-nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| zórtem<br />
| a) zórtem(a)f<br />
b) zórtemant<br />
| zórtemam<br />
| a) zórtemmaf<br />
b) zórtemmant<br />
| zórtem'''a'''<br />
| a) zórtemf'''a'''<br />
b) zórtemant'''a'''<br />
| narésox<br />
narésxo''';'''<br />
| a) narésxoł<br />
b) narésxouk<br />
| narésxox<br />
| a) narésxoxał<br />
b) narésxoxok<br />
| narésxo<br />
| a) narésxoł'''a'''<br />
b) narésxouk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| zórtem'''ah'''<br />
| a) zórtemf'''ah'''<br />
b) zórtemant'''ah'''<br />
| zórtemm'''ah'''<br />
| a) zórtemmaf'''ah'''<br />
b) zórtemmant'''ah'''<br />
| zórtem'''ha'''<br />
| a) zórtemf'''aha'''/zórtemaf'''ha'''<br />
b) zórtemant'''aha'''<br />
| narésxo'''h'''<br />
| a) narésxoł'''ah'''<br />
b) narésxouk'''ah'''<br />
| narésxox'''ah'''<br />
| a) narésxoxł'''ah'''<br />
b) narésxoxok'''ah'''<br />
| narésxo'''ha'''<br />
| a) narésxoł'''ha'''<br />
b) naréxouk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| zórtem'''au'''<br />
| a) zórtemf'''au'''<br />
b) zórtemant'''au'''<br />
| zórtemm'''au'''<br />
| a) zórtemmaf'''au'''<br />
b) zórtemmant'''au'''<br />
| zórtem'''o'''<br />
| a) zórtemf'''o'''<br />
b) zórtemant'''o'''<br />
| narésxo'''u'''<br />
| a) narésxoł'''au'''<br />
b) narésxouk'''au'''<br />
| narésxox'''au'''<br />
| a) narésxoxł'''au'''<br />
b) narésxoxok'''au'''<br />
| narésxo''uo'''<br />
| a) narésxoł'''o'''<br />
b) narésxouk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| zórtem'''ai'''<br />
| a) zórtemf'''ai'''<br />
b) zórtemant'''ai'''<br />
| zórtemm'''ai'''<br />
| a) zórtemmf'''ai'''<br />
b) zórtemmant'''ai'''<br />
| zórtem'''e'''<br />
| a) zórtemf'''e'''<br />
b) zórtemant'''e'''<br />
| narésxo'''i'''<br />
| a) narésxoł'''ai'''<br />
b) narésxouk'''ai'''<br />
| narésxax'''ai'''<br />
| a) narésxoxł'''ai'''<br />
b) narésxoxok'''ai'''<br />
| narésxo'''ie'''<br />
| a) narésxoł'''e'''<br />
b) narésxouk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
==ʹβ== <br />
*Δοπεϝνιατψε: παρτὺτὺυ, ποσσεσσὺυ ζβὺυαλνὺ, ποσσεσσὺυ νηζβὺυαλνὺ, νὶβὺβηρνὶκ, κομπαρατὺυ, τρανσλατὺυ, αβλατὺυ.<br />
<br />
* Ϋ αλφαβετη γρετσκὶμ - π(β,ϐ), φ, μ, υ(ϝ), τ, θ(ϲ), ν, λ, δ(δλ), ζ(δζ,ͳ,ϡ), σ(ϸ), ι, κ, χ, γ, ξ(ϙ,ϟ), ρ, ἰ(’), ʽ(ͱ)<br />
η, ω(ο), ε, α<br />
<br />
* Ιακ πὶσατι λαρὺϟγαϝὺ;<br />
<br />
tárhan - τάρἁν<br />
<br />
táhran - τᾶραν<br />
<br />
atháran - ατἅραν (ατʽάραν)<br />
<br />
tóhmi - τῶμη<br />
<br />
téhmi=táhmi - τᾶμη<br />
<br />
tíhmi - τῆμη<br />
<br />
athámi - ατἅμη (ατʽάμη)<br />
<br />
támhah - τάμἇ (τάμʽᾶ)<br />
<br />
atháhmi - ατἇμη (ατʽᾶμη)<br />
<br />
táham - τάἁμ (τᾶαμ)<br />
<br />
łétnah - δέτνᾶ<br />
<br />
łétnih - δέτνῆ<br />
<br />
łétnoh - δέτνῶ<br />
<br />
tá'pi - τάἰπη<br />
<br />
táp'i - τάπἰη<br />
<br />
at'á'pi - ατἰάἰπη<br />
<br />
táap - τάαπ<br />
<br />
==ʹγ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! || colspan="12" style="text-align: center; font-weight: bold; color: darkblue;" | Zaimki osobowe główne<br />
|- style="color: blue;"<br />
! !! colspan="4" | Liczba policzalna !! colspan="4" | Liczba policzalna zbiorowa !! colspan="4" | Liczba niepoliczalna<br />
|- style="color: green; font-weight: bold"<br />
| style="color: green;" | Osoba || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 1. || nef || naf || nof || nif || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 2. || lem || lam || lom || lim || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. powszechna || táqan || táŋah || táŋau || táŋay || táŋan || táŋŋah || táŋŋau || táŋŋay || táŋe || táŋa || táŋo || táŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. żywotna || tóqan || tóŋah || tóŋau || tóŋay || tóŋan || tóŋŋah || tóŋŋau || tóŋŋay || tóŋe || tóŋa || tóŋo || tóŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. nieżywotna || tíqan || tíŋah || tíŋau || tíŋay || tíŋan || tíŋŋah || tíŋŋau || tíŋŋay || tíŋe || tíŋa || tíŋo || tíŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. powszechna || 🙄 || 🙄 || 🙄 || 🙄 || 😝 || 😝 || 😝 || 😝 || 😭 || 😭 || 😭 || 😭<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. żywotna || 😞 || 😞 || 😞 || 😞 || 😟 || 😟 || 😟 || 😟 || 😢 || 😢 || 😢 || 😢<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. nieżywotna || 😒 || 😒 || 😒 || 😒 || 😔 || 😔 || 😔 || 😔 || 😕 || 😕 || 😕 || 😕<br />
|}<br />
<br />
==ʹδ==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="7" | JĘZYK TOLÓW: RZECZOWNIK<br />
|-<br />
! Liczba Rdzeń Sufiks || Mianownik || Biernik || Ałłaciw || Abłaciw || Wołacz || Znaczenie<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R1 || δαἰ || δᾶ || δαυ || δαι || - || (onomatopøja) kap, plusk<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R1 || μαμ, μάμεἰ || μάμᾶ || μάμευ || μάμει || μάμεἰ || (nie ma takiego wyrazu)<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R1 || σα, σάα || σάἁ || σάυω || σάιη || σάα || szum<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold; color:" | L.NP. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R2 || γηφ || γήφᾶ || γήφευ || γήφει || γήφεἰ || dom (budynek)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R2 || υώλαλ || υώλλᾶ || υώλλαυ || υώλλαι || — || wataha wilków<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R2 || ζήια || ζήιαἁ || ζήιαυω || ζήιαιη || — || herbata<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R2+Sf || υώλελ || υώλελᾶ || υώλελευ || υώλελει || υώλελεἰ || wiczyca<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R2+Sf || τήππαιτ || τήππαιτᾶ || τήππαιτευ || τήππαιτει || — || łożysko (mechanizm)<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R2+Sf || μήδαικε || μήδαικαἁ || μήδαικω || μήδαικη || — || drewno (materiał)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R3 || μώιαυ, μὴυ || μώιυᾶ, μὴυᾶ || μώιυαυ, μὴυευ || μώιυαι, μὴυει || μώιυαἰ, μὴυεἰ || kot<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R3 || πήθμωμ || πήθμωμᾶ || πήθμωμευ || πήθμωμει || — || archipelag<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R3 || ζήυρα || ζήυραἁ || ζήυραυω || ζήυραιη || — || skała, ziemia, gleba<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R3+Sf || λώκζαλ || λώκζαλᾶ || λώκζαλευ || λώκζαλει || λώκζαλεἰ || wdowa<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R3+Sf || μήκιειαξ || μήκιει(α)ξᾶ || μήκιει(α)ξαυ || μήκιει(α)ξαι || — || mrowisko<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R3+Sf || ἅκφαζε || ἅκφαζἁ || ἅκφαζω || ἅκφαζη || — || długość<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R4 || ζήντωγ || ζήντωγᾶ || ζήτωγευ || ζήντωγει || ζήντωγεἰ || dzwon<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R4 || ιώτιαθαθ || ιώτιαθθᾶ || ιώτιαθθευ || ιώτιαθθει || — || rój owadów<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R4 || κώρκωμε, κήρκωμε || κώρκωμἁ || κώρκωμω || κώρκωμη || — || kurkuma (przyprawa)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R4+Sf || φήρφαραιτ || φήρφαραιτᾶ || φήρφαραιτευ || φήρφαραιτει || — || wirnik, wiatrak<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R4+Sf || — || —ᾶ || —ευ || —ει || — || *<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R4+Sf || — || —ἁ || —ω || —η || — || *<br />
|}<br />
<br />
==ʹε==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="5" | TABELA KOŃCÓWEK PRZYPADKÓW<br />
|-<br />
! Przypadek || Mianownik || Biernik || Celownik || Dopełniacz<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna || -ø, -', -e', -a' || -h, -ah || -u, -eu, -au || -y, -ey, -ay<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa || -ø, -e', -a' || -ah || -eu, -au || -ey, -ay<br />
|- style="color: darkred;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna || -ø, -e, -a || -(a)ha || -uo, -o || -yi, -i<br />
|}<br />
<br />
==ʹϛ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" | Odmiana czasownika o rdzeniu trójspółgłoskowym (R-N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iRNóTa || iRNíta || iRNáTa<br />
| iRaNTó(ua) || iRaNTí(ya) || iRaNTá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTa || iRNáyTa || iRNáhTa<br />
| iRaNTáu(ua) || iRaNTáy(ya) || iRaNTáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTa || iRNíTTa || iRNáTTa<br />
| iRaNTóu(ua) || iRaNTíy(ya) || iRaNTáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTa || iRaNNíTa || iRaNNáTa<br />
| iRaNeTTó(ua) || iRaNeTTí(ya) || iRaNeTTá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iRaNNóTTa || iRaNNíTTa || iRaNNáTTa<br />
| iRaNeTTóu(ua) || iRaNeTTíy(ya) || iRaNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹζ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" | Odmiana czasownika o rdzeniu dwuspółgłoskowym (N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oNTó(ua) || oNTí(ua) || oNTá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| oNTáu(ua) || oNTáy(ya) || oNTáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| oNTóu(ua) || oNTíy(ya) || oNTáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| oNeTTó(ua) || oNeTTí(ya) || oNeTTá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oNeTTóu(ua) || oNeTTíy(ya) || oNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹη==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" | Odmiana czasownika o rdzeniu jednospółgłoskowym (Ş)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iŞŞó(ua) || iŞŞí(ua) || iŞŞá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iŞŞáu(ua) || iŞŞáy(ya) || iŞŞáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iŞŞóu(ua) || iŞŞíy(ya) || iŞŞáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iŞeŞŞó(ua) || iŞeŞŞí(ya) || iŞeŞŞá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iŞeŞŞóu(ua) || iŞeŞŞíy(ya) || iŞeŞŞáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹθ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" | Odmiana czasownika o rdzeniu czwórspółgłoskowym (R-N-T-F)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oRNóTaF || oRNítaF || oRNáTaF<br />
| iRaNTóFa || iRaNTíFa || iRaNTáFa<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTaF || iRNáyTaF || iRNáhTaF<br />
| oRaNTáuFa || oRaNTáyFa || oRaNTáhFa<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTaF || oRNíTTaF || iRNáTTaF<br />
| oRaNTóFFa || iRaNTíFFa || oRaNTáFFa<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTaF || iRaNNíTaF || iRaNNáTaF<br />
| iRaNeTTóFa || iRaNeTTíFa || iRaNeTTáFa<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oRaNNóTTaF || oRaNNíTTaF || oRaNNáTTaF<br />
| oRaNeTTóFFa || oRaNeTTíFFa || oRaNeTTáFFa<br />
|}<br />
<br />
==ʹι==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="3" style="font-weight: bold;" | NAZWY MIESIĘCY<br />
|-<br />
| Styczeń || Yánuar || Ιάνυαρ<br />
|-<br />
| Luty || Féurar || Φέυραρ<br />
|-<br />
| Marzec || Marac || Μάραζ<br />
|-<br />
| Kwiecień || Ápril || Άπρηλ<br />
|-<br />
| Maj || May || Μαι<br />
|-<br />
| Czerwiec || Yónî || Ιώνὴ<br />
|-<br />
| Lipiec || Yólî || Ιώλὴ<br />
|-<br />
| Sierpień || Áuqos || Άυξωθ<br />
|-<br />
| Wrzesień || Sépt(em)ir || Θέπτ(εμ)ηρ<br />
|-<br />
| Październik || Ókt(op)ir || Ώκτ(ωπ)ηρ<br />
|-<br />
| Listopad || Náuu(am)ir || Νάυυ(αμ)ηρ<br />
|-<br />
| Grudzień || Técc(em)ir || Τέζζ(εμ)ηρ<br />
|}<br />
<br />
==ʹκ (ʹια)==<br />
<br />
Νῆτατ Θουάτεσει<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! X || ENGLISH || POLSKI || —<br />
|-<br />
|1||I||ja||<br />
|-<br />
|2||you (singular)||ty||<br />
|-<br />
|3||he||on||<br />
|-<br />
|4||we||my||<br />
|-<br />
|5||you (plural)||wy||<br />
|-<br />
|6||they||oni, one||<br />
|-<br />
|7||this||ten, ta, to||<br />
|-<br />
|8||that||tamten, tamta, tamto||<br />
|-<br />
|9||here||tutaj, tu||<br />
|-<br />
|10||there||tam||<br />
|-<br />
|11||who||kto||<br />
|-<br />
|12||what||co||<br />
|-<br />
|13||where||gdzie||<br />
|-<br />
|14||when||kiedy, gdy||<br />
|-<br />
|15||how||jak||<br />
|-<br />
|16||not||nie||<br />
|-<br />
|17||all||wszystko, wszystkie, wszyscy||<br />
|-<br />
|18||many||dużo, wiele||<br />
|-<br />
|19||some||trochę, kilka||<br />
|-<br />
|20||few||mało||<br />
|-<br />
|21||other||inny||<br />
|-<br />
|22||one||jeden||<br />
|-<br />
|23||two||dwa||<br />
|-<br />
|24||three||trzy||<br />
|-<br />
|25||four||cztery||<br />
|-<br />
|26||five||pięć||<br />
|-<br />
|27||big||duży, wielki||<br />
|-<br />
|28||long||długi||<br />
|-<br />
|29||wide||szeroki||<br />
|-<br />
|30||thick||tłusty, gruby||<br />
|-<br />
|31||heavy||ciężki||<br />
|-<br />
|32||small||mały||<br />
|-<br />
|33||short||krótki||<br />
|-<br />
|34||narrow||wąski||<br />
|-<br />
|35||thin||cienki||<br />
|-<br />
|36||woman||kobieta||<br />
|-<br />
|37||man (adult male)||mężczyzna||<br />
|-<br />
|38||man (human being)||człowiek||<br />
|-<br />
|39||child||dziecko||<br />
|-<br />
|40||wife||żona||<br />
|-<br />
|41||husband||mąż||<br />
|-<br />
|42||mother||matka||<br />
|-<br />
|43||father||ojciec||<br />
|-<br />
|44||animal||zwierzę||<br />
|-<br />
|45||fish||ryba||<br />
|-<br />
|46||bird||ptak||<br />
|-<br />
|47||dog||pies||<br />
|-<br />
|48||louse||wesz||<br />
|-<br />
|49||snake||wąż||<br />
|-<br />
|50||worm||robak, czerw||<br />
|-<br />
|51||tree||drzewo||<br />
|-<br />
|52||forest||las||<br />
|-<br />
|53||stick (of wood)||patyk, pręt, pałka||<br />
|-<br />
|54||fruit||owoc||<br />
|-<br />
|55||seed||nasienie, nasiono||<br />
|-<br />
|56||leaf||liść||<br />
|-<br />
|57||root||korzeń||<br />
|-<br />
|58||bark(of tree)||kora||<br />
|-<br />
|59||flower||kwiat||<br />
|-<br />
|60||grass||trawa||<br />
|-<br />
|61||rope||sznur, lina, powróz||<br />
|-<br />
|62||skin (of a person)||skóra||<br />
|-<br />
|63||meat (as in flesh)||mięso||<br />
|-<br />
|64||blood||krew||<br />
|-<br />
|65||bone||kość||<br />
|-<br />
|66||fat (noun)||tłuszcz, sadło||<br />
|-<br />
|67||egg||jajko||<br />
|-<br />
|68||horn||róg||<br />
|-<br />
|69||tail||ogon||<br />
|-<br />
|70||feather||pióro||<br />
|-<br />
|71||hair||włosy||<br />
|-<br />
|72||head||głowa||<br />
|-<br />
|73||ear||ucho||<br />
|-<br />
|74||eye||oko||<br />
|-<br />
|75||nose||nos||<br />
|-<br />
|76||mouth||usta||<br />
|-<br />
|77||tooth||ząb||<br />
|-<br />
|78||tongue||język||<br />
|-<br />
|79||fingernail||paznokieć||<br />
|-<br />
|80||foot||stopa||<br />
|-<br />
|81||leg||noga||<br />
|-<br />
|82||knee||kolano||<br />
|-<br />
|83||hand||ręka, dłoń||<br />
|-<br />
|84||wing||skrzydło||<br />
|-<br />
|85||belly||brzuch||<br />
|-<br />
|86||guts||wnętrzności||<br />
|-<br />
|87||neck||szyja, kark||<br />
|-<br />
|88||back||plecy, grzbiet||<br />
|-<br />
|89||breast||pierś||<br />
|-<br />
|90||heart||serce||<br />
|-<br />
|91||liver||wątroba||<br />
|-<br />
|92||to drink||pić||<br />
|-<br />
|93||to eat||jeść||<br />
|-<br />
|94||to bite||gryźć, kąsać||<br />
|-<br />
|95||to suck||ssać||<br />
|-<br />
|96||to spit||pluć||<br />
|-<br />
|97||to vomit||wymiotować||<br />
|-<br />
|98||to blow (as wind)||wiać, dąć||<br />
|-<br />
|99||to breathe||oddychać||<br />
|-<br />
|100||to laugh||śmiać się||<br />
|-<br />
|101||to see||widzieć||<br />
|-<br />
|102||to hear||słyszeć||<br />
|-<br />
|103||to know (a fact)||wiedzieć||<br />
|-<br />
|104||to think||myśleć, dumać||<br />
|-<br />
|105||to smell (sense odour)||wąchać, czuć||<br />
|-<br />
|106||to fear||bać się||<br />
|-<br />
|107||to sleep||spać||<br />
|-<br />
|108||to live||żyć||<br />
|-<br />
|109||to die||umrzeć||<br />
|-<br />
|110||to kill||zabić, uśmiercić||<br />
|-<br />
|111||to fight||walczyć, bić się||<br />
|-<br />
|112||to hunt (transitive)||łowić, polować||<br />
|-<br />
|113||to hit||uderzyć||<br />
|-<br />
|114||to cut||ciąć, rżnąć||<br />
|-<br />
|115||to split||rozdzielić, rozszczepić||<br />
|-<br />
|116||to stab (or stick)||pchnąć, bóść||<br />
|-<br />
|117||to scratch (an itch)||drapać, skrobać||<br />
|-<br />
|118||to dig||kopać (np. łopatą)||<br />
|-<br />
|119||to swim||pływać||<br />
|-<br />
|120||to fly||lecieć||<br />
|-<br />
|121||to walk||iść, chodzić||<br />
|-<br />
|122||to come||przyjść||<br />
|-<br />
|123||to lie (as on one's side)||leżeć||<br />
|-<br />
|124||to sit||siedzieć||<br />
|-<br />
|125||to stand||stać||<br />
|-<br />
|126||to turn (change direction)||obrócić||<br />
|-<br />
|127||to fall (as in drop)||paść, padać||<br />
|-<br />
|128||to give||dać||<br />
|-<br />
|129||to hold (in one's hand)||trzymać, dzierżyć||<br />
|-<br />
|130||to squeeze||ściskać, zgniatać||<br />
|-<br />
|131||to rub||trzeć||<br />
|-<br />
|132||to wash||myć, prać||<br />
|-<br />
|133||to wipe||wycierać||<br />
|-<br />
|134||to pull||ciągnąć||<br />
|-<br />
|135||to push||pchać||<br />
|-<br />
|136||to throw||rzucić, miotać||<br />
|-<br />
|137||to tie||wiązać||<br />
|-<br />
|138||to sew||szyć||<br />
|-<br />
|139||to count||liczyć||<br />
|-<br />
|140||to say||mówić, powiedzieć||<br />
|-<br />
|141||to sing||śpiewać||<br />
|-<br />
|142||to play||grać||<br />
|-<br />
|143||to float||pływać, unosić się||<br />
|-<br />
|144||to flow||płynąć, ciec||<br />
|-<br />
|145||to freeze||zamarznąć, mrozić, marznąć||<br />
|-<br />
|146||to swell||puchnąć||<br />
|-<br />
|147||sun||słońce||<br />
|-<br />
|148||moon||księżyc||<br />
|-<br />
|149||star||gwiazda||<br />
|-<br />
|150||water||woda||<br />
|-<br />
|151||rain||deszcz||<br />
|-<br />
|152||river||rzeka||<br />
|-<br />
|153||lake||jezioro||<br />
|-<br />
|154||sea||morze||<br />
|-<br />
|155||salt||sól||<br />
|-<br />
|156||stone||kamień||<br />
|-<br />
|157||sand||piasek||<br />
|-<br />
|158||dust||kurz, pył, proch||<br />
|-<br />
|159||earth (as in soil)||ziemia||<br />
|-<br />
|160||cloud||chmura, obłok||<br />
|-<br />
|161||fog||mgła||<br />
|-<br />
|162||sky||niebo||<br />
|-<br />
|163||wind (as in breeze)||wiatr||<br />
|-<br />
|164||snow||śnieg||<br />
|-<br />
|165||ice||lód||<br />
|-<br />
|166||smoke||dym||<br />
|-<br />
|167||fire||ogień||<br />
|-<br />
|168||ash||popiół||<br />
|-<br />
|169||to burn (intransitive)||płonąć||<br />
|-<br />
|170||road||droga||<br />
|-<br />
|171||mountain||góra||<br />
|-<br />
|172||red||czerwony||<br />
|-<br />
|173||green||zielony||<br />
|-<br />
|174||yellow||żółty||<br />
|-<br />
|175||white||biały||<br />
|-<br />
|176||black||czarny||<br />
|-<br />
|177||night||noc||<br />
|-<br />
|178||day (daytime)||dzień||<br />
|-<br />
|179||year||rok||<br />
|-<br />
|180||warm (as in weather)||ciepły||<br />
|-<br />
|181||cold (as in weather)||zimny, chłodny||<br />
|-<br />
|182||full||pełny||<br />
|-<br />
|183||new||nowy||<br />
|-<br />
|184||old||stary||<br />
|-<br />
|185||good||dobry||<br />
|-<br />
|186||bad||zły||<br />
|-<br />
|187||rotten (as a log)||zgniły||<br />
|-<br />
|188||dirty||brudny||<br />
|-<br />
|189||straight||prosty||<br />
|-<br />
|190||round||okrągły||<br />
|-<br />
|191||sharp (as a knife)||ostry||<br />
|-<br />
|192||dull (as a knife)||tępy||<br />
|-<br />
|193||smooth||gładki||<br />
|-<br />
|194||wet||mokry||<br />
|-<br />
|195||dry (adjective)||suchy||<br />
|-<br />
|196||right (correct)||poprawny, prawidłowy||<br />
|-<br />
|197||near||bliski||<br />
|-<br />
|198||far||daleki||<br />
|-<br />
|199||right (side)||prawy||<br />
|-<br />
|200||left (side)||lewy||<br />
|-<br />
|201||at||u, przy||<br />
|-<br />
|202||in||w, we||<br />
|-<br />
|203||with (accompanying)||z, ze||<br />
|-<br />
|204||and||i||<br />
|-<br />
|205||if||jeśli, jeżeli||<br />
|-<br />
|206||because||bo, ponieważ||<br />
|-<br />
|207||name||imię||<br />
|}</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_Tol%C3%B3w&diff=24915
Język Tolów
2018-05-30T21:39:54Z
<p>Toyatl: /* Spółgłoski */</p>
<hr />
<div>'''Język Tolów''', '''język talski''' (nazwa własna: ''Tolayánah'', ''Τωλαιάνᾶ'' [tola'janɑh], [tola'janaː]) - mowa Tolów, ''Yánhaŋ Itláh'', ''Ιάνἁγ Ητλᾶ'' - język <który jest> talski) - język konstruowany w celach hobbistycznych.<br />
<br />
<br />
== Głoski i ortografia w alfabecie łacińskim ==<br />
<br />
Zapis jest fonemiczny.<br />
<br />
===Samogłoski===<br />
*'''A''' - [a], przy /q/, /r/ i /ɦ/ - cofnięta w stronę [ɑ];<br />
*'''E''' - [æ], [ε] lub - w sylabie nieakcentowanej, szczególnie przed akcentem - także [ə], nie występuje przy /q/, /r/ oraz /ɦ/;<br />
*'''I''' - [i] lub [ɪ], przy /q/, /r/ oraz /ɦ/ cofnięta w stronę [ɨ];<br />
*'''O''' - [o] lub [ʊ];<br />
<br />
Samogłoski nie kontrastują ze względu na długość, z wyjątkiem, o którym poniżej. <br />
Sylabę akcentowaną zaznacza się akutem nad samogłoską. Jeśli w wyrazie występuje samogłoska z cyrkumfleksem, a jednocześnie brak innej z akutem, cyrkumfleks oznacza też wtedy sylabę akcentowaną.<br />
<br />
===Spółgłoski===<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! Spółgłoski<br />
! Wargowe<br />
! Zębowe<br />
! Boczne<br />
! Twardopodniebienne<br />
! Miękkopodniebienne<br />
! Języczkowe<br />
! Krtaniowe<br />
|-<br />
! Nosowe<br />
| /m/ '''m''' || /n/ '''n''' || || colspan="2" | /ŋ~ɲ/¹ '''ŋ''' (g)² || ||<br />
|-<br />
! style="font-weight: bold;" | Zwarte<br />
| /p/³ '''p''' (b)² || /t/ '''t''' (d)² || || || /k~kʲ/¹ '''k''' (g)² || /q/ '''q''' || /ʔ/³ ''' ' '''<br />
|-<br />
! Zwartoszczelinowe<br />
| || || rowspan="2" | /ɬ~tɬ/³ '''ł''' (d)² || /ʧ~tɕ/³ '''c''' (j)² || || ||<br />
|-<br />
! Szczelinowe<br />
| /φ~f/ '''f''' || /θ~s/³ '''s''' (z)² || /ʃ~ɕ/³ '''ş''' || /x~xʲ/¹ '''x''' || rowspan="2" | /ʀ~r/³ '''r''' || rowspan="2" | /ɦ~ʕ/³ '''h'''<br />
|-<br />
! Płynne i Półsamogłoski<br />
| /w/ '''u''' (v w)² || || /l/ '''l''' || /j/ '''y''' (j) || <br />
|}<br />
:¹ - [ŋ], palatalizowane do [ɲ] przy /i/ oraz /j/, /tʃ/, /ʃ/, [ɴ] przy /q/; [k], palatalizowane do [kʲ] przy /i/ oraz /j/; [x], palatalizowane do [xʲ] przy /i/ oraz /j/;<br />
:² - litery ''b'', ''d'', ''g'', ''j'', ''v'', ''w'', ''z'' występują tylko w zapożyczeniach;<br />
:³ - '''p''' dwuwargowa lub wargowo-zębowa, w nagłosie może być wymawiana jako głoska bezdźwięczna, wargowa, drżąca [ʙ̥];<br />
: - '''r''' może przyjmować artykulację języczkową, jak i dziąsłową, a w nagłosie, wygłosie i zbitkach z obstruentami tracić dźwięczność;<br />
: - '''ł''' w zbitkach po szczelinowych (z wyjątkiem /ɦ/) wymawia się zawsze jako zwartoszczelinową [tɬ], geminata ''łł'' [ɬtɬ], [ɬɬ], w pozostałych przypadkach - wymowa wariantywna;<br />
: - '''s''' standardowo ma wymowę pośrednią między [θ] a [s], „''s'' sepleniące”, spółgłoska podobna do [θ], z tym że język jest cofnięty, a jego koniec nie tkwi między zębami, ale przy siekaczach górnych, również wymowa [θ] oraz [s];<br />
: - '''c''' i '''ş''' mogą mieć brzmienie zadziąsłowe lub twardopodniebienne;<br />
: - ''' ' ''' nie pisze się na początku wyrazu i między samogłoskami;<br />
: - '''h''' dźwięczne, może udźwięczniać spółgłoski w zbitkach spółgłoskowych (np. ''atha'' -> [ʔadɦɑ], ''ahfa'' -> [ʔɑɦva], [ʔaːfa]), jeśli znajduje się po samogłosce przed spółgłoską lub w wygłosie, może być nieme, a poprzedzająca samogłoska ulega wtedy wzdłużeniu (np. ''ah'' -> [ʔaː]);<br />
<br />
== Wzór sylaby ==<br />
<br />
Sylaba ma postać CV((C)C).<br />
<br />
Zbitka może się pojawić w wygłosie. Najczęściej jest to spowodowane dołączeniem sufiksu. Między ostatnimi dwiema spółgłoskami rdzenia najczęściej pojawia się samogłoska, o ile cały wyraz nie kończy się samogłoską.<br />
<br />
Każda sylaba zaczyna się pojedynczą spółgłoską, natomiast wewnątrz wyrazów możliwe są dowolne zbitki dwuspółgłoskowe, choć niektóre trudno wymawialne powodują, że druga asymiluje się do pierwszej (szczególnie w przypadkach, gdy pierwsza z nich to /ɬ/, a druga to szczelinowy sybilant).<br />
<br />
== Rdzeń wyrazowy ==<br />
<br />
Rdzenie zawierają jedną (teoretycznie), dwie, trzy bądź cztery spółgłoski. Rdzenie trój- i czterospółgłoskowe mogą występować w dwóch odmiennych typach. W pierwszym typie rdzenia dwie pierwsze spółgłoski mogą tworzyć zbitkę w czasownikach. W drugim typie rdzenia pierwsza spółgłoska i występująca po niej samogłoska (najczęściej /æ/ lub /a/) pozostają niezmienne, a zbitkę w czasowniku tworzą dwie kolejne spółgłoski.<br />
<br />
W wyrazach zapożyczonych możliwe są rdzenie liczące więcej niż cztery spółgłoski. Spółgłoski /j/, /w/ i /ɦ/ występują w niekiedy jako samogłoski, odpowiednio /i/, /o/, /a/, zapisuje się je wtedy z cyrkumfleksem. Akcent pada zawsze na sylabę z samogłoską po pierwszej spółgłosce rdzenia.<br />
<br />
Wyraz prosty bez afiksów ma postać:<br />
*dwuspógłoskowy: C1-V1-C2-V2/V3<br />
*trójspółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2<br />
*czterospółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3-C4 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2-C3-V3<br />
(gdzie C1, C2, C3, C4 to spółgłoski rdzenia, C0 i V0 to nieodmienialne spółgłoska i samogłoska w rdzeniach drugiego typu, V1, V2, V3 to samogłoski występujące po spółgłoskach rdzenia)<br />
<br />
W czasowniku V1 jest zerowe, akcent pada na V2. W rzeczowniku V2 jest zerowe, akcent pada na V1. W gerundium akcent pada na V2.<br />
<br />
== Morfologia ==<br />
<br />
===Czasownik===<br />
Czasownik odmienia się przez tryby, statyczność-dynamiczność, aspekty, strony, jak również mogą mieć znaczenie równe, osłabione bądź wzmocnione. Czasownik nie zawiera informacji o osobie podmiotu czy dopełnień ani o czasie, wynikają one z kontekstu lub obecności słów pomocniczych (zaimków, przysłówków itp.).<br />
<br />
*'''Tryb i modalność'''<br />
*'''Statyczność-dynamiczność'''<br />
*'''Aspekt'''<br />
*'''Strona'''<br />
Stronę określa barwa samogłoski V2, na którą w czasowniku pada główny (lub jedyny) akcent wyrazowy. Istnieje 5 stron, 3 określane przez wymianę samogłoski V2, a 2 przez wymianę tej samogłoski i obecności zaimka zwrotno-wzajemnego '''kî'''.<br />
:1. '''ó''' lub '''áu''' - strona czynna - agens jest w mianowniku, pacjens w bierniku;<br />
:2. '''í''' lub '''áy''' - strona bierna - agens jest w bierniku, pacjens w mianowniku;<br />
:3. '''á''' lub '''áh''' - czasownik nieprzechodni, podmiot jest w mianowniku;<br />
:4. strona czynna z zaimkiem '''kî''' - oznacza czynność zwrotną, podmiot w mianowniku;<br />
:5. strona bierna z zaimkiem '''kî''' - oznacza czynność wzajemną, 2 lub więcej podmiotów w mianowniku.<br />
<br />
*'''Wzmocnienie-osłabienie'''<br />
<br />
===Rzeczownik===<br />
Rzeczownik występuje w trzech klasach nominalnych (1. świat ożywiony; 2. materialny, nieożywiony; 3. reszta), trzech liczbach (1. liczba policzalna, w tym 1a. liczba uniwersalna, 1b. liczba zbiorowa; 2. liczba niepoliczalna;), odmienia się przez cztery przypadki główne (1. mianownik; 2. bierniko-dopełniacz; 3. allatyw; 4. ablatyw;).<br />
<br />
Rzeczownik niezłożony w mianowniku, bez sufiksów i niepoddany reduplikacji posiada jedną lub dwie samogłoski. Zawsze jest to V1 (samogłoska akcentowana, znajdująca się po pierwszej spółgłosce rdzenia pierwszego typu i po drugiej spółgłosce rdzenia trój- i czterospółgłoskowego drugiego typu), której barwa najczęściej (choć nie zawsze) określa klasę nominalną, do której dany rzeczownik należy, oraz V3, która najczęściej (choć nie zawsze) określa natężenie cechy albo w inny sposób różnicuje znaczenie (''r'''á'''n'''a'''t, r'''í'''n'''o'''t, r'''á'''nt'''e''', r'''ó'''nt'''a''', r'''á'''n'''a''', r'''ó'''n'''i''', r'''á'''nt'''a'''k, r'''í'''nt'''o'''k''). Jednosylabową formę przybiera wyraz ze rdzeniem jedno- i dwuspółgłoskowym, gdy V3 może być pominięta, sporadycznie też w wyrazach z rdzeniem trójspółgłoskowym, gdy w wygłosie znajduje się zbitka (''r'''a'''', r'''a'''n, r'''i'''nt''). Trzecia samogłoska albo należy do sufiksu, albo rozdziela zabronione zbitki (najczęściej jest to /æ/ lub /a/), albo jest końcówką liczby niepoliczalnej. Czwarta zawsze jest końcówką liczby niepoliczalnej.<br />
<br />
Rzeczownik złożony z dwóch rzeczowników prostych, z których pierwszy jest członem określającym, drugi określanym, może zawierać więcej niż cztery samogłoski. Akcent pada w nim na pierwszą samogłoskę rdzenia w drugim członie.<br />
<br />
*'''Klasy nominalne'''<br />
:1. żywotne - wszystko, co związane z życiem, nazwy roślin, zwierząt, grzybów, mikrobów, grup istot żywych, żywych struktur, osoby; wykładnikiem jest samogłoska V1=/'''o'''/ (przykład: ''r'''ó'''nat, r'''ó'''nti'');<br />
:2. nieżywotne, rzeczowe - wszystkie rzeczy odbierane zmysłami, namacalne, odczuwalne, widzialne, nie należące do organizmów żywych (a więc również np. martwe ciało), miejsca, kraje, struktury świata materialnego, nazwy cząstek elementarnych (ale nie oddziaływań), nazwy zjawisk widzialnych jak ogień; wykładnikiem jest V1=/'''i'''/ (przykład: ''r'''í'''net, r'''í'''ntat'');<br />
:3. pozostałe - wszystko to, co nie mieści się w dwóch pierwszych klasach; wykładnikiem jest V1=/'''e'''/ i V1=/'''a'''/ (przykład: ''y'''é'''net, r'''á'''nti'');<br />
<br />
Przynależność do danej klasy nie zawsze jest określona na rzeczowniku, szczególnie dotyczy to wyrazów zapożyczonych. Również imiona i nazwy przynależą do tej klasy rzeczowników, do których się odnoszą, bez względu na ich kształt i brzmienie.<br />
*'''Rodzaj'''<br />
Rzeczowniki i zaimki nie mają określonego rodzaju. Można go dodać wstawiając sufiks '''-(e)l''' dla rodzaju żeńskiego albo sufiks '''-(a)r'''. Rodzaj mają tylko rzeczowniki i zaimki z klasy żywotnych.<br />
*'''Liczby'''<br />
Żadna z części mowy nie odmienia się przez liczby. Rzeczowniki i zaimki przyjmują pewną liczbę i to implikuje ich zakres znaczeniowy. Zmiana liczby w rdzeniu powoduje, jak w przypadku zmiany przynależności do klasy nominalnej, zawsze zmianę jakościową, a nigdy ilościowej. <br />
:1. prosta policzalna - oznacza przedmiot, osobę, organizm, zjawisko, wydarzenie, konstrukcję, stan itp. dające się policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych, odbierane jako stanowiące spójną całość i autonomiczne w stosunku do innych osób, przedmiotów, zjawisk itd. - baran, kamień, noc; wyraz w l.p.p. kończy się spółgłoską;<br />
:2. zbiorcza policzalna - oznacza grupę osób, przedmiotów, zjawisk policzalnych, której poszczególne rozróżnialne elementy tworzą pewną spójną całość, a te całości również można policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych - stado, archipelag, dzieje; l.z.p. tworzy się reduplikując ostatnią spółgłoskę rdzenia, kończy się spółgłoską;<br />
:3. niepoliczalna - oznacza przedmioty, zjawiska itd. niedające się policzyć ani uszeregować za pomocą liczb naturalnych, do mierzenia ilości stosuje się ewentualnie jednostek umownych, w l.np. występują gerundia - trawa, woda, namiętność; wyraz w l.np. kończy się samogłoską;<br />
*'''Przypadki'''<br />
*'''Określenie posesywności i wyrazy złożone'''<br />
<br />
===Gerundium===<br />
<br />
===Przysłówek===<br />
Przysłówek tworzy się z rzeczownika przez dodanie przedrostka ''a-'' /ʔa-/ z powtórzeniem pierwszej spółgłoski rdzenia dla rdzeni typu 1. W rdzeniach typu 2. po przedrostku pierwsza spółgłoska nie jest reduplikowana, ale tworzy zbitkę z drugą spółgłoską. Rzadsze są konstrukcje z powtórzeniem pierwszej spółgłoski bez tworzenia zbitek w rdzeniu.<br />
<br />
Przykład:<br />
* rdzeń typu 1.:<br />
:''rátas'' -> '''''ar'''rátas''<br />
*rdzeń typu 2.:<br />
:a) ''paláyâ'' -> '''''a'''pláyâ''<br />
:b) ''naríq'' -> '''''an'''naríq''<br />
<br />
===Zaimki===<br />
Zaimki osobowe występują w czterech osobach i trzech liczbach. Możliwe są również takie kombinacje poprzez ich łączenie, jak również złożenia zaimków z prostymi liczebnikami, które zwiększają wachlarz dostępnych możliwości. Do zaimków w każdej osobie - poza liczbą niepoliczalną - można dołączyć sufiks definiujący płeć. Dla rodzaju żeńskiego jest to '''-(e)l''', dla rodzaju męskiego '''-(a)r'''.<br />
Trzecia osoba występuje w dwóch formach: bliższej i dalszej. Bliższa jest formą podstawową, występującą na ogół w zdaniach prostych. Dalsza - użyta w zdaniu prostym - oznacza:<br />
* podmiot lub dopełnienie mniej istotne dla mówiącego, skupiającego uwagę na innych częściach zdania, jeśli zdanie nie ma dopełnienia;<br />
* podmiot czynności nietożsamy z dopełnieniem; w przypadku użycia zarówno jako agensa, jak i pacjensa zaimka w jednej formie bliższej lub dalszej, zdanie wyraża czynność zwrotną;<br />
* odniesienie się do dopełnienia w zdaniach złożonych, kiedy dopełnienie pierwszego członu zdania złożonego jest podmiotem drugiego członu;<br />
<br />
===Liczebniki===<br />
<br />
===Stopniowanie===<br />
<br />
===Negacja===<br />
Język posiada dwa rodzaje negacji zarówno w rzeczownikach, czasownikach, gerundiach jak i przysłówkach:<br />
* dla oznaczenia braku cechy używa się sufiksu '''-uf''', '''-of''';<br />
* dla oznaczenia przeciwieństwa cechy używa się sufiksu '''-ys''', '''-is''';<br />
Nie występują partykuły przeczące ani twierdząca. Żeby odpowiedzieć na pytanie ogólne powtórza się czasownik z odpowiednią końcówką przeczenia. Jeśli pytanie wymaga odpowiedzi twierdzącej, powtórza się czasownik dodając do niego sufiks twierdzący '''-(e)k'''.<br />
W funkcji partykuł może wystąpić zaimek wskazujący''' şe'''' z odpowiednią końcówką:<br />
:'''şéek'''="tak"<br />
:'''şéof'''="nie"<br />
:'''şéis'''="nie, wprost przeciwnie".<br />
<br />
== Składnia ==<br />
<br />
===Szyk zdania===<br />
Szyk zdania jest swobodny, z dominującym układem SOV. Okolicznik znajduje się zwykle przed czasownikiem. Rzeczownik poprzedza przydawkę lub przydawki.<br />
<br />
===Grupa nominalna===<br />
<br />
===Zdanie współrzędnie złożone===<br />
<br />
===Zdanie podrzędnie złożone===<br />
<br />
== Zasady pisowni w alfabecie greckim ==<br />
<br />
<br />
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=U%C5%BCytkownik:Toyatl&diff=24911
Użytkownik:Toyatl
2018-05-29T10:13:39Z
<p>Toyatl: /* ʹδ */</p>
<hr />
<div>'''WITAMY, WITAMY!'''<br />
<br />
<br />
Βρωδνοπὶσανη κονλαϟγοϋε υ αλφαβεταχ ϝατσὶνισκὶμ αὶ γρετσκὶμ.<br />
<br />
Ϋηλκα ρεφορμα [[Język Tolów|ηνζὺκα Τολόυ]].<br />
<br />
==ʹα==<br />
<br />
Ταβελκὶ ιωξ νηακτωαλνε α νηποδλεγαϊοντσε ναπραυη, αλε ζοσταυιονε κω παμηντὶ αὶ πῥεστροδζε.<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 2-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń L-F<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| láf<br />
láfa''';'''<br />
| a) láfam<br />
b) láfaŋk<br />
| láfaf<br />
| a) láffam<br />
b) láffaŋk<br />
| láfa<br />
| a) láfam'''a'''<br />
b) láfaŋk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| láfa'''h'''<br />
| a) láfam'''ah'''<br />
b) láfaŋk'''ah'''<br />
| láffa'''h'''<br />
| a) láffam'''ah'''<br />
b) láffaŋk'''ah'''<br />
| láfa'''ha'''<br />
| a) láfam'''ha'''<br />
b) láfaŋk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| láfa'''u'''<br />
| a) láfam'''au'''<br />
b) láfaŋk'''au'''<br />
| láffa'''u'''<br />
| a) láffam'''au'''<br />
b) láffaŋk'''au'''<br />
| láfa'''uo'''<br />
| a) láfam'''o'''<br />
b) láfaŋk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| láfa'''i'''<br />
| a) láfam'''ai'''<br />
b) láfaŋk'''ai'''<br />
| láffa'''i'''<br />
| a) láffam'''ai'''<br />
b) láffaŋk'''ai'''<br />
| láfa'''ie'''<br />
| a) láfam'''e'''<br />
b) láfaŋk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 3-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, K-L-P<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Ła-Q-N<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| kálop<br />
kálpo''';'''<br />
| a) kálpot<br />
b) kálpout<br />
| kálpop<br />
| a) kálpopat<br />
b) kálpopot<br />
| kálpo<br />
| a) kálpot'''a'''<br />
b) kálpout'''a'''<br />
| łaqán<br />
łaqána''';'''<br />
| a) łaqánac<br />
b) łaqánaic<br />
| łaqánan<br />
| a) łaqánnac<br />
b) łaqánnaic<br />
| łaqána<br />
| a) łaqánac'''a'''<br />
b) łaqánaic'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| kálpo'''h'''<br />
| a) kálpot'''ah'''<br />
b) kálpout'''ah'''<br />
| kálpop'''ah'''<br />
| a) kálpopt'''ah'''<br />
b) kálpopot'''ah'''<br />
| kálpo'''ha'''<br />
| a) kálpot'''ha'''<br />
b) kálpout'''aha'''<br />
| łaqána'''h'''<br />
| a) łaqánac'''ah'''<br />
b) łaqánaic'''ah'''<br />
| łaqánna'''h'''<br />
| a) łaqánnac'''ah'''<br />
b) łaqánnaic'''ah'''<br />
| łaqána'''ha'''<br />
| a) łaqánac'''ha'''<br />
b) łaqánaic'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| kálpo'''u'''<br />
| a) kálpot'''au'''<br />
b) kálpout'''au'''<br />
| kálpop'''au'''<br />
| a) kálpopt'''au'''<br />
b) kálpopot'''au'''<br />
| kálpo'''uo'''<br />
| a) kálpot'''o'''<br />
b) kálpout'''o'''<br />
| łaqána'''u'''<br />
| a) łaqánac'''au'''<br />
b) łaqánaic'''au'''<br />
| łaqánna'''u'''<br />
| a) łaqánnac'''au'''<br />
b) łaqánnaic'''au'''<br />
| łaqána'''uo'''<br />
| a) łaqánac'''o'''<br />
b) łaqánaic'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| kálpo'''i'''<br />
| a) kálpot'''ai'''<br />
b) kálpout'''ai'''<br />
| kálpop'''ai'''<br />
| a) kálpopt'''ai'''<br />
b) kálpopot'''ai'''<br />
| kálpo'''ie'''<br />
| a) kálpot'''e'''<br />
b) kálpout'''e'''<br />
| łaqána'''i'''<br />
| a) łaqánac'''ai'''<br />
b) łaqánaic'''ai'''<br />
| łaqánna'''i'''<br />
| a) łaqánnac'''ai'''<br />
b) łaqánnaic'''ai'''<br />
| łaqána'''ie'''<br />
| a) łaqánac'''e'''<br />
b) łaqánaic'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 4-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, Z-R-T-M<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Na-R-S-X<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b)-nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| zórtem<br />
| a) zórtem(a)f<br />
b) zórtemant<br />
| zórtemam<br />
| a) zórtemmaf<br />
b) zórtemmant<br />
| zórtem'''a'''<br />
| a) zórtemf'''a'''<br />
b) zórtemant'''a'''<br />
| narésox<br />
narésxo''';'''<br />
| a) narésxoł<br />
b) narésxouk<br />
| narésxox<br />
| a) narésxoxał<br />
b) narésxoxok<br />
| narésxo<br />
| a) narésxoł'''a'''<br />
b) narésxouk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| zórtem'''ah'''<br />
| a) zórtemf'''ah'''<br />
b) zórtemant'''ah'''<br />
| zórtemm'''ah'''<br />
| a) zórtemmaf'''ah'''<br />
b) zórtemmant'''ah'''<br />
| zórtem'''ha'''<br />
| a) zórtemf'''aha'''/zórtemaf'''ha'''<br />
b) zórtemant'''aha'''<br />
| narésxo'''h'''<br />
| a) narésxoł'''ah'''<br />
b) narésxouk'''ah'''<br />
| narésxox'''ah'''<br />
| a) narésxoxł'''ah'''<br />
b) narésxoxok'''ah'''<br />
| narésxo'''ha'''<br />
| a) narésxoł'''ha'''<br />
b) naréxouk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| zórtem'''au'''<br />
| a) zórtemf'''au'''<br />
b) zórtemant'''au'''<br />
| zórtemm'''au'''<br />
| a) zórtemmaf'''au'''<br />
b) zórtemmant'''au'''<br />
| zórtem'''o'''<br />
| a) zórtemf'''o'''<br />
b) zórtemant'''o'''<br />
| narésxo'''u'''<br />
| a) narésxoł'''au'''<br />
b) narésxouk'''au'''<br />
| narésxox'''au'''<br />
| a) narésxoxł'''au'''<br />
b) narésxoxok'''au'''<br />
| narésxo''uo'''<br />
| a) narésxoł'''o'''<br />
b) narésxouk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| zórtem'''ai'''<br />
| a) zórtemf'''ai'''<br />
b) zórtemant'''ai'''<br />
| zórtemm'''ai'''<br />
| a) zórtemmf'''ai'''<br />
b) zórtemmant'''ai'''<br />
| zórtem'''e'''<br />
| a) zórtemf'''e'''<br />
b) zórtemant'''e'''<br />
| narésxo'''i'''<br />
| a) narésxoł'''ai'''<br />
b) narésxouk'''ai'''<br />
| narésxax'''ai'''<br />
| a) narésxoxł'''ai'''<br />
b) narésxoxok'''ai'''<br />
| narésxo'''ie'''<br />
| a) narésxoł'''e'''<br />
b) narésxouk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
==ʹβ== <br />
*Δοπεϝνιατψε: παρτὺτὺυ, ποσσεσσὺυ ζβὺυαλνὺ, ποσσεσσὺυ νηζβὺυαλνὺ, νὶβὺβηρνὶκ, κομπαρατὺυ, τρανσλατὺυ, αβλατὺυ.<br />
<br />
* Ϋ αλφαβετη γρετσκὶμ - π(β,ϐ), φ, μ, υ(ϝ), τ, θ(ϲ), ν, λ, δ(δλ), ζ(δζ,ͳ,ϡ), σ(ϸ), ι, κ, χ, γ, ξ(ϙ,ϟ), ρ, ἰ(’), ʽ(ͱ)<br />
η, ω(ο), ε, α<br />
<br />
* Ιακ πὶσατι λαρὺϟγαϝὺ;<br />
<br />
tárhan - τάρἁν<br />
<br />
táhran - τᾶραν<br />
<br />
atháran - ατἅραν (ατʽάραν)<br />
<br />
tóhmi - τῶμη<br />
<br />
téhmi=táhmi - τᾶμη<br />
<br />
tíhmi - τῆμη<br />
<br />
athámi - ατἅμη (ατʽάμη)<br />
<br />
támhah - τάμἇ (τάμʽᾶ)<br />
<br />
atháhmi - ατἇμη (ατʽᾶμη)<br />
<br />
táham - τάἁμ (τᾶαμ)<br />
<br />
łétnah - δέτνᾶ<br />
<br />
łétnih - δέτνῆ<br />
<br />
łétnoh - δέτνῶ<br />
<br />
tá'pi - τάἰπη<br />
<br />
táp'i - τάπἰη<br />
<br />
at'á'pi - ατἰάἰπη<br />
<br />
táap - τάαπ<br />
<br />
==ʹγ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! || colspan="12" style="text-align: center; font-weight: bold; color: darkblue;" | Zaimki osobowe główne<br />
|- style="color: blue;"<br />
! !! colspan="4" | Liczba policzalna !! colspan="4" | Liczba policzalna zbiorowa !! colspan="4" | Liczba niepoliczalna<br />
|- style="color: green; font-weight: bold"<br />
| style="color: green;" | Osoba || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 1. || nef || naf || nof || nif || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 2. || lem || lam || lom || lim || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. powszechna || táqan || táŋah || táŋau || táŋay || táŋan || táŋŋah || táŋŋau || táŋŋay || táŋe || táŋa || táŋo || táŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. żywotna || tóqan || tóŋah || tóŋau || tóŋay || tóŋan || tóŋŋah || tóŋŋau || tóŋŋay || tóŋe || tóŋa || tóŋo || tóŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. nieżywotna || tíqan || tíŋah || tíŋau || tíŋay || tíŋan || tíŋŋah || tíŋŋau || tíŋŋay || tíŋe || tíŋa || tíŋo || tíŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. powszechna || 🙄 || 🙄 || 🙄 || 🙄 || 😝 || 😝 || 😝 || 😝 || 😭 || 😭 || 😭 || 😭<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. żywotna || 😞 || 😞 || 😞 || 😞 || 😟 || 😟 || 😟 || 😟 || 😢 || 😢 || 😢 || 😢<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. nieżywotna || 😒 || 😒 || 😒 || 😒 || 😔 || 😔 || 😔 || 😔 || 😕 || 😕 || 😕 || 😕<br />
|}<br />
<br />
==ʹδ==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="7" | JĘZYK TOLÓW: RZECZOWNIK<br />
|-<br />
! Liczba Rdzeń Sufiks || Mianownik || Biernik || Celownik || Dopełniacz || Wołacz || Znaczenie<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R1 || δαἰ || δᾶ || δαυ || δαι || - || (onomatopøja) kap, plusk<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R1 || μαμ, μάμεἰ || μάμᾶ || μάμευ || μάμει || μάμεἰ || (nie ma takiego wyrazu)<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R1 || σα, σάα || σάἁ || σάυω || σάιη || σάα || szum<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold; color:" | L.NP. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R2 || γηφ || γήφᾶ || γήφευ || γήφει || γήφεἰ || dom (budynek)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R2 || υώλαλ || υώλλᾶ || υώλλαυ || υώλλαι || — || wataha wilków<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R2 || ζήια || ζήιαἁ || ζήιαυω || ζήιαιη || — || herbata<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R2+Sf || υώλελ || υώλελᾶ || υώλελευ || υώλελει || υώλελεἰ || wiczyca<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R2+Sf || τήππαιτ || τήππαιτᾶ || τήππαιτευ || τηππαιτει || — || łożysko (mechanizm)<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R2+Sf || μήδαικε || μήδαικαἁ || μήδαικω || μήδαικη || — || drewno<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R3 || μώιαυ, μὴυ || μώιυᾶ, μὴυᾶ || μώιυαυ, μὴυευ || μώιυαι, μὴυει || μώιυαἰ, μὴυεἰ || kot<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R3 || πήθμωμ || πήθμωμᾶ || πήθμωμευ || πήθμωμει || — || archipelag<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R3 || ζήυρα || ζήυραἁ || ζήυραυω || ζήυραιη || — || skała, ziemia, gleba<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R3+Sf || λώκζαλ || λώκζαλᾶ || λώκζαλευ || λώκζαλει || λώκζαλεἰ || wdowa<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R3+Sf || μήκιειαξ || μήκιειαξᾶ || μήκιειαξαυ || μήκιειαξαι || — || mrowisko<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R3+Sf || ἅκφαζε || ἅκφαζἁ || ἅκφαζω || ἅκφαζη || — || długość<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R4 || ζήντωγ || ζήντωγᾶ || ζήτωγευ || ζήντωγει || ζήντωγαἰ || dzwon<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R4 || ιώτιαθαθ || ιώτιαθθᾶ || ιώτιαθθευ || ιώτιαθθει || — || rój owadów<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R4 || κώρκωμε, κήρκωμε || κώρκωμἁ || κώρκωμω || κώρκωμη || — || kurkuma (przyprawa)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R4+Sf || φήρφαραιτ || φήρφαραιτᾶ || φήρφαραιτευ || φήρφαραιτει || — || wirnik, wiatrak<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R4+Sf || — || —ᾶ || —ευ || —ει || — || *<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R4+Sf || — || —ἁ || —ω || —η || — || *<br />
|}<br />
<br />
==ʹε==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="5" | TABELA KOŃCÓWEK PRZYPADKÓW<br />
|-<br />
! Przypadek || Mianownik || Biernik || Celownik || Dopełniacz<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna || -ø, -', -e', -a' || -h, -ah || -u, -eu, -au || -y, -ey, -ay<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa || -ø, -e', -a' || -ah || -eu, -au || -ey, -ay<br />
|- style="color: darkred;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna || -ø, -e, -a || -(a)ha || -uo, -o || -yi, -i<br />
|}<br />
<br />
==ʹϛ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" | Odmiana czasownika o rdzeniu trójspółgłoskowym (R-N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iRNóTa || iRNíta || iRNáTa<br />
| iRaNTó(ua) || iRaNTí(ya) || iRaNTá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTa || iRNáyTa || iRNáhTa<br />
| iRaNTáu(ua) || iRaNTáy(ya) || iRaNTáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTa || iRNíTTa || iRNáTTa<br />
| iRaNTóu(ua) || iRaNTíy(ya) || iRaNTáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTa || iRaNNíTa || iRaNNáTa<br />
| iRaNeTTó(ua) || iRaNeTTí(ya) || iRaNeTTá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iRaNNóTTa || iRaNNíTTa || iRaNNáTTa<br />
| iRaNeTTóu(ua) || iRaNeTTíy(ya) || iRaNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹζ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" | Odmiana czasownika o rdzeniu dwuspółgłoskowym (N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oNTó(ua) || oNTí(ua) || oNTá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| oNTáu(ua) || oNTáy(ya) || oNTáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| oNTóu(ua) || oNTíy(ya) || oNTáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| oNeTTó(ua) || oNeTTí(ya) || oNeTTá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oNeTTóu(ua) || oNeTTíy(ya) || oNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹη==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" | Odmiana czasownika o rdzeniu jednospółgłoskowym (Ş)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iŞŞó(ua) || iŞŞí(ua) || iŞŞá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iŞŞáu(ua) || iŞŞáy(ya) || iŞŞáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iŞŞóu(ua) || iŞŞíy(ya) || iŞŞáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iŞeŞŞó(ua) || iŞeŞŞí(ya) || iŞeŞŞá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iŞeŞŞóu(ua) || iŞeŞŞíy(ya) || iŞeŞŞáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹθ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" | Odmiana czasownika o rdzeniu czwórspółgłoskowym (R-N-T-F)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oRNóTaF || oRNítaF || oRNáTaF<br />
| iRaNTóFa || iRaNTíFa || iRaNTáFa<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTaF || iRNáyTaF || iRNáhTaF<br />
| oRaNTáuFa || oRaNTáyFa || oRaNTáhFa<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTaF || oRNíTTaF || iRNáTTaF<br />
| oRaNTóFFa || iRaNTíFFa || oRaNTáFFa<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTaF || iRaNNíTaF || iRaNNáTaF<br />
| iRaNeTTóFa || iRaNeTTíFa || iRaNeTTáFa<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oRaNNóTTaF || oRaNNíTTaF || oRaNNáTTaF<br />
| oRaNeTTóFFa || oRaNeTTíFFa || oRaNeTTáFFa<br />
|}<br />
<br />
==ʹι==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="3" style="font-weight: bold;" | NAZWY MIESIĘCY<br />
|-<br />
| Styczeń || Yánuar || Ιάνυαρ<br />
|-<br />
| Luty || Féurar || Φέυραρ<br />
|-<br />
| Marzec || Marac || Μάραζ<br />
|-<br />
| Kwiecień || Ápril || Άπρηλ<br />
|-<br />
| Maj || May || Μαι<br />
|-<br />
| Czerwiec || Yónî || Ιώνὴ<br />
|-<br />
| Lipiec || Yólî || Ιώλὴ<br />
|-<br />
| Sierpień || Áuqos || Άυξωθ<br />
|-<br />
| Wrzesień || Sépt(em)ir || Θέπτ(εμ)ηρ<br />
|-<br />
| Październik || Ókt(op)ir || Ώκτ(ωπ)ηρ<br />
|-<br />
| Listopad || Náuu(am)ir || Νάυυ(αμ)ηρ<br />
|-<br />
| Grudzień || Técc(em)ir || Τέζζ(εμ)ηρ<br />
|}<br />
<br />
==ʹκ (ʹια)==<br />
<br />
Νῆτατ Θουάτεσει<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! X || ENGLISH || POLSKI || —<br />
|-<br />
|1||I||ja||<br />
|-<br />
|2||you (singular)||ty||<br />
|-<br />
|3||he||on||<br />
|-<br />
|4||we||my||<br />
|-<br />
|5||you (plural)||wy||<br />
|-<br />
|6||they||oni, one||<br />
|-<br />
|7||this||ten, ta, to||<br />
|-<br />
|8||that||tamten, tamta, tamto||<br />
|-<br />
|9||here||tutaj, tu||<br />
|-<br />
|10||there||tam||<br />
|-<br />
|11||who||kto||<br />
|-<br />
|12||what||co||<br />
|-<br />
|13||where||gdzie||<br />
|-<br />
|14||when||kiedy, gdy||<br />
|-<br />
|15||how||jak||<br />
|-<br />
|16||not||nie||<br />
|-<br />
|17||all||wszystko, wszystkie, wszyscy||<br />
|-<br />
|18||many||dużo, wiele||<br />
|-<br />
|19||some||trochę, kilka||<br />
|-<br />
|20||few||mało||<br />
|-<br />
|21||other||inny||<br />
|-<br />
|22||one||jeden||<br />
|-<br />
|23||two||dwa||<br />
|-<br />
|24||three||trzy||<br />
|-<br />
|25||four||cztery||<br />
|-<br />
|26||five||pięć||<br />
|-<br />
|27||big||duży, wielki||<br />
|-<br />
|28||long||długi||<br />
|-<br />
|29||wide||szeroki||<br />
|-<br />
|30||thick||tłusty, gruby||<br />
|-<br />
|31||heavy||ciężki||<br />
|-<br />
|32||small||mały||<br />
|-<br />
|33||short||krótki||<br />
|-<br />
|34||narrow||wąski||<br />
|-<br />
|35||thin||cienki||<br />
|-<br />
|36||woman||kobieta||<br />
|-<br />
|37||man (adult male)||mężczyzna||<br />
|-<br />
|38||man (human being)||człowiek||<br />
|-<br />
|39||child||dziecko||<br />
|-<br />
|40||wife||żona||<br />
|-<br />
|41||husband||mąż||<br />
|-<br />
|42||mother||matka||<br />
|-<br />
|43||father||ojciec||<br />
|-<br />
|44||animal||zwierzę||<br />
|-<br />
|45||fish||ryba||<br />
|-<br />
|46||bird||ptak||<br />
|-<br />
|47||dog||pies||<br />
|-<br />
|48||louse||wesz||<br />
|-<br />
|49||snake||wąż||<br />
|-<br />
|50||worm||robak, czerw||<br />
|-<br />
|51||tree||drzewo||<br />
|-<br />
|52||forest||las||<br />
|-<br />
|53||stick (of wood)||patyk, pręt, pałka||<br />
|-<br />
|54||fruit||owoc||<br />
|-<br />
|55||seed||nasienie, nasiono||<br />
|-<br />
|56||leaf||liść||<br />
|-<br />
|57||root||korzeń||<br />
|-<br />
|58||bark(of tree)||kora||<br />
|-<br />
|59||flower||kwiat||<br />
|-<br />
|60||grass||trawa||<br />
|-<br />
|61||rope||sznur, lina, powróz||<br />
|-<br />
|62||skin (of a person)||skóra||<br />
|-<br />
|63||meat (as in flesh)||mięso||<br />
|-<br />
|64||blood||krew||<br />
|-<br />
|65||bone||kość||<br />
|-<br />
|66||fat (noun)||tłuszcz, sadło||<br />
|-<br />
|67||egg||jajko||<br />
|-<br />
|68||horn||róg||<br />
|-<br />
|69||tail||ogon||<br />
|-<br />
|70||feather||pióro||<br />
|-<br />
|71||hair||włosy||<br />
|-<br />
|72||head||głowa||<br />
|-<br />
|73||ear||ucho||<br />
|-<br />
|74||eye||oko||<br />
|-<br />
|75||nose||nos||<br />
|-<br />
|76||mouth||usta||<br />
|-<br />
|77||tooth||ząb||<br />
|-<br />
|78||tongue||język||<br />
|-<br />
|79||fingernail||paznokieć||<br />
|-<br />
|80||foot||stopa||<br />
|-<br />
|81||leg||noga||<br />
|-<br />
|82||knee||kolano||<br />
|-<br />
|83||hand||ręka, dłoń||<br />
|-<br />
|84||wing||skrzydło||<br />
|-<br />
|85||belly||brzuch||<br />
|-<br />
|86||guts||wnętrzności||<br />
|-<br />
|87||neck||szyja, kark||<br />
|-<br />
|88||back||plecy, grzbiet||<br />
|-<br />
|89||breast||pierś||<br />
|-<br />
|90||heart||serce||<br />
|-<br />
|91||liver||wątroba||<br />
|-<br />
|92||to drink||pić||<br />
|-<br />
|93||to eat||jeść||<br />
|-<br />
|94||to bite||gryźć, kąsać||<br />
|-<br />
|95||to suck||ssać||<br />
|-<br />
|96||to spit||pluć||<br />
|-<br />
|97||to vomit||wymiotować||<br />
|-<br />
|98||to blow (as wind)||wiać, dąć||<br />
|-<br />
|99||to breathe||oddychać||<br />
|-<br />
|100||to laugh||śmiać się||<br />
|-<br />
|101||to see||widzieć||<br />
|-<br />
|102||to hear||słyszeć||<br />
|-<br />
|103||to know (a fact)||wiedzieć||<br />
|-<br />
|104||to think||myśleć, dumać||<br />
|-<br />
|105||to smell (sense odour)||wąchać, czuć||<br />
|-<br />
|106||to fear||bać się||<br />
|-<br />
|107||to sleep||spać||<br />
|-<br />
|108||to live||żyć||<br />
|-<br />
|109||to die||umrzeć||<br />
|-<br />
|110||to kill||zabić, uśmiercić||<br />
|-<br />
|111||to fight||walczyć, bić się||<br />
|-<br />
|112||to hunt (transitive)||łowić, polować||<br />
|-<br />
|113||to hit||uderzyć||<br />
|-<br />
|114||to cut||ciąć, rżnąć||<br />
|-<br />
|115||to split||rozdzielić, rozszczepić||<br />
|-<br />
|116||to stab (or stick)||pchnąć, bóść||<br />
|-<br />
|117||to scratch (an itch)||drapać, skrobać||<br />
|-<br />
|118||to dig||kopać (np. łopatą)||<br />
|-<br />
|119||to swim||pływać||<br />
|-<br />
|120||to fly||lecieć||<br />
|-<br />
|121||to walk||iść, chodzić||<br />
|-<br />
|122||to come||przyjść||<br />
|-<br />
|123||to lie (as on one's side)||leżeć||<br />
|-<br />
|124||to sit||siedzieć||<br />
|-<br />
|125||to stand||stać||<br />
|-<br />
|126||to turn (change direction)||obrócić||<br />
|-<br />
|127||to fall (as in drop)||paść, padać||<br />
|-<br />
|128||to give||dać||<br />
|-<br />
|129||to hold (in one's hand)||trzymać, dzierżyć||<br />
|-<br />
|130||to squeeze||ściskać, zgniatać||<br />
|-<br />
|131||to rub||trzeć||<br />
|-<br />
|132||to wash||myć, prać||<br />
|-<br />
|133||to wipe||wycierać||<br />
|-<br />
|134||to pull||ciągnąć||<br />
|-<br />
|135||to push||pchać||<br />
|-<br />
|136||to throw||rzucić, miotać||<br />
|-<br />
|137||to tie||wiązać||<br />
|-<br />
|138||to sew||szyć||<br />
|-<br />
|139||to count||liczyć||<br />
|-<br />
|140||to say||mówić, powiedzieć||<br />
|-<br />
|141||to sing||śpiewać||<br />
|-<br />
|142||to play||grać||<br />
|-<br />
|143||to float||pływać, unosić się||<br />
|-<br />
|144||to flow||płynąć, ciec||<br />
|-<br />
|145||to freeze||zamarznąć, mrozić, marznąć||<br />
|-<br />
|146||to swell||puchnąć||<br />
|-<br />
|147||sun||słońce||<br />
|-<br />
|148||moon||księżyc||<br />
|-<br />
|149||star||gwiazda||<br />
|-<br />
|150||water||woda||<br />
|-<br />
|151||rain||deszcz||<br />
|-<br />
|152||river||rzeka||<br />
|-<br />
|153||lake||jezioro||<br />
|-<br />
|154||sea||morze||<br />
|-<br />
|155||salt||sól||<br />
|-<br />
|156||stone||kamień||<br />
|-<br />
|157||sand||piasek||<br />
|-<br />
|158||dust||kurz, pył, proch||<br />
|-<br />
|159||earth (as in soil)||ziemia||<br />
|-<br />
|160||cloud||chmura, obłok||<br />
|-<br />
|161||fog||mgła||<br />
|-<br />
|162||sky||niebo||<br />
|-<br />
|163||wind (as in breeze)||wiatr||<br />
|-<br />
|164||snow||śnieg||<br />
|-<br />
|165||ice||lód||<br />
|-<br />
|166||smoke||dym||<br />
|-<br />
|167||fire||ogień||<br />
|-<br />
|168||ash||popiół||<br />
|-<br />
|169||to burn (intransitive)||płonąć||<br />
|-<br />
|170||road||droga||<br />
|-<br />
|171||mountain||góra||<br />
|-<br />
|172||red||czerwony||<br />
|-<br />
|173||green||zielony||<br />
|-<br />
|174||yellow||żółty||<br />
|-<br />
|175||white||biały||<br />
|-<br />
|176||black||czarny||<br />
|-<br />
|177||night||noc||<br />
|-<br />
|178||day (daytime)||dzień||<br />
|-<br />
|179||year||rok||<br />
|-<br />
|180||warm (as in weather)||ciepły||<br />
|-<br />
|181||cold (as in weather)||zimny, chłodny||<br />
|-<br />
|182||full||pełny||<br />
|-<br />
|183||new||nowy||<br />
|-<br />
|184||old||stary||<br />
|-<br />
|185||good||dobry||<br />
|-<br />
|186||bad||zły||<br />
|-<br />
|187||rotten (as a log)||zgniły||<br />
|-<br />
|188||dirty||brudny||<br />
|-<br />
|189||straight||prosty||<br />
|-<br />
|190||round||okrągły||<br />
|-<br />
|191||sharp (as a knife)||ostry||<br />
|-<br />
|192||dull (as a knife)||tępy||<br />
|-<br />
|193||smooth||gładki||<br />
|-<br />
|194||wet||mokry||<br />
|-<br />
|195||dry (adjective)||suchy||<br />
|-<br />
|196||right (correct)||poprawny, prawidłowy||<br />
|-<br />
|197||near||bliski||<br />
|-<br />
|198||far||daleki||<br />
|-<br />
|199||right (side)||prawy||<br />
|-<br />
|200||left (side)||lewy||<br />
|-<br />
|201||at||u, przy||<br />
|-<br />
|202||in||w, we||<br />
|-<br />
|203||with (accompanying)||z, ze||<br />
|-<br />
|204||and||i||<br />
|-<br />
|205||if||jeśli, jeżeli||<br />
|-<br />
|206||because||bo, ponieważ||<br />
|-<br />
|207||name||imię||<br />
|}</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=U%C5%BCytkownik:Toyatl&diff=24910
Użytkownik:Toyatl
2018-05-28T21:49:57Z
<p>Toyatl: </p>
<hr />
<div>'''WITAMY, WITAMY!'''<br />
<br />
<br />
Βρωδνοπὶσανη κονλαϟγοϋε υ αλφαβεταχ ϝατσὶνισκὶμ αὶ γρετσκὶμ.<br />
<br />
Ϋηλκα ρεφορμα [[Język Tolów|ηνζὺκα Τολόυ]].<br />
<br />
==ʹα==<br />
<br />
Ταβελκὶ ιωξ νηακτωαλνε α νηποδλεγαϊοντσε ναπραυη, αλε ζοσταυιονε κω παμηντὶ αὶ πῥεστροδζε.<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 2-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń L-F<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| láf<br />
láfa''';'''<br />
| a) láfam<br />
b) láfaŋk<br />
| láfaf<br />
| a) láffam<br />
b) láffaŋk<br />
| láfa<br />
| a) láfam'''a'''<br />
b) láfaŋk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| láfa'''h'''<br />
| a) láfam'''ah'''<br />
b) láfaŋk'''ah'''<br />
| láffa'''h'''<br />
| a) láffam'''ah'''<br />
b) láffaŋk'''ah'''<br />
| láfa'''ha'''<br />
| a) láfam'''ha'''<br />
b) láfaŋk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| láfa'''u'''<br />
| a) láfam'''au'''<br />
b) láfaŋk'''au'''<br />
| láffa'''u'''<br />
| a) láffam'''au'''<br />
b) láffaŋk'''au'''<br />
| láfa'''uo'''<br />
| a) láfam'''o'''<br />
b) láfaŋk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| láfa'''i'''<br />
| a) láfam'''ai'''<br />
b) láfaŋk'''ai'''<br />
| láffa'''i'''<br />
| a) láffam'''ai'''<br />
b) láffaŋk'''ai'''<br />
| láfa'''ie'''<br />
| a) láfam'''e'''<br />
b) láfaŋk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 3-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, K-L-P<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Ła-Q-N<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| kálop<br />
kálpo''';'''<br />
| a) kálpot<br />
b) kálpout<br />
| kálpop<br />
| a) kálpopat<br />
b) kálpopot<br />
| kálpo<br />
| a) kálpot'''a'''<br />
b) kálpout'''a'''<br />
| łaqán<br />
łaqána''';'''<br />
| a) łaqánac<br />
b) łaqánaic<br />
| łaqánan<br />
| a) łaqánnac<br />
b) łaqánnaic<br />
| łaqána<br />
| a) łaqánac'''a'''<br />
b) łaqánaic'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| kálpo'''h'''<br />
| a) kálpot'''ah'''<br />
b) kálpout'''ah'''<br />
| kálpop'''ah'''<br />
| a) kálpopt'''ah'''<br />
b) kálpopot'''ah'''<br />
| kálpo'''ha'''<br />
| a) kálpot'''ha'''<br />
b) kálpout'''aha'''<br />
| łaqána'''h'''<br />
| a) łaqánac'''ah'''<br />
b) łaqánaic'''ah'''<br />
| łaqánna'''h'''<br />
| a) łaqánnac'''ah'''<br />
b) łaqánnaic'''ah'''<br />
| łaqána'''ha'''<br />
| a) łaqánac'''ha'''<br />
b) łaqánaic'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| kálpo'''u'''<br />
| a) kálpot'''au'''<br />
b) kálpout'''au'''<br />
| kálpop'''au'''<br />
| a) kálpopt'''au'''<br />
b) kálpopot'''au'''<br />
| kálpo'''uo'''<br />
| a) kálpot'''o'''<br />
b) kálpout'''o'''<br />
| łaqána'''u'''<br />
| a) łaqánac'''au'''<br />
b) łaqánaic'''au'''<br />
| łaqánna'''u'''<br />
| a) łaqánnac'''au'''<br />
b) łaqánnaic'''au'''<br />
| łaqána'''uo'''<br />
| a) łaqánac'''o'''<br />
b) łaqánaic'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| kálpo'''i'''<br />
| a) kálpot'''ai'''<br />
b) kálpout'''ai'''<br />
| kálpop'''ai'''<br />
| a) kálpopt'''ai'''<br />
b) kálpopot'''ai'''<br />
| kálpo'''ie'''<br />
| a) kálpot'''e'''<br />
b) kálpout'''e'''<br />
| łaqána'''i'''<br />
| a) łaqánac'''ai'''<br />
b) łaqánaic'''ai'''<br />
| łaqánna'''i'''<br />
| a) łaqánnac'''ai'''<br />
b) łaqánnaic'''ai'''<br />
| łaqána'''ie'''<br />
| a) łaqánac'''e'''<br />
b) łaqánaic'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 4-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, Z-R-T-M<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Na-R-S-X<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b)-nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| zórtem<br />
| a) zórtem(a)f<br />
b) zórtemant<br />
| zórtemam<br />
| a) zórtemmaf<br />
b) zórtemmant<br />
| zórtem'''a'''<br />
| a) zórtemf'''a'''<br />
b) zórtemant'''a'''<br />
| narésox<br />
narésxo''';'''<br />
| a) narésxoł<br />
b) narésxouk<br />
| narésxox<br />
| a) narésxoxał<br />
b) narésxoxok<br />
| narésxo<br />
| a) narésxoł'''a'''<br />
b) narésxouk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| zórtem'''ah'''<br />
| a) zórtemf'''ah'''<br />
b) zórtemant'''ah'''<br />
| zórtemm'''ah'''<br />
| a) zórtemmaf'''ah'''<br />
b) zórtemmant'''ah'''<br />
| zórtem'''ha'''<br />
| a) zórtemf'''aha'''/zórtemaf'''ha'''<br />
b) zórtemant'''aha'''<br />
| narésxo'''h'''<br />
| a) narésxoł'''ah'''<br />
b) narésxouk'''ah'''<br />
| narésxox'''ah'''<br />
| a) narésxoxł'''ah'''<br />
b) narésxoxok'''ah'''<br />
| narésxo'''ha'''<br />
| a) narésxoł'''ha'''<br />
b) naréxouk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| zórtem'''au'''<br />
| a) zórtemf'''au'''<br />
b) zórtemant'''au'''<br />
| zórtemm'''au'''<br />
| a) zórtemmaf'''au'''<br />
b) zórtemmant'''au'''<br />
| zórtem'''o'''<br />
| a) zórtemf'''o'''<br />
b) zórtemant'''o'''<br />
| narésxo'''u'''<br />
| a) narésxoł'''au'''<br />
b) narésxouk'''au'''<br />
| narésxox'''au'''<br />
| a) narésxoxł'''au'''<br />
b) narésxoxok'''au'''<br />
| narésxo''uo'''<br />
| a) narésxoł'''o'''<br />
b) narésxouk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| zórtem'''ai'''<br />
| a) zórtemf'''ai'''<br />
b) zórtemant'''ai'''<br />
| zórtemm'''ai'''<br />
| a) zórtemmf'''ai'''<br />
b) zórtemmant'''ai'''<br />
| zórtem'''e'''<br />
| a) zórtemf'''e'''<br />
b) zórtemant'''e'''<br />
| narésxo'''i'''<br />
| a) narésxoł'''ai'''<br />
b) narésxouk'''ai'''<br />
| narésxax'''ai'''<br />
| a) narésxoxł'''ai'''<br />
b) narésxoxok'''ai'''<br />
| narésxo'''ie'''<br />
| a) narésxoł'''e'''<br />
b) narésxouk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
==ʹβ== <br />
*Δοπεϝνιατψε: παρτὺτὺυ, ποσσεσσὺυ ζβὺυαλνὺ, ποσσεσσὺυ νηζβὺυαλνὺ, νὶβὺβηρνὶκ, κομπαρατὺυ, τρανσλατὺυ, αβλατὺυ.<br />
<br />
* Ϋ αλφαβετη γρετσκὶμ - π(β,ϐ), φ, μ, υ(ϝ), τ, θ(ϲ), ν, λ, δ(δλ), ζ(δζ,ͳ,ϡ), σ(ϸ), ι, κ, χ, γ, ξ(ϙ,ϟ), ρ, ἰ(’), ʽ(ͱ)<br />
η, ω(ο), ε, α<br />
<br />
* Ιακ πὶσατι λαρὺϟγαϝὺ;<br />
<br />
tárhan - τάρἁν<br />
<br />
táhran - τᾶραν<br />
<br />
atháran - ατἅραν (ατʽάραν)<br />
<br />
tóhmi - τῶμη<br />
<br />
téhmi=táhmi - τᾶμη<br />
<br />
tíhmi - τῆμη<br />
<br />
athámi - ατἅμη (ατʽάμη)<br />
<br />
támhah - τάμἇ (τάμʽᾶ)<br />
<br />
atháhmi - ατἇμη (ατʽᾶμη)<br />
<br />
táham - τάἁμ (τᾶαμ)<br />
<br />
łétnah - δέτνᾶ<br />
<br />
łétnih - δέτνῆ<br />
<br />
łétnoh - δέτνῶ<br />
<br />
tá'pi - τάἰπη<br />
<br />
táp'i - τάπἰη<br />
<br />
at'á'pi - ατἰάἰπη<br />
<br />
táap - τάαπ<br />
<br />
==ʹγ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! || colspan="12" style="text-align: center; font-weight: bold; color: darkblue;" | Zaimki osobowe główne<br />
|- style="color: blue;"<br />
! !! colspan="4" | Liczba policzalna !! colspan="4" | Liczba policzalna zbiorowa !! colspan="4" | Liczba niepoliczalna<br />
|- style="color: green; font-weight: bold"<br />
| style="color: green;" | Osoba || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 1. || nef || naf || nof || nif || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 2. || lem || lam || lom || lim || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. powszechna || táqan || táŋah || táŋau || táŋay || táŋan || táŋŋah || táŋŋau || táŋŋay || táŋe || táŋa || táŋo || táŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. żywotna || tóqan || tóŋah || tóŋau || tóŋay || tóŋan || tóŋŋah || tóŋŋau || tóŋŋay || tóŋe || tóŋa || tóŋo || tóŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. nieżywotna || tíqan || tíŋah || tíŋau || tíŋay || tíŋan || tíŋŋah || tíŋŋau || tíŋŋay || tíŋe || tíŋa || tíŋo || tíŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. powszechna || 🙄 || 🙄 || 🙄 || 🙄 || 😝 || 😝 || 😝 || 😝 || 😭 || 😭 || 😭 || 😭<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. żywotna || 😞 || 😞 || 😞 || 😞 || 😟 || 😟 || 😟 || 😟 || 😢 || 😢 || 😢 || 😢<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. nieżywotna || 😒 || 😒 || 😒 || 😒 || 😔 || 😔 || 😔 || 😔 || 😕 || 😕 || 😕 || 😕<br />
|}<br />
<br />
==ʹδ==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="7" | JĘZYK TOLÓW: RZECZOWNIK<br />
|-<br />
! Liczba Rdzeń Sufiks || Mianownik || Biernik || Celownik || Dopełniacz || Wołacz || Znaczenie<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R1 || δαἰ || δᾶ || δαυ || δαι || - || (onomatopøja) kap, plusk<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R1 || μαμ, μάμεἰ || μάμᾶ || μάμευ || μάμει || μάμεἰ || (nie ma takiego wyrazu)<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R1 || σα, σάα || σάἁ || σάυω || σάιη || σάα || szum<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold; color:" | L.NP. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R2 || γηφ || γήφᾶ || γήφευ || γήφει || γήφεἰ || dom (budynek)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R2 || υώλαλ || υώλλᾶ || υώλλαυ || υώλλαι || — || wataha wilków<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R2 || ζήια || ζήιαἁ || ζήιαυω || ζήιαιη || — || herbata<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R2+Sf || υώλελ || υώλελᾶ || υώλελευ || υώλελει || υώλελεἰ || wiczyca<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R2+Sf || τήππαιτ || τήππαιτᾶ || τήππαιτευ || τηππαιτει || — || łożysko (mechanizm)<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R2+Sf || μήδαικα || μήδαικαἁ || μήδαικω || μήδαικη || — || drewno<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R3 || μώιαυ, μὴυ || μώιυᾶ, μὴυᾶ || μώιυαυ, μὴυευ || μώιυαι, μὴυει || μώιυαἰ, μὴυεἰ || kot<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R3 || πήθμωμ || πήθμωμᾶ || πήθμωμευ || πήθμωμει || — || archipelag<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R3 || ζήυρα || ζήυραἁ || ζήυραυω || ζήυραιη || — || skała, ziemia, gleba<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R3+Sf || λώκζαλ || λώκζαλᾶ || λώκζαλευ || λώκζαλει || λώκζαλεἰ || wdowa<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R3+Sf || μήκιειωξ || μήκιειωξᾶ || μήκιειωξαυ || μήκιειωξαι || — || mrowisko<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R3+Sf || ἅκφαζε || ἅκφαζἁ || ἅκφαζω || ἅκφαζη || — || długość<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R4 || ζήντωγ || ζήντωγᾶ || ζήτωγευ || ζήντωγει || ζήντωγαἰ || dzwon<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R4 || ιώτιαθαθ || ιώτιαθθᾶ || ιώτιαθθευ || ιώτιαθθει || — || rój owadów<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R4 || κώρκωμε, κήρκωμε || κώρκωμἁ || κώρκωμω || κώρκωμη || — || kurkuma (przyprawa)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R4+Sf || φήρφαραιτ || φήρφαραιτᾶ || φήρφαραιτευ || φήρφαραιτει || — || wirnik, wiatrak<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R4+Sf || — || —ᾶ || —ευ || —ει || — || *<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R4+Sf || — || —ἁ || —ω || —η || — || *<br />
|}<br />
<br />
==ʹε==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="5" | TABELA KOŃCÓWEK PRZYPADKÓW<br />
|-<br />
! Przypadek || Mianownik || Biernik || Celownik || Dopełniacz<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna || -ø, -', -e', -a' || -h, -ah || -u, -eu, -au || -y, -ey, -ay<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa || -ø, -e', -a' || -ah || -eu, -au || -ey, -ay<br />
|- style="color: darkred;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna || -ø, -e, -a || -(a)ha || -uo, -o || -yi, -i<br />
|}<br />
<br />
==ʹϛ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" | Odmiana czasownika o rdzeniu trójspółgłoskowym (R-N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iRNóTa || iRNíta || iRNáTa<br />
| iRaNTó(ua) || iRaNTí(ya) || iRaNTá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTa || iRNáyTa || iRNáhTa<br />
| iRaNTáu(ua) || iRaNTáy(ya) || iRaNTáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTa || iRNíTTa || iRNáTTa<br />
| iRaNTóu(ua) || iRaNTíy(ya) || iRaNTáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTa || iRaNNíTa || iRaNNáTa<br />
| iRaNeTTó(ua) || iRaNeTTí(ya) || iRaNeTTá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iRaNNóTTa || iRaNNíTTa || iRaNNáTTa<br />
| iRaNeTTóu(ua) || iRaNeTTíy(ya) || iRaNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹζ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" | Odmiana czasownika o rdzeniu dwuspółgłoskowym (N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oNTó(ua) || oNTí(ua) || oNTá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| oNTáu(ua) || oNTáy(ya) || oNTáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| oNTóu(ua) || oNTíy(ya) || oNTáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| oNeTTó(ua) || oNeTTí(ya) || oNeTTá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oNeTTóu(ua) || oNeTTíy(ya) || oNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹη==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" | Odmiana czasownika o rdzeniu jednospółgłoskowym (Ş)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iŞŞó(ua) || iŞŞí(ua) || iŞŞá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iŞŞáu(ua) || iŞŞáy(ya) || iŞŞáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iŞŞóu(ua) || iŞŞíy(ya) || iŞŞáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iŞeŞŞó(ua) || iŞeŞŞí(ya) || iŞeŞŞá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iŞeŞŞóu(ua) || iŞeŞŞíy(ya) || iŞeŞŞáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹθ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" | Odmiana czasownika o rdzeniu czwórspółgłoskowym (R-N-T-F)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oRNóTaF || oRNítaF || oRNáTaF<br />
| iRaNTóFa || iRaNTíFa || iRaNTáFa<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTaF || iRNáyTaF || iRNáhTaF<br />
| oRaNTáuFa || oRaNTáyFa || oRaNTáhFa<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTaF || oRNíTTaF || iRNáTTaF<br />
| oRaNTóFFa || iRaNTíFFa || oRaNTáFFa<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTaF || iRaNNíTaF || iRaNNáTaF<br />
| iRaNeTTóFa || iRaNeTTíFa || iRaNeTTáFa<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oRaNNóTTaF || oRaNNíTTaF || oRaNNáTTaF<br />
| oRaNeTTóFFa || oRaNeTTíFFa || oRaNeTTáFFa<br />
|}<br />
<br />
==ʹι==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="3" style="font-weight: bold;" | NAZWY MIESIĘCY<br />
|-<br />
| Styczeń || Yánuar || Ιάνυαρ<br />
|-<br />
| Luty || Féurar || Φέυραρ<br />
|-<br />
| Marzec || Marac || Μάραζ<br />
|-<br />
| Kwiecień || Ápril || Άπρηλ<br />
|-<br />
| Maj || May || Μαι<br />
|-<br />
| Czerwiec || Yónî || Ιώνὴ<br />
|-<br />
| Lipiec || Yólî || Ιώλὴ<br />
|-<br />
| Sierpień || Áuqos || Άυξωθ<br />
|-<br />
| Wrzesień || Sépt(em)ir || Θέπτ(εμ)ηρ<br />
|-<br />
| Październik || Ókt(op)ir || Ώκτ(ωπ)ηρ<br />
|-<br />
| Listopad || Náuu(am)ir || Νάυυ(αμ)ηρ<br />
|-<br />
| Grudzień || Técc(em)ir || Τέζζ(εμ)ηρ<br />
|}<br />
<br />
==ʹκ (ʹια)==<br />
<br />
Νῆτατ Θουάτεσει<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! X || ENGLISH || POLSKI || —<br />
|-<br />
|1||I||ja||<br />
|-<br />
|2||you (singular)||ty||<br />
|-<br />
|3||he||on||<br />
|-<br />
|4||we||my||<br />
|-<br />
|5||you (plural)||wy||<br />
|-<br />
|6||they||oni, one||<br />
|-<br />
|7||this||ten, ta, to||<br />
|-<br />
|8||that||tamten, tamta, tamto||<br />
|-<br />
|9||here||tutaj, tu||<br />
|-<br />
|10||there||tam||<br />
|-<br />
|11||who||kto||<br />
|-<br />
|12||what||co||<br />
|-<br />
|13||where||gdzie||<br />
|-<br />
|14||when||kiedy, gdy||<br />
|-<br />
|15||how||jak||<br />
|-<br />
|16||not||nie||<br />
|-<br />
|17||all||wszystko, wszystkie, wszyscy||<br />
|-<br />
|18||many||dużo, wiele||<br />
|-<br />
|19||some||trochę, kilka||<br />
|-<br />
|20||few||mało||<br />
|-<br />
|21||other||inny||<br />
|-<br />
|22||one||jeden||<br />
|-<br />
|23||two||dwa||<br />
|-<br />
|24||three||trzy||<br />
|-<br />
|25||four||cztery||<br />
|-<br />
|26||five||pięć||<br />
|-<br />
|27||big||duży, wielki||<br />
|-<br />
|28||long||długi||<br />
|-<br />
|29||wide||szeroki||<br />
|-<br />
|30||thick||tłusty, gruby||<br />
|-<br />
|31||heavy||ciężki||<br />
|-<br />
|32||small||mały||<br />
|-<br />
|33||short||krótki||<br />
|-<br />
|34||narrow||wąski||<br />
|-<br />
|35||thin||cienki||<br />
|-<br />
|36||woman||kobieta||<br />
|-<br />
|37||man (adult male)||mężczyzna||<br />
|-<br />
|38||man (human being)||człowiek||<br />
|-<br />
|39||child||dziecko||<br />
|-<br />
|40||wife||żona||<br />
|-<br />
|41||husband||mąż||<br />
|-<br />
|42||mother||matka||<br />
|-<br />
|43||father||ojciec||<br />
|-<br />
|44||animal||zwierzę||<br />
|-<br />
|45||fish||ryba||<br />
|-<br />
|46||bird||ptak||<br />
|-<br />
|47||dog||pies||<br />
|-<br />
|48||louse||wesz||<br />
|-<br />
|49||snake||wąż||<br />
|-<br />
|50||worm||robak, czerw||<br />
|-<br />
|51||tree||drzewo||<br />
|-<br />
|52||forest||las||<br />
|-<br />
|53||stick (of wood)||patyk, pręt, pałka||<br />
|-<br />
|54||fruit||owoc||<br />
|-<br />
|55||seed||nasienie, nasiono||<br />
|-<br />
|56||leaf||liść||<br />
|-<br />
|57||root||korzeń||<br />
|-<br />
|58||bark(of tree)||kora||<br />
|-<br />
|59||flower||kwiat||<br />
|-<br />
|60||grass||trawa||<br />
|-<br />
|61||rope||sznur, lina, powróz||<br />
|-<br />
|62||skin (of a person)||skóra||<br />
|-<br />
|63||meat (as in flesh)||mięso||<br />
|-<br />
|64||blood||krew||<br />
|-<br />
|65||bone||kość||<br />
|-<br />
|66||fat (noun)||tłuszcz, sadło||<br />
|-<br />
|67||egg||jajko||<br />
|-<br />
|68||horn||róg||<br />
|-<br />
|69||tail||ogon||<br />
|-<br />
|70||feather||pióro||<br />
|-<br />
|71||hair||włosy||<br />
|-<br />
|72||head||głowa||<br />
|-<br />
|73||ear||ucho||<br />
|-<br />
|74||eye||oko||<br />
|-<br />
|75||nose||nos||<br />
|-<br />
|76||mouth||usta||<br />
|-<br />
|77||tooth||ząb||<br />
|-<br />
|78||tongue||język||<br />
|-<br />
|79||fingernail||paznokieć||<br />
|-<br />
|80||foot||stopa||<br />
|-<br />
|81||leg||noga||<br />
|-<br />
|82||knee||kolano||<br />
|-<br />
|83||hand||ręka, dłoń||<br />
|-<br />
|84||wing||skrzydło||<br />
|-<br />
|85||belly||brzuch||<br />
|-<br />
|86||guts||wnętrzności||<br />
|-<br />
|87||neck||szyja, kark||<br />
|-<br />
|88||back||plecy, grzbiet||<br />
|-<br />
|89||breast||pierś||<br />
|-<br />
|90||heart||serce||<br />
|-<br />
|91||liver||wątroba||<br />
|-<br />
|92||to drink||pić||<br />
|-<br />
|93||to eat||jeść||<br />
|-<br />
|94||to bite||gryźć, kąsać||<br />
|-<br />
|95||to suck||ssać||<br />
|-<br />
|96||to spit||pluć||<br />
|-<br />
|97||to vomit||wymiotować||<br />
|-<br />
|98||to blow (as wind)||wiać, dąć||<br />
|-<br />
|99||to breathe||oddychać||<br />
|-<br />
|100||to laugh||śmiać się||<br />
|-<br />
|101||to see||widzieć||<br />
|-<br />
|102||to hear||słyszeć||<br />
|-<br />
|103||to know (a fact)||wiedzieć||<br />
|-<br />
|104||to think||myśleć, dumać||<br />
|-<br />
|105||to smell (sense odour)||wąchać, czuć||<br />
|-<br />
|106||to fear||bać się||<br />
|-<br />
|107||to sleep||spać||<br />
|-<br />
|108||to live||żyć||<br />
|-<br />
|109||to die||umrzeć||<br />
|-<br />
|110||to kill||zabić, uśmiercić||<br />
|-<br />
|111||to fight||walczyć, bić się||<br />
|-<br />
|112||to hunt (transitive)||łowić, polować||<br />
|-<br />
|113||to hit||uderzyć||<br />
|-<br />
|114||to cut||ciąć, rżnąć||<br />
|-<br />
|115||to split||rozdzielić, rozszczepić||<br />
|-<br />
|116||to stab (or stick)||pchnąć, bóść||<br />
|-<br />
|117||to scratch (an itch)||drapać, skrobać||<br />
|-<br />
|118||to dig||kopać (np. łopatą)||<br />
|-<br />
|119||to swim||pływać||<br />
|-<br />
|120||to fly||lecieć||<br />
|-<br />
|121||to walk||iść, chodzić||<br />
|-<br />
|122||to come||przyjść||<br />
|-<br />
|123||to lie (as on one's side)||leżeć||<br />
|-<br />
|124||to sit||siedzieć||<br />
|-<br />
|125||to stand||stać||<br />
|-<br />
|126||to turn (change direction)||obrócić||<br />
|-<br />
|127||to fall (as in drop)||paść, padać||<br />
|-<br />
|128||to give||dać||<br />
|-<br />
|129||to hold (in one's hand)||trzymać, dzierżyć||<br />
|-<br />
|130||to squeeze||ściskać, zgniatać||<br />
|-<br />
|131||to rub||trzeć||<br />
|-<br />
|132||to wash||myć, prać||<br />
|-<br />
|133||to wipe||wycierać||<br />
|-<br />
|134||to pull||ciągnąć||<br />
|-<br />
|135||to push||pchać||<br />
|-<br />
|136||to throw||rzucić, miotać||<br />
|-<br />
|137||to tie||wiązać||<br />
|-<br />
|138||to sew||szyć||<br />
|-<br />
|139||to count||liczyć||<br />
|-<br />
|140||to say||mówić, powiedzieć||<br />
|-<br />
|141||to sing||śpiewać||<br />
|-<br />
|142||to play||grać||<br />
|-<br />
|143||to float||pływać, unosić się||<br />
|-<br />
|144||to flow||płynąć, ciec||<br />
|-<br />
|145||to freeze||zamarznąć, mrozić, marznąć||<br />
|-<br />
|146||to swell||puchnąć||<br />
|-<br />
|147||sun||słońce||<br />
|-<br />
|148||moon||księżyc||<br />
|-<br />
|149||star||gwiazda||<br />
|-<br />
|150||water||woda||<br />
|-<br />
|151||rain||deszcz||<br />
|-<br />
|152||river||rzeka||<br />
|-<br />
|153||lake||jezioro||<br />
|-<br />
|154||sea||morze||<br />
|-<br />
|155||salt||sól||<br />
|-<br />
|156||stone||kamień||<br />
|-<br />
|157||sand||piasek||<br />
|-<br />
|158||dust||kurz, pył, proch||<br />
|-<br />
|159||earth (as in soil)||ziemia||<br />
|-<br />
|160||cloud||chmura, obłok||<br />
|-<br />
|161||fog||mgła||<br />
|-<br />
|162||sky||niebo||<br />
|-<br />
|163||wind (as in breeze)||wiatr||<br />
|-<br />
|164||snow||śnieg||<br />
|-<br />
|165||ice||lód||<br />
|-<br />
|166||smoke||dym||<br />
|-<br />
|167||fire||ogień||<br />
|-<br />
|168||ash||popiół||<br />
|-<br />
|169||to burn (intransitive)||płonąć||<br />
|-<br />
|170||road||droga||<br />
|-<br />
|171||mountain||góra||<br />
|-<br />
|172||red||czerwony||<br />
|-<br />
|173||green||zielony||<br />
|-<br />
|174||yellow||żółty||<br />
|-<br />
|175||white||biały||<br />
|-<br />
|176||black||czarny||<br />
|-<br />
|177||night||noc||<br />
|-<br />
|178||day (daytime)||dzień||<br />
|-<br />
|179||year||rok||<br />
|-<br />
|180||warm (as in weather)||ciepły||<br />
|-<br />
|181||cold (as in weather)||zimny, chłodny||<br />
|-<br />
|182||full||pełny||<br />
|-<br />
|183||new||nowy||<br />
|-<br />
|184||old||stary||<br />
|-<br />
|185||good||dobry||<br />
|-<br />
|186||bad||zły||<br />
|-<br />
|187||rotten (as a log)||zgniły||<br />
|-<br />
|188||dirty||brudny||<br />
|-<br />
|189||straight||prosty||<br />
|-<br />
|190||round||okrągły||<br />
|-<br />
|191||sharp (as a knife)||ostry||<br />
|-<br />
|192||dull (as a knife)||tępy||<br />
|-<br />
|193||smooth||gładki||<br />
|-<br />
|194||wet||mokry||<br />
|-<br />
|195||dry (adjective)||suchy||<br />
|-<br />
|196||right (correct)||poprawny, prawidłowy||<br />
|-<br />
|197||near||bliski||<br />
|-<br />
|198||far||daleki||<br />
|-<br />
|199||right (side)||prawy||<br />
|-<br />
|200||left (side)||lewy||<br />
|-<br />
|201||at||u, przy||<br />
|-<br />
|202||in||w, we||<br />
|-<br />
|203||with (accompanying)||z, ze||<br />
|-<br />
|204||and||i||<br />
|-<br />
|205||if||jeśli, jeżeli||<br />
|-<br />
|206||because||bo, ponieważ||<br />
|-<br />
|207||name||imię||<br />
|}</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_Tol%C3%B3w&diff=24909
Język Tolów
2018-05-28T17:58:22Z
<p>Toyatl: </p>
<hr />
<div>'''Język Tolów''', '''język talski''' (nazwa własna: ''Tolayánah'', ''Τωλαιάνᾶ'' [tola'janɑh], [tola'janaː]) - mowa Tolów, ''Yánhaŋ Itláh'', ''Ιάνἁγ Ητλᾶ'' - język <który jest> talski) - język konstruowany w celach hobbistycznych.<br />
<br />
<br />
== Głoski i ortografia w alfabecie łacińskim ==<br />
<br />
Zapis jest fonemiczny.<br />
<br />
===Samogłoski===<br />
*'''A''' - [a], przy /q/, /r/ i /ɦ/ - cofnięta w stronę [ɑ];<br />
*'''E''' - [æ], [ε] lub - w sylabie nieakcentowanej, szczególnie przed akcentem - także [ə], nie występuje przy /q/, /r/ oraz /ɦ/;<br />
*'''I''' - [i] lub [ɪ], przy /q/, /r/ oraz /ɦ/ cofnięta w stronę [ɨ];<br />
*'''O''' - [o] lub [ʊ];<br />
<br />
Samogłoski nie kontrastują ze względu na długość, z wyjątkiem, o którym poniżej. <br />
Sylabę akcentowaną zaznacza się akutem nad samogłoską. Jeśli w wyrazie występuje samogłoska z cyrkumfleksem, a jednocześnie brak innej z akutem, cyrkumfleks oznacza też wtedy sylabę akcentowaną.<br />
<br />
===Spółgłoski===<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! Spółgłoski<br />
! Wargowe<br />
! Zębowe<br />
! Boczne<br />
! Twardopodniebienne<br />
! Miękkopodniebienne<br />
! Języczkowe<br />
! Krtaniowe<br />
|-<br />
! Nosowe<br />
| /m/ '''m''' || /n/ '''n''' || || colspan="2" | /ŋ~ɲ/¹ '''ŋ''' (g)² || ||<br />
|-<br />
! style="font-weight: bold;" | Zwarte<br />
| /p/³ '''p''' (b)² || /t/ '''t''' (d)² || || || /k~kʲ/¹ '''k''' (g)² || /q/ '''q''' || /ʔ/³ ''' ' '''<br />
|-<br />
! Zwartoszczelinowe<br />
| || || rowspan="2" | /ɬ~tɬ/³ '''ł''' (d)² || /ʧ~tɕ/³ '''c''' (j)² || || ||<br />
|-<br />
! Szczelinowe<br />
| /φ~f/ '''f''' || /θ~s/³ '''s''' (z)² || /ʃ~ɕ/³ '''ş''' || /x~xʲ/¹ '''x''' || rowspan="2" | /ʀ~r/³ '''r''' || rowspan="2" | /ɦ~ʕ/³ '''h'''<br />
|-<br />
! Płynne i Półsamogłoski<br />
| /w/ '''u''' (v w)² || || /l/ '''l''' || /j/ '''y''' (j) || <br />
|}<br />
:¹ - [ŋ], palatalizowane do [ɲ] przy /i/ oraz /j/, [ɴ] przed /q/; [k], palatalizowane do [kʲ] przy /i/ oraz /j/; [x], palatalizowane do [xʲ] przy /i/ oraz /j/;<br />
:² - litery ''b'', ''d'', ''g'', ''j'', ''v'', ''w'', ''z'' występują tylko w zapożyczeniach;<br />
:³ - '''p''' dwuwargowa lub wargowo-zębowa, w nagłosie może być wymawiana jako głoska bezdźwięczna, wargowa, drżąca [ʙ̥];<br />
: - '''r''' może przyjmować artykulację języczkową, jak i dziąsłową, a w nagłosie, wygłosie i zbitkach z obstruentami tracić dźwięczność;<br />
: - '''ł''' w zbitkach po szczelinowych (z wyjątkiem /ɦ/) wymawia się zawsze jako zwartoszczelinową [tɬ], geminata ''łł'' zawsze [ɬɬ], [ɬː], w pozostałych przypadkach - wymowa wariantywna;<br />
: - '''s''' standardowo ma wymowę pośrednią między [θ] a [s], „''s'' sepleniące”, spółgłoska podobna do [θ], z tym że język jest cofnięty, a jego koniec nie tkwi między zębami, ale przy siekaczach górnych, również wymowa [θ] oraz [s];<br />
: - '''c''' i '''ş''' mogą mieć brzmienie zadziąsłowe lub twardopodniebienne;<br />
: - ''' ' ''' nie pisze się na początku wyrazu i między samogłoskami;<br />
: - '''h''' dźwięczne, może udźwięczniać spółgłoski w zbitkach spółgłoskowych (np. ''atha'' -> [ʔadɦɑ], ''ahfa'' -> [ʔɑɦva], [ʔaːva]), jeśli znajduje się po samogłosce przed spółgłoską lub w wygłosie, może być nieme, a poprzedzająca samogłoska ulega wtedy wzdłużeniu (np. ''ah'' -> [ʔaː]);<br />
<br />
== Wzór sylaby ==<br />
<br />
Sylaba ma postać CV((C)C).<br />
<br />
Zbitka może się pojawić w wygłosie. Najczęściej jest to spowodowane dołączeniem sufiksu. Między ostatnimi dwiema spółgłoskami rdzenia najczęściej pojawia się samogłoska, o ile cały wyraz nie kończy się samogłoską.<br />
<br />
Każda sylaba zaczyna się pojedynczą spółgłoską, natomiast wewnątrz wyrazów możliwe są dowolne zbitki dwuspółgłoskowe, choć niektóre trudno wymawialne powodują, że druga asymiluje się do pierwszej (szczególnie w przypadkach, gdy pierwsza z nich to /ɬ/, a druga to szczelinowy sybilant).<br />
<br />
== Rdzeń wyrazowy ==<br />
<br />
Rdzenie zawierają jedną (teoretycznie), dwie, trzy bądź cztery spółgłoski. Rdzenie trój- i czterospółgłoskowe mogą występować w dwóch odmiennych typach. W pierwszym typie rdzenia dwie pierwsze spółgłoski mogą tworzyć zbitkę w czasownikach. W drugim typie rdzenia pierwsza spółgłoska i występująca po niej samogłoska (najczęściej /æ/ lub /a/) pozostają niezmienne, a zbitkę w czasowniku tworzą dwie kolejne spółgłoski.<br />
<br />
W wyrazach zapożyczonych możliwe są rdzenie liczące więcej niż cztery spółgłoski. Spółgłoski /j/, /w/ i /ɦ/ występują w niekiedy jako samogłoski, odpowiednio /i/, /o/, /a/, zapisuje się je wtedy z cyrkumfleksem. Akcent pada zawsze na sylabę z samogłoską po pierwszej spółgłosce rdzenia.<br />
<br />
Wyraz prosty bez afiksów ma postać:<br />
*dwuspógłoskowy: C1-V1-C2-V2/V3<br />
*trójspółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2<br />
*czterospółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3-C4 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2-C3-V3<br />
(gdzie C1, C2, C3, C4 to spółgłoski rdzenia, C0 i V0 to nieodmienialne spółgłoska i samogłoska w rdzeniach drugiego typu, V1, V2, V3 to samogłoski występujące po spółgłoskach rdzenia)<br />
<br />
W czasowniku V1 jest zerowe, akcent pada na V2. W rzeczowniku V2 jest zerowe, akcent pada na V1. W gerundium akcent pada na V2.<br />
<br />
== Morfologia ==<br />
<br />
===Czasownik===<br />
Czasownik odmienia się przez tryby, statyczność-dynamiczność, aspekty, strony, jak również mogą mieć znaczenie równe, osłabione bądź wzmocnione. Czasownik nie zawiera informacji o osobie podmiotu czy dopełnień ani o czasie, wynikają one z kontekstu lub obecności słów pomocniczych (zaimków, przysłówków itp.).<br />
<br />
*'''Tryb i modalność'''<br />
*'''Statyczność-dynamiczność'''<br />
*'''Aspekt'''<br />
*'''Strona'''<br />
Stronę określa barwa samogłoski V2, na którą w czasowniku pada główny (lub jedyny) akcent wyrazowy. Istnieje 5 stron, 3 określane przez wymianę samogłoski V2, a 2 przez wymianę tej samogłoski i obecności zaimka zwrotno-wzajemnego '''kî'''.<br />
:1. '''ó''' lub '''áu''' - strona czynna - agens jest w mianowniku, pacjens w bierniku;<br />
:2. '''í''' lub '''áy''' - strona bierna - agens jest w bierniku, pacjens w mianowniku;<br />
:3. '''á''' lub '''áh''' - czasownik nieprzechodni, podmiot jest w mianowniku;<br />
:4. strona czynna z zaimkiem '''kî''' - oznacza czynność zwrotną, podmiot w mianowniku;<br />
:5. strona bierna z zaimkiem '''kî''' - oznacza czynność wzajemną, 2 lub więcej podmiotów w mianowniku.<br />
<br />
*'''Wzmocnienie-osłabienie'''<br />
<br />
===Rzeczownik===<br />
Rzeczownik występuje w trzech klasach nominalnych (1. świat ożywiony; 2. materialny, nieożywiony; 3. reszta), trzech liczbach (1. liczba policzalna, w tym 1a. liczba uniwersalna, 1b. liczba zbiorowa; 2. liczba niepoliczalna;), odmienia się przez cztery przypadki główne (1. mianownik; 2. bierniko-dopełniacz; 3. allatyw; 4. ablatyw;).<br />
<br />
Rzeczownik niezłożony w mianowniku, bez sufiksów i niepoddany reduplikacji posiada jedną lub dwie samogłoski. Zawsze jest to V1 (samogłoska akcentowana, znajdująca się po pierwszej spółgłosce rdzenia pierwszego typu i po drugiej spółgłosce rdzenia trój- i czterospółgłoskowego drugiego typu), której barwa najczęściej (choć nie zawsze) określa klasę nominalną, do której dany rzeczownik należy, oraz V3, która najczęściej (choć nie zawsze) określa natężenie cechy albo w inny sposób różnicuje znaczenie (''r'''á'''n'''a'''t, r'''í'''n'''o'''t, r'''á'''nt'''e''', r'''ó'''nt'''a''', r'''á'''n'''a''', r'''ó'''n'''i''', r'''á'''nt'''a'''k, r'''í'''nt'''o'''k''). Jednosylabową formę przybiera wyraz ze rdzeniem jedno- i dwuspółgłoskowym, gdy V3 może być pominięta, sporadycznie też w wyrazach z rdzeniem trójspółgłoskowym, gdy w wygłosie znajduje się zbitka (''r'''a'''', r'''a'''n, r'''i'''nt''). Trzecia samogłoska albo należy do sufiksu, albo rozdziela zabronione zbitki (najczęściej jest to /æ/ lub /a/), albo jest końcówką liczby niepoliczalnej. Czwarta zawsze jest końcówką liczby niepoliczalnej.<br />
<br />
Rzeczownik złożony z dwóch rzeczowników prostych, z których pierwszy jest członem określającym, drugi określanym, może zawierać więcej niż cztery samogłoski. Akcent pada w nim na pierwszą samogłoskę rdzenia w drugim członie.<br />
<br />
*'''Klasy nominalne'''<br />
:1. żywotne - wszystko, co związane z życiem, nazwy roślin, zwierząt, grzybów, mikrobów, grup istot żywych, żywych struktur, osoby; wykładnikiem jest samogłoska V1=/'''o'''/ (przykład: ''r'''ó'''nat, r'''ó'''nti'');<br />
:2. nieżywotne, rzeczowe - wszystkie rzeczy odbierane zmysłami, namacalne, odczuwalne, widzialne, nie należące do organizmów żywych (a więc również np. martwe ciało), miejsca, kraje, struktury świata materialnego, nazwy cząstek elementarnych (ale nie oddziaływań), nazwy zjawisk widzialnych jak ogień; wykładnikiem jest V1=/'''i'''/ (przykład: ''r'''í'''net, r'''í'''ntat'');<br />
:3. pozostałe - wszystko to, co nie mieści się w dwóch pierwszych klasach; wykładnikiem jest V1=/'''e'''/ i V1=/'''a'''/ (przykład: ''y'''é'''net, r'''á'''nti'');<br />
<br />
Przynależność do danej klasy nie zawsze jest określona na rzeczowniku, szczególnie dotyczy to wyrazów zapożyczonych. Również imiona i nazwy przynależą do tej klasy rzeczowników, do których się odnoszą, bez względu na ich kształt i brzmienie.<br />
*'''Rodzaj'''<br />
Rzeczowniki i zaimki nie mają określonego rodzaju. Można go dodać wstawiając sufiks '''-(e)l''' dla rodzaju żeńskiego albo sufiks '''-(a)r'''. Rodzaj mają tylko rzeczowniki i zaimki z klasy żywotnych.<br />
*'''Liczby'''<br />
Żadna z części mowy nie odmienia się przez liczby. Rzeczowniki i zaimki przyjmują pewną liczbę i to implikuje ich zakres znaczeniowy. Zmiana liczby w rdzeniu powoduje, jak w przypadku zmiany przynależności do klasy nominalnej, zawsze zmianę jakościową, a nigdy ilościowej. <br />
:1. prosta policzalna - oznacza przedmiot, osobę, organizm, zjawisko, wydarzenie, konstrukcję, stan itp. dające się policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych, odbierane jako stanowiące spójną całość i autonomiczne w stosunku do innych osób, przedmiotów, zjawisk itd. - baran, kamień, noc; wyraz w l.p.p. kończy się spółgłoską;<br />
:2. zbiorcza policzalna - oznacza grupę osób, przedmiotów, zjawisk policzalnych, której poszczególne rozróżnialne elementy tworzą pewną spójną całość, a te całości również można policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych - stado, archipelag, dzieje; l.z.p. tworzy się reduplikując ostatnią spółgłoskę rdzenia, kończy się spółgłoską;<br />
:3. niepoliczalna - oznacza przedmioty, zjawiska itd. niedające się policzyć ani uszeregować za pomocą liczb naturalnych, do mierzenia ilości stosuje się ewentualnie jednostek umownych, w l.np. występują gerundia - trawa, woda, namiętność; wyraz w l.np. kończy się samogłoską;<br />
*'''Przypadki'''<br />
*'''Określenie posesywności i wyrazy złożone'''<br />
<br />
===Gerundium===<br />
<br />
===Przysłówek===<br />
Przysłówek tworzy się z rzeczownika przez dodanie przedrostka ''a-'' /ʔa-/ z powtórzeniem pierwszej spółgłoski rdzenia dla rdzeni typu 1. W rdzeniach typu 2. po przedrostku pierwsza spółgłoska nie jest reduplikowana, ale tworzy zbitkę z drugą spółgłoską. Rzadsze są konstrukcje z powtórzeniem pierwszej spółgłoski bez tworzenia zbitek w rdzeniu.<br />
<br />
Przykład:<br />
* rdzeń typu 1.:<br />
:''rátas'' -> '''''ar'''rátas''<br />
*rdzeń typu 2.:<br />
:a) ''paláyâ'' -> '''''a'''pláyâ''<br />
:b) ''naríq'' -> '''''an'''naríq''<br />
<br />
===Zaimki===<br />
Zaimki osobowe występują w czterech osobach i trzech liczbach. Możliwe są również takie kombinacje poprzez ich łączenie, jak również złożenia zaimków z prostymi liczebnikami, które zwiększają wachlarz dostępnych możliwości. Do zaimków w każdej osobie - poza liczbą niepoliczalną - można dołączyć sufiks definiujący płeć. Dla rodzaju żeńskiego jest to '''-(e)l''', dla rodzaju męskiego '''-(a)r'''.<br />
Trzecia osoba występuje w dwóch formach: bliższej i dalszej. Bliższa jest formą podstawową, występującą na ogół w zdaniach prostych. Dalsza - użyta w zdaniu prostym - oznacza:<br />
* podmiot lub dopełnienie mniej istotne dla mówiącego, skupiającego uwagę na innych częściach zdania, jeśli zdanie nie ma dopełnienia;<br />
* podmiot czynności nietożsamy z dopełnieniem; w przypadku użycia zarówno jako agensa, jak i pacjensa zaimka w jednej formie bliższej lub dalszej, zdanie wyraża czynność zwrotną;<br />
* odniesienie się do dopełnienia w zdaniach złożonych, kiedy dopełnienie pierwszego członu zdania złożonego jest podmiotem drugiego członu;<br />
<br />
===Liczebniki===<br />
<br />
===Stopniowanie===<br />
<br />
===Negacja===<br />
Język posiada dwa rodzaje negacji zarówno w rzeczownikach, czasownikach, gerundiach jak i przysłówkach:<br />
* dla oznaczenia braku cechy używa się sufiksu '''-uf''', '''-of''';<br />
* dla oznaczenia przeciwieństwa cechy używa się sufiksu '''-ys''', '''-is''';<br />
Nie występują partykuły przeczące ani twierdząca. Żeby odpowiedzieć na pytanie ogólne powtórza się czasownik z odpowiednią końcówką przeczenia. Jeśli pytanie wymaga odpowiedzi twierdzącej, powtórza się czasownik dodając do niego sufiks twierdzący '''-(e)k'''.<br />
W funkcji partykuł może wystąpić zaimek wskazujący''' şe'''' z odpowiednią końcówką:<br />
:'''şéek'''="tak"<br />
:'''şéof'''="nie"<br />
:'''şéis'''="nie, wprost przeciwnie".<br />
<br />
== Składnia ==<br />
<br />
===Szyk zdania===<br />
Szyk zdania jest swobodny, z dominującym układem SOV. Okolicznik znajduje się zwykle przed czasownikiem. Rzeczownik poprzedza przydawkę lub przydawki.<br />
<br />
===Grupa nominalna===<br />
<br />
===Zdanie współrzędnie złożone===<br />
<br />
===Zdanie podrzędnie złożone===<br />
<br />
== Zasady pisowni w alfabecie greckim ==<br />
<br />
<br />
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_Tol%C3%B3w&diff=24908
Język Tolów
2018-05-28T17:55:25Z
<p>Toyatl: </p>
<hr />
<div>'''Język Tolów''', '''język tolski''' (nazwa własna: ''Tolayánah'', ''Τωλαιάνᾶ'' [tola'janɑh], [tola'janaː]) - mowa Tolów, ''Yánhaŋ Itláh'', ''Ιάνἁγ Ητλᾶ'' - język <który jest> talski) - język konstruowany w celach hobbistycznych.<br />
<br />
<br />
== Głoski i ortografia w alfabecie łacińskim ==<br />
<br />
Zapis jest fonemiczny.<br />
<br />
===Samogłoski===<br />
*'''A''' - [a], przy /q/, /r/ i /ɦ/ - cofnięta w stronę [ɑ];<br />
*'''E''' - [æ], [ε] lub - w sylabie nieakcentowanej, szczególnie przed akcentem - także [ə], nie występuje przy /q/, /r/ oraz /ɦ/;<br />
*'''I''' - [i] lub [ɪ], przy /q/, /r/ oraz /ɦ/ cofnięta w stronę [ɨ];<br />
*'''O''' - [o] lub [ʊ];<br />
<br />
Samogłoski nie kontrastują ze względu na długość, z wyjątkiem, o którym poniżej. <br />
Sylabę akcentowaną zaznacza się akutem nad samogłoską. Jeśli w wyrazie występuje samogłoska z cyrkumfleksem, a jednocześnie brak innej z akutem, cyrkumfleks oznacza też wtedy sylabę akcentowaną.<br />
<br />
===Spółgłoski===<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! Spółgłoski<br />
! Wargowe<br />
! Zębowe<br />
! Boczne<br />
! Twardopodniebienne<br />
! Miękkopodniebienne<br />
! Języczkowe<br />
! Krtaniowe<br />
|-<br />
! Nosowe<br />
| /m/ '''m''' || /n/ '''n''' || || colspan="2" | /ŋ~ɲ/¹ '''ŋ''' (g)² || ||<br />
|-<br />
! style="font-weight: bold;" | Zwarte<br />
| /p/³ '''p''' (b)² || /t/ '''t''' (d)² || || || /k~kʲ/¹ '''k''' (g)² || /q/ '''q''' || /ʔ/³ ''' ' '''<br />
|-<br />
! Zwartoszczelinowe<br />
| || || rowspan="2" | /ɬ~tɬ/³ '''ł''' (d)² || /ʧ~tɕ/³ '''c''' (j)² || || ||<br />
|-<br />
! Szczelinowe<br />
| /φ~f/ '''f''' || /θ~s/³ '''s''' (z)² || /ʃ~ɕ/³ '''ş''' || /x~xʲ/¹ '''x''' || rowspan="2" | /ʀ~r/³ '''r''' || rowspan="2" | /ɦ~ʕ/³ '''h'''<br />
|-<br />
! Płynne i Półsamogłoski<br />
| /w/ '''u''' (v w)² || || /l/ '''l''' || /j/ '''y''' (j) || <br />
|}<br />
:¹ - [ŋ], palatalizowane do [ɲ] przy /i/ oraz /j/, [ɴ] przed /q/; [k], palatalizowane do [kʲ] przy /i/ oraz /j/; [x], palatalizowane do [xʲ] przy /i/ oraz /j/;<br />
:² - litery ''b'', ''d'', ''g'', ''j'', ''v'', ''w'', ''z'' występują tylko w zapożyczeniach;<br />
:³ - '''p''' dwuwargowa lub wargowo-zębowa, w nagłosie może być wymawiana jako głoska bezdźwięczna, wargowa, drżąca [ʙ̥];<br />
: - '''r''' może przyjmować artykulację języczkową, jak i dziąsłową, a w nagłosie, wygłosie i zbitkach z obstruentami tracić dźwięczność;<br />
: - '''ł''' w zbitkach po szczelinowych (z wyjątkiem /ɦ/) wymawia się zawsze jako zwartoszczelinową [tɬ], geminata ''łł'' zawsze [ɬɬ], [ɬː], w pozostałych przypadkach - wymowa wariantywna;<br />
: - '''s''' standardowo ma wymowę pośrednią między [θ] a [s], „''s'' sepleniące”, spółgłoska podobna do [θ], z tym że język jest cofnięty, a jego koniec nie tkwi między zębami, ale przy siekaczach górnych, również wymowa [θ] oraz [s];<br />
: - '''c''' i '''ş''' mogą mieć brzmienie zadziąsłowe lub twardopodniebienne;<br />
: - ''' ' ''' nie pisze się na początku wyrazu i między samogłoskami;<br />
: - '''h''' dźwięczne, może udźwięczniać spółgłoski w zbitkach spółgłoskowych (np. ''atha'' -> [ʔadɦɑ], ''ahfa'' -> [ʔɑɦva], [ʔaːva]), jeśli znajduje się po samogłosce przed spółgłoską lub w wygłosie, może być nieme, a poprzedzająca samogłoska ulega wtedy wzdłużeniu (np. ''ah'' -> [ʔaː]);<br />
<br />
== Wzór sylaby ==<br />
<br />
Sylaba ma postać CV((C)C).<br />
<br />
Zbitka może się pojawić w wygłosie. Najczęściej jest to spowodowane dołączeniem sufiksu. Między ostatnimi dwiema spółgłoskami rdzenia najczęściej pojawia się samogłoska, o ile cały wyraz nie kończy się samogłoską.<br />
<br />
Każda sylaba zaczyna się pojedynczą spółgłoską, natomiast wewnątrz wyrazów możliwe są dowolne zbitki dwuspółgłoskowe, choć niektóre trudno wymawialne powodują, że druga asymiluje się do pierwszej (szczególnie w przypadkach, gdy pierwsza z nich to /ɬ/, a druga to szczelinowy sybilant).<br />
<br />
== Rdzeń wyrazowy ==<br />
<br />
Rdzenie zawierają jedną (teoretycznie), dwie, trzy bądź cztery spółgłoski. Rdzenie trój- i czterospółgłoskowe mogą występować w dwóch odmiennych typach. W pierwszym typie rdzenia dwie pierwsze spółgłoski mogą tworzyć zbitkę w czasownikach. W drugim typie rdzenia pierwsza spółgłoska i występująca po niej samogłoska (najczęściej /æ/ lub /a/) pozostają niezmienne, a zbitkę w czasowniku tworzą dwie kolejne spółgłoski.<br />
<br />
W wyrazach zapożyczonych możliwe są rdzenie liczące więcej niż cztery spółgłoski. Spółgłoski /j/, /w/ i /ɦ/ występują w niekiedy jako samogłoski, odpowiednio /i/, /o/, /a/, zapisuje się je wtedy z cyrkumfleksem. Akcent pada zawsze na sylabę z samogłoską po pierwszej spółgłosce rdzenia.<br />
<br />
Wyraz prosty bez afiksów ma postać:<br />
*dwuspógłoskowy: C1-V1-C2-V2/V3<br />
*trójspółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2<br />
*czterospółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3-C4 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2-C3-V3<br />
(gdzie C1, C2, C3, C4 to spółgłoski rdzenia, C0 i V0 to nieodmienialne spółgłoska i samogłoska w rdzeniach drugiego typu, V1, V2, V3 to samogłoski występujące po spółgłoskach rdzenia)<br />
<br />
W czasowniku V1 jest zerowe, akcent pada na V2. W rzeczowniku V2 jest zerowe, akcent pada na V1. W gerundium akcent pada na V2.<br />
<br />
== Morfologia ==<br />
<br />
===Czasownik===<br />
Czasownik odmienia się przez tryby, statyczność-dynamiczność, aspekty, strony, jak również mogą mieć znaczenie równe, osłabione bądź wzmocnione. Czasownik nie zawiera informacji o osobie podmiotu czy dopełnień ani o czasie, wynikają one z kontekstu lub obecności słów pomocniczych (zaimków, przysłówków itp.).<br />
<br />
*'''Tryb i modalność'''<br />
*'''Statyczność-dynamiczność'''<br />
*'''Aspekt'''<br />
*'''Strona'''<br />
Stronę określa barwa samogłoski V2, na którą w czasowniku pada główny (lub jedyny) akcent wyrazowy. Istnieje 5 stron, 3 określane przez wymianę samogłoski V2, a 2 przez wymianę tej samogłoski i obecności zaimka zwrotno-wzajemnego '''kî'''.<br />
:1. '''ó''' lub '''áu''' - strona czynna - agens jest w mianowniku, pacjens w bierniku;<br />
:2. '''í''' lub '''áy''' - strona bierna - agens jest w bierniku, pacjens w mianowniku;<br />
:3. '''á''' lub '''áh''' - czasownik nieprzechodni, podmiot jest w mianowniku;<br />
:4. strona czynna z zaimkiem '''kî''' - oznacza czynność zwrotną, podmiot w mianowniku;<br />
:5. strona bierna z zaimkiem '''kî''' - oznacza czynność wzajemną, 2 lub więcej podmiotów w mianowniku.<br />
<br />
*'''Wzmocnienie-osłabienie'''<br />
<br />
===Rzeczownik===<br />
Rzeczownik występuje w trzech klasach nominalnych (1. świat ożywiony; 2. materialny, nieożywiony; 3. reszta), trzech liczbach (1. liczba policzalna, w tym 1a. liczba uniwersalna, 1b. liczba zbiorowa; 2. liczba niepoliczalna;), odmienia się przez cztery przypadki główne (1. mianownik; 2. bierniko-dopełniacz; 3. allatyw; 4. ablatyw;).<br />
<br />
Rzeczownik niezłożony w mianowniku, bez sufiksów i niepoddany reduplikacji posiada jedną lub dwie samogłoski. Zawsze jest to V1 (samogłoska akcentowana, znajdująca się po pierwszej spółgłosce rdzenia pierwszego typu i po drugiej spółgłosce rdzenia trój- i czterospółgłoskowego drugiego typu), której barwa najczęściej (choć nie zawsze) określa klasę nominalną, do której dany rzeczownik należy, oraz V3, która najczęściej (choć nie zawsze) określa natężenie cechy albo w inny sposób różnicuje znaczenie (''r'''á'''n'''a'''t, r'''í'''n'''o'''t, r'''á'''nt'''e''', r'''ó'''nt'''a''', r'''á'''n'''a''', r'''ó'''n'''i''', r'''á'''nt'''a'''k, r'''í'''nt'''o'''k''). Jednosylabową formę przybiera wyraz ze rdzeniem jedno- i dwuspółgłoskowym, gdy V3 może być pominięta, sporadycznie też w wyrazach z rdzeniem trójspółgłoskowym, gdy w wygłosie znajduje się zbitka (''r'''a'''', r'''a'''n, r'''i'''nt''). Trzecia samogłoska albo należy do sufiksu, albo rozdziela zabronione zbitki (najczęściej jest to /æ/ lub /a/), albo jest końcówką liczby niepoliczalnej. Czwarta zawsze jest końcówką liczby niepoliczalnej.<br />
<br />
Rzeczownik złożony z dwóch rzeczowników prostych, z których pierwszy jest członem określającym, drugi określanym, może zawierać więcej niż cztery samogłoski. Akcent pada w nim na pierwszą samogłoskę rdzenia w drugim członie.<br />
<br />
*'''Klasy nominalne'''<br />
:1. żywotne - wszystko, co związane z życiem, nazwy roślin, zwierząt, grzybów, mikrobów, grup istot żywych, żywych struktur, osoby; wykładnikiem jest samogłoska V1=/'''o'''/ (przykład: ''r'''ó'''nat, r'''ó'''nti'');<br />
:2. nieżywotne, rzeczowe - wszystkie rzeczy odbierane zmysłami, namacalne, odczuwalne, widzialne, nie należące do organizmów żywych (a więc również np. martwe ciało), miejsca, kraje, struktury świata materialnego, nazwy cząstek elementarnych (ale nie oddziaływań), nazwy zjawisk widzialnych jak ogień; wykładnikiem jest V1=/'''i'''/ (przykład: ''r'''í'''net, r'''í'''ntat'');<br />
:3. pozostałe - wszystko to, co nie mieści się w dwóch pierwszych klasach; wykładnikiem jest V1=/'''e'''/ i V1=/'''a'''/ (przykład: ''y'''é'''net, r'''á'''nti'');<br />
<br />
Przynależność do danej klasy nie zawsze jest określona na rzeczowniku, szczególnie dotyczy to wyrazów zapożyczonych. Również imiona i nazwy przynależą do tej klasy rzeczowników, do których się odnoszą, bez względu na ich kształt i brzmienie.<br />
*'''Rodzaj'''<br />
Rzeczowniki i zaimki nie mają określonego rodzaju. Można go dodać wstawiając sufiks '''-(e)l''' dla rodzaju żeńskiego albo sufiks '''-(a)r'''. Rodzaj mają tylko rzeczowniki i zaimki z klasy żywotnych.<br />
*'''Liczby'''<br />
Żadna z części mowy nie odmienia się przez liczby. Rzeczowniki i zaimki przyjmują pewną liczbę i to implikuje ich zakres znaczeniowy. Zmiana liczby w rdzeniu powoduje, jak w przypadku zmiany przynależności do klasy nominalnej, zawsze zmianę jakościową, a nigdy ilościowej. <br />
:1. prosta policzalna - oznacza przedmiot, osobę, organizm, zjawisko, wydarzenie, konstrukcję, stan itp. dające się policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych, odbierane jako stanowiące spójną całość i autonomiczne w stosunku do innych osób, przedmiotów, zjawisk itd. - baran, kamień, noc; wyraz w l.p.p. kończy się spółgłoską;<br />
:2. zbiorcza policzalna - oznacza grupę osób, przedmiotów, zjawisk policzalnych, której poszczególne rozróżnialne elementy tworzą pewną spójną całość, a te całości również można policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych - stado, archipelag, dzieje; l.z.p. tworzy się reduplikując ostatnią spółgłoskę rdzenia, kończy się spółgłoską;<br />
:3. niepoliczalna - oznacza przedmioty, zjawiska itd. niedające się policzyć ani uszeregować za pomocą liczb naturalnych, do mierzenia ilości stosuje się ewentualnie jednostek umownych, w l.np. występują gerundia - trawa, woda, namiętność; wyraz w l.np. kończy się samogłoską;<br />
*'''Przypadki'''<br />
*'''Określenie posesywności i wyrazy złożone'''<br />
<br />
===Gerundium===<br />
<br />
===Przysłówek===<br />
Przysłówek tworzy się z rzeczownika przez dodanie przedrostka ''a-'' /ʔa-/ z powtórzeniem pierwszej spółgłoski rdzenia dla rdzeni typu 1. W rdzeniach typu 2. po przedrostku pierwsza spółgłoska nie jest reduplikowana, ale tworzy zbitkę z drugą spółgłoską. Rzadsze są konstrukcje z powtórzeniem pierwszej spółgłoski bez tworzenia zbitek w rdzeniu.<br />
<br />
Przykład:<br />
* rdzeń typu 1.:<br />
:''rátas'' -> '''''ar'''rátas''<br />
*rdzeń typu 2.:<br />
:a) ''paláyâ'' -> '''''a'''pláyâ''<br />
:b) ''naríq'' -> '''''an'''naríq''<br />
<br />
===Zaimki===<br />
Zaimki osobowe występują w czterech osobach i trzech liczbach. Możliwe są również takie kombinacje poprzez ich łączenie, jak również złożenia zaimków z prostymi liczebnikami, które zwiększają wachlarz dostępnych możliwości. Do zaimków w każdej osobie - poza liczbą niepoliczalną - można dołączyć sufiks definiujący płeć. Dla rodzaju żeńskiego jest to '''-(e)l''', dla rodzaju męskiego '''-(a)r'''.<br />
Trzecia osoba występuje w dwóch formach: bliższej i dalszej. Bliższa jest formą podstawową, występującą na ogół w zdaniach prostych. Dalsza - użyta w zdaniu prostym - oznacza:<br />
* podmiot lub dopełnienie mniej istotne dla mówiącego, skupiającego uwagę na innych częściach zdania, jeśli zdanie nie ma dopełnienia;<br />
* podmiot czynności nietożsamy z dopełnieniem; w przypadku użycia zarówno jako agensa, jak i pacjensa zaimka w jednej formie bliższej lub dalszej, zdanie wyraża czynność zwrotną;<br />
* odniesienie się do dopełnienia w zdaniach złożonych, kiedy dopełnienie pierwszego członu zdania złożonego jest podmiotem drugiego członu;<br />
<br />
===Liczebniki===<br />
<br />
===Stopniowanie===<br />
<br />
===Negacja===<br />
Język posiada dwa rodzaje negacji zarówno w rzeczownikach, czasownikach, gerundiach jak i przysłówkach:<br />
* dla oznaczenia braku cechy używa się sufiksu '''-uf''', '''-of''';<br />
* dla oznaczenia przeciwieństwa cechy używa się sufiksu '''-ys''', '''-is''';<br />
Nie występują partykuły przeczące ani twierdząca. Żeby odpowiedzieć na pytanie ogólne powtórza się czasownik z odpowiednią końcówką przeczenia. Jeśli pytanie wymaga odpowiedzi twierdzącej, powtórza się czasownik dodając do niego sufiks twierdzący '''-(e)k'''.<br />
W funkcji partykuł może wystąpić zaimek wskazujący''' şe'''' z odpowiednią końcówką:<br />
:'''şéek'''="tak"<br />
:'''şéof'''="nie"<br />
:'''şéis'''="nie, wprost przeciwnie".<br />
<br />
== Składnia ==<br />
<br />
===Szyk zdania===<br />
Szyk zdania jest swobodny, z dominującym układem SOV. Okolicznik znajduje się zwykle przed czasownikiem. Rzeczownik poprzedza przydawkę lub przydawki.<br />
<br />
===Grupa nominalna===<br />
<br />
===Zdanie współrzędnie złożone===<br />
<br />
===Zdanie podrzędnie złożone===<br />
<br />
== Zasady pisowni w alfabecie greckim ==<br />
<br />
<br />
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=U%C5%BCytkownik:Toyatl&diff=24907
Użytkownik:Toyatl
2018-05-27T22:14:49Z
<p>Toyatl: /* ʹδ */</p>
<hr />
<div>'''WITAMY, WITAMY!'''<br />
<br />
<br />
Βρωδνοπὶσανη κονλαϟγοϋε υ αλφαβεταχ ϝατσὶνισκὶμ αὶ γρετσκὶμ.<br />
<br />
Ϋηλκα ρεφορμα [[Język Tolów|ηνζὺκα Τολόυ]].<br />
<br />
==ʹα==<br />
<br />
Ταβελκὶ ιωξ νηακτωαλνε α νηποδλεγαϊοντσε ναπραυη, αλε ζοσταυιονε κω παμηντὶ αὶ πῥεστροδζε.<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 2-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń L-F<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| láf<br />
láfa''';'''<br />
| a) láfam<br />
b) láfaŋk<br />
| láfaf<br />
| a) láffam<br />
b) láffaŋk<br />
| láfa<br />
| a) láfam'''a'''<br />
b) láfaŋk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| láfa'''h'''<br />
| a) láfam'''ah'''<br />
b) láfaŋk'''ah'''<br />
| láffa'''h'''<br />
| a) láffam'''ah'''<br />
b) láffaŋk'''ah'''<br />
| láfa'''ha'''<br />
| a) láfam'''ha'''<br />
b) láfaŋk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| láfa'''u'''<br />
| a) láfam'''au'''<br />
b) láfaŋk'''au'''<br />
| láffa'''u'''<br />
| a) láffam'''au'''<br />
b) láffaŋk'''au'''<br />
| láfa'''uo'''<br />
| a) láfam'''o'''<br />
b) láfaŋk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| láfa'''i'''<br />
| a) láfam'''ai'''<br />
b) láfaŋk'''ai'''<br />
| láffa'''i'''<br />
| a) láffam'''ai'''<br />
b) láffaŋk'''ai'''<br />
| láfa'''ie'''<br />
| a) láfam'''e'''<br />
b) láfaŋk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 3-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, K-L-P<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Ła-Q-N<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| kálop<br />
kálpo''';'''<br />
| a) kálpot<br />
b) kálpout<br />
| kálpop<br />
| a) kálpopat<br />
b) kálpopot<br />
| kálpo<br />
| a) kálpot'''a'''<br />
b) kálpout'''a'''<br />
| łaqán<br />
łaqána''';'''<br />
| a) łaqánac<br />
b) łaqánaic<br />
| łaqánan<br />
| a) łaqánnac<br />
b) łaqánnaic<br />
| łaqána<br />
| a) łaqánac'''a'''<br />
b) łaqánaic'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| kálpo'''h'''<br />
| a) kálpot'''ah'''<br />
b) kálpout'''ah'''<br />
| kálpop'''ah'''<br />
| a) kálpopt'''ah'''<br />
b) kálpopot'''ah'''<br />
| kálpo'''ha'''<br />
| a) kálpot'''ha'''<br />
b) kálpout'''aha'''<br />
| łaqána'''h'''<br />
| a) łaqánac'''ah'''<br />
b) łaqánaic'''ah'''<br />
| łaqánna'''h'''<br />
| a) łaqánnac'''ah'''<br />
b) łaqánnaic'''ah'''<br />
| łaqána'''ha'''<br />
| a) łaqánac'''ha'''<br />
b) łaqánaic'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| kálpo'''u'''<br />
| a) kálpot'''au'''<br />
b) kálpout'''au'''<br />
| kálpop'''au'''<br />
| a) kálpopt'''au'''<br />
b) kálpopot'''au'''<br />
| kálpo'''uo'''<br />
| a) kálpot'''o'''<br />
b) kálpout'''o'''<br />
| łaqána'''u'''<br />
| a) łaqánac'''au'''<br />
b) łaqánaic'''au'''<br />
| łaqánna'''u'''<br />
| a) łaqánnac'''au'''<br />
b) łaqánnaic'''au'''<br />
| łaqána'''uo'''<br />
| a) łaqánac'''o'''<br />
b) łaqánaic'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| kálpo'''i'''<br />
| a) kálpot'''ai'''<br />
b) kálpout'''ai'''<br />
| kálpop'''ai'''<br />
| a) kálpopt'''ai'''<br />
b) kálpopot'''ai'''<br />
| kálpo'''ie'''<br />
| a) kálpot'''e'''<br />
b) kálpout'''e'''<br />
| łaqána'''i'''<br />
| a) łaqánac'''ai'''<br />
b) łaqánaic'''ai'''<br />
| łaqánna'''i'''<br />
| a) łaqánnac'''ai'''<br />
b) łaqánnaic'''ai'''<br />
| łaqána'''ie'''<br />
| a) łaqánac'''e'''<br />
b) łaqánaic'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 4-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, Z-R-T-M<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Na-R-S-X<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b)-nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| zórtem<br />
| a) zórtem(a)f<br />
b) zórtemant<br />
| zórtemam<br />
| a) zórtemmaf<br />
b) zórtemmant<br />
| zórtem'''a'''<br />
| a) zórtemf'''a'''<br />
b) zórtemant'''a'''<br />
| narésox<br />
narésxo''';'''<br />
| a) narésxoł<br />
b) narésxouk<br />
| narésxox<br />
| a) narésxoxał<br />
b) narésxoxok<br />
| narésxo<br />
| a) narésxoł'''a'''<br />
b) narésxouk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| zórtem'''ah'''<br />
| a) zórtemf'''ah'''<br />
b) zórtemant'''ah'''<br />
| zórtemm'''ah'''<br />
| a) zórtemmaf'''ah'''<br />
b) zórtemmant'''ah'''<br />
| zórtem'''ha'''<br />
| a) zórtemf'''aha'''/zórtemaf'''ha'''<br />
b) zórtemant'''aha'''<br />
| narésxo'''h'''<br />
| a) narésxoł'''ah'''<br />
b) narésxouk'''ah'''<br />
| narésxox'''ah'''<br />
| a) narésxoxł'''ah'''<br />
b) narésxoxok'''ah'''<br />
| narésxo'''ha'''<br />
| a) narésxoł'''ha'''<br />
b) naréxouk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| zórtem'''au'''<br />
| a) zórtemf'''au'''<br />
b) zórtemant'''au'''<br />
| zórtemm'''au'''<br />
| a) zórtemmaf'''au'''<br />
b) zórtemmant'''au'''<br />
| zórtem'''o'''<br />
| a) zórtemf'''o'''<br />
b) zórtemant'''o'''<br />
| narésxo'''u'''<br />
| a) narésxoł'''au'''<br />
b) narésxouk'''au'''<br />
| narésxox'''au'''<br />
| a) narésxoxł'''au'''<br />
b) narésxoxok'''au'''<br />
| narésxo''uo'''<br />
| a) narésxoł'''o'''<br />
b) narésxouk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| zórtem'''ai'''<br />
| a) zórtemf'''ai'''<br />
b) zórtemant'''ai'''<br />
| zórtemm'''ai'''<br />
| a) zórtemmf'''ai'''<br />
b) zórtemmant'''ai'''<br />
| zórtem'''e'''<br />
| a) zórtemf'''e'''<br />
b) zórtemant'''e'''<br />
| narésxo'''i'''<br />
| a) narésxoł'''ai'''<br />
b) narésxouk'''ai'''<br />
| narésxax'''ai'''<br />
| a) narésxoxł'''ai'''<br />
b) narésxoxok'''ai'''<br />
| narésxo'''ie'''<br />
| a) narésxoł'''e'''<br />
b) narésxouk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
==ʹβ== <br />
*Δοπεϝνιατψε: παρτὺτὺυ, ποσσεσσὺυ ζβὺυαλνὺ, ποσσεσσὺυ νηζβὺυαλνὺ, νὶβὺβηρνὶκ, κομπαρατὺυ, τρανσλατὺυ, αβλατὺυ.<br />
<br />
* Ϋ αλφαβετη γρετσκὶμ - π(β,ϐ), φ, μ, υ(ϝ), τ, θ(ϲ), ν, λ, δ(δλ), ζ(δζ,ͳ,ϡ), σ(ϸ), ι, κ, χ, γ, ξ(ϙ,ϟ), ρ, ἰ(’), ʽ(ͱ)<br />
η, ω(ο), ε, α<br />
<br />
* Ιακ πὶσατι λαρὺϟγαϝὺ;<br />
<br />
tárhan - τάρἁν<br />
<br />
táhran - τᾶραν<br />
<br />
atháran - ατἅραν (ατʽάραν)<br />
<br />
tóhmi - τῶμη<br />
<br />
téhmi=táhmi - τᾶμη<br />
<br />
tíhmi - τῆμη<br />
<br />
athámi - ατἅμη (ατʽάμη)<br />
<br />
támhah - τάμἇ (τάμʽᾶ)<br />
<br />
atháhmi - ατἇμη (ατʽᾶμη)<br />
<br />
táham - τάἁμ (τᾶαμ)<br />
<br />
łétnah - δέτνᾶ<br />
<br />
łétnih - δέτνῆ<br />
<br />
łétnoh - δέτνῶ<br />
<br />
tá'pi - τάἰπη<br />
<br />
táp'i - τάπἰη<br />
<br />
at'á'pi - ατἰάἰπη<br />
<br />
táap - τάαπ<br />
<br />
==ʹγ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! || colspan="12" style="text-align: center; font-weight: bold; color: darkblue;" | Zaimki osobowe główne<br />
|- style="color: blue;"<br />
! !! colspan="4" | Liczba policzalna !! colspan="4" | Liczba policzalna zbiorowa !! colspan="4" | Liczba niepoliczalna<br />
|- style="color: green; font-weight: bold"<br />
| style="color: green;" | Osoba || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 1. || nef || naf || nof || nif || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 2. || lem || lam || lom || lim || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. powszechna || táqan || táŋah || táŋau || táŋay || táŋan || táŋŋah || táŋŋau || táŋŋay || táŋe || táŋa || táŋo || táŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. żywotna || tóqan || tóŋah || tóŋau || tóŋay || tóŋan || tóŋŋah || tóŋŋau || tóŋŋay || tóŋe || tóŋa || tóŋo || tóŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. nieżywotna || tíqan || tíŋah || tíŋau || tíŋay || tíŋan || tíŋŋah || tíŋŋau || tíŋŋay || tíŋe || tíŋa || tíŋo || tíŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. powszechna || 🙄 || 🙄 || 🙄 || 🙄 || 😝 || 😝 || 😝 || 😝 || 😭 || 😭 || 😭 || 😭<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. żywotna || 😞 || 😞 || 😞 || 😞 || 😟 || 😟 || 😟 || 😟 || 😢 || 😢 || 😢 || 😢<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. nieżywotna || 😒 || 😒 || 😒 || 😒 || 😔 || 😔 || 😔 || 😔 || 😕 || 😕 || 😕 || 😕<br />
|}<br />
<br />
==ʹδ==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="7" | JĘZYK TOLÓW: RZECZOWNIK<br />
|-<br />
! Liczba Rdzeń Sufiks || Mianownik || Biernik || Celownik || Dopełniacz || Wołacz || Znaczenie<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R1 || δαἰ || δᾶ || δαυ || δαι || - || (onomatopøja) kap, plusk<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R1 || μαμ, μάμεἰ || μάμᾶ || μάμευ || μάμει || μάμεἰ || (nie ma takiego wyrazu)<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R1 || σα, σάα || σάἁ || σάυω || σάιη || σάα || szum<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold; color:" | L.NP. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R2 || γηφ || γήφᾶ || γήφευ || γήφει || γήφεἰ || dom (budynek)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R2 || υώλαλ || υώλλᾶ || υώλλαυ || υώλλαι || — || wataha wilków<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R2 || ζήια || ζήιαἁ || ζήιαυω || ζήιαιη || — || herbata<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R2+Sf || υώλελ || υώλελᾶ || υώλελευ || υώλελει || υώλελεἰ || wiczyca<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R2+Sf || τήππαιτ || τήππαιτᾶ || τήππαιτευ || τηππαιτει || — || łożysko (mechanizm)<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R2+Sf || μήδαικα || μήδαικαἁ || μήδαικω || μήδαικη || — || drewno<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R3 || μώιαυ, μὴυ || μώιυᾶ, μὴυᾶ || μώιυαυ, μὴυευ || μώιυαι, μὴυει || μώιυαἰ, μὴυεἰ || kot<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R3 || πήθμωμ || πήθμωμᾶ || πήθμωμευ || πήθμωμει || — || archipelag<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R3 || ζήυρα || ζήυραἁ || ζήυραυω || ζήυραιη || — || skała, ziemia, gleba<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R3+Sf || λώκζαλ || λώκζαλᾶ || λώκζαλευ || λώκζαλει || λώκζαλεἰ || wdowa<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R3+Sf || μήκιειωξ || μήκιειωξᾶ || μήκιειωξαυ || μήκιειωξαι || — || mrowisko<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R3+Sf || ἅκφαζε || ἅκφαζἁ || ἅκφαζω || ἅκφαζη || — || długość<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R4 || ζήντωγ || ζήντωγᾶ || ζήτωγευ || ζήντωγει || ζήντωγαἰ || dzwon<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R4 || ιώτιαθαθ || ιώτιαθθᾶ || ιώτιαθθευ || ιώτιαθθει || — || rój owadów<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R4 || κώρκωμε, κήρκωμε || κώρκωμἁ || κώρκωμω || κώρκωμη || — || kurkuma (przyprawa)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R4+Sf || φήρφαραιτ || φήρφαραιτᾶ || φήρφαραιτευ || φήρφαραιτει || — || wirnik, wiatrak<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R4+Sf || — || —ᾶ || —ευ || —ει || — || *<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R4+Sf || — || —ἁ || —ω || —η || — || *<br />
|}<br />
<br />
==ʹε==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="5" | TABELA KOŃCÓWEK PRZYPADKÓW<br />
|-<br />
! Przypadek || Mianownik || Biernik || Celownik || Dopełniacz<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna || -ø, -', -e', -a' || -h, -ah || -u, -eu, -au || -y, -ey, -ay<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa || -ø, -e', -a' || -ah || -eu, -au || -ey, -ay<br />
|- style="color: darkred;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna || -ø, -e, -a || -(a)ha || -uo, -o || -yi, -i<br />
|}<br />
<br />
==ʹϛ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" | Odmiana czasownika o rdzeniu trójspółgłoskowym (R-N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iRNóTa || iRNíta || iRNáTa<br />
| iRaNTó(ua) || iRaNTí(ya) || iRaNTá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTa || iRNáyTa || iRNáhTa<br />
| iRaNTáu(ua) || iRaNTáy(ya) || iRaNTáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTa || iRNíTTa || iRNáTTa<br />
| iRaNTóu(ua) || iRaNTíy(ya) || iRaNTáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTa || iRaNNíTa || iRaNNáTa<br />
| iRaNeTTó(ua) || iRaNeTTí(ya) || iRaNeTTá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iRaNNóTTa || iRaNNíTTa || iRaNNáTTa<br />
| iRaNeTTóu(ua) || iRaNeTTíy(ya) || iRaNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹζ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" | Odmiana czasownika o rdzeniu dwuspółgłoskowym (N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oNTó(ua) || oNTí(ua) || oNTá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| oNTáu(ua) || oNTáy(ya) || oNTáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| oNTóu(ua) || oNTíy(ya) || oNTáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| oNeTTó(ua) || oNeTTí(ya) || oNeTTá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oNeTTóu(ua) || oNeTTíy(ya) || oNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹη==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" | Odmiana czasownika o rdzeniu jednospółgłoskowym (Ş)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iŞŞó(ua) || iŞŞí(ua) || iŞŞá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iŞŞáu(ua) || iŞŞáy(ya) || iŞŞáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iŞŞóu(ua) || iŞŞíy(ya) || iŞŞáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iŞeŞŞó(ua) || iŞeŞŞí(ya) || iŞeŞŞá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iŞeŞŞóu(ua) || iŞeŞŞíy(ya) || iŞeŞŞáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹθ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" | Odmiana czasownika o rdzeniu czwórspółgłoskowym (R-N-T-F)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oRNóTaF || oRNítaF || oRNáTaF<br />
| iRaNTóFa || iRaNTíFa || iRaNTáFa<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTaF || iRNáyTaF || iRNáhTaF<br />
| oRaNTáuFa || oRaNTáyFa || oRaNTáhFa<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTaF || oRNíTTaF || iRNáTTaF<br />
| oRaNTóFFa || iRaNTíFFa || oRaNTáFFa<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTaF || iRaNNíTaF || iRaNNáTaF<br />
| iRaNeTTóFa || iRaNeTTíFa || iRaNeTTáFa<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oRaNNóTTaF || oRaNNíTTaF || oRaNNáTTaF<br />
| oRaNeTTóFFa || oRaNeTTíFFa || oRaNeTTáFFa<br />
|}<br />
<br />
==ʹι==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="3" style="font-weight: bold;" | NAZWY MIESIĘCY<br />
|-<br />
| Styczeń || Yánuar || Ιάνυαρ<br />
|-<br />
| Luty || Féurar || Φέυραρ<br />
|-<br />
| Marzec || Marac || Μάραζ<br />
|-<br />
| Kwiecień || Ápril || Άπρηλ<br />
|-<br />
| Maj || May || Μαι<br />
|-<br />
| Czerwiec || Yónî || Ιώνὴ<br />
|-<br />
| Lipiec || Yólî || Ιώλὴ<br />
|-<br />
| Sierpień || Áuqos || Άυξωθ<br />
|-<br />
| Wrzesień || Sépt(em)ir || Θέπτ(εμ)ηρ<br />
|-<br />
| Październik || Ókt(op)ir || Ώκτ(ωπ)ηρ<br />
|-<br />
| Listopad || Náuu(am)ir || Νάυυ(αμ)ηρ<br />
|-<br />
| Grudzień || Técc(em)ir || Τέζζ(εμ)ηρ<br />
|}</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_Tol%C3%B3w&diff=24906
Język Tolów
2018-05-27T13:57:47Z
<p>Toyatl: /* Spółgłoski */</p>
<hr />
<div>'''Język Tolów''', '''język tolski''' (nazwa własna: ''Tolaŋánah'', ''Τωλαγάνᾶ'' [tola'ŋanɑh], [tola'ŋanaː]) - mowa Tolów) - język konstruowany.<br />
<br />
<br />
== Głoski i ortografia w alfabecie łacińskim ==<br />
<br />
Zapis jest fonemiczny.<br />
<br />
===Samogłoski===<br />
*'''A''' - [a], przy spółgłoskach uwularnych i /ɦ/ - może być wymawiana [ɑ];<br />
*'''E''' - [æ], [ε] lub - w sylabie nieakcentowanej, szczególnie przed akcentem - także [ə], nie występuje przy /q/, /r/ oraz /ɦ/;<br />
*'''I''' - [i] lub [ɪ]<br />
*'''O''' - [o] lub [ʊ];<br />
<br />
Samogłoski nie kontrastują ze względu na długość, z wyjątkiem, o którym poniżej. <br />
Sylabę akcentowaną zaznacza się akutem nad samogłoską. Jeśli w wyrazie występuje samogłoska z cyrkumfleksem, a jednocześnie brak innej z akutem, cyrkumfleks oznacza też wtedy sylabę akcentowaną.<br />
<br />
===Spółgłoski===<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! Spółgłoski<br />
! Wargowe<br />
! Zębowe<br />
! Boczne<br />
! Twardopodniebienne<br />
! Miękkopodniebienne<br />
! Języczkowe<br />
! Krtaniowe<br />
|-<br />
! Nosowe<br />
| /m/ '''m''' || /n/ '''n''' || || colspan="2" | /ŋ~ɲ/¹ '''ŋ''' (g)² || ||<br />
|-<br />
! style="font-weight: bold;" | Zwarte<br />
| /p/³ '''p''' (b)² || /t/ '''t''' (d)² || || || /k~kʲ/¹ '''k''' (g)² || /q/ '''q''' || /ʔ/³ ''' ' '''<br />
|-<br />
! Zwartoszczelinowe<br />
| || || rowspan="2" | /ɬ~tɬ/³ '''ł''' (d)² || /ʧ~tɕ/³ '''c''' (j)² || || ||<br />
|-<br />
! Szczelinowe<br />
| /φ~f/ '''f''' || /θ~s/³ '''s''' (z)² || /ʃ~ɕ/³ '''ş''' || /x~xʲ/¹ '''x''' || rowspan="2" | /ʀ~r/³ '''r''' || rowspan="2" | /ɦ~ʕ/³ '''h'''<br />
|-<br />
! Płynne i Półsamogłoski<br />
| /w/ '''u''' (v w)² || || /l/ '''l''' || /j/ '''y''' (j) || <br />
|}<br />
:¹ - [ŋ], palatalizowane do [ɲ] przy /i/ oraz /j/, [ɴ] przed /q/; [k], palatalizowane do [kʲ] przy /i/ oraz /j/; [x], palatalizowane do [xʲ] przy /i/ oraz /j/;<br />
:² - litery ''b'', ''d'', ''g'', ''j'', ''v'', ''w'', ''z'' występują tylko w zapożyczeniach;<br />
:³ - '''p''' dwuwargowa lub wargowo-zębowa, w nagłosie może być wymawiana jako głoska bezdźwięczna, wargowa, drżąca [ʙ̥];<br />
: - '''r''' może przyjmować artykulację języczkową, jak i dziąsłową, a w nagłosie, wygłosie i zbitkach z obstruentami tracić dźwięczność;<br />
: - '''ł''' w zbitkach po szczelinowych (z wyjątkiem /ɦ/) wymawia się zawsze jako zwartoszczelinową [tɬ], geminata ''łł'' zawsze [ɬɬ], [ɬː], w pozostałych przypadkach - wymowa wariantywna;<br />
: - '''s''' standardowo ma wymowę pośrednią między [θ] a [s], „''s'' sepleniące”, spółgłoska podobna do [θ], z tym że język jest cofnięty, a jego koniec nie tkwi między zębami, ale przy siekaczach górnych, również wymowa [θ] oraz [s];<br />
: - '''c''' i '''ş''' mogą mieć brzmienie zadziąsłowe lub twardopodniebienne;<br />
: - ''' ' ''' nie pisze się na początku wyrazu i między samogłoskami;<br />
: - '''h''' dźwięczne, może udźwięczniać spółgłoski w zbitkach spółgłoskowych (np. ''atha'' -> [ʔadɦɑ], ''ahfa'' -> [ʔɑɦva], [ʔaːva]), jeśli znajduje się po samogłosce przed spółgłoską lub w wygłosie, może być nieme, a poprzedzająca samogłoska ulega wtedy wzdłużeniu (np. ''ah'' -> [ʔaː]);<br />
<br />
== Wzór sylaby ==<br />
<br />
Sylaba ma postać CV((C)C).<br />
<br />
Zbitka może się pojawić w wygłosie. Najczęściej jest to spowodowane dołączeniem sufiksu. Między ostatnimi dwiema spółgłoskami rdzenia najczęściej pojawia się samogłoska, o ile cały wyraz nie kończy się samogłoską.<br />
<br />
Każda sylaba zaczyna się pojedynczą spółgłoską, natomiast wewnątrz wyrazów możliwe są dowolne zbitki dwuspółgłoskowe, choć niektóre trudno wymawialne powodują, że druga asymiluje się do pierwszej (szczególnie w przypadkach, gdy pierwsza z nich to /ɬ/, a druga to szczelinowy sybilant).<br />
<br />
== Rdzeń wyrazowy ==<br />
<br />
Rdzenie zawierają jedną (teoretycznie), dwie, trzy bądź cztery spółgłoski. Rdzenie trój- i czterospółgłoskowe mogą występować w dwóch odmiennych typach. W pierwszym typie rdzenia dwie pierwsze spółgłoski mogą tworzyć zbitkę w czasownikach. W drugim typie rdzenia pierwsza spółgłoska i występująca po niej samogłoska (najczęściej /æ/ lub /a/) pozostają niezmienne, a zbitkę w czasowniku tworzą dwie kolejne spółgłoski.<br />
<br />
W wyrazach zapożyczonych możliwe są rdzenie liczące więcej niż cztery spółgłoski. Spółgłoski /j/, /w/ i /ɦ/ występują w niekiedy jako samogłoski, odpowiednio /i/, /o/, /a/, zapisuje się je wtedy z cyrkumfleksem. Akcent pada zawsze na sylabę z samogłoską po pierwszej spółgłosce rdzenia.<br />
<br />
Wyraz prosty bez afiksów ma postać:<br />
*dwuspógłoskowy: C1-V1-C2-V2/V3<br />
*trójspółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2<br />
*czterospółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3-C4 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2-C3-V3<br />
(gdzie C1, C2, C3, C4 to spółgłoski rdzenia, C0 i V0 to nieodmienialne spółgłoska i samogłoska w rdzeniach drugiego typu, V1, V2, V3 to samogłoski występujące po spółgłoskach rdzenia)<br />
<br />
W czasowniku V1 jest zerowe, akcent pada na V2. W rzeczowniku V2 jest zerowe, akcent pada na V1. W gerundium akcent pada na V2.<br />
<br />
== Morfologia ==<br />
<br />
===Czasownik===<br />
Czasownik odmienia się przez tryby, statyczność-dynamiczność, aspekty, strony, jak również mogą mieć znaczenie równe, osłabione bądź wzmocnione. Czasownik nie zawiera informacji o osobie podmiotu czy dopełnień ani o czasie, wynikają one z kontekstu lub obecności słów pomocniczych (zaimków, przysłówków itp.).<br />
<br />
*'''Tryb i modalność'''<br />
*'''Statyczność-dynamiczność'''<br />
*'''Aspekt'''<br />
*'''Strona'''<br />
Stronę określa barwa samogłoski V2, na którą w czasowniku pada główny (lub jedyny) akcent wyrazowy. Istnieje 5 stron, 3 określane przez wymianę samogłoski V2, a 2 przez wymianę tej samogłoski i obecności zaimka zwrotno-wzajemnego '''kî'''.<br />
:1. '''ó''' lub '''áu''' - strona czynna - agens jest w mianowniku, pacjens w bierniku;<br />
:2. '''í''' lub '''áy''' - strona bierna - agens jest w bierniku, pacjens w mianowniku;<br />
:3. '''á''' lub '''áh''' - czasownik nieprzechodni, podmiot jest w mianowniku;<br />
:4. strona czynna z zaimkiem '''kî''' - oznacza czynność zwrotną, podmiot w mianowniku;<br />
:5. strona bierna z zaimkiem '''kî''' - oznacza czynność wzajemną, 2 lub więcej podmiotów w mianowniku.<br />
<br />
*'''Wzmocnienie-osłabienie'''<br />
<br />
===Rzeczownik===<br />
Rzeczownik występuje w trzech klasach nominalnych (1. świat ożywiony; 2. materialny, nieożywiony; 3. reszta), trzech liczbach (1. liczba policzalna, w tym 1a. liczba uniwersalna, 1b. liczba zbiorowa; 2. liczba niepoliczalna;), odmienia się przez cztery przypadki główne (1. mianownik; 2. bierniko-dopełniacz; 3. allatyw; 4. ablatyw;).<br />
<br />
Rzeczownik niezłożony w mianowniku, bez sufiksów i niepoddany reduplikacji posiada jedną lub dwie samogłoski. Zawsze jest to V1 (samogłoska akcentowana, znajdująca się po pierwszej spółgłosce rdzenia pierwszego typu i po drugiej spółgłosce rdzenia trój- i czterospółgłoskowego drugiego typu), której barwa najczęściej (choć nie zawsze) określa klasę nominalną, do której dany rzeczownik należy, oraz V3, która najczęściej (choć nie zawsze) określa natężenie cechy albo w inny sposób różnicuje znaczenie (''r'''á'''n'''a'''t, r'''í'''n'''o'''t, r'''á'''nt'''e''', r'''ó'''nt'''a''', r'''á'''n'''a''', r'''ó'''n'''i''', r'''á'''nt'''a'''k, r'''í'''nt'''o'''k''). Jednosylabową formę przybiera wyraz ze rdzeniem jedno- i dwuspółgłoskowym, gdy V3 może być pominięta, sporadycznie też w wyrazach z rdzeniem trójspółgłoskowym, gdy w wygłosie znajduje się zbitka (''r'''a'''', r'''a'''n, r'''i'''nt''). Trzecia samogłoska albo należy do sufiksu, albo rozdziela zabronione zbitki (najczęściej jest to /æ/ lub /a/), albo jest końcówką liczby niepoliczalnej. Czwarta zawsze jest końcówką liczby niepoliczalnej.<br />
<br />
Rzeczownik złożony z dwóch rzeczowników prostych, z których pierwszy jest członem określającym, drugi określanym, może zawierać więcej niż cztery samogłoski. Akcent pada w nim na pierwszą samogłoskę rdzenia w drugim członie.<br />
<br />
*'''Klasy nominalne'''<br />
:1. żywotne - wszystko, co związane z życiem, nazwy roślin, zwierząt, grzybów, mikrobów, grup istot żywych, żywych struktur, osoby; wykładnikiem jest samogłoska V1=/'''o'''/ (przykład: ''r'''ó'''nat, r'''ó'''nti'');<br />
:2. nieżywotne, rzeczowe - wszystkie rzeczy odbierane zmysłami, namacalne, odczuwalne, widzialne, nie należące do organizmów żywych (a więc również np. martwe ciało), miejsca, kraje, struktury świata materialnego, nazwy cząstek elementarnych (ale nie oddziaływań), nazwy zjawisk widzialnych jak ogień; wykładnikiem jest V1=/'''i'''/ (przykład: ''r'''í'''net, r'''í'''ntat'');<br />
:3. pozostałe - wszystko to, co nie mieści się w dwóch pierwszych klasach; wykładnikiem jest V1=/'''e'''/ i V1=/'''a'''/ (przykład: ''y'''é'''net, r'''á'''nti'');<br />
<br />
Przynależność do danej klasy nie zawsze jest określona na rzeczowniku, szczególnie dotyczy to wyrazów zapożyczonych. Również imiona i nazwy przynależą do tej klasy rzeczowników, do których się odnoszą, bez względu na ich kształt i brzmienie.<br />
*'''Rodzaj'''<br />
Rzeczowniki i zaimki nie mają określonego rodzaju. Można go dodać wstawiając sufiks '''-(e)l''' dla rodzaju żeńskiego albo sufiks '''-(a)r'''. Rodzaj mają tylko rzeczowniki i zaimki z klasy żywotnych.<br />
*'''Liczby'''<br />
Żadna z części mowy nie odmienia się przez liczby. Rzeczowniki i zaimki przyjmują pewną liczbę i to implikuje ich zakres znaczeniowy. Zmiana liczby w rdzeniu powoduje, jak w przypadku zmiany przynależności do klasy nominalnej, zawsze zmianę jakościową, a nigdy ilościowej. <br />
:1. prosta policzalna - oznacza przedmiot, osobę, organizm, zjawisko, wydarzenie, konstrukcję, stan itp. dające się policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych, odbierane jako stanowiące spójną całość i autonomiczne w stosunku do innych osób, przedmiotów, zjawisk itd. - baran, kamień, noc; wyraz w l.p.p. kończy się spółgłoską;<br />
:2. zbiorcza policzalna - oznacza grupę osób, przedmiotów, zjawisk policzalnych, której poszczególne rozróżnialne elementy tworzą pewną spójną całość, a te całości również można policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych - stado, archipelag, dzieje; l.z.p. tworzy się reduplikując ostatnią spółgłoskę rdzenia, kończy się spółgłoską;<br />
:3. niepoliczalna - oznacza przedmioty, zjawiska itd. niedające się policzyć ani uszeregować za pomocą liczb naturalnych, do mierzenia ilości stosuje się ewentualnie jednostek umownych, w l.np. występują gerundia - trawa, woda, namiętność; wyraz w l.np. kończy się samogłoską;<br />
*'''Przypadki'''<br />
*'''Określenie posesywności i wyrazy złożone'''<br />
<br />
===Gerundium===<br />
<br />
===Przysłówek===<br />
Przysłówek tworzy się z rzeczownika przez dodanie przedrostka ''a-'' /ʔa-/ z powtórzeniem pierwszej spółgłoski rdzenia dla rdzeni typu 1. W rdzeniach typu 2. po przedrostku pierwsza spółgłoska nie jest reduplikowana, ale tworzy zbitkę z drugą spółgłoską. Rzadsze są konstrukcje z powtórzeniem pierwszej spółgłoski bez tworzenia zbitek w rdzeniu.<br />
<br />
Przykład:<br />
* rdzeń typu 1.:<br />
:''rátas'' -> '''''ar'''rátas''<br />
*rdzeń typu 2.:<br />
:a) ''parátas'' -> '''''a'''prátas''<br />
:b) ''naréq'' -> '''''an'''naréq''<br />
<br />
===Zaimki===<br />
Zaimki osobowe występują w czterech osobach i trzech liczbach. Możliwe są również takie kombinacje poprzez ich łączenie, jak również złożenia zaimków z prostymi liczebnikami, które zwiększają wachlarz dostępnych możliwości. Do zaimków w każdej osobie - poza liczbą niepoliczalną - można dołączyć sufiks definiujący płeć. Dla rodzaju żeńskiego jest to '''-(e)l''', dla rodzaju męskiego '''-(a)r'''.<br />
Trzecia osoba występuje w dwóch formach: bliższej i dalszej. Bliższa jest formą podstawową, występującą na ogół w zdaniach prostych. Dalsza - użyta w zdaniu prostym - oznacza:<br />
* podmiot lub dopełnienie mniej istotne dla mówiącego, skupiającego uwagę na innych częściach zdania, jeśli zdanie nie ma dopełnienia;<br />
* podmiot czynności nietożsamy z dopełnieniem; w przypadku użycia zarówno jako agensa, jak i pacjensa zaimka w jednej formie bliższej lub dalszej, zdanie wyraża czynność zwrotną;<br />
* odniesienie się do dopełnienia w zdaniach złożonych, kiedy dopełnienie pierwszego członu zdania złożonego jest podmiotem drugiego członu;<br />
<br />
===Liczebniki===<br />
<br />
===Stopniowanie===<br />
<br />
===Negacja===<br />
Język posiada dwa rodzaje negacji zarówno w rzeczownikach, czasownikach, gerundiach jak i przysłówkach:<br />
* dla oznaczenia braku cechy używa się sufiksu '''-uf''', '''-of''';<br />
* dla oznaczenia przeciwieństwa cechy używa się sufiksu '''-ys''', '''-is''';<br />
Nie występują partykuły przeczące ani twierdząca. Żeby odpowiedzieć na pytanie ogólne powtórza się czasownik z odpowiednią końcówką przeczenia. Jeśli pytanie wymaga odpowiedzi twierdzącej, powtórza się czasownik dodając do niego sufiks twierdzący '''-(e)k'''.<br />
W funkcji partykuł może wystąpić zaimek wskazujący''' şe'''' z odpowiednią końcówką:<br />
:'''şéek'''="tak"<br />
:'''şéof'''="nie"<br />
:'''şéis'''="nie, wprost przeciwnie".<br />
<br />
== Składnia ==<br />
<br />
===Szyk zdania===<br />
Szyk zdania jest swobodny, z dominującym układem SOV. Okolicznik znajduje się zwykle przed czasownikiem. Rzeczownik poprzedza przydawkę lub przydawki.<br />
<br />
===Grupa nominalna===<br />
<br />
===Zdanie współrzędnie złożone===<br />
<br />
===Zdanie podrzędnie złożone===<br />
<br />
== Zasady pisowni w alfabecie greckim ==<br />
<br />
<br />
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=U%C5%BCytkownik:Toyatl&diff=24904
Użytkownik:Toyatl
2018-05-26T22:09:57Z
<p>Toyatl: /* ʹδ */</p>
<hr />
<div>'''WITAMY, WITAMY!'''<br />
<br />
<br />
Βρωδνοπὶσανη κονλαϟγοϋε υ αλφαβεταχ ϝατσὶνισκὶμ αὶ γρετσκὶμ.<br />
<br />
Ϋηλκα ρεφορμα [[Język Tolów|ηνζὺκα Τολόυ]].<br />
<br />
==ʹα==<br />
<br />
Ταβελκὶ ιωξ νηακτωαλνε α νηποδλεγαϊοντσε ναπραυη, αλε ζοσταυιονε κω παμηντὶ αὶ πῥεστροδζε.<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 2-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń L-F<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| láf<br />
láfa''';'''<br />
| a) láfam<br />
b) láfaŋk<br />
| láfaf<br />
| a) láffam<br />
b) láffaŋk<br />
| láfa<br />
| a) láfam'''a'''<br />
b) láfaŋk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| láfa'''h'''<br />
| a) láfam'''ah'''<br />
b) láfaŋk'''ah'''<br />
| láffa'''h'''<br />
| a) láffam'''ah'''<br />
b) láffaŋk'''ah'''<br />
| láfa'''ha'''<br />
| a) láfam'''ha'''<br />
b) láfaŋk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| láfa'''u'''<br />
| a) láfam'''au'''<br />
b) láfaŋk'''au'''<br />
| láffa'''u'''<br />
| a) láffam'''au'''<br />
b) láffaŋk'''au'''<br />
| láfa'''uo'''<br />
| a) láfam'''o'''<br />
b) láfaŋk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| láfa'''i'''<br />
| a) láfam'''ai'''<br />
b) láfaŋk'''ai'''<br />
| láffa'''i'''<br />
| a) láffam'''ai'''<br />
b) láffaŋk'''ai'''<br />
| láfa'''ie'''<br />
| a) láfam'''e'''<br />
b) láfaŋk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 3-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, K-L-P<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Ła-Q-N<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| kálop<br />
kálpo''';'''<br />
| a) kálpot<br />
b) kálpout<br />
| kálpop<br />
| a) kálpopat<br />
b) kálpopot<br />
| kálpo<br />
| a) kálpot'''a'''<br />
b) kálpout'''a'''<br />
| łaqán<br />
łaqána''';'''<br />
| a) łaqánac<br />
b) łaqánaic<br />
| łaqánan<br />
| a) łaqánnac<br />
b) łaqánnaic<br />
| łaqána<br />
| a) łaqánac'''a'''<br />
b) łaqánaic'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| kálpo'''h'''<br />
| a) kálpot'''ah'''<br />
b) kálpout'''ah'''<br />
| kálpop'''ah'''<br />
| a) kálpopt'''ah'''<br />
b) kálpopot'''ah'''<br />
| kálpo'''ha'''<br />
| a) kálpot'''ha'''<br />
b) kálpout'''aha'''<br />
| łaqána'''h'''<br />
| a) łaqánac'''ah'''<br />
b) łaqánaic'''ah'''<br />
| łaqánna'''h'''<br />
| a) łaqánnac'''ah'''<br />
b) łaqánnaic'''ah'''<br />
| łaqána'''ha'''<br />
| a) łaqánac'''ha'''<br />
b) łaqánaic'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| kálpo'''u'''<br />
| a) kálpot'''au'''<br />
b) kálpout'''au'''<br />
| kálpop'''au'''<br />
| a) kálpopt'''au'''<br />
b) kálpopot'''au'''<br />
| kálpo'''uo'''<br />
| a) kálpot'''o'''<br />
b) kálpout'''o'''<br />
| łaqána'''u'''<br />
| a) łaqánac'''au'''<br />
b) łaqánaic'''au'''<br />
| łaqánna'''u'''<br />
| a) łaqánnac'''au'''<br />
b) łaqánnaic'''au'''<br />
| łaqána'''uo'''<br />
| a) łaqánac'''o'''<br />
b) łaqánaic'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| kálpo'''i'''<br />
| a) kálpot'''ai'''<br />
b) kálpout'''ai'''<br />
| kálpop'''ai'''<br />
| a) kálpopt'''ai'''<br />
b) kálpopot'''ai'''<br />
| kálpo'''ie'''<br />
| a) kálpot'''e'''<br />
b) kálpout'''e'''<br />
| łaqána'''i'''<br />
| a) łaqánac'''ai'''<br />
b) łaqánaic'''ai'''<br />
| łaqánna'''i'''<br />
| a) łaqánnac'''ai'''<br />
b) łaqánnaic'''ai'''<br />
| łaqána'''ie'''<br />
| a) łaqánac'''e'''<br />
b) łaqánaic'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 4-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, Z-R-T-M<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Na-R-S-X<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b)-nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| zórtem<br />
| a) zórtem(a)f<br />
b) zórtemant<br />
| zórtemam<br />
| a) zórtemmaf<br />
b) zórtemmant<br />
| zórtem'''a'''<br />
| a) zórtemf'''a'''<br />
b) zórtemant'''a'''<br />
| narésox<br />
narésxo''';'''<br />
| a) narésxoł<br />
b) narésxouk<br />
| narésxox<br />
| a) narésxoxał<br />
b) narésxoxok<br />
| narésxo<br />
| a) narésxoł'''a'''<br />
b) narésxouk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| zórtem'''ah'''<br />
| a) zórtemf'''ah'''<br />
b) zórtemant'''ah'''<br />
| zórtemm'''ah'''<br />
| a) zórtemmaf'''ah'''<br />
b) zórtemmant'''ah'''<br />
| zórtem'''ha'''<br />
| a) zórtemf'''aha'''/zórtemaf'''ha'''<br />
b) zórtemant'''aha'''<br />
| narésxo'''h'''<br />
| a) narésxoł'''ah'''<br />
b) narésxouk'''ah'''<br />
| narésxox'''ah'''<br />
| a) narésxoxł'''ah'''<br />
b) narésxoxok'''ah'''<br />
| narésxo'''ha'''<br />
| a) narésxoł'''ha'''<br />
b) naréxouk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| zórtem'''au'''<br />
| a) zórtemf'''au'''<br />
b) zórtemant'''au'''<br />
| zórtemm'''au'''<br />
| a) zórtemmaf'''au'''<br />
b) zórtemmant'''au'''<br />
| zórtem'''o'''<br />
| a) zórtemf'''o'''<br />
b) zórtemant'''o'''<br />
| narésxo'''u'''<br />
| a) narésxoł'''au'''<br />
b) narésxouk'''au'''<br />
| narésxox'''au'''<br />
| a) narésxoxł'''au'''<br />
b) narésxoxok'''au'''<br />
| narésxo''uo'''<br />
| a) narésxoł'''o'''<br />
b) narésxouk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| zórtem'''ai'''<br />
| a) zórtemf'''ai'''<br />
b) zórtemant'''ai'''<br />
| zórtemm'''ai'''<br />
| a) zórtemmf'''ai'''<br />
b) zórtemmant'''ai'''<br />
| zórtem'''e'''<br />
| a) zórtemf'''e'''<br />
b) zórtemant'''e'''<br />
| narésxo'''i'''<br />
| a) narésxoł'''ai'''<br />
b) narésxouk'''ai'''<br />
| narésxax'''ai'''<br />
| a) narésxoxł'''ai'''<br />
b) narésxoxok'''ai'''<br />
| narésxo'''ie'''<br />
| a) narésxoł'''e'''<br />
b) narésxouk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
==ʹβ== <br />
*Δοπεϝνιατψε: παρτὺτὺυ, ποσσεσσὺυ ζβὺυαλνὺ, ποσσεσσὺυ νηζβὺυαλνὺ, νὶβὺβηρνὶκ, κομπαρατὺυ, τρανσλατὺυ, αβλατὺυ.<br />
<br />
* Ϋ αλφαβετη γρετσκὶμ - π(β,ϐ), φ, μ, υ(ϝ), τ, θ(ϲ), ν, λ, δ(δλ), ζ(δζ,ͳ,ϡ), σ(ϸ), ι, κ, χ, γ, ξ(ϙ,ϟ), ρ, ἰ(’), ʽ(ͱ)<br />
η, ω(ο), ε, α<br />
<br />
* Ιακ πὶσατι λαρὺϟγαϝὺ;<br />
<br />
tárhan - τάρἁν<br />
<br />
táhran - τᾶραν<br />
<br />
atháran - ατἅραν (ατʽάραν)<br />
<br />
tóhmi - τῶμη<br />
<br />
téhmi=táhmi - τᾶμη<br />
<br />
tíhmi - τῆμη<br />
<br />
athámi - ατἅμη (ατʽάμη)<br />
<br />
támhah - τάμἇ (τάμʽᾶ)<br />
<br />
atháhmi - ατἇμη (ατʽᾶμη)<br />
<br />
táham - τάἁμ (τᾶαμ)<br />
<br />
łétnah - δέτνᾶ<br />
<br />
łétnih - δέτνῆ<br />
<br />
łétnoh - δέτνῶ<br />
<br />
tá'pi - τάἰπη<br />
<br />
táp'i - τάπἰη<br />
<br />
at'á'pi - ατἰάἰπη<br />
<br />
táap - τάαπ<br />
<br />
==ʹγ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! || colspan="12" style="text-align: center; font-weight: bold; color: darkblue;" | Zaimki osobowe główne<br />
|- style="color: blue;"<br />
! !! colspan="4" | Liczba policzalna !! colspan="4" | Liczba policzalna zbiorowa !! colspan="4" | Liczba niepoliczalna<br />
|- style="color: green; font-weight: bold"<br />
| style="color: green;" | Osoba || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 1. || nef || naf || nof || nif || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 2. || lem || lam || lom || lim || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. powszechna || táqan || táŋah || táŋau || táŋay || táŋan || táŋŋah || táŋŋau || táŋŋay || táŋe || táŋa || táŋo || táŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. żywotna || tóqan || tóŋah || tóŋau || tóŋay || tóŋan || tóŋŋah || tóŋŋau || tóŋŋay || tóŋe || tóŋa || tóŋo || tóŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. nieżywotna || tíqan || tíŋah || tíŋau || tíŋay || tíŋan || tíŋŋah || tíŋŋau || tíŋŋay || tíŋe || tíŋa || tíŋo || tíŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. powszechna || 🙄 || 🙄 || 🙄 || 🙄 || 😝 || 😝 || 😝 || 😝 || 😭 || 😭 || 😭 || 😭<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. żywotna || 😞 || 😞 || 😞 || 😞 || 😟 || 😟 || 😟 || 😟 || 😢 || 😢 || 😢 || 😢<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. nieżywotna || 😒 || 😒 || 😒 || 😒 || 😔 || 😔 || 😔 || 😔 || 😕 || 😕 || 😕 || 😕<br />
|}<br />
<br />
==ʹδ==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="7" | JĘZYK TOLÓW: RZECZOWNIK<br />
|-<br />
! Liczba Rdzeń Sufiks || Mianownik || Biernik || Celownik || Dopełniacz || Wołacz || Znaczenie<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R1 || δλαἰ || δλᾶ || δλαυ || δλαι || - || (jakaś onomatopøja)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R1 || μαμ, μάμεἰ || μάμᾶ || μάμευ || μάμει || μάμεἰ || (nie ma takiego wyrazu)<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R1 || σα, σάα || σάἁ || σάυω || σάιη || σάα || szum<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold; color:" | L.NP. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R2 || γηφ || γήφᾶ || γήφευ || γήφει || γήφεἰ || dom (budynek)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R2 || υώλαλ || υώλλᾶ || υώλλαυ || υώλλαι || — || wataha wilków<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R2 || ζήια || ζήιαἁ || ζήιαυω || ζήιαιη || — || herbata<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R2+Sf || υώλελ || υώλελᾶ || υώλελευ || υώλελει || υώλελεἰ || wiczyca<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R2+Sf || τήππαιτ || τήππαιτᾶ || τήππαιτευ || τηππαιτει || — || łożysko (mechanizm)<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R2+Sf || μήδαικα || μήδαικαἁ || μήδαικω || μήδαικη || — || drewno<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R3 || μώιαυ || μώιυᾶ || μώιυαυ || μώιυαι || μώιυαἰ || kot<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R3 || πήθμωμ || πήθμωμᾶ || πήθμωμευ || πήθμωμει || — || archipelag<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R3 || ζήυρα || ζήυραἁ || ζήυραυω || ζήυραιη || — || skała, ziemia, gleba<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R3+Sf || ρώκζελ || ρώκζελᾶ || ρώκζελευ || ρώκζελει || ρώκζελεἰ || wdowa<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R3+Sf || μήκιειωξ || μήκιειωξᾶ || μήκιειωξαυ || μήκιειωξαι || — || mrowisko<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R3+Sf || ἅκφαζε || ἅκφαζἁ || ἅκφαζω || ἅκφαζη || — || długość<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R4 || ζήντωγ || ζήντωγᾶ || ζήτωγευ || ζήντωγει || ζήντωγαἰ || dzwon<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R4 || ιώτιαθαθ || ιώτιαθαθᾶ || ιώτιαθαθευ || ιώτιαθαθει || — || rój owadów<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R4 || κώρκωμε, κήρκωμε || κώρκωμἁ || κώρκωμω || κώρκωμη || — || kurkuma (przyprawa)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.P. R4+Sf || φήρφαραιτ || φήρφαραιτᾶ || φήρφαραιτευ || φήρφαραιτει || — || wirnik, wiatrak<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.P.Z. R4+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | L.NP. R4+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|}<br />
<br />
==ʹε==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="5" | TABELA KOŃCÓWEK PRZYPADKÓW<br />
|-<br />
! Przypadek || Mianownik || Biernik || Celownik || Dopełniacz<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna || -ø, -', -e', -a' || -h, -ah || -u, -eu, -au || -y, -ey, -ay<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa || -ø, -e', -a' || -ah || -eu, -au || -ey, -ay<br />
|- style="color: darkred;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna || -ø, -e, -a || -(a)ha || -uo, -o || -yi, -i<br />
|}<br />
<br />
==ʹϛ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" | Odmiana czasownika o rdzeniu trójspółgłoskowym (R-N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iRNóTa || iRNíta || iRNáTa<br />
| iRaNTó(ua) || iRaNTí(ya) || iRaNTá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTa || iRNáyTa || iRNáhTa<br />
| iRaNTáu(ua) || iRaNTáy(ya) || iRaNTáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTa || iRNíTTa || iRNáTTa<br />
| iRaNTóu(ua) || iRaNTíy(ya) || iRaNTáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTa || iRaNNíTa || iRaNNáTa<br />
| iRaNeTTó(ua) || iRaNeTTí(ya) || iRaNeTTá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iRaNNóTTa || iRaNNíTTa || iRaNNáTTa<br />
| iRaNeTTóu(ua) || iRaNeTTíy(ya) || iRaNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹζ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" | Odmiana czasownika o rdzeniu dwuspółgłoskowym (N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oNTó(ua) || oNTí(ua) || oNTá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| oNTáu(ua) || oNTáy(ya) || oNTáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| oNTóu(ua) || oNTíy(ya) || oNTáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| oNeTTó(ua) || oNeTTí(ya) || oNeTTá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oNeTTóu(ua) || oNeTTíy(ya) || oNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹη==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" | Odmiana czasownika o rdzeniu jednospółgłoskowym (Ş)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iŞŞó(ua) || iŞŞí(ua) || iŞŞá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iŞŞáu(ua) || iŞŞáy(ya) || iŞŞáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iŞŞóu(ua) || iŞŞíy(ya) || iŞŞáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iŞeŞŞó(ua) || iŞeŞŞí(ya) || iŞeŞŞá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iŞeŞŞóu(ua) || iŞeŞŞíy(ya) || iŞeŞŞáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹθ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" | Odmiana czasownika o rdzeniu czwórspółgłoskowym (R-N-T-F)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oRNóTaF || oRNítaF || oRNáTaF<br />
| iRaNTóFa || iRaNTíFa || iRaNTáFa<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTaF || iRNáyTaF || iRNáhTaF<br />
| oRaNTáuFa || oRaNTáyFa || oRaNTáhFa<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTaF || oRNíTTaF || iRNáTTaF<br />
| oRaNTóFFa || iRaNTíFFa || oRaNTáFFa<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTaF || iRaNNíTaF || iRaNNáTaF<br />
| iRaNeTTóFa || iRaNeTTíFa || iRaNeTTáFa<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oRaNNóTTaF || oRaNNíTTaF || oRaNNáTTaF<br />
| oRaNeTTóFFa || oRaNeTTíFFa || oRaNeTTáFFa<br />
|}<br />
<br />
==ʹι==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="3" style="font-weight: bold;" | NAZWY MIESIĘCY<br />
|-<br />
| Styczeń || Yánuar || Ιάνυαρ<br />
|-<br />
| Luty || Féurar || Φέυραρ<br />
|-<br />
| Marzec || Marac || Μάραζ<br />
|-<br />
| Kwiecień || Ápril || Άπρηλ<br />
|-<br />
| Maj || May || Μαι<br />
|-<br />
| Czerwiec || Yónî || Ιώνὴ<br />
|-<br />
| Lipiec || Yólî || Ιώλὴ<br />
|-<br />
| Sierpień || Áuqos || Άυξωθ<br />
|-<br />
| Wrzesień || Sépt(em)ir || Θέπτ(εμ)ηρ<br />
|-<br />
| Październik || Ókt(op)ir || Ώκτ(ωπ)ηρ<br />
|-<br />
| Listopad || Náuu(am)ir || Νάυυ(αμ)ηρ<br />
|-<br />
| Grudzień || Técc(em)ir || Τέζζ(εμ)ηρ<br />
|}</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Pekseili&diff=24903
Pekseili
2018-05-26T17:08:32Z
<p>Toyatl: </p>
<hr />
<div>'''Pekseili''' (pek. ''pekseile'' 与語 {{IPA|[ˈpɛksɛɪ̯lɛ]}}) – artystyczny język a priori, nieużywany przez żadną społeczność fikcyjnego świata (choć posiada swoją sztuczną mikrokulturę, na której się opiera). Pierwsze zapiski na temat Pekseili pojawiły się w lutym 2015 r.<br />
<br />
= Informacje ogólne =<br />
W języku polskim, ''Pekseili'' jest zapożyczonym słowem archaicznej formy rzeczownika ''pekseile'' 与語 {{IPA|[ˈpɛksɛɪ̯lɛ]}}. Dosłownie oznacza ''coś, co stanowi język''; jest złożeniem rdzeni *pek 与 (dawać, stanowić) oraz *seil 語 (język, dialekt). W języku polskim rzeczownik ''Pekseili'' pisany jest wielką literą i nie poprzedza go słowo „język”; jest rodzaju męskiego.<br />
<br />
= Przykłady =<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!width=25%|Oryginał<br />
!width=25%|Pekseili (zapis łaciński)<br />
!width=20%|Pekseili (zapis japoński)<br />
!width=30%|IPA<br />
|-<br />
|This is the front page of the Simple English Wikipedia. Wikipedias are places where people work together to write encyclopedias in different languages. We use Simple English words and grammar here. The Simple English Wikipedia is for everyone! That includes children and adults who are learning English. There are 115,138 articles on the Simple English Wikipedia. All of the pages are free to use. They have all been published under both the Creative Commons Attribution/Share-Alike License 3.0 and the GNU Free Documentation License. You can help here! You may change these pages and make new pages. Read the help pages and other good pages to learn how to write pages here. If you need help, you may ask questions at Simple talk.<br />
|Lin ku fativ henfata so vikipetia kita hanseile moksa. Vikipetia pokiv kinten tulkiv ki satto ne muu valkan penvaaka kita seiri pettiv. Huun su ku kitan veso san henve so hanseile moksa. Vikipetia kita hanseile moksa ne keitu piliv! Muiko ne ma henen heki tui heani riksan hanseile. Vikipetia kita hanseile moksa niren feevese 115,138. Fate pilo kommiv ki muu kitan. Lin pilo hulman suamen kita Creative Commons Attribution/Share-Alike License 3.0 sana GNU Free Documentation License. Vaan su ku teatan veren! Vaan fasan veren fate ku san muu siaman veren fate kaina. Vaan huntuuri fate so feeteate tui fate tolmu koovi ne muu petkan hetu su ku valkan fate. Feeteate hen muu mankosto tan muu sura mikuna moksa tisan vaaniv veren feetisi.<br />
|彼此乃頁乙以表そビキペチァきた英語乃易。ビキペチァ乃所乙働丁人乙き団ね事工丁知本きた語乃諸乙。輩す此用丁辞さん以辞そ英語乃易。ビキペチァきた英語乃易ね者乃全乙。等ね受然丁子つぃ係習丁英語。ビキペチァきた英語乃易含丁集辞115,138。頁乃全仍放乙き事用丁。彼乃全告丁受丁きたCreative Commons Attribution/Share-Alike License 3.0さなGNU Free Documentation License。貴す此助丁力丁！貴変丁力丁頁此さん事作丁力丁頁乃新。貴読中乞頁そ集助つぃ頁乃他仍良ね事知丁以す此工丁頁。集助へん事乃少余たん事すら話仕易問丁貴乙力丁集問。<br />
|{{IPA|[lɪŋ kʉ ˈfʲatɪʋ ˈhɛ̃fʲata so ˈb̪ɪkɪpɛtɪɐ̯ ˈkɪta ˈhãsɛːɪ̯ ˈmoksa] [ˈb̪ɪkɪpɛtɪɐ̯ ˈpokɪʋ ˈkɪntɛn ˈtʉlkɪʋ ˈkʲsatːo nɛ mʉː ˈb̪alkam ˈpẽm̪b̪aːka ˈkɪta ˈsɛɪ̯ɾɪ ˈpɛtːɪʔ̪] [hʉ̃ː skʉ ˈkɪtã ˈʋɛso sã ˈhɛ̃m̪b̪ɛ so ˈhãsɛːɪ̯ ˈmoksa] [ˈb̪ɪkɪpetɪɐ̯ ˈkɪta ˈhãsɛːɪ̯ ˈmoksa nɛ ˈkɛɪ̯tʉ ˈpɪlɪʔ̪] [ˈmʉɪ̯ko nɛ ma ˈhɛnɛ̃ ˈhɛkɪ tʉɪ̯ ˈhɛɐ̯nɪ ˈɾɪksã ˈhãsɛɪ̯lɛ] [ˈb̪ɪkɪpɛtɪɐ̯ ˈkɪta ˈhãsɛːɪ̯ ˈmoksa ˈnɪɾɛ̃ ˈfʲɛːʋɛsɛ ***] [fʲam pɪl ˈkomːɪʋ kʲmʉː ˈkɪtã] [lɪm pɪː ˈhʉlmã ˈsʉɐ̯mɛ̃ *** sana ***] [b̪ãː skʉ ˈtɛɐ̯tãm̪ ˈb̪ɛɾɛ̃] [b̪aːŋ ˈfʲasãm̪ ˈb̪ɛɾɛ̃ fʲaŋ ˈkʉ sam mʉː ˈsɪɐ̯mãm̪ ˈb̪ɛɾɛ̯ fʲaŋ ˈkaɪ̯na] [b̪ãː hʉnˈtʉːɾɪ fʲã so ˈfʲɛːtɛɐ̯tɛ tʉɪ̯ fʲan ˈtolmʉ ˈkoːʋɪ nɛ mʉː ˈpɛtkã ˈhɛtʉ skʉ ˈb̪alkã ˈfʲatɛ] [ˈfʲɛːtɛɐ̯tɛ hɛm mʉː ′maŋkosto tam mʉː ˈsʉɾa ˈmɪkʉm ˈmoksa ˈtɪsãm̪ ˈb̪aːnɪʋ ˈb̪ɛrɛ̃ ˈfʲɛːtɪsɪ]}}<br />
|-<br />
|'''Owca i konie'''<br />
Na wzgórzu owca, która nie miała wełny, zobaczyła konie; jeden ciągnął ciężki wóz, drugi dźwigał wielki ładunek, a trzeci wiózł szybko człowieka. Owca rzekła do koni: „Serce mnie boli, widząc, co człowiek nakazuje robić koniom”. Konie odpowiedziały: „Słuchaj, owco, serca nas bolą, kiedy widzimy, jak człowiek, pan, zabiera twoją wełnę na płaszcz dla samego siebie. I owca nie ma wełny”. Usłyszawszy to, owca pobiegła przez równinę.<br />
|'''Kentona tui siaha'''<br />
Kento su teru kesen hin se kaaini laitaila siaha. Limma kulke kulman kulme kiali, kaa limma kaittu litkan muro ruke, kaa limma kaitu hike ki puhu litkan tulki. Kuitu pakkan tulkiv tan suamen siaha sefen nav ki koke foorakan ren kentiv ses siaha. Kento sutatti ren siahiv lokan. Muu mumman tulkiv kaaini so vaan tan matte ne motta sefen huuniv ki koke foorakan ren. Lin tan kento kesen hin se kaaini ren. Kentona ki muu kestin mullaila len sooli.<br />
|'''羊一つぃ馬'''<br />
羊す丘萌丁ひんせかーぃに見了久馬。彼ま甲引丁物引乃重かー彼ま獣一提丁荷乃大かー彼ま獣二き速提丁人。物求丁人乙たん受丁馬視丁私乙き心傷凡れん羊乙せっ馬。羊聞始乞れん馬乙答丁。事脱丁人乙かーぃにそ貴たん服ね有一視丁輩乙き心傷凡れん。彼たん羊萌丁ひんせかーぃにれん。羊一き事承升遣了久らぇん野。<br />
|{{IPA|'''[ˈkɛntona tʉɪ̯ ˈsɪɐ̯ha]'''<br />
[ˈkɛnto ˈstɛɾʉ ksɛ̃ hɪ̃ sɛ ˈkaːɪ̯nɪ ˈlaɪ̯taːɪ̯ ˈsɪɐ̯ha] [ˈlɪmːa ˈkʉlkɛ ˈkʉlmaŋ ˈkʉlmɛ ˈkɪɐ̯lɪ kaː ˈlɪmːa ˈkaɪ̯tːʉ ˈlɪtkam ˈmʉɾo ˈɾʉkɛ kaː ˈlɪmːa ˈkaɪ̯tʉ ˈhɪkɛ ˈkʲpʉhʉ ˈlɪtkan ˈtʉlkɪ] [ˈkʉɪ̯tʉ ˈpakːan ˈtʉlkɪʋ tã ˈsʉɐ̯mɛ̃ ˈsɪɐ̯ha ˈsɛfʲɛ̃n naʋ ˈkʲːokɛ ˈfʲoːɾakaŋ rɛŋ ˈkɛntɪʋ sɛs ˈsɪɐ̯ha] [ˈkɛnto ˈsʉtatːɪ rɛ̃ ˈsɪɐ̯hɪʋ ˈlokã] [mʉː ˈmʉmːan ˈtʉlkɪʋ ˈkaːɪnɪ so ʋaːn tam ˈmatːɛ nɛ ˈmotːa ˈsɛfʲɛ̃ ˈhʉːnɪʋ ˈkʲːokɛ ˈfʲoːɾakã rɛ̃] [lɪn taŋˈkɛnto ksɛ̃ hɪ̃ sɛˈkaːɪ̯nɪ] [ˈkɛntona kʲmʉː ˈkɛstɪm ˈmʉlːaɪ̯l lɛ̃ ˈsoːlɪ]}}<br />
|}<br />
<br />
= Terminologia i nazewnictwo =<br />
Oprócz terminów stworzonych jedynie na potrzeby Pekseili, w poniższym artykule stosowanych jest parę określeń oraz sformułowań, używanych zamiast tych popularnych lingwistycznie, jako że odbiegają nieco od rozumienia gramatyki Pekseili. Lista poniżej przedstawia niektóre z nich, jak i inne, wytłumaczone w kontekście Pekseili.<br />
<br />
* '''''Rzeczownik główny''''' używane do określenia rzeczownika stojącego jako pierwszy w zdaniu; jest punktem zaczepienia każdej frazy czasownikowej (nawet jeśli ominięty, t.j. domyślny). Określenie ''podmiot'' nie jest stosowane tutaj przy opisie gramatycznym, gdyż istnienie ''podmiotu'' pociąga za sobą konieczne istnienie powiązanego z nim orzeczenia, co – teoretycznie, jak i praktycznie – w Pekseili często jest nieprawdą, a pełne zdanie wymaga <u>jedynie</u> rzeczownika. Patrz też sekcja [[#Składnia]].<br />
* '''''Kontrakcja''''' – usunięcie jednej lub więcej głosek z danego słowa, nie zmieniając jego budowy morfologicznej.<br />
* '''''Skrót''''' – usunięcie jednego lub więcej rdzeni ze złożenia (a więc zmieniając jego budowę morfologiczną), nie zmieniając jednak jego znaczenia.<br />
<br />
= Historia =<br />
:''Patrz także: [[#Historia Pekseili jako języka sztucznego]]''<br />
<br />
= Fonetyka =<br />
== Spółgłoski ==<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!colspan=2|&nbsp;<br />
!<small>Dwu-<br/>wargowe</small><br />
!<small>Wargowo-<br/>zębowe</small><br />
!<small>Dziąsłowe</small><br />
!<small>Welarne</small><br />
!<small>Krtaniowe</small><br />
|- align=center<br />
!colspan=2|Nosowe<br />
|{{IPA|m}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|n}}<br />
|{{IPA|[ŋ]}}<sup>2</sup><br />
|{{IPA|}}<br />
|- align=center<br />
!colspan=2|Zwarte<br />
|{{IPA|p}}<sup>1</sup><br />
|{{IPA|[b̪]}}<sup>2</sup><br />
|{{IPA|t}}<sup>1</sup><br />
|{{IPA|k}}<sup>1</sup><br />
|{{IPA|[ʔ̪]}}<sup>2</sup><br />
|- align=center<br />
!colspan=2|Szczelinowe<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|fʲ}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{IPA|[fʷ]}}<sup>2</sup><br />
|{{IPA|s}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|h}}<br />
|- align=center<br />
!colspan=2|Uderzeniowe<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|[ɾ]}}<sup>2</sup><br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|- align=center<br />
!colspan=2|Drżące<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|r}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|- align=center<br />
!colspan=2|Aproksymanty<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|ʋ}}<sup>3</sup><br />
|{{IPA|l}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|}<br />
# Fonemy {{IPA|/p/}}, {{IPA|/t/}} i {{IPA|/k/}} mogą być realizowane jako całkowicie bezdźwięczne, półdźwięczne lub rzadziej dźwięczne, w zależności od użytkownika i otoczenia fonemicznego.<br />
# Patrz tabelka w sekcji [[#Alofonia]].<br />
# Alternatywna realizacja jako {{IPA|[w̪]}}.<br />
<br />
=== Zbitki spółgłoskowe ===<br />
Poniższa tabela przedstawia wszystkie fonemiczne zbitki spółgłoskowe.<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:100%;text-align:center" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!style="width:7%"|<br />
!style="width:7%"|{{IPA|/p/}}<br />
!style="width:7%"|{{IPA|/m/}}<br />
!style="width:7%"|{{IPA|/f/}}<br />
!style="width:7%"|{{IPA|/v/}}<br />
!style="width:7%"|{{IPA|/t/}}<br />
!style="width:7%"|{{IPA|/n/}}<br />
!style="width:7%"|{{IPA|/s/}}<br />
!style="width:7%"|{{IPA|/l/}}<br />
!style="width:7%"|{{IPA|/r/}}<br />
!style="width:7%"|{{IPA|/k/}}<br />
!style="width:7%"|{{IPA|/h/}}<br />
|-<br />
!{{IPA|/m/}}<br />
|<br />
|{{IPA|/mm/}}<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|-<br />
!{{IPA|/n/}}<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|{{IPA|/nt/}}<br />
|{{IPA|/nn/}}<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|{{IPA|/nk/}}<br />
|<br />
|-<br />
!{{IPA|/t/}}<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|{{IPA|/tt/}}<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|{{IPA|/tk/}}<br />
|<br />
|-<br />
!{{IPA|/ʋ/}}<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|{{IPA|/ʋl/}}<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|-<br />
!{{IPA|/f/}}<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|{{IPA|/ft/}}<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|-<br />
!{{IPA|/l/}}<br />
|<br />
|{{IPA|/lm/}}<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|{{IPA|/ll/}}<br />
|<br />
|{{IPA|/lk/}}<br />
|<br />
|-<br />
!{{IPA|/p/}}<br />
|{{IPA|/pp/}}<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|-<br />
!{{IPA|/s/}}<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|{{IPA|/st/}}<br />
|<br />
|{{IPA|/ss/}}<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|-<br />
!{{IPA|/r/}}<br />
|<br />
|{{IPA|/rm/}}<br />
|<br />
|<br />
|{{IPA|/rt/}}<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|-<br />
!{{IPA|/k/}}<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|{{IPA|/ks/}}<br />
|<br />
|<br />
|{{IPA|/kk/}}<br />
|<br />
|-<br />
!{{IPA|/h/}}<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|{{IPA|/ht/}}<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|<br />
|}<br />
<br />
== Samogłoski ==<br />
=== Monoftongi ===<br />
[[File:Pekseili_monoftongi.png|230 px|thumb|Monoftongi w Pekseili.]]<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!colspan=2 rowspan="2"|&nbsp;<br />
!colspan=3|<small>Przednie</small><br />
!colspan=3|<small>Centralne</small><br />
!colspan=3|<small>Tylne</small><br />
|- align=center<br />
!<small>Krótkie</small><br />
!<small>Długie</small><br />
!<small>Naddługie</small><br />
!<small>Krótkie</small><br />
!<small>Długie</small><br />
!<small>Naddługie</small><br />
!<small>Krótkie</small><br />
!<small>Długie</small><br />
!<small>Naddługie</small><br />
|- align=center<br />
!colspan=2|Przymknięte<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|ʉ}}<br />
|{{IPA|ʉː}}<br />
|{{IPA|(ʉːː)}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|- align=center<br />
!colspan=2|Prawie przymknięte<br />
|{{IPA|ɪ}}<br />
|{{IPA|(ɪː)}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|- align=center<br />
!colspan=2|Półprzymknięte<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|o}}<br />
|{{IPA|oː}}<br />
|{{IPA|(oːː)}}<br />
|- align=center<br />
!colspan=2|Półotwarte<br />
|{{IPA|ɛ}}<br />
|{{IPA|(ɛː)}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|- align=center<br />
!colspan=2|Otwarte<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|a}}<br />
|{{IPA|aː}}<br />
|{{IPA|(aːː)}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|}<br />
* Monoftongi zaznaczone jako alofony powstają tylko na skutek sąsiedztwa z {{IPA|/l/}} (patrz tabelka w sekcji [[#Alofonia]]).<br />
<br />
=== Dyftongi ===<br />
[[File:Pekseili_dyftongi.png|230 px|thumb|Dyftongi w Pekseili.]]<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!colspan=2 rowspan="2"|&nbsp;<br />
!colspan=3|<small>Przednie</small><br />
!colspan=3|<small>Centralne</small><br />
|- align=center<br />
!<small>Krótkie</small><br />
!<small>Długie</small><br />
!<small>Naddługie</small><br />
!<small>Krótkie</small><br />
!<small>Długie</small><br />
!<small>Naddługie</small><br />
|- align=center<br />
!colspan=2|Przymknięte<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|ʉɪ̯ ʉɐ̯}}<br />
|{{IPA|ʉːɪ̯ (ʉːɐ̯)}}<br />
|{{IPA|(ʉːːɪ̯)}}<br />
|- align=center<br />
!colspan=2|Prawie przymknięte<br />
|{{IPA|ɪɐ̯}}<br />
|{{IPA|(ɪːɐ̯)}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|- align=center<br />
!colspan=2|Półprzymknięte<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|- align=center<br />
!colspan=2|Półotwarte<br />
|{{IPA|ɛɪ̯ ɛɐ̯}}<br />
|{{IPA|(ɛːɪ̯) (ɛːɐ̯)}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|- align=center<br />
!colspan=2|Otwarte<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|}}<br />
|{{IPA|aɪ̯}}<br />
|{{IPA|aːɪ̯}}<br />
|{{IPA|(aːːɪ̯)}}<br />
|}<br />
* Dyftongi zaznaczone jako alofony powstają tylko na skutek sąsiedztwa z {{IPA|/l/}} (patrz tabelka w sekcji [[#Alofonia]]).<br />
<br />
== Alofonia ==<br />
Tabela poniżej przedstawia wszystkie procesy alofoniczne zachodzące w Pekseili.<br />
<br />
{|class="wikitable"<br />
!Głoska<br />
!Otoczenie<br />
!Zmiany alofoniczne<br />
!Przykłady<br />
|-<br />
!rowspan=2|/m/<br />
|przed {{IPA|/f/}}<br />
|nazalizacja poprzedzającej samogłoski, zanik {{IPA|/m/}}<br />
|{{IPA|/ˈtomfʲoho/ &rarr; [ˈtõfʲoho]}}<br />
|-<br />
|przed {{IPA|/ʋ/}}<br />
|nazalizacja poprzedzającej samogłoski, realizacja obu dźwięków jako {{IPA|[m̪b̪]}}<br />
|{{IPA|/ˈsamʋʉsʉ/ &rarr; [ˈsãm̪b̪ʉsʉ]}}<br />
|-<br />
!rowspan=6|/n/<br />
|przed {{IPA|/m/}}<br />
|wymiana {{IPA|/n/}} na {{IPA|[m]}}<br />
|{{IPA|/ˈsonmaːna/ &rarr; [ˈsomːaːna]}}<br />
|-<br />
|przed {{IPA|/ʋ/}}<br />
|nazalizacja poprzedzającej samogłoski, realizacja obu dźwięków jako {{IPA|[m̪b̪]}}<br />
|{{IPA|/ˈsɪnʋɪlɪ/ &rarr; [ˈsɪ̃m̪b̪ɪlɪ]}}<br />
|-<br />
|przed {{IPA|/f/}}, {{IPA|/s/}}, {{IPA|/r/}} i {{IPA|/h/}}<br />
|nazalizacja poprzedzającej samogłoski, zanik {{IPA|/n/}}<br />
|{{IPA|/ˈfʲʉnro/ &rarr; [ˈfʲʉ̃ro]}}<br />
|-<br />
|przed {{IPA|/l/}}<br />
|nazalizacja poprzedzającej samogłoski, zanik {{IPA|/n/}}, wydłużenie {{IPA|/l/}}<br />
|{{IPA|/ˈtanlɪmɪ/ &rarr; [ˈtãlːɪmɪ]}}<br />
|-<br />
|przed {{IPA|/k/}}<br />
|wymiana {{IPA|/n/}} na {{IPA|[ŋ]}}<br />
|{{IPA|/ˈmankʉkʉ/ &rarr; [ˈmaŋkʉkʉ]}}<br />
|-<br />
|w izolacji prawostronnej<br />
|nazalizacja poprzedzającej samogłoski, zanik {{IPA|/n/}}<br />
|{{IPA|/ˈnan/ &rarr; [ˈnã]}}<br />
|-<br />
!rowspan=5|/t/<br />
|przed {{IPA|/m/}}<br />
|wymiana {{IPA|/t/}} na {{IPA|[m}}]<br />
|{{IPA|/ˈpɛtmala/ &rarr; [ˈpɛmːala]}}<br />
|-<br />
|przed {{IPA|/n/}}<br />
|wymiana {{IPA|/t/}} na {{IPA|[n]}}<br />
|{{IPA|/ˈtoːtno/ &rarr; [ˈtoːnːo]}}<br />
|-<br />
|przed {{IPA|/ʋ/}}<br />
|nazalizacja poprzedzającej samogłoski, realizacja obu dźwięków jako {{IPA|[m̪b̪]}}<br />
|{{IPA|/ˈpɛtʋaːka/ &rarr; [ˈpɛ̃m̪b̪aːka]}}<br />
|-<br />
|przed {{IPA|/f/}}, {{IPA|/s/}} i {{IPA|/h/}}<br />
|nazalizacja poprzedzającej samogłoski, zanik {{IPA|/t/}}<br />
|{{IPA|/ˈmotsopːo/ &rarr; [ˈmõsopːo]}}<br />
|-<br />
|przed {{IPA|/l/}}<br />
|nazalizacja poprzedzającej samogłoski, zanik {{IPA|/t/}}, wydłużenie {{IPA|/l/}}<br />
|{{IPA|/ˈmatloko/ &rarr; [ˈmãlːoko]}}<br />
|-<br />
!rowspan=2|/ʋ/<br />
|inicjalnie<br />
|opcjonalna wymiana {{IPA|/ʋ/}} na {{IPA|[b̪]}}<br />
|{{IPA|/ˈʋaːka/ &rarr; [ˈb̪aːka]}}<br />
|-<br />
|w izolacji prawostronnej<br />
|opcjonalna wymiana {{IPA|/ʋ/}} na wargowo-zębowe zwarcie krtaniowe {{IPA|[ʔ̪]}}<br />
|{{IPA|/ˈpakɪʋ/ &rarr; [ˈpakɪʋ, ˈpakɪʔ̪]}}<br />
|-<br />
!rowspan=1|/l/<br />
|przed {{IPA|/f/}}, {{IPA|/ʋ/}}, {{IPA|/t/}}, {{IPA|/s/}}, {{IPA|/r/}} i {{IPA|/h/}}<br />
|wydłużenie poprzedzającej samogłoski (i monoftongi, i dyftongi), zanik {{IPA|/l/}}<br />
|{{IPA|/ˈfʲɛlrʉtʉ/ &rarr; [ˈfʲɛːrʉtʉ]}}<br />
{{IPA|/ˈlɛɐ̯lhɛsɛ/ &rarr; [ˈlɛːɐ̯hɛsɛ]}}<br />
|-<br />
!rowspan=1|/fʲ/<br />
|przed {{IPA|/ʋ/}}<br />
|realizacja obu dźwięków jako {{IPA|[fʷ]}}<br />
|{{IPA|/ˈhɛfʋɪlɪ/ &rarr; [ˈhɛfʷɪlɪ]}}<br />
|-<br />
!rowspan=1|/r/<br />
|gdziekolwiek<br />
|w szybkiej mowie, wymowa jako uderzeniowe {{IPA|[ɾ]}}<br />
|{{IPA|/ˈpaːra/ &rarr; [ˈpaːɾa]}}<br />
|}<br />
<br />
== Zwijanie końcówek ==<br />
Pekseili posiada zjawisko ''zwijania'' końcówek niektórych wyrazów, które w rezultacie tracą swoją ostatnią samogłoskę i poddają się alofonii. Zwijanie nie zachodzi, gdy dany wyraz jest izolowany prawostronnie (t.j. gdy po jego prawej stronie nie stoi żaden inny). Zwijanie nie zachodzi również, gdy owy wyraz kończy się ''zbitką + samogłoską''. Poniższa tabelka przedstawia najważniejsze zwijania końcówek wraz z przykładami (dla przejrzystości transkrypcji fonemiczny zapis uwzględnia wszystkie alofonie oprócz tych, spowodowanych zwijaniem).<br />
<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:100%" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!Występowanie<br />
!Przykład<br />
!Wymowa fonemiczna<br />
!Wymowa fonetyczna<br/>(faktyczna, zwinięta)<br />
|-<br />
|Czasowniki przedrostkowe<br />
|'''su''' teru ('''''na''' wzgórzu'')<br />
'''ki''' muu<br />
|{{IPA|/sʉ ˈtɛɾʉ/}}<br />
{{IPA|/kɪ mʉː/}}<br />
|{{IPA|[sˈtɛɾʉ]}}<br />
{{IPA|[kʲmʉː]}}<br />
|-<br />
|Końcówki fleksyjne czasowników w formach:<br />
* czasu przeszłego dalszego,<br />
* czasu przyszłego dalszego,<br />
* trybu przychylnego,<br />
* trybu nieprzychylnego,<br />
* trybu agresywnego<br />
|lait'''aila''' siaha (''zobacz'''yły''' konia'')<br />
|{{IPA|/ˈlaɪ̯taɪ̯la ˈsɪɐ̯ha/}}<br />
|{{IPA|[ˈlaɪ̯taːɪ̯ ˈsɪɐ̯ha]}}<br />
|-<br />
|Głowy we frazach rzeczownikowych<sup>1</sup><br />
|'''fate''' kaina (''nowa '''strona''''')<br />
'''hiivili''' ku (''ta '''planeta''''')<br />
|{{IPA|/ˈfʲatɛ ˈkaɪ̯na/}}<br />
{{IPA|/ˈhɪːʋɪlɪ kʉ/}}<br />
|{{IPA|[fʲaŋ ˈkaɪ̯na]}}<sup>2</sup><br />
{{IPA|[ˈhɪːʋɪl kʉ]}}<br />
|}<br />
# Całe wyrażenie akcentowane jest na ''kaina'', dzięki czemu zwienięte jest rozróżnialne od hipotetycznego rzeczownika złożonego ''fankaina'' {{IPA|[ˈfʲaŋkaɪ̯na]}}.<br />
<br />
== Akcent ==<br />
Akcent wyrazowy pada z reguły na pierwszą samogłoskę (akcent inicjalny). Wyjątkami są końcówki fleksyjne zawierające długie samogłoski (akcent na pierwszej sylabie końcówki).<br />
<br />
== Szybka mowa ==<br />
W szybkiej i potocznej mowie zachodzi parę zjawisk ściągających, takich jak monoftongizacja, ściąganie dwóch dźwięków spółgłoskowych do jednego lub utrata sylabiczności.<br />
* {{IPA|[st] &rarr; [ʂ]}}<br />
* {{IPA|[ks] &rarr; [xs]}}<br />
* {{IPA|[ʉɪ̯] &rarr; [ʏ]}}, {{IPA|[ʉːɪ̯] &rarr; [ʏː]}}, {{IPA|[ʉːːɪ̯] &rarr; [ʏːː]}}<br />
* {{IPA|[ɛɪ̯] &rarr; [e˕]}}, {{IPA|[ɛːɪ̯] &rarr; [e˕ː]}}<br />
* {{IPA|[ɛɐ̯] &rarr; [æ˕]}}, {{IPA|[ɛːɐ̯] &rarr; [æ˕ː]}}<br />
<br />
Przykłady (razem ze zwijaniem końcówek):<br />
* {{IPA|[ˈpɛksɛɪ̯lɛ] &rarr; [ˈpɛxselɛ] (&rarr; [ˈpɛxseː])}}<br />
<br />
= Ortografia =<br />
== Pismo łacińskie ==<br />
Pismo Pekseili korzysta głównie z wariacji alfabetu łacińskiego, składającej się z 17 liter — 5 samogłosek oraz 12 spółgłosek. Czytania samogłosek opierają się na wykorzystaniu pomocniczej głoski /k/, gdyż fonotaktyka nie zezwala na inicjalną pozycję samogłosek. Samogłoski długie reprezentowane są za pomocą podwojenia, natomiast naddługie za pomocą potrojenia danej litery. To samo tyczy się geminat. Dyftongi zapisywane są jako następujące po sobie samogłoski (''ua'', ''uui'' itp.).<br />
<br />
<br />
<center><big>Aa Uu Oo Ee Ii Pp Mm Tt Kk Nn Ss Ll Vv Ff Hh Rr<br/><br />
{{IPA|[kal kʉl kol kɛl kɪl pʉ mʉ to kʉ nʉ so lʉ b̪ʉ fʲo hʉ rʉ]}}</big></center><br />
<br />
<br />
Ułożenie samogłosek w alfabecie w następującej kolejności: 2 samogłoski centralne, 1 tylna, 2 przednie. /o/ zajmuje pozycję środkową, ponieważ według językowej harmonii Pekseili, jest dźwiękiem najczystszym (nie wchodzi w skład żadnego dyftongu). Ułożenie spółgłosek w następującej kolejności: dwie spółgłoski dwuwargowe, dwie zwarte, nosówka, /s/, /l/, /ʋ/ oraz trzy spółgłoski, które historycznie określane były mianem ''agresywnych'' (/f/, /h/, /r/), jednak wraz z ewolucyjną palatalizacją /f/ spółgłoska ta oddała miano agresywnej na rzecz dwóch pozostałych.<br />
<br />
=== Interpunkcja ===<br />
Kropka („.”) oddziela zdania od siebie, przecinek („,”) natomiast używany jest rzadko. Użycie przecinka nie jest nigdy obligatoryjne; najczęściej używany jest do oddzielania dłuższych fraz czasownikowych od siebie (szczególnie tych, zaczynających się od przedrostków ''kaata'' i ''tuina''). Cudzysłowy („"”) używane są rzadko, najczęściej stosowane są do tego celu konstrukcje z czasownikiem kontekstywnym ''fara''/''ra''.<br />
<br />
=== Pisownia wielkiej litery ===<br />
Wielką literą pisane są:<br />
* pierwszy wyraz każdego zdania;<br />
* imiona i nazwiska;<br />
* nazwy państw;<br />
* nazwy miast;<br />
* nazwy rzek, szczytów itp.;<br />
* często nazwy przedsiębiorstw i firm.<br />
<br />
Natomiast następujące pisane są tylko małą literą:<br />
* nazwy języków;<br />
* nazwy obywateli państw lub mieszkańców miast;<br />
* nazwy świąt;<br />
* zwyczajowo nazwy własne, nazwy produktów.<br />
<br />
=== Pisownia liczb ===<br />
Liczby zapisywane są za pomocą cyfr arabskich. Przecinek grupuje cyfry po trzy. Kropka oddziela część całkowitą od ułamkowej. Np.: ''1,543,000.5''.<br />
<br />
== Pismo japońskie ==<br />
Pekseili może również być zapisywane za pomocą trzech systemów pisma zaimportowanych z języka japońskiego: hiragany, katakany oraz odpowiednio dostosowanych znaczeniowo kanji. Poniżej wyjaśnione zostało użycie każdego z trzech systemów z punktu widzenia Pekseili.<br />
<br />
* '''Hiragana''' (pek. ''vaira hira'' 字ひら, ''vairahi'' 字ひ) służy do zapisu słownictwa natywnego, fonetycznie (w przeciwieństwie do ideogramów). Jednym z przykładowych użyć może być zastąpienie trudnego do zapisania lub nieznanego kanji, bądź do przedstawienia czytania kanji w słownikach czy podręcznikach. Hiragana jak i katakana zostały dostosowane do fonetyki Pekseili.<br />
* '''Katakana''' (pek. ''vaira katka'' 字カテヶカ, ''kanvaira'' カン字) działa podobnie do hiragany. Używana do fonetycznego zapisu treści języków obcych bądź słów, które jako zapożyczenia jeszcze nie przyjęły się wystarczająco dobrze, by zapisywać je za pomocą hiragany.<br />
* '''Kanji''' (pek. ''kanni'' 著, ''kanreke'' 著書) to ideogramy, które w przeciwieństwie do dwóch powyższych systemów nie przenoszą literalnej fonetycznej interpretacji. Każde kanji posiada znaczenie (np. ''słońce, człowiek, rozmowa'') używane do budowania słów w Pekseili. Oprócz kanji znaczeniowych (leksykalnych) są również takie, które nie posiadają żadnego znaczenia, a ich funkcja jest stricte gramatyczna. Kanji mogą występować pojedynczo, z towarzyszącymi im kanji gramatycznymi, bądź w złożeniach kilku kanji.<br />
<br />
=== Hiragana i katakana ===<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:105%;display:inline-block" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!colspan=6 style="font-size:110%"|Hiragana<br />
|-<br />
!colspan=6|Sylabiczne<br />
|-<br />
|<br />
!‹a›<br />
!‹u›<br />
!‹o›<br />
!‹e›<br />
!‹i›<br />
|-<br />
|‹p› + samogłoska<br />
|ぱ<br />
|ぷ<br />
|ぽ<br />
|ぺ<br />
|ぴ<br />
|-<br />
|‹m› + samogłoska<br />
|ま<br />
|む<br />
|も<br />
|め<br />
|み<br />
|-<br />
|‹t› + samogłoska<br />
|た<br />
|つ<br />
|と<br />
|て<br />
|ち<br />
|-<br />
|‹k› + samogłoska<br />
|か<br />
|く<br />
|こ<br />
|け<br />
|き<br />
|-<br />
|‹n› + samogłoska<br />
|な<br />
|ぬ<br />
|の<br />
|ね<br />
|に<br />
|-<br />
|‹s› + samogłoska<br />
|さ<br />
|す<br />
|そ<br />
|せ<br />
|し<br />
|-<br />
|‹l› + samogłoska<br />
|らぁ<br />
|らぅ<br />
|らぉ<br />
|らぇ<br />
|らぃ<br />
|-<br />
|‹v› + samogłoska<br />
|ば<br />
|ぶ<br />
|ぼ<br />
|べ<br />
|び<br />
|-<br />
|‹f› + samogłoska<br />
|はぁ<br />
|はぅ<br />
|はぉ<br />
|はぇ<br />
|はぃ<br />
|-<br />
|‹h› + samogłoska<br />
|は<br />
|ふ<br />
|ほ<br />
|へ<br />
|ひ<br />
|-<br />
|‹r› + samogłoska<br />
|ら<br />
|る<br />
|ろ<br />
|れ<br />
|り<br />
|-<br />
!colspan=6|Pozostałe<br />
|-<br />
|końcowe ‹n›<br />
|colspan=5|ん<br />
|-<br />
|n + spółgłoska<br />
|colspan=5|ん + spółgłoska<br />
|-<br />
|końcowe ‹v›<br />
|colspan=5|う<br />
|-<br />
|‹v› + spółgłoska<br />
|colspan=5|う + spółgłoska<br />
|-<br />
|niesylabiczne ‹a›<br />
|colspan=5|ぁ<br />
|-<br />
|niesylabiczne ‹i›<br />
|colspan=5|ぃ<br />
|-<br />
|podwójne przedłużenie<br/>samogłoski<br />
|colspan=5|samogłoska + „―”<br />
|-<br />
|potrójne przedłużenie<br/>samogłoski<br />
|colspan=5|samogłoska + „――”<br />
|-<br />
|przedłużenie spółgłoski<br />
|colspan=5|„っ” + spółgłoska<br />
|-<br />
|zbitka spółgłoskowa<br/>(nie-geminata)<br />
|colspan=5|[spółgłoska + ‹e›] + ヶ + [spółgłoska + samogłoska]<br/>(np. ‹sta› せヶた)<br />
|}<br />
<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:105%;display:inline-block" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!colspan=6 style="font-size:110%"|Katakana<br />
|-<br />
!colspan=6|Sylabiczne<br />
|-<br />
|<br />
!‹a›<br />
!‹u›<br />
!‹o›<br />
!‹e›<br />
!‹i›<br />
|-<br />
|‹p› + samogłoska<br />
|パ<br />
|プ<br />
|ポ<br />
|ペ<br />
|ピ<br />
|-<br />
|‹m› + samogłoska<br />
|マ<br />
|ム<br />
|モ<br />
|メ<br />
|ミ<br />
|-<br />
|‹t› + samogłoska<br />
|タ<br />
|ツ<br />
|ト<br />
|テ<br />
|チ<br />
|-<br />
|‹k› + samogłoska<br />
|か<br />
|ク<br />
|コ<br />
|ケ<br />
|キ<br />
|-<br />
|‹n› + samogłoska<br />
|ナ<br />
|ヌ<br />
|ノ<br />
|ネ<br />
|ニ<br />
|-<br />
|‹s› + samogłoska<br />
|サ<br />
|ス<br />
|ソ<br />
|セ<br />
|シ<br />
|-<br />
|‹l› + samogłoska<br />
|ラァ<br />
|ラゥ<br />
|ラォ<br />
|ラェ<br />
|ラィ<br />
|-<br />
|‹v› + samogłoska<br />
|バ<br />
|ブ<br />
|ボ<br />
|ベ<br />
|ビ<br />
|-<br />
|‹f› + samogłoska<br />
|ハァ<br />
|ハゥ<br />
|ハァ<br />
|ハェ<br />
|ハィ<br />
|-<br />
|‹h› + samogłoska<br />
|ハ<br />
|フ<br />
|ホ<br />
|ヘ<br />
|ヒ<br />
|-<br />
|‹r› + samogłoska<br />
|ラ<br />
|ル<br />
|ロ<br />
|レ<br />
|リ<br />
|-<br />
!colspan=6|Pozostałe<br />
|-<br />
|końcowe ‹n›<br />
|colspan=5|ン<br />
|-<br />
|n + spółgłoska<br />
|colspan=5|ン + spółgłoska<br />
|-<br />
|końcowe ‹v›<br />
|colspan=5|ウ<br />
|-<br />
|‹v› + spółgłoska<br />
|colspan=5|ウ + spółgłoska<br />
|-<br />
|niesylabiczne ‹a›<br />
|colspan=5|ァ<br />
|-<br />
|niesylabiczne ‹i›<br />
|colspan=5|ィ<br />
|-<br />
|podwójne przedłużenie<br/>samogłoski<br />
|colspan=5|samogłoska + „―”<br />
|-<br />
|potrójne przedłużenie<br/>samogłoski<br />
|colspan=5|samogłoska + „――”<br />
|-<br />
|przedłużenie spółgłoski<br />
|colspan=5|„ッ” + spółgłoska<br />
|-<br />
|zbitka spółgłoskowa<br/>(nie-geminata)<br />
|colspan=5|[spółgłoska + ‹e›] + ヶ + [spółgłoska + samogłoska]<br/>(np. ‹sta› セヶタ)<br />
|}<br />
<br />
=== Kanji ===<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!colspan=4|Kanji zarezerwowane dla funkcji gramatycznych<br />
|-<br />
!Kanji<br />
!Opis<br />
!Leksykalne<br />
!Nieme<br />
|-<br />
|style="font-size:115%"|乃<br />
|Modyfikacja bliższa<br />
|'''Tak/Nie'''<br />
|'''Tak'''<br />
|-<br />
|style="font-size:115%"|仍<br />
|Modyfikacja dalsza<br />
|'''Tak/Nie'''<br />
|'''Tak'''<br />
|-<br />
|style="font-size:115%"|丁<br />
|Czas nieoznaczony<br />
|Nie<br />
|Nie<br />
|-<br />
|style="font-size:115%"|又<br />
|Czas bezokolicznikowo-teraźniejszy<br/>(forma słownikowa)<br />
|Nie<br />
|Nie<br />
|-<br />
|style="font-size:115%"|凡<br />
|Czas teraźniejszy<br />
|Nie<br />
|Nie<br />
|-<br />
|style="font-size:115%"|了<br />
|Czas przeszły bliższy<br />
|Nie<br />
|Nie<br />
|-<br />
|style="font-size:115%"|久<br />
|Czas przeszły dalszy<br />
|Nie<br />
|Nie<br />
|-<br />
|style="font-size:115%"|升<br />
|Czas przyszły bliższy<br />
|Nie<br />
|Nie<br />
|-<br />
|style="font-size:115%"|及<br />
|Czas przyszły dalszy<br />
|Nie<br />
|Nie<br />
|-<br />
|style="font-size:115%"|乞<br />
|Tryb rozkazujący<br />
|Nie<br />
|Nie<br />
|-<br />
|style="font-size:115%"|幻<br />
|Tryb życzący<br />
|Nie<br />
|Nie<br />
|-<br />
|style="font-size:115%"|允<br />
|Tryb przychylny<br />
|Nie<br />
|Nie<br />
|-<br />
|style="font-size:115%"|叱<br />
|Tryb nieprzychylny<br />
|Nie<br />
|Nie<br />
|-<br />
|style="font-size:115%"|尻<br />
|Tryb agresywny<br />
|Nie<br />
|Nie<br />
|-<br />
|style="font-size:115%"|仕<br />
|Gerund<br />
|Nie<br />
|Nie<br />
|-<br />
|style="font-size:115%"|乙<br />
|Emfaza<br />
|Nie<br />
|Nie<br />
|-<br />
|style="font-size:115%"|一<br />
|Liczba pojedyncza<br />
|Nie<br />
|Nie<br />
|-<br />
|style="font-size:115%"|千<br />
|Liczba mnoga (archaiczna)<br />
|Nie<br />
|Nie<br />
|-<br />
|style="font-size:115%"|伺<br />
|Interrogacja polarna<br />
|Nie<br />
|Nie<br />
|-<br />
|style="font-size:115%"|糺<br />
|Interrogacja niepolarna<br />
|Nie<br />
|Nie<br />
|-<br />
|style="font-size:115%"|此<br />
|Zaimek wskazujący bliższy<br />
|'''Tak'''<br />
|Nie<br />
|-<br />
|style="font-size:115%"|其<br />
|Zaimek wskazujący dalszy<br />
|'''Tak'''<br />
|Nie<br />
|}<br />
<br />
=== Interpunkcja ===<br />
Podobnie jak w języku japońskim, kropka („。”) oddziela zdania od siebie, przecinek („、”) pełni funkcję oddzielenia równoważnika zdania od zdania właściwego – nie pełni żadnej innej funkcji gramatycznej – natomiast cudzysłowy („「” oraz „」”) używane są rzadko, najczęściej stosowane są do tego celu konstrukcje z czasownikiem kontekstywnym ''fara''/''ra'' 己又.<br />
<br />
=== Pisownia liczb ===<br />
Liczby mogą być zapisywane przy pomocy cyfr arabskich. Raczej używa się znaków półpełnych (np. „1” zamiast „１”), jednak pełne są dozwolone i używane najczęściej przy liczbach jednocyfrowych dla celów stylistycznych.<br />
<br />
Liczby naturalne zapisuje się najczęściej za pomocą kanji (np. „十廿” zamiast „30”), natomiast ujemne lub niecałkowite zawsze cyframi arabskimi.<br />
<br />
= Fonotaktyka i morfologia =<br />
:''Patrz także: [[#Złożeniowanie]]''<br />
<br />
Słowa w Pekseili są zwykle krótkie, jednordzeniowe, poza rzeczownikami wielordzeniowymi (złożeniami). Każdy leksykalny rdzeń ma postać CVC(C), choć są też pojedyncze wyjątki rdzeni C. W jednym rdzeniu nie może wystąpić jednocześnie długa samogłoska (lub długi dyftong) i zbitka spółgłoskowa (w tym geminata). Każdy rdzeń ma swój odpowiednik w słowie, w którym występuje jako przedstawienie konceptu reprezentowanego przez ten rdzeń. Jest to albo rzeczownik, albo czasownik, zakończone jakąś samogłoską. (Dodatkowo, jedynymi spółgłoskami, jakie mogą kończyć słowo, są {{IPA|/n/}} i {{IPA|/ʋ/}}) Na przykład, rdzeń *pais występuje w słowie ''paisa'' «stać», a *pak w ''paki'' «oko». Są też rdzenie, które występują w kilku różnych słowach, czasami, wydawałoby się, różnych znaczeniowo: *het w ''hetu'' «sposób, metoda» i w ''heti'' «nagły, raptowny», które były kiedyś ze sobą blisko powiązane.<br />
<br />
Słowa składające się z jednego rdzenia są nazywane jednordzeniowymi, natomiast te składające się z kilku rdzeni – złożonymi (lub po prostu złożeniami). O ile te jednordzeniowe mogą być czasownikami lub rzeczownikami, złożenia mogą być tylko rzeczownikami. Nie ma ograniczenia co do tego, ile rdzeni można połączyć w złożenie. System złożeń w Pekseili jest dość rozbudowany pod względem tego, z której strony rdzenie modyfikujące są przyłączane do rdzenia głównego i jakie procesy alofoniczne zachodzą w miejscu stykania się rdzeni.<br />
<br />
Złożenie to rzeczownik zawierający kilka rdzeni leksykalnych konsolidujących kilka znaczeń w jedno. W każdym złożeniu jest jeden rdzeń główny i jeden lub więcej rdzeni modyfikujących. Od tego, z której strony rdzenie modyfikujące są przyłączane, decyduje, jaka spółgłoska leży na prawo od samogłoski rdzenia (w *lik jest to ‹k›, w *kost jest to ‹s›). A dokładniej, w której grupie znajduje się ta spółgłoska.<br />
<br />
Podstawowy podział spółgłosek na grupy to:<br />
* '''Spółgłoski typu N''' {{IPA|/m, t, n, l, ʋ, f/}} są alofoniczne lub silnie alofoniczne. Ich nazwa bierze się od spółgłoski {{IPA|/n/}}, najbardziej alofonicznej głoski. Łączą się z rdzeniem głównym od strony lewej, poddając się alofonii (patrz tabelka w sekcji [[#Alofonia]]).<br />
* '''Spółgłoski typu S''' {{IPA|/p, k, s, h, r/}} nie są alofoniczne. Ich nazwa bierze się od spółgłoski {{IPA|/s/}}. Łączą się z rdzeniem głównym od strony prawej, upuszczając spółgłoski po prawej stronie od samogłoski rdzenia (np. {{IPA|[kost]}} &rarr; {{IPA|[ko]}}).<br />
<br />
Z powyższego podziału wynika rozróżnienie '''rdzeni typu N''' (np. *lin) i '''rdzeni typu S''' (np. *kost) oraz '''złożeń typu N''' (kończących się swoim rdzeniem głównym) i '''złożeń typu S''' (kończących się rdzeniem modyfikującym typu S).<br />
<br />
Rozróżnienie to wynika ze stosowanego niegdyś podziału na rzeczowniki modyfikujące lewostronnie i rzeczowniki modyfikujące prawostronnie. Złożenia zaczęły się pojawiać w skutek zlepiania tych rzeczowników do rzeczownika głównego, modyfikowanego. Dzisiaj, rzeczowniki modyfikujące leżą zawsze po stronie prawej, natomiast mechanika budowy złożeń pozostała niezmieniona.<br />
<br />
Przykłady złożeń:<br />
* *pak «oko» <sup>rdzeń głowny</sup> + *tur «zapobiec, zatrzymać» <sup>rdzeń typu S</sup> = ''pakatu'' {{IPA|[ˈpakatʉ]}} «ślepota» <sup>złożenie typu S</sup><br />
* *pann «błyszczeć» <sup>rdzeń typu N</sup> + *fian «minerał, ruda» <sup>rdzeń główny</sup> = ''panfiani'' {{IPA|[ˈpãfʲɪa̯nɪ]}} «kryształ» <sup>złożenie typu N</sup><br />
* *pulk «pływać» <sup>rdzeń typu N</sup> + *kulm «ciągnać; pojazd» <sup>rdzeń głowny</sup> = ''pulkulmu'' {{IPA|[ˈpʉlkʉlmʉ]}} «statek» <sup>złożenie typu N</sup><br />
* *son «zgadzać się» <sup>rdzeń typu N</sup> + *maan «nie zgadzać się» <sup>rdzeń typu N</sup> + *lekk «podnosić» <sup>rdzeń główny</sup> = ''sommalekke'' {{IPA|[ˈsomːalɛkːɛ]}} «poziom, wysokość» <sup>złożenie typu N</sup> (skrócenie [aː] do [a])<br />
* *maal «niebieski» <sup>rdzeń typu N</sup> + *matt «ubrania» <sup>rdzeń główny</sup> + *taik «noga» <sup>rdzeń typu S</sup> = ''maalmattata'' {{IPA|[ˈmaːlmatːata]}} «jeansy» <sup>złożenie typu S</sup><br />
<br />
= Gramatyka =<br />
== Części mowy ==<br />
Gramatyka Pekseili ograniczona jest do dwóch części mowy – rzeczowników i czasowników.<br />
<br />
* Rzeczowniki<br />
** Zwykłe rzeczowniki<br />
** Kaka-rzeczowniki (aktywne rzeczowniki czasownikowe)<br />
** Kesa-rzeczowniki (statyczne rzeczowniki czasownikowe)<br />
** Zaimki<br />
** Imiona<br />
** Nazwy własne<br />
* Czasowniki (według infleksji)<br />
** Czasowniki statyczne<br />
** Czasowniki aktywne<br />
* Czasowniki (według relacji z innymi elementami w zdaniu)<br />
** Czasowniki zwykłe<br />
** Czasowniki przedrostkowe<br />
** Czasowniki kontekstywne (= osobowo-posiłkowe)<br />
** Czasowniki emfatyczne<br />
** Czasowniki postpozycyjne<br />
<br />
Niektóre z powyższych kategorii nakładają się na siebie, ponieważ ta sama jednostka leksykalna może należeć do kilku kategorii (np. funkcjonować jako czasownik i emfatyczny, i postpozycyjny, albo jako jednocześnie rzeczownik i czasownik).<br />
<br />
== Rzeczowniki ==<br />
Rzeczowniki odmieniają się przez liczby oraz formy.<br />
<br />
=== Liczby ===<br />
Współczesny Pekseili odmienia rzeczowniki przez dwie liczby – nieoznaczoną oraz pojedynczą. Liczba mnoga nie występuje we współczesnym języku.<br />
<br />
* '''Liczba nieoznaczona''' jest słownikową formą rzeczownika, nie określa ilości, w jakiej występuje opisywany przedmiot.<br />
* '''Liczba pojedyncza''' ma kilka zastosowań:<br />
** określenie opisywanego przedmiotu jako występującego w jednej sztuce;<br />
** zaznaczenie, że opisywanemu przedmiotowi (lub przedmiotom) nie towarzyszą żadne inne;<br />
** oraz zaznaczenie, że czynność wykonywana przez opisywaną osobę (lub osoby) jest wykonywana samodzielnie.<br />
* '''Liczba mnoga''' (archaiczna) określenie opisywanego przedmiotu jako występującego w więcej niż jednej sztuce.<br />
<br />
=== Deklaracja i emfaza ===<br />
Rzeczowniki, oprócz liczby, posiadają też dwie formy, odmieniane przez każdą z kategorii liczbowych. Te formy to: deklaracja i emfaza.<br />
<br />
* '''Deklaracja''' (forma deklaratywna) to forma słownikowa rzeczownika.<br />
* '''Emfaza''' (forma emfatyczna) to forma rzeczownika, która historycznie służyła podkreśleniu znaczenia jednego rzeczownika na tle pozostałych. Współcześnie pełni następujące funkcje:<br />
** jako kopulatywna forma rzeczownika (rzeczownik A jest charakteryzowany przez rzeczownik B), często używana jako zamiennik modyfikacji deklaratywnej w celu zaznaczenia kluczowych porównań w zdaniu;<br />
** do oznaczenia rzeczownika głównego we frazach czasownikowych modyfikujących (powstanie szyku VSO);<br />
** oraz do oznaczenia argumentu czasownika kontekstywnego.<br />
<br />
Patrz również sekcje: [[#Historia emfatycznej kopulatywności]] oraz [[#Historia pozostałych użyć emfazy]].<br />
<br />
=== Schematy odmiany ===<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%;text-align:center;display:inline-block" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!colspan=6|Odmiana rzeczowników jednordzeniowych<br />
|-<br />
|colspan=2|<br />
!colspan=2|Deklaratyw<br />
!colspan=2|Emfatyw<br />
|-<br />
!colspan=2|L. nieoznaczona<br />
| -(V/C)<br />
|〜<br />
| -(iv/Civ)<br />
|〜乙<br />
|-<br />
!rowspan=8|L. pojedyncza<br />
!-(a/u)<br />
| -ana<br />
|rowspan=8|〜一<br />
| -aniv<br />
|rowspan=8|〜一乙<br />
|-<br />
!-o<br />
| -ona<br />
| -oniv<br />
|-<br />
!-(e/i)<br />
| -ena<br />
| -eniv<br />
|-<br />
!-Vn(V)<br />
| -Vnna<br />
| -Vnniv<br />
|-<br />
!-VmV<br />
| -Vmma<br />
| -Vmmiv<br />
|-<br />
!-VtV<br />
| -Vtta<br />
| -Vttiv<br />
|-<br />
!-VrV<br />
| -Vrma<br />
| -Vrmiv<br />
|-<br />
!-VlV<br />
| -Vlma<br />
| -Vlmiv<br />
|-<br />
!rowspan=2|L. mnoga<br/>(archaiczna)<br />
!-(a/u/e/i/C)<br />
| -(aa/Caa)<br />
|rowspan=2|〜千<br />
| -(ivaa/Civaa)<br />
|rowspan=2|〜乙千<br />
|-<br />
!-o<br />
| -oo<br />
| -ivaa<br />
|}<br />
<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%;text-align:center;display:inline-block" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!colspan=6|Odmiana rzeczowników wielordzeniowych typu N<br />
|-<br />
|colspan=2|<br />
!colspan=2|Deklaratyw<br />
!colspan=2|Emfatyw<br />
|-<br />
!colspan=2|L. nieoznaczona<br />
| -V<br />
|〜<br />
| -iv<br />
|〜乙<br />
|-<br />
!rowspan=8|L. pojedyncza<br />
!-(a/u)<br />
| -ana<br />
|rowspan=8|〜一<br />
| -aniv<br />
|rowspan=8|〜一乙<br />
|-<br />
!-o<br />
| -ona<br />
| -oniv<br />
|-<br />
!-(e/i)<br />
| -ena<br />
| -eniv<br />
|-<br />
!-VnV<br />
| -Vnna<br />
| -Vnniv<br />
|-<br />
!-VmV<br />
| -Vmma<br />
| -Vmmiv<br />
|-<br />
!-VtV<br />
| -Vtta<br />
| -Vttiv<br />
|-<br />
!-VrV<br />
| -Vrma<br />
| -Vrmiv<br />
|-<br />
!-VlV<br />
| -Vlma<br />
| -Vlmiv<br />
|-<br />
!L. mnoga<br/>(archaiczna)<br />
!⁓<br />
|keitaa ⁓<br/>kaitaa ⁓<br/>kuitaa ⁓<br />
|者千〜<br/>獣千〜<br/>物千〜<br />
|keitivaa ⁓<br/>kaitivaa ⁓<br/>kuitivaa ⁓<br />
|者乙千〜<br/>獣乙千〜<br/>物乙千〜<br />
|}<br />
<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%;text-align:center;display:inline-block" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!colspan=6|Odmiana rzeczowników wielordzeniowych typu S<br />
|-<br />
|colspan=2|<br />
!colspan=2|Deklaratyw<br />
!colspan=2|Emfatyw<br />
|-<br />
!colspan=2|L. nieoznaczona<br />
| -V<br />
|〜<br />
| -Vkiv<br />
|〜乙<br />
|-<br />
!L. pojedyncza<br />
!-V<br />
| -Vkana<br />
|〜一<br />
| -Vkaniv<br />
|〜一乙<br />
|-<br />
!L. mnoga<br/>(archaiczna)<br />
!⁓<br />
|keitaa ⁓<br/>kaitaa ⁓<br/>kuitaa ⁓<br />
|者千〜<br/>獣千〜<br/>物千〜<br />
|keitivaa ⁓<br/>kaitivaa ⁓<br/>kuitivaa ⁓<br />
|者乙千〜<br/>獣乙千〜<br/>物乙千〜<br />
|}<br />
<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%;text-align:center;display:inline-block" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!colspan=6|Odmiana imion<br />
|-<br />
|colspan=2|<br />
!colspan=2|Deklaratyw<br />
!colspan=2|Emfatyw<br />
|-<br />
!colspan=2|L. nieoznaczona<br />
| -(V/n)<br />
|〜<br />
| -(Vniv/nniv)<br />
|〜様乙<br />
|-<br />
!rowspan=2|L. pojedyncza<br />
!-V<br />
| -Vnna<br />
|rowspan=2|〜様一<br />
| -Vnniv<br />
|rowspan=2|〜様一乙<br />
|-<br />
!-n<br />
| -nnana<br />
| -nnaniv<br />
|-<br />
!L. mnoga<br/>(archaiczna)<br />
!⁓<br />
|veinaa ⁓<br />
|様千〜<br />
|veinivaa ⁓<br />
|様乙千〜<br />
|}<br />
<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%;text-align:center;display:inline-block" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!colspan=6|Odmiana nazw własnych zapożyczonych<br />
|-<br />
|colspan=2|<br />
!colspan=2|Deklaratyw<br />
!colspan=2|Emfatyw<br />
|-<br />
!colspan=2|L. nieoznaczona<br />
| -(V/n)<br />
|〜<br />
| -(Vkiv/nkiv)<br />
|〜乙<br />
|-<br />
!rowspan=2|L. pojedyncza<br />
!-V<br />
| -Vkana<br />
|rowspan=2|〜一<br />
| -Vkaniv<br />
|rowspan=2|〜一乙<br />
|-<br />
!-n<br />
| -nkana<br />
| -nkaniv<br />
|-<br />
!L. mnoga<br/>(archaiczna)<br />
!⁓<br />
|kuitaa ⁓<br />
pokaa ⁓<br />
|物千〜<br />
所千〜<br />
|kuitivaa ⁓<br />
pokivaa ⁓<br />
|物乙千〜<br />
所乙千〜<br />
|}<br />
<br />
==== Przykładowe odmiany ====<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%;text-align:center" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!<br />
!Deklaratyw<br/>l. nieozn.<br />
!Emfatyw<br/>l. nieozn.<br />
!Deklaratyw<br/>l. poj.<br />
!Emfatyw<br/>l. poj.<br />
|-<br />
|tuuni (''drzewo'')<br />
|tuuni<br />
|tuuniv<br />
|tuunna<br />
|tuunniv<br />
|-<br />
|sami (''kobieta'')<br />
|sami<br />
|samiv<br />
|samma<br />
|sammiv<br />
|-<br />
|paki (''oko'')<br />
|paki<br />
|pakiv<br />
|pakena<br />
|pakeniv<br />
|-<br />
|pita (''droga, kierunek'')<br />
|pita<br />
|pitiv<br />
|pitta<br />
|pittiv<br />
|-<br />
|taittu (''kropka, ślad, punkt'')<br />
|taittu<br />
|taittiv<br />
|taittana<br />
|taittaniv<br />
|-<br />
|tuurakka (''film'')<br />
|tuurakka<br />
|tuurakkiv<br />
|tuurakkana<br />
|tuurakkaniv<br />
|-<br />
|mattako (''but'')<br />
|mattako<br />
|mattakokiv<br />
|mattakokana<br />
|mattakokaniv<br />
|-<br />
|vaakahe (''słownik'')<br />
|vaakahe<br />
|vaakahekiv<br />
|vaakahekana<br />
|vaakahekaniv<br />
|}<br />
<br />
=== Stopniowanie ===<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%;text-align:center" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!<br />
!Deficytywny<br />
!Najniższy<br />
!Niższy<br />
!Równy<br />
!Wyższy<br />
!Najwyższy<br />
!Nadmiarowy<br />
|-<br />
!Jako głowa<br />
|‹głowa› + ''tite mankosto'' 多少余<br/>{{IPA|[tːɛ ˈmankosto]}}<br />
|‹głowa› + ''tite mankuku'' 多少最<br/>{{IPA|[tːɛ ˈmankʉkʉ]}}<br />
|‹głowa› + ''tite manke'' 多少<br/>{{IPA|[tːɛ ˈmankɛ]}}<br />
|‹głowa›<br />
|‹głowa› + ''tite nene'' 多更<br/>{{IPA|[tːɛ ˈnɛne]}}<br />
|‹głowa› + ''tite nenkuku'' 多更最<br/>{{IPA|[tːɛ ˈnɛnkʉkʉ]}}<br />
|‹głowa› + ''tite nenkosto'' 多更余<br/>{{IPA|[tːɛ ˈnɛnkosto]}}<br />
|-<br />
!Jako modyfikator<br />
|‹modyfikator› + ''mankosto'' 少余<br/>{{IPA|[ˈmankosto]}}<br />
|‹modyfikator› + ''mankuku'' 少最<br/>{{IPA|[ˈmankʉkʉ]}}<br />
|‹modyfikator› + ''manke'' 少<br/>{{IPA|[ˈmankɛ]}}<br />
|‹modyfikator›<br />
|‹modyfikator› + ''nene'' 更<br/>{{IPA|[ˈnɛne]}}<br />
|‹modyfikator› + ''nenkuku'' 更最<br/>{{IPA|[ˈnɛnkʉkʉ]}}<br />
|‹modyfikator› + ''nenkosto'' 更余<br/>{{IPA|[ˈnɛnkosto]}}<br />
|}<br />
<br />
=== Kaka-rzeczowniki i kesa-rzeczowniki ===<br />
Są to rzeczowniki, które łącząc się z jednym z posiłkowych czasowników ''kaka'' 処又 lub kesa ''萌又'', tworzą wyrażenie czasownikowe o znaczeniu podyktowanym przez ten rzeczownik. ''Kaka'' «robić coś, brać w czymś udział» jest czasownikiem aktywnym, więc w połączeniu z rzeczownikiem tworzy wyrażenie czasownikowe aktywne. Natomiast ''kesa'' «robić, pokazywać, mieć, smakować jak» (możliwych tłumaczeń jest dużo) jest czasownikiem statycznym, więc w połączeniu z rzeczownikiem tworzy wyrażenie czasownikowe statyczne.<br />
<br />
Przykłady:<br />
* ''kaka pitipakka'' – oprowadzać, zaznajamiać kogoś (''pitipakka'' «oprowadzanie, przewodzenie»)<br />
* ''kaka kisitu'' – chronić się przed deszczem [pod parasolką, pod dachem] (''kisitu'' «parasolka»)<br />
* ''kesa vorme'' – być słyszalnym (''vorme'' «dźwięk, głos»)<br />
* ''kesa viihilli'' – oddychać z trudem, oddychać głośno (''viihilli'' «atmosfera, powietrze»)<br />
<br />
Z racji tego, że ''kaka'' i ''kesa'' są często używanymi czasownikami, ich wymowa zostaje skrócona do odpowiednio [kːa] oraz [ksa].<br />
<br />
=== Zaimki ===<br />
Zaimki jako jedyne rzeczowniki posiadają szczątkowe mechanizmy rozróżniania rodzaju. Pojawiają się też zaimki kolektywne (''my'' i ''oni''). Z nielicznymi wyjątkami, odmieniają się tak, jak zwykłe rzeczowniki.<br />
<br />
==== Osobowe ====<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%;text-align:center" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!colspan=2 rowspan=2|<br />
!colspan=3|Liczba nieoznaczona<br />
!colspan=3|Liczba pojedyncza<br />
!colspan=3 rowspan=2|Zaimek zwrotny<br />
|-<br />
!Męski<br />
!Żeński<br />
!Płciowo<br/>neutralny<sup>1</sup><br />
!Męski<br />
!Żeński<br />
!Płciowo<br/>neutralny<sup>1</sup><br />
|-<br />
!rowspan=2|Pierwsza osoba<br />
!D<br />
|colspan=3|nan 私<br />
|colspan=3|nanna 私一<br />
|van 君<br />
|-<br />
!E<br />
|colspan=3|nav 私乙<br />
|colspan=3|nanniv 私一乙<br />
|vaniv 君乙<br />
|-<br />
!rowspan=2|Pierwsza osoba<br/>(archaiczna)<br />
!D<br />
|colspan=3|naka 私<br />
|colspan=3|nakana 私一<br />
|rowspan=2|''(jak wyżej)''<br />
|-<br />
!E<br />
|colspan=3|nakiv 私乙<br />
|colspan=3|nakaniv 私一乙<br />
|-<br />
!rowspan=2|Pierwsza osoba<br/> kolektywna<sup>2</sup><br />
!D<br />
|colspan=3|<sup>In.</sup>huun 輩 / <sup>Eks.</sup>kun 我<br />
|colspan=3|<sup>In.</sup>huunna 輩一 / <sup>Eks.</sup>kunna 我一<br />
|rowspan=2|''(jak wyżej)''<br />
|-<br />
!E<br />
|colspan=3|<sup>In.</sup>huuniv 輩乙 / <sup>Eks.</sup>kuniv 我乙<br />
|colspan=3|<sup>In.</sup>huunniv 輩一乙 / <sup>Eks.</sup>kunniv 我一乙<br />
|-<br />
!rowspan=2|Druga osoba<br />
!D<br />
|min 男<br />
|saan 女<br />
|vaan 貴<br />
|minna 男一<br />
|saanna 女一<br />
|vaanna 貴一<br />
|rowspan=2|''(jak wyżej)''<br />
|-<br />
!E<br />
|miniv 男乙<br />
|saaniv 女乙<br />
|vaaniv 貴乙<br />
|minniv 男一乙<br />
|saanniv 女一乙<br />
|vaanniv 貴一乙<br />
|-<br />
!rowspan=2|Trzecia osoba ożywiona<br />
!D<br />
|tuto 彦<br />
|seto 婦<br />
|kito 之<br />
|tutta 彦一<br />
|setta 婦一<br />
|kitta 之一<br />
|moto 有<br />
|-<br />
!E<br />
|tutiv 彦乙<br />
|setiv 婦乙<br />
|kitiv 之乙<br />
|tuttiv 彦一乙<br />
|settiv 婦一乙<br />
|kittiv 之一乙<br />
|motiv 有乙<br />
|-<br />
!rowspan=2|Trzecia osoba ożywiona<br/>kolektywna<br />
!D<br />
|colspan=3|muiko 等<br />
|colspan=3|muikana 等一<br />
|rowspan=2|''(jak wyżej)''<br />
|-<br />
!E<br />
|colspan=3|muikiv 等乙<br />
|colspan=3|muikaniv 等一乙<br />
|-<br />
!rowspan=2|Trzecia osoba nieożywiona<br />
!D<br />
|colspan=3|lin 彼<br />
|colspan=3|linna 彼一<br />
|rowspan=2|''(jak wyżej)''<br />
|-<br />
!E<br />
|colspan=3|liv 彼乙<br />
|colspan=3|linniv 彼一乙<br />
|-<br />
!rowspan=2|Trzecia osoba ożywiona<br/>(obwiatywna)<sup>3</sup><br />
!D<br />
|tuto ma 彦受又<br />
|seto ma 婦受又<br />
|kito ma 之受又<br />
|tutta ma 彦一受又<br />
|setta ma 婦一受又<br />
|kitta ma 之一受又<br />
|rowspan=6|''(nie dotyczy)''<br />
|-<br />
!E<br />
|tutiv ma 彦乙受又<br />
|setiv ma 婦乙受又<br />
|kitiv ma 之乙受又<br />
|tuttiv ma 彦一乙受又<br />
|settiv ma 婦一乙受又<br />
|kittiv ma 之一乙受又<br />
|-<br />
!rowspan=2|Trzecia osoba ożywiona<br/>kolektywna (obwiatywna)<sup>3</sup><br />
!D<br />
|colspan=3|muiko ma 等受又<br />
|colspan=3|muikana ma 等一受又<br />
|-<br />
!E<br />
|colspan=3|muikiv ma 等乙受又<br />
|colspan=3|muikaniv ma 等一乙受又<br />
|-<br />
!rowspan=2|Trzecia osoba nieożywiona<br/>(obwiatywna)<sup>3</sup><br />
!D<br />
|colspan=3|limma / lin ma 彼受又<br />
|colspan=3|linna ma 彼一受又<br />
|-<br />
!E<br />
|colspan=3|limmiv / liv ma 彼乙受又<br />
|colspan=3|linniv ma 彼一乙受又<br />
|}<br />
# Płciowo-neutralne zaimki używane są w sytuacjach, gdzie należy zachować respekt lub dystans do rozmówcy, a także w codziennych sytuacjach i w relacjach bliższych; są uniwersalne. Natomiast zaimki rodzajowane stosowane są jedynie w sytacjach bliższych znajomości, a używane gdzie indziej mają wydźwięk spoufalania się.<br />
# Inkluzywne ''my'' uwzględnia mnie, może ciebie i może inne osoby, natomiast ekskluzywne – tylko mnie i ciebie. Oba mają wydźwięk neutralny.<br />
# Patrz sekcja [[#Fraza obwiatywna]].<br />
<br />
==== Wskazujące ====<br />
Pekseili posiada dwa zaimki wskazujące: ''ku'' 此 «to» oraz ''kusu'' 其 «tamto». Nie występują w złożeniach, dlatego w piśmie nie są nigdy oddzielane przyrostkami 乃 czy 仍 od rzeczownika modyfikowanego. Bardzo często łączą się z czasownikami przyrostkowymi, tworząc utarte wyrażenia (np. ''su ku'' す此 «tutaj» czy ''ki su'' き此 «tak; w ten sposób»).<br />
<br />
==== Nieokreślone i upowszechniające ====<br />
Zaimki nieokreślone i upowszechniające realizowane są za pomocą pojedynczych rzeczowników lub ich kombinację. Tabela poniżej przedstawia niektóre z nich.<br />
<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%;text-align:center" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!Pekseili<br />
!Tłumaczenie<br />
|-<br />
|''keitu'' 者 {{IPA|[ˈkɛɪ̯tʉ]}}<br />
|1) osoba, człowiek 2) ktoś, ktokolwiek 3) ty, ludzie (o ogóle społeczeństwa)<br />
|-<br />
|''kuitu'' 物 {{IPA|[ˈkʉɪ̯tʉ]}}<br />
|1) rzecz, przedmiot 2) coś, cokolwiek<br />
|-<br />
|''poka'' 所 {{IPA|[ˈpoka]}}<br />
|1) miejsce 2) gdzieś (jako rzeczownik)<br />
|-<br />
|''su poka'' す所 {{IPA|[sʉ ˈpoka]}}<br />
|gdzieś, gdziekolwiek (jako okolicznik miejsca)<br />
|-<br />
|''keitu hinen'' 者無丁 {{IPA|[ˈkɛɪ̯tʉ ˈhɪnɛ̃]}}<br/>''keitu hin'' 者ひん {{IPA|[ˈkɛɪ̯tʉ hɪ̃]}}<br />
|nikt<br />
|-<br />
|''su poka hinen'' す所無丁 {{IPA|[sʉ ˈpoka ˈhɪnɛ̃]}}<br/>''su poka hin'' す所ひん {{IPA|[sʉ ˈpoka hɪ̃]}}<br />
|nigdzie (jako okolicznik miejsca)<br />
|-<br />
|''kuitu pilo'' 物乃全 {{IPA|[ˈkʉɪ̯tʉ ˈpɪlo]}}<br />
|wszystko<br />
|-<br />
|''ki kuitu'' き物 {{IPA|[kɪ ˈkʉɪ̯tʉ]}}<br />
|jakiś, jakoś<br />
|}<br />
<br />
=== Liczebniki ===<br />
Pekseili wykorzystuje do mechanizmu liczenia system piątkowy. Liczebnik ''0'' jest realizowany za pomocą czasu nieoznaczonego czasownika ''hina'' «nie istnieć», natomiast liczebnik ''1'' realizowany jest przy użyciu końcówki liczby pojedynczej. Liczebniki od ''2'' do ''5'' wykorzystują rzeczowniki liczbowe, od ''5'' do ''20'' zmieniane co pięć. Natomiast rzeczowniki liczbowe od ''20'' wzwyż zmieniają się co <code>20&middot;5<sup>i</sup></code>.<br />
<br />
Rzeczowniki liczbowe następują po sobie w kolejności od najmniejszego liczbowo, do największego. Taka kolejność wynika z istnienia liczebnika ''1'', który zawsze stoi jako pierwszy (jest końcówką rzeczownika modyfikowanego).<br />
<br />
Liczebniki porządkowe tworzone są przy pomocy rzeczowników posiłkowych zależnych od kategorii ożywioności rzeczownika liczonego: ożywiony-ludzki, ożywiony-zwierzęcy lub nieożywiony. Niespotykanym jest to, że liczebniki porządkowe wykorzystują rzeczowniki liczbowe <u>przesunięte o jeden w dół</u> – to znaczy, że do powiedzenia „piąty budynek” użyjemy rzeczownika liczbowego ''cztery''. Schemat na budowę liczebnika porządkowego jest następujący:<br />
<br />
<center><big>‹rzeczownik liczony› + ‹keitu/kaitu/kuitu + liczebnik przesunięty o jeden w dół›</big></center><br />
<br />
''Keitu'' oznacza ''człowiek'', ''kaitu'' – ''zwierzę'', natomiast ''kuitu'' – ''rzecz''. Rozumowanie mechanizmu przesunięcia liczebnika jest takie, że „piąty budynek” to „budynek, a przed nim jeszcze cztery takie”.<br />
<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%;text-align:center" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!System<br/>dziesiątkowy<br />
!System<br/>piątkowy<br />
!Liczebnik główny<br />
!Liczebnik porządkowy<br/>ożywiony-ludzki<br />
!Liczebnik porządkowy<br/>ożywiony-zwierzęcy<br />
!Liczebnik porządkowy<br/>nieożywiony<br />
|-<br />
|(0)<br />
|(0)<br />
|(''hinen'' 無丁)<br />
|colspan=3|(''sun kulke'' すん甲)<br />
|-<br />
|1<br />
|1<br />
|''-na'' 一<br />
|colspan=3|''kulke'' 甲<br />
|-<br />
|2<br />
|2<br />
|''hike'' 二<br />
|''keitta'' 者一<br />
|''kaitta'' 獣一<br />
|''kuitta'' 物一<br />
|-<br />
|3<br />
|3<br />
|''maile'' 三<br />
|''keitu hike'' 者二<br />
|''kaitu hike'' 獣二<br />
|''kuitu hike'' 物二<br />
|-<br />
|4<br />
|4<br />
|''veile'' 四<br />
|''keitu maile'' 者三<br />
|''kaitu maile'' 獣三<br />
|''kuitu maile'' 物三<br />
|-<br />
|5<br />
|10<br />
|'''''meise''''' 五<br />
|''keitu veile'' 者四<br />
|''kaitu veile'' 獣四<br />
|''kuitu veile'' 物四<br />
|-<br />
|6<br />
|11<br />
|''-na meise'' 一五<br />
|''keitu meise'' 者五<br />
|''kaitu meise'' 獣五<br />
|''kuitu meise'' 物五<br />
|-<br />
|7<br />
|12<br />
|''hike meise'' 二五<br />
|''keitta meise'' 者一五<br />
|''kaitta meise'' 獣一五<br />
|''kuitta meise'' 物一五<br />
|-<br />
|8<br />
|13<br />
|''maile meise'' 三五<br />
|''keitu hike meise'' 者二五<br />
|''kaitu hike meise'' 獣二五<br />
|''kuitu hike meise'' 物二五<br />
|-<br />
|9<br />
|14<br />
|''veile meise'' 四五<br />
|''keitu maile meise'' 者三五<br />
|''kaitu maile meise'' 獣三五<br />
|''kuitu maile meise'' 物三五<br />
|-<br />
|10<br />
|20<br />
|'''''pike''''' 十<br />
|''keitu veile meise'' 者四五<br />
|''kaitu veile meise'' 獣四五<br />
|''kuitu veile meise'' 物四五<br />
|-<br />
|11<br />
|21<br />
|''-na pike'' 一十<br />
|''keitu pike'' 者十<br />
|''kaitu pike'' 獣十<br />
|''kuitu pike'' 物十<br />
|-<br />
|12<br />
|22<br />
|''hike pike'' 二十<br />
|''keitta pike'' 者一十<br />
|''kaitta pike'' 獣一十<br />
|''kuitta pike'' 物一十<br />
|-<br />
|13<br />
|23<br />
|''maile pike'' 三十<br />
|''keitu hike pike'' 者二十<br />
|''kaitu hike pike'' 獣二十<br />
|''kuitu hike pike'' 物二十<br />
|-<br />
|14<br />
|24<br />
|''veile pike'' 四十<br />
|''keitu maile pike'' 者三十<br />
|''kaitu maile pike'' 獣三十<br />
|''kuitu maile pike'' 物三十<br />
|-<br />
|15<br />
|30<br />
|'''''hese''''' 勺<br />
|''keitu veile pike'' 者四十<br />
|''kaitu veile pike'' 獣四十<br />
|''kuitu veile pike'' 物四十<br />
|-<br />
|16<br />
|31<br />
|''-na hese''<br />
|''keitu hese'' 者勺<br />
|''kaitu hese'' 獣勺<br />
|''kuitu hese'' 物勺<br />
|-<br />
|17<br />
|32<br />
|''hike hese''<br />
|''keitta hese'' 者一勺<br />
|''kaitta hese'' 獣一勺<br />
|''kuitta hese'' 物一勺<br />
|-<br />
|18<br />
|33<br />
|''maile hese''<br />
|''keitu hike hese'' 者二勺<br />
|''kaitu hike hese'' 獣二勺<br />
|''kuitu hike hese'' 物二勺<br />
|-<br />
|19<br />
|34<br />
|''veile hese''<br />
|''keitu maile hese'' 者三勺<br />
|''kaitu maile hese'' 獣三勺<br />
|''kuitu maile hese'' 物三勺<br />
|-<br />
|'''20'''<br />
|'''40'''<br />
|'''''kuuihe''''' 廿<br />
|''keitu veile hese'' 者四勺<br />
|''kaitu veile hese'' 獣四勺<br />
|''kuitu veile hese'' 物四勺<br />
|-<br />
|25<br />
|100<br />
|''meise kuuihe'' 五廿<br />
|''keitu veile kuuihe'' 者四廿<br />
|''kaitu veile kuuihe'' 獣四廿<br />
|''kuitu veile kuuihe'' 物四廿<br />
|-<br />
|30<br />
|110<br />
|''pike kuuihe'' 十廿<br />
|''keitu veile meise kuuihe'' 者四五廿<br />
|''kaitu veile meise kuuihe'' 獣四五廿<br />
|''kuitu veile meise kuuihe'' 物四五廿<br />
|-<br />
|35<br />
|120<br />
|''hese kuuihe'' 勺廿<br />
|''keitu veile pike kuuihe'' 者四十廿<br />
|''kaitu veile pike kuuihe'' 獣四十廿<br />
|''kuitu veile pike kuuihe'' 物四十廿<br />
|-<br />
|40<br />
|130<br />
|'''''kuui'''hiki'' 廿二<br />
|''keitu veile hese kuuihe'' 者四勺廿<br />
|''kaitu veile hese kuuihe'' 獣四勺廿<br />
|''kuitu veile hese kuuihe'' 物四勺廿<br />
|-<br />
|60<br />
|220<br />
|'''''kuui'''maila'' 廿三<br />
|''keitu veile hese kuuihiki'' 者四勺廿二<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|80<br />
|310<br />
|'''''kuui'''veile'' 廿四<br />
|''keitu veile hese kuuimaila'' 者四勺廿三<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|'''100'''<br />
|'''400'''<br />
|'''''nitte''''' 百<br />
|''keitu veile hese kuuiveile'' 者四勺廿四<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|200<br />
|1300<br />
|'''''nitti'''hiki'' 百二<br />
|''keitu veile hese kuuiveile nitte'' 者四勺廿四百<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|300<br />
|2200<br />
|'''''nitti'''maila'' 百三<br />
|''keitu veile hese kuuiveile nittihiki'' 者四勺廿四百二<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|400<br />
|3100<br />
|'''''nitti'''veile'' 百四<br />
|''keitu veile hese kuuiveile nittimaila'' 者四勺廿四百三<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|'''500'''<br />
|'''4000'''<br />
|'''''leke''''' 伍<br />
|''keitu veile hese kuuiveile nittiveile'' 者四勺廿四百四<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|1000<br />
|13,000<br />
|'''''leke'''hiki'' 伍二<br />
|''keitu veile hese kuuiveile nittiveile leke'' 者四勺廿四百四伍<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|1500<br />
|22,000<br />
|'''''leke'''maila'' 伍三<br />
|''keitu veile hese kuuiveile nittiveile lekehiki'' 者四勺廿四百四伍二<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|2000<br />
|31,000<br />
|'''''leke'''veile'' 伍四<br />
|''keitu veile hese kuuiveile nittiveile lekemaila'' 者四勺廿四百四伍三<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|'''2500'''<br />
|'''40,000'''<br />
|'''''soke'''''<br />
|''keitu veile hese kuuiveile nittiveile lekeveile'' 者四勺廿四百四伍四<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|5000<br />
|130,000<br />
|'''''soko'''hiki''<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|7500<br />
|220,000<br />
|'''''soko'''maila''<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|10,000<br />
|310,000<br />
|'''''soko'''veile''<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|'''12,500'''<br />
|'''400,000'''<br />
|'''''fite'''''<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|25,000<br />
|1,300,000<br />
|'''''fin'''hiki''<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|37,500<br />
|2,200,000<br />
|'''''fim'''maila''<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|50,000<br />
|3,100,000<br />
|'''''fin'''veile''<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|'''62,500'''<br />
|'''4,000,000'''<br />
|'''''ferte'''''<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|125,000<br />
|13,000,000<br />
|'''''fere'''hiki''<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|187,500<br />
|22,000,000<br />
|'''''fere'''maila''<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|250,000<br />
|31,000,000<br />
|'''''fere'''veile''<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|'''312,500'''<br />
|'''40,000,000'''<br />
|'''''teave'''''<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|625,000<br />
|130,000,000<br />
|'''''tea'''hiki''<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|937,000<br />
|214,441,000<br />
|'''''tea'''maila''<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|1,250,000<br />
|310,000,000<br />
|'''''tea'''veile''<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|'''1,562,500'''<br />
|'''400,000,000'''<br />
|'''''kaikse'''''<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|3,125,000<br />
|1,300,000,000<br />
|'''''kaika'''hiki''<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|4,687,500<br />
|2,200,000,000<br />
|'''''kaika'''maila''<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|6,250,000<br />
|3,100,000,000<br />
|'''''kaika'''veile''<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|'''7,812,500'''<br />
|'''4,000,000,000'''<br />
|'''''safiti'''''<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|'''39,062,500'''<br />
|'''40,000,000,000'''<br />
|'''''sanferte'''''<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|'''195,312,500'''<br />
|'''400,000,000,000'''<br />
|'''''sateave'''''<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|'''976,562,500'''<br />
|'''4,000,000,000,000'''<br />
|'''''sakaiksa'''''<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|'''4,882,812,500'''<br />
|'''40,000,000,000,000'''<br />
|'''''nifiti'''''<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|'''24,414,062,500'''<br />
|'''400,000,000,000,000'''<br />
|'''''niferte'''''<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|'''122,070,312,500'''<br />
|'''4,000,000,000,000,000'''<br />
|'''''niteave'''''<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|-<br />
|'''610,351,562,500'''<br />
|'''40,000,000,000,000,000'''<br />
|'''''nikaiksa'''''<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|style="text-align:center"|〃<br />
|}<br />
<br />
Alternatywna metoda budowania liczeników porządkowych to użycie rzeczownika liczbowego nieprzesuniętego o jeden, ale z dodanym po nim ''hetkeitta'' 除者一 «minus jeden człowiek», ''hetkaitta'' 除獣一 «minus jedno zwierzę» lub ''hetkuitta'' 除物一 «minus jedna rzecz». Na przykład: ''czterechsetny (o rzeczy)'' &rarr; ''kuitu nittiveile hetkuitta'' 物百四除物一. Metoda z przesuniętym rzeczownikiem liczbowym używana jest zawsze przy liczebnikach mniejszych lub równych 20, natomiast bez – z liczebnikami większymi od 20.<br />
<br />
=== Imiona ===<br />
Większość imion tworzona jest jako złożenia. Robi się to na sposoby bardziej dowolne niż przy złożeniowaniu zwykłych rzeczowników. Na przykład, od rdzeni *falk «mężny, odważny» oraz *taaih «las» powstały imiona ''Fataaiha'', ''Fataai'', ''Faataai'' i ''Faata'', od rdzeni *nuvl «piękny» i *laik «kwiat» powstały imiona ''Nuvlaika'', ''Nulaika'', ''Nulai'' i ''Nula''.<br />
<br />
Imiona odmieniają się inaczej niż zwykłe rzeczowniki (patrz sekcja [[#Schematy odmiany]]). Zanim imię może zostać odmienione (tzn. przybrać formę inną niż deklaratyw l. nieozn.), musi podłączyć do siebie przyrostek ''-na'', który jest skróceniem dawnej konstrukcji, korzystającej z rzeczownika ''veina'' «osoba» – uprzejmego odniesienia się do osoby, o której mowa.<br />
<br />
=== Nazwy własne ===<br />
Nazwy własne najczęściej obejmują nazwy zapożyczone z innych języków. Ich odmiana jest podobna do odmiany imion z tą różnicą, że należy podłączyć przyrostek ''-ka'' zamiast ''-na'' w celu zamiany na formę inną niż deklaratyw l. nieozn. Odmienia się je zatem podobnie, jak rzeczowniki złożone typu S.<br />
<br />
== Czasowniki ==<br />
Czasowniki odmieniają się przez czasy, tryby oraz aspekty. Każdy czasownik jest albo statyczny, opisujący trwający stan, albo aktywny, opisujący czynność powtarzalną lub dającą się podzielić na etapy lub cykle. Nie każdy jednak czasownik spełnia definicję tego podziału; niektóre są czasownikami statycznymi, mimo że opisują czynności powtarzalne, i odwrotnie. Wszystkie czasowniki w swojej słownikowej formie kończą się samogłoską ‹a›.<br />
<br />
=== Czasy gramatyczne ===<br />
Poniższa tabela przedstawia wszystkie siedem czasów występujących w Pekseili.<br />
<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%;text-align:center" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!Nazwa czasu<br />
!Nazwa czasu w Pekseili oraz dosłowne tłumaczenie<br />
!Opis czasu<br />
|-<br />
|Czas nieoznaczony<br />
|''heika sanke''<br/>(''czas uniwersalny'')<br />
|Używany wszędzie tam, gdzie nie ma potrzeby zaznaczania czasu, trybu czy aspektu. Najczęściej używany czas w Pekseili. Forma czasu nieoznaczonego jest również zwana nominalizacją czasownikowo-rzeczownikową z powodu swojej dualnej natury.<br />
|-<br />
|Czas bezokolicznikowo-teraźniejszy<br />
|''heika motan''<br/>(''czas dziejący się'')<br />
|Opisuje akcje lub stany, które dzieją się równolegle z innymi, wcześniej przywołanymi. Innymi słowy, odnosi się teraźniejszości względnej do kontekstu wypowiedzi. Przykładowo: „Ewa szła do sklepu. Miała na sobie niebieską bluzkę”. Gdyby ''miała'' zostało zapisane w czasie bezokolicznikowo-teraźniejszym, odnosiłoby się względnie do teraźniejszości zawartej w czynności ''szła do sklepu'', gdyż obie czynności/stany trwały równolegle względem siebie. Ta forma jest używana najcześciej w przypadku czasowników przedrostkowych. Forma tego czasu jest również formą słownikową.<br />
|-<br />
|Czas teraźniejszy<br />
|''heika sumen''<br/>(''czas kwitnący'')<br />
|Opisuje akcje lub stany dziejące się w chwili mówienia (także te powtarzające się).<br />
|-<br />
|Czas przeszły bliższy<br />
|''heika kutan''<br/>(''czas przekwitający'')<br />
|Opisuje akcje lub stany, które zdarzyły się w przeszłości, ale są emocjonalnie bliskie mówcy. Faktyczny czas dzielący takie wydarzenie od teraźniejszości nie ma znaczenia.<br />
|-<br />
|Czas przeszły dalszy<br />
|''heika fastan''<br/>(''czas zapomniany'')<br />
|Opisuje akcje lub stany, które zdarzyły się w przeszłości i nie są zbyt emocjonalnie bliskie mówcy.<br />
|-<br />
|Czas przyszły bliższy<br />
|''heika nuilen''<br/>(''czas rozwiający się'')<br />
|Opisuje akcje lub stany, które zdarzą się w przyszłości i są emocjonalnie bliskie mówcy. Faktyczny czas dzielący takie wydarzenie od teraźniejszości nie ma znaczenia.<br />
|-<br />
|Czas przyszły dalszy<br />
|''heika sainen''<br/>(''czas niepewny'')<br />
|Opisuje akcje lub stany, które zdarzą się w przyszłości, ale nie są zbyt emocjonalnie bliskie mówcy.<br />
|}<br />
<br />
=== Tryby ===<br />
Poniższa tabela przedstawia wszystkie sześć trybów występujących w Pekseili.<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%;text-align:center" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!Nazwa trybu<br />
!Nazwa trybu w Pekseili<br />
!Opis trybu<br />
|-<br />
|Tryb oznajmujący<br />
|''hetu kilan''<br />
|Zwany także ''absolutywnym''. Pozostałe tryby określane są mianem ''ekspresywnych''.<br />
|-<br />
|Tryb rozkazujący<br />
|''hetu pakkan''<br />
|Wyraża komendy i rozkazy mówcy w kierunku osoby określonej rzeczownikiem głównym zdania.<br />
|-<br />
|Tryb życzący<br />
|''hetu tenten''<br />
|Wyraża nadzieje i życzenia (realne) mówcy odnośnie stanu/czynności mogących zostać wykonane przez osobę określoną rzeczownikiem głównym zdania.<br />
|-<br />
|Tryb przychylny<br />
|''hetu peten''<br />
|Wyraża aprobatę mówcy odnośnie stanu/czynności wykonywanych przez osobę określoną rzeczownikiem głównym zdania.<br />
|-<br />
|Tryb nieprzychylny<br />
|''hetu hopen''<br />
|Wyraża dezaprobatę mówcy odnośnie stanu/czynności wykonywanych przez osobę określoną rzeczownikiem głównym zdania.<br />
|-<br />
|Tryb agresywny<br />
|''hetu raihen''<br />
|Wyraża silną dezaprobatę mówcy odnośnie stanu/czynności wykonywanych przez osobę określoną rzeczownikiem głównym zdania.<br />
|}<br />
<br />
=== Aspekty ===<br />
Czasowniki aktywne rozróżniają trzy aspekty: '''inicjatywny''' (rozpoczęcie czynności), '''progresywny''' (bycie w trakcie czynności) oraz '''kompletywny''' (ukończenie czynności).<br />
<br />
=== Czasowniki aktywne i statyczne ===<br />
Podział na czasowniki aktywne i statyczne to podstawowy podział czasowników, decydujący o tym, w jaki sposób poddadzą się koniugacji; m.in. jakie końcówki fleksyjne otrzymują, czy wyróżniają aspekty oraz jakie wyróżniają czasy.<br />
<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%;text-align:center;display:inline-block" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!colspan=7|Koniugacja czasowników aktywnych<br />
|-<br />
!<br />
!style="background:rgb(234, 241, 221)"|Oznajmujący<br />
!style="background:rgb(198, 217, 241)"|Rozkazujący<br />
!style="background:rgb(198, 217, 241)"|Życzący<br />
!style="background:rgb(198, 217, 241)"|Przychylny<br />
!style="background:rgb(198, 217, 241)"|Nieprzychylny<br />
!style="background:rgb(198, 217, 241)"|Agresywny<br />
|-<br />
!Bezokol.-teraźń.<br />
| -a 又<br />
|colspan=5|<br />
|-<br />
!style="background:#DADADA"|Nieoznaczony<br />
| -an 丁<br />
|colspan=5|<br />
|-<br />
!style="background:rgb(229, 223, 236)"|Teraźniejszy<br />
| -akan 凡<br />
|colspan=2|<br />
|rowspan=3|-oka 允<br />
|rowspan=3|-era 叱<br />
|rowspan=3|-areta 尻<br />
|-<br />
!style="background:rgb(242, 219, 219)"|Przeszły bliższy<br />
| -ua 了<br />
|colspan=2|<br />
|-<br />
!style="background:rgb(242, 219, 219)"|Przeszły dalszy<br />
| -uata ''(i)'' 始久<br/>-uuila ''(p)'' 中久<br/>-aila ''(k)'' 了久<br />
|colspan=2|<br />
|-<br />
!style="background:rgb(241, 237, 215)"|Przyszły bliższy<br />
| -ai 升<br />
|rowspan=2|-atti ''(i)'' 始乞<sup>1</sup><br/>-uuri ''(p)'' 中乞<br/>-ari ''(k)'' 了乞<br />
|rowspan=2|-ia 幻<br />
|rowspan=2|-okela 升允<br />
|rowspan=2|-arena 升叱<br />
|rowspan=2|-arenta 升尻<br />
|-<br />
!style="background:rgb(241, 237, 215)"|Przyszły dalszy<br />
| -aita ''(i)'' 始及<br/>-uuksa ''(p)'' 中及<br/>-aksa ''(k)'' 了及<br />
|}<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%;text-align:center;display:inline-block" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!colspan=7|Koniugacja czasowników aktywnych (glosy)<br />
|-<br />
!<br />
!style="background:rgb(234, 241, 221)"|Oznajmujący<br />
!style="background:rgb(198, 217, 241)"|Rozkazujący<br />
!style="background:rgb(198, 217, 241)"|Życzący<br />
!style="background:rgb(198, 217, 241)"|Przychylny<br />
!style="background:rgb(198, 217, 241)"|Nieprzychylny<br />
!style="background:rgb(198, 217, 241)"|Agresywny<br />
|-<br />
!Bezokol.-teraźń.<br />
|<code>INF</code><br />
|colspan=5|<br />
|-<br />
!style="background:#DADADA"|Nieoznaczony<br />
|<code>UM</code><br />
|colspan=5|<br />
|-<br />
!style="background:rgb(229, 223, 236)"|Teraźniejszy<br />
|<code>PRES.IND</code><br />
|colspan=2|<br />
|rowspan=3|<code>NFUT.FAV</code><br />
|rowspan=3|<code>NFUT.UFAV</code><br />
|rowspan=3|<code>NFUT.AGG</code><br />
|-<br />
!style="background:rgb(242, 219, 219)"|Przeszły bliższy<br />
|<code>PSTP.IND</code><br />
|colspan=2|<br />
|-<br />
!style="background:rgb(242, 219, 219)"|Przeszły dalszy<br />
|<code>PSTD.INIT.IND</code> ''(i)''<br/><code>PSTD.PROG.IND</code> ''(p)''<br/><code>PSTD.CPL.IND</code> ''(k)''<br />
|colspan=2|<br />
|-<br />
!style="background:rgb(241, 237, 215)"|Przyszły bliższy<br />
|<code>FUTP.IND</code><br />
|rowspan=2|<code>INIT.IMP</code> ''(i)''<br/><code>PROG.IMP</code> ''(p)''<br/><code>CPL.IMP</code> ''(k)''<br />
|rowspan=2|<code>OPT</code><br />
|rowspan=2|<code>FUT.FAV</code><br />
|rowspan=2|<code>FUT.UFAV</code><br />
|rowspan=2|<code>FUT.AGG</code><br />
|-<br />
!style="background:rgb(241, 237, 215)"|Przyszły dalszy<br />
|<code>FUTD.INIT.IND</code> ''(i)''<br/><code>FUTD.PROG.IND</code> ''(p)''<br/><code>FUTD.CPL.IND</code> ''(k)''<br />
|}<br />
<small style="font-size:95%"><br />
# Aspekt inicjatywny trybu rozkazującego ma łagodniejszy i grzeczniejszy wydźwięk niż aspekt kompletywny czy progresywny, dlatego jest często używany zamiast dwóch pozostałych. Aspekt kompletywny ma najbardziej stanowczy wydźwięk, natomiast progresywny nie ma takiego wydźwięku, gdy używany jest w znaczeniu wykonywania czynności przez dłuższy czas w przyszłości.<br />
</small><br />
<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%;text-align:center;display:inline-block" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!colspan=7|Koniugacja czasowników statycznych<br />
|-<br />
!<br />
!style="background:rgb(234, 241, 221)"|Oznajmujący<br />
!style="background:rgb(198, 217, 241)"|Rozkazujący<br />
!style="background:rgb(198, 217, 241)"|Życzący<br />
!style="background:rgb(198, 217, 241)"|Przychylny<br />
!style="background:rgb(198, 217, 241)"|Nieprzychylny<br />
!style="background:rgb(198, 217, 241)"|Agresywny<br />
|-<br />
!Bezokol.-teraźń.<br />
| -a 又<br />
|colspan=5|<br />
|-<br />
!style="background:#DADADA"|Nieoznaczony<br />
| -en 丁<br />
|colspan=5|<br />
|-<br />
!style="background:rgb(229, 223, 236)"|Teraźniejszy<br />
| -akan 凡<br />
|colspan=2|<br />
|rowspan=2|-oka 允<br />
|rowspan=2|-era 叱<br />
|rowspan=2|-areta 尻<br />
|-<br />
!style="background:rgb(242, 219, 219)"|Przeszły<br />
| -in 了<br />
|colspan=2|<br />
|-<br />
!style="background:rgb(241, 237, 215)"|Przyszły<br />
| -enna 升<br />
| -esti 乞<br />
| -ia 幻<br />
| -okela 升允<br />
| -arena 升叱<br />
| -arenta 升尻<br />
|}<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%;text-align:center;display:inline-block" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!colspan=7|Koniugacja czasowników statycznych (glosy)<br />
|-<br />
!<br />
!style="background:rgb(234, 241, 221)"|Oznajmujący<br />
!style="background:rgb(198, 217, 241)"|Rozkazujący<br />
!style="background:rgb(198, 217, 241)"|Życzący<br />
!style="background:rgb(198, 217, 241)"|Przychylny<br />
!style="background:rgb(198, 217, 241)"|Nieprzychylny<br />
!style="background:rgb(198, 217, 241)"|Agresywny<br />
|-<br />
!Bezokol.-teraźń.<br />
|<code>INF</code><br />
|colspan=5|<br />
|-<br />
!style="background:#DADADA"|Nieoznaczony<br />
|<code>UM</code><br />
|colspan=5|<br />
|-<br />
!style="background:rgb(229, 223, 236)"|Teraźniejszy<br />
|<code>PRES.IND</code><br />
|colspan=2|<br />
|rowspan=2|<code>NFUT.FAV</code><br />
|rowspan=2|<code>NFUT.UFAV</code><br />
|rowspan=2|<code>NFUT.AGG</code><br />
|-<br />
!style="background:rgb(242, 219, 219)"|Przeszły<br />
|<code>PST.IND</code><br />
|colspan=2|<br />
|-<br />
!style="background:rgb(241, 237, 215)"|Przyszły<br />
|<code>FUT.IND</code><br />
|<code>IMP</code><br />
|<code>OPT</code><br />
|<code>FUT.FAV</code><br />
|<code>FUI.UFAV</code><br />
|<code>FUT.AGG</code><br />
|}<br />
<br />
==== Kategoria czasownika a jego przechodniość ====<br />
Choć nie jest to regułą, czasowniki statyczne są w większości nieprzechodnie – przechodniość realizują za pomocą dopełnienia dalszego – a czasowniki aktywne mogą być i przechodnie, i nieprzechodnie. Poza paroma wyjątkami, czasowniki statyczne, aby przybrać dopełnienie bliższe, muszą oznaczyć to dopełnienie za pomocą czasownika przedrostkowego ''sesa''.<br />
<br />
Czasowniki statyczne wymagają przedrostka przed swoim dopełnieniem bliższym, więc uznawane są za mniej z nim związane – są mniej bezpośrednie. Dopełnienia bliższe czasowników aktywnych również mogą przyjąć przedrostek; stosuje się to najczęściej dla podkreślenia respektu do osoby opisanej tym dopełnieniem, do zachowania dystansu do tejże osoby lub z innych powodów stylistycznych.<br />
<br />
==== Końcówki uodstatyczniające ====<br />
Każdy czasownik statyczny może zostać zamieniony w czasownik aktywny poprzez dołączenie jednej z dwóch końcówek:<br />
* '''-atta''' 始又, zamieniającej inicjację stanu na akcję, np. ''sava'' 探又 «szukać» &rarr; ''savatta'' 探始又 «zacząć szukać, poszukać»;<br />
* lub '''-ara''' 了又, zamieniającej zakończenie stanu na akcję, np. ''sava'' 探又 «szukać» &rarr; ''savara'' 探了又 «znaleźć».<br />
<br />
Obie końcówki tworzą regularne czasowniki aktywne, odmieniane tak samo, jak każdy inny czasownik aktywny.<br />
<br />
=== Czasowniki przedrostkowe ===<br />
Tabela poniżej przedstawia wszystkie 33 czasowniki przedrostkowe używane we współczesnym Pekseili.<br />
<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%;text-align:center" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!Czasownik<br/>przedrostkowy<sup>1</sup><br />
!Forma skrócona<br />
!Glos<sup>2</sup> (ang.)<br />
!Interpretacja czasownikowa<br />
!Interpretacja przedrostkowa<br />
|-<br />
|''taka'' 後又<br/>たか<br />
|–<br />
|<code>POST.PREF<br/>Postative</code><br />
|następować po czymś; podążać za czymś<br />
|za (np. za lasem), poza (np. wyjść poza las), po (np. po kolacji)<br />
|-<br />
|''tana'' 化又<br/>たな<br />
|''tan''<br/>たん<br />
|<code>RES.PREF<br/>Resultative</code><br />
|stawać się czymś; zamieniać się w coś<br />
|na (np. czekać na kogoś, farbować na czerwono), o (np. poprosić o coś), "czymś" (np. [idiomatycznie] chmury padają deszczem) 2) więc (wniosek) 3) wtedy (rezultat warunku) 4) lub, t.j., innymi słowy<br />
|-<br />
|''tuuka'' 上又<br/>つーか<br />
|''tuu''<br/>つー<br />
|<code>SUPE.PREF<br/>Superessive</code><br />
|być ponad, nad lub na czymś<br />
|1) ponad, nad, na 2) przez (np. 6 dzielone przez 3)<br />
|-<br />
|''tuina'' 併又<br/>つぃな<br />
|''tui''<br/>つぃ<br />
|<code>COM.PREF<br/>Comitative</code><br />
|być z czymś; towarzyszyć czemuś<br />
|i, lub (wymienienie kilku towarzyszących sobie w jakimś sensie elementów)<br />
|-<br />
|''teta'' 元又<br/>てた<br />
|rowspan=2|''te''<br/>て<br />
|<code>ABL.PREF<br/>Ablative</code><br />
|przychodzić skądś<br />
|z, od (o lokacji) 2) w dół (np. w dół wzgórza, ulicy) 3) od (o czasie) 4) gdy, jak (np. gdy podrośniesz; w sensie warunku czasowego)<br />
|-<br />
|''teka'' 由又<br/>てか<br />
|<code>CAUS.PREF<br/>Causal</code><br />
|istnieć z przyczyny czegoś, być zapoczątkowanym przez coś<br />
|ponieważ; gdyż; z powodu dzięki; przez<br />
|-<br />
|rowspan=2|''tila''<br/>ちらぁ<br />
|''til''<br/>ちっ/ちらぁヶ<br />
|rowspan=2|<code>REV.PREF<br/>Revertive</code><br />
|rowspan=2|być przeciwko czemuś; sprzeciwiać się czemuś<br />
|rowspan=2|1) od (np. wyleczyć się z choroby), przeciwko (np. jestem przeciwko temu) 2) na przeciw, vis-à-vis 3) pomimo, mimo że<br />
|-<br />
|''tii''<br/>ちー<br />
|-<br />
|''kaata'' 共又<br/>かーた<br />
|''kaa''<br/>かー<br />
|<code>CTX.PREF<br/>Contextive</code><br />
|darzać się w tym samym czasie, co coś; być równoległym w czasie z czymś<br />
|i, lub, a, podczas gdy (zmiana kontekstu)<br />
|-<br />
|''kana'' 叙又<br/>かな<br />
|''kan''<br/>かん<br />
|<code>FAB.PREF<br/>Fabulative</code><br />
|mówić, opowiadać o czymś<br />
|o, na temat, à propos<br />
|-<br />
|''kusa''<br/>くさ<br />
|–<br />
|<code>APU.PREF<br/>Apudessive</code><br />
|być w pobliżu czegoś<br />
|1) obok, w pobliżu, niedaleko (o lokacji) 2) mniej więcej, około, w przybliżeniu (o ilościach i liczbach) 3) mniej więcej, właściwie, całkiem<br />
|-<br />
|''kura''<br/>くら<br />
|–<br />
|<code>INTRA.PREF<br/>Intrative</code><br />
|być pomiędzy, wśród czegoś<br />
|wśród (np. wśród ludzi), pomiędzy (np. pomiędzy drzewami), za (np. za drzewem)<br />
|-<br />
|''kota''<br/>こた<br />
|''ko''<br/>こ<br />
|<code>LAT.PREF<br/>Lative</code><br />
|iść dokądś; wracać dokądś<br />
|1) to, w, na, w stronę (o lokacji) 2) w górę (np. w górę rzeki) 3) do (o czasie) 4) w (np. w 5 minut) 5) na, "czymś" (w utartych zwrotach, np. patrzeć na coś, martwić się czymś)<br />
|-<br />
|''keika''<br/>けぃか<br />
|–<br />
|<code>CNTR.PREF<br/>Contrative</code><br />
|być różnym, przeciwnym od czegoś<br />
|1) ale, w odróżnieniu lub przeciwieństwie od 2) od (np. wyższy od niego)<br />
|-<br />
|''kena''<br/>けな<br />
|–<br />
|<code>DISTR.PREF<br/>Distributive</code><br />
|być rozłożonym, rozdanym na coś (o porcjach); być pomnożonym przez coś (o liczbach)<br />
|1) na (np. 3 kilometry na godzinę), co (np. co miesiąc), za każdym razem 2) przez, razy (np. dwa razy dwa)<br />
|-<br />
|rowspan=2|''kela'' 於又<br/>けらぁ<br />
|''kel''<br/>けっ/けらぁヶ<br />
|rowspan=2|<code>TEMP.PREF<br/>Temporal</code><br />
|rowspan=2|dziać się równolegle z czymś<br />
|rowspan=2|o (np. o godzinie szóstej), w (np. w piątek), podczas (np. podczas posiłku)<br />
|-<br />
|''kee''<br/>けー<br />
|-<br />
|rowspan=2|''kita'' 用又<br/>きた<br />
|''kin''<br/>きん<br />
|<code>INS.PREF<br/>Instrumental</code><br />
|rowspan=2|używać, wykorzystywać coś<br />
|używając, za pomocą, "czymś" (np. młotkiem, autobusem)<br />
|-<br />
|''ki''<br/>き<br />
|<code>SEMBL.PREF<br/>Semblative</code><br />
|w sposób, podobnie do, jak<br />
|-<br />
|''nanta''<br/>なねヶた<br />
|–<br />
|<code>PROS.PREF<br/>Prosecutive</code><br />
|przecinać coś; przechodzić przez coś prostopadle<br />
|1) przez (np. przez ulicę), prostopadle do 2) wbrew<br />
|-<br />
|''nara''<br/>なら<br />
|–<br />
|<code>SUBE.PREF<br/>Subessive</code><br />
|być pod czymś<br />
|pod, poniżej<br />
|-<br />
|''neta'' 利又<br/>ねた<br />
|''ne''<br/>ね<br />
|<code>BEN.PREF<br/>Benefactive</code><br />
|działać na rzecz czegoś<br />
|dla (np. robić coś dla kogoś), do, by (o celu, intencji lub konieczności)<br />
|-<br />
|''nira'' 含又<br/>にら<br />
|–<br />
|<code>ORN.PREF<br/>Ornative</code><br />
|zawierać coś<br />
|z, zawierający (wymienienie kilku zawartych w czymś elementów)<br />
|-<br />
|''saata'' 役又<br/>さーた<br />
|–<br />
|?<br />
|być w roli czegoś; pełnić funkcję czegoś<br />
|jako, w roli, "kimś", (np. być lekarzem)<br />
|-<br />
|''sana'' 互又<br/>さな<br />
|''san''<br/>さん<br />
|<code>REQ.PREF<br/>Requisite</code><br />
|być z czymś; wymagać czegoś<br />
|i, razem z (wymienienie kilku wymagających siebie nawzajem elementów)<br />
|-<br />
|''suina'' 内又<br/>すぃな<br />
|''sui''<br/>すぃ<br />
|<code>INE.PREF<br/>Inessive</code><br />
|być w czymś<br />
|w, wewnątrz, w środku<br />
|-<br />
|''suna'' 前又<br/>すな<br />
|–<br />
|<code>ANTE.PREF<br/>Antetive</code><br />
|być przed czymś<br />
|przed (np. przed posiłkiem), przed (np. przed budynkiem), poprzedzający<br />
|-<br />
|''sura'' 在又<br/>すら<br />
|''su''<br/>す<br />
|<code>LOC.PREF<br/>Locative</code><br />
|znajdować się w, na czymś<br />
|w (np. w szkole), na (np. na skrzyni), obok (np. obok kiosku), w miejscu "czegoś"<br />
|-<br />
|''sonta''<br/>そねヶた<br />
|–<br />
|<code>ELA.PREF<br/>Elative</code><br />
|wyjść z czegoś<br />
|1) z (np. wyjść skądś), poza, na zewnątrz 2) bez, poza, nie liczący "czegoś"<br />
|-<br />
|''soha'' 吾又<br/>そは<br />
|''so''<br/>そ<br />
|<code>POS.PREF<br/>Possessive</code><br />
|należeć do czegoś lub kogoś; być częścią czegoś<br />
|1) "czegoś", "kogoś" (np. mój pies) 2) "czymś" (np. słonie są ssakami), w (np. być w jakieś grupie)<br />
|-<br />
|rowspan=2|''sesa'' 為又<br/>せさ<br />
|''ses''<br/>せっ/せせヶ<br />
|<code>DAT.PREF<br/>Dative</code><br />
|rowspan=2|wpływać na coś; wspomagać coś; być za czymś<br />
|1) dla (np. prezent dla niego) 2) za (np. jestem za tym pomysłem)<br />
|-<br />
|''se''<br/>せ<br />
|<code>OBL.PREF<br/>Oblique</code><br />
|z bezpośrednim wpływem na (do zaznaczania dopełnienia bliższego)<br />
|-<br />
|rowspan=2|''leta'' 沿又<br/>らぇた<br />
|''let''<br/>らぇっ/らぇてヶ<br />
|rowspan=2|<code>VIA.PREF<br/>Vialis</code><br />
|rowspan=2|iść wzdłuż czegoś<br />
|rowspan=2|1) przez (np. przez tunel) 2) równolegle, wzdłuż (np. iść wzdłuż ulicy) 3) z, obok (np. iść obok kogoś, iść z kimś; w tym samym kierunku) 4) wobec, w stosunku (np. zachowanie wobec kogoś) 5) przez (np. przez pięć minut) 6) w stronę (np. obrócić się w którąś stronę) 7) na (np. pozwolić komuś na coś)<br />
|-<br />
|''len''<br/>らぇん<br />
|-<br />
|''hetta''<br/>へった<br />
|–<br />
|<code>PRIV.PREF<br/>Privative</code><br />
|wykluczać coś<br />
|1) bez (np. spodnie bez kieszeni) 2) z wyjątkiem 3) jeśli nie (negatywny warunek) 3) minut, odjąć (o liczbach)<br />
|-<br />
|''hena'' 然又<br/>へな<br />
|''hen''<br/>へん<br />
|<code>SOC.PREF<br/>Sociative</code><br />
|zawierać coś<br />
|1) z (np. spodnie z kieszeniami, Jan z Martą) 2) zakładając że 3) jeśli (pozytywny warunek) 4) plus, dodać (o liczbach)<br />
|-<br />
|''raka''<br/>らか<br />
|–<br />
|<code>QUAM.PREF<br/>Quamquative</code><br />
|być zostawionym poza czymś; być na zewnątrz czegoś<br />
|1) za, na bok 2) oprócz, poza (np. poza tym)<br />
|-<br />
|''ruana''<br/>るぁな<br />
|''ruan''<br/>るぁん<br />
|<code>EXC.PREF<br/>Exclusive</code><br />
|nie móc koegzystować z czymś; wykluczać coś<br />
|lub (wymienienie kilku wykluczających się nawzajem elementów)<br />
|}<br />
# Czasowniki używane jako czasowniki przedrostkowe zapisywane są hiraganie, natomiast jako zwykłe czasowniki – za pomocą kanji.<br />
# Większość nazw glosów na podstawie nomenklatury przypadków gramatycznych.<br />
<br />
=== Czasowniki kontekstywne ===<br />
Czasowniki kontekstywne (zwane również osobowo-posiłkowowymi) to specjalne czasowniki, których zadaniem jest: opisać czynność lub stan przeprowadzany przez podmiot zdania w kontekście jakieś osoby lub grupy osób (tworząc tym samym ''kontekst osobowy''). Wszystkie czasowniki kontekstywne są czasowniki statycznymi. Zawsze występują po czasowniku, który modyfikują, choć mogą występować również same.<br />
<br />
Większość czasowników kontekstywnych używana jest przy opisie konktestu osobowego, jednak część z nich nie ogranicza się tylko do ludzi, a jeszcze inne nie odnoszą się do niczego.<br />
<br />
Poniższa tabela przedstawia wszystkie czasowniki kontekstywne. Pozycje w kolumnie ''czas czasownika głównego'' i ''czas czasownika kontekstywnego'' objęte w nawiasy oznaczaja, że w danym sensie czasownik główny lub kontekstywny najczęściej pozostaje w formie czasu nieoznaczonego, podczas gdy ten pozostały określa faktyczny czas.<br />
<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%;text-align:center" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!Czasownik<br/>kontekstywny<br />
!Zastosowanie<br />
!Czas czasownika<br/>głównego<br />
!Czas czasownika<br/>kontekstywnego<br />
!Argument czasownika<br/>kontekstywnego<br />
|-<br />
|''paina'' 可又<br />
|Przymus, obligacja, konieczność (= musieć).<br />
|Kiedy wydarzenie jest obligowane.<br />
|(Kiedy obligacja została nałożona.)<br />
|Kto nałożył obligację.<br />
|-<br />
|''nina''<br />
|Rada (= powinno się).<br />
|Czas wystąpienia wydarzenia.<br />
|(Kiedy poradzono.)<br />
|Kto poradził.<br />
|-<br />
|''fona'' 迷又<br />
|Nierealistyczne życzenie lub nadzieja (= gdyby tylko)<sup>1</sup>.<br />
|Czas wystąpienia wydarzenia.<br />
|(Kiedy życzono.)<br />
|Kto życzył.<br />
|-<br />
|''saita''<br />
|Pozwolenie, zezwolenie (język formalny).<br />
|Czas wystąpienia wydarzenia.<br />
|(Kiedy zezwolono.)<br />
|Kto zezwolił.<br />
|-<br />
|''vera'' 力又<br />
|1) Umiejętność, zdolność 2) pozwolenie, przyzwolenie.<br />
|Czas wystąpienia wydarzenia.<br />
|1) – 2) (kiedy przyzwolono.)<br />
|1) –<sup>2</sup> 2) (kto przyzwolił.)<br />
|-<br />
|''keima''<br />
|Silne przekonanie (= musi, z pewnością).<br />
|rowspan=3|Czas wystąpienia wydarzenia.<br />
|rowspan=3|(Kiedy przekonanie zostało wyrażone.)<br />
|rowspan=3|Kto wyraził przekonanie.<br />
|-<br />
|''timma''<br />
|Umiarkowane przekonanie (= raczej).<br />
|-<br />
|''hiva''<br />
|Małe, znikome przekonanie (lecz nadal pozytywne<sup>3</sup>).<br />
|-<br />
|''saina''<br />
|1) Wrażenie, wniosek (na podstawie tego, co widać) 2) zgadywanie.<br />
|Czas wystapienia wydarzenia.<br />
|(Kiedy wniosek został wyrażony.)<br />
|Kto wyraził wniosek.<br />
|-<br />
|''hinna'' 伴又<br />
|1) Towarzystwo, kompania 2) należność, zawdzięczanie komuś czegoś.<br />
|1) – 2) (czas wystąpienia wydarzenia.)<br />
|1) Czas wystąpienia wydarzenia oraz kiedy towarzyszono 2) kiedy zawdzięczono.<br />
|1) Kto towarzyszył 2) komu zawdzięczono.<br />
|-<br />
|''sefa'' 視又<br />
|Obserwacja lub dogladanie przez kogoś.<br />
|Czas wystąpienia wydarzenia.<br />
|(Kiedy obserwowano.)<br />
|Kto obserwował.<br />
|-<br />
|''suama'' 受又<br/>''ma''<sup>4</sup> 受又<br />
|1) Zamiana wyrażenia czasownikowego na stronę bierną 2) pasywność w stosunku do czegoś.<br />
|Czas wystąpienia wydarzenia.<br />
|–<br />
|1) Kto był wykonawcą wydarzenia 2) w stosunku do kogo lub czego pasywność.<br />
|-<br />
|''hina''<sup>5<sup> 無又<br />
|1) Negacja frazy czasownikowej 2) zaprzeczenie istnienia czegoś.<br />
|Czas niewystąpienia wydarzenia.<br />
|–<br />
|—<br />
|-<br />
|''fara''<sup>6</sup> 己又<br/>''ra'' 己又<br />
|1) Konstrukcja mowy zależnej 2) przekierowanie trybów ekspresywnych na osobę inną niż mówca.<br />
|Czas wystąpienia wydarzenia.<br />
|(Kiedy powiedziano lub wyrażono.)<br />
|Kto powiedział lub wyraził.<br />
|}<br />
# Realistyczne życzenia wyrażane są za pomocą trybu życzącego.<br />
# Do zaznaczenia, dzięki komu zdolność została nabyta, należy użyć razem z ''vera'' czasownika ''hinna''.<br />
# Aby wyrazić znikome przekonanie z negatywnym wydźwiękiem, należy użyć zanegowanego czasownika ''keima''.<br />
# Forma skrócona stosowana najczęściej przy budowaniu fraz obwiatywnych (patrz sekcja [[#Fraza obwiatywna]]) i rzeczowników ''nomen patientis'' (patrz tabelka sekcji [[#Nomen agentis i nomen patientis]]).<br />
# Forma czasu nieoznaczonego czasownika ''hina'' – ''hinen'' – jest często skracana do ''hin'' {{IPA|[hɪ̃]}}.<br />
# Forma nieskrócona używana rzadko, zamiennie.<br />
<br />
==== Szyk SVCO i SVOC ====<br />
Zdanie zawierające rzeczownik główny (≈ podmiot), orzeczenie (czasownik), jego dopełnienie oraz kontekst osobowy nazywane jest szykiem SVCO lub SVOC (''C'' = ''kontekst''). Czasownik kontekstywny może stać albo przed dopełnieniami czasownika głównego, albo po nich. Nie ma co do tego bezwzględnej reguły. Czasownik mowy zależnej ''fara'' (''ra'') występuje najczęściej po dopełnieniach, gdy funkcjonuje jako konstruktor mowy zależnej, a przed – gdy funkcjonuje jako przekierowanie trybów ekspresyjnych. Czasownik negujący ''hina'' zawsze leży przed dopełnieniami.<br />
<br />
Czasownik kontekstywny może posiadać swój argument (niejako jego podmiot), który zaznacza, jaka osoba (rzadziej rzecz czy zwierzę) jest bezpośrednio uwikłana w kontekst. Przykładowo, argument czasownika ''paina'' określa, kto nałożył obligację na rzeczownik główny, wykonujący czynność lub będący w jakimś stanie. Argument czasownika kontekstywnego zaznaczony jest poprzez emfazę.<br />
<br />
Podstawowy schemat budowy zdania SVCO to:<br />
<br />
<center><big>‹rzeczownik główny› + ‹czasownik główny› + ‹czasownik kontekstywny› + ‹emfatyczny argument czasownika kontekstywnego› + ‹dop. bliższe› + ‹dop. dalsze›</big></center><br />
<br />
Natomiast zdania SVOC:<br />
<br />
<center><big>‹rzeczownik główny› + ‹czasownik główny› + ‹dop. bliższe› + ‹dop. dalsze› + ‹czasownik kontekstywny› + ‹emfatyczny argument czasownika kontekstywnego›</big></center><br />
<br />
W przypadku niepodania argumentu kontekstu, osobę uwikłaną w kontekst sprowadza się domyślnie albo do mówcy, albo nieokreślnego zbioru osób (grupy, społeczeństwa, ogółu ludzi).<br />
<br />
==== Łańcuszkowanie kontekstów ====<br />
Czasowniki kontekstywne mogą występować obok siebie, a niektóre nawet łączyć sie ze sobą i modyfikować nawzajem, zmieniając znaczenie zdania. Jednym z takich czasowników jest negujący czasownik kontekstywny ''hina'', który oprócz negowania czasowników głównych i rzeczowników potrafi też negować inne czasowniki kontekstywne. W większości przypadków zamienienie miejscami ''hina'' i modyfikowanego czasownika skutkuje poważną zmianą znaczenia (np. „możesz nie robić” zamiast „nie możesz robić”). Wyjątkiem jest zestawienie ''hina'' z ''suama'', gdzie przestawianie ich nawzajem nie skutkuje żadną zmianą znaczeniową.<br />
<br />
=== Czasowniki emfatyczne i postpozycyjne ===<br />
* '''Czasowiki emfatyczne''' – czasowniki, które nie przyjmują żadnych dopełnień bliższych, ale odnoszą się do emfatycznego modyfikatora opisującego frazę rzeczownikową, którą ten czasownik też modyfikuje. Przykłady: ''ha'' «być czymś», ''hatta'' «stawać się czymś»<br />
* '''Czasowniki postpozycyjne''' – czasowniki, które nie przyjmują żadnych dopełnień bliższych, ale odnoszą się do frazy czasownikowej opisującej frazę rzeczownikową, którą ten czasownik postpozycyjny też modyfikuje (warunek: czasownik postpozycyjny musi stać po frazie czasownikowej, do której się odnosi). Przykłady: ''hatta'' «planować, zamierzać coś zrobić», ''fana'' «kontynuować coś, nie przerywać»<br />
<br />
=== Nominalizacja ===<br />
Wyróżnia się następujące metody nominalizacji, t.j. zamiany czasownika, bądź frazy czasownikowej, w rzeczownik:<br />
# Użycie czasu nieoznaczonego, który jest etymologicznie powiązany z nominalizacją. Oznacza «robiący ‹coś› w bliżej nieokreślonym czasie». Końcówka ''-an'' 丁 (czasownik aktywny) lub ''-en'' 丁 (czasownik statyczny).<br />
#* Może stać jedynie w pozycji modyfikującej.<br />
#* Nie może zaznaczyć czasu.<br />
#* Wykonawcę zacznacza poprzez rzeczownik modyfikowany.<br />
#* Dopełnienia bliższe działają w taki sam sposób jak przy zwykłych czasownikach.<br />
# Dodanie końcówki ''-una'' 仕 do tematu czasownika zamienia go w rzeczownik oznaczający «czynność ‹robienia czegoś›» (np. ''ruta'' 食又 «jeść» &rarr; ''rutuna'' 食仕 «czynność jedzenia»). Ma wydźwięk odniesienia się do czynności jako teoretycznego wydarzenia, które może nastąpić, lub czynności w ogólnym ujęciu. Dzieli to samo podłoże etymologiczne co forma czasu nieoznaczonego (''-an'', ''-en'').<br />
#* Może stać w każdej pozycji.<br />
#* Nie może zaznaczyć czasu.<br />
#* Nie może zaznaczyć wykonawcy.<br />
#* Dopełnienia bliższe zaznaczane za pomocą czasownika przedrostkowego posesywnego ''soha'' 吾又 niezależnie od kategorii czasownika.<br />
# Nominalizacja za pomocą rzeczownika posiłkowego ''mulo'' 事 (skracanego do ''muu''). Nominalizuje całą frazę czasownikową poprzez modyfikację. Oznacza «czynność ‹robienia czegoś›». Ma wydźwięk odniesienia się do czynności, która zdarzyła, zdarza, bądź zdarzy się (a więc do konkretnego, realnego wystąpienia takiej czynności).<br />
#* Może stać w każdej pozycji.<br />
#* Zaznacza czas poprzez czasownik bezpośrednio modyfikujący mulo.<br />
#* Może zaznaczyć wykonawcę poprzez emfatyczny rzeczownik bezpośrednio modyfikujący ''mulo'' (szyk VSO).<br />
#* Dopełnienia bliższe działają w taki sam sposób jak przy zwykłych czasownikach.<br />
# Nominalizacja za pomocą rzeczownika posiłkowego ''moto'' 有 (nieskracanego). Nominalizuje całą frazę czasownikową poprzez modyfikację. Oznacza «sytuację, sposób, punkt widzenia robienia ‹czegoś›». Ma wydźwięk odniesienia się do czynności z punktu widzenia wykonawcy (sposobu w jaki czynność jest przeprowadzana, czy w ogóle zostanie przeprowadzona itp.).<br />
#* Może stać w każdej pozycji.<br />
#* Zaznacza czas poprzez czasownik bezpośrednio modyfikujący ''moto''.<br />
#* Może zaznaczyć wykonawcę poprzez emfatyczny rzeczownik bezpośrednio modyfikujący ''moto'' (szyk VSO).<br />
#* ! Wykonawca może zostać również postawiony deklaratycznie w pozycji bezpośrednio modyfikującej moto (przed czasownikiem frazy nominalizowanej).<br />
#* Dopełnienia bliższe działają w taki sam sposób jak przy zwykłych czasownikach.<br />
<br />
=== Czasowniki nieregularne ===<br />
Pekseili posiada jeden czasownik z nieregularnymi formami koniugacyjnymi: ''ha'' 居又 «być». Poniższa tabela przestawia jego koniugację z nieregularnymi formami zaznaczonymi czerwienią.<br />
<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%;text-align:center" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!colspan=7|Koniugacja czasownika ''ha'' 居又 «być»<br />
|-<br />
!<br />
!Oznajmujący<br />
!Rozkazujący<br />
!Życzący<br />
!Przychylny<br />
!Nieprzychylny<br />
!Agresywny<br />
|-<br />
!Bezokol.-teraźń.<br />
| ha 居又 {{IPA|[ha]}}<br />
|colspan=5|<br />
|-<br />
!Nieoznaczony<br />
| hen 居丁 {{IPA|[hɛ̃]}}<br />
|colspan=5|<br />
|-<br />
!Teraźniejszy<br />
| hakan 居凡 {{IPA|[ˈhakã]}}<br />
|colspan=2|<br />
|rowspan=2|hoka 居允 {{IPA|[ˈhoka]}}<br />
|rowspan=2|hera 居叱 {{IPA|[ˈhɛra]}}<br />
|rowspan=2|hareta 居尻 {{IPA|[ˈharɛta]}}<br />
|-<br />
!Przeszły<br />
|style="color:#F00"|'''hun 居了''' {{IPA|[hʉ̃]}}<br />
|colspan=2|<br />
|-<br />
!Przyszły<br />
|style="color:#F00"|'''hatta 居升''' {{IPA|[ˈhatːa]}}<br />
| hesti 居乞 {{IPA|[ˈhɛstɪ]}}<br />
| hia 居幻 {{IPA|[hɪa̯]}}<br />
| hokela 居升允 {{IPA|[ˈhokɛla]}}<br />
| harena 居升叱 {{IPA|[ˈharɛna]}}<br />
| harenta 居升尻 {{IPA|[ˈharɛnta]}}<br />
|}<br />
<br />
== Składnia ==<br />
* Silnie head-initial, right-branching.<br />
* Szyk wyrazowy w Pekseili charakteryzuje się w miarę stałą kolejnością SVO.<br />
* Dzięki istnieniu czasowników przedrostkowych, SVO może obrócić się w OSV (częściej praktykowane) lub SOV (rzadziej praktykowane).<br />
* Frazy czasownikowe modyfikujące mogą dzięki emfazie zaznaczyć swój rzeczownik główny i tym samym dać kolejny możliwy szyk wyrazowy: VSO.<br />
* Gramatyka jest raczej prymitywna i minimalistyczna. Występują dwie główne części mowy: rzeczowniki i czasowniki.<br />
* Brak przymiotników, przyimków i spójników per se, a także przysłówków. Rzeczowniki mogą pełnić funkcję modyfikującą lub niemodyfikującą; te pierwsze można tłumaczyć jako przymiotniki.<br />
* Pekseili nie rozróżnia zdań podrzędnych i nadrzędnych (więc "pies, który złapał kość, pobiegł z nią do budy" nie różni się niczym od "pies złapał kość, pobiegł z nią do budy"). Ostatnia fraza czasownikowa jest tą, która opisuje, a poprzednie tymi, które konkretyzują.<br />
* Każde zdanie musi posiadać swój rzeczownik główny (innymi słowy: każde zdanie musi zaczynać się od rzeczownika; z wyjątkiem dopełnień na początku szyku OSV – te są równoważnikami zdań).<br />
<br />
=== Fraza rzeczownikowa ===<br />
Każde pełne zdanie składa się z frazy rzeczownikowej, i tylko <u>jednej</u>. Każda fraza rzeczownikowa posiada ''głowę'' (rzeczownik niemodyfikujący) oraz opcjonalne ''modyfikatory'' (frazy rzeczownikowe modyfikujące), może też być opisywana za pomocą czasowników, a czasowniki łączyć się semantycznie z pozostałymi modyfikatorami tej frazy rzeczownikowej (np. z dopełnieniami bliższymi lub dalszymi). Najkrótsza leksykalnie fraza rzeczownikowa (a więc także najkrótsze leksykalnie zdanie) składa się z <u>samego rzeczownika</u>.<br />
<br />
Poniższy diagram obrazuje przykładowe, abstrakcyjne relacje zachodzące między częściami mowy w zdaniu (z wyciągnięciem dopełnienia dalszego przed czasownik; FR – fraza rzeczownikowa).<br />
<br />
[[Plik:Pekseili diagram 1.png|1000px]]<br />
<br />
Kolejność modyfikatorów:<br />
<br />
<center><big>‹głowa› + ‹liczebnik główny› + ‹liczebnik porządkowy› + ‹FR proste› + ‹FR złożone› + ‹frazy czasownikowe›</big></center><br />
<br />
Frazy rzeczownikowe (FR) proste to takie, które składają się z samego rzeczownika i jego modyfikatorów, natomiast złożone to te, które składają się z rzeczownika poprzedzonego jednym lub kilkoma czasownikami przedrostkowymi i jego modyfikatorami.<br />
<br />
=== Fraza czasownikowa ===<br />
Fraza czasownikowa to mniej kolejny ciąg następujących po sobie elementów składających się na taką frazę, a bardziej „zebranie” ich z całego zdania w logiczny zbiór. Może się zdarzyć, że dopełnienia dalsze znajdą się na początku zdania, natomiast czasownik wraz z dopełnieniem bliższym pozostaną na jego końcu. W każdym wypadku, na frazę czasownikową składają się: czasownik, dopełnienie bliższe, dopełnienia dalsze oraz opcjonalny rzeczownik główny.<br />
<br />
Schematem budowy typowego zdania SVO jest:<br />
<br />
<center><big>‹rzeczownik główny› + ‹czasownik główny› + ‹dopełnienie bliższe› + ‹dopełnienia dalsze›</big></center><br />
<br />
Fraza czasownikowa może również zaznaczyć swój własny rzeczownik główny (nazywany ''drugim rzeczownikiem głównym''), oprócz ''pierwszego rzeczownika głównego'', którym jest rzeczownik modyfikowany przez tę frazę. Taki schemat wygląda nastepująco:<br />
<br />
<center><big>‹rzeczownik główny #1› + ‹czasownik główny› + ‹rzeczownik główny #2› + ‹dop. bliższe› + ‹dop. dalsze›</big></center><br />
<br />
Poniższy diagram obrazuje różnicę między rzeczownikiem modyfikowanym przez czasownik a rzeczownikiem głównym tego czasownika (fraza czasownikowa została zebrana w jedną gałąź dla przejrzystości diagramu).<br />
<br />
[[Plik:Pekseili diagram 2.png|500px]]<br />
<br />
Rzeczownik główny #1 to rzeczownik główny zdania. Modyfikuje go czasownik za pomocą czynności lub stanu wykonywanego przez rzeczownik główny #2. Rzeczownik główny #2 jest pomijany, gdy odnosi się do tej samej osoby, co rzeczownik główny #1. W takim wypadku, praktycznie można uznać rzeczownik główny #1 za synonimiczny z rzeczownikiem głównym #2 i nazwać ten pierwszy jako wykonawcę czynności opisywanej przez czasownik, lecz gramatycznie wykonawcą jest tylko i wyłącznie pominięty rzeczownik główny #2.<br />
<br />
W przypadku dołączenia kontekstu osobowego w szyku SVCO, schemat z dwoma czasownikami głównymi przedstawia się nastepująco:<br />
<br />
<center><big>‹rzeczownik główny #1› + ‹czasownik główny› + ‹rzeczownik główny #2› + ‹czasownik kontekstywny› + ‹argument kontekstu› + ‹dop. bliższe› + ‹dop. dalsze›</big></center><br />
<br />
Szyk SVOC analogicznie.<br />
<br />
=== Fraza obwiatywna ===<br />
Fraza obwiatywna to rodzaj frazy rzeczownikowej, której głowa odnosi się do jakiegoś, najczęściej wcześniej wypowiedzianego, dopełnienia bliższego lub dalszego. Jest mechanizmem rekompensującym brak rozróżnienia rodzaju gramatycznego, nawet w przypadku zaimków.<br />
<br />
Schemat budowy frazy obwiatywnej dopełnienia bliższego to:<br />
<br />
<center><br />
<big>‹głowa› + ‹modyfikatory konkretyzujące› + ''ma'' + ‹modyfikatory opisujące›</big><br />
</center><br />
<br />
Natomiast frazy obwiatywnej dopełnienia dalszego to:<br />
<br />
<center><br />
<big>‹głowa› + ‹modyfikatory konkretyzujące› + ‹czasownik przedrostkowy dopełnienia dalszego› + ''ma'' + ‹modyfikatory opisujące›</big><br />
</center><br />
<br />
Wyjaśnienia:<br />
* ''Ma'' jest kontrakcją czasownika kontekstywnego ''suama''.<br />
* Modyfikatory konkretyzujące precyzują, o jakie konkretnie dopełnienie chodzi, jeśli nie jest to nadal do końca jasne.<br />
* Modyfikatory opisujące modyfikują głowę o dodatkowe cechy, nieuwzględnione we wcześniejszej części wypowiedzi, w której znalazło się dopełnienie.<br />
<br />
=== Konstrukcje warunkowe ===<br />
Konstrukcje warunkowe nie są ściśle ograniczone ani przez kolejność ich elementów składowych, ani użytych przedrostków zaznaczających warunek i konsekwencję. Poniższy schemat przedstawia typowy skład zdania warunkowego.<br />
<br />
<center><big>‹rzecz. główny› + ‹przedrostek warunkowy› + ‹fraza czas. warunkowa› + ‹przedrostek wynikowy› + ‹fraza czas. wynikowa›</big></center><br />
<br />
Przedrostkami warunkowymi mogą być:<br />
* ''teta'' «od» – warunek czasowy prawostronnie otwarty, np. „'''gdy dorośniesz'''” lub „'''kiedy nadejdzie zima'''”;<br />
* ''kela'' «gdy» – warunek czasowy wymagający równoległości w czasie, np. dwie czynności lub stany mające miejsce dokładnie w tym samym czasie;<br />
* ''hena'' «z» – warunek ogólny, pozytywny, np. „'''jak pójdę do sklepu''', będę miała, co zjeść”;<br />
* ''hetta'' «bez» – warunek ogólny, negatywny, np. „'''jak nie pójdę do sklepu''', to umrę z głodu”.<br />
<br />
Natomiast przedrostkiem wynikowym jest zazwyczaj ''tana''.<br />
<br />
=== Konstrukcje i wyrażenia kopulatywne ===<br />
Pekseili nie posiada jednoznacznego czasownika łączącego; wyrażenia kopulatywne w swojej najprostszej postaci nie zawierają informacji o czasie. W poniższych podsekcjach opisane zostały różne konstrukcje i wyrażenia kopulatywne.<br />
<br />
==== Emfaza ====<br />
Emfatyw rzeczownika jest podstawową i najczęściej stosowaną realizacją wyrażenia kopulatywnego. Jej użycie polega na zamianie słownikowej formy deklaratywnej rzeczownika na formę emfatyczną. Rzeczowniki emfatyczne nie mogą być głowami fraz rzeczownikowych. Nie przenoszą informacji o czasie, ani trybie. Zadaniem emfazy w tym wypadku jest przyrównanie dwóch podmiotów, sugerując, że są do siebie mutualnie podobne. Przykłady:<br />
* ''tuuni hefte'' {{IPA|[ˈtʉːnɪ ˈhɛftɛ]}} «wysokie drzewo» &rarr; ''tuuni heftiv'' {{IPA|[ˈtʉːnɪ ˈhɛftɪʔ̪]}} «drzewo jest/było/będzie wysokie»,<br />
* ''moso vinki'' {{IPA|[ˈmoso ˈʋɪŋkɪ]}} «wesoły pies» &rarr; ''moso vinkiv'' {{IPA|[ˈmoso ˈʋɪŋkɪʔ̪]}} «pies jest/był/będzie wesoły».<br />
<br />
Frazy czasownikowe nie rozróżniają form tak, jak rzeczowniki, a ich kopulatywność wynika jedynie z zastosowanego szyku zdania (patrz lista najważniejszych cech składni w sekcji [[#Składnia]].<br />
<br />
===== Historia emfatycznej kopulatywności =====<br />
Łączącą funkcję emfaza nabrała dzięki trzem, dzisiaj archaicznym, czasownikom: ''keita'', ''kaita'' oraz ''kuita'', gdzie każdy stosowany był przy innej ożywieniości łączenia (człowiek, zwierze, rzecz). Były jednocześnie czasownikami zwykłymi, przedrostkowymi, jak i kontekstywnymi; kopulatywność emfazy wywodzi się z ostaniego użycia. Poniższa tabelka przedstawia ewolucję emfatycznej kopulatywności w etapach na przykładzie czasownika ''keita'' (pozostałe – analogicznie).<br />
<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%;text-align:center" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!Etap<br />
!Czasownik kontekstywny<br />
!Czosownik przedrostkowy<br />
!Opis<br />
|-<br />
|I<br />
|‹głowa› + ''keita'' + «rzeczownik emfatyczny»<br />
|‹głowa› + ''keita'' + «rzeczownik deklaratywny»<br />
|–<br />
|-<br />
|II<br />
|rowspan=2|‹głowa› + «rzeczownik emfatyczny»<br />
|‹głowa› + ''kei'' + «rzeczownik deklaratywny»<br />
|Opuszczenie czasownika kontekstywnego ''keita''. Skrócenie przedrostka do ''kei''.<br />
|-<br />
|III<br />
|(zarchaizowanie)<br />
|Zarchaizowanie czasownika przedrostkowego ''keita''.<br />
|}<br />
<br />
===== Czasowniki emfatyczne =====<br />
:''Patrz także: [[#Czasowniki emfatyczne i postpozycyjne]]''<br />
<br />
Czasowniki emfatyczne modyfikują znaczenie emfatycznego modyfikatora frazy rzeczownikowej pod kątem czasu, trybu, aspektu; mogą też dodać wyrażeniu łączącemu inny charakter statyczny, a nawet aktywny. Wyróżnia się nastepujące czasowniki emfatyczne:<br />
* ''ha'' «być» – podstawowy czasownik emfatyczny, będący posiłkową kopulą w najczystszej postaci, przykład: ''moso vinkiv hatta'' «pies będzie wesoły»;<br />
* ''hatta'' «stać się» – czasownik emfatyczny, nadający wyrażeniu łączącemu charakter nabierania danej cechy, przykład: ''moso vinkiv hattua'' «pies stał się wesoły»;<br />
* ''fana'' «trzymać się» – czosownik emfatyczny, nadający wyrażeniu łączącemu charakter podtrzymywania cechy przez dłuższy czas lub wbrew czemuś, przykład: ''moso vinkiv fanen'' «pies jest dalej szczęśliwy».<br />
<br />
===== Czasowniki postpozycyjne=====<br />
:''Patrz także: [[#Czasowniki emfatyczne i postpozycyjne]]''<br />
<br />
Czasowniki postpozycyjne modyfikują znaczenie frazy czasownikowej, po której następują, wewnątrz frazy rzeczownikowej, dodając jej odmienny charakter statyczny lub aktywny. Wyróżnia się nastepujące czasowniki postpozycyjne:<br />
* ''hatta'' «stać się» – nadaje frazie czasownikowej charakter planowania lub zbliżania się do wykonania jakieś czynności, przykład: ''nan munan hattan'' «zamierzam pójść»;<br />
* ''fana'' «trzymać się» – nadaje frazie czasownikowej charakter podtrzymywania czynności przez dłuższy czas lub wbrew czemuś, przykład: ''nan munan fanen'' «idę dalej; idę cały czas».<br />
<br />
==== Czasowniki przedrostkowe ====<br />
Oprócz emfazy, wyrażenia kopulatywne są również budowane za pomocą niektórych przedrostków, które dokładniej opisują zależność między dwoma podmiotami. Są nimi:<br />
* ''tana'' w tym wypadku zakłada, że oba podmioty są sobie synonimiczne i użycie jednego z nich jest zamienne z drugim.<br />
* ''soha'' w tym wypadku zakłada, że podmiot pierwszy jest częścią grupy lub definicji opisanej podmiotem drugim (np. „słoń jest ssakiem” lub „kwadrat jest czworokątem”). Dosłownie znaczy: ''należeć do, być cześcią czegoś''.<br />
* ''saata'' w tym wypadku zakłada, że podmiot pierwszy pełni rolę opisaną podmiotem drugim (np. „on jest lekarzem”).<br />
<br />
== Interrogacja ==<br />
Występują dwa rodzaje interrogacji:<br />
* '''Interrogacja polarna''' (''tak-nie'') pyta o to, czy jakaś czynność lub stan są prawdziwe, ogólniej: czy fraza czasownikowa jest prawdziwa. Buduje się ją, dodając końcówkę ''-(e)ttu'' 伺 do odmienionego czasownika. Interroguje tylko czasowniki. Pytania o rzeczowniki tworzy się przy użyciu czasownika ''ha'' 居又 «być». Glos przyrostka: <code>POLAR.POSTF</code>.<br />
* '''Interrogacja niepolarna/kwalifikująca''' (''co?'', ''jaki?'') pyta o skonkretyzowanie jakiejś frazy rzeczownikowej. Buduje się ją, dodając końcówkę ''-(e)llu'' 糺 do odmienionego rzeczownika. Nie interroguje czasowników. Pytania o czasowniki tworzy się przy użyciu zaimków nieokreślonych (np. ''kuitu'' «coś» &rarr; ''kuitullu'' «co?»). Glos przyrostka: <code>QUAL.POSTF</code>.<br />
<br />
W obu przypadkach szyk zdania pozostaje niezmieniony.<br />
<br />
= Słowotwórstwo =<br />
Większość kategorii części mowy jest otwartymi klasami (przyjmują nowe słownictwo). Wyjątkami są zaimki, liczebniki oraz czasowniki przedrostkowe, emfatyczne i postpozycyjne. Pekseili, jako językowi a priori, brak tendencji do częstego zapożyczania słownictwa. Chociaż obserwuje się tendencję tworzenia rdzeni od zapożyczonych nazw własnych (np. *kukk od ''Google'' czy *lin od ''Linuks'').<br />
<br />
Nowe słownictwo produkowane jest w dwójnasób: poprzez '''derywację''' oraz '''złożeniowanie'''.<br />
<br />
== Derywacja ==<br />
Czasowniki przedrostkowe, mimo zawartego w swojej nazwie terminu ''przedrostka'', nie skutkują derywacją. Jedyną formą derywacji jest przyrostkowanie. Poniższa tabela przedstawia wszystkie przyrostki derywacyjne w Pekseili.<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!style="width:10%"|Przyrostek<br />
!Opis<br />
!style="width:33%"|Przykład<br />
|-<br />
|''-una'' 仕<br />
|Nominalizacja czasownika. Patrz też sekcja [[#Nominalizacja]].<br />
|''ruta'' 食又 «jeść» &rarr; ''rutuna'' 食仕 «czynność jedzenia»<br />
|-<br />
|''-atta'' 始又<br />
|Uodstatycznianie czasownika w kontekście inicjacji stanu. Patrz też sekcja [[#Końcówki uodstatyczniające]].<br />
|''sava'' 探又 «szukać» &rarr; ''savatta'' 探始又 «zacząć szukać, poszukać»<br />
|-<br />
|''-ara'' 了又<br />
|Uodstatycznianie czasownika w kontekście zakończenia stanu. Patrz też sekcja [[#Końcówki uodstatyczniające]].<br />
|''sava'' 探又 «szukać» &rarr; ''savara'' 探了又 «znaleźć»<br />
|}<br />
<br />
== Złożeniowanie ==<br />
:''Wprowadzenie do morfologii i złożeń: [[#Fonotaktyka i morfologia]]''<br />
Złożeniowanie jest najczęściej, i aktywnie, używanym mechanizmem tworzenia nowych wyrazów w Pekseili. Polega na zespoleniu kilku rdzeni leksykalnych w jedno słowo opisane tymi rdzeniami. Produktem złożeniowania są tylko i wyłącznie rzeczowniki; mogą jednak funkcjonować pośrednio jako czasowniki (patrz sekcja [[#Kaka-rzeczowniki i kesa-rzeczowniki]]).<br />
<br />
=== Procesy normalizacyjne ===<br />
Rdzenie muszą przejść kilka procesów normalizacyjnych, aby stać się jednym złożeniem.<br />
<br />
'''Rdzeń główny:'''<br />
* poddaje się haromii samogłosek – pierwszy od lewej strony monoftong zostaje dodany na koniec rdzenia jako samogłoska finalna (np. *keast &rarr; ''-keaste-'').<br />
<br />
'''Rdzenie modyfikujące typu S:'''<br />
* pozbywają się ostatniej spółgłoski lub zbitki spółgłosek (np. *kest &rarr; ''-ke-'').<br />
<br />
'''Rdzenie modyfikujące typu N w kolejności:'''<br />
* normalizują zbitkę spółgłoskową, jeśli taka istnieje (np. *pett &rarr; ''-pet-'', *kent &rarr; ''-ken-'');<br />
* poddają się procesom alofonicznym w zależności od następującego po nim dźwięku w złożeniu (np. ''-pet-'' &rarr; ''-pet-''/''-pen-''/''-pem-'').<br />
<br />
Rdzeń modyfikujący typu N może również poddać się jednemu z następujących procesów w celu jego dalszego uproszczenia:<br />
* utracenie spółgłoski prawej (np. *paan &rarr; ''-paa-'');<br />
* skrócenie samogłoski długiej lub naddługiej oraz normalizacja dyftongu (np. ''-puui-'' &rarr; ''-pu'', ''-maan-'' &rarr; ''-man-'');<br />
<br />
Jeśli rdzeń modyfikujący typu N kończy się spółgłoską (lub zbitką spółgłoskową zaczynającą się od tej spółgłoski), która razem z pierwszą spółgłoską następnego rdzenia tworzy zbitkę, która jest zabroniona przez fonotaktykę, poddaje się wyłącznie harmonii samogłosek (np. *pit w prawym sąsiedztwie ze spółgłoską {{IPA|/r/}} &rarr; ''-piti-'').<br />
<br />
Poniższa tabela przedstawia zmiany zachodzące na granicy modyfikującego lub głównego rdzenia typu N i następującego po nim innego rdzenia. Pola zawierające „–” oznaczają kombinację, która wymaga albo zachowania prawej spółgłoski (w pierwszym rdzeniu) i poddaniu się procesowi harmonii samogłosek, albo upuszczeniu tej spółgłoski.<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:100%;text-align:center" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!style="width:6%"|<br />
!style="width:6%"|-p<br />
!style="width:6%"|-m<br />
!style="width:6%"|-f<br />
!style="width:6%"|-v<br />
!style="width:6%"|-t<br />
!style="width:6%"|-n<br />
!style="width:6%"|-s<br />
!style="width:6%"|-l<br />
!style="width:6%"|-r<br />
!style="width:6%"|-k<br />
!style="width:6%"|-h<br />
|-<br />
!m-<br />
|rowspan=3|mp<br />
|rowspan=3|mm<br />
|rowspan=3|nf<br />
|rowspan=3|nv<br />
|–<br />
|–<br />
|–<br />
|–<br />
|–<br />
|–<br />
|–<br />
|-<br />
!n-<br />
|nt<br />
|rowspan=2|nn<br />
|rowspan=2|ns<br />
|rowspan=2|nl<br />
|nr<br />
|nk<br />
|rowspan=2|nh<br />
|-<br />
!t-<br />
|tt<br />
|–<br />
|tk<br />
|-<br />
!v-<br />
|vp<br />
|vm<br />
|vf<br />
|vv<br />
|vt<br />
|vn<br />
|vs<br />
|vl<br />
|vr<br />
|vk<br />
|vh<br />
|-<br />
!f-<br />
|fp<br />
|fm<br />
|ff<br />
|fv<br />
|ft<br />
|fn<br />
|fs<br />
|fl<br />
|fr<br />
|fk<br />
|fh<br />
|-<br />
!l-<br />
|lp<br />
|lm<br />
|Vf<sup>1</sup><br />
|Vv<sup>1</sup><br />
|Vt<sup>1</sup><br />
|ln<br />
|Vs<sup>1</sup><br />
|ll<br />
|Vr<sup>1</sup><br />
|lk<br />
|Vh<sup>1</sup><br />
|}<br />
# Wydłużenie poprzedzającej samogłoski.<br />
<br />
=== Ważniejsze schematy złożeniowania ===<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%;text-align:center" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!style="width:30%"|Kombinacja<br />
!Opis<br />
!style="width:30%"|Przykłady<br />
|-<br />
|*het 以 «sposób, metoda» + 〜<br />
|Złożenia, nazywające konkretne zjawisko posiadania jakiejś cechy, sposób wykonania czynności lub coś, co tę cechę posiada.<br />
|''hempaana'' 以疲 «zmęczenie; zmęczony»<br />
|-<br />
|*hatt 格 «cecha, stan bytu» + 〜<br />
|Złożenia, abstrakcyjnie nazywające jakąś cechę w oderwaniu od jej konkretnych wystąpień.<br />
|''hampaana'' 格疲 «zmęczenie»<br />
|-<br />
|*maan 非 «nie zgadzać się» + 〜<br />
|Złożenia, negujące jakąś cechę, zjawisko lub ideę.<br />
|''maavese'' 非辞 «antonim» (*ves «słowo, wyraz»)<br />
|-<br />
|(dwa rdzenie przeciwstawne znaczeniowo)<br />
|rowspan=2|Złożenia, nazywające stopień zawartości jakiejś cechy<br />
|''kasaru'' 小大 «rozmiar» (*kas «mały» + *ruk «duży»)<br />
|-<br />
|*son 肯 «zgadzać się» + *maan 非 «nie zgadzać się» + 〜<br />
|''sommanoolo'' 肯非序 «szansa, prawdopodobieństwo»<br />
|-<br />
|*tan 化 «zamieniać się w» + 〜<br />
|Złożenia nazywające skutek czynności, procesu, stanu itp.<br />
|''tamporo'' 化吹 «oddech» (*por «oddychać»)<br />
|-<br />
|*fell 集 «zbierać, gromadzić; utrzymywać» + 〜<br />
|Złożenia nazywające zbiór ludzi/zwierząt/rzeczy lub stan bycia, utrzymywania czegoś.<br />
|''feevese'' 集辞 «tekst, dokument» (*ves «słowo, wyraz»)<br />
''felkinti'' 集働 «praca» (*kint «pracować, być aktywnym»)<br />
|}<br />
<br />
== Zapożyczanie ==<br />
Zapożyczanie jest procesem, na który składają się dwa etapy:<br />
* Zapożyczenie słowa poprzez transliterację, jako nieodmienny rzeczownik, zapisywany w katakanie. Np.: ''Linuks'' &rarr; ''linukso'' ラィヌケヶソ.<br />
* Przyjęcie słowa jako rdzeń, którego prymitywna słowna realizacja może pełnić funkcję odmiennego rzeczownika lub czasownika, daje się stosować w złożeniach, zapisywany w hiraganie, może też mu zostać przypisane kanji. Np.: ''Linuks'' &rarr; ''linukso'' ラィヌケヶソ &rarr; *lin &rarr; ''linu'' らぃぬ, ''linsosu'' らぃねヶ掌排.<br />
<br />
Przykłady rdzeni zapożyczonych:<br />
* *toot (''Niemcy''; od ''Deutsch'')<br />
* *pol (''Polska'')<br />
* *far (''Francja'')<br />
* *suum (''Finlandia''; od ''Suomi'')<br />
* *hank (''Anglia'')<br />
<br />
Przykłady zastosowań rdzenia *toot (''Niemcy''):<br />
* ''tooti'' «Niemiec, Niemka, język niemiecki; niemiecki (modyfikator)» lub ''Tooti'' «Niemcy (kraj)» {{IPA|[ˈtoːtɪ]}} = g*toot (''Niemcy'')<br />
* ''toonseile'' {{IPA|[ˈtõːsɛɪ̯lɛ]}} «język niemiecki» = mN*toot (''Niemcy'') + g*seil (''język, dialekt'')<br />
* ''Toonno'' {{IPA|[ˈtoːnːo]}} «Niemcy (kraj)» = g*toot (''Niemcy'') + mS*noss (''kraj, państwo, królestwo'')<br />
* ''tuutooto'' {{IPA|[ˈtʉːtoːto]}} «Niemiec, Niemka» = mN*tulk (''człowiek'') + g*toot (''Niemcy'')<br />
* ''tootorutu'' {{IPA|[ˈtoːtorʉtʉ]}} «niemiecka kuchnia» = mN*toot (''Niemcy'') + g*rut (''jedzenie, kuchnia'')<br />
<br />
= Zagadnienia dodatkowe =<br />
== Realizacja okoliczników ==<br />
Pekseili charakteryzuje się całkowitym brakiem przysłówków, a w większości przypadków pragmatycznie nie rozróżnia cechy (''szybki'') od sposobu (''szybko''). Zaznaczanie sposobu, w jaki przeprowadzana jest czynność lub stan, odbywa się na kilka sposobów:<br />
* nadanie cechy wykonawcy jako implikacja sposobu wykonania (''szybki pies pobiegł'' = ''pies pobiegł szybko'');<br />
* zaznaczenie sposobu poprzez konstrukcję ''ki'' + ‹rzeczownik nazywający cechę› (''pies pobiegł szybko'' = ''pies pobiegł z szybkością'');<br />
* zaznaczenie sposobu poprzez opis czasownikiem (''pies pobiegł wesoło'' = ''pies był szczęśliwy i pobiegł'').<br />
<br />
Wszystkie powyższe metody opierają się na modyfikacji rzeczownika głównego.<br />
<br />
== Historia pozostałych użyć emfazy ==<br />
:''Patrz także: [[#Historia emfatycznej kopulatywności]]''<br />
<br />
Oprócz funkcji łączącej, emfaza posiada współcześnie jeszcze dwa zastosowania: zaznaczanie drugiego rzeczownika głównego frazy czasownikowej (inaczej: wykonawcy w stronie czynnej lub zwrotnej) oraz zaznaczanie argumentu czasownika kontekstywnego. Oba zastosowania etymologicznie sprowadzają się do tej samej funkcji, którą emfaza pełniła w początkach Pekseili – do podkreślenia znaczenia jakieś części wypowiedzi na tle innych. W tym była między innymi potrzeba pokazania respektu osobom, o których się mówiło.<br />
<br />
Argumenty czasowników kontekstywnych, które mimo że już same w sobie pokazywały szacunek i uznanie w stronę konkretnych osób, zostały z czasem dodatkowo wzmocnione emfazą, by podkreślić ich znaczenie na tle innych podmiotów w zdaniu.<br />
<br />
Podobne zjawisko zaszło również przy oznaczaniu wykonawcy czynności we frazie czasownikowej, która najczęściej nie odnosiła się do rzeczownika głównego zdania. W wypowiedziach, które skupiały się na osobie mówiącej, wykonawca we frazach czasownikowych odnoszących się do osób inna niż pierwsza zaczął być wyróżniany emfaza.<br />
<br />
== Priorytetyzacja modyfikatorów ==<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%;text-align:center" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!Priorytet<br />
!W piśmie<br />
!W mowie<br />
|-<br />
|I<br />
|niemy przedrostek 乃 + ‹modyfikator› (tylko w zapisie japońskim)<br />
|–<br />
|-<br />
|II<br />
|niemy przedrostek 仍 + ‹modyfikator› (tylko w zapisie japońskim)<br />
|–<br />
|-<br />
|III<br />
|colspan=2|''ki muu'' き事 + (乃) + ‹modyfikator›<br />
|-<br />
|IV<br />
|colspan=2|''ki muu'' き事 + ‹zaimek obwiatywny emfatyczny› + (乃) + ‹modyfikator›<br />
|}<br />
<br />
== Słownictwo z nieregularną wymową ==<br />
Wymowa wyrazów w Pekseili w izolacji obustronnej jest na ogół bardzo regularna. Wyjątki stanowią słowa, które można czytać dwojako – posiadają alternatywną wymowę skróconą (wraz ze wszystkimi pochodnymi formami fleksyjnymi). Skrócone pisownie reflektujące tę wymowę (np. ''kka'' zamiast ''kaka'') są niepoprawne. Poniższa tabela przedstawia najczęstsze z takich fenomenów.<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%;text-align:center" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!Wyraz<br />
!Wymowa literalna<br />
!Wymowa skrócona<br />
|-<br />
|''kaka'' «robić»<br />
|{{IPA|[ˈkaka]}}<br />
|{{IPA|[kːa]}}<br />
|-<br />
|''kesa'' «mieć, być»<br />
|{{IPA|[ˈkɛsa]}}<br />
|{{IPA|[k͡sa]}}<br />
|-<br />
|''tite'' «dużo»<br/>(używany przy stopniowaniu)<br />
|{{IPA|[ˈtɪtɛ]}}<br />
|{{IPA|[tːɛ]}}<br />
|}<br />
<br />
== Porównanie wyrażeń i konstrukcji ==<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!colspan=2|Wiedzieć/uczyć się<br />
|-<br />
!Stan<br />
!Akcja<br />
|-<br />
|''petka'' «posiadać informacje o»<br />
|''riksa'' «posiąść wiedzę o»<br />
|-<br />
|''sula'' «wiedzieć o istnieniu»<br />
|''sosta'' «usłyszeć, dowiedzieć się o»<br />
|-<br />
|''revla'' «odróżniać»<br />
|''mirma'' «zauważyć, zobaczyć po raz pierwszy»<br />
|-<br />
|''peara'' «być wprawionym w, umieć»<br />
|''sonna'' «nauczyć się, ćwiczyć»<br />
|}<br />
<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!colspan=2|Trudny/łatwy<br />
|-<br />
!Trudny<br />
!Łatwy<br />
|-<br />
|''kera'' «trudny do zrozumienia»<br />
|''moksa'' «łatwy do zrozumienia»<br />
|-<br />
|''lappe'' «trudny do zrealizowania, wykonania»<br />
|''keiste'' «łatwy do zrealizowania, wykonania»<br />
|}<br />
<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!colspan=2|Myśleć...<br />
|-<br />
!Przedmiot<br />
!Realizacja<br />
|-<br />
|''Myślę, że...''<br />
|Czasowniki kontekstywne ''keima'', ''timma'' i ''hiva''.<br />
|-<br />
|''Myślę o...''<br />
|Czasownik przedrostkowy fabulatywny ''kana''.<br />
|-<br />
|''Myślę, czy...''<br />
|Nominalizacja rzeczownikiem posiłkowym ''moto'' (''mon'') 有.<br />
|}<br />
<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!colspan=2|Również, też<br />
|-<br />
!Konstrukcja<br />
!Przykład<br />
|-<br />
|‹rzeczownik główny› + ''tui'' + ''muu'' + ‹czasownik›<br />
|''Adam też '''wygrał'''.'' (= ''Adam wygrał, ale zrobił coś jeszcze.'')<br />
|-<br />
|''lin'' «to» / ''kito'' «on, ona» + ''tui'' + ‹rzeczownik główny› + ‹czasownik›<br />
|''Adam '''też''' wygrał.'' (= ''Adam wygrał, ale oprócz niego wygrał ktoś jeszcze.'')<br />
|}<br />
<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!colspan=2|Coś<br />
|-<br />
!Realizacja<br />
!Wytłumaczenie<br />
|-<br />
|''kuitu''<br />
|1) coś, cokolwiek 2) rzecz, rzeczy<br />
|-<br />
|''kuinu''<br />
|1) sprawa, problem 2) pomysł 3) myśl<br />
|-<br />
|''mulo''<br />
|czynność, wydarzenie, akcja, stan<br />
|-<br />
|''moto''<br />
|czas, wydarzenie, sytuacja, warunek, punkt widzenia<br />
|-<br />
|''situ''<br />
|zbiór, ilość (perspektywa wewnętrzna: percepcja elementów składowych)<br />
|-<br />
|''tanfelle''<br />
|zbiór, ilość (perspektywa zewnętrzna: percepcja jako całość)<br />
|-<br />
|''fala''<br />
|1) rzecz, obiekt, ciało 2) materia<br />
|}<br />
<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!colspan=2|Ktoś<br />
|-<br />
!Realizacja<br />
!Wytłumaczenie<br />
|-<br />
|''keitu''<br />
|1) ktoś, ktokolwiek 2) ludzie (kolektywnie; zaimek nieokreślony)<br />
|-<br />
|''veinu''<br />
|osoba, człowiek<br />
|-<br />
|''veina''<br />
|osoba, człowiek (uprzejmiej)<br />
|-<br />
|''tulki''<br />
|1) człowiek, ludzie 2) człowiek (jako gatunek)<br />
|-<br />
|''kito''<br />
|osoba, on, ona (płciowo-neutralny zaimek trzeciej osoby)<br />
|}<br />
<br />
== Nomen agentis i nomen patientis ==<br />
''Nomen agentis'' może być konstruowany za pomocą rzeczownika posiłkowowego ''keitu'' «człowiek», ''kaitu'' «zwierzę» lub ''kuitu'' «rzecz» i czasownika nieoznaczonego, który ten rzeczownik modyfikuje (np. ''heira'' «leczyć» &rarr; ''keitu heiran'' «lekarz; ten, kto leczy»), również za pomocą złożeniowania z rdzeniem *kak jako rdzeń modyfikujący (np. *mal «żyć» + *kak &rarr; ''malka'' «stworzenie») lub główny (np. *kak + *mik «rozmawiać» &rarr; ''kakami'' «rozmówca»).<br />
<br />
''Nomen patientis'' może być konstruowany za pomocą rzeczownika posiłkowego ''keitu'' «człowiek», ''kaitu'' «zwierzę» lub ''kuitu'' «rzecz», czasownika nieoznaczone, który ten rzeczownik modyfikuje oraz czasownika kontekstywnego w formie nieoznaczonej ''suama'', bądź jego form skróconych (np. ''heira'' «leczyć» &rarr; ''keitu heiran suamen'' / ''keitu heiran men'' / ''keitu heirammen'' / ''keitu heiramen'' «pacjent; ten, który jest leczony»).<br />
<br />
== Mierzenie czasu ==<br />
=== Makropodział ===<br />
Makropodział obejmuje czynności nazywania i mierzenia czasu dłuższego niż doba.<br />
<br />
Mierzenie czasu w Pekseili odbywa się głównie na podstawie obserwacji natury i zjawisk zachodzących naturalnie. Rokiem (''muntą'') nazywa się okres od początku pierszego miesiąca do końca ostatniego. Miesiące (''heikefi'') opierają się na cyklu księżyca. Jeden miesiąc trwa więc średnio 29,5 dni<ref>https://pl.wikipedia.org/wiki/Faza_Ksi%C4%99%C5%BCyca#Wyr.C3.B3.C5.BCnione_fazy</ref>, dzielony jest na dwie prawie równe połowy: na ''pierwszy kimiheikefi'', trwający od nowiu do pełni<ref>https://pl.wikipedia.org/wiki/Faza_Ksi%C4%99%C5%BCyca#Ksi.C4.99.C5.BCyca_.E2.80.9Eprzybywa.E2.80.9D</ref>, i ''drugi kimiheikefi'', trwający od pełni do nowiu<ref>https://pl.wikipedia.org/wiki/Faza_Ksi%C4%99%C5%BCyca#Ksi.C4.99.C5.BCyca_.E2.80.9Eubywa.E2.80.9D</ref>. Miesiąc zawsze zaczyna się i kończy nowiem.<br />
<br />
W oryginalnym ujęciu, lata nie są liczone tak, jak liczone są w kulturze europejskiej (np. ''rok 2015'', ''1990'' itp.). Lata są cyklami, które powtarzają się i nie są numerowane. Jedynie wiek ludzi jest liczony w ilości pełnych lat, które upłynęły od narodzin. Miesiące zbierane są w pięć pór roku, w odróżnieniu od europejskich czterech.<br />
<br />
Poniższa tabelka przedstawia makropodział czasu.<br />
<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!colspan=5|Makropodział czasu<br/>(''kimihe ruke'' 割間乃大)<br />
|-<br />
!Rok<br/>(''munta'' 年)<br />
!Pora roku<br/>(''kihi'' 節)<br />
!Miesiąc<sup>1</sup><br/>(''heikefi'' 間月)<br />
!Polskie odpowiedniki<br/>nazw miesięcy<br />
!Pełna nazwa miesiąca<br />
|-<br />
|rowspan=12|''Munta'' 年<br/>(≈ ''rok'')<br />
|rowspan=3 style="background:rgb(221,217,195)"|''Pulu'' 秋<br/>(≈ ''jesień'')<br />
|style="background:rgb(221,217,195)"|''1. Heikefi kulke'' 間月乃甲<br />
|style="background:rgb(221,217,195)"|''Wrzesień''<br />
|style="background:rgb(221,217,195)"|''Heikefi kulke so pulu'' 間月乃甲そ秋<br />
|-<br />
|style="background:rgb(221,217,195)"|''2. Heikefi kuitta'' 間月乃物一<br />
|style="background:rgb(221,217,195)"|''Październik''<br />
|style="background:rgb(221,217,195)"|''Heikefi kuitta so pulu'' 間月乃物一そ秋<br />
|-<br />
|style="background:rgb(221,217,195)"|''3. Heikefi kuitu hike'' 間月乃物二<br />
|style="background:rgb(221,217,195)"|''Listopad''<br />
|style="background:rgb(221,217,195)"|''Heikefi kuitu hike so pulu'' 間月乃物二そ秋<br />
|-<br />
|rowspan=2 style="background:rgb(218,238,243)"|''Selle'' 冬<br/>(≈ ''początek i środek zimy'')<br />
|style="background:rgb(218,238,243)"|''1. Heikefi kulke'' 間月乃甲<br />
|style="background:rgb(218,238,243)"|''Grudzień''<br />
|style="background:rgb(218,238,243)"|''Heikefi kulke so selle'' 間月乃甲そ冬<br />
|-<br />
|style="background:rgb(218,238,243)"|''2. Heikefi kuitta'' 間月乃物一<br />
|style="background:rgb(218,238,243)"|''Styczeń''<br />
|style="background:rgb(218,238,243)"|''Heikefi kuitta so selle'' 間月乃物一そ冬<br />
|-<br />
|rowspan=3 style="background:rgb(229,223,236)"|''Raaihe'' 春<br/>(≈ ''koniec zimy, poczatek i środek wiosny'')<br />
|style="background:rgb(229,223,236)"|''1. Heikefi kulke'' 間月乃甲<br />
|style="background:rgb(229,223,236)"|''Luty''<br />
|style="background:rgb(229,223,236)"|''Heikefi kulke so raaihe'' 間月乃甲そ春<br />
|-<br />
|style="background:rgb(229,223,236)"|''2. Heikefi kuitta'' 間月乃物一<br />
|style="background:rgb(229,223,236)"|''Marzec''<br />
|style="background:rgb(229,223,236)"|''Heikefi kuitta so raaihe'' 間月乃物一そ春<br />
|-<br />
|style="background:rgb(229,223,236)"|''3. Heikefi kuitu hike'' 間月乃物二<br />
|style="background:rgb(229,223,236)"|''Kwiecień''<br />
|style="background:rgb(229,223,236)"|''Heikefi kuitu hike so raaihe'' 間月乃物二そ春<br />
|-<br />
|rowspan=2 style="background:rgb(234,241,221)"|''Luiko'' 昌<br/>(≈ ''koniec wiosny, początek lata'')<br />
|style="background:rgb(234,241,221)"|''1. Heikefi kulke'' 間月乃甲<br />
|style="background:rgb(234,241,221)"|''Maj''<br />
|style="background:rgb(234,241,221)"|''Heikefi kulke so luiko'' 間月乃甲そ昌<br />
|-<br />
|style="background:rgb(234,241,221)"|''2. Heikefi kuitta'' 間月乃物一<br />
|style="background:rgb(234,241,221)"|''Czerwiec''<br />
|style="background:rgb(234,241,221)"|''Heikefi kuitta so luiko'' 間月乃物一そ昌<br />
|-<br />
|rowspan=2 style="background:rgb(214,227,188)"|''Sirtu'' 夏<br/>(≈ ''środek i koniec lata'')<br />
|style="background:rgb(214,227,188)"|''1. Heikefi kulke'' 間月乃甲<br />
|style="background:rgb(214,227,188)"|''Lipiec''<br />
|style="background:rgb(214,227,188)"|''Heikefi kulke so sirtu'' 間月乃甲そ夏<br />
|-<br />
|style="background:rgb(214,227,188)"|''2. Heikefi kuitta'' 間月乃物一<br />
|style="background:rgb(214,227,188)"|''Sierpień''<br />
|style="background:rgb(214,227,188)"|''Heikefi kuitta so sirtu'' 間月乃物一そ夏<br />
|}<br />
# Każdy miesiąc dzieli się na ''kimiheikefi kulke'' 割間月乃甲 {{IPA|[ˈkɪmɪhɛɪ̯kɛfʲɪ ˈkʉlkɛ]}} «pierwszy kimiheikefi» oraz ''kimiheikefi kuitta'' 割間月乃物一 {{IPA|[ˈkɪmɪhɛɪ̯kɛfʲɪ ˈkʉɪ̯tːa]}} «drugi kimiheikefi».<br />
<br />
=== Mikropodział ===<br />
Mikropodział obejmuje czynności nazywania i mierzenia czasu krótszego lub równego jednej dobie.<br />
<br />
Jedna doba (24 godziny) to ''leksu'' 日 {{IPA|[ˈlɛksʉ]}}. Czas między wschodem a zachodem słońca to ''fumi'' 陽 {{IPA|[ˈfʲʉmɪ]}}, natomiast od zachodu do wschodu – ''hoovi'' 晩 {{IPA|[ˈhoːʋɪ]}}. Godzina to ''lifta'' 時 {{IPA|[ˈlɪfta]}}, minuta – ''lifpala'' 時粒 {{IPA|[ˈlɪfpala]}}, a sekunda – ''lifpalka'' 時粒小 {{IPA|[ˈlɪfpalka]}}.<br />
<br />
= Pragmatyka =<br />
== Język kolokwialny ==<br />
* Zwijanie końcówek w izolacji prawostronnej. Patrz sekcja [[#Zwijanie końcówek]].<br />
* Sporadyczne opuszczanie rzeczownika głównego; prawie wyłącznie w przypadku zaimków ''lin'' «to» i ''kito'' «on, ona».<br />
* Opuszczanie rzeczownika posiłkowego ''mulo'' (''muu'') 事 w otoczeniu: ‹czasownik przedroskowy› + ''mulo'' + ‹fraza czasownikowa›.<br />
<br />
== Język formalny ==<br />
* Rzadsze użycie bezpośredniej modyfikacji rzeczownika na rzecz częstszej pomocy czasowników przedrostkowych (np. ''ki'', ''so'' czy ''se'').<br />
<br />
== Frazy i wyrażenia ==<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!Fraza<br />
!Znaczenie<br />
!Etymologia<br />
|-<br />
|''Visin.'' {{IPA|[ˈb̪ɪsɪ̃]}}<br />
|''Dziękuję. Dzięki.'' / ''Do widzenia.''<br />
|Forma czasu przeszłego czasownika statycznego ''visa'' «otrzymywać, akceptować, lubić».<br />
|}<br />
<br />
== Rozmówki ==<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:100%" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!Po polsku<br />
!W Pekseili<br />
!Wymowa<br />
|-<br />
|''Tak.''<br />
|''Hua.''<br />
|{{IPA|[hʉɐ̯]}}<br />
|-<br />
|''Nie.''<br />
|''Sun.''<br />
|{{IPA|[sʉ̃]}}<br />
|-<br />
|''Czy mówisz w Pekseili?''<br />
|''Vaan kuisenettu kin pekseile?''<br />
|{{IPA|[ˈb̪ãː ˈkʉɪ̯sɛnɛtːʉ kɪm ˈpɛksɛɪ̯lɛ]}}<br />
|-<br />
|''Tylko trochę.''<br />
|''Ki kasena.''<br />
|{{IPA|[ˈkʲːasɛna]}}<br />
|-<br />
|''Jak powiedzieć „X” w Pekseili?''<br />
|''Keitu kilan "X" kita vesollu kin pekseile?''<br />
|{{IPA|[ˈkɛɪ̯ŋ ˈkɪlã X ˈkɪta ˈʋɛsolːʉ kɪm ˈpɛksɛɪ̯lɛ]}}<br />
|-<br />
|''Która jest teraz godzina?''<br />
|''Liftallu ku?''<br />
|{{IPA|[ˈlɪftalːʉ kʉ]}}<br />
|-<br />
|''Cześć.'' / ''Hej.'' (powitanie)<br />
|''Siva.''<br />
|{{IPA|[ˈsɪʋa]}}<br />
|-<br />
|''Dzień dobry.''<br />
|''Fumi hia.'' / ''Leksu hia''. / '''Ksu 'ia''<br />
|{{IPA|[ˈfʲʉmɪ hɪɐ̯]}} / {{IPA|[ˈlɛksʉ hɪɐ̯]}} / {{IPA|[k͡sʉ ɪɐ̯]}}<br />
|-<br />
|''Cześć.'' / ''Na razie.'' / ''Do widzenia.''<br />
|''Visin.'' / ''Soria.'' / ''Soria hensata.''<br />
|{{IPA|[ˈb̪ɪsɪ̃]}} / {{IPA|[ˈsoɾɪɐ̯]}} / {{IPA|[ˈsorɪɐ̯ ˈhɛ̃sata]}}<br />
|-<br />
|''Dziękuję.''<br />
|''Visin.'' / ''Visin ki neste.'' / ''Ki neste.''<br />
|{{IPA|[ˈb̪ɪsɪ̃]}} / {{IPA|[ˈb̪ɪsɪŋ ˈkʲnɛstɛ]}} / {{IPA|[ˈkʲnɛstɛ]}}<br />
|-<br />
|''Żegnaj.''<br />
|''Vostan.''<br />
|{{IPA|[ˈb̪ostã]}}<br />
|-<br />
|''Jak się czujesz?''<br />
|''Tetkellellu?''<br />
|{{IPA|[ˈtɛtkɛlːɛlːʉ]}}<br />
|-<br />
|''Ile to kosztuje?''<br />
|''Tevsoksollu so lin ku?''<br />
|{{IPA|[ˈtɛʋsoksolːʉ so lɪŋ kʉ]}}<br />
|-<br />
|''Czy dostanę tę bluzkę w rozmiarze L?<br />
|''Kasaru L so munni ku hattu?''<br />
|{{IPA|[ˈkasaɾʉ lʉ so ˈmʉnːɪ kʉ ˈhatːʉ]}}<br />
|}<br />
<br />
= Dialekty =<br />
{|class="wikitable"<br />
!Dialekt<br />
!Cechy charakterystyczne<br />
|-<br />
!Tuuvustu<br/>(standardowy wariant<br/>Pekseili)<br />
|<br />
* Brak aspektu progresywnego w czasie teraźniejszym.<br />
|-<br />
!Tuuvihi<br/>(''dialekt miejski'')<br />
|<br />
* Fonem {{IPA|/ʋ/}} wymawiany {{IPA|[w]}} tam, gdzie nie jest realizowany jako {{IPA|[b̪]}}.<br />
* Czas przeszły bliższy jako realizacja aspektu progresywnego w czasie teraźniejszym.<br />
|}<br />
<br />
= Archaizmy =<br />
Poniższa tabelka przedstawia wszystkie elementy języka uzwane za archaicznie i nieużywane współcześnie, jednak nadal poprawne.<br />
<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!Archaizm<br />
!Zastosowanie archaiczne<br />
!Częstość użycia współcześnie<br />
|-<br />
|Czasowniki ''keita'', ''kuita'' i ''kaita'' oraz ich skrócenia<br />
|Kopulatywne czasowniki funkcjonujące jako czasowniki przedrostkowe i kontekstywne, z podziałem na kategorie ożywioności. Dzisiaj pozostałością po nich są nieme przedrostki 乃 i 仍. Patrz też sekcja [[#Historia emfatycznej kopulatywności]].<br />
|W wyrażeniach idiomatycznych; w celach stylizujących na język archaiczny.<br />
|-<br />
|Liczba mnoga<br />
|Do określania rzeczownika jako występującego w więcej niż jednej sztuce.<br />
|W wyrażeniach idiomatycznych; w celach stylizujących na język archaiczny.<br />
|-<br />
|Konstrukcja ‹imię› + ''veina''<br />
|Do uprzejmego odniesienia się do danej osoby; także do odmiany imion przez liczby i formy, która inaczej nie byłaby możliwa.<br />
|Nie używane; może mieć wydźwięk prześmiewczy. Współczesny odpowiednik stosowany powszechnie to ‹imię› + końcówka ''-na''. Patrz też sekcja [[#Imiona]].<br />
|}<br />
<br />
= Prawdopodobny rozwój języka =<br />
Poniższa tabela przedstawia prawdopodobne zmiany, jakie mogą zajść wraz z naturalną ewolucją języka.<br />
<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
!Zmiana<br />
!Skutek uboczny<br />
|-<br />
|Denazalizacja końcówek czasu nieoznaczonego (''-an'' &rarr; ''-a'', ''-en'' &rarr; ''-e'').<br />
|Zlanie się końcówek formy nieoznaczonej czasowników aktywnych i czasu bezokolicznikowo-teraźniejszego.<br />
|}<br />
<br />
= Historia Pekseili jako języka sztucznego =<br />
Historię tworzenia Pekseili jako języka sztucznego można podzielić na następujące etapy:<br />
<br />
{|class="wikitable" style="background:#f9f9f9;border:1px #aaaaaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"<br />
|1.<br />
|<br />
* Rozpoznawalne części mowy: rzeczowniki, zaimki, przymiotniki, czasowniki i przysłówki.<br />
* Rzeczowniki posiadały gramatyczne przypadki: mianownik, biernik (identyczny fleksyjnie do mianownika), dopełniacz oraz narzędnik. Jakiś czas później, usunięcie biernika.<br />
* 2 liczby rzeczowników: pojedyncza i mnoga.<br />
* Powstanie pomysłu zaimków drugoosobowych rozróżniających płeć.<br />
* Pomysł na język bez przyimków i spójników jako samodzielnych wyrazów.<br />
|-<br />
|2.<br />
|<br />
* Zmiana systemu przypadków rzeczownika na formy rzeczownika. Mianownik stał się deklaratywem, narzędnik emfazą, a dopełniacz posesywem.<br />
* Wymuszenie zgodności formy na rzeczownikach i przymiotnikach modyfikujących, które wszystkie musiały przybrać taką samą formę jak rzeczownik modyfikowany.<br />
* Reforma klas liczbowych. Liczba pojedyncza stała się nieoznaczoną, mnoga została uznana za archaiczną. Stworzona została faktyczna liczba pojedyncza.<br />
* Opuszczenie rzeczownika głównego zdania możliwe tylko w przypadku zdań podrzędnych VSO.<br />
* Dodanie czwartej osoby, która miała być płciowo-neutralnym zamiennikiem drugiej i trzeciej osoby.<br />
* Stworzenie systemu kilkudziesięciu przedrostków mających na celu funkcjonowanie jako spójniki i przyimki, łączących się z rzeczownikiem (prepozycjonalnie) lub z czasownikiem (relatywnie).<br />
* Dodanie nowej części mowy: partykuł, czyli czasowników posiłkowych modyfikujących czasownik główny.<br />
|-<br />
|3.<br />
|<br />
* Usunięcie posesywu. Zastąpienie go przedrostkiem. Dwie formy rzeczownikowe: deklaratyw i emfaza.<br />
* Powstanie systemu złożeń.<br />
* Usunięcie przymiotników: zastąpienie ich rzeczownikami modyfikującymi.<br />
* Usunięcie przysłówków: zastąpienie ich rzeczownikami z przedrostkami.<br />
* Zmiana nazwy ''partykuła'' na ''czasownik kontekstywny''. W rezultacie pozostały jedynie 2 części mowy: rzeczowniki oraz czasowniki.<br />
* Odsunięcie się od pomysłu zdań podrzędnych na rzecz modyfikujących fraz czasownikowych (podobnych do tych w japońskim).<br />
* Dodanie czasu nieoznaczonego do koniugacji czasownika.<br />
|-<br />
|4.<br />
|<br />
* Rozbicie czasu teraźniejszego na dwa czasy: bezokolicznikowo-teraźniejszy (dawniej teraźniejszy) oraz teraźniejszy.<br />
* Usunięcie czwartej osoby. Dodanie płciowo-neutralnych zaimków oddzielnie dla osoby drugiej, oddzielnie dla osoby trzeciej.<br />
* Zamiana systemu przedrostków na czasowniki przedrostkowe, gdzie niektóre z nich mogły być skracane do faktycznych przedrostków.<br />
* Zmiana definicji wyrażeń kopulatywnych na składające się jedynie z emfatycznej formy rzeczownika modyfikującego (w przeciwieństwie do poprzedniej definicji, gdzie czasownik kopulatywny musiał wchodzić w skład takiego wyrażenia). Czasownik kopulatywny <br />
* Reforma dotycząca składni. Zdanie opierało się teraz na rzeczowniku, a czasownik był jedynie modyfikatorem (w przeciwieństwie do poprzedniej definicji składni, gdzie każde zdanie wymagało czasownika [z wyjątkiem domyślnej kopuli]).<br />
* Możliwe opuszczenie rzeczownika głównego, tylko jeśli jest zaimkiem trzecioosobowym nieożywionym lub ożywionym płciowo-neutralnym.<br />
|}<br />
<br />
= Przypisy =<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategoria:Artykuły wyróżnione]]<br />
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=U%C5%BCytkownik:Toyatl&diff=24902
Użytkownik:Toyatl
2018-05-26T16:21:26Z
<p>Toyatl: </p>
<hr />
<div>'''WITAMY, WITAMY!'''<br />
<br />
<br />
Βρωδνοπὶσανη κονλαϟγοϋε υ αλφαβεταχ ϝατσὶνισκὶμ αὶ γρετσκὶμ.<br />
<br />
Ϋηλκα ρεφορμα [[Język Tolów|ηνζὺκα Τολόυ]].<br />
<br />
==ʹα==<br />
<br />
Ταβελκὶ ιωξ νηακτωαλνε α νηποδλεγαϊοντσε ναπραυη, αλε ζοσταυιονε κω παμηντὶ αὶ πῥεστροδζε.<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 2-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń L-F<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| láf<br />
láfa''';'''<br />
| a) láfam<br />
b) láfaŋk<br />
| láfaf<br />
| a) láffam<br />
b) láffaŋk<br />
| láfa<br />
| a) láfam'''a'''<br />
b) láfaŋk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| láfa'''h'''<br />
| a) láfam'''ah'''<br />
b) láfaŋk'''ah'''<br />
| láffa'''h'''<br />
| a) láffam'''ah'''<br />
b) láffaŋk'''ah'''<br />
| láfa'''ha'''<br />
| a) láfam'''ha'''<br />
b) láfaŋk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| láfa'''u'''<br />
| a) láfam'''au'''<br />
b) láfaŋk'''au'''<br />
| láffa'''u'''<br />
| a) láffam'''au'''<br />
b) láffaŋk'''au'''<br />
| láfa'''uo'''<br />
| a) láfam'''o'''<br />
b) láfaŋk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| láfa'''i'''<br />
| a) láfam'''ai'''<br />
b) láfaŋk'''ai'''<br />
| láffa'''i'''<br />
| a) láffam'''ai'''<br />
b) láffaŋk'''ai'''<br />
| láfa'''ie'''<br />
| a) láfam'''e'''<br />
b) láfaŋk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 3-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, K-L-P<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Ła-Q-N<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| kálop<br />
kálpo''';'''<br />
| a) kálpot<br />
b) kálpout<br />
| kálpop<br />
| a) kálpopat<br />
b) kálpopot<br />
| kálpo<br />
| a) kálpot'''a'''<br />
b) kálpout'''a'''<br />
| łaqán<br />
łaqána''';'''<br />
| a) łaqánac<br />
b) łaqánaic<br />
| łaqánan<br />
| a) łaqánnac<br />
b) łaqánnaic<br />
| łaqána<br />
| a) łaqánac'''a'''<br />
b) łaqánaic'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| kálpo'''h'''<br />
| a) kálpot'''ah'''<br />
b) kálpout'''ah'''<br />
| kálpop'''ah'''<br />
| a) kálpopt'''ah'''<br />
b) kálpopot'''ah'''<br />
| kálpo'''ha'''<br />
| a) kálpot'''ha'''<br />
b) kálpout'''aha'''<br />
| łaqána'''h'''<br />
| a) łaqánac'''ah'''<br />
b) łaqánaic'''ah'''<br />
| łaqánna'''h'''<br />
| a) łaqánnac'''ah'''<br />
b) łaqánnaic'''ah'''<br />
| łaqána'''ha'''<br />
| a) łaqánac'''ha'''<br />
b) łaqánaic'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| kálpo'''u'''<br />
| a) kálpot'''au'''<br />
b) kálpout'''au'''<br />
| kálpop'''au'''<br />
| a) kálpopt'''au'''<br />
b) kálpopot'''au'''<br />
| kálpo'''uo'''<br />
| a) kálpot'''o'''<br />
b) kálpout'''o'''<br />
| łaqána'''u'''<br />
| a) łaqánac'''au'''<br />
b) łaqánaic'''au'''<br />
| łaqánna'''u'''<br />
| a) łaqánnac'''au'''<br />
b) łaqánnaic'''au'''<br />
| łaqána'''uo'''<br />
| a) łaqánac'''o'''<br />
b) łaqánaic'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| kálpo'''i'''<br />
| a) kálpot'''ai'''<br />
b) kálpout'''ai'''<br />
| kálpop'''ai'''<br />
| a) kálpopt'''ai'''<br />
b) kálpopot'''ai'''<br />
| kálpo'''ie'''<br />
| a) kálpot'''e'''<br />
b) kálpout'''e'''<br />
| łaqána'''i'''<br />
| a) łaqánac'''ai'''<br />
b) łaqánaic'''ai'''<br />
| łaqánna'''i'''<br />
| a) łaqánnac'''ai'''<br />
b) łaqánnaic'''ai'''<br />
| łaqána'''ie'''<br />
| a) łaqánac'''e'''<br />
b) łaqánaic'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 4-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, Z-R-T-M<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Na-R-S-X<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b)-nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| zórtem<br />
| a) zórtem(a)f<br />
b) zórtemant<br />
| zórtemam<br />
| a) zórtemmaf<br />
b) zórtemmant<br />
| zórtem'''a'''<br />
| a) zórtemf'''a'''<br />
b) zórtemant'''a'''<br />
| narésox<br />
narésxo''';'''<br />
| a) narésxoł<br />
b) narésxouk<br />
| narésxox<br />
| a) narésxoxał<br />
b) narésxoxok<br />
| narésxo<br />
| a) narésxoł'''a'''<br />
b) narésxouk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| zórtem'''ah'''<br />
| a) zórtemf'''ah'''<br />
b) zórtemant'''ah'''<br />
| zórtemm'''ah'''<br />
| a) zórtemmaf'''ah'''<br />
b) zórtemmant'''ah'''<br />
| zórtem'''ha'''<br />
| a) zórtemf'''aha'''/zórtemaf'''ha'''<br />
b) zórtemant'''aha'''<br />
| narésxo'''h'''<br />
| a) narésxoł'''ah'''<br />
b) narésxouk'''ah'''<br />
| narésxox'''ah'''<br />
| a) narésxoxł'''ah'''<br />
b) narésxoxok'''ah'''<br />
| narésxo'''ha'''<br />
| a) narésxoł'''ha'''<br />
b) naréxouk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| zórtem'''au'''<br />
| a) zórtemf'''au'''<br />
b) zórtemant'''au'''<br />
| zórtemm'''au'''<br />
| a) zórtemmaf'''au'''<br />
b) zórtemmant'''au'''<br />
| zórtem'''o'''<br />
| a) zórtemf'''o'''<br />
b) zórtemant'''o'''<br />
| narésxo'''u'''<br />
| a) narésxoł'''au'''<br />
b) narésxouk'''au'''<br />
| narésxox'''au'''<br />
| a) narésxoxł'''au'''<br />
b) narésxoxok'''au'''<br />
| narésxo''uo'''<br />
| a) narésxoł'''o'''<br />
b) narésxouk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| zórtem'''ai'''<br />
| a) zórtemf'''ai'''<br />
b) zórtemant'''ai'''<br />
| zórtemm'''ai'''<br />
| a) zórtemmf'''ai'''<br />
b) zórtemmant'''ai'''<br />
| zórtem'''e'''<br />
| a) zórtemf'''e'''<br />
b) zórtemant'''e'''<br />
| narésxo'''i'''<br />
| a) narésxoł'''ai'''<br />
b) narésxouk'''ai'''<br />
| narésxax'''ai'''<br />
| a) narésxoxł'''ai'''<br />
b) narésxoxok'''ai'''<br />
| narésxo'''ie'''<br />
| a) narésxoł'''e'''<br />
b) narésxouk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
==ʹβ== <br />
*Δοπεϝνιατψε: παρτὺτὺυ, ποσσεσσὺυ ζβὺυαλνὺ, ποσσεσσὺυ νηζβὺυαλνὺ, νὶβὺβηρνὶκ, κομπαρατὺυ, τρανσλατὺυ, αβλατὺυ.<br />
<br />
* Ϋ αλφαβετη γρετσκὶμ - π(β,ϐ), φ, μ, υ(ϝ), τ, θ(ϲ), ν, λ, δ(δλ), ζ(δζ,ͳ,ϡ), σ(ϸ), ι, κ, χ, γ, ξ(ϙ,ϟ), ρ, ἰ(’), ʽ(ͱ)<br />
η, ω(ο), ε, α<br />
<br />
* Ιακ πὶσατι λαρὺϟγαϝὺ;<br />
<br />
tárhan - τάρἁν<br />
<br />
táhran - τᾶραν<br />
<br />
atháran - ατἅραν (ατʽάραν)<br />
<br />
tóhmi - τῶμη<br />
<br />
téhmi=táhmi - τᾶμη<br />
<br />
tíhmi - τῆμη<br />
<br />
athámi - ατἅμη (ατʽάμη)<br />
<br />
támhah - τάμἇ (τάμʽᾶ)<br />
<br />
atháhmi - ατἇμη (ατʽᾶμη)<br />
<br />
táham - τάἁμ (τᾶαμ)<br />
<br />
łétnah - δέτνᾶ<br />
<br />
łétnih - δέτνῆ<br />
<br />
łétnoh - δέτνῶ<br />
<br />
tá'pi - τάἰπη<br />
<br />
táp'i - τάπἰη<br />
<br />
at'á'pi - ατἰάἰπη<br />
<br />
táap - τάαπ<br />
<br />
==ʹγ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! || colspan="12" style="text-align: center; font-weight: bold; color: darkblue;" | Zaimki osobowe główne<br />
|- style="color: blue;"<br />
! !! colspan="4" | Liczba policzalna !! colspan="4" | Liczba policzalna zbiorowa !! colspan="4" | Liczba niepoliczalna<br />
|- style="color: green; font-weight: bold"<br />
| style="color: green;" | Osoba || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 1. || nef || naf || nof || nif || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 2. || lem || lam || lom || lim || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. powszechna || táqan || táŋah || táŋau || táŋay || táŋan || táŋŋah || táŋŋau || táŋŋay || táŋe || táŋa || táŋo || táŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. żywotna || tóqan || tóŋah || tóŋau || tóŋay || tóŋan || tóŋŋah || tóŋŋau || tóŋŋay || tóŋe || tóŋa || tóŋo || tóŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. nieżywotna || tíqan || tíŋah || tíŋau || tíŋay || tíŋan || tíŋŋah || tíŋŋau || tíŋŋay || tíŋe || tíŋa || tíŋo || tíŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. powszechna || 🙄 || 🙄 || 🙄 || 🙄 || 😝 || 😝 || 😝 || 😝 || 😭 || 😭 || 😭 || 😭<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. żywotna || 😞 || 😞 || 😞 || 😞 || 😟 || 😟 || 😟 || 😟 || 😢 || 😢 || 😢 || 😢<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. nieżywotna || 😒 || 😒 || 😒 || 😒 || 😔 || 😔 || 😔 || 😔 || 😕 || 😕 || 😕 || 😕<br />
|}<br />
<br />
==ʹδ==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="7" | JĘZYK TOLÓW: RZECZOWNIK<br />
|-<br />
! Liczba Rdzeń Sufiks || Mianownik || Biernik || Celownik || Dopełniacz || Wołacz || Znaczenie<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | L.P.P. R1 || δλαἰ || δλᾶ || δλαυ || δλαι || - || (jakaś onomatopøja)<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | L.P.Z. R1 || μαμ, μάμεἰ || μάμᾶ || μάμευ || μάμει || μάμεἰ || (nie ma takiego wyrazu)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: blue;" | L.NP. R1 || σα, σάα || σάἁ || σάυω || σάιη || σάα || szum<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: white;" | L.P.P. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: grey;" | L.P.Z. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkgrey;" | L.NP. R1+Sf || — || — || — || — || — || ×<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | L.P.P. R2 || γηφ || γήφᾶ || γήφευ || γήφει || γήφεἰ || dom (budynek)<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | L.P.Z. R2 || υώλαλ || υώλλᾶ || υώλλαυ || υώλλαι || — || wataha wilków<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: red;" | L.NP. R2 || ζήιε || ζήι(α)ἁ || ζήιευω || ζήιειη || || herbata<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: black;" | L.P.P. R2+Sf || υώλελ || υώλελᾶ || υώλελευ || υώλελει || υώλελεἰ || wiczyca<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | L.P.Z. R2+Sf || τήππαιτ || τήππαιτᾶ || τήππαιτευ || τηππαιτει || — || łożysko<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | L.NP. R2+Sf || μήδαικα || μήδαικαἁ || μήδαικω || μήδαικη || — || drewno<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: blue;" | L.P.P. R3 || μώιαυ || μώιυᾶ || μώιυαυ || μώιυαι || μώιυαἰ || kot<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | L.P.Z. R3 || πήθμωμ || πήθμωμᾶ || πήθμωμευ || πήθμωμει || — || archipelag<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | L.NP. R3 || ζήυρα || ζήυραἁ || ζήυραυω || ζήυραιη || — || skała, ziemia, gleba<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: red;" | L.P.P. R3+Sf || ρώκζελ || ρώκζελᾶ || ρώκζελευ || ρώκζελει || ρώκζελεἰ || wdowa<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: black;" | L.P.Z. R3+Sf || μήκιειωξ || μήκιειωξᾶ || μήκιειωξαυ || μήκιειωξαι || — || mrowisko<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | L.NP. R3+Sf || ἅκφαζε || ἅκφαζἁ || ἅκφαζω || ἅκφαζη || — || długość<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | L.P.P. R4 || ζήντωγ || ζήντωγᾶ || ζήτωγευ || ζήντωγει || ζήντωγαἰ || dzwon<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: blue;" | L.P.Z. R4 || ιώτιαθαθ || ιώτιαθαθᾶ || ιώτιαθαθευ || ιώτιαθαθει || — || rój owadów<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | L.NP. R4 || κώρκωμε, κήρκωμε || κώρκωμἁ || κώρκωμω || κώρκωμη || — || kurkuma (przyprawa)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | L.P.P. R4+Sf || φήρφαραιτ || φήρφαραιτᾶ || φήρφαραιτευ || φήρφαραιτει || — || wirnik, wiatrak<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: red;" | L.P.Z. R4+Sf || — || — || — || — || — ||<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: black;" | L.NP. R4+Sf || — || — || — || — || — ||<br />
|}<br />
<br />
==ʹε==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="5" | TABELA KOŃCÓWEK PRZYPADKÓW<br />
|-<br />
! Przypadek || Mianownik || Biernik || Celownik || Dopełniacz<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna || -ø, -', -e', -a' || -h, -ah || -u, -eu, -au || -y, -ey, -ay<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa || -ø, -e', -a' || -ah || -eu, -au || -ey, -ay<br />
|- style="color: darkred;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna || -ø, -e, -a || -(a)ha || -uo, -o || -yi, -i<br />
|}<br />
<br />
==ʹϛ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" | Odmiana czasownika o rdzeniu trójspółgłoskowym (R-N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iRNóTa || iRNíta || iRNáTa<br />
| iRaNTó(ua) || iRaNTí(ya) || iRaNTá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTa || iRNáyTa || iRNáhTa<br />
| iRaNTáu(ua) || iRaNTáy(ya) || iRaNTáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTa || iRNíTTa || iRNáTTa<br />
| iRaNTóu(ua) || iRaNTíy(ya) || iRaNTáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTa || iRaNNíTa || iRaNNáTa<br />
| iRaNeTTó(ua) || iRaNeTTí(ya) || iRaNeTTá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iRaNNóTTa || iRaNNíTTa || iRaNNáTTa<br />
| iRaNeTTóu(ua) || iRaNeTTíy(ya) || iRaNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹζ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" | Odmiana czasownika o rdzeniu dwuspółgłoskowym (N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oNTó(ua) || oNTí(ua) || oNTá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| oNTáu(ua) || oNTáy(ya) || oNTáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| oNTóu(ua) || oNTíy(ya) || oNTáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| oNeTTó(ua) || oNeTTí(ya) || oNeTTá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oNeTTóu(ua) || oNeTTíy(ya) || oNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹη==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" | Odmiana czasownika o rdzeniu jednospółgłoskowym (Ş)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iŞŞó(ua) || iŞŞí(ua) || iŞŞá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iŞŞáu(ua) || iŞŞáy(ya) || iŞŞáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iŞŞóu(ua) || iŞŞíy(ya) || iŞŞáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iŞeŞŞó(ua) || iŞeŞŞí(ya) || iŞeŞŞá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iŞeŞŞóu(ua) || iŞeŞŞíy(ya) || iŞeŞŞáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹθ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" | Odmiana czasownika o rdzeniu czwórspółgłoskowym (R-N-T-F)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oRNóTaF || oRNítaF || oRNáTaF<br />
| iRaNTóFa || iRaNTíFa || iRaNTáFa<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTaF || iRNáyTaF || iRNáhTaF<br />
| oRaNTáuFa || oRaNTáyFa || oRaNTáhFa<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTaF || oRNíTTaF || iRNáTTaF<br />
| oRaNTóFFa || iRaNTíFFa || oRaNTáFFa<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTaF || iRaNNíTaF || iRaNNáTaF<br />
| iRaNeTTóFa || iRaNeTTíFa || iRaNeTTáFa<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oRaNNóTTaF || oRaNNíTTaF || oRaNNáTTaF<br />
| oRaNeTTóFFa || oRaNeTTíFFa || oRaNeTTáFFa<br />
|}<br />
<br />
==ʹι==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="3" style="font-weight: bold;" | NAZWY MIESIĘCY<br />
|-<br />
| Styczeń || Yánuar || Ιάνυαρ<br />
|-<br />
| Luty || Féurar || Φέυραρ<br />
|-<br />
| Marzec || Marac || Μάραζ<br />
|-<br />
| Kwiecień || Ápril || Άπρηλ<br />
|-<br />
| Maj || May || Μαι<br />
|-<br />
| Czerwiec || Yónî || Ιώνὴ<br />
|-<br />
| Lipiec || Yólî || Ιώλὴ<br />
|-<br />
| Sierpień || Áuqos || Άυξωθ<br />
|-<br />
| Wrzesień || Sépt(em)ir || Θέπτ(εμ)ηρ<br />
|-<br />
| Październik || Ókt(op)ir || Ώκτ(ωπ)ηρ<br />
|-<br />
| Listopad || Náuu(am)ir || Νάυυ(αμ)ηρ<br />
|-<br />
| Grudzień || Técc(em)ir || Τέζζ(εμ)ηρ<br />
|}</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=U%C5%BCytkownik:Toyatl&diff=24896
Użytkownik:Toyatl
2018-05-25T11:27:30Z
<p>Toyatl: </p>
<hr />
<div>'''WITAMY, WITAMY!'''<br />
<br />
<br />
Βρωδνοπὶσανη κονλαϟγοϋε υ αλφαβεταχ ϝατσὶνισκὶμ αὶ γρετσκὶμ.<br />
<br />
Ϋηλκα ρεφορμα [[Język Tolów|ηνζὺκα Τολόυ]].<br />
<br />
==ʹα==<br />
<br />
Ταβελκὶ ιωξ νηακτωαλνε α νηποδλεγαϊοντσε ναπραυη, αλε ζοσταυιονε κω παμηντὶ αὶ πῥεστροδζε.<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 2-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń L-F<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| láf<br />
láfa''';'''<br />
| a) láfam<br />
b) láfaŋk<br />
| láfaf<br />
| a) láffam<br />
b) láffaŋk<br />
| láfa<br />
| a) láfam'''a'''<br />
b) láfaŋk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| láfa'''h'''<br />
| a) láfam'''ah'''<br />
b) láfaŋk'''ah'''<br />
| láffa'''h'''<br />
| a) láffam'''ah'''<br />
b) láffaŋk'''ah'''<br />
| láfa'''ha'''<br />
| a) láfam'''ha'''<br />
b) láfaŋk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| láfa'''u'''<br />
| a) láfam'''au'''<br />
b) láfaŋk'''au'''<br />
| láffa'''u'''<br />
| a) láffam'''au'''<br />
b) láffaŋk'''au'''<br />
| láfa'''uo'''<br />
| a) láfam'''o'''<br />
b) láfaŋk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| láfa'''i'''<br />
| a) láfam'''ai'''<br />
b) láfaŋk'''ai'''<br />
| láffa'''i'''<br />
| a) láffam'''ai'''<br />
b) láffaŋk'''ai'''<br />
| láfa'''ie'''<br />
| a) láfam'''e'''<br />
b) láfaŋk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 3-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, K-L-P<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Ła-Q-N<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| kálop<br />
kálpo''';'''<br />
| a) kálpot<br />
b) kálpout<br />
| kálpop<br />
| a) kálpopat<br />
b) kálpopot<br />
| kálpo<br />
| a) kálpot'''a'''<br />
b) kálpout'''a'''<br />
| łaqán<br />
łaqána''';'''<br />
| a) łaqánac<br />
b) łaqánaic<br />
| łaqánan<br />
| a) łaqánnac<br />
b) łaqánnaic<br />
| łaqána<br />
| a) łaqánac'''a'''<br />
b) łaqánaic'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| kálpo'''h'''<br />
| a) kálpot'''ah'''<br />
b) kálpout'''ah'''<br />
| kálpop'''ah'''<br />
| a) kálpopt'''ah'''<br />
b) kálpopot'''ah'''<br />
| kálpo'''ha'''<br />
| a) kálpot'''ha'''<br />
b) kálpout'''aha'''<br />
| łaqána'''h'''<br />
| a) łaqánac'''ah'''<br />
b) łaqánaic'''ah'''<br />
| łaqánna'''h'''<br />
| a) łaqánnac'''ah'''<br />
b) łaqánnaic'''ah'''<br />
| łaqána'''ha'''<br />
| a) łaqánac'''ha'''<br />
b) łaqánaic'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| kálpo'''u'''<br />
| a) kálpot'''au'''<br />
b) kálpout'''au'''<br />
| kálpop'''au'''<br />
| a) kálpopt'''au'''<br />
b) kálpopot'''au'''<br />
| kálpo'''uo'''<br />
| a) kálpot'''o'''<br />
b) kálpout'''o'''<br />
| łaqána'''u'''<br />
| a) łaqánac'''au'''<br />
b) łaqánaic'''au'''<br />
| łaqánna'''u'''<br />
| a) łaqánnac'''au'''<br />
b) łaqánnaic'''au'''<br />
| łaqána'''uo'''<br />
| a) łaqánac'''o'''<br />
b) łaqánaic'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| kálpo'''i'''<br />
| a) kálpot'''ai'''<br />
b) kálpout'''ai'''<br />
| kálpop'''ai'''<br />
| a) kálpopt'''ai'''<br />
b) kálpopot'''ai'''<br />
| kálpo'''ie'''<br />
| a) kálpot'''e'''<br />
b) kálpout'''e'''<br />
| łaqána'''i'''<br />
| a) łaqánac'''ai'''<br />
b) łaqánaic'''ai'''<br />
| łaqánna'''i'''<br />
| a) łaqánnac'''ai'''<br />
b) łaqánnaic'''ai'''<br />
| łaqána'''ie'''<br />
| a) łaqánac'''e'''<br />
b) łaqánaic'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 4-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, Z-R-T-M<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Na-R-S-X<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b)-nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| zórtem<br />
| a) zórtem(a)f<br />
b) zórtemant<br />
| zórtemam<br />
| a) zórtemmaf<br />
b) zórtemmant<br />
| zórtem'''a'''<br />
| a) zórtemf'''a'''<br />
b) zórtemant'''a'''<br />
| narésox<br />
narésxo''';'''<br />
| a) narésxoł<br />
b) narésxouk<br />
| narésxox<br />
| a) narésxoxał<br />
b) narésxoxok<br />
| narésxo<br />
| a) narésxoł'''a'''<br />
b) narésxouk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| zórtem'''ah'''<br />
| a) zórtemf'''ah'''<br />
b) zórtemant'''ah'''<br />
| zórtemm'''ah'''<br />
| a) zórtemmaf'''ah'''<br />
b) zórtemmant'''ah'''<br />
| zórtem'''ha'''<br />
| a) zórtemf'''aha'''/zórtemaf'''ha'''<br />
b) zórtemant'''aha'''<br />
| narésxo'''h'''<br />
| a) narésxoł'''ah'''<br />
b) narésxouk'''ah'''<br />
| narésxox'''ah'''<br />
| a) narésxoxł'''ah'''<br />
b) narésxoxok'''ah'''<br />
| narésxo'''ha'''<br />
| a) narésxoł'''ha'''<br />
b) naréxouk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| zórtem'''au'''<br />
| a) zórtemf'''au'''<br />
b) zórtemant'''au'''<br />
| zórtemm'''au'''<br />
| a) zórtemmaf'''au'''<br />
b) zórtemmant'''au'''<br />
| zórtem'''o'''<br />
| a) zórtemf'''o'''<br />
b) zórtemant'''o'''<br />
| narésxo'''u'''<br />
| a) narésxoł'''au'''<br />
b) narésxouk'''au'''<br />
| narésxox'''au'''<br />
| a) narésxoxł'''au'''<br />
b) narésxoxok'''au'''<br />
| narésxo''uo'''<br />
| a) narésxoł'''o'''<br />
b) narésxouk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| zórtem'''ai'''<br />
| a) zórtemf'''ai'''<br />
b) zórtemant'''ai'''<br />
| zórtemm'''ai'''<br />
| a) zórtemmf'''ai'''<br />
b) zórtemmant'''ai'''<br />
| zórtem'''e'''<br />
| a) zórtemf'''e'''<br />
b) zórtemant'''e'''<br />
| narésxo'''i'''<br />
| a) narésxoł'''ai'''<br />
b) narésxouk'''ai'''<br />
| narésxax'''ai'''<br />
| a) narésxoxł'''ai'''<br />
b) narésxoxok'''ai'''<br />
| narésxo'''ie'''<br />
| a) narésxoł'''e'''<br />
b) narésxouk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
==ʹβ== <br />
*Δοπεϝνιατψε: παρτὺτὺυ, ποσσεσσὺυ ζβὺυαλνὺ, ποσσεσσὺυ νηζβὺυαλνὺ, νὶβὺβηρνὶκ, κομπαρατὺυ, τρανσλατὺυ, αβλατὺυ.<br />
<br />
* Ϋ αλφαβετη γρετσκὶμ - π(β,ϐ), φ, μ, υ(ϝ), τ, θ(ϲ), ν, λ, δλ(δ), τζ(ζ,ͳϡ), σ(ϸ), ι, κ, χ, γ, ξ(ϙ,ϟ), ρ, ἰ(’), ʽ(ͱ)<br />
η, ω(ο), ε, α<br />
<br />
* Ιακ πὶσατι λαρὺϟγαϝὺ;<br />
<br />
tárhan - τάρἁν<br />
<br />
táhran - τᾶραν<br />
<br />
atháran - ατἅραν (ατʽάραν)<br />
<br />
tóhmi - τῶμη<br />
<br />
téhmi=táhmi - τᾶμη<br />
<br />
tíhmi - τῆμη<br />
<br />
athámi - ατἅμη (ατʽάμη)<br />
<br />
támhah - τάμἇ (τάμʽᾶ)<br />
<br />
atháhmi - ατἇμη (ατʽᾶμη)<br />
<br />
táham - τάἁμ (τᾶαμ)<br />
<br />
łétnah - δλέτνᾶ<br />
<br />
łétnih - δλέτνῆ<br />
<br />
łétnoh - δλέτνῶ<br />
<br />
tá'pi - τάἰπη<br />
<br />
táp'i - τάπἰη<br />
<br />
at'á'pi - ατἰάἰπη<br />
<br />
táap - τάαπ<br />
<br />
==ʹγ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! || colspan="12" style="text-align: center; font-weight: bold; color: darkblue;" | Zaimki osobowe główne<br />
|- style="color: blue;"<br />
! !! colspan="4" | Liczba policzalna !! colspan="4" | Liczba policzalna zbiorowa !! colspan="4" | Liczba niepoliczalna<br />
|- style="color: green; font-weight: bold"<br />
| style="color: green;" | Osoba || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 1. || nef || naf || nof || nif || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 2. || lem || lam || lom || lim || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. powszechna || táqan || táŋah || táŋau || táŋay || táŋan || táŋŋah || táŋŋau || táŋŋay || táŋe || táŋa || táŋo || táŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. żywotna || tóqan || tóŋah || tóŋau || tóŋay || tóŋan || tóŋŋah || tóŋŋau || tóŋŋay || tóŋe || tóŋa || tóŋo || tóŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. nieżywotna || tíqan || tíŋah || tíŋau || tíŋay || tíŋan || tíŋŋah || tíŋŋau || tíŋŋay || tíŋe || tíŋa || tíŋo || tíŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. powszechna || 🙄 || 🙄 || 🙄 || 🙄 || 😝 || 😝 || 😝 || 😝 || 😭 || 😭 || 😭 || 😭<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. żywotna || 😞 || 😞 || 😞 || 😞 || 😟 || 😟 || 😟 || 😟 || 😢 || 😢 || 😢 || 😢<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. nieżywotna || 😒 || 😒 || 😒 || 😒 || 😔 || 😔 || 😔 || 😔 || 😕 || 😕 || 😕 || 😕<br />
|}<br />
<br />
<br />
==ʹδ==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="5" | PARAPAMPAM<br />
|-<br />
! || Mianownik || Biernik || Celownik || Dopełniacz<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | L.P.P., 1R Μάἰ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | L.P.Z., 1R Μάμεἰ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: blue;" | L.NP., 1R Μάἰα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | L.P.P., 2R Σώλ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | L.P.Z., 2R Σώλελ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: red;" | L.NP., 2R Σώλα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: black;" | L.P.P., 2R+Sf Σώλεντ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | L.P.Z., 2R+Sf Σώλλεντ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | L.NP., 2R+Sf Σώλεντα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: blue;" | L.P.P., 3R Πέθημ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | L.P.Z., 3R Πέθμημ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | L.NP., 3R Πέθμη || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: red;" | L.P.P., 3R+Sf Πέθμης || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: black;" | L.P.Z., 3R+Sf Πέθμημες || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | L.NP., 3R+Sf Πέθμεσα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | L.P.P., 4R Κήρχαδλ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: blue;" | L.P.Z., 4R Κήρχαδλεδλ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | L.NP., 4R Κήρχαδλα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | L.P.P., 4R+Sf Κήρχαδλοκ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: red;" | L.P.Z., 4R+Sf Κήρχαδδλοκ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: black;" | L.NP., 4R+Sf Κήρχαδλοκα || -# || # || # || #<br />
|}<br />
<br />
==ʹε==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="5" | TABELA KOŃCÓWEK PRZYPADKÓW<br />
|-<br />
! Przypadek || Mianownik || Biernik || Celownik || Dopełniacz<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna || -ø, -', -e', -a' || -h, -ah || -u, -eu, -au || -y, -ey, -ay<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa || -ø, -e', -a' || -ah || -eu, -au || -ey, -ay<br />
|- style="color: darkred;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna || -ø, -e, -a || -(a)ha || -uo, -o || -yi, -i<br />
|}<br />
<br />
==ʹϛ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" | Odmiana czasownika o rdzeniu trójspółgłoskowym (R-N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iRNóTa || iRNíta || iRNáTa<br />
| iRaNTó(ua) || iRaNTí(ya) || iRaNTá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTa || iRNáyTa || iRNáhTa<br />
| iRaNTáu(ua) || iRaNTáy(ya) || iRaNTáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTa || iRNíTTa || iRNáTTa<br />
| iRaNTóu(ua) || iRaNTíy(ya) || iRaNTáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTa || iRaNNíTa || iRaNNáTa<br />
| iRaNeTTó(ua) || iRaNeTTí(ya) || iRaNeTTá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iRaNNóTTa || iRaNNíTTa || iRaNNáTTa<br />
| iRaNeTTóu(ua) || iRaNeTTíy(ya) || iRaNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹζ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" | Odmiana czasownika o rdzeniu dwuspółgłoskowym (N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oNTó(ua) || oNTí(ua) || oNTá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| oNTáu(ua) || oNTáy(ya) || oNTáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| oNTóu(ua) || oNTíy(ya) || oNTáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| oNeTTó(ua) || oNeTTí(ya) || oNeTTá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oNeTTóu(ua) || oNeTTíy(ya) || oNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹη==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" | Odmiana czasownika o rdzeniu jednospółgłoskowym (Ş)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iŞŞó(ua) || iŞŞí(ua) || iŞŞá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iŞŞáu(ua) || iŞŞáy(ya) || iŞŞáh(ha)<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iŞŞóu(ua) || iŞŞíy(ya) || iŞŞáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iŞeŞŞó(ua) || iŞeŞŞí(ya) || iŞeŞŞá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iŞeŞŞóu(ua) || iŞeŞŞíy(ya) || iŞeŞŞáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹθ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" | Odmiana czasownika o rdzeniu czwórspółgłoskowym (R-N-T-F)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oRNóTaF || oRNítaF || oRNáTaF<br />
| iRaNTóFa || iRaNTíFa || iRaNTáFa<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTaF || iRNáyTaF || iRNáhTaF<br />
| oRaNTáuFa || oRaNTáyFa || oRaNTáhFa<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTaF || oRNíTTaF || iRNáTTaF<br />
| oRaNTóFFa || iRaNTíFFa || oRaNTáFFa<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTaF || iRaNNíTaF || iRaNNáTaF<br />
| iRaNeTTóFa || iRaNeTTíFa || iRaNeTTáFa<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oRaNNóTTaF || oRaNNíTTaF || oRaNNáTTaF<br />
| oRaNeTTóFFa || oRaNeTTíFFa || oRaNeTTáFFa<br />
|}<br />
<br />
==ʹι==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="3" style="font-weight: bold;" | NAZWY MIESIĘCY<br />
|-<br />
| Styczeń || Yánuar || Ιάνυαρ<br />
|-<br />
| Luty || Féurar || Φέυραρ<br />
|-<br />
| Marzec || Marc || Μάρτζ<br />
|-<br />
| Kwiecień || Ápril || Άπρηλ<br />
|-<br />
| Maj || May || Μαι<br />
|-<br />
| Czerwiec || Yónî || Ιώνὴ<br />
|-<br />
| Lipiec || Yólî || Ιώλὴ<br />
|-<br />
| Sierpień || Áuqos || Άυξωθ<br />
|-<br />
| Wrzesień || Séptir || Θέπτηρ<br />
|-<br />
| Październik || Áktir || Άκτηρ<br />
|-<br />
| Listopad || Náuuir || Νάυυηρ<br />
|-<br />
| Grudzień || Téccir || Τέτζζηρ<br />
|}</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_Tol%C3%B3w&diff=24859
Język Tolów
2018-05-24T18:19:04Z
<p>Toyatl: </p>
<hr />
<div>'''Język Tolów''', '''język tolski''' (nazwa własna: ''Tolaŋánah'', ''Τωλαγάνᾶ'' [tola'ŋanɑh], [tola'ŋanaː]) - mowa Tolów) - język konstruowany.<br />
<br />
<br />
== Głoski i ortografia w alfabecie łacińskim ==<br />
<br />
Zapis jest fonemiczny.<br />
<br />
===Samogłoski===<br />
*'''A''' - [a], przy spółgłoskach uwularnych i /ɦ/ - może być wymawiana [ɑ];<br />
*'''E''' - [æ], [ε] lub - w sylabie nieakcentowanej, szczególnie przed akcentem - także [ə], nie występuje przy /q/, /r/ oraz /ɦ/;<br />
*'''I''' - [i] lub [ɪ]<br />
*'''O''' - [o] lub [ʊ];<br />
<br />
Samogłoski nie kontrastują ze względu na długość, z wyjątkiem, o którym poniżej. <br />
Sylabę akcentowaną zaznacza się akutem nad samogłoską. Jeśli w wyrazie występuje samogłoska z cyrkumfleksem, a jednocześnie brak innej z akutem, cyrkumfleks oznacza też wtedy sylabę akcentowaną.<br />
<br />
===Spółgłoski===<br />
{| class="wikitable"<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Spółgłoski<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Wargowe<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Zębowe<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Boczne<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Twardopodniebienne<br />
! style="font-weight: bold;" | Miękkopodniebienne<br />
! style="font-weight: bold;" | Języczkowe<br />
! style="font-weight: bold;" | Krtaniowe<br />
|-<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Nosowe<br />
| style="text-align: center;" | /m/ '''m'''<br />
| style="text-align: center;" | /n/ '''n'''<br />
| style="text-align: center;" | <br />
| colspan="2" style="text-align: center;" | /ŋ~ɲ/¹ '''ŋ''' (g)²<br />
| <br />
|<br />
|-<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Zwarte<br />
| style="text-align: center;" | /p/³ '''p''' (b)²<br />
| style="text-align: center;" | /t/ '''t''' (d)²<br />
| style="text-align: center;" | <br />
| style="text-align: center;" | /ʧ~tɕ/³ '''c''' (j)²<br />
| style="text-align: center;" | /k~kʲ/¹ '''k''' (g)²<br />
| style="text-align: center;" | /q/ '''q'''<br />
| style="text-align: center;" | /ʔ/³ ''' ' '''<br />
|-<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Szczelinowe<br />
| style="text-align: center;" | /φ~f/ '''f'''<br />
| style="text-align: center;" | /θ~s/³ '''s''' (z)²<br />
| style="text-align: center;" | /ɬ~tɬ/³ '''ł''' (d)²<br />
| style="text-align: center;" | /ʃ~ɕ/³ '''ş'''<br />
| style="text-align: center;" | /x~xʲ/¹ '''x'''<br />
| style="text-align: center;" | /ʀ~r/³ '''r'''<br />
| rowspan="2" style="text-align: center;" | /ɦ~ʕ/³ '''h'''<br />
|-<br />
! style="font-weight: bold;" | Półsamogłoski<br />
| style="text-align: center;" | /w/ '''u''' (v w)²<br />
| style="text-align: center;" | <br />
| style="text-align: center;" | /l/ '''l'''<br />
| style="text-align: center;" | /j/ '''y''' (j)²<br />
| style="text-align: center;" | <br />
| style="text-align: center;" | <br />
|}<br />
:¹ - [ŋ], palatalizowane do [ɲ] przy /i/ oraz /j/, [ɴ] przed /q/; [k], palatalizowane do [kʲ] przy /i/ oraz /j/; [x], palatalizowane do [xʲ] przy /i/ oraz /j/;<br />
:² - litery ''b'', ''d'', ''g'', ''j'', ''v'', ''w'', ''z'' występują tylko w zapożyczeniach;<br />
:³ - '''p''' dwuwargowa lub wargowo-zębowa, w nagłosie może być wymawiana jako głoska bezdźwięczna, wargowa, drżąca [ʙ̥];<br />
: - '''r''' może przyjmować artykulację języczkową, jak i dziąsłową, a w nagłosie, wygłosie i zbitkach z obstruentami tracić dźwięczność;<br />
: - '''ł''' w zbitkach po szczelinowych (z wyjątkiem /ɦ/) wymawia się zawsze jako zwartoszczelinową [tɬ];<br />
: - '''s''' standardowo ma wymowę pośrednią między [θ] a [s], „''s'' sepleniące”, spółgłoska podobna do [θ], z tym że język jest cofnięty, a jego koniec nie tkwi między zębami, ale przy siekaczach górnych, również wymowa [θ] oraz [s];<br />
: - '''c''' i '''ş''' mogą mieć brzmienie zadziąsłowe lub twardopodniebienne;<br />
: - ''' ' ''' nie pisze się na początku wyrazu i między samogłoskami;<br />
: - '''h''' dźwięczne, może udźwięczniać spółgłoski w zbitkach spółgłoskowych (np. ''atha'' -> [ʔadɦɑ], ''ahfa'' -> [ʔɑɦva], [ʔaːva]), jeśli znajduje się po samogłosce przed spółgłoską lub w wygłosie, może być nieme, a poprzedzająca samogłoska ulega wtedy wzdłużeniu (np. ''ah'' -> [ʔaː]);<br />
<br />
== Wzór sylaby ==<br />
<br />
Sylaba ma postać CV((C)C).<br />
<br />
Zbitka może się pojawić w wygłosie. Najczęściej jest to spowodowane dołączeniem sufiksu. Między ostatnimi dwiema spółgłoskami rdzenia najczęściej pojawia się samogłoska, o ile cały wyraz nie kończy się samogłoską.<br />
<br />
Każda sylaba zaczyna się pojedynczą spółgłoską, natomiast wewnątrz wyrazów możliwe są dowolne zbitki dwuspółgłoskowe, choć niektóre trudno wymawialne powodują, że druga asymiluje się do pierwszej (szczególnie w przypadkach, gdy pierwsza z nich to /ɬ/, a druga to szczelinowy sybilant).<br />
<br />
== Rdzeń wyrazowy ==<br />
<br />
Rdzenie zawierają jedną (teoretycznie), dwie, trzy bądź cztery spółgłoski. Rdzenie trój- i czterospółgłoskowe mogą występować w dwóch odmiennych typach. W pierwszym typie rdzenia dwie pierwsze spółgłoski mogą tworzyć zbitkę w czasownikach. W drugim typie rdzenia pierwsza spółgłoska i występująca po niej samogłoska (najczęściej /æ/ lub /a/) pozostają niezmienne, a zbitkę w czasowniku tworzą dwie kolejne spółgłoski.<br />
<br />
W wyrazach zapożyczonych możliwe są rdzenie liczące więcej niż cztery spółgłoski. Spółgłoski /j/, /w/ i /ɦ/ występują w niekiedy jako samogłoski, odpowiednio /i/, /o/, /a/, zapisuje się je wtedy z cyrkumfleksem. Akcent pada zawsze na sylabę z samogłoską po pierwszej spółgłosce rdzenia.<br />
<br />
Wyraz prosty bez afiksów ma postać:<br />
*dwuspógłoskowy: C1-V1-C2-V2/V3<br />
*trójspółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2<br />
*czterospółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3-C4 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2-C3-V3<br />
(gdzie C1, C2, C3, C4 to spółgłoski rdzenia, C0 i V0 to nieodmienialne spółgłoska i samogłoska w rdzeniach drugiego typu, V1, V2, V3 to samogłoski występujące po spółgłoskach rdzenia)<br />
<br />
W czasowniku V1 jest zerowe, akcent pada na V2. W rzeczowniku V2 jest zerowe, akcent pada na V1. W gerundium akcent pada na V2.<br />
<br />
== Morfologia ==<br />
<br />
===Czasownik===<br />
Czasownik odmienia się przez tryby, statyczność-dynamiczność, aspekty, strony, jak również mogą mieć znaczenie równe, osłabione bądź wzmocnione. Czasownik nie zawiera informacji o osobie podmiotu czy dopełnień ani o czasie, wynikają one z kontekstu lub obecności słów pomocniczych (zaimków, przysłówków itp.).<br />
<br />
*'''Tryb i modalność'''<br />
*'''Statyczność-dynamiczność'''<br />
*'''Aspekt'''<br />
*'''Strona'''<br />
Stronę określa barwa samogłoski V2, na którą w czasowniku pada główny (lub jedyny) akcent wyrazowy. Istnieje 5 stron, 3 określane przez wymianę samogłoski V2, a 2 przez wymianę tej samogłoski i obecności zaimka zwrotno-wzajemnego '''kî'''.<br />
:1. '''ó''' lub '''áu''' - strona czynna - agens jest w mianowniku, pacjens w bierniku;<br />
:2. '''í''' lub '''áy''' - strona bierna - agens jest w bierniku, pacjens w mianowniku;<br />
:3. '''á''' lub '''áh''' - czasownik nieprzechodni, podmiot jest w mianowniku;<br />
:4. strona czynna z zaimkiem '''kî''' - oznacza czynność zwrotną, podmiot w mianowniku;<br />
:5. strona bierna z zaimkiem '''kî''' - oznacza czynność wzajemną, 2 lub więcej podmiotów w mianowniku.<br />
<br />
*'''Wzmocnienie-osłabienie'''<br />
<br />
===Rzeczownik===<br />
Rzeczownik występuje w trzech klasach nominalnych (1. świat ożywiony; 2. materialny, nieożywiony; 3. reszta), trzech liczbach (1. liczba policzalna, w tym 1a. liczba uniwersalna, 1b. liczba zbiorowa; 2. liczba niepoliczalna;), odmienia się przez cztery przypadki główne (1. mianownik; 2. bierniko-dopełniacz; 3. allatyw; 4. ablatyw;).<br />
<br />
Rzeczownik niezłożony w mianowniku, bez sufiksów i niepoddany reduplikacji posiada jedną lub dwie samogłoski. Zawsze jest to V1 (samogłoska akcentowana, znajdująca się po pierwszej spółgłosce rdzenia pierwszego typu i po drugiej spółgłosce rdzenia trój- i czterospółgłoskowego drugiego typu), której barwa najczęściej (choć nie zawsze) określa klasę nominalną, do której dany rzeczownik należy, oraz V3, która najczęściej (choć nie zawsze) określa natężenie cechy albo w inny sposób różnicuje znaczenie (''r'''á'''n'''a'''t, r'''í'''n'''o'''t, r'''á'''nt'''e''', r'''ó'''nt'''a''', r'''á'''n'''a''', r'''ó'''n'''i''', r'''á'''nt'''a'''k, r'''í'''nt'''o'''k''). Jednosylabową formę przybiera wyraz ze rdzeniem jedno- i dwuspółgłoskowym, gdy V3 może być pominięta, sporadycznie też w wyrazach z rdzeniem trójspółgłoskowym, gdy w wygłosie znajduje się zbitka (''r'''a'''', r'''a'''n, r'''i'''nt''). Trzecia samogłoska albo należy do sufiksu, albo rozdziela zabronione zbitki (najczęściej jest to /æ/ lub /a/), albo jest końcówką liczby niepoliczalnej. Czwarta zawsze jest końcówką liczby niepoliczalnej.<br />
<br />
Rzeczownik złożony z dwóch rzeczowników prostych, z których pierwszy jest członem określającym, drugi określanym, może zawierać więcej niż cztery samogłoski. Akcent pada w nim na pierwszą samogłoskę rdzenia w drugim członie.<br />
<br />
*'''Klasy nominalne'''<br />
:1. żywotne - wszystko, co związane z życiem, nazwy roślin, zwierząt, grzybów, mikrobów, grup istot żywych, żywych struktur, osoby; wykładnikiem jest samogłoska V1=/'''o'''/ (przykład: ''r'''ó'''nat, r'''ó'''nti'');<br />
:2. nieżywotne, rzeczowe - wszystkie rzeczy odbierane zmysłami, namacalne, odczuwalne, widzialne, nie należące do organizmów żywych (a więc również np. martwe ciało), miejsca, kraje, struktury świata materialnego, nazwy cząstek elementarnych (ale nie oddziaływań), nazwy zjawisk widzialnych jak ogień; wykładnikiem jest V1=/'''i'''/ (przykład: ''r'''í'''net, r'''í'''ntat'');<br />
:3. pozostałe - wszystko to, co nie mieści się w dwóch pierwszych klasach; wykładnikiem jest V1=/'''e'''/ i V1=/'''a'''/ (przykład: ''y'''é'''net, r'''á'''nti'');<br />
<br />
Przynależność do danej klasy nie zawsze jest określona na rzeczowniku, szczególnie dotyczy to wyrazów zapożyczonych. Również imiona i nazwy przynależą do tej klasy rzeczowników, do których się odnoszą, bez względu na ich kształt i brzmienie.<br />
*'''Rodzaj'''<br />
Rzeczowniki i zaimki nie mają określonego rodzaju. Można go dodać wstawiając sufiks '''-(e)l''' dla rodzaju żeńskiego albo sufiks '''-(a)r'''. Rodzaj mają tylko rzeczowniki i zaimki z klasy żywotnych.<br />
*'''Liczby'''<br />
Żadna z części mowy nie odmienia się przez liczby. Rzeczowniki i zaimki przyjmują pewną liczbę i to implikuje ich zakres znaczeniowy. Zmiana liczby w rdzeniu powoduje, jak w przypadku zmiany przynależności do klasy nominalnej, zawsze zmianę jakościową, a nigdy ilościowej. <br />
:1. prosta policzalna - oznacza przedmiot, osobę, organizm, zjawisko, wydarzenie, konstrukcję, stan itp. dające się policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych, odbierane jako stanowiące spójną całość i autonomiczne w stosunku do innych osób, przedmiotów, zjawisk itd. - baran, kamień, noc; wyraz w l.p.p. kończy się spółgłoską;<br />
:2. zbiorcza policzalna - oznacza grupę osób, przedmiotów, zjawisk policzalnych, której poszczególne rozróżnialne elementy tworzą pewną spójną całość, a te całości również można policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych - stado, archipelag, dzieje; l.z.p. tworzy się reduplikując ostatnią spółgłoskę rdzenia, kończy się spółgłoską;<br />
:3. niepoliczalna - oznacza przedmioty, zjawiska itd. niedające się policzyć ani uszeregować za pomocą liczb naturalnych, do mierzenia ilości stosuje się ewentualnie jednostek umownych, w l.np. występują gerundia - trawa, woda, namiętność; wyraz w l.np. kończy się samogłoską;<br />
*'''Przypadki'''<br />
*'''Określenie posesywności i wyrazy złożone'''<br />
<br />
===Gerundium===<br />
<br />
===Przysłówek===<br />
Przysłówek tworzy się z rzeczownika przez dodanie przedrostka ''a-'' /ʔa-/ z powtórzeniem pierwszej spółgłoski rdzenia dla rdzeni typu 1. W rdzeniach typu 2. po przedrostku pierwsza spółgłoska nie jest reduplikowana, ale tworzy zbitkę z drugą spółgłoską. Rzadsze są konstrukcje z powtórzeniem pierwszej spółgłoski bez tworzenia zbitek w rdzeniu.<br />
<br />
Przykład:<br />
* rdzeń typu 1.:<br />
:''rátas'' -> '''''ar'''rátas''<br />
*rdzeń typu 2.:<br />
:a) ''parátas'' -> '''''a'''prátas''<br />
:b) ''naréq'' -> '''''an'''naréq''<br />
<br />
===Zaimki===<br />
Zaimki osobowe występują w czterech osobach i trzech liczbach. Możliwe są również takie kombinacje poprzez ich łączenie, jak również złożenia zaimków z prostymi liczebnikami, które zwiększają wachlarz dostępnych możliwości. Do zaimków w każdej osobie - poza liczbą niepoliczalną - można dołączyć sufiks definiujący płeć. Dla rodzaju żeńskiego jest to '''-(e)l''', dla rodzaju męskiego '''-(a)r'''.<br />
Trzecia osoba występuje w dwóch formach: bliższej i dalszej. Bliższa jest formą podstawową, występującą na ogół w zdaniach prostych. Dalsza - użyta w zdaniu prostym - oznacza:<br />
* podmiot lub dopełnienie mniej istotne dla mówiącego, skupiającego uwagę na innych częściach zdania, jeśli zdanie nie ma dopełnienia;<br />
* podmiot czynności nietożsamy z dopełnieniem; w przypadku użycia zarówno jako agensa, jak i pacjensa zaimka w jednej formie bliższej lub dalszej, zdanie wyraża czynność zwrotną;<br />
* odniesienie się do dopełnienia w zdaniach złożonych, kiedy dopełnienie pierwszego członu zdania złożonego jest podmiotem drugiego członu;<br />
<br />
===Liczebniki===<br />
<br />
===Stopniowanie===<br />
<br />
===Negacja===<br />
Język posiada dwa rodzaje negacji zarówno w rzeczownikach, czasownikach, gerundiach jak i przysłówkach:<br />
* dla oznaczenia braku cechy używa się sufiksu '''-uf''', '''-of''';<br />
* dla oznaczenia przeciwieństwa cechy używa się sufiksu '''-ys''', '''-is''';<br />
Nie występują partykuły przeczące ani twierdząca. Żeby odpowiedzieć na pytanie ogólne powtórza się czasownik z odpowiednią końcówką przeczenia. Jeśli pytanie wymaga odpowiedzi twierdzącej, powtórza się czasownik dodając do niego sufiks twierdzący '''-(e)k'''.<br />
W funkcji partykuł może wystąpić zaimek wskazujący''' şe'''' z odpowiednią końcówką:<br />
:'''şéek'''="tak"<br />
:'''şéof'''="nie"<br />
:'''şéis'''="nie, wprost przeciwnie".<br />
<br />
== Składnia ==<br />
<br />
===Szyk zdania===<br />
Szyk zdania jest swobodny, z dominującym układem SOV. Okolicznik znajduje się zwykle przed czasownikiem. Rzeczownik poprzedza przydawkę lub przydawki.<br />
<br />
===Grupa nominalna===<br />
<br />
===Zdanie współrzędnie złożone===<br />
<br />
===Zdanie podrzędnie złożone===<br />
<br />
== Zasady pisowni w alfabecie greckim ==<br />
<br />
<br />
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=U%C5%BCytkownik:Toyatl&diff=24856
Użytkownik:Toyatl
2018-05-23T19:53:24Z
<p>Toyatl: </p>
<hr />
<div>'''WITAMY, WITAMY!'''<br />
<br />
<br />
Βρωδνοπὶσανη κονλαϟγοϋε υ αλφαβεταχ ϝατσὶνισκὶμ αὶ γρετσκὶμ.<br />
<br />
Ϋηλκα ρεφορμα ηνζὺκα Τολόυ.<br />
<br />
==ʹα==<br />
<br />
Ταβελκὶ ιωξ νηακτωαλνε α νηποδλεγαϊοντσε ναπραυη, αλε ζοσταυιονε κω παμηντὶ αὶ πῥεστροδζε.<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 2-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń L-F<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| láf<br />
láfa''';'''<br />
| a) láfam<br />
b) láfaŋk<br />
| láfaf<br />
| a) láffam<br />
b) láffaŋk<br />
| láfa<br />
| a) láfam'''a'''<br />
b) láfaŋk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| láfa'''h'''<br />
| a) láfam'''ah'''<br />
b) láfaŋk'''ah'''<br />
| láffa'''h'''<br />
| a) láffam'''ah'''<br />
b) láffaŋk'''ah'''<br />
| láfa'''ha'''<br />
| a) láfam'''ha'''<br />
b) láfaŋk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| láfa'''u'''<br />
| a) láfam'''au'''<br />
b) láfaŋk'''au'''<br />
| láffa'''u'''<br />
| a) láffam'''au'''<br />
b) láffaŋk'''au'''<br />
| láfa'''uo'''<br />
| a) láfam'''o'''<br />
b) láfaŋk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| láfa'''i'''<br />
| a) láfam'''ai'''<br />
b) láfaŋk'''ai'''<br />
| láffa'''i'''<br />
| a) láffam'''ai'''<br />
b) láffaŋk'''ai'''<br />
| láfa'''ie'''<br />
| a) láfam'''e'''<br />
b) láfaŋk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 3-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, K-L-P<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Ła-Q-N<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| kálop<br />
kálpo''';'''<br />
| a) kálpot<br />
b) kálpout<br />
| kálpop<br />
| a) kálpopat<br />
b) kálpopot<br />
| kálpo<br />
| a) kálpot'''a'''<br />
b) kálpout'''a'''<br />
| łaqán<br />
łaqána''';'''<br />
| a) łaqánac<br />
b) łaqánaic<br />
| łaqánan<br />
| a) łaqánnac<br />
b) łaqánnaic<br />
| łaqána<br />
| a) łaqánac'''a'''<br />
b) łaqánaic'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| kálpo'''h'''<br />
| a) kálpot'''ah'''<br />
b) kálpout'''ah'''<br />
| kálpop'''ah'''<br />
| a) kálpopt'''ah'''<br />
b) kálpopot'''ah'''<br />
| kálpo'''ha'''<br />
| a) kálpot'''ha'''<br />
b) kálpout'''aha'''<br />
| łaqána'''h'''<br />
| a) łaqánac'''ah'''<br />
b) łaqánaic'''ah'''<br />
| łaqánna'''h'''<br />
| a) łaqánnac'''ah'''<br />
b) łaqánnaic'''ah'''<br />
| łaqána'''ha'''<br />
| a) łaqánac'''ha'''<br />
b) łaqánaic'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| kálpo'''u'''<br />
| a) kálpot'''au'''<br />
b) kálpout'''au'''<br />
| kálpop'''au'''<br />
| a) kálpopt'''au'''<br />
b) kálpopot'''au'''<br />
| kálpo'''uo'''<br />
| a) kálpot'''o'''<br />
b) kálpout'''o'''<br />
| łaqána'''u'''<br />
| a) łaqánac'''au'''<br />
b) łaqánaic'''au'''<br />
| łaqánna'''u'''<br />
| a) łaqánnac'''au'''<br />
b) łaqánnaic'''au'''<br />
| łaqána'''uo'''<br />
| a) łaqánac'''o'''<br />
b) łaqánaic'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| kálpo'''i'''<br />
| a) kálpot'''ai'''<br />
b) kálpout'''ai'''<br />
| kálpop'''ai'''<br />
| a) kálpopt'''ai'''<br />
b) kálpopot'''ai'''<br />
| kálpo'''ie'''<br />
| a) kálpot'''e'''<br />
b) kálpout'''e'''<br />
| łaqána'''i'''<br />
| a) łaqánac'''ai'''<br />
b) łaqánaic'''ai'''<br />
| łaqánna'''i'''<br />
| a) łaqánnac'''ai'''<br />
b) łaqánnaic'''ai'''<br />
| łaqána'''ie'''<br />
| a) łaqánac'''e'''<br />
b) łaqánaic'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 4-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, Z-R-T-M<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Na-R-S-X<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b)-nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| zórtem<br />
| a) zórtem(a)f<br />
b) zórtemant<br />
| zórtemam<br />
| a) zórtemmaf<br />
b) zórtemmant<br />
| zórtem'''a'''<br />
| a) zórtemf'''a'''<br />
b) zórtemant'''a'''<br />
| narésox<br />
narésxo''';'''<br />
| a) narésxoł<br />
b) narésxouk<br />
| narésxox<br />
| a) narésxoxał<br />
b) narésxoxok<br />
| narésxo<br />
| a) narésxoł'''a'''<br />
b) narésxouk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| zórtem'''ah'''<br />
| a) zórtemf'''ah'''<br />
b) zórtemant'''ah'''<br />
| zórtemm'''ah'''<br />
| a) zórtemmaf'''ah'''<br />
b) zórtemmant'''ah'''<br />
| zórtem'''ha'''<br />
| a) zórtemf'''aha'''/zórtemaf'''ha'''<br />
b) zórtemant'''aha'''<br />
| narésxo'''h'''<br />
| a) narésxoł'''ah'''<br />
b) narésxouk'''ah'''<br />
| narésxox'''ah'''<br />
| a) narésxoxł'''ah'''<br />
b) narésxoxok'''ah'''<br />
| narésxo'''ha'''<br />
| a) narésxoł'''ha'''<br />
b) naréxouk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| zórtem'''au'''<br />
| a) zórtemf'''au'''<br />
b) zórtemant'''au'''<br />
| zórtemm'''au'''<br />
| a) zórtemmaf'''au'''<br />
b) zórtemmant'''au'''<br />
| zórtem'''o'''<br />
| a) zórtemf'''o'''<br />
b) zórtemant'''o'''<br />
| narésxo'''u'''<br />
| a) narésxoł'''au'''<br />
b) narésxouk'''au'''<br />
| narésxox'''au'''<br />
| a) narésxoxł'''au'''<br />
b) narésxoxok'''au'''<br />
| narésxo''uo'''<br />
| a) narésxoł'''o'''<br />
b) narésxouk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| zórtem'''ai'''<br />
| a) zórtemf'''ai'''<br />
b) zórtemant'''ai'''<br />
| zórtemm'''ai'''<br />
| a) zórtemmf'''ai'''<br />
b) zórtemmant'''ai'''<br />
| zórtem'''e'''<br />
| a) zórtemf'''e'''<br />
b) zórtemant'''e'''<br />
| narésxo'''i'''<br />
| a) narésxoł'''ai'''<br />
b) narésxouk'''ai'''<br />
| narésxax'''ai'''<br />
| a) narésxoxł'''ai'''<br />
b) narésxoxok'''ai'''<br />
| narésxo'''ie'''<br />
| a) narésxoł'''e'''<br />
b) narésxouk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
==ʹβ== <br />
*Δοπεϝνιατψε: παρτὺτὺυ, ποσσεσσὺυ ζβὺυαλνὺ, ποσσεσσὺυ νηζβὺυαλνὺ, νὶβὺβηρνὶκ, κομπαρατὺυ, τρανσλατὺυ, αβλατὺυ.<br />
<br />
* Ϋ αλφαβετη γρετσκὶμ - π(β,ϐ), φ, μ, υ(ϝ), τ, θ(ϲ), ν, λ, δλ(δ), τζ(ζ,ͳϡ), σ(ϸ), ι, κ, χ, γ, ξ(ϙ,ϟ), ρ, ἰ(’), ʽ(ͱ)<br />
η, ω(ο), ε, α<br />
<br />
* Ιακ πὶσατι λαρὺϟγαϝὺ;<br />
<br />
tárhan - τάρἁν<br />
<br />
táhran - τᾶραν<br />
<br />
atháran - ατἅραν (ατʽάραν)<br />
<br />
tóhmi - τῶμη<br />
<br />
téhmi=táhmi - τᾶμη<br />
<br />
tíhmi - τῆμη<br />
<br />
athámi - ατἅμη (ατʽάμη)<br />
<br />
támhah - τάμἇ (τάμʽᾶ)<br />
<br />
atháhmi - ατἇμη (ατʽᾶμη)<br />
<br />
táham - τάἁμ (τᾶαμ)<br />
<br />
łétnah - δλέτνᾶ<br />
<br />
łétnih - δλέτνῆ<br />
<br />
łétnoh - δλέτνῶ<br />
<br />
tá'pi - τάἰπη<br />
<br />
táp'i - τάπἰη<br />
<br />
at'á'pi - ατἰάἰπη<br />
<br />
táap - τάαπ<br />
<br />
==ʹγ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! || colspan="12" style="text-align: center; font-weight: bold; color: darkblue;" | Zaimki osobowe główne<br />
|- style="color: blue;"<br />
! !! colspan="4" | Liczba policzalna !! colspan="4" | Liczba policzalna zbiorowa !! colspan="4" | Liczba niepoliczalna<br />
|- style="color: green; font-weight: bold"<br />
| style="color: green;" | Osoba || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 1. || nef || naf || nof || nif || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 2. || lem || lam || lom || lim || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. powszechna || táqan || táŋah || táŋau || táŋay || táŋan || táŋŋah || táŋŋau || táŋŋay || táŋe || táŋa || táŋo || táŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. żywotna || tóqan || tóŋah || tóŋau || tóŋay || tóŋan || tóŋŋah || tóŋŋau || tóŋŋay || tóŋe || tóŋa || tóŋo || tóŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. nieżywotna || tíqan || tíŋah || tíŋau || tíŋay || tíŋan || tíŋŋah || tíŋŋau || tíŋŋay || tíŋe || tíŋa || tíŋo || tíŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. powszechna || 🙄 || 🙄 || 🙄 || 🙄 || 😝 || 😝 || 😝 || 😝 || 😭 || 😭 || 😭 || 😭<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. żywotna || 😞 || 😞 || 😞 || 😞 || 😟 || 😟 || 😟 || 😟 || 😢 || 😢 || 😢 || 😢<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. nieżywotna || 😒 || 😒 || 😒 || 😒 || 😔 || 😔 || 😔 || 😔 || 😕 || 😕 || 😕 || 😕<br />
|}<br />
<br />
<br />
==ʹδ==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="5" | PARAPAMPAM<br />
|-<br />
! || Mianownik || Biernik || Celownik || Dopełniacz<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | L.P.P., 1R Μάἰ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | L.P.Z., 1R Μάμεἰ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: blue;" | L.NP., 1R Μάἰα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | L.P.P., 2R Σώλ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | L.P.Z., 2R Σώλελ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: red;" | L.NP., 2R Σώλα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: black;" | L.P.P., 2R+Sf Σώλεντ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | L.P.Z., 2R+Sf Σώλλεντ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | L.NP., 2R+Sf Σώλεντα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: blue;" | L.P.P., 3R Πέθημ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | L.P.Z., 3R Πέθμημ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | L.NP., 3R Πέθμη || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: red;" | L.P.P., 3R+Sf Πέθμης || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: black;" | L.P.Z., 3R+Sf Πέθμημες || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | L.NP., 3R+Sf Πέθμεσα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | L.P.P., 4R Κήρχαδλ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: blue;" | L.P.Z., 4R Κήρχαδλεδλ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | L.NP., 4R Κήρχαδλα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | L.P.P., 4R+Sf Κήρχαδλοκ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: red;" | L.P.Z., 4R+Sf Κήρχαδδλοκ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: black;" | L.NP., 4R+Sf Κήρχαδλοκα || -# || # || # || #<br />
|}<br />
<br />
==ʹε==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="5" | TABELA KOŃCÓWEK PRZYPADKÓW<br />
|-<br />
! Przypadek || Mianownik || Biernik || Celownik || Dopełniacz<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna || -ø, -', -e', -a' || -h, -ah || -u, -eu, -au || -y, -ey, -ay<br />
|- style="color: darkgreen;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa || -ø, -e', -a' || -ah || -eu, -au || -ey, -ay<br />
|- style="color: darkred;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna || -ø, -e, -a || -(a)ha || -uo, -o || -yi, -i<br />
|}<br />
<br />
==ʹϛ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" | Odmiana czasownika o rdzeniu trójspółgłoskowym (R-N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iRNóTa || iRNíta || iRNáTa<br />
| iRaNTó(ua) || iRaNTí(ya) || iRaNTá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTa || iRNáyTa || iRNáhTa<br />
| iRaNTáu(ua) || iRaNTáy(ya) || iRaNTáh(ha)<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTa || iRNíTTa || iRNáTTa<br />
| iRaNTóu(ua) || iRaNTíy(ya) || iRaNTáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTa || iRaNNíTa || iRaNNáTa<br />
| iRaNeTTó(ua) || iRaNeTTí(ya) || iRaNeTTá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iRaNNóTTa || iRaNNíTTa || iRaNNáTTa<br />
| iRaNeTTóu(ua) || iRaNeTTíy(ya) || iRaNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹζ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" | Odmiana czasownika o rdzeniu dwuspółgłoskowym (N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oNTó(ua) || oNTí(ua) || oNTá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| oNTáu(ua) || oNTáy(ya) || oNTáh(ha)<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| oNTóu(ua) || oNTíy(ya) || oNTáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| oNeTTó(ua) || oNeTTí(ya) || oNeTTá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oNeTTóu(ua) || oNeTTíy(ya) || oNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹη==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" | Odmiana czasownika o rdzeniu jednospółgłoskowym (Ş)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: darkblue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iŞŞó(ua) || iŞŞí(ua) || iŞŞá(ha)<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iŞŞáu(ua) || iŞŞáy(ya) || iŞŞáh(ha)<br />
|- style="color: green;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iŞŞóu(ua) || iŞŞíy(ya) || iŞŞáh(ha)<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iŞeŞŞó(ua) || iŞeŞŞí(ya) || iŞeŞŞá(ha)<br />
|- style="color: purple;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iŞeŞŞóu(ua) || iŞeŞŞíy(ya) || iŞeŞŞáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹθ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" | Odmiana czasownika o rdzeniu czwórspółgłoskowym (R-N-T-F)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oRNóTaF || oRNítaF || oRNáTaF<br />
| iRaNTóFa || iRaNTíFa || iRaNTáFa<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTaF || iRNáyTaF || iRNáhTaF<br />
| oRaNTáuFa || oRaNTáyFa || oRaNTáhFa<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTaF || oRNíTTaF || iRNáTTaF<br />
| oRaNTóFFa || iRaNTíFFa || oRaNTáFFa<br />
|- style="color: blue;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTaF || iRaNNíTaF || iRaNNáTaF<br />
| iRaNeTTóFa || iRaNeTTíFa || iRaNeTTáFa<br />
|- style="color: brown;"<br />
| style="font-weight: bold;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oRaNNóTTaF || oRaNNíTTaF || oRaNNáTTaF<br />
| oRaNeTTóFFa || oRaNeTTíFFa || oRaNeTTáFFa<br />
|}<br />
<br />
==ʹι==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="3" style="font-weight: bold;" | NAZWY MIESIĘCY<br />
|-<br />
| Styczeń || Yánuar || Ιάνυαρ<br />
|-<br />
| Luty || Féurar || Φέυραρ<br />
|-<br />
| Marzec || Marc || Μάρτζ<br />
|-<br />
| Kwiecień || Ápril || Άπρηλ<br />
|-<br />
| Maj || May || Μαι<br />
|-<br />
| Czerwiec || Yónî || Ιώνὴ<br />
|-<br />
| Lipiec || Yólî || Ιώλὴ<br />
|-<br />
| Sierpień || Áuqos || Άυξωθ<br />
|-<br />
| Wrzesień || Séptir || Θέπτηρ<br />
|-<br />
| Październik || Áktir || Άκτηρ<br />
|-<br />
| Listopad || Náuuir || Νάυυηρ<br />
|-<br />
| Grudzień || Téccir || Τέτζζηρ<br />
|}</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=U%C5%BCytkownik:Toyatl&diff=24855
Użytkownik:Toyatl
2018-05-23T13:20:12Z
<p>Toyatl: </p>
<hr />
<div>'''WITAMY, WITAMY!'''<br />
<br />
<br />
Βρωδνοπὶσανη κονλαϟγοϋε υ αλφαβεταχ ϝατὶνισκὶμ αὶ γρετσκὶμ.<br />
<br />
Ϋηλκα ρεφορμα ηνζὺκα Τολόυ.<br />
<br />
==ʹα==<br />
<br />
Ταβελκὶ ιωξ νηακτωαλνε α νηποδλεγαιοντσε ναπραϋη, αλε ζοσταϋιονε κω παμηντὶ αὶ πῥεστροδζε.<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 2-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń L-F<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| láf<br />
láfa''';'''<br />
| a) láfam<br />
b) láfaŋk<br />
| láfaf<br />
| a) láffam<br />
b) láffaŋk<br />
| láfa<br />
| a) láfam'''a'''<br />
b) láfaŋk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| láfa'''h'''<br />
| a) láfam'''ah'''<br />
b) láfaŋk'''ah'''<br />
| láffa'''h'''<br />
| a) láffam'''ah'''<br />
b) láffaŋk'''ah'''<br />
| láfa'''ha'''<br />
| a) láfam'''ha'''<br />
b) láfaŋk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| láfa'''u'''<br />
| a) láfam'''au'''<br />
b) láfaŋk'''au'''<br />
| láffa'''u'''<br />
| a) láffam'''au'''<br />
b) láffaŋk'''au'''<br />
| láfa'''uo'''<br />
| a) láfam'''o'''<br />
b) láfaŋk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| láfa'''i'''<br />
| a) láfam'''ai'''<br />
b) láfaŋk'''ai'''<br />
| láffa'''i'''<br />
| a) láffam'''ai'''<br />
b) láffaŋk'''ai'''<br />
| láfa'''ie'''<br />
| a) láfam'''e'''<br />
b) láfaŋk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 3-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, K-L-P<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Ła-Q-N<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| kálop<br />
kálpo''';'''<br />
| a) kálpot<br />
b) kálpout<br />
| kálpop<br />
| a) kálpopat<br />
b) kálpopot<br />
| kálpo<br />
| a) kálpot'''a'''<br />
b) kálpout'''a'''<br />
| łaqán<br />
łaqána''';'''<br />
| a) łaqánac<br />
b) łaqánaic<br />
| łaqánan<br />
| a) łaqánnac<br />
b) łaqánnaic<br />
| łaqána<br />
| a) łaqánac'''a'''<br />
b) łaqánaic'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| kálpo'''h'''<br />
| a) kálpot'''ah'''<br />
b) kálpout'''ah'''<br />
| kálpop'''ah'''<br />
| a) kálpopt'''ah'''<br />
b) kálpopot'''ah'''<br />
| kálpo'''ha'''<br />
| a) kálpot'''ha'''<br />
b) kálpout'''aha'''<br />
| łaqána'''h'''<br />
| a) łaqánac'''ah'''<br />
b) łaqánaic'''ah'''<br />
| łaqánna'''h'''<br />
| a) łaqánnac'''ah'''<br />
b) łaqánnaic'''ah'''<br />
| łaqána'''ha'''<br />
| a) łaqánac'''ha'''<br />
b) łaqánaic'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| kálpo'''u'''<br />
| a) kálpot'''au'''<br />
b) kálpout'''au'''<br />
| kálpop'''au'''<br />
| a) kálpopt'''au'''<br />
b) kálpopot'''au'''<br />
| kálpo'''uo'''<br />
| a) kálpot'''o'''<br />
b) kálpout'''o'''<br />
| łaqána'''u'''<br />
| a) łaqánac'''au'''<br />
b) łaqánaic'''au'''<br />
| łaqánna'''u'''<br />
| a) łaqánnac'''au'''<br />
b) łaqánnaic'''au'''<br />
| łaqána'''uo'''<br />
| a) łaqánac'''o'''<br />
b) łaqánaic'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| kálpo'''i'''<br />
| a) kálpot'''ai'''<br />
b) kálpout'''ai'''<br />
| kálpop'''ai'''<br />
| a) kálpopt'''ai'''<br />
b) kálpopot'''ai'''<br />
| kálpo'''ie'''<br />
| a) kálpot'''e'''<br />
b) kálpout'''e'''<br />
| łaqána'''i'''<br />
| a) łaqánac'''ai'''<br />
b) łaqánaic'''ai'''<br />
| łaqánna'''i'''<br />
| a) łaqánnac'''ai'''<br />
b) łaqánnaic'''ai'''<br />
| łaqána'''ie'''<br />
| a) łaqánac'''e'''<br />
b) łaqánaic'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 4-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, Z-R-T-M<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Na-R-S-X<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b)-nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| zórtem<br />
| a) zórtem(a)f<br />
b) zórtemant<br />
| zórtemam<br />
| a) zórtemmaf<br />
b) zórtemmant<br />
| zórtem'''a'''<br />
| a) zórtemf'''a'''<br />
b) zórtemant'''a'''<br />
| narésox<br />
narésxo''';'''<br />
| a) narésxoł<br />
b) narésxouk<br />
| narésxox<br />
| a) narésxoxał<br />
b) narésxoxok<br />
| narésxo<br />
| a) narésxoł'''a'''<br />
b) narésxouk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| zórtem'''ah'''<br />
| a) zórtemf'''ah'''<br />
b) zórtemant'''ah'''<br />
| zórtemm'''ah'''<br />
| a) zórtemmaf'''ah'''<br />
b) zórtemmant'''ah'''<br />
| zórtem'''ha'''<br />
| a) zórtemf'''aha'''/zórtemaf'''ha'''<br />
b) zórtemant'''aha'''<br />
| narésxo'''h'''<br />
| a) narésxoł'''ah'''<br />
b) narésxouk'''ah'''<br />
| narésxox'''ah'''<br />
| a) narésxoxł'''ah'''<br />
b) narésxoxok'''ah'''<br />
| narésxo'''ha'''<br />
| a) narésxoł'''ha'''<br />
b) naréxouk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| zórtem'''au'''<br />
| a) zórtemf'''au'''<br />
b) zórtemant'''au'''<br />
| zórtemm'''au'''<br />
| a) zórtemmaf'''au'''<br />
b) zórtemmant'''au'''<br />
| zórtem'''o'''<br />
| a) zórtemf'''o'''<br />
b) zórtemant'''o'''<br />
| narésxo'''u'''<br />
| a) narésxoł'''au'''<br />
b) narésxouk'''au'''<br />
| narésxox'''au'''<br />
| a) narésxoxł'''au'''<br />
b) narésxoxok'''au'''<br />
| narésxo''uo'''<br />
| a) narésxoł'''o'''<br />
b) narésxouk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| zórtem'''ai'''<br />
| a) zórtemf'''ai'''<br />
b) zórtemant'''ai'''<br />
| zórtemm'''ai'''<br />
| a) zórtemmf'''ai'''<br />
b) zórtemmant'''ai'''<br />
| zórtem'''e'''<br />
| a) zórtemf'''e'''<br />
b) zórtemant'''e'''<br />
| narésxo'''i'''<br />
| a) narésxoł'''ai'''<br />
b) narésxouk'''ai'''<br />
| narésxax'''ai'''<br />
| a) narésxoxł'''ai'''<br />
b) narésxoxok'''ai'''<br />
| narésxo'''ie'''<br />
| a) narésxoł'''e'''<br />
b) narésxouk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
==ʹβ== <br />
*Δοπεϝνιατψε: παρτὺτὺυ, ποσσεσσὺυ ζβὺυαλνὺ, ποσσεσσὺυ νηζβὺυαλνὺ, βηρνὶκ, κομπαρατὺυ, τρανσλατὺυ, αβλατὺυ.<br />
<br />
* Ϋ αλφαβετη γρετσκὶμ - π, φ, μ, υ, τ, θ, ν, λ, δλ, τζ(ͳ), σ, ι, κ, χ, γ, ξ(ϙ,ϟ), ρ, ἰ(’), ʽ(ͱ)<br />
η, ω, ε, α<br />
<br />
* Ιακ πὶσατι λαρὺϟγαϝὺ;<br />
<br />
tárhan - τάρἁν<br />
<br />
táhran - τᾶραν<br />
<br />
atháran - ατἅραν<br />
<br />
tóhmi - τῶμη<br />
<br />
téhmi=táhmi - τᾶμη<br />
<br />
tíhmi - τῆμη<br />
<br />
athámi - ατἅμη<br />
<br />
támhah - τάμἇ<br />
<br />
atháhmi - ατἇμη<br />
<br />
táham - τάἁμ<br />
<br />
łétnah - δλέτνᾶ<br />
<br />
łétnih - δλέτνῆ<br />
<br />
łétnoh - δλέτνῶ<br />
<br />
tá'pi - τάἰπη<br />
<br />
táp'i - τάπἰη<br />
<br />
at'á'pi - ατἰάἰπη<br />
<br />
táap - τάαπ<br />
<br />
==ʹγ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! || colspan="12" style="text-align: center; font-weight: bold; color: darkblue;" | Zaimki osobowe główne<br />
|- style="color: blue;"<br />
! !! colspan="4" | Liczba policzalna !! colspan="4" | Liczba policzalna zbiorowa !! colspan="4" | Liczba niepoliczalna<br />
|- style="color: green; font-weight: bold"<br />
| style="color: green;" | Osoba || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 1. || nef || naf || nof || nif || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 2. || lem || lam || lom || lim || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. powszechna || táqan || táŋah || táŋau || táŋay || táŋan || táŋŋah || táŋŋau || táŋŋay || táŋe || táŋa || táŋo || táŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. żywotna || tóqan || tóŋah || tóŋau || tóŋay || tóŋan || tóŋŋah || tóŋŋau || tóŋŋay || tóŋe || tóŋa || tóŋo || tóŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. nieżywotna || tíqan || tíŋah || tíŋau || tíŋay || tíŋan || tíŋŋah || tíŋŋau || tíŋŋay || tíŋe || tíŋa || tíŋo || tíŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. powszechna || 🙄 || 🙄 || 🙄 || 🙄 || 😝 || 😝 || 😝 || 😝 || 😭 || 😭 || 😭 || 😭<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. żywotna || 😞 || 😞 || 😞 || 😞 || 😟 || 😟 || 😟 || 😟 || 😢 || 😢 || 😢 || 😢<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. nieżywotna || 😒 || 😒 || 😒 || 😒 || 😔 || 😔 || 😔 || 😔 || 😕 || 😕 || 😕 || 😕<br />
|}<br />
<br />
<br />
==ʹδ==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="5" | PARAPAMPAM<br />
|-<br />
! || Mianownik || Biernik || Celownik || Dopełniacz<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | L.P.P., 1R Μάἰ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | L.P.Z., 1R Μάμεἰ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: blue;" | L.NP., 1R Μάἰα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | L.P.P., 2R Σώλ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | L.P.Z., 2R Σώλελ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: red;" | L.NP., 2R Σώλα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: black;" | L.P.P., 2R+Sf Σώλεντ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | L.P.Z., 2R+Sf Σώλλεντ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | L.NP., 2R+Sf Σώλεντα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: blue;" | L.P.P., 3R Πέθημ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | L.P.Z., 3R Πέθμημ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | L.NP., 3R Πέθμη || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: red;" | L.P.P., 3R+Sf Πέθμης || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: black;" | L.P.Z., 3R+Sf Πέθμημες || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | L.NP., 3R+Sf Πέθμεσα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | L.P.P., 4R Κήρχαδλ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: blue;" | L.P.Z., 4R Κήρχαδλεδλ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | L.NP., 4R Κήρχαδλα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | L.P.P., 4R+Sf Κήρχαδλοκ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: red;" | L.P.Z., 4R+Sf Κήρχαδδλοκ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: black;" | L.NP., 4R+Sf Κήρχαδλοκα || -# || # || # || #<br />
|}<br />
<br />
==ʹε==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="5" | Tabela przypadków<br />
|-<br />
! Przypadek || Mianownik || Biernik || Celownik || Dopełniacz<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna || -ø, -', -e', -a' || -h, -ah || -u, -eu, -au || -y, -ey, -ay<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa || -ø, -e', -a' || -ah || -eu, -au || -ey, -ay<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna || -ø, -e, -a || -(a)ha || -uo, -o || -yi, -i<br />
|}<br />
<br />
==ʹϛ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" style="color: darkred;" | Odmiana czasownika o rdzeniu trójspółgłoskowym (R-N-T)<br />
|- style="font-weight: bold; color: green;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iRNóTa || iRNíta || iRNáTa<br />
| iRaNTó(ua) || iRaNTí(ya) || iRaNTá(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTa || iRNáyTa || iRNáhTa<br />
| iRaNTáu(ua) || iRaNTáy(ya) || iRaNTáh(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTa || iRNíTTa || iRNáTTa<br />
| iRaNTóu(ua) || iRaNTíy(ya) || iRaNTáh(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTa || iRaNNíTa || iRaNNáTa<br />
| iRaNeTTó(ua) || iRaNeTTí(ya) || iRaNeTTá(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: orange;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iRaNNóTTa || iRaNNíTTa || iRaNNáTTa<br />
| iRaNeTTóu(ua) || iRaNeTTíy(ya) || iRaNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹζ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" style="color: darkred;" | Odmiana czasownika o rdzeniu dwuspółgłoskowym (N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oNTó(ua) || oNTí(ua) || oNTá(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| oNTáu(ua) || oNTáy(ya) || oNTáh(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| oNTóu(ua) || oNTíy(ya) || oNTáh(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | Aspekt dokonany długi<br />
| oNeTTó(ua) || oNeTTí(ya) || oNeTTá(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: orange;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oNeTTóu(ua) || oNeTTíy(ya) || oNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹη==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" | Odmiana czasownika o rdzeniu jednospółgłoskowym (Ş)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iŞŞó(ua) || iŞŞí(ua) || iŞŞá(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iŞŞáu(ua) || iŞŞáy(ya) || iŞŞáh(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iŞŞóu(ua) || iŞŞíy(ya) || iŞŞáh(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkviolet;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iŞeŞŞó(ua) || iŞeŞŞí(ya) || iŞeŞŞá(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkviolet;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iŞeŞŞóu(ua) || iŞeŞŞíy(ya) || iŞeŞŞáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹθ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" style="color: darkred;" | Odmiana czasownika o rdzeniu czwórspółgłoskowym (R-N-T-F)<br />
|- style="font-weight: bold; color: darkgreen;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold; color: darkgreen;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oRNóTaF || oRNítaF || oRNáTaF<br />
| iRaNTóFa || iRaNTíFa || iRaNTáFa<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTaF || iRNáyTaF || iRNáhTaF<br />
| oRaNTáuFa || oRaNTáyFa || oRaNTáhFa<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTaF || oRNíTTaF || iRNáTTaF<br />
| oRaNTóFFa || iRaNTíFFa || oRaNTáFFa<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTaF || iRaNNíTaF || iRaNNáTaF<br />
| iRaNeTTóFa || iRaNeTTíFa || iRaNeTTáFa<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oRaNNóTTaF || oRaNNíTTaF || oRaNNáTTaF<br />
| oRaNeTTóFFa || oRaNeTTíFFa || oRaNeTTáFFa<br />
|}<br />
<br />
==ʹι==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="3" style="font-weight: bold;" | NAZWY MIESIĘCY<br />
|-<br />
| Styczeń || Yánuar || Ιάνυαρ<br />
|-<br />
| Luty || Féurar || Φέυραρ<br />
|-<br />
| Marzec || Marc || Μάαρτζ<br />
|-<br />
| Kwiecień || Ápril || Άπρηλ<br />
|-<br />
| Maj || May || Μαι<br />
|-<br />
| Czerwiec || Yónî || Ιώνὴ<br />
|-<br />
| Lipiec || Yólî || Ιώλὴ<br />
|-<br />
| Sierpień || Áuqos || Άυξωθ<br />
|-<br />
| Wrzesień || Sépt(em)ir || Θέπτ(εμ)ηρ<br />
|-<br />
| Październik || Ékt(op)ir || Έκτ(οπ)ηρ<br />
|-<br />
| Listopad || Néu(em)ir || Νέυ(εμ)ηρ<br />
|-<br />
| Grudzień || Téc(em)ir || Τέτζ(εμ)ηρ<br />
|}</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=U%C5%BCytkownik:Toyatl&diff=24853
Użytkownik:Toyatl
2018-05-22T15:27:51Z
<p>Toyatl: </p>
<hr />
<div>'''WITAMY, WITAMY!'''<br />
<br />
<br />
Βρωδνοπὶσανη κονλαϟγοϋε υ αλφαβεταχ ϝατὶνισκὶμ αὶ γρετσκὶμ.<br />
<br />
Ϋηλκα ρεφορμα ηνζὺκα Τολόυ.<br />
<br />
==ʹα==<br />
<br />
Ταβελκὶ ιωξ νηακτωαλνε α νηποδλεγαιοντσε ναπραϋη, αλε ζοσταϋιονε κω παμηντὶ αὶ πῥεστροδζε.<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 2-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń L-F<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| láf<br />
láfa''';'''<br />
| a) láfam<br />
b) láfaŋk<br />
| láfaf<br />
| a) láffam<br />
b) láffaŋk<br />
| láfa<br />
| a) láfam'''a'''<br />
b) láfaŋk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| láfa'''h'''<br />
| a) láfam'''ah'''<br />
b) láfaŋk'''ah'''<br />
| láffa'''h'''<br />
| a) láffam'''ah'''<br />
b) láffaŋk'''ah'''<br />
| láfa'''ha'''<br />
| a) láfam'''ha'''<br />
b) láfaŋk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| láfa'''u'''<br />
| a) láfam'''au'''<br />
b) láfaŋk'''au'''<br />
| láffa'''u'''<br />
| a) láffam'''au'''<br />
b) láffaŋk'''au'''<br />
| láfa'''uo'''<br />
| a) láfam'''o'''<br />
b) láfaŋk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| láfa'''i'''<br />
| a) láfam'''ai'''<br />
b) láfaŋk'''ai'''<br />
| láffa'''i'''<br />
| a) láffam'''ai'''<br />
b) láffaŋk'''ai'''<br />
| láfa'''ie'''<br />
| a) láfam'''e'''<br />
b) láfaŋk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 3-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, K-L-P<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Ła-Q-N<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| kálop<br />
kálpo''';'''<br />
| a) kálpot<br />
b) kálpout<br />
| kálpop<br />
| a) kálpopat<br />
b) kálpopot<br />
| kálpo<br />
| a) kálpot'''a'''<br />
b) kálpout'''a'''<br />
| łaqán<br />
łaqána''';'''<br />
| a) łaqánac<br />
b) łaqánaic<br />
| łaqánan<br />
| a) łaqánnac<br />
b) łaqánnaic<br />
| łaqána<br />
| a) łaqánac'''a'''<br />
b) łaqánaic'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| kálpo'''h'''<br />
| a) kálpot'''ah'''<br />
b) kálpout'''ah'''<br />
| kálpop'''ah'''<br />
| a) kálpopt'''ah'''<br />
b) kálpopot'''ah'''<br />
| kálpo'''ha'''<br />
| a) kálpot'''ha'''<br />
b) kálpout'''aha'''<br />
| łaqána'''h'''<br />
| a) łaqánac'''ah'''<br />
b) łaqánaic'''ah'''<br />
| łaqánna'''h'''<br />
| a) łaqánnac'''ah'''<br />
b) łaqánnaic'''ah'''<br />
| łaqána'''ha'''<br />
| a) łaqánac'''ha'''<br />
b) łaqánaic'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| kálpo'''u'''<br />
| a) kálpot'''au'''<br />
b) kálpout'''au'''<br />
| kálpop'''au'''<br />
| a) kálpopt'''au'''<br />
b) kálpopot'''au'''<br />
| kálpo'''uo'''<br />
| a) kálpot'''o'''<br />
b) kálpout'''o'''<br />
| łaqána'''u'''<br />
| a) łaqánac'''au'''<br />
b) łaqánaic'''au'''<br />
| łaqánna'''u'''<br />
| a) łaqánnac'''au'''<br />
b) łaqánnaic'''au'''<br />
| łaqána'''uo'''<br />
| a) łaqánac'''o'''<br />
b) łaqánaic'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| kálpo'''i'''<br />
| a) kálpot'''ai'''<br />
b) kálpout'''ai'''<br />
| kálpop'''ai'''<br />
| a) kálpopt'''ai'''<br />
b) kálpopot'''ai'''<br />
| kálpo'''ie'''<br />
| a) kálpot'''e'''<br />
b) kálpout'''e'''<br />
| łaqána'''i'''<br />
| a) łaqánac'''ai'''<br />
b) łaqánaic'''ai'''<br />
| łaqánna'''i'''<br />
| a) łaqánnac'''ai'''<br />
b) łaqánnaic'''ai'''<br />
| łaqána'''ie'''<br />
| a) łaqánac'''e'''<br />
b) łaqánaic'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 4-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, Z-R-T-M<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Na-R-S-X<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b)-nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| zórtem<br />
| a) zórtem(a)f<br />
b) zórtemant<br />
| zórtemam<br />
| a) zórtemmaf<br />
b) zórtemmant<br />
| zórtem'''a'''<br />
| a) zórtemf'''a'''<br />
b) zórtemant'''a'''<br />
| narésox<br />
narésxo''';'''<br />
| a) narésxoł<br />
b) narésxouk<br />
| narésxox<br />
| a) narésxoxał<br />
b) narésxoxok<br />
| narésxo<br />
| a) narésxoł'''a'''<br />
b) narésxouk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| zórtem'''ah'''<br />
| a) zórtemf'''ah'''<br />
b) zórtemant'''ah'''<br />
| zórtemm'''ah'''<br />
| a) zórtemmaf'''ah'''<br />
b) zórtemmant'''ah'''<br />
| zórtem'''ha'''<br />
| a) zórtemf'''aha'''/zórtemaf'''ha'''<br />
b) zórtemant'''aha'''<br />
| narésxo'''h'''<br />
| a) narésxoł'''ah'''<br />
b) narésxouk'''ah'''<br />
| narésxox'''ah'''<br />
| a) narésxoxł'''ah'''<br />
b) narésxoxok'''ah'''<br />
| narésxo'''ha'''<br />
| a) narésxoł'''ha'''<br />
b) naréxouk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| zórtem'''au'''<br />
| a) zórtemf'''au'''<br />
b) zórtemant'''au'''<br />
| zórtemm'''au'''<br />
| a) zórtemmaf'''au'''<br />
b) zórtemmant'''au'''<br />
| zórtem'''o'''<br />
| a) zórtemf'''o'''<br />
b) zórtemant'''o'''<br />
| narésxo'''u'''<br />
| a) narésxoł'''au'''<br />
b) narésxouk'''au'''<br />
| narésxox'''au'''<br />
| a) narésxoxł'''au'''<br />
b) narésxoxok'''au'''<br />
| narésxo''uo'''<br />
| a) narésxoł'''o'''<br />
b) narésxouk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| zórtem'''ai'''<br />
| a) zórtemf'''ai'''<br />
b) zórtemant'''ai'''<br />
| zórtemm'''ai'''<br />
| a) zórtemmf'''ai'''<br />
b) zórtemmant'''ai'''<br />
| zórtem'''e'''<br />
| a) zórtemf'''e'''<br />
b) zórtemant'''e'''<br />
| narésxo'''i'''<br />
| a) narésxoł'''ai'''<br />
b) narésxouk'''ai'''<br />
| narésxax'''ai'''<br />
| a) narésxoxł'''ai'''<br />
b) narésxoxok'''ai'''<br />
| narésxo'''ie'''<br />
| a) narésxoł'''e'''<br />
b) narésxouk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
==ʹβ== <br />
*Δοπεϝνιατψε: παρτὺτὺυ, ποσσεσσὺυ ζβὺυαλνὺ, ποσσεσσὺυ νηζβὺυαλνὺ, βηρνὶκ, κομπαρατὺυ, τρανσλατὺυ, αβλατὺυ.<br />
<br />
* Ϋ αλφαβετη γρετσκὶμ - π, φ, μ, υ, τ, θ, ν, λ, δλ, τζ(ͳ), σ, ι, κ, χ, γ, ξ(ϙ,ϟ), ρ, ἰ(’), ʽ(ͱ)<br />
η, ω, ε, α<br />
<br />
* Ιακ πὶσατι λαρὺϟγαϝὺ;<br />
<br />
tárhan - τάρἁν<br />
<br />
táhran - τᾶραν<br />
<br />
atháran - ατἅραν<br />
<br />
tóhmi - τῶμη<br />
<br />
téhmi=táhmi - τᾶμη<br />
<br />
tíhmi - τῆμη<br />
<br />
athámi - ατἅμη<br />
<br />
támhah - τάμἇ<br />
<br />
atháhmi - ατἇμη<br />
<br />
táham - τάἁμ<br />
<br />
łétnah - δλέτνᾶ<br />
<br />
łétnih - δλέτνῆ<br />
<br />
łétnoh - δλέτνῶ<br />
<br />
tá'pi - τάἰπη<br />
<br />
táp'i - τάπἰη<br />
<br />
at'á'pi - ατἰάἰπη<br />
<br />
táap - τάαπ<br />
<br />
==ʹγ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! || colspan="12" style="text-align: center; font-weight: bold; color: darkblue;" | Zaimki osobowe główne<br />
|- style="color: blue;"<br />
! !! colspan="4" | Liczba policzalna !! colspan="4" | Liczba policzalna zbiorowa !! colspan="4" | Liczba niepoliczalna<br />
|- style="color: green; font-weight: bold"<br />
| style="color: green;" | Osoba || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 1. || nef || naf || nof || nif || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 2. || lem || lam || lom || lim || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. powszechna || táqan || táŋah || táŋau || táŋay || táŋan || táŋŋah || táŋŋau || táŋŋay || táŋe || táŋa || táŋo || táŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. żywotna || tóqan || tóŋah || tóŋau || tóŋay || tóŋan || tóŋŋah || tóŋŋau || tóŋŋay || tóŋe || tóŋa || tóŋo || tóŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. nieżywotna || tíqan || tíŋah || tíŋau || tíŋay || tíŋan || tíŋŋah || tíŋŋau || tíŋŋay || tíŋe || tíŋa || tíŋo || tíŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. powszechna || tálaz || táłah || táłau || táłay || táłaz || táłłah || táłłau || táłłay || táłe || táła || táło || táłi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. żywotna || tólaz || tółah || tółau || tółay || tółaz || tółłah || tółłau || tółłay || tółe || tóła || tóło || tółi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. nieżywotna || tílaz || tíłah || tíłau || tíłay || tíłaz || tíłłah || tíłłau || tíłłay || tíłe || tíła || tíło || tíłi<br />
|}<br />
<br />
<br />
==ʹδ==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="5" | PARAPAMPAM<br />
|-<br />
! || Mianownik || Biernik || Celownik || Dopełniacz<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | L.P.P., 1R Μάἰ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | L.P.Z., 1R Μάμεἰ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: blue;" | L.NP., 1R Μάἰα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | L.P.P., 2R Σώλ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | L.P.Z., 2R Σώλελ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: red;" | L.NP., 2R Σώλα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: black;" | L.P.P., 2R+Sf Σώλεντ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | L.P.Z., 2R+Sf Σώλλεντ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | L.NP., 2R+Sf Σώλεντα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: blue;" | L.P.P., 3R Πέθημ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | L.P.Z., 3R Πέθμημ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | L.NP., 3R Πέθμη || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: red;" | L.P.P., 3R+Sf Πέθμης || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: black;" | L.P.Z., 3R+Sf Πέθμημες || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | L.NP., 3R+Sf Πέθμεσα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | L.P.P., 4R Κήρχαδλ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: blue;" | L.P.Z., 4R Κήρχαδλεδλ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | L.NP., 4R Κήρχαδλα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | L.P.P., 4R+Sf Κήρχαδλοκ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: red;" | L.P.Z., 4R+Sf Κήρχαδδλοκ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: black;" | L.NP., 4R+Sf Κήρχαδλοκα || -# || # || # || #<br />
|}<br />
<br />
==ʹε==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="5" | Tabela przypadków<br />
|-<br />
! Przypadek || Mianownik || Biernik || Celownik || Dopełniacz<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna || -ø, -', -e', -a' || -h, -ah || -u, -eu, -au || -y, -ey, -ay<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa || -ø, -e', -a' || -ah || -eu, -au || -ey, -ay<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna || -ø, -e, -a || -(a)ha || -uo, -o || -yi, -i<br />
|}<br />
<br />
==ʹϛ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" style="color: darkred;" | Odmiana czasownika o rdzeniu trójspółgłoskowym (R-N-T)<br />
|- style="font-weight: bold; color: green;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iRNóTa || iRNíta || iRNáTa<br />
| iRaNTó(ua) || iRaNTí(ya) || iRaNTá(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTa || iRNáyTa || iRNáhTa<br />
| iRaNTáu(ua) || iRaNTáy(ya) || iRaNTáh(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTa || iRNíTTa || iRNáTTa<br />
| iRaNTóu(ua) || iRaNTíy(ya) || iRaNTáh(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTa || iRaNNíTa || iRaNNáTa<br />
| iRaNeTTó(ua) || iRaNeTTí(ya) || iRaNeTTá(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: orange;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iRaNNóTTa || iRaNNíTTa || iRaNNáTTa<br />
| iRaNeTTóu(ua) || iRaNeTTíy(ya) || iRaNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹζ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" style="color: darkred;" | Odmiana czasownika o rdzeniu dwuspółgłoskowym (N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oNTó(ua) || oNTí(ua) || oNTá(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| oNTáu(ua) || oNTáy(ya) || oNTáh(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| oNTóu(ua) || oNTíy(ya) || oNTáh(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | Aspekt dokonany długi<br />
| oNeTTó(ua) || oNeTTí(ya) || oNeTTá(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: orange;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oNeTTóu(ua) || oNeTTíy(ya) || oNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹη==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" | Odmiana czasownika o rdzeniu jednospółgłoskowym (Ş)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iŞŞó(ua) || iŞŞí(ua) || iŞŞá(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iŞŞáu(ua) || iŞŞáy(ya) || iŞŞáh(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iŞŞóu(ua) || iŞŞíy(ya) || iŞŞáh(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkviolet;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iŞeŞŞó(ua) || iŞeŞŞí(ya) || iŞeŞŞá(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkviolet;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iŞeŞŞóu(ua) || iŞeŞŞíy(ya) || iŞeŞŞáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹθ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" style="color: darkred;" | Odmiana czasownika o rdzeniu czwórspółgłoskowym (R-N-T-F)<br />
|- style="font-weight: bold; color: darkgreen;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold; color: darkgreen;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oRNóTaF || oRNítaF || oRNáTaF<br />
| iRaNTóFa || iRaNTíFa || iRaNTáFa<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTaF || iRNáyTaF || iRNáhTaF<br />
| oRaNTáuFa || oRaNTáyFa || oRaNTáhFa<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTaF || oRNíTTaF || iRNáTTaF<br />
| oRaNTóFFa || iRaNTíFFa || oRaNTáFFa<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTaF || iRaNNíTaF || iRaNNáTaF<br />
| iRaNeTTóFa || iRaNeTTíFa || iRaNeTTáFa<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oRaNNóTTaF || oRaNNíTTaF || oRaNNáTTaF<br />
| oRaNeTTóFFa || oRaNeTTíFFa || oRaNeTTáFFa<br />
|}</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=U%C5%BCytkownik:Toyatl&diff=24843
Użytkownik:Toyatl
2018-05-22T12:12:17Z
<p>Toyatl: </p>
<hr />
<div>'''WITAMY, WITAMY!'''<br />
<br />
<br />
Βρωδνοπὶσανη κονλαϟγοϋε υ αλφαβεταχ ϝατὶνισκὶμ αὶ γρετσκὶμ.<br />
<br />
Ϋηλκα ρεφορμα ηνζὺκα Τολόυ.<br />
<br />
==ʹα==<br />
<br />
Ταβελκὶ ιωξ νηακτωαλνε α νηποδλεγαιοντσε ναπραϋη, αλε ζοσταϋιονε κω παμηντὶ αὶ πῥεστροδζε.<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 2-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń L-F<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| láf<br />
láfa''';'''<br />
| a) láfam<br />
b) láfaŋk<br />
| láfaf<br />
| a) láffam<br />
b) láffaŋk<br />
| láfa<br />
| a) láfam'''a'''<br />
b) láfaŋk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| láfa'''h'''<br />
| a) láfam'''ah'''<br />
b) láfaŋk'''ah'''<br />
| láffa'''h'''<br />
| a) láffam'''ah'''<br />
b) láffaŋk'''ah'''<br />
| láfa'''ha'''<br />
| a) láfam'''ha'''<br />
b) láfaŋk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| láfa'''u'''<br />
| a) láfam'''au'''<br />
b) láfaŋk'''au'''<br />
| láffa'''u'''<br />
| a) láffam'''au'''<br />
b) láffaŋk'''au'''<br />
| láfa'''uo'''<br />
| a) láfam'''o'''<br />
b) láfaŋk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| láfa'''i'''<br />
| a) láfam'''ai'''<br />
b) láfaŋk'''ai'''<br />
| láffa'''i'''<br />
| a) láffam'''ai'''<br />
b) láffaŋk'''ai'''<br />
| láfa'''ie'''<br />
| a) láfam'''e'''<br />
b) láfaŋk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 3-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, K-L-P<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Ła-Q-N<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| kálop<br />
kálpo''';'''<br />
| a) kálpot<br />
b) kálpout<br />
| kálpop<br />
| a) kálpopat<br />
b) kálpopot<br />
| kálpo<br />
| a) kálpot'''a'''<br />
b) kálpout'''a'''<br />
| łaqán<br />
łaqána''';'''<br />
| a) łaqánac<br />
b) łaqánaic<br />
| łaqánan<br />
| a) łaqánnac<br />
b) łaqánnaic<br />
| łaqána<br />
| a) łaqánac'''a'''<br />
b) łaqánaic'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| kálpo'''h'''<br />
| a) kálpot'''ah'''<br />
b) kálpout'''ah'''<br />
| kálpop'''ah'''<br />
| a) kálpopt'''ah'''<br />
b) kálpopot'''ah'''<br />
| kálpo'''ha'''<br />
| a) kálpot'''ha'''<br />
b) kálpout'''aha'''<br />
| łaqána'''h'''<br />
| a) łaqánac'''ah'''<br />
b) łaqánaic'''ah'''<br />
| łaqánna'''h'''<br />
| a) łaqánnac'''ah'''<br />
b) łaqánnaic'''ah'''<br />
| łaqána'''ha'''<br />
| a) łaqánac'''ha'''<br />
b) łaqánaic'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| kálpo'''u'''<br />
| a) kálpot'''au'''<br />
b) kálpout'''au'''<br />
| kálpop'''au'''<br />
| a) kálpopt'''au'''<br />
b) kálpopot'''au'''<br />
| kálpo'''uo'''<br />
| a) kálpot'''o'''<br />
b) kálpout'''o'''<br />
| łaqána'''u'''<br />
| a) łaqánac'''au'''<br />
b) łaqánaic'''au'''<br />
| łaqánna'''u'''<br />
| a) łaqánnac'''au'''<br />
b) łaqánnaic'''au'''<br />
| łaqána'''uo'''<br />
| a) łaqánac'''o'''<br />
b) łaqánaic'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| kálpo'''i'''<br />
| a) kálpot'''ai'''<br />
b) kálpout'''ai'''<br />
| kálpop'''ai'''<br />
| a) kálpopt'''ai'''<br />
b) kálpopot'''ai'''<br />
| kálpo'''ie'''<br />
| a) kálpot'''e'''<br />
b) kálpout'''e'''<br />
| łaqána'''i'''<br />
| a) łaqánac'''ai'''<br />
b) łaqánaic'''ai'''<br />
| łaqánna'''i'''<br />
| a) łaqánnac'''ai'''<br />
b) łaqánnaic'''ai'''<br />
| łaqána'''ie'''<br />
| a) łaqánac'''e'''<br />
b) łaqánaic'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 4-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, Z-R-T-M<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Na-R-S-X<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b)-nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| zórtem<br />
| a) zórtem(a)f<br />
b) zórtemant<br />
| zórtemam<br />
| a) zórtemmaf<br />
b) zórtemmant<br />
| zórtem'''a'''<br />
| a) zórtemf'''a'''<br />
b) zórtemant'''a'''<br />
| narésox<br />
narésxo''';'''<br />
| a) narésxoł<br />
b) narésxouk<br />
| narésxox<br />
| a) narésxoxał<br />
b) narésxoxok<br />
| narésxo<br />
| a) narésxoł'''a'''<br />
b) narésxouk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| zórtem'''ah'''<br />
| a) zórtemf'''ah'''<br />
b) zórtemant'''ah'''<br />
| zórtemm'''ah'''<br />
| a) zórtemmaf'''ah'''<br />
b) zórtemmant'''ah'''<br />
| zórtem'''ha'''<br />
| a) zórtemf'''aha'''/zórtemaf'''ha'''<br />
b) zórtemant'''aha'''<br />
| narésxo'''h'''<br />
| a) narésxoł'''ah'''<br />
b) narésxouk'''ah'''<br />
| narésxox'''ah'''<br />
| a) narésxoxł'''ah'''<br />
b) narésxoxok'''ah'''<br />
| narésxo'''ha'''<br />
| a) narésxoł'''ha'''<br />
b) naréxouk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| zórtem'''au'''<br />
| a) zórtemf'''au'''<br />
b) zórtemant'''au'''<br />
| zórtemm'''au'''<br />
| a) zórtemmaf'''au'''<br />
b) zórtemmant'''au'''<br />
| zórtem'''o'''<br />
| a) zórtemf'''o'''<br />
b) zórtemant'''o'''<br />
| narésxo'''u'''<br />
| a) narésxoł'''au'''<br />
b) narésxouk'''au'''<br />
| narésxox'''au'''<br />
| a) narésxoxł'''au'''<br />
b) narésxoxok'''au'''<br />
| narésxo''uo'''<br />
| a) narésxoł'''o'''<br />
b) narésxouk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| zórtem'''ai'''<br />
| a) zórtemf'''ai'''<br />
b) zórtemant'''ai'''<br />
| zórtemm'''ai'''<br />
| a) zórtemmf'''ai'''<br />
b) zórtemmant'''ai'''<br />
| zórtem'''e'''<br />
| a) zórtemf'''e'''<br />
b) zórtemant'''e'''<br />
| narésxo'''i'''<br />
| a) narésxoł'''ai'''<br />
b) narésxouk'''ai'''<br />
| narésxax'''ai'''<br />
| a) narésxoxł'''ai'''<br />
b) narésxoxok'''ai'''<br />
| narésxo'''ie'''<br />
| a) narésxoł'''e'''<br />
b) narésxouk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
==ʹβ== <br />
*Δοπεϝνιατψε: παρτὺτὺυ, ποσσεσσὺυ ζβὺυαλνὺ, ποσσεσσὺυ νηζβὺυαλνὺ, βηρνὶκ, κομπαρατὺυ, τρανσλατὺυ, αβλατὺυ.<br />
<br />
* Ϋ αλφαβετη γρετσκὶμ - π, φ, μ, υ, τ, θ, ν, λ, δλ, τζ(ͳ), σ, ι, κ, χ, γ, ξ(ϙ,ϟ), ρ, ἰ(’), ʽ(ͱ)<br />
η, ω, ε, α<br />
<br />
* Ιακ πὶσατι λαρὺϟγαϝὺ;<br />
<br />
tárhan - τάρἁν<br />
<br />
táhran - τᾶραν<br />
<br />
atháran - ατἅραν<br />
<br />
tóhmi - τῶμη<br />
<br />
téhmi=táhmi - τᾶμη<br />
<br />
tíhmi - τῆμη<br />
<br />
athámi - ατἅμη<br />
<br />
támhah - τάμἇ<br />
<br />
atháhmi - ατἇμη<br />
<br />
táham - τάἁμ<br />
<br />
łétnah - δλέτνᾶ<br />
<br />
łétnih - δλέτνῆ<br />
<br />
łétnoh - δλέτνῶ<br />
<br />
tá'pi - τάἰπη<br />
<br />
táp'i - τάπἰη<br />
<br />
at'á'pi - ατἰάἰπη<br />
<br />
táap - τάαπ<br />
<br />
==ʹγ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! || colspan="12" style="text-align: center; font-weight: bold; color: darkblue;" | Zaimki osobowe główne<br />
|- style="color: blue;"<br />
! !! colspan="4" | Liczba policzalna !! colspan="4" | Liczba policzalna zbiorowa !! colspan="4" | Liczba niepoliczalna<br />
|- style="color: green; font-weight: bold"<br />
| style="color: green;" | Osoba || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 1. || nef || naf || nof || nif || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 2. || lem || lam || lom || lim || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. powszechna || táqan || táŋah || táŋau || táŋay || táŋan || táŋŋah || táŋŋau || táŋŋay || táŋe || táŋa || táŋo || táŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. żywotna || tóqan || tóŋah || tóŋau || tóŋay || tóŋan || tóŋŋah || tóŋŋau || tóŋŋay || tóŋe || tóŋa || tóŋo || tóŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. nieżywotna || tíqan || tíŋah || tíŋau || tíŋay || tíŋan || tíŋŋah || tíŋŋau || tíŋŋay || tíŋe || tíŋa || tíŋo || tíŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. powszechna || tálaz || táłah || táłau || táłay || táłaz || táłłah || táłłau || táłłay || táłe || táła || táło || táłi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. żywotna || tólaz || tółah || tółau || tółay || tółaz || tółłah || tółłau || tółłay || tółe || tóła || tóło || tółi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. nieżywotna || tílaz || tíłah || tíłau || tíłay || tíłaz || tíłłah || tíłłau || tíłłay || tíłe || tíła || tíło || tíłi<br />
|}<br />
<br />
<br />
==ʹδ==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="5" | PARAPAMPAM<br />
|-<br />
! || Mianownik || Biernik || Celownik || Dopełniacz<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | L.P.P., 1R Μάἰ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | L.P.Z., 1R Μάμεἰ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: blue;" | L.NP., 1R Μάἰα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | L.P.P., 2R Σώλ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | L.P.Z., 2R Σώλελ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: red;" | L.NP., 2R Σώλα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: black;" | L.P.P., 2R+Sf Σώλεντ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | L.P.Z., 2R+Sf Σώλλεντ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | L.NP., 2R+Sf Σώλεντα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: blue;" | L.P.P., 3R Πέθημ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | L.P.Z., 3R Πέθμημ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | L.NP., 3R Πέθμη || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: red;" | L.P.P., 3R+Sf Πέθμης || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: black;" | L.P.Z., 3R+Sf Πέθμημες || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | L.NP., 3R+Sf Πέθμεσα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | L.P.P., 4R Κήρχαδλ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: blue;" | L.P.Z., 4R Κήρχαδλεδλ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | L.NP., 4R Κήρχαδλα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | L.P.P., 4R+Sf Κήρχαδλοκ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: red;" | L.P.Z., 4R+Sf Κήρχαδδλοκ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: black;" | L.NP., 4R+Sf Κήρχαδλοκα || -# || # || # || #<br />
|}<br />
<br />
==ʹε==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="5" | Tabela przypadków<br />
|-<br />
! Przypadek || Mianownik || Biernik || Celownik || Dopełniacz<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna || -ø, -', -e' || -h, -ah || -u, -eu || -y, -ey<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa || -ø, -e' || -ah || -eu || -ey<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna || -ø, -e, -a || -(a)ha || -uo, -o || -yi, -i<br />
|}<br />
<br />
==ʹϛ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" style="color: darkred;" | Odmiana czasownika o rdzeniu trójspółgłoskowym (R-N-T)<br />
|- style="font-weight: bold; color: green;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iRNóTe || iRNíte || iRNáTe<br />
| iRaNTó(ue) || iRaNTí(ye) || iRaNTá(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTe || iRNáyTe || iRNáhTe<br />
| iRaNTáu(ue) || iRaNTáy(ye) || iRaNTáh(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTe || iRNíTTe || iRNáTTe<br />
| iRaNTóu(ue) || iRaNTíy(ye) || iRaNTáh(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTe || iRaNNíTe || iRaNNáTe<br />
| iRaNeTTó(ue) || iRaNeTTí(ye) || iRaNeTTá(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: orange;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iRaNNóTTe || iRaNNíTTe || iRaNNáTTe<br />
| iRaNeTTóu(ue) || iRaNeTTíy(ye) || iRaNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹζ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" style="color: darkred;" | Odmiana czasownika o rdzeniu dwuspółgłoskowym (N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oNTó(ue) || oNTí(ue) || oNTá(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| oNTáu(ue) || oNTáy(ye) || oNTáh(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| oNTóu(ue) || oNTíy(ye) || oNTáh(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | Aspekt dokonany długi<br />
| oNeTTó(ue) || oNeTTí(ye) || oNeTTá(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: orange;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oNeTTóu(ue) || oNeTTíy(ye) || oNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹη==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" | Odmiana czasownika o rdzeniu jednospółgłoskowym (Ş)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iŞŞó(ue) || iŞŞí(ue) || iŞŞá(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iŞŞáu(ue) || iŞŞáy(ye) || iŞŞáh(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iŞŞóu(ue) || iŞŞíy(ye) || iŞŞáh(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkviolet;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iŞeŞŞó(ue) || iŞeŞŞí(ye) || iŞeŞŞá(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkviolet;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iŞeŞŞóu(ue) || iŞeŞŞíy(ye) || iŞeŞŞáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹκ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" style="color: darkred;" | Odmiana czasownika o rdzeniu czwórspółgłoskowym (R-N-T-F)<br />
|- style="font-weight: bold; color: darkgreen;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold; color: darkgreen;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oRNóTeF || oRNíteF || oRNáTeF<br />
| iRaNTóFe || iRaNTíFe || iRaNTáFe<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTeF || iRNáyTeF || iRNáhTeF<br />
| oRaNTáuFe || oRaNTáyFe || oRaNTáhFe<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTeF || oRNíTTeF || iRNáTTeF<br />
| oRaNTóFFe || iRaNTíFFe || oRaNTáFFe<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTeF || iRaNNíTeF || iRaNNáTeF<br />
| iRaNeTTóFe || iRaNeTTíFe || iRaNeTTáFe<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oRaNNóTTeF || oRaNNíTTeF || oRaNNáTTeF<br />
| oRaNeTTóFFe || oRaNeTTíFFe || oRaNeTTáFFe<br />
|}</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=U%C5%BCytkownik:Toyatl&diff=24840
Użytkownik:Toyatl
2018-05-21T20:48:33Z
<p>Toyatl: </p>
<hr />
<div>'''WITAMY, WITAMY!'''<br />
<br />
<br />
Βρωδνοπὶσανη κονλαϟγοϋε υ αλφαβεταχ ϝατὶνισκὶμ αὶ γρετσκὶμ.<br />
<br />
Ϋηλκα ρεφορμα ηνζὺκα Τολόυ.<br />
<br />
==ʹα==<br />
<br />
Ταβελκὶ ιωξ νηακτωαλνε α νηποδλεγαιοντσε ναπραϋη, αλε ζοσταϋιονε κω παμηντὶ αὶ πρζεστροδζε.<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 2-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń L-F<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| láf<br />
láfa''';'''<br />
| a) láfam<br />
b) láfaŋk<br />
| láfaf<br />
| a) láffam<br />
b) láffaŋk<br />
| láfa<br />
| a) láfam'''a'''<br />
b) láfaŋk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| láfa'''h'''<br />
| a) láfam'''ah'''<br />
b) láfaŋk'''ah'''<br />
| láffa'''h'''<br />
| a) láffam'''ah'''<br />
b) láffaŋk'''ah'''<br />
| láfa'''ha'''<br />
| a) láfam'''ha'''<br />
b) láfaŋk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| láfa'''u'''<br />
| a) láfam'''au'''<br />
b) láfaŋk'''au'''<br />
| láffa'''u'''<br />
| a) láffam'''au'''<br />
b) láffaŋk'''au'''<br />
| láfa'''uo'''<br />
| a) láfam'''o'''<br />
b) láfaŋk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| láfa'''i'''<br />
| a) láfam'''ai'''<br />
b) láfaŋk'''ai'''<br />
| láffa'''i'''<br />
| a) láffam'''ai'''<br />
b) láffaŋk'''ai'''<br />
| láfa'''ie'''<br />
| a) láfam'''e'''<br />
b) láfaŋk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 3-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, K-L-P<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Ła-Q-N<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| kálop<br />
kálpo''';'''<br />
| a) kálpot<br />
b) kálpout<br />
| kálpop<br />
| a) kálpopat<br />
b) kálpopot<br />
| kálpo<br />
| a) kálpot'''a'''<br />
b) kálpout'''a'''<br />
| łaqán<br />
łaqána''';'''<br />
| a) łaqánac<br />
b) łaqánaic<br />
| łaqánan<br />
| a) łaqánnac<br />
b) łaqánnaic<br />
| łaqána<br />
| a) łaqánac'''a'''<br />
b) łaqánaic'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| kálpo'''h'''<br />
| a) kálpot'''ah'''<br />
b) kálpout'''ah'''<br />
| kálpop'''ah'''<br />
| a) kálpopt'''ah'''<br />
b) kálpopot'''ah'''<br />
| kálpo'''ha'''<br />
| a) kálpot'''ha'''<br />
b) kálpout'''aha'''<br />
| łaqána'''h'''<br />
| a) łaqánac'''ah'''<br />
b) łaqánaic'''ah'''<br />
| łaqánna'''h'''<br />
| a) łaqánnac'''ah'''<br />
b) łaqánnaic'''ah'''<br />
| łaqána'''ha'''<br />
| a) łaqánac'''ha'''<br />
b) łaqánaic'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| kálpo'''u'''<br />
| a) kálpot'''au'''<br />
b) kálpout'''au'''<br />
| kálpop'''au'''<br />
| a) kálpopt'''au'''<br />
b) kálpopot'''au'''<br />
| kálpo'''uo'''<br />
| a) kálpot'''o'''<br />
b) kálpout'''o'''<br />
| łaqána'''u'''<br />
| a) łaqánac'''au'''<br />
b) łaqánaic'''au'''<br />
| łaqánna'''u'''<br />
| a) łaqánnac'''au'''<br />
b) łaqánnaic'''au'''<br />
| łaqána'''uo'''<br />
| a) łaqánac'''o'''<br />
b) łaqánaic'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| kálpo'''i'''<br />
| a) kálpot'''ai'''<br />
b) kálpout'''ai'''<br />
| kálpop'''ai'''<br />
| a) kálpopt'''ai'''<br />
b) kálpopot'''ai'''<br />
| kálpo'''ie'''<br />
| a) kálpot'''e'''<br />
b) kálpout'''e'''<br />
| łaqána'''i'''<br />
| a) łaqánac'''ai'''<br />
b) łaqánaic'''ai'''<br />
| łaqánna'''i'''<br />
| a) łaqánnac'''ai'''<br />
b) łaqánnaic'''ai'''<br />
| łaqána'''ie'''<br />
| a) łaqánac'''e'''<br />
b) łaqánaic'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 4-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, Z-R-T-M<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Na-R-S-X<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b)-nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| zórtem<br />
| a) zórtem(a)f<br />
b) zórtemant<br />
| zórtemam<br />
| a) zórtemmaf<br />
b) zórtemmant<br />
| zórtem'''a'''<br />
| a) zórtemf'''a'''<br />
b) zórtemant'''a'''<br />
| narésox<br />
narésxo''';'''<br />
| a) narésxoł<br />
b) narésxouk<br />
| narésxox<br />
| a) narésxoxał<br />
b) narésxoxok<br />
| narésxo<br />
| a) narésxoł'''a'''<br />
b) narésxouk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| zórtem'''ah'''<br />
| a) zórtemf'''ah'''<br />
b) zórtemant'''ah'''<br />
| zórtemm'''ah'''<br />
| a) zórtemmaf'''ah'''<br />
b) zórtemmant'''ah'''<br />
| zórtem'''ha'''<br />
| a) zórtemf'''aha'''/zórtemaf'''ha'''<br />
b) zórtemant'''aha'''<br />
| narésxo'''h'''<br />
| a) narésxoł'''ah'''<br />
b) narésxouk'''ah'''<br />
| narésxox'''ah'''<br />
| a) narésxoxł'''ah'''<br />
b) narésxoxok'''ah'''<br />
| narésxo'''ha'''<br />
| a) narésxoł'''ha'''<br />
b) naréxouk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| zórtem'''au'''<br />
| a) zórtemf'''au'''<br />
b) zórtemant'''au'''<br />
| zórtemm'''au'''<br />
| a) zórtemmaf'''au'''<br />
b) zórtemmant'''au'''<br />
| zórtem'''o'''<br />
| a) zórtemf'''o'''<br />
b) zórtemant'''o'''<br />
| narésxo'''u'''<br />
| a) narésxoł'''au'''<br />
b) narésxouk'''au'''<br />
| narésxox'''au'''<br />
| a) narésxoxł'''au'''<br />
b) narésxoxok'''au'''<br />
| narésxo''uo'''<br />
| a) narésxoł'''o'''<br />
b) narésxouk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| zórtem'''ai'''<br />
| a) zórtemf'''ai'''<br />
b) zórtemant'''ai'''<br />
| zórtemm'''ai'''<br />
| a) zórtemmf'''ai'''<br />
b) zórtemmant'''ai'''<br />
| zórtem'''e'''<br />
| a) zórtemf'''e'''<br />
b) zórtemant'''e'''<br />
| narésxo'''i'''<br />
| a) narésxoł'''ai'''<br />
b) narésxouk'''ai'''<br />
| narésxax'''ai'''<br />
| a) narésxoxł'''ai'''<br />
b) narésxoxok'''ai'''<br />
| narésxo'''ie'''<br />
| a) narésxoł'''e'''<br />
b) narésxouk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
==ʹβ== <br />
*Δοπεϝνιατψε: παρτὺτὺυ, ποσσεσσὺυ ζβὺυαλνὺ, ποσσεσσὺυ νηζβὺυαλνὺ, βηρνὶκ, κομπαρατὺυ, τρανσλατὺυ, αβλατὺυ.<br />
<br />
* Ϋ αλφαβετη γρετσκὶμ - π, φ, μ, υ, τ, θ, ν, λ, δλ, τζ(ͳ), σ, ι, κ, χ, γ, ξ(ϙ,ϟ), ρ, ἰ(’), ʽ(ͱ)<br />
η, ω, ε, α<br />
<br />
* Ιακ πὶσατι λαρὺϟγαϝὺ;<br />
<br />
tárhan - τάρἁν<br />
<br />
táhran - τᾶραν<br />
<br />
atháran - ατἅραν<br />
<br />
tóhmi - τῶμη<br />
<br />
téhmi=táhmi - τᾶμη<br />
<br />
tíhmi - τῆμη<br />
<br />
athámi - ατἅμη<br />
<br />
támhah - τάμἇ<br />
<br />
atháhmi - ατἇμη<br />
<br />
táham - τάἁμ<br />
<br />
łétnah - δλέτνᾶ<br />
<br />
łétnih - δλέτνῆ<br />
<br />
łétnoh - δλέτνῶ<br />
<br />
tá'pi - τάἰπη<br />
<br />
táp'i - τάπἰη<br />
<br />
at'á'pi - ατἰάἰπη<br />
<br />
táap - τάαπ<br />
<br />
==ʹγ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! || colspan="12" style="text-align: center; font-weight: bold; color: darkblue;" | Zaimki osobowe główne<br />
|- style="color: blue;"<br />
! !! colspan="4" | Liczba policzalna !! colspan="4" | Liczba policzalna zbiorowa !! colspan="4" | Liczba niepoliczalna<br />
|- style="color: green; font-weight: bold"<br />
| style="color: green;" | Osoba || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 1. || nef || naf || nof || nif || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 2. || lem || lam || lom || lim || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. powszechna || táqan || táŋah || táŋau || táŋay || táŋan || táŋŋah || táŋŋau || táŋŋay || táŋe || táŋa || táŋo || táŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. żywotna || tóqan || tóŋah || tóŋau || tóŋay || tóŋan || tóŋŋah || tóŋŋau || tóŋŋay || tóŋe || tóŋa || tóŋo || tóŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. nieżywotna || tíqan || tíŋah || tíŋau || tíŋay || tíŋan || tíŋŋah || tíŋŋau || tíŋŋay || tíŋe || tíŋa || tíŋo || tíŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. powszechna || tálaz || táłah || táłau || táłay || táłaz || táłłah || táłłau || táłłay || táłe || táła || táło || táłi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. żywotna || tólaz || tółah || tółau || tółay || tółaz || tółłah || tółłau || tółłay || tółe || tóła || tóło || tółi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. nieżywotna || tílaz || tíłah || tíłau || tíłay || tíłaz || tíłłah || tíłłau || tíłłay || tíłe || tíła || tíło || tíłi<br />
|}<br />
<br />
<br />
==ʹδ==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="5" | PARAPAMPAM<br />
|-<br />
! || Mianownik || Biernik || Celownik || Dopełniacz<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | L.P.P., 1R Μάἰ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | L.P.Z., 1R Μάμεἰ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: blue;" | L.NP., 1R Μάἰα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | L.P.P., 2R Σώλ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | L.P.Z., 2R Σώλελ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: red;" | L.NP., 2R Σώλα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: black;" | L.P.P., 2R+Sf Σώλεντ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | L.P.Z., 2R+Sf Σώλλεντ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | L.NP., 2R+Sf Σώλεντα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: blue;" | L.P.P., 3R Πέθημ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | L.P.Z., 3R Πέθμημ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | L.NP., 3R Πέθμη || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: red;" | L.P.P., 3R+Sf Πέθμης || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: black;" | L.P.Z., 3R+Sf Πέθμημες || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | L.NP., 3R+Sf Πέθμεσα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | L.P.P., 4R Κήρχαδλ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: blue;" | L.P.Z., 4R Κήρχαδλεδλ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | L.NP., 4R Κήρχαδλα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | L.P.P., 4R+Sf Κήρχαδλοκ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: red;" | L.P.Z., 4R+Sf Κήρχαδδλοκ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: black;" | L.NP., 4R+Sf Κήρχαδλοκα || -# || # || # || #<br />
|}<br />
<br />
==ʹε==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="5" | Tabela przypadków<br />
|-<br />
! Przypadek || Mianownik || Biernik || Celownik || Dopełniacz<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna || -ø, -', -e' || -h, -ah || -u, -eu || -y, -ey<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa || -ø, -e' || -ah || -eu || -ey<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna || -ø, -e, -a || -(a)ha || -uo, -o || -yi, -i<br />
|}<br />
<br />
==ʹϛ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" style="color: darkred;" | Odmiana czasownika o rdzeniu trójspółgłoskowym (R-N-T)<br />
|- style="font-weight: bold; color: green;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iRNóTe || iRNíte || iRNáTe<br />
| iRaNTó(ue) || iRaNTí(ye) || iRaNTá(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTe || iRNáyTe || iRNáhTe<br />
| iRaNTáu(ue) || iRaNTáy(ye) || iRaNTáh(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTe || iRNíTTe || iRNáTTe<br />
| iRaNTóu(ue) || iRaNTíy(ye) || iRaNTáh(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTe || iRaNNíTe || iRaNNáTe<br />
| iRaNeTTó(ue) || iRaNeTTí(ye) || iRaNeTTá(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: orange;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iRaNNóTTe || iRaNNíTTe || iRaNNáTTe<br />
| iRaNeTTóu(ue) || iRaNeTTíy(ye) || iRaNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹζ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" style="color: darkred;" | Odmiana czasownika o rdzeniu dwuspółgłoskowym (N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oNTó(ue) || oNTí(ue) || oNTá(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| oNTáu(ue) || oNTáy(ye) || oNTáh(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| oNTóu(ue) || oNTíy(ye) || oNTáh(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | Aspekt dokonany długi<br />
| oNeTTó(ue) || oNeTTí(ye) || oNeTTá(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: orange;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oNeTTóu(ue) || oNeTTíy(ye) || oNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹη==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" | Odmiana czasownika o rdzeniu jednospółgłoskowym (Ş)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iŞŞó(ue) || iŞŞí(ue) || iŞŞá(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iŞŞáu(ue) || iŞŞáy(ye) || iŞŞáh(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iŞŞóu(ue) || iŞŞíy(ye) || iŞŞáh(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkviolet;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iŞeŞŞó(ue) || iŞeŞŞí(ye) || iŞeŞŞá(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkviolet;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iŞeŞŞóu(ue) || iŞeŞŞíy(ye) || iŞeŞŞáh(ha)<br />
|}</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_Tol%C3%B3w&diff=24839
Język Tolów
2018-05-21T20:27:39Z
<p>Toyatl: /* Negacja */</p>
<hr />
<div>'''Język Tolów''', '''język tolski''' (nazwa własna: ''Tolaŋánah'', ''Τωλαγάνᾶ'' [tola'ŋanɑh], [tola'ŋanaː]) - mowa Tolów) - język konstruowany.<br />
<br />
<br />
== Głoski i ortografia w alfabecie łacińskim ==<br />
<br />
Zapis jest fonemiczny.<br />
<br />
===Samogłoski===<br />
*'''A''' - [a], przy spółgłoskach uwularnych i /ɦ/ - może być wymawiana [ɑ];<br />
*'''E''' - [æ], [ε] lub - w sylabie nieakcentowanej, szczególnie przed akcentem - także [ə], nie występuje przy /q/, /r/ oraz /ɦ/;<br />
*'''I''' - [i] lub [ɪ]<br />
*'''O''' - [o] lub [ʊ];<br />
<br />
Samogłoski nie kontrastują ze względu na długość, z wyjątkiem, o którym poniżej. <br />
Sylabę akcentowaną zaznacza się akutem nad samogłoską. Jeśli w wyrazie występuje samogłoska z cyrkumfleksem, a jednocześnie brak innej z akutem, cyrkumfleks oznacza też wtedy sylabę akcentowaną.<br />
<br />
===Spółgłoski===<br />
{| class="wikitable"<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Spółgłoski<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Wargowe<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Zębowe<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Boczne<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Twardopodniebienne<br />
! style="font-weight: bold;" | Miękkopodniebienne<br />
! style="font-weight: bold;" | Języczkowe<br />
! style="font-weight: bold;" | Krtaniowe<br />
|-<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Nosowe<br />
| style="text-align: center;" | /m/ '''m'''<br />
| style="text-align: center;" | /n/ '''n'''<br />
| style="text-align: center;" | <br />
| colspan="2" style="text-align: center;" | /ŋ~ɲ/¹ '''ŋ''' (g)²<br />
| <br />
|<br />
|-<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Zwarte<br />
| style="text-align: center;" | /p/³ '''p''' (b)²<br />
| style="text-align: center;" | /t/ '''t''' (d)²<br />
| style="text-align: center;" | <br />
| style="text-align: center;" | /ʧ~tɕ/³ '''c''' (j)²<br />
| style="text-align: center;" | /k~kʲ/¹ '''k''' (g)²<br />
| style="text-align: center;" | /q/ '''q'''<br />
| style="text-align: center;" | /ʔ/³ ''' ' '''<br />
|-<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Szczelinowe<br />
| style="text-align: center;" | /φ~f/ '''f'''<br />
| style="text-align: center;" | /θ~s/³ '''s''' (z)²<br />
| style="text-align: center;" | /ɬ~tɬ/³ '''ł''' (d)²<br />
| style="text-align: center;" | /ʃ~ɕ/³ '''ş'''<br />
| style="text-align: center;" | /x~xʲ/¹ '''x'''<br />
| style="text-align: center;" | /ʀ~r/³ '''r'''<br />
| rowspan="2" style="text-align: center;" | /ɦ~ʕ/³ '''h'''<br />
|-<br />
! style="font-weight: bold;" | Półsamogłoski<br />
| style="text-align: center;" | /w/ '''u''' (v w)²<br />
| style="text-align: center;" | <br />
| style="text-align: center;" | /l/ '''l'''<br />
| style="text-align: center;" | /j/ '''y''' (j)²<br />
| style="text-align: center;" | <br />
| style="text-align: center;" | <br />
|}<br />
:¹ - [ŋ], palatalizowane do [ɲ] przy /i/ oraz /j/, [ɴ] przed /q/; [k], palatalizowane do [kʲ] przy /i/ oraz /j/; [x], palatalizowane do [xʲ] przy /i/ oraz /j/;<br />
:² - litery ''b'', ''d'', ''g'', ''j'', ''v'', ''w'', ''z'' występują tylko w zapożyczeniach;<br />
:³ - '''p''' dwuwargowa lub wargowo-zębowa, w nagłosie może być wymawiana jako głoska bezdźwięczna, wargowa, drżąca [ʙ̥];<br />
: - '''r''' może przyjmować artykulację języczkową, jak i dziąsłową, a w nagłosie, wygłosie i zbitkach z obstruentami tracić dźwięczność;<br />
: - '''ł''' w zbitkach po szczelinowych (z wyjątkiem /ɦ/) wymawia się zawsze jako zwartoszczelinową [tɬ];<br />
: - '''s''' standardowo ma wymowę pośrednią między [θ] a [s], „''s'' sepleniące”, spółgłoska podobna do [θ], z tym że język jest cofnięty, a jego koniec nie tkwi między zębami, ale przy siekaczach górnych, również wymowa [θ] oraz [s];<br />
: - '''c''' i '''ş''' mogą mieć brzmienie zadziąsłowe lub twardopodniebienne;<br />
: - ''' ' ''' nie pisze się na początku wyrazu i między samogłoskami;<br />
: - '''h''' dźwięczne, może udźwięczniać spółgłoski w zbitkach spółgłoskowych (np. ''atha'' -> [ʔadɦɑ], ''ahfa'' -> [ʔɑɦva], [ʔaːva]), jeśli znajduje się po samogłosce przed spółgłoską lub w wygłosie, może być nieme, a poprzedzająca samogłoska ulega wtedy wzdłużeniu (np. ''ah'' -> [ʔaː]);<br />
<br />
== Wzór sylaby ==<br />
<br />
Sylaba ma postać CV((C)C).<br />
<br />
Zbitka może się pojawić w wygłosie. Najczęściej jest to spowodowane dołączeniem sufiksu. Między ostatnimi dwiema spółgłoskami rdzenia najczęściej pojawia się samogłoska, o ile cały wyraz nie kończy się samogłoską.<br />
<br />
Każda sylaba zaczyna się pojedynczą spółgłoską, natomiast wewnątrz wyrazów możliwe są dowolne zbitki dwuspółgłoskowe, choć niektóre trudno wymawialne powodują, że druga asymiluje się do pierwszej (szczególnie w przypadkach, gdy pierwsza z nich to /ɬ/, a druga to szczelinowy sybilant).<br />
<br />
== Rdzeń wyrazowy ==<br />
<br />
Rdzenie zawierają jedną (teoretycznie), dwie, trzy bądź cztery spółgłoski. Rdzenie trój- i czterospółgłoskowe mogą występować w dwóch odmiennych typach. W pierwszym typie rdzenia dwie pierwsze spółgłoski mogą tworzyć zbitkę w czasownikach. W drugim typie rdzenia pierwsza spółgłoska i występująca po niej samogłoska (najczęściej /æ/ lub /a/) pozostają niezmienne, a zbitkę w czasowniku tworzą dwie kolejne spółgłoski.<br />
<br />
W wyrazach zapożyczonych możliwe są rdzenie liczące więcej niż cztery spółgłoski. Spółgłoski /j/, /w/ i /ɦ/ występują w niekiedy jako samogłoski, odpowiednio /i/, /o/, /a/, zapisuje się je wtedy z cyrkumfleksem. Akcent pada zawsze na sylabę z samogłoską po pierwszej spółgłosce rdzenia.<br />
<br />
Wyraz prosty bez afiksów ma postać:<br />
*dwuspógłoskowy: C1-V1-C2-V2/V3<br />
*trójspółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2<br />
*czterospółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3-C4 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2-C3-V3<br />
(gdzie C1, C2, C3, C4 to spółgłoski rdzenia, C0 i V0 to nieodmienialne spółgłoska i samogłoska w rdzeniach drugiego typu, V1, V2, V3 to samogłoski występujące po spółgłoskach rdzenia)<br />
<br />
W czasowniku V1 jest zerowe, akcent pada na V2. W rzeczowniku V2 jest zerowe, akcent pada na V1. W gerundium akcent pada na V2.<br />
<br />
== Morfologia ==<br />
<br />
===Czasownik===<br />
Czasownik odmienia się przez tryby, statyczność-dynamiczność, aspekty, strony, jak również mogą mieć znaczenie równe, osłabione bądź wzmocnione. Czasownik nie zawiera informacji o osobie podmiotu czy dopełnień ani o czasie, wynikają one z kontekstu lub obecności słów pomocniczych (zaimków, przysłówków itp.).<br />
<br />
*'''Tryb i modalność'''<br />
*'''Statyczność-dynamiczność'''<br />
*'''Aspekt'''<br />
*'''Strona'''<br />
Stronę określa barwa samogłoski V2, na którą w czasowniku pada główny (lub jedyny) akcent wyrazowy. Istnieje 5 stron, 3 określane przez wymianę samogłoski V2, a 2 przez wymianę tej samogłoski i obecności zaimka zwrotno-wzajemnego '''kî'''.<br />
:1. '''ó''' lub '''áu''' - strona czynna - agens jest w mianowniku, pacjens w bierniku;<br />
:2. '''í''' lub '''áy''' - strona bierna - agens jest w bierniku, pacjens w mianowniku;<br />
:3. '''á''' lub '''áh''' - czasownik nieprzechodni, podmiot jest w mianowniku;<br />
:4. strona czynna z zaimkiem '''kî''' - oznacza czynność zwrotną, podmiot w mianowniku;<br />
:5. strona bierna z zaimkiem '''kî''' - oznacza czynność wzajemną, 2 lub więcej podmiotów w mianowniku.<br />
<br />
*'''Wzmocnienie-osłabienie'''<br />
<br />
===Rzeczownik===<br />
Rzeczownik występuje w trzech klasach nominalnych (1. świat ożywiony; 2. materialny, nieożywiony; 3. reszta), trzech liczbach (1. liczba policzalna, w tym 1a. liczba uniwersalna, 1b. liczba zbiorowa; 2. liczba niepoliczalna;), odmienia się przez cztery przypadki główne (1. mianownik; 2. bierniko-dopełniacz; 3. allatyw; 4. ablatyw;).<br />
<br />
Rzeczownik niezłożony w mianowniku, bez sufiksów i niepoddany reduplikacji posiada jedną lub dwie samogłoski. Zawsze jest to V1 (samogłoska akcentowana, znajdująca się po pierwszej spółgłosce rdzenia pierwszego typu i po drugiej spółgłosce rdzenia trój- i czterospółgłoskowego drugiego typu), której barwa najczęściej (choć nie zawsze) określa klasę nominalną, do której dany rzeczownik należy, oraz V3, która najczęściej (choć nie zawsze) określa natężenie cechy albo w inny sposób różnicuje znaczenie (''r'''á'''n'''a'''t, r'''í'''n'''o'''t, r'''á'''nt'''e''', r'''ó'''nt'''a''', r'''á'''n'''a''', r'''ó'''n'''i''', r'''á'''nt'''a'''k, r'''í'''nt'''o'''k''). Jednosylabową formę przybiera wyraz ze rdzeniem jedno- i dwuspółgłoskowym, gdy V3 może być pominięta, sporadycznie też w wyrazach z rdzeniem trójspółgłoskowym, gdy w wygłosie znajduje się zbitka (''r'''a'''', r'''a'''n, r'''i'''nt''). Trzecia samogłoska albo należy do sufiksu, albo rozdziela zabronione zbitki (najczęściej jest to /æ/ lub /a/), albo jest końcówką liczby niepoliczalnej. Czwarta zawsze jest końcówką liczby niepoliczalnej.<br />
<br />
Rzeczownik złożony z dwóch rzeczowników prostych, z których pierwszy jest członem określającym, drugi określanym, może zawierać więcej niż cztery samogłoski. Akcent pada w nim na pierwszą samogłoskę rdzenia w drugim członie.<br />
<br />
*'''Klasy nominalne'''<br />
:1. żywotne - wszystko, co związane z życiem, nazwy roślin, zwierząt, grzybów, mikrobów, grup istot żywych, żywych struktur, osoby; wykładnikiem jest samogłoska V1=/'''o'''/ (przykład: ''r'''ó'''nat, r'''ó'''nti'');<br />
:2. nieżywotne, rzeczowe - wszystkie rzeczy odbierane zmysłami, namacalne, odczuwalne, widzialne, nie należące do organizmów żywych (a więc również np. martwe ciało), miejsca, kraje, struktury świata materialnego, nazwy cząstek elementarnych (ale nie oddziaływań), nazwy zjawisk widzialnych jak ogień; wykładnikiem jest V1=/'''i'''/ (przykład: ''r'''í'''net, r'''í'''ntat'');<br />
:3. pozostałe - wszystko to, co nie mieści się w dwóch pierwszych klasach; wykładnikiem jest V1=/'''e'''/ i V1=/'''a'''/ (przykład: ''y'''é'''net, r'''á'''nti'');<br />
<br />
Przynależność do danej klasy nie zawsze jest określona na rzeczowniku, szczególnie dotyczy to wyrazów zapożyczonych. Również imiona i nazwy przynależą do tej klasy rzeczowników, do których się odnoszą, bez względu na ich kształt i brzmienie.<br />
*'''Rodzaj'''<br />
Rzeczowniki i zaimki nie mają określonego rodzaju. Można go dodać wstawiając sufiks '''-(e)l''' dla rodzaju żeńskiego albo sufiks '''-(a)r'''. Rodzaj mają tylko rzeczowniki i zaimki z klasy żywotnych.<br />
*'''Liczby'''<br />
Żadna z części mowy nie odmienia się przez liczby. Rzeczowniki i zaimki przyjmują pewną liczbę i to implikuje ich zakres znaczeniowy. Zmiana liczby w rdzeniu powoduje, jak w przypadku zmiany przynależności do klasy nominalnej, zawsze zmianę jakościową, a nigdy ilościowej. <br />
:1. prosta policzalna - oznacza przedmiot, osobę, organizm, zjawisko, wydarzenie, konstrukcję, stan itp. dające się policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych, odbierane jako stanowiące spójną całość i autonomiczne w stosunku do innych osób, przedmiotów, zjawisk itd. - baran, kamień, noc; wyraz w l.p.p. kończy się spółgłoską;<br />
:2. zbiorcza policzalna - oznacza grupę osób, przedmiotów, zjawisk policzalnych, której poszczególne rozróżnialne elementy tworzą pewną spójną całość, a te całości również można policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych - stado, archipelag, dzieje; l.z.p. tworzy się reduplikując ostatnią spółgłoskę rdzenia, kończy się spółgłoską;<br />
:3. niepoliczalna - oznacza przedmioty, zjawiska itd. niedające się policzyć ani uszeregować za pomocą liczb naturalnych, do mierzenia ilości stosuje się ewentualnie jednostek umownych, w l.np. występują gerundia - trawa, woda, namiętność; wyraz w l.np. kończy się samogłoską;<br />
*'''Przypadki'''<br />
*'''Określenie posesywności i wyrazy złożone'''<br />
<br />
===Gerundium===<br />
<br />
===Przysłówek===<br />
Przysłówek tworzy się z rzeczownika przez dodanie przedrostka ''a-'' /ʔa-/ z powtórzeniem pierwszej spółgłoski rdzenia dla rdzeni typu 1. W rdzeniach typu 2. po przedrostku pierwsza spółgłoska nie jest reduplikowana, ale tworzy zbitkę z drugą spółgłoską. Rzadsze są konstrukcje z powtórzeniem pierwszej spółgłoski bez tworzenia zbitek w rdzeniu.<br />
<br />
Przykład:<br />
* rdzeń typu 1.:<br />
:''rátas'' -> '''''ar'''rátas''<br />
*rdzeń typu 2.:<br />
:a) ''parátas'' -> '''''a'''prátas''<br />
:b) ''naréq'' -> '''''an'''naréq''<br />
<br />
===Zaimki===<br />
Zaimki osobowe występują w czterech osobach i trzech liczbach. Możliwe są również takie kombinacje poprzez ich łączenie, jak również złożenia zaimków z prostymi liczebnikami, które zwiększają wachlarz dostępnych możliwości. Do zaimków w każdej osobie - poza liczbą niepoliczalną - można dołączyć sufiks definiujący płeć. Dla rodzaju żeńskiego jest to '''-(e)l''', dla rodzaju męskiego '''-(a)r'''.<br />
Trzecia osoba występuje w dwóch formach: bliższej i dalszej. Bliższa jest formą podstawową, występującą na ogół w zdaniach prostych. Dalsza - użyta w zdaniu prostym - oznacza:<br />
* podmiot lub dopełnienie mniej istotne dla mówiącego, skupiającego uwagę na innych częściach zdania, jeśli zdanie nie ma dopełnienia;<br />
* podmiot czynności nietożsamy z dopełnieniem; w przypadku użycia zarówno jako agensa, jak i pacjensa zaimka w jednej formie bliższej lub dalszej, zdanie wyraża czynność zwrotną;<br />
* odniesienie się do dopełnienia w zdaniach złożonych, kiedy dopełnienie pierwszego członu zdania złożonego jest podmiotem drugiego członu;<br />
<br />
===Liczebniki===<br />
<br />
===Stopniowanie===<br />
<br />
===Negacja===<br />
Język posiada dwa rodzaje negacji zarówno w rzeczownikach, czasownikach, gerundiach jak i przysłówkach:<br />
* dla oznaczenia braku cechy używa się sufiksu '''-uf''', '''-of''';<br />
* dla oznaczenia przeciwieństwa cechy używa się sufiksu '''-ys''', '''-is''';<br />
Nie występują partykuły przeczące ani twierdząca. Żeby odpowiedzieć na pytanie ogólne powtórza się czasownik z odpowiednią końcówką przeczenia. Jeśli pytanie wymaga odpowiedzi twierdzącej, powtórza się czasownik dodając do niego sufiks twierdzący '''-(e)k'''.<br />
W funkcji partykuł może wystąpić zaimek wskazujący''' şe'''' z odpowiednią końcówką:<br />
:'''şéek'''="tak"<br />
:'''şéof'''="nie"<br />
:'''şéis'''="nie, wprost przeciwnie".<br />
<br />
== Składnia ==<br />
<br />
===Szyk zdania===<br />
Szyk zdania jest swobodny, z dominującym układem SOV. Okolicznik znajduje się zwykle przed czasownikiem. Rzeczownik poprzedza przydawkę lub przydawki.<br />
<br />
===Grupa nominalna===<br />
<br />
===Zdanie współrzędnie złożone===<br />
<br />
===Zdanie podrzędnie złożone===<br />
<br />
== Zasady pisowni w alfabecie greckim ==</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_Tol%C3%B3w&diff=24838
Język Tolów
2018-05-21T20:26:33Z
<p>Toyatl: /* Czasownik */</p>
<hr />
<div>'''Język Tolów''', '''język tolski''' (nazwa własna: ''Tolaŋánah'', ''Τωλαγάνᾶ'' [tola'ŋanɑh], [tola'ŋanaː]) - mowa Tolów) - język konstruowany.<br />
<br />
<br />
== Głoski i ortografia w alfabecie łacińskim ==<br />
<br />
Zapis jest fonemiczny.<br />
<br />
===Samogłoski===<br />
*'''A''' - [a], przy spółgłoskach uwularnych i /ɦ/ - może być wymawiana [ɑ];<br />
*'''E''' - [æ], [ε] lub - w sylabie nieakcentowanej, szczególnie przed akcentem - także [ə], nie występuje przy /q/, /r/ oraz /ɦ/;<br />
*'''I''' - [i] lub [ɪ]<br />
*'''O''' - [o] lub [ʊ];<br />
<br />
Samogłoski nie kontrastują ze względu na długość, z wyjątkiem, o którym poniżej. <br />
Sylabę akcentowaną zaznacza się akutem nad samogłoską. Jeśli w wyrazie występuje samogłoska z cyrkumfleksem, a jednocześnie brak innej z akutem, cyrkumfleks oznacza też wtedy sylabę akcentowaną.<br />
<br />
===Spółgłoski===<br />
{| class="wikitable"<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Spółgłoski<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Wargowe<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Zębowe<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Boczne<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Twardopodniebienne<br />
! style="font-weight: bold;" | Miękkopodniebienne<br />
! style="font-weight: bold;" | Języczkowe<br />
! style="font-weight: bold;" | Krtaniowe<br />
|-<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Nosowe<br />
| style="text-align: center;" | /m/ '''m'''<br />
| style="text-align: center;" | /n/ '''n'''<br />
| style="text-align: center;" | <br />
| colspan="2" style="text-align: center;" | /ŋ~ɲ/¹ '''ŋ''' (g)²<br />
| <br />
|<br />
|-<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Zwarte<br />
| style="text-align: center;" | /p/³ '''p''' (b)²<br />
| style="text-align: center;" | /t/ '''t''' (d)²<br />
| style="text-align: center;" | <br />
| style="text-align: center;" | /ʧ~tɕ/³ '''c''' (j)²<br />
| style="text-align: center;" | /k~kʲ/¹ '''k''' (g)²<br />
| style="text-align: center;" | /q/ '''q'''<br />
| style="text-align: center;" | /ʔ/³ ''' ' '''<br />
|-<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Szczelinowe<br />
| style="text-align: center;" | /φ~f/ '''f'''<br />
| style="text-align: center;" | /θ~s/³ '''s''' (z)²<br />
| style="text-align: center;" | /ɬ~tɬ/³ '''ł''' (d)²<br />
| style="text-align: center;" | /ʃ~ɕ/³ '''ş'''<br />
| style="text-align: center;" | /x~xʲ/¹ '''x'''<br />
| style="text-align: center;" | /ʀ~r/³ '''r'''<br />
| rowspan="2" style="text-align: center;" | /ɦ~ʕ/³ '''h'''<br />
|-<br />
! style="font-weight: bold;" | Półsamogłoski<br />
| style="text-align: center;" | /w/ '''u''' (v w)²<br />
| style="text-align: center;" | <br />
| style="text-align: center;" | /l/ '''l'''<br />
| style="text-align: center;" | /j/ '''y''' (j)²<br />
| style="text-align: center;" | <br />
| style="text-align: center;" | <br />
|}<br />
:¹ - [ŋ], palatalizowane do [ɲ] przy /i/ oraz /j/, [ɴ] przed /q/; [k], palatalizowane do [kʲ] przy /i/ oraz /j/; [x], palatalizowane do [xʲ] przy /i/ oraz /j/;<br />
:² - litery ''b'', ''d'', ''g'', ''j'', ''v'', ''w'', ''z'' występują tylko w zapożyczeniach;<br />
:³ - '''p''' dwuwargowa lub wargowo-zębowa, w nagłosie może być wymawiana jako głoska bezdźwięczna, wargowa, drżąca [ʙ̥];<br />
: - '''r''' może przyjmować artykulację języczkową, jak i dziąsłową, a w nagłosie, wygłosie i zbitkach z obstruentami tracić dźwięczność;<br />
: - '''ł''' w zbitkach po szczelinowych (z wyjątkiem /ɦ/) wymawia się zawsze jako zwartoszczelinową [tɬ];<br />
: - '''s''' standardowo ma wymowę pośrednią między [θ] a [s], „''s'' sepleniące”, spółgłoska podobna do [θ], z tym że język jest cofnięty, a jego koniec nie tkwi między zębami, ale przy siekaczach górnych, również wymowa [θ] oraz [s];<br />
: - '''c''' i '''ş''' mogą mieć brzmienie zadziąsłowe lub twardopodniebienne;<br />
: - ''' ' ''' nie pisze się na początku wyrazu i między samogłoskami;<br />
: - '''h''' dźwięczne, może udźwięczniać spółgłoski w zbitkach spółgłoskowych (np. ''atha'' -> [ʔadɦɑ], ''ahfa'' -> [ʔɑɦva], [ʔaːva]), jeśli znajduje się po samogłosce przed spółgłoską lub w wygłosie, może być nieme, a poprzedzająca samogłoska ulega wtedy wzdłużeniu (np. ''ah'' -> [ʔaː]);<br />
<br />
== Wzór sylaby ==<br />
<br />
Sylaba ma postać CV((C)C).<br />
<br />
Zbitka może się pojawić w wygłosie. Najczęściej jest to spowodowane dołączeniem sufiksu. Między ostatnimi dwiema spółgłoskami rdzenia najczęściej pojawia się samogłoska, o ile cały wyraz nie kończy się samogłoską.<br />
<br />
Każda sylaba zaczyna się pojedynczą spółgłoską, natomiast wewnątrz wyrazów możliwe są dowolne zbitki dwuspółgłoskowe, choć niektóre trudno wymawialne powodują, że druga asymiluje się do pierwszej (szczególnie w przypadkach, gdy pierwsza z nich to /ɬ/, a druga to szczelinowy sybilant).<br />
<br />
== Rdzeń wyrazowy ==<br />
<br />
Rdzenie zawierają jedną (teoretycznie), dwie, trzy bądź cztery spółgłoski. Rdzenie trój- i czterospółgłoskowe mogą występować w dwóch odmiennych typach. W pierwszym typie rdzenia dwie pierwsze spółgłoski mogą tworzyć zbitkę w czasownikach. W drugim typie rdzenia pierwsza spółgłoska i występująca po niej samogłoska (najczęściej /æ/ lub /a/) pozostają niezmienne, a zbitkę w czasowniku tworzą dwie kolejne spółgłoski.<br />
<br />
W wyrazach zapożyczonych możliwe są rdzenie liczące więcej niż cztery spółgłoski. Spółgłoski /j/, /w/ i /ɦ/ występują w niekiedy jako samogłoski, odpowiednio /i/, /o/, /a/, zapisuje się je wtedy z cyrkumfleksem. Akcent pada zawsze na sylabę z samogłoską po pierwszej spółgłosce rdzenia.<br />
<br />
Wyraz prosty bez afiksów ma postać:<br />
*dwuspógłoskowy: C1-V1-C2-V2/V3<br />
*trójspółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2<br />
*czterospółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3-C4 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2-C3-V3<br />
(gdzie C1, C2, C3, C4 to spółgłoski rdzenia, C0 i V0 to nieodmienialne spółgłoska i samogłoska w rdzeniach drugiego typu, V1, V2, V3 to samogłoski występujące po spółgłoskach rdzenia)<br />
<br />
W czasowniku V1 jest zerowe, akcent pada na V2. W rzeczowniku V2 jest zerowe, akcent pada na V1. W gerundium akcent pada na V2.<br />
<br />
== Morfologia ==<br />
<br />
===Czasownik===<br />
Czasownik odmienia się przez tryby, statyczność-dynamiczność, aspekty, strony, jak również mogą mieć znaczenie równe, osłabione bądź wzmocnione. Czasownik nie zawiera informacji o osobie podmiotu czy dopełnień ani o czasie, wynikają one z kontekstu lub obecności słów pomocniczych (zaimków, przysłówków itp.).<br />
<br />
*'''Tryb i modalność'''<br />
*'''Statyczność-dynamiczność'''<br />
*'''Aspekt'''<br />
*'''Strona'''<br />
Stronę określa barwa samogłoski V2, na którą w czasowniku pada główny (lub jedyny) akcent wyrazowy. Istnieje 5 stron, 3 określane przez wymianę samogłoski V2, a 2 przez wymianę tej samogłoski i obecności zaimka zwrotno-wzajemnego '''kî'''.<br />
:1. '''ó''' lub '''áu''' - strona czynna - agens jest w mianowniku, pacjens w bierniku;<br />
:2. '''í''' lub '''áy''' - strona bierna - agens jest w bierniku, pacjens w mianowniku;<br />
:3. '''á''' lub '''áh''' - czasownik nieprzechodni, podmiot jest w mianowniku;<br />
:4. strona czynna z zaimkiem '''kî''' - oznacza czynność zwrotną, podmiot w mianowniku;<br />
:5. strona bierna z zaimkiem '''kî''' - oznacza czynność wzajemną, 2 lub więcej podmiotów w mianowniku.<br />
<br />
*'''Wzmocnienie-osłabienie'''<br />
<br />
===Rzeczownik===<br />
Rzeczownik występuje w trzech klasach nominalnych (1. świat ożywiony; 2. materialny, nieożywiony; 3. reszta), trzech liczbach (1. liczba policzalna, w tym 1a. liczba uniwersalna, 1b. liczba zbiorowa; 2. liczba niepoliczalna;), odmienia się przez cztery przypadki główne (1. mianownik; 2. bierniko-dopełniacz; 3. allatyw; 4. ablatyw;).<br />
<br />
Rzeczownik niezłożony w mianowniku, bez sufiksów i niepoddany reduplikacji posiada jedną lub dwie samogłoski. Zawsze jest to V1 (samogłoska akcentowana, znajdująca się po pierwszej spółgłosce rdzenia pierwszego typu i po drugiej spółgłosce rdzenia trój- i czterospółgłoskowego drugiego typu), której barwa najczęściej (choć nie zawsze) określa klasę nominalną, do której dany rzeczownik należy, oraz V3, która najczęściej (choć nie zawsze) określa natężenie cechy albo w inny sposób różnicuje znaczenie (''r'''á'''n'''a'''t, r'''í'''n'''o'''t, r'''á'''nt'''e''', r'''ó'''nt'''a''', r'''á'''n'''a''', r'''ó'''n'''i''', r'''á'''nt'''a'''k, r'''í'''nt'''o'''k''). Jednosylabową formę przybiera wyraz ze rdzeniem jedno- i dwuspółgłoskowym, gdy V3 może być pominięta, sporadycznie też w wyrazach z rdzeniem trójspółgłoskowym, gdy w wygłosie znajduje się zbitka (''r'''a'''', r'''a'''n, r'''i'''nt''). Trzecia samogłoska albo należy do sufiksu, albo rozdziela zabronione zbitki (najczęściej jest to /æ/ lub /a/), albo jest końcówką liczby niepoliczalnej. Czwarta zawsze jest końcówką liczby niepoliczalnej.<br />
<br />
Rzeczownik złożony z dwóch rzeczowników prostych, z których pierwszy jest członem określającym, drugi określanym, może zawierać więcej niż cztery samogłoski. Akcent pada w nim na pierwszą samogłoskę rdzenia w drugim członie.<br />
<br />
*'''Klasy nominalne'''<br />
:1. żywotne - wszystko, co związane z życiem, nazwy roślin, zwierząt, grzybów, mikrobów, grup istot żywych, żywych struktur, osoby; wykładnikiem jest samogłoska V1=/'''o'''/ (przykład: ''r'''ó'''nat, r'''ó'''nti'');<br />
:2. nieżywotne, rzeczowe - wszystkie rzeczy odbierane zmysłami, namacalne, odczuwalne, widzialne, nie należące do organizmów żywych (a więc również np. martwe ciało), miejsca, kraje, struktury świata materialnego, nazwy cząstek elementarnych (ale nie oddziaływań), nazwy zjawisk widzialnych jak ogień; wykładnikiem jest V1=/'''i'''/ (przykład: ''r'''í'''net, r'''í'''ntat'');<br />
:3. pozostałe - wszystko to, co nie mieści się w dwóch pierwszych klasach; wykładnikiem jest V1=/'''e'''/ i V1=/'''a'''/ (przykład: ''y'''é'''net, r'''á'''nti'');<br />
<br />
Przynależność do danej klasy nie zawsze jest określona na rzeczowniku, szczególnie dotyczy to wyrazów zapożyczonych. Również imiona i nazwy przynależą do tej klasy rzeczowników, do których się odnoszą, bez względu na ich kształt i brzmienie.<br />
*'''Rodzaj'''<br />
Rzeczowniki i zaimki nie mają określonego rodzaju. Można go dodać wstawiając sufiks '''-(e)l''' dla rodzaju żeńskiego albo sufiks '''-(a)r'''. Rodzaj mają tylko rzeczowniki i zaimki z klasy żywotnych.<br />
*'''Liczby'''<br />
Żadna z części mowy nie odmienia się przez liczby. Rzeczowniki i zaimki przyjmują pewną liczbę i to implikuje ich zakres znaczeniowy. Zmiana liczby w rdzeniu powoduje, jak w przypadku zmiany przynależności do klasy nominalnej, zawsze zmianę jakościową, a nigdy ilościowej. <br />
:1. prosta policzalna - oznacza przedmiot, osobę, organizm, zjawisko, wydarzenie, konstrukcję, stan itp. dające się policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych, odbierane jako stanowiące spójną całość i autonomiczne w stosunku do innych osób, przedmiotów, zjawisk itd. - baran, kamień, noc; wyraz w l.p.p. kończy się spółgłoską;<br />
:2. zbiorcza policzalna - oznacza grupę osób, przedmiotów, zjawisk policzalnych, której poszczególne rozróżnialne elementy tworzą pewną spójną całość, a te całości również można policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych - stado, archipelag, dzieje; l.z.p. tworzy się reduplikując ostatnią spółgłoskę rdzenia, kończy się spółgłoską;<br />
:3. niepoliczalna - oznacza przedmioty, zjawiska itd. niedające się policzyć ani uszeregować za pomocą liczb naturalnych, do mierzenia ilości stosuje się ewentualnie jednostek umownych, w l.np. występują gerundia - trawa, woda, namiętność; wyraz w l.np. kończy się samogłoską;<br />
*'''Przypadki'''<br />
*'''Określenie posesywności i wyrazy złożone'''<br />
<br />
===Gerundium===<br />
<br />
===Przysłówek===<br />
Przysłówek tworzy się z rzeczownika przez dodanie przedrostka ''a-'' /ʔa-/ z powtórzeniem pierwszej spółgłoski rdzenia dla rdzeni typu 1. W rdzeniach typu 2. po przedrostku pierwsza spółgłoska nie jest reduplikowana, ale tworzy zbitkę z drugą spółgłoską. Rzadsze są konstrukcje z powtórzeniem pierwszej spółgłoski bez tworzenia zbitek w rdzeniu.<br />
<br />
Przykład:<br />
* rdzeń typu 1.:<br />
:''rátas'' -> '''''ar'''rátas''<br />
*rdzeń typu 2.:<br />
:a) ''parátas'' -> '''''a'''prátas''<br />
:b) ''naréq'' -> '''''an'''naréq''<br />
<br />
===Zaimki===<br />
Zaimki osobowe występują w czterech osobach i trzech liczbach. Możliwe są również takie kombinacje poprzez ich łączenie, jak również złożenia zaimków z prostymi liczebnikami, które zwiększają wachlarz dostępnych możliwości. Do zaimków w każdej osobie - poza liczbą niepoliczalną - można dołączyć sufiks definiujący płeć. Dla rodzaju żeńskiego jest to '''-(e)l''', dla rodzaju męskiego '''-(a)r'''.<br />
Trzecia osoba występuje w dwóch formach: bliższej i dalszej. Bliższa jest formą podstawową, występującą na ogół w zdaniach prostych. Dalsza - użyta w zdaniu prostym - oznacza:<br />
* podmiot lub dopełnienie mniej istotne dla mówiącego, skupiającego uwagę na innych częściach zdania, jeśli zdanie nie ma dopełnienia;<br />
* podmiot czynności nietożsamy z dopełnieniem; w przypadku użycia zarówno jako agensa, jak i pacjensa zaimka w jednej formie bliższej lub dalszej, zdanie wyraża czynność zwrotną;<br />
* odniesienie się do dopełnienia w zdaniach złożonych, kiedy dopełnienie pierwszego członu zdania złożonego jest podmiotem drugiego członu;<br />
<br />
===Liczebniki===<br />
<br />
===Stopniowanie===<br />
<br />
===Negacja===<br />
Język posiada dwa rodzaje negacji zarówno w rzeczownikach, czasownikach, gerundiach jak i przysłówkach:<br />
* dla oznaczenia braku cechy używa się sufiksu '''-uf''', '''-of''';<br />
* dla oznaczenia przeciwieństwa cechy używa się sufiksu '''-ys''', '''-is''';<br />
Nie występują partykuły przeczące ani twierdząca. Żeby odpowiedzieć na pytanie ogólne powtórza się czasownik z odpowiednią końcówką przeczenia. Jeśli pytanie wymaga odpowiedzi twierdzącej, powtórza się czasownik dodając do niego sufiks twierdzący '''-(e)k'''.<br />
W funkcji partykuł może wystąpić zaimek wskazujący''' şe'''' z odpowiednią końcówką:<br />
<br />
'''şéek'''="tak"<br />
<br />
'''şéof'''="nie"<br />
<br />
'''şéis'''="nie, wprost przeciwnie".<br />
<br />
== Składnia ==<br />
<br />
===Szyk zdania===<br />
Szyk zdania jest swobodny, z dominującym układem SOV. Okolicznik znajduje się zwykle przed czasownikiem. Rzeczownik poprzedza przydawkę lub przydawki.<br />
<br />
===Grupa nominalna===<br />
<br />
===Zdanie współrzędnie złożone===<br />
<br />
===Zdanie podrzędnie złożone===<br />
<br />
== Zasady pisowni w alfabecie greckim ==</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_Tol%C3%B3w&diff=24837
Język Tolów
2018-05-21T20:21:12Z
<p>Toyatl: /* Negacja */</p>
<hr />
<div>'''Język Tolów''', '''język tolski''' (nazwa własna: ''Tolaŋánah'', ''Τωλαγάνᾶ'' [tola'ŋanɑh], [tola'ŋanaː]) - mowa Tolów) - język konstruowany.<br />
<br />
<br />
== Głoski i ortografia w alfabecie łacińskim ==<br />
<br />
Zapis jest fonemiczny.<br />
<br />
===Samogłoski===<br />
*'''A''' - [a], przy spółgłoskach uwularnych i /ɦ/ - może być wymawiana [ɑ];<br />
*'''E''' - [æ], [ε] lub - w sylabie nieakcentowanej, szczególnie przed akcentem - także [ə], nie występuje przy /q/, /r/ oraz /ɦ/;<br />
*'''I''' - [i] lub [ɪ]<br />
*'''O''' - [o] lub [ʊ];<br />
<br />
Samogłoski nie kontrastują ze względu na długość, z wyjątkiem, o którym poniżej. <br />
Sylabę akcentowaną zaznacza się akutem nad samogłoską. Jeśli w wyrazie występuje samogłoska z cyrkumfleksem, a jednocześnie brak innej z akutem, cyrkumfleks oznacza też wtedy sylabę akcentowaną.<br />
<br />
===Spółgłoski===<br />
{| class="wikitable"<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Spółgłoski<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Wargowe<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Zębowe<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Boczne<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Twardopodniebienne<br />
! style="font-weight: bold;" | Miękkopodniebienne<br />
! style="font-weight: bold;" | Języczkowe<br />
! style="font-weight: bold;" | Krtaniowe<br />
|-<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Nosowe<br />
| style="text-align: center;" | /m/ '''m'''<br />
| style="text-align: center;" | /n/ '''n'''<br />
| style="text-align: center;" | <br />
| colspan="2" style="text-align: center;" | /ŋ~ɲ/¹ '''ŋ''' (g)²<br />
| <br />
|<br />
|-<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Zwarte<br />
| style="text-align: center;" | /p/³ '''p''' (b)²<br />
| style="text-align: center;" | /t/ '''t''' (d)²<br />
| style="text-align: center;" | <br />
| style="text-align: center;" | /ʧ~tɕ/³ '''c''' (j)²<br />
| style="text-align: center;" | /k~kʲ/¹ '''k''' (g)²<br />
| style="text-align: center;" | /q/ '''q'''<br />
| style="text-align: center;" | /ʔ/³ ''' ' '''<br />
|-<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Szczelinowe<br />
| style="text-align: center;" | /φ~f/ '''f'''<br />
| style="text-align: center;" | /θ~s/³ '''s''' (z)²<br />
| style="text-align: center;" | /ɬ~tɬ/³ '''ł''' (d)²<br />
| style="text-align: center;" | /ʃ~ɕ/³ '''ş'''<br />
| style="text-align: center;" | /x~xʲ/¹ '''x'''<br />
| style="text-align: center;" | /ʀ~r/³ '''r'''<br />
| rowspan="2" style="text-align: center;" | /ɦ~ʕ/³ '''h'''<br />
|-<br />
! style="font-weight: bold;" | Półsamogłoski<br />
| style="text-align: center;" | /w/ '''u''' (v w)²<br />
| style="text-align: center;" | <br />
| style="text-align: center;" | /l/ '''l'''<br />
| style="text-align: center;" | /j/ '''y''' (j)²<br />
| style="text-align: center;" | <br />
| style="text-align: center;" | <br />
|}<br />
:¹ - [ŋ], palatalizowane do [ɲ] przy /i/ oraz /j/, [ɴ] przed /q/; [k], palatalizowane do [kʲ] przy /i/ oraz /j/; [x], palatalizowane do [xʲ] przy /i/ oraz /j/;<br />
:² - litery ''b'', ''d'', ''g'', ''j'', ''v'', ''w'', ''z'' występują tylko w zapożyczeniach;<br />
:³ - '''p''' dwuwargowa lub wargowo-zębowa, w nagłosie może być wymawiana jako głoska bezdźwięczna, wargowa, drżąca [ʙ̥];<br />
: - '''r''' może przyjmować artykulację języczkową, jak i dziąsłową, a w nagłosie, wygłosie i zbitkach z obstruentami tracić dźwięczność;<br />
: - '''ł''' w zbitkach po szczelinowych (z wyjątkiem /ɦ/) wymawia się zawsze jako zwartoszczelinową [tɬ];<br />
: - '''s''' standardowo ma wymowę pośrednią między [θ] a [s], „''s'' sepleniące”, spółgłoska podobna do [θ], z tym że język jest cofnięty, a jego koniec nie tkwi między zębami, ale przy siekaczach górnych, również wymowa [θ] oraz [s];<br />
: - '''c''' i '''ş''' mogą mieć brzmienie zadziąsłowe lub twardopodniebienne;<br />
: - ''' ' ''' nie pisze się na początku wyrazu i między samogłoskami;<br />
: - '''h''' dźwięczne, może udźwięczniać spółgłoski w zbitkach spółgłoskowych (np. ''atha'' -> [ʔadɦɑ], ''ahfa'' -> [ʔɑɦva], [ʔaːva]), jeśli znajduje się po samogłosce przed spółgłoską lub w wygłosie, może być nieme, a poprzedzająca samogłoska ulega wtedy wzdłużeniu (np. ''ah'' -> [ʔaː]);<br />
<br />
== Wzór sylaby ==<br />
<br />
Sylaba ma postać CV((C)C).<br />
<br />
Zbitka może się pojawić w wygłosie. Najczęściej jest to spowodowane dołączeniem sufiksu. Między ostatnimi dwiema spółgłoskami rdzenia najczęściej pojawia się samogłoska, o ile cały wyraz nie kończy się samogłoską.<br />
<br />
Każda sylaba zaczyna się pojedynczą spółgłoską, natomiast wewnątrz wyrazów możliwe są dowolne zbitki dwuspółgłoskowe, choć niektóre trudno wymawialne powodują, że druga asymiluje się do pierwszej (szczególnie w przypadkach, gdy pierwsza z nich to /ɬ/, a druga to szczelinowy sybilant).<br />
<br />
== Rdzeń wyrazowy ==<br />
<br />
Rdzenie zawierają jedną (teoretycznie), dwie, trzy bądź cztery spółgłoski. Rdzenie trój- i czterospółgłoskowe mogą występować w dwóch odmiennych typach. W pierwszym typie rdzenia dwie pierwsze spółgłoski mogą tworzyć zbitkę w czasownikach. W drugim typie rdzenia pierwsza spółgłoska i występująca po niej samogłoska (najczęściej /æ/ lub /a/) pozostają niezmienne, a zbitkę w czasowniku tworzą dwie kolejne spółgłoski.<br />
<br />
W wyrazach zapożyczonych możliwe są rdzenie liczące więcej niż cztery spółgłoski. Spółgłoski /j/, /w/ i /ɦ/ występują w niekiedy jako samogłoski, odpowiednio /i/, /o/, /a/, zapisuje się je wtedy z cyrkumfleksem. Akcent pada zawsze na sylabę z samogłoską po pierwszej spółgłosce rdzenia.<br />
<br />
Wyraz prosty bez afiksów ma postać:<br />
*dwuspógłoskowy: C1-V1-C2-V2/V3<br />
*trójspółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2<br />
*czterospółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3-C4 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2-C3-V3<br />
(gdzie C1, C2, C3, C4 to spółgłoski rdzenia, C0 i V0 to nieodmienialne spółgłoska i samogłoska w rdzeniach drugiego typu, V1, V2, V3 to samogłoski występujące po spółgłoskach rdzenia)<br />
<br />
W czasowniku V1 jest zerowe, akcent pada na V2. W rzeczowniku V2 jest zerowe, akcent pada na V1. W gerundium akcent pada na V2.<br />
<br />
== Morfologia ==<br />
<br />
===Czasownik===<br />
Czasownik odmienia się przez tryby, statyczność-dynamiczność, aspekty, strony, jak również mogą mieć znaczenie równe, osłabione bądź wzmocnione. Czasownik nie zawiera informacji o osobie podmiotu czy dopełnień ani o czasie, wynikają one z kontekstu lub obecności słów pomocniczych (zaimków, przysłówków itp.).<br />
<br />
*'''Tryb i modalność'''<br />
*'''Statyczność-dynamiczność'''<br />
*'''Aspekt'''<br />
*'''Strona'''<br />
Stronę określa barwa samogłoski V2, na którą w czasowniku pada główny (lub jedyny) akcent wyrazowy. Istnieje 5 stron, 3 określane przez wymianę samogłoski V2, a 2 przez wymianę tej samogłoski i obecności zaimka zwrotno-wzajemnego '''key'''.<br />
<br />
1. '''ó''' lub '''áu''' - strona czynna - agens jest w mianowniku, pacjens w bierniku;<br />
<br />
2. '''í''' lub '''áy''' - strona bierna - agens jest w bierniku, pacjens w mianowniku;<br />
<br />
3. '''á''' lub '''áh''' - czasownik nieprzechodni, podmiot jest w mianowniku;<br />
<br />
4. strona czynna z zaimkiem '''key''' - oznacza czynność zwrotną, podmiot w mianowniku;<br />
<br />
5. strona bierna z zaimkiem '''key''' - oznacza czynność wzajemną, 2 lub więcej podmiotów w mianowniku.<br />
<br />
*'''Wzmocnienie-osłabienie'''<br />
<br />
===Rzeczownik===<br />
Rzeczownik występuje w trzech klasach nominalnych (1. świat ożywiony; 2. materialny, nieożywiony; 3. reszta), trzech liczbach (1. liczba policzalna, w tym 1a. liczba uniwersalna, 1b. liczba zbiorowa; 2. liczba niepoliczalna;), odmienia się przez cztery przypadki główne (1. mianownik; 2. bierniko-dopełniacz; 3. allatyw; 4. ablatyw;).<br />
<br />
Rzeczownik niezłożony w mianowniku, bez sufiksów i niepoddany reduplikacji posiada jedną lub dwie samogłoski. Zawsze jest to V1 (samogłoska akcentowana, znajdująca się po pierwszej spółgłosce rdzenia pierwszego typu i po drugiej spółgłosce rdzenia trój- i czterospółgłoskowego drugiego typu), której barwa najczęściej (choć nie zawsze) określa klasę nominalną, do której dany rzeczownik należy, oraz V3, która najczęściej (choć nie zawsze) określa natężenie cechy albo w inny sposób różnicuje znaczenie (''r'''á'''n'''a'''t, r'''í'''n'''o'''t, r'''á'''nt'''e''', r'''ó'''nt'''a''', r'''á'''n'''a''', r'''ó'''n'''i''', r'''á'''nt'''a'''k, r'''í'''nt'''o'''k''). Jednosylabową formę przybiera wyraz ze rdzeniem jedno- i dwuspółgłoskowym, gdy V3 może być pominięta, sporadycznie też w wyrazach z rdzeniem trójspółgłoskowym, gdy w wygłosie znajduje się zbitka (''r'''a'''', r'''a'''n, r'''i'''nt''). Trzecia samogłoska albo należy do sufiksu, albo rozdziela zabronione zbitki (najczęściej jest to /æ/ lub /a/), albo jest końcówką liczby niepoliczalnej. Czwarta zawsze jest końcówką liczby niepoliczalnej.<br />
<br />
Rzeczownik złożony z dwóch rzeczowników prostych, z których pierwszy jest członem określającym, drugi określanym, może zawierać więcej niż cztery samogłoski. Akcent pada w nim na pierwszą samogłoskę rdzenia w drugim członie.<br />
<br />
*'''Klasy nominalne'''<br />
:1. żywotne - wszystko, co związane z życiem, nazwy roślin, zwierząt, grzybów, mikrobów, grup istot żywych, żywych struktur, osoby; wykładnikiem jest samogłoska V1=/'''o'''/ (przykład: ''r'''ó'''nat, r'''ó'''nti'');<br />
:2. nieżywotne, rzeczowe - wszystkie rzeczy odbierane zmysłami, namacalne, odczuwalne, widzialne, nie należące do organizmów żywych (a więc również np. martwe ciało), miejsca, kraje, struktury świata materialnego, nazwy cząstek elementarnych (ale nie oddziaływań), nazwy zjawisk widzialnych jak ogień; wykładnikiem jest V1=/'''i'''/ (przykład: ''r'''í'''net, r'''í'''ntat'');<br />
:3. pozostałe - wszystko to, co nie mieści się w dwóch pierwszych klasach; wykładnikiem jest V1=/'''e'''/ i V1=/'''a'''/ (przykład: ''y'''é'''net, r'''á'''nti'');<br />
<br />
Przynależność do danej klasy nie zawsze jest określona na rzeczowniku, szczególnie dotyczy to wyrazów zapożyczonych. Również imiona i nazwy przynależą do tej klasy rzeczowników, do których się odnoszą, bez względu na ich kształt i brzmienie.<br />
*'''Rodzaj'''<br />
Rzeczowniki i zaimki nie mają określonego rodzaju. Można go dodać wstawiając sufiks '''-(e)l''' dla rodzaju żeńskiego albo sufiks '''-(a)r'''. Rodzaj mają tylko rzeczowniki i zaimki z klasy żywotnych.<br />
*'''Liczby'''<br />
Żadna z części mowy nie odmienia się przez liczby. Rzeczowniki i zaimki przyjmują pewną liczbę i to implikuje ich zakres znaczeniowy. Zmiana liczby w rdzeniu powoduje, jak w przypadku zmiany przynależności do klasy nominalnej, zawsze zmianę jakościową, a nigdy ilościowej. <br />
:1. prosta policzalna - oznacza przedmiot, osobę, organizm, zjawisko, wydarzenie, konstrukcję, stan itp. dające się policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych, odbierane jako stanowiące spójną całość i autonomiczne w stosunku do innych osób, przedmiotów, zjawisk itd. - baran, kamień, noc; wyraz w l.p.p. kończy się spółgłoską;<br />
:2. zbiorcza policzalna - oznacza grupę osób, przedmiotów, zjawisk policzalnych, której poszczególne rozróżnialne elementy tworzą pewną spójną całość, a te całości również można policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych - stado, archipelag, dzieje; l.z.p. tworzy się reduplikując ostatnią spółgłoskę rdzenia, kończy się spółgłoską;<br />
:3. niepoliczalna - oznacza przedmioty, zjawiska itd. niedające się policzyć ani uszeregować za pomocą liczb naturalnych, do mierzenia ilości stosuje się ewentualnie jednostek umownych, w l.np. występują gerundia - trawa, woda, namiętność; wyraz w l.np. kończy się samogłoską;<br />
*'''Przypadki'''<br />
*'''Określenie posesywności i wyrazy złożone'''<br />
<br />
===Gerundium===<br />
<br />
===Przysłówek===<br />
Przysłówek tworzy się z rzeczownika przez dodanie przedrostka ''a-'' /ʔa-/ z powtórzeniem pierwszej spółgłoski rdzenia dla rdzeni typu 1. W rdzeniach typu 2. po przedrostku pierwsza spółgłoska nie jest reduplikowana, ale tworzy zbitkę z drugą spółgłoską. Rzadsze są konstrukcje z powtórzeniem pierwszej spółgłoski bez tworzenia zbitek w rdzeniu.<br />
<br />
Przykład:<br />
* rdzeń typu 1.:<br />
:''rátas'' -> '''''ar'''rátas''<br />
*rdzeń typu 2.:<br />
:a) ''parátas'' -> '''''a'''prátas''<br />
:b) ''naréq'' -> '''''an'''naréq''<br />
<br />
===Zaimki===<br />
Zaimki osobowe występują w czterech osobach i trzech liczbach. Możliwe są również takie kombinacje poprzez ich łączenie, jak również złożenia zaimków z prostymi liczebnikami, które zwiększają wachlarz dostępnych możliwości. Do zaimków w każdej osobie - poza liczbą niepoliczalną - można dołączyć sufiks definiujący płeć. Dla rodzaju żeńskiego jest to '''-(e)l''', dla rodzaju męskiego '''-(a)r'''.<br />
Trzecia osoba występuje w dwóch formach: bliższej i dalszej. Bliższa jest formą podstawową, występującą na ogół w zdaniach prostych. Dalsza - użyta w zdaniu prostym - oznacza:<br />
* podmiot lub dopełnienie mniej istotne dla mówiącego, skupiającego uwagę na innych częściach zdania, jeśli zdanie nie ma dopełnienia;<br />
* podmiot czynności nietożsamy z dopełnieniem; w przypadku użycia zarówno jako agensa, jak i pacjensa zaimka w jednej formie bliższej lub dalszej, zdanie wyraża czynność zwrotną;<br />
* odniesienie się do dopełnienia w zdaniach złożonych, kiedy dopełnienie pierwszego członu zdania złożonego jest podmiotem drugiego członu;<br />
<br />
===Liczebniki===<br />
<br />
===Stopniowanie===<br />
<br />
===Negacja===<br />
Język posiada dwa rodzaje negacji zarówno w rzeczownikach, czasownikach, gerundiach jak i przysłówkach:<br />
* dla oznaczenia braku cechy używa się sufiksu '''-uf''', '''-of''';<br />
* dla oznaczenia przeciwieństwa cechy używa się sufiksu '''-ys''', '''-is''';<br />
Nie występują partykuły przeczące ani twierdząca. Żeby odpowiedzieć na pytanie ogólne powtórza się czasownik z odpowiednią końcówką przeczenia. Jeśli pytanie wymaga odpowiedzi twierdzącej, powtórza się czasownik dodając do niego sufiks twierdzący '''-(e)k'''.<br />
W funkcji partykuł może wystąpić zaimek wskazujący''' şe'''' z odpowiednią końcówką:<br />
<br />
'''şéek'''="tak"<br />
<br />
'''şéof'''="nie"<br />
<br />
'''şéis'''="nie, wprost przeciwnie".<br />
<br />
== Składnia ==<br />
<br />
===Szyk zdania===<br />
Szyk zdania jest swobodny, z dominującym układem SOV. Okolicznik znajduje się zwykle przed czasownikiem. Rzeczownik poprzedza przydawkę lub przydawki.<br />
<br />
===Grupa nominalna===<br />
<br />
===Zdanie współrzędnie złożone===<br />
<br />
===Zdanie podrzędnie złożone===<br />
<br />
== Zasady pisowni w alfabecie greckim ==</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_Tol%C3%B3w&diff=24836
Język Tolów
2018-05-21T20:13:59Z
<p>Toyatl: /* Czasownik */</p>
<hr />
<div>'''Język Tolów''', '''język tolski''' (nazwa własna: ''Tolaŋánah'', ''Τωλαγάνᾶ'' [tola'ŋanɑh], [tola'ŋanaː]) - mowa Tolów) - język konstruowany.<br />
<br />
<br />
== Głoski i ortografia w alfabecie łacińskim ==<br />
<br />
Zapis jest fonemiczny.<br />
<br />
===Samogłoski===<br />
*'''A''' - [a], przy spółgłoskach uwularnych i /ɦ/ - może być wymawiana [ɑ];<br />
*'''E''' - [æ], [ε] lub - w sylabie nieakcentowanej, szczególnie przed akcentem - także [ə], nie występuje przy /q/, /r/ oraz /ɦ/;<br />
*'''I''' - [i] lub [ɪ]<br />
*'''O''' - [o] lub [ʊ];<br />
<br />
Samogłoski nie kontrastują ze względu na długość, z wyjątkiem, o którym poniżej. <br />
Sylabę akcentowaną zaznacza się akutem nad samogłoską. Jeśli w wyrazie występuje samogłoska z cyrkumfleksem, a jednocześnie brak innej z akutem, cyrkumfleks oznacza też wtedy sylabę akcentowaną.<br />
<br />
===Spółgłoski===<br />
{| class="wikitable"<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Spółgłoski<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Wargowe<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Zębowe<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Boczne<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Twardopodniebienne<br />
! style="font-weight: bold;" | Miękkopodniebienne<br />
! style="font-weight: bold;" | Języczkowe<br />
! style="font-weight: bold;" | Krtaniowe<br />
|-<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Nosowe<br />
| style="text-align: center;" | /m/ '''m'''<br />
| style="text-align: center;" | /n/ '''n'''<br />
| style="text-align: center;" | <br />
| colspan="2" style="text-align: center;" | /ŋ~ɲ/¹ '''ŋ''' (g)²<br />
| <br />
|<br />
|-<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Zwarte<br />
| style="text-align: center;" | /p/³ '''p''' (b)²<br />
| style="text-align: center;" | /t/ '''t''' (d)²<br />
| style="text-align: center;" | <br />
| style="text-align: center;" | /ʧ~tɕ/³ '''c''' (j)²<br />
| style="text-align: center;" | /k~kʲ/¹ '''k''' (g)²<br />
| style="text-align: center;" | /q/ '''q'''<br />
| style="text-align: center;" | /ʔ/³ ''' ' '''<br />
|-<br />
! style="text-align: center; font-weight: bold;" | Szczelinowe<br />
| style="text-align: center;" | /φ~f/ '''f'''<br />
| style="text-align: center;" | /θ~s/³ '''s''' (z)²<br />
| style="text-align: center;" | /ɬ~tɬ/³ '''ł''' (d)²<br />
| style="text-align: center;" | /ʃ~ɕ/³ '''ş'''<br />
| style="text-align: center;" | /x~xʲ/¹ '''x'''<br />
| style="text-align: center;" | /ʀ~r/³ '''r'''<br />
| rowspan="2" style="text-align: center;" | /ɦ~ʕ/³ '''h'''<br />
|-<br />
! style="font-weight: bold;" | Półsamogłoski<br />
| style="text-align: center;" | /w/ '''u''' (v w)²<br />
| style="text-align: center;" | <br />
| style="text-align: center;" | /l/ '''l'''<br />
| style="text-align: center;" | /j/ '''y''' (j)²<br />
| style="text-align: center;" | <br />
| style="text-align: center;" | <br />
|}<br />
:¹ - [ŋ], palatalizowane do [ɲ] przy /i/ oraz /j/, [ɴ] przed /q/; [k], palatalizowane do [kʲ] przy /i/ oraz /j/; [x], palatalizowane do [xʲ] przy /i/ oraz /j/;<br />
:² - litery ''b'', ''d'', ''g'', ''j'', ''v'', ''w'', ''z'' występują tylko w zapożyczeniach;<br />
:³ - '''p''' dwuwargowa lub wargowo-zębowa, w nagłosie może być wymawiana jako głoska bezdźwięczna, wargowa, drżąca [ʙ̥];<br />
: - '''r''' może przyjmować artykulację języczkową, jak i dziąsłową, a w nagłosie, wygłosie i zbitkach z obstruentami tracić dźwięczność;<br />
: - '''ł''' w zbitkach po szczelinowych (z wyjątkiem /ɦ/) wymawia się zawsze jako zwartoszczelinową [tɬ];<br />
: - '''s''' standardowo ma wymowę pośrednią między [θ] a [s], „''s'' sepleniące”, spółgłoska podobna do [θ], z tym że język jest cofnięty, a jego koniec nie tkwi między zębami, ale przy siekaczach górnych, również wymowa [θ] oraz [s];<br />
: - '''c''' i '''ş''' mogą mieć brzmienie zadziąsłowe lub twardopodniebienne;<br />
: - ''' ' ''' nie pisze się na początku wyrazu i między samogłoskami;<br />
: - '''h''' dźwięczne, może udźwięczniać spółgłoski w zbitkach spółgłoskowych (np. ''atha'' -> [ʔadɦɑ], ''ahfa'' -> [ʔɑɦva], [ʔaːva]), jeśli znajduje się po samogłosce przed spółgłoską lub w wygłosie, może być nieme, a poprzedzająca samogłoska ulega wtedy wzdłużeniu (np. ''ah'' -> [ʔaː]);<br />
<br />
== Wzór sylaby ==<br />
<br />
Sylaba ma postać CV((C)C).<br />
<br />
Zbitka może się pojawić w wygłosie. Najczęściej jest to spowodowane dołączeniem sufiksu. Między ostatnimi dwiema spółgłoskami rdzenia najczęściej pojawia się samogłoska, o ile cały wyraz nie kończy się samogłoską.<br />
<br />
Każda sylaba zaczyna się pojedynczą spółgłoską, natomiast wewnątrz wyrazów możliwe są dowolne zbitki dwuspółgłoskowe, choć niektóre trudno wymawialne powodują, że druga asymiluje się do pierwszej (szczególnie w przypadkach, gdy pierwsza z nich to /ɬ/, a druga to szczelinowy sybilant).<br />
<br />
== Rdzeń wyrazowy ==<br />
<br />
Rdzenie zawierają jedną (teoretycznie), dwie, trzy bądź cztery spółgłoski. Rdzenie trój- i czterospółgłoskowe mogą występować w dwóch odmiennych typach. W pierwszym typie rdzenia dwie pierwsze spółgłoski mogą tworzyć zbitkę w czasownikach. W drugim typie rdzenia pierwsza spółgłoska i występująca po niej samogłoska (najczęściej /æ/ lub /a/) pozostają niezmienne, a zbitkę w czasowniku tworzą dwie kolejne spółgłoski.<br />
<br />
W wyrazach zapożyczonych możliwe są rdzenie liczące więcej niż cztery spółgłoski. Spółgłoski /j/, /w/ i /ɦ/ występują w niekiedy jako samogłoski, odpowiednio /i/, /o/, /a/, zapisuje się je wtedy z cyrkumfleksem. Akcent pada zawsze na sylabę z samogłoską po pierwszej spółgłosce rdzenia.<br />
<br />
Wyraz prosty bez afiksów ma postać:<br />
*dwuspógłoskowy: C1-V1-C2-V2/V3<br />
*trójspółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2<br />
*czterospółgłoskowy: C1-V1-C2-V2-C3-V3-C4 lub C0-V0-C1-V1-C2-V2-C3-V3<br />
(gdzie C1, C2, C3, C4 to spółgłoski rdzenia, C0 i V0 to nieodmienialne spółgłoska i samogłoska w rdzeniach drugiego typu, V1, V2, V3 to samogłoski występujące po spółgłoskach rdzenia)<br />
<br />
W czasowniku V1 jest zerowe, akcent pada na V2. W rzeczowniku V2 jest zerowe, akcent pada na V1. W gerundium akcent pada na V2.<br />
<br />
== Morfologia ==<br />
<br />
===Czasownik===<br />
Czasownik odmienia się przez tryby, statyczność-dynamiczność, aspekty, strony, jak również mogą mieć znaczenie równe, osłabione bądź wzmocnione. Czasownik nie zawiera informacji o osobie podmiotu czy dopełnień ani o czasie, wynikają one z kontekstu lub obecności słów pomocniczych (zaimków, przysłówków itp.).<br />
<br />
*'''Tryb i modalność'''<br />
*'''Statyczność-dynamiczność'''<br />
*'''Aspekt'''<br />
*'''Strona'''<br />
Stronę określa barwa samogłoski V2, na którą w czasowniku pada główny (lub jedyny) akcent wyrazowy. Istnieje 5 stron, 3 określane przez wymianę samogłoski V2, a 2 przez wymianę tej samogłoski i obecności zaimka zwrotno-wzajemnego '''key'''.<br />
<br />
1. '''ó''' lub '''áu''' - strona czynna - agens jest w mianowniku, pacjens w bierniku;<br />
<br />
2. '''í''' lub '''áy''' - strona bierna - agens jest w bierniku, pacjens w mianowniku;<br />
<br />
3. '''á''' lub '''áh''' - czasownik nieprzechodni, podmiot jest w mianowniku;<br />
<br />
4. strona czynna z zaimkiem '''key''' - oznacza czynność zwrotną, podmiot w mianowniku;<br />
<br />
5. strona bierna z zaimkiem '''key''' - oznacza czynność wzajemną, 2 lub więcej podmiotów w mianowniku.<br />
<br />
*'''Wzmocnienie-osłabienie'''<br />
<br />
===Rzeczownik===<br />
Rzeczownik występuje w trzech klasach nominalnych (1. świat ożywiony; 2. materialny, nieożywiony; 3. reszta), trzech liczbach (1. liczba policzalna, w tym 1a. liczba uniwersalna, 1b. liczba zbiorowa; 2. liczba niepoliczalna;), odmienia się przez cztery przypadki główne (1. mianownik; 2. bierniko-dopełniacz; 3. allatyw; 4. ablatyw;).<br />
<br />
Rzeczownik niezłożony w mianowniku, bez sufiksów i niepoddany reduplikacji posiada jedną lub dwie samogłoski. Zawsze jest to V1 (samogłoska akcentowana, znajdująca się po pierwszej spółgłosce rdzenia pierwszego typu i po drugiej spółgłosce rdzenia trój- i czterospółgłoskowego drugiego typu), której barwa najczęściej (choć nie zawsze) określa klasę nominalną, do której dany rzeczownik należy, oraz V3, która najczęściej (choć nie zawsze) określa natężenie cechy albo w inny sposób różnicuje znaczenie (''r'''á'''n'''a'''t, r'''í'''n'''o'''t, r'''á'''nt'''e''', r'''ó'''nt'''a''', r'''á'''n'''a''', r'''ó'''n'''i''', r'''á'''nt'''a'''k, r'''í'''nt'''o'''k''). Jednosylabową formę przybiera wyraz ze rdzeniem jedno- i dwuspółgłoskowym, gdy V3 może być pominięta, sporadycznie też w wyrazach z rdzeniem trójspółgłoskowym, gdy w wygłosie znajduje się zbitka (''r'''a'''', r'''a'''n, r'''i'''nt''). Trzecia samogłoska albo należy do sufiksu, albo rozdziela zabronione zbitki (najczęściej jest to /æ/ lub /a/), albo jest końcówką liczby niepoliczalnej. Czwarta zawsze jest końcówką liczby niepoliczalnej.<br />
<br />
Rzeczownik złożony z dwóch rzeczowników prostych, z których pierwszy jest członem określającym, drugi określanym, może zawierać więcej niż cztery samogłoski. Akcent pada w nim na pierwszą samogłoskę rdzenia w drugim członie.<br />
<br />
*'''Klasy nominalne'''<br />
:1. żywotne - wszystko, co związane z życiem, nazwy roślin, zwierząt, grzybów, mikrobów, grup istot żywych, żywych struktur, osoby; wykładnikiem jest samogłoska V1=/'''o'''/ (przykład: ''r'''ó'''nat, r'''ó'''nti'');<br />
:2. nieżywotne, rzeczowe - wszystkie rzeczy odbierane zmysłami, namacalne, odczuwalne, widzialne, nie należące do organizmów żywych (a więc również np. martwe ciało), miejsca, kraje, struktury świata materialnego, nazwy cząstek elementarnych (ale nie oddziaływań), nazwy zjawisk widzialnych jak ogień; wykładnikiem jest V1=/'''i'''/ (przykład: ''r'''í'''net, r'''í'''ntat'');<br />
:3. pozostałe - wszystko to, co nie mieści się w dwóch pierwszych klasach; wykładnikiem jest V1=/'''e'''/ i V1=/'''a'''/ (przykład: ''y'''é'''net, r'''á'''nti'');<br />
<br />
Przynależność do danej klasy nie zawsze jest określona na rzeczowniku, szczególnie dotyczy to wyrazów zapożyczonych. Również imiona i nazwy przynależą do tej klasy rzeczowników, do których się odnoszą, bez względu na ich kształt i brzmienie.<br />
*'''Rodzaj'''<br />
Rzeczowniki i zaimki nie mają określonego rodzaju. Można go dodać wstawiając sufiks '''-(e)l''' dla rodzaju żeńskiego albo sufiks '''-(a)r'''. Rodzaj mają tylko rzeczowniki i zaimki z klasy żywotnych.<br />
*'''Liczby'''<br />
Żadna z części mowy nie odmienia się przez liczby. Rzeczowniki i zaimki przyjmują pewną liczbę i to implikuje ich zakres znaczeniowy. Zmiana liczby w rdzeniu powoduje, jak w przypadku zmiany przynależności do klasy nominalnej, zawsze zmianę jakościową, a nigdy ilościowej. <br />
:1. prosta policzalna - oznacza przedmiot, osobę, organizm, zjawisko, wydarzenie, konstrukcję, stan itp. dające się policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych, odbierane jako stanowiące spójną całość i autonomiczne w stosunku do innych osób, przedmiotów, zjawisk itd. - baran, kamień, noc; wyraz w l.p.p. kończy się spółgłoską;<br />
:2. zbiorcza policzalna - oznacza grupę osób, przedmiotów, zjawisk policzalnych, której poszczególne rozróżnialne elementy tworzą pewną spójną całość, a te całości również można policzyć i uszeregować za pomocą liczb naturalnych - stado, archipelag, dzieje; l.z.p. tworzy się reduplikując ostatnią spółgłoskę rdzenia, kończy się spółgłoską;<br />
:3. niepoliczalna - oznacza przedmioty, zjawiska itd. niedające się policzyć ani uszeregować za pomocą liczb naturalnych, do mierzenia ilości stosuje się ewentualnie jednostek umownych, w l.np. występują gerundia - trawa, woda, namiętność; wyraz w l.np. kończy się samogłoską;<br />
*'''Przypadki'''<br />
*'''Określenie posesywności i wyrazy złożone'''<br />
<br />
===Gerundium===<br />
<br />
===Przysłówek===<br />
Przysłówek tworzy się z rzeczownika przez dodanie przedrostka ''a-'' /ʔa-/ z powtórzeniem pierwszej spółgłoski rdzenia dla rdzeni typu 1. W rdzeniach typu 2. po przedrostku pierwsza spółgłoska nie jest reduplikowana, ale tworzy zbitkę z drugą spółgłoską. Rzadsze są konstrukcje z powtórzeniem pierwszej spółgłoski bez tworzenia zbitek w rdzeniu.<br />
<br />
Przykład:<br />
* rdzeń typu 1.:<br />
:''rátas'' -> '''''ar'''rátas''<br />
*rdzeń typu 2.:<br />
:a) ''parátas'' -> '''''a'''prátas''<br />
:b) ''naréq'' -> '''''an'''naréq''<br />
<br />
===Zaimki===<br />
Zaimki osobowe występują w czterech osobach i trzech liczbach. Możliwe są również takie kombinacje poprzez ich łączenie, jak również złożenia zaimków z prostymi liczebnikami, które zwiększają wachlarz dostępnych możliwości. Do zaimków w każdej osobie - poza liczbą niepoliczalną - można dołączyć sufiks definiujący płeć. Dla rodzaju żeńskiego jest to '''-(e)l''', dla rodzaju męskiego '''-(a)r'''.<br />
Trzecia osoba występuje w dwóch formach: bliższej i dalszej. Bliższa jest formą podstawową, występującą na ogół w zdaniach prostych. Dalsza - użyta w zdaniu prostym - oznacza:<br />
* podmiot lub dopełnienie mniej istotne dla mówiącego, skupiającego uwagę na innych częściach zdania, jeśli zdanie nie ma dopełnienia;<br />
* podmiot czynności nietożsamy z dopełnieniem; w przypadku użycia zarówno jako agensa, jak i pacjensa zaimka w jednej formie bliższej lub dalszej, zdanie wyraża czynność zwrotną;<br />
* odniesienie się do dopełnienia w zdaniach złożonych, kiedy dopełnienie pierwszego członu zdania złożonego jest podmiotem drugiego członu;<br />
<br />
===Liczebniki===<br />
<br />
===Stopniowanie===<br />
<br />
===Negacja===<br />
Język posiada dwa rodzaje negacji zarówno w rzeczownikach, czasownikach, gerundiach jak i przysłówkach:<br />
* dla oznaczenia braku cechy używa się sufiksu '''-uf''', '''-of''';<br />
* dla oznaczenia przeciwieństwa cechy używa się sufiksu '''-ys''', '''-is''';<br />
Nie występują partykuły przeczące ani twierdząca. Żeby odpowiedzieć na pytanie ogólne powtórza się czasownik z odpowiednią końcówką przeczenia. Jeśli pytanie wymaga odpowiedzi twierdzącej, powtórza się czasownik dodając do niego sufiks twierdzący '''-(e)k'''.<br />
<br />
== Składnia ==<br />
<br />
===Szyk zdania===<br />
Szyk zdania jest swobodny, z dominującym układem SOV. Okolicznik znajduje się zwykle przed czasownikiem. Rzeczownik poprzedza przydawkę lub przydawki.<br />
<br />
===Grupa nominalna===<br />
<br />
===Zdanie współrzędnie złożone===<br />
<br />
===Zdanie podrzędnie złożone===<br />
<br />
== Zasady pisowni w alfabecie greckim ==</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=U%C5%BCytkownik:Toyatl&diff=24835
Użytkownik:Toyatl
2018-05-21T18:08:53Z
<p>Toyatl: </p>
<hr />
<div>'''WITAMY, WITAMY!'''<br />
<br />
<br />
Βρωδνοπὶσανη κονλαϟγοϋε υ αλφαβεταχ ϝατὶνισκὶμ αὶ γρετσκὶμ.<br />
<br />
Ϋηλκα ρεφορμα ηνζὺκα Τολόυ.<br />
<br />
==ʹα==<br />
<br />
Ταβελκὶ ιωξ νηακτωαλνε α νηποδλεγαιοντσε ναπραϋη, αλε ζοσταϋιονε κω παμηντὶ αὶ πρζεστροδζε.<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 2-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń L-F<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| láf<br />
láfa''';'''<br />
| a) láfam<br />
b) láfaŋk<br />
| láfaf<br />
| a) láffam<br />
b) láffaŋk<br />
| láfa<br />
| a) láfam'''a'''<br />
b) láfaŋk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| láfa'''h'''<br />
| a) láfam'''ah'''<br />
b) láfaŋk'''ah'''<br />
| láffa'''h'''<br />
| a) láffam'''ah'''<br />
b) láffaŋk'''ah'''<br />
| láfa'''ha'''<br />
| a) láfam'''ha'''<br />
b) láfaŋk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| láfa'''u'''<br />
| a) láfam'''au'''<br />
b) láfaŋk'''au'''<br />
| láffa'''u'''<br />
| a) láffam'''au'''<br />
b) láffaŋk'''au'''<br />
| láfa'''uo'''<br />
| a) láfam'''o'''<br />
b) láfaŋk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| láfa'''i'''<br />
| a) láfam'''ai'''<br />
b) láfaŋk'''ai'''<br />
| láffa'''i'''<br />
| a) láffam'''ai'''<br />
b) láffaŋk'''ai'''<br />
| láfa'''ie'''<br />
| a) láfam'''e'''<br />
b) láfaŋk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 3-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, K-L-P<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Ła-Q-N<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| kálop<br />
kálpo''';'''<br />
| a) kálpot<br />
b) kálpout<br />
| kálpop<br />
| a) kálpopat<br />
b) kálpopot<br />
| kálpo<br />
| a) kálpot'''a'''<br />
b) kálpout'''a'''<br />
| łaqán<br />
łaqána''';'''<br />
| a) łaqánac<br />
b) łaqánaic<br />
| łaqánan<br />
| a) łaqánnac<br />
b) łaqánnaic<br />
| łaqána<br />
| a) łaqánac'''a'''<br />
b) łaqánaic'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| kálpo'''h'''<br />
| a) kálpot'''ah'''<br />
b) kálpout'''ah'''<br />
| kálpop'''ah'''<br />
| a) kálpopt'''ah'''<br />
b) kálpopot'''ah'''<br />
| kálpo'''ha'''<br />
| a) kálpot'''ha'''<br />
b) kálpout'''aha'''<br />
| łaqána'''h'''<br />
| a) łaqánac'''ah'''<br />
b) łaqánaic'''ah'''<br />
| łaqánna'''h'''<br />
| a) łaqánnac'''ah'''<br />
b) łaqánnaic'''ah'''<br />
| łaqána'''ha'''<br />
| a) łaqánac'''ha'''<br />
b) łaqánaic'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| kálpo'''u'''<br />
| a) kálpot'''au'''<br />
b) kálpout'''au'''<br />
| kálpop'''au'''<br />
| a) kálpopt'''au'''<br />
b) kálpopot'''au'''<br />
| kálpo'''uo'''<br />
| a) kálpot'''o'''<br />
b) kálpout'''o'''<br />
| łaqána'''u'''<br />
| a) łaqánac'''au'''<br />
b) łaqánaic'''au'''<br />
| łaqánna'''u'''<br />
| a) łaqánnac'''au'''<br />
b) łaqánnaic'''au'''<br />
| łaqána'''uo'''<br />
| a) łaqánac'''o'''<br />
b) łaqánaic'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| kálpo'''i'''<br />
| a) kálpot'''ai'''<br />
b) kálpout'''ai'''<br />
| kálpop'''ai'''<br />
| a) kálpopt'''ai'''<br />
b) kálpopot'''ai'''<br />
| kálpo'''ie'''<br />
| a) kálpot'''e'''<br />
b) kálpout'''e'''<br />
| łaqána'''i'''<br />
| a) łaqánac'''ai'''<br />
b) łaqánaic'''ai'''<br />
| łaqánna'''i'''<br />
| a) łaqánnac'''ai'''<br />
b) łaqánnaic'''ai'''<br />
| łaqána'''ie'''<br />
| a) łaqánac'''e'''<br />
b) łaqánaic'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 4-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, Z-R-T-M<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Na-R-S-X<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b)-nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| zórtem<br />
| a) zórtem(a)f<br />
b) zórtemant<br />
| zórtemam<br />
| a) zórtemmaf<br />
b) zórtemmant<br />
| zórtem'''a'''<br />
| a) zórtemf'''a'''<br />
b) zórtemant'''a'''<br />
| narésox<br />
narésxo''';'''<br />
| a) narésxoł<br />
b) narésxouk<br />
| narésxox<br />
| a) narésxoxał<br />
b) narésxoxok<br />
| narésxo<br />
| a) narésxoł'''a'''<br />
b) narésxouk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| zórtem'''ah'''<br />
| a) zórtemf'''ah'''<br />
b) zórtemant'''ah'''<br />
| zórtemm'''ah'''<br />
| a) zórtemmaf'''ah'''<br />
b) zórtemmant'''ah'''<br />
| zórtem'''ha'''<br />
| a) zórtemf'''aha'''/zórtemaf'''ha'''<br />
b) zórtemant'''aha'''<br />
| narésxo'''h'''<br />
| a) narésxoł'''ah'''<br />
b) narésxouk'''ah'''<br />
| narésxox'''ah'''<br />
| a) narésxoxł'''ah'''<br />
b) narésxoxok'''ah'''<br />
| narésxo'''ha'''<br />
| a) narésxoł'''ha'''<br />
b) naréxouk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| zórtem'''au'''<br />
| a) zórtemf'''au'''<br />
b) zórtemant'''au'''<br />
| zórtemm'''au'''<br />
| a) zórtemmaf'''au'''<br />
b) zórtemmant'''au'''<br />
| zórtem'''o'''<br />
| a) zórtemf'''o'''<br />
b) zórtemant'''o'''<br />
| narésxo'''u'''<br />
| a) narésxoł'''au'''<br />
b) narésxouk'''au'''<br />
| narésxox'''au'''<br />
| a) narésxoxł'''au'''<br />
b) narésxoxok'''au'''<br />
| narésxo''uo'''<br />
| a) narésxoł'''o'''<br />
b) narésxouk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| zórtem'''ai'''<br />
| a) zórtemf'''ai'''<br />
b) zórtemant'''ai'''<br />
| zórtemm'''ai'''<br />
| a) zórtemmf'''ai'''<br />
b) zórtemmant'''ai'''<br />
| zórtem'''e'''<br />
| a) zórtemf'''e'''<br />
b) zórtemant'''e'''<br />
| narésxo'''i'''<br />
| a) narésxoł'''ai'''<br />
b) narésxouk'''ai'''<br />
| narésxax'''ai'''<br />
| a) narésxoxł'''ai'''<br />
b) narésxoxok'''ai'''<br />
| narésxo'''ie'''<br />
| a) narésxoł'''e'''<br />
b) narésxouk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
==ʹβ== <br />
*Δοπεϝνιατψε: παρτὺτὺυ, ποσσεσσὺυ ζβὺυαλνὺ, ποσσεσσὺυ νηζβὺυαλνὺ, βηρνὶκ, κομπαρατὺυ, τρανσλατὺυ, αβλατὺυ.<br />
<br />
* Ϋ αλφαβετη γρετσκὶμ - π, φ, μ, υ, τ, θ, ν, λ, δλ, τζ(ͳ), σ, ι, κ, χ, γ, ξ(ϙ,ϟ), ρ, ἰ(’), ʽ(ͱ)<br />
η, ω, ε, α<br />
<br />
* Ιακ πὶσατι λαρὺϟγαϝὺ;<br />
<br />
tárhan - τάρἁν<br />
<br />
táhran - τᾶραν<br />
<br />
atháran - ατἅραν<br />
<br />
tóhmi - τῶμη<br />
<br />
téhmi=táhmi - τᾶμη<br />
<br />
tíhmi - τῆμη<br />
<br />
athámi - ατἅμη<br />
<br />
támhah - τάμἇ<br />
<br />
atháhmi - ατἇμη<br />
<br />
táham - τάἁμ<br />
<br />
łétnah - δλέτνᾶ<br />
<br />
łétnih - δλέτνῆ<br />
<br />
łétnoh - δλέτνῶ<br />
<br />
tá'pi - τάἰπη<br />
<br />
táp'i - τάπἰη<br />
<br />
at'á'pi - ατἰάἰπη<br />
<br />
táap - τάαπ<br />
<br />
==ʹγ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! || colspan="12" style="text-align: center; font-weight: bold; color: darkblue;" | Zaimki osobowe główne<br />
|- style="color: blue;"<br />
! !! colspan="4" | Liczba policzalna !! colspan="4" | Liczba policzalna zbiorowa !! colspan="4" | Liczba niepoliczalna<br />
|- style="color: green; font-weight: bold"<br />
| style="color: green;" | Osoba || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 1. || nef || naf || nof || nif || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 2. || lem || lam || lom || lim || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. powszechna || táqan || táŋah || táŋau || táŋay || táŋan || táŋŋah || táŋŋau || táŋŋay || táŋe || táŋa || táŋo || táŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. żywotna || tóqan || tóŋah || tóŋau || tóŋay || tóŋan || tóŋŋah || tóŋŋau || tóŋŋay || tóŋe || tóŋa || tóŋo || tóŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. nieżywotna || tíqan || tíŋah || tíŋau || tíŋay || tíŋan || tíŋŋah || tíŋŋau || tíŋŋay || tíŋe || tíŋa || tíŋo || tíŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. powszechna || tálaz || táłah || táłau || táłay || táłaz || táłłah || táłłau || táłłay || táłe || táła || táło || táłi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. żywotna || tólaz || tółah || tółau || tółay || tółaz || tółłah || tółłau || tółłay || tółe || tóła || tóło || tółi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. nieżywotna || tílaz || tíłah || tíłau || tíłay || tíłaz || tíłłah || tíłłau || tíłłay || tíłe || tíła || tíło || tíłi<br />
|}<br />
<br />
<br />
==ʹδ==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="5" | PARAPAMPAM<br />
|-<br />
! || Mianownik || Biernik || Celownik || Dopełniacz<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | L.P.P., 1R Μάἰ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | L.P.Z., 1R Μάμεἰ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: blue;" | L.NP., 1R Μάἰα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | L.P.P., 2R Σώλ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | L.P.Z., 2R Σώλελ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: red;" | L.NP., 2R Σώλα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: black;" | L.P.P., 2R+Sf Σώλεντ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | L.P.Z., 2R+Sf Σώλλεντ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | L.NP., 2R+Sf Σώλεντα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: blue;" | L.P.P., 3R Πέθημ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | L.P.Z., 3R Πέθμημ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | L.NP., 3R Πέθμη || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: red;" | L.P.P., 3R+Sf Πέθμης || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: black;" | L.P.Z., 3R+Sf Πέθμημες || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | L.NP., 3R+Sf Πέθμεσα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | L.P.P., 4R Κήρχαδλ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: blue;" | L.P.Z., 4R Κήρχαδλεδλ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | L.NP., 4R Κήρχαδλα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | L.P.P., 4R+Sf Κήρχαδλοκ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: red;" | L.P.Z., 4R+Sf Κήρχαδδλοκ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: black;" | L.NP., 4R+Sf Κήρχαδλοκα || -# || # || # || #<br />
|}<br />
<br />
==ʹε==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="5" | Tabela przypadków<br />
|-<br />
! || Mianownik || Biernik || Celownik || Dopełniacz<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna || -ø, -', -e' || -h, -ah || -u, -eu || -y, -ey<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa || -ø, -e' || -ah || -eu || -ey<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna || -ø, -e, -a || -(a)ha || -uo, -o || -yi, -i<br />
|}<br />
<br />
==ʹϛ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" style="color: darkred;" | Odmiana czasownika o rdzeniu trójspółgłoskowym (R-N-T)<br />
|- style="font-weight: bold; color: green;"<br />
! style="text-align: left;" | Typ rdzenia:<br />
! colspan="3" | I<br />
! colspan="3" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iRNóTe || iRNíte || iRNáTe<br />
| iRaNTó(ue) || iRaNTí(ye) || iRaNTá(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTe || iRNáyTe || iRNáhTe<br />
| iRaNTáu(ue) || iRaNTáy(ye) || iRaNTáh(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTe || iRNíTTe || iRNáTTe<br />
| iRaNTóu(ue) || iRaNTíy(ye) || iRaNTáh(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTe || iRaNNíTe || iRaNNáTe<br />
| iRaNeTTó(ue) || iRaNeTTí(ye) || iRaNeTTá(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: orange;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iRaNNóTTe || iRaNNíTTe || iRaNNáTTe<br />
| iRaNeTTóu(ue) || iRaNeTTíy(ye) || iRaNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹζ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" style="color: darkred;" | Odmiana czasownika o rdzeniu dwuspółgłoskowym (N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
! style="text-align: left;" | Strona:<br />
! Czynna !! Bierna !! Nieprzechodnia<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oNTó(ue) || oNTí(ue) || oNTá(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| oNTáu(ue) || oNTáy(ye) || oNTáh(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| oNTóu(ue) || oNTíy(ye) || oNTáh(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | Aspekt dokonany długi<br />
| oNeTTó(ue) || oNeTTí(ye) || oNeTTá(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: orange;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oNeTTóu(ue) || oNeTTíy(ye) || oNeTTáh(ha)<br />
|}</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=U%C5%BCytkownik:Toyatl&diff=24834
Użytkownik:Toyatl
2018-05-21T17:04:14Z
<p>Toyatl: /* ʹζ */</p>
<hr />
<div>'''WITAMY, WITAMY!'''<br />
<br />
<br />
Βρωδνοπὶσανη κονλαϟγοϋε υ αλφαβετη γρετσκὶμ.<br />
<br />
Ϋηλκα ρεφορμα ηνζὺκα Τολόυ<br />
<br />
==ʹα==<br />
<br />
*'''Przypadki'''<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 2-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń L-F<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| láf<br />
láfa''';'''<br />
| a) láfam<br />
b) láfaŋk<br />
| láfaf<br />
| a) láffam<br />
b) láffaŋk<br />
| láfa<br />
| a) láfam'''a'''<br />
b) láfaŋk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| láfa'''h'''<br />
| a) láfam'''ah'''<br />
b) láfaŋk'''ah'''<br />
| láffa'''h'''<br />
| a) láffam'''ah'''<br />
b) láffaŋk'''ah'''<br />
| láfa'''ha'''<br />
| a) láfam'''ha'''<br />
b) láfaŋk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| láfa'''u'''<br />
| a) láfam'''au'''<br />
b) láfaŋk'''au'''<br />
| láffa'''u'''<br />
| a) láffam'''au'''<br />
b) láffaŋk'''au'''<br />
| láfa'''uo'''<br />
| a) láfam'''o'''<br />
b) láfaŋk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| láfa'''i'''<br />
| a) láfam'''ai'''<br />
b) láfaŋk'''ai'''<br />
| láffa'''i'''<br />
| a) láffam'''ai'''<br />
b) láffaŋk'''ai'''<br />
| láfa'''ie'''<br />
| a) láfam'''e'''<br />
b) láfaŋk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 3-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, K-L-P<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Ła-Q-N<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| kálop<br />
kálpo''';'''<br />
| a) kálpot<br />
b) kálpout<br />
| kálpop<br />
| a) kálpopat<br />
b) kálpopot<br />
| kálpo<br />
| a) kálpot'''a'''<br />
b) kálpout'''a'''<br />
| łaqán<br />
łaqána''';'''<br />
| a) łaqánac<br />
b) łaqánaic<br />
| łaqánan<br />
| a) łaqánnac<br />
b) łaqánnaic<br />
| łaqána<br />
| a) łaqánac'''a'''<br />
b) łaqánaic'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| kálpo'''h'''<br />
| a) kálpot'''ah'''<br />
b) kálpout'''ah'''<br />
| kálpop'''ah'''<br />
| a) kálpopt'''ah'''<br />
b) kálpopot'''ah'''<br />
| kálpo'''ha'''<br />
| a) kálpot'''ha'''<br />
b) kálpout'''aha'''<br />
| łaqána'''h'''<br />
| a) łaqánac'''ah'''<br />
b) łaqánaic'''ah'''<br />
| łaqánna'''h'''<br />
| a) łaqánnac'''ah'''<br />
b) łaqánnaic'''ah'''<br />
| łaqána'''ha'''<br />
| a) łaqánac'''ha'''<br />
b) łaqánaic'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| kálpo'''u'''<br />
| a) kálpot'''au'''<br />
b) kálpout'''au'''<br />
| kálpop'''au'''<br />
| a) kálpopt'''au'''<br />
b) kálpopot'''au'''<br />
| kálpo'''uo'''<br />
| a) kálpot'''o'''<br />
b) kálpout'''o'''<br />
| łaqána'''u'''<br />
| a) łaqánac'''au'''<br />
b) łaqánaic'''au'''<br />
| łaqánna'''u'''<br />
| a) łaqánnac'''au'''<br />
b) łaqánnaic'''au'''<br />
| łaqána'''uo'''<br />
| a) łaqánac'''o'''<br />
b) łaqánaic'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| kálpo'''i'''<br />
| a) kálpot'''ai'''<br />
b) kálpout'''ai'''<br />
| kálpop'''ai'''<br />
| a) kálpopt'''ai'''<br />
b) kálpopot'''ai'''<br />
| kálpo'''ie'''<br />
| a) kálpot'''e'''<br />
b) kálpout'''e'''<br />
| łaqána'''i'''<br />
| a) łaqánac'''ai'''<br />
b) łaqánaic'''ai'''<br />
| łaqánna'''i'''<br />
| a) łaqánnac'''ai'''<br />
b) łaqánnaic'''ai'''<br />
| łaqána'''ie'''<br />
| a) łaqánac'''e'''<br />
b) łaqánaic'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 4-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, Z-R-T-M<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Na-R-S-X<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b)-nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| zórtem<br />
| a) zórtem(a)f<br />
b) zórtemant<br />
| zórtemam<br />
| a) zórtemmaf<br />
b) zórtemmant<br />
| zórtem'''a'''<br />
| a) zórtemf'''a'''<br />
b) zórtemant'''a'''<br />
| narésox<br />
narésxo''';'''<br />
| a) narésxoł<br />
b) narésxouk<br />
| narésxox<br />
| a) narésxoxał<br />
b) narésxoxok<br />
| narésxo<br />
| a) narésxoł'''a'''<br />
b) narésxouk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| zórtem'''ah'''<br />
| a) zórtemf'''ah'''<br />
b) zórtemant'''ah'''<br />
| zórtemm'''ah'''<br />
| a) zórtemmaf'''ah'''<br />
b) zórtemmant'''ah'''<br />
| zórtem'''ha'''<br />
| a) zórtemf'''aha'''/zórtemaf'''ha'''<br />
b) zórtemant'''aha'''<br />
| narésxo'''h'''<br />
| a) narésxoł'''ah'''<br />
b) narésxouk'''ah'''<br />
| narésxox'''ah'''<br />
| a) narésxoxł'''ah'''<br />
b) narésxoxok'''ah'''<br />
| narésxo'''ha'''<br />
| a) narésxoł'''ha'''<br />
b) naréxouk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| zórtem'''au'''<br />
| a) zórtemf'''au'''<br />
b) zórtemant'''au'''<br />
| zórtemm'''au'''<br />
| a) zórtemmaf'''au'''<br />
b) zórtemmant'''au'''<br />
| zórtem'''o'''<br />
| a) zórtemf'''o'''<br />
b) zórtemant'''o'''<br />
| narésxo'''u'''<br />
| a) narésxoł'''au'''<br />
b) narésxouk'''au'''<br />
| narésxox'''au'''<br />
| a) narésxoxł'''au'''<br />
b) narésxoxok'''au'''<br />
| narésxo''uo'''<br />
| a) narésxoł'''o'''<br />
b) narésxouk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| zórtem'''ai'''<br />
| a) zórtemf'''ai'''<br />
b) zórtemant'''ai'''<br />
| zórtemm'''ai'''<br />
| a) zórtemmf'''ai'''<br />
b) zórtemmant'''ai'''<br />
| zórtem'''e'''<br />
| a) zórtemf'''e'''<br />
b) zórtemant'''e'''<br />
| narésxo'''i'''<br />
| a) narésxoł'''ai'''<br />
b) narésxouk'''ai'''<br />
| narésxax'''ai'''<br />
| a) narésxoxł'''ai'''<br />
b) narésxoxok'''ai'''<br />
| narésxo'''ie'''<br />
| a) narésxoł'''e'''<br />
b) narésxouk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
==ʹβ== <br />
*Δοπεϝνιατψε: παρτὺτὺυ, ποσσεσσὺυ ζβὺυαλινὺ, ποσσεσσὺυ νηζβὺυαλινὺ, βηρνὶκ, κομπαρατὺυ, τρανσλατὺυ, αβλατὺυ.<br />
<br />
* Ϋ αλφαβετη γρετσκὶμ - π, φ, μ, υ, τ, θ, ν, λ, δλ, τζ(ͳ), σ, ι, κ, χ, γ, ξ(ϙ,ϟ), ρ, ἰ(’), ʽ(ͱ)<br />
η, ω, ε, α<br />
<br />
* Ιακ πὶσατι λαρὺϟγαϝὺ;<br />
<br />
tárhan - τάρἁν<br />
<br />
táhran - τᾶραν<br />
<br />
atháran - ατἅραν<br />
<br />
tóhmi - τῶμη<br />
<br />
téhmi=táhmi - τᾶμη<br />
<br />
tíhmi - τῆμη<br />
<br />
athámi - ατἅμη<br />
<br />
támhah - τάμἇ<br />
<br />
atháhmi - ατἇμη<br />
<br />
táham - τάἁμ<br />
<br />
łétnah - δλέτνᾶ<br />
<br />
łétnih - δλέτνῆ<br />
<br />
łétnoh - δλέτνῶ<br />
<br />
tá'pi - τάἰπη<br />
<br />
táp'i - τάπἰη<br />
<br />
at'á'pi - ατἰάἰπη<br />
<br />
táap - τάαπ<br />
<br />
==ʹγ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! || colspan="12" style="text-align: center; font-weight: bold; color: darkblue;" | Zaimki osobowe główne<br />
|- style="color: blue;"<br />
! !! colspan="4" | Liczba policzalna !! colspan="4" | Liczba policzalna zbiorowa !! colspan="4" | Liczba niepoliczalna<br />
|- style="color: green; font-weight: bold"<br />
| style="color: green;" | Osoba || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 1. || nef || naf || nof || nif || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 2. || lem || lam || lom || lim || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. powszechna || táqan || táŋah || táŋau || táŋay || táŋan || táŋŋah || táŋŋau || táŋŋay || táŋe || táŋa || táŋo || táŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. żywotna || tóqan || tóŋah || tóŋau || tóŋay || tóŋan || tóŋŋah || tóŋŋau || tóŋŋay || tóŋe || tóŋa || tóŋo || tóŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. nieżywotna || tíqan || tíŋah || tíŋau || tíŋay || tíŋan || tíŋŋah || tíŋŋau || tíŋŋay || tíŋe || tíŋa || tíŋo || tíŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. powszechna || tálaz || táłah || táłau || táłay || táłaz || táłłah || táłłau || táłłay || táłe || táła || táło || táłi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. żywotna || tólaz || tółah || tółau || tółay || tółaz || tółłah || tółłau || tółłay || tółe || tóła || tóło || tółi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. nieżywotna || tílaz || tíłah || tíłau || tíłay || tíłaz || tíłłah || tíłłau || tíłłay || tíłe || tíła || tíło || tíłi<br />
|}<br />
<br />
<br />
==ʹδ==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="5" | PARAPAMPAM<br />
|-<br />
! || Mianownik || Biernik || Celownik || Dopełniacz<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | L.P.P., 1R Μάἰ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | L.P.Z., 1R Μάμεἰ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: blue;" | L.NP., 1R Μάἰα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | L.P.P., 2R Σώλ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | L.P.Z., 2R Σώλελ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: red;" | L.NP., 2R Σώλα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: black;" | L.P.P., 2R+Sf Σώλεντ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | L.P.Z., 2R+Sf Σώλλεντ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | L.NP., 2R+Sf Σώλεντα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: blue;" | L.P.P., 3R Πέθημ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | L.P.Z., 3R Πέθμημ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | L.NP., 3R Πέθμη || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: red;" | L.P.P., 3R+Sf Πέθμης || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: black;" | L.P.Z., 3R+Sf Πέθμημες || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | L.NP., 3R+Sf Πέθμεσα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | L.P.P., 4R Κήρχαδλ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: blue;" | L.P.Z., 4R Κήρχαδλεδλ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | L.NP., 4R Κήρχαδλα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | L.P.P., 4R+Sf Κήρχαδλοκ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: red;" | L.P.Z., 4R+Sf Κήρχαδδλοκ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: black;" | L.NP., 4R+Sf Κήρχαδλοκα || -# || # || # || #<br />
|}<br />
<br />
==ʹε==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="5" | Tabela przypadków<br />
|-<br />
! || Mianownik || Biernik || Celownik || Dopełniacz<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna || -ø, -', -e' || -h, -ah || -u, -eu || -y, -ey<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa || -ø, -e' || -ah || -eu || -ey<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna || -ø, -e, -a || -(a)ha || -uo, -o || -yi, -i<br />
|}<br />
<br />
==ʹϛ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" style="text-align: center; color: darkred;" | Odmiana czasownika o rdzeniu trójspółgłoskowym (R-N-T)<br />
|- style="font-weight: bold; color: green;"<br />
| Typ rdzenia:<br />
| colspan="3" style="text-align: center;" | I<br />
| colspan="3" style="text-align: center;" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
| Strona:<br />
| Czynna<br />
| Bierna<br />
| Nieprzechodnia<br />
| Czynna<br />
| Bierna<br />
| Nieprzechodnia<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iRNóTe || iRNíte || iRNáTe<br />
| iRaNTó(ue) || iRaNTí(ye) || iRaNTá(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTe || iRNáyTe || iRNáhTe<br />
| iRaNTáu(ue) || iRaNTáy(ye) || iRaNTáh(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTe || iRNíTTe || iRNáTTe<br />
| iRaNTóu(ue) || iRaNTíy(ye) || iRaNTáh(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTe || iRaNNíTe || iRaNNáTe<br />
| iRaNeTTó(ue) || iRaNeTTí(ye) || iRaNeTTá(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: orange;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iRaNNóTTe || iRaNNíTTe || iRaNNáTTe<br />
| iRaNeTTóu(ue) || iRaNeTTíy(ye) || iRaNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹζ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="4" style="text-align: center; color: darkred;" | Odmiana czasownika o rdzeniu dwuspółgłoskowym (N-T)<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
| Strona:<br />
| Czynna<br />
| Bierna<br />
| Nieprzechodnia<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| oNTó(ue) || oNTí(ue) || oNTá(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| oNTáu(ue) || oNTáy(ye) || oNTáh(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| oNTóu(ue) || oNTíy(ye) || oNTáh(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | Aspekt dokonany długi<br />
| oNeTTó(ue) || oNeTTí(ye) || oNeTTá(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: orange;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| oNeTTóu(ue) || oNeTTíy(ye) || oNeTTáh(ha)<br />
|}</div>
Toyatl
https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=U%C5%BCytkownik:Toyatl&diff=24831
Użytkownik:Toyatl
2018-05-21T11:54:57Z
<p>Toyatl: /* ʹϛ */</p>
<hr />
<div>'''WITAMY, WITAMY!'''<br />
<br />
<br />
Βρωδνοπὶσανη κονλαϟγοϋε υ αλφαβετη γρετσκὶμ.<br />
<br />
Ϋηλκα ρεφορμα ηνζὺκα Τολόυ<br />
<br />
==ʹα==<br />
<br />
*'''Przypadki'''<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 2-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń L-F<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -m, b) -ŋk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| láf<br />
láfa''';'''<br />
| a) láfam<br />
b) láfaŋk<br />
| láfaf<br />
| a) láffam<br />
b) láffaŋk<br />
| láfa<br />
| a) láfam'''a'''<br />
b) láfaŋk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| láfa'''h'''<br />
| a) láfam'''ah'''<br />
b) láfaŋk'''ah'''<br />
| láffa'''h'''<br />
| a) láffam'''ah'''<br />
b) láffaŋk'''ah'''<br />
| láfa'''ha'''<br />
| a) láfam'''ha'''<br />
b) láfaŋk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| láfa'''u'''<br />
| a) láfam'''au'''<br />
b) láfaŋk'''au'''<br />
| láffa'''u'''<br />
| a) láffam'''au'''<br />
b) láffaŋk'''au'''<br />
| láfa'''uo'''<br />
| a) láfam'''o'''<br />
b) láfaŋk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| láfa'''i'''<br />
| a) láfam'''ai'''<br />
b) láfaŋk'''ai'''<br />
| láffa'''i'''<br />
| a) láffam'''ai'''<br />
b) láffaŋk'''ai'''<br />
| láfa'''ie'''<br />
| a) láfam'''e'''<br />
b) láfaŋk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 3-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, K-L-P<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Ła-Q-N<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -t, b) -ut<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -c, b) -ic<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| kálop<br />
kálpo''';'''<br />
| a) kálpot<br />
b) kálpout<br />
| kálpop<br />
| a) kálpopat<br />
b) kálpopot<br />
| kálpo<br />
| a) kálpot'''a'''<br />
b) kálpout'''a'''<br />
| łaqán<br />
łaqána''';'''<br />
| a) łaqánac<br />
b) łaqánaic<br />
| łaqánan<br />
| a) łaqánnac<br />
b) łaqánnaic<br />
| łaqána<br />
| a) łaqánac'''a'''<br />
b) łaqánaic'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| kálpo'''h'''<br />
| a) kálpot'''ah'''<br />
b) kálpout'''ah'''<br />
| kálpop'''ah'''<br />
| a) kálpopt'''ah'''<br />
b) kálpopot'''ah'''<br />
| kálpo'''ha'''<br />
| a) kálpot'''ha'''<br />
b) kálpout'''aha'''<br />
| łaqána'''h'''<br />
| a) łaqánac'''ah'''<br />
b) łaqánaic'''ah'''<br />
| łaqánna'''h'''<br />
| a) łaqánnac'''ah'''<br />
b) łaqánnaic'''ah'''<br />
| łaqána'''ha'''<br />
| a) łaqánac'''ha'''<br />
b) łaqánaic'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| kálpo'''u'''<br />
| a) kálpot'''au'''<br />
b) kálpout'''au'''<br />
| kálpop'''au'''<br />
| a) kálpopt'''au'''<br />
b) kálpopot'''au'''<br />
| kálpo'''uo'''<br />
| a) kálpot'''o'''<br />
b) kálpout'''o'''<br />
| łaqána'''u'''<br />
| a) łaqánac'''au'''<br />
b) łaqánaic'''au'''<br />
| łaqánna'''u'''<br />
| a) łaqánnac'''au'''<br />
b) łaqánnaic'''au'''<br />
| łaqána'''uo'''<br />
| a) łaqánac'''o'''<br />
b) łaqánaic'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| kálpo'''i'''<br />
| a) kálpot'''ai'''<br />
b) kálpout'''ai'''<br />
| kálpop'''ai'''<br />
| a) kálpopt'''ai'''<br />
b) kálpopot'''ai'''<br />
| kálpo'''ie'''<br />
| a) kálpot'''e'''<br />
b) kálpout'''e'''<br />
| łaqána'''i'''<br />
| a) łaqánac'''ai'''<br />
b) łaqánaic'''ai'''<br />
| łaqánna'''i'''<br />
| a) łaqánnac'''ai'''<br />
b) łaqánnaic'''ai'''<br />
| łaqána'''ie'''<br />
| a) łaqánac'''e'''<br />
b) łaqánaic'''e'''<br />
|}<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! rowspan="3" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rzeczownik z rdzeniem 4-spółgłoskowym<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 1, Z-R-T-M<br />
! colspan="6" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Rdzeń typu 2, Na-R-S-X<br />
|-<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa<br />
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b)-nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -f, b) -nt<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bez przyrostka<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Z przyrostkiem a) -ł, b) -uk<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Mianownik<br />
| zórtem<br />
| a) zórtem(a)f<br />
b) zórtemant<br />
| zórtemam<br />
| a) zórtemmaf<br />
b) zórtemmant<br />
| zórtem'''a'''<br />
| a) zórtemf'''a'''<br />
b) zórtemant'''a'''<br />
| narésox<br />
narésxo''';'''<br />
| a) narésxoł<br />
b) narésxouk<br />
| narésxox<br />
| a) narésxoxał<br />
b) narésxoxok<br />
| narésxo<br />
| a) narésxoł'''a'''<br />
b) narésxouk'''a'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Bierniko-Dopełniacz<br />
| zórtem'''ah'''<br />
| a) zórtemf'''ah'''<br />
b) zórtemant'''ah'''<br />
| zórtemm'''ah'''<br />
| a) zórtemmaf'''ah'''<br />
b) zórtemmant'''ah'''<br />
| zórtem'''ha'''<br />
| a) zórtemf'''aha'''/zórtemaf'''ha'''<br />
b) zórtemant'''aha'''<br />
| narésxo'''h'''<br />
| a) narésxoł'''ah'''<br />
b) narésxouk'''ah'''<br />
| narésxox'''ah'''<br />
| a) narésxoxł'''ah'''<br />
b) narésxoxok'''ah'''<br />
| narésxo'''ha'''<br />
| a) narésxoł'''ha'''<br />
b) naréxouk'''aha'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Allatyw<br />
| zórtem'''au'''<br />
| a) zórtemf'''au'''<br />
b) zórtemant'''au'''<br />
| zórtemm'''au'''<br />
| a) zórtemmaf'''au'''<br />
b) zórtemmant'''au'''<br />
| zórtem'''o'''<br />
| a) zórtemf'''o'''<br />
b) zórtemant'''o'''<br />
| narésxo'''u'''<br />
| a) narésxoł'''au'''<br />
b) narésxouk'''au'''<br />
| narésxox'''au'''<br />
| a) narésxoxł'''au'''<br />
b) narésxoxok'''au'''<br />
| narésxo''uo'''<br />
| a) narésxoł'''o'''<br />
b) narésxouk'''o'''<br />
|-<br />
| style="text-align: center; font-weight: bold;" | Ablatyw<br />
| zórtem'''ai'''<br />
| a) zórtemf'''ai'''<br />
b) zórtemant'''ai'''<br />
| zórtemm'''ai'''<br />
| a) zórtemmf'''ai'''<br />
b) zórtemmant'''ai'''<br />
| zórtem'''e'''<br />
| a) zórtemf'''e'''<br />
b) zórtemant'''e'''<br />
| narésxo'''i'''<br />
| a) narésxoł'''ai'''<br />
b) narésxouk'''ai'''<br />
| narésxax'''ai'''<br />
| a) narésxoxł'''ai'''<br />
b) narésxoxok'''ai'''<br />
| narésxo'''ie'''<br />
| a) narésxoł'''e'''<br />
b) narésxouk'''e'''<br />
|}<br />
<br />
==ʹβ== <br />
*Δοπεϝνιατψε: παρτὺτὺυ, ποσσεσσὺυ ζβὺυαλινὺ, ποσσεσσὺυ νηζβὺυαλινὺ, βηρνὶκ, κομπαρατὺυ, τρανσλατὺυ, αβλατὺυ.<br />
<br />
* Ϋ αλφαβετη γρετσκὶμ - π, φ, μ, υ, τ, θ, ν, λ, δλ, τζ(ͳ), σ, ι, κ, χ, γ, ξ(ϙ,ϟ), ρ, ἰ(’), ʽ(ͱ)<br />
η, ω, ε, α<br />
<br />
* Ιακ πὶσατι λαρὺϟγαϝὺ;<br />
<br />
tárhan - τάρἁν<br />
<br />
táhran - τᾶραν<br />
<br />
atháran - ατἅραν<br />
<br />
tóhmi - τῶμη<br />
<br />
téhmi=táhmi - τᾶμη<br />
<br />
tíhmi - τῆμη<br />
<br />
athámi - ατἅμη<br />
<br />
támhah - τάμἇ<br />
<br />
atháhmi - ατἇμη<br />
<br />
táham - τάἁμ<br />
<br />
łétnah - δλέτνᾶ<br />
<br />
łétnih - δλέτνῆ<br />
<br />
łétnoh - δλέτνῶ<br />
<br />
tá'pi - τάἰπη<br />
<br />
táp'i - τάπἰη<br />
<br />
at'á'pi - ατἰάἰπη<br />
<br />
táap - τάαπ<br />
<br />
==ʹγ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! || colspan="12" style="text-align: center; font-weight: bold; color: darkblue;" | Zaimki osobowe główne<br />
|- style="color: blue;"<br />
! !! colspan="4" | Liczba policzalna !! colspan="4" | Liczba policzalna zbiorowa !! colspan="4" | Liczba niepoliczalna<br />
|- style="color: green; font-weight: bold"<br />
| style="color: green;" | Osoba || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw || Mianownik || Biernik || Allatyw || Ablatyw<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 1. || nef || naf || nof || nif || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 2. || lem || lam || lom || lim || X || X || X || X || X || X || X || X<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. powszechna || táqan || táŋah || táŋau || táŋay || táŋan || táŋŋah || táŋŋau || táŋŋay || táŋe || táŋa || táŋo || táŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. żywotna || tóqan || tóŋah || tóŋau || tóŋay || tóŋan || tóŋŋah || tóŋŋau || tóŋŋay || tóŋe || tóŋa || tóŋo || tóŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3a. kl. nieżywotna || tíqan || tíŋah || tíŋau || tíŋay || tíŋan || tíŋŋah || tíŋŋau || tíŋŋay || tíŋe || tíŋa || tíŋo || tíŋi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. powszechna || tálaz || táłah || táłau || táłay || táłaz || táłłah || táłłau || táłłay || táłe || táła || táło || táłi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. żywotna || tólaz || tółah || tółau || tółay || tółaz || tółłah || tółłau || tółłay || tółe || tóła || tóło || tółi<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: green" | 3b. kl. nieżywotna || tílaz || tíłah || tíłau || tíłay || tíłaz || tíłłah || tíłłau || tíłłay || tíłe || tíła || tíło || tíłi<br />
|}<br />
<br />
<br />
==ʹδ==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="5" | PARAPAMPAM<br />
|-<br />
! || Mianownik || Biernik || Celownik || Dopełniacz<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | L.P.P., 1R Μάἰ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | L.P.Z., 1R Μάμεἰ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: blue;" | L.NP., 1R Μάἰα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | L.P.P., 2R Σώλ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | L.P.Z., 2R Σώλελ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: red;" | L.NP., 2R Σώλα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: black;" | L.P.P., 2R+Sf Σώλεντ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | L.P.Z., 2R+Sf Σώλλεντ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | L.NP., 2R+Sf Σώλεντα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: blue;" | L.P.P., 3R Πέθημ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | L.P.Z., 3R Πέθμημ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | L.NP., 3R Πέθμη || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: red;" | L.P.P., 3R+Sf Πέθμης || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: black;" | L.P.Z., 3R+Sf Πέθμημες || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | L.NP., 3R+Sf Πέθμεσα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | L.P.P., 4R Κήρχαδλ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: blue;" | L.P.Z., 4R Κήρχαδλεδλ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | L.NP., 4R Κήρχαδλα || -# || # || # || #<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | L.P.P., 4R+Sf Κήρχαδλοκ || @ || @ || @ || @<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold; color: red;" | L.P.Z., 4R+Sf Κήρχαδδλοκ || $ || $ || $ || $<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: black;" | L.NP., 4R+Sf Κήρχαδλοκα || -# || # || # || #<br />
|}<br />
<br />
==ʹε==<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center;"<br />
! colspan="5" | Tabela przypadków<br />
|-<br />
! || Mianownik || Biernik || Celownik || Dopełniacz<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna || -ø, -', -e' || -h, -ah || -u, -eu || -y, -ey<br />
|- <br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba policzalna zbiorowa || -ø, -e' || -ah || -eu || -ey<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold;" | Liczba niepoliczalna || -ø, -e, -a || -(a)ha || -uo, -o || -yi, -i<br />
|}<br />
<br />
==ʹϛ==<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! colspan="7" style="text-align: center; color: darkred;" | Odmiana czasownika o rdzeniu trójspółgłoskowym (R-N-T)<br />
|- style="font-weight: bold; color: green;"<br />
| Typ rdzenia:<br />
| colspan="3" style="text-align: center;" | I<br />
| colspan="3" style="text-align: center;" | II<br />
|- style="font-weight: bold;"<br />
| Strona:<br />
| Czynna<br />
| Bierna<br />
| Nieprzechodnia<br />
| Czynna<br />
| Bierna<br />
| Nieprzechodnia<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: purple;" | Aspekt dokonany (perfektywny, iteratywny)<br />
| iRNóTe || iRNíte || iRNáTe<br />
| iRaNTó(ue) || iRaNTí(ye) || iRaNTá(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkblue;" | Aspekt niedokonany (progresywny, ciągły)<br />
| iRNáuTe || iRNáyTe || iRNáhTe<br />
| iRaNTáu(ue) || iRaNTáy(ye) || iRaNTáh(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: darkgreen;" | Aspekt wielokrotny (frekwentatywny)<br />
| iRNóTTe || iRNíTTe || iRNáTTe<br />
| iRaNTóu(ue) || iRaNTíy(ye) || iRaNTáh(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: brown;" | Aspekt dokonany długi<br />
| iRaNNóTe || iRaNNíTe || iRaNNáTe<br />
| iRaNeTTó(ue) || iRaNeTTí(ye) || iRaNeTTá(ha)<br />
|-<br />
| style="font-weight: bold; color: orange;" | Aspekt wielokrotny długi (habitualny)<br />
| iRaNNóTTe || iRaNNíTTe || iRaNNáTTe<br />
| iRaNeTTóu(ue) || iRaNeTTíy(ye) || iRaNeTTáh(ha)<br />
|}<br />
<br />
==ʹζ==</div>
Toyatl