https://jezykotw.webd.pl/w/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Widsi%C3%B0 2026-04-18T21:12:16Z Wkład użytkownika MediaWiki 1.45.1 https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Fauna_i_flora_Kyonu&diff=24333 2018-03-23T19:32:42Z

<p>Widsið: /* Siwaterium */</p> <hr /> <div>{{Główny artykuł|Kyon}}<br /> Większość zwierząt i roślin żyjących na Kyonie to zwierzęta zamieszkujące współczesną Ziemię. Pewne obszary są zamieszkane przez organizmy, który wymarły na ziemi (w większości są to przedstawiciele megafauny, a także organizmy będące wynikiem ewolucji alternatywnej. Nie wszystkie organizmy występujące na Ziemi występują na Kyonie - Kyon jest zamieszkany głównie przez organizmy występujące na terenie Eurazji, co wynika z budowy Kyonu - istnieje jeden główny superkontynent, w wyniku czego na Kyonie prawie nieobecne są torbacze.<br /> <br /> W niniejszym artykule będą opisywane gatunki zwierząt i roślin nie występujące współcześnie na Ziemi, lub mające szczególne znaczenie dla Kyonu.<br /> <br /> = ''Homo'' =<br /> Kwestią sporną pozostaje, czy poszczególne gatunki są oddzielnymi gatunkami ''homo'', czy podgatunkami ''homo sapiens''. <br /> <br /> == Człowiek Lasów ==<br /> {{Główny artykuł|Homo silvester}}<br /> Tajemnicze gatunek przypominający ludzi występujący w lasach tropikalnych zachodniego Kyonu. Zwierzę znane z legend.<br /> <br /> == Człowiek Północny ==<br /> {{Główny artykuł|Homo borealis}}<br /> Niedawno wymarły gatunek człowieka, żyjący na Północy Kyonu. Bardzo dobrze znany z zapisów kopalnych, a także częściowo ze źródeł historycznych.<br /> <br /> == Człowiek Współczesny ==<br /> Gatunek ludzi dominujący na Kyonie. Jedyny gatunek rozumny planety. <br /> <br /> == Megantrop ==<br /> {{Główny artykuł|Homo altus}}<br /> Kopalny gatunek człowieka, występował na terenie prehistorycznego Ajdyniru. Jego cechą charakterystyczną był wysoki wzrost. <br /> <br /> = Fauna =<br /> Różnice między współczesną fauną Ziemi a fauną Kyonu są zdecydowanie większe niż różnice we florze obu planet.<br /> <br /> == Alka Olbrzymia ==<br /> Gatunek nielotnego ptaka zamieszkującego wyspy Północy. <br /> <br /> == Bestia Południowa ==<br /> [[Plik:Nosorożec_włochaty.jpg|thumb|right|Bestia Południowa]]<br /> Bestie Południowe to gatunek występujący na terenie południowej Olsenii. Ich wysokość wynosi około 2m, długość około 5m, a waga w przybliżeniu wynosi 3 500 kg.<br /> <br /> == Bóbr Olbrzymi ==<br /> Gatunek przypominający ziemski gatunek bobra ''castoroides ohioensis''. Zamieszkuje lasy Olsenii. <br /> <br /> == Delfin Szczerbaty ==<br /> [[Plik:Inermorostrum-xenops-f0a5ac853ed80bb37bc4c8fabeeafde3.jpg|thumb|right|Delfiny szczerbate polują przy dnie.]]<br /> Delfin szczerbaty - gatunek delfina żyjący u zachodnich wybrzeży Pangei, na obszarze pomiędzy Białym Półksiężycem i Sechtem. Jego długość waha się od 0,9m do 1,3m. Jego krótki pysk jest pozbawiony zębów. Delfin poluje na zwierzęta zamieszkujące dno - &quot;wysysa&quot; je, podobnie jak to robią morsy.<br /> <br /> == Doedicurus ==<br /> [[Plik:Doedicurus.jpg|thumb|right|Doedicurus]]<br /> Doedicurus clavicaudatus - gatunek zamieszkujący wybrzeża Olsenii. Posiadają keratynowy pancerz. Znane są jako wielki przysmak wybrzeży Olsenii. Osiągają 1,5m wysokości, 4m długości i wagę do 2 ton. Są bliskimi krewnymi gliptodonów. <br /> <br /> == Diprotodon ==<br /> [[Plik:Diprotodon.jpg|thumb|right|Diprotodon]]<br /> Jest to gatunek wielkich torbaczy. Są one podobnej wielkości co nosorożce - ich wzrost wynosi około 2m, długość wynosi do 3m. Żyją głównie w głębi olseskiej części Pangei, posiadają łagodne usposobienie i smaczne mięso. Wokół diprotodonów narosło wiele legend.<br /> <br /> == Dodo ==<br /> Długość ciała wynosi około 70–75 cm. Żyje na terenie Ajdyniru. Jest uważany w Ajdynirze za przysmak kulinarny, ceniony ze względu na swoje smaczne jaja i mięso.<br /> <br /> == Dzieśpar ==<br /> Dzieśpar, [[Język ajdyniriański|ajd.]] ''djeśpar'' - gatunek dużego gryzonia, wielkością podobny do domowego kota, przypominający wyglądem koszatniczkę lub wiewiórkę. Zamieszkuje tereny wschodniego Ajdyniru.<br /> <br /> == Dzieśpar Dwurogi ==<br /> [[Plik:Dzięciołopar.jpg|thumb|right|Dzieśpar dwurogi je pierogi. ]]<br /> Dzieśpar dwurogi to rodzaj pustynnego gryzonia dość dużych, jak na gryzonie, rozmiarów. Jest to zwierzę pustynne. <br /> <br /> == Dziobak Olbrzymi ==<br /> Bliski krewniak dziobaka olseskiego. Przypomina ziemskiego dziobaka ''ornithorhynchus maximus''. Zamieszkuje najcieplejsze obszary Olsenii.<br /> <br /> == Dziobak Olseski ==<br /> Jest to gatunek odpowiadający ziemskiemu dziobakowi australijskiemu (Ornithorhynchus anatinus). Żyje na najcieplejszych obszarach Olsenii. <br /> <br /> == Fororak ==<br /> [[Plik:Forak.jpg|thumb|right|Fororak]]<br /> Występujące w lasach i na łąkach cieplejszych stref klimatycznych Olsenii ptaki. Ich wzrost wynosi prawie 3m. Są one częściowo udomowione, dawniej używane podczas walki, obecnie stosowane w wojsku reprezentacyjnie.<br /> <br /> == Gliptodon Olseski ==<br /> Gatunek gliptodonów zamieszkujący wybrzeża Olsenii.<br /> <br /> == Gobik ==<br /> [[Plik:Gobiconodon.jpg|thumb|right|Gobik]]<br /> Gatunek małego ssaka drapieżnego z rzędu trykonodontów (lub spokrewniony, o ile trykonodonty nie składały jaj), którego długość ciała osiąga do 0,5m. Prowadzi dzienny tryb życia. Jego checą charakterystyczną jest jajorodność. Zamieszkuje on Dewię. <br /> <br /> == Hiena Harruńska ==<br /> [[Plik:Hyjena.jpg|thumb|right|Hiena Harruńska]]<br /> ''Wielga Hyjena, albo radahaksa - bestyja ta pustynie południa zamieszkuje, gdzie krwią ludzką się żywi. Kto w nocy skowyt jej usłyszy, do ranka przepadnie. Kogo paszczą swą uchwyci, temu kości łamie w proch. Jedynie żywym ogniem przypalona Hyjena zawyje i wna pustynię zawróci, gdzie rany swe wyliże.''<br /> <br /> == Hippidion ==<br /> Gatunek małych, udomowionych koni występujący dziko w środkowej części Olsenii. Jest stosowany do pracy na roli, a także trzymany jako pupil. W kłębie wynosi jedynie 1,5 m. <br /> <br /> == Homotherium ==<br /> [[Plik:Wlaz kotek na potek i walną go motek siekierka dobiła i kotka zabia.jpg|thumb|right|Homotherium ]]<br /> Homotherium, inaczej też ''inozwierz'' - gatunek kota szablozębnego zamieszkujący obszar kontynentalnej części północnej tundry. Jego wysokość wynosiła około 1.1 m, a waga około 200kg. Posiada stosunkowo krótkie kły. Zajmuję się aktywnym polowaniem na zwierzęta tundrowe. <br /> <br /> == Jeleń Harruński ==<br /> [[Plik:Pokoń.jpg|thumb|right|Szudżahend ]]<br /> Jeleń harruński (ajd. ''Shûjeamaxa''), lub też szudżahend (ajd. ''Shûjahend'', dosłownie &quot;jelenio-koza&quot;) - rodzaj kopytnego żyjącego na pustyniach Harrunu, żywi się trawami i bylinami. Cechą charakterystyczną samca są jego rogi. Wbrew nazwie nie jest krewniakiem właściwych jeleni.<br /> <br /> == Jeleń Olbrzymi ==<br /> Jeleń olbrzymi występuje w cieplejszych strefach klimatycznych Olsenii, a także na trawiastych obszarach Północy.<br /> <br /> == Kanak ==<br /> [[Plik:Trematosaurus1DB.jpg|thumb|right|Kanak]]<br /> Kanank, [[Język lelegijski|leleg]]. ''kanākī'' - wielki płaz z rzędu temnospondyli. Jest to drapieżne zwierzę rzeczne zamieszkujące wyspę Lelegię. Swoim zachowaniem przypomina współczesne krokodyle. W niesprzyjających warunkach potrafi zapaść w stan hibernacji. Jego długość może sięgać do 1,5m (wraz z ogonem). <br /> <br /> == Karugal ==<br /> Też ''salamandra jaskiniowa'', rodzaj małej salamandry zamieszkującej jaskinie Harrunu. Żywi się detrytusem, krabami, rakami, ślimakami i małymi rybkami. Znane są akty kanibalizmu.<br /> <br /> == Konik Północny ==<br /> [[Plik:Ijjjjjjaaaaaa.jpg|thumb|right|Konik Północny]]<br /> Gatunek trójpalczastego konia zamieszkującą obszary leśne, trawiaste i tundrowe kontynentalnej Północy. Mierzy około 1m w kłębie i 180cm długości. Żyje stadnie. Jego tundrowe podgatunki mają wełnistą sierść.<br /> <br /> == Koń Morski ==<br /> [[Plik:Paleoparadoxia BW.jpg|thumb|right|Koń Morsk]]<br /> Gatunek dużego ssaka zamieszkującego wybrzeża Lelegii, Marii, a także Wielkiej Dewii. Długość ciała wynosi około 2m. Konie morskie są zwierzętami prowadzącymi samotniczy tryb życia - zamieszkują wybrzeża mórz. Żywią się wodorostami i trawą morską. Jest przedstawicielem desmotyli.<br /> <br /> == Koru ==<br /> Koru, [[Język ajdyniriański|ajd.]] ''qor̄u'' - słodkowodny delfin, zamieszkujący rzeki Eqarosi i Ar̄ea oraz Jezioro Szmaragdowe. Jest to bardzo inteligentne zwierzę, szeroko darzone sympatią. Znane ze swojej sympatii i łagodnego usposobienia. Jest bardzo rzadko obiektem polowań.<br /> <br /> == Krecik Cmentarny ==<br /> [[Plik:Patagonia and Necrolestes.jpg|thumb|right|Krecik Cmentarny]]<br /> Gatunek małego, podobnego do kreta ssaka zamieszkującego wyspę Marię. Jest owadożerny. Długość ciała wynosi około 10-15cm. Według podań ludowych kreciki zamieszkują cmentarze. Nie należy on do łożyskowców, ani też do torbaczy - chociaż rozmnaża się podobnie jak te ostatnie. <br /> <br /> == Krokodyl Morski ==<br /> [[Plik:Dylu dylu, karkodyłu.jpg|thumb|right|Krokodyl morski]]<br /> Gatunek morskiego krokodyla żyjący w Morzu Słonym. Największy drapieżnik tych wód, jest odpowiednikiem rekinów zamieszkujących wszechocean. <br /> <br /> == Kuniczka Mała ==<br /> [[Plik:Leptictidium.png|thumb|right|Kuniczka mała]]<br /> Gatunek małego owadożernego ssaka zamieszkującego Dewię. Jego cechą charakterystyczną jest dwunożność. Zamieszkuje on dewijskie lasy, gdzie poluje na małe bezkręgowce. Żyją samotnie. Wraz z innymi, pokrewnymi gatunkami, zajmuje wiele nisz zajmowanych na Pangei przez gryzonie, z którymi koegzystuje.<br /> <br /> == Lew Workowaty ==<br /> Występujący na terenie Olsenii gatunek torbacza. W kłębie jego wysokość wynosi około 0,75m. Odpowiednik ziemskiego ''thylacoleo carnifex''.<br /> <br /> == Luminescencyjny Płaz Tangijski ==<br /> Jest to gatunek płaza zamieszkującego Tangię. Pozyskuje się z niego luminescencyjną maź. <br /> <br /> == Łucznik Rzeczny ==<br /> [[Plik:Diplocaulus BW.jpg||thumb|right|200px|Łucznik Rzeczny]]<br /> Gatunek małego płaza, którego długość nie przekracza 15cm zamieszkującego rzeki Lelegię. Żywi się on bezkręgowcami zamieszkującymi dno. Jego cechą charakterystyczną jest wygięta w kształt łuku głowa. Ceniony jest jako wielki przysmak. <br /> <br /> == Makak Dewiański ==<br /> Makak dewiański - gatunek makaka zamieszkujący powszechnie Dewię. Wyglądem przypomina makaka japońskiego.<br /> <br /> == Mamut Cesarski ==<br /> [[Plik:Słoń.jpg||thumb|right|200px|Mamut cesarski]]<br /> Mamut cesarski - przedstawiciel trąbowców mierzący ponad oid 4 do 5m wysokości i ważący około 10 ton. Częściowo udomowiony i używany w imperialnym wojsku Ajdyniru jako słonie bojowe.<br /> <br /> == Megalania ==<br /> Megalania - gatunek warana spokrewniony z ziemskim waranem z Komodo, nazywana Postrachem Pustkowi. Średnio osiąga długość 4m i wagę kilkuset kilogramów, największe osobniki mogą mieć jednak nawet ponad 7m i wagę 1.5 tony. Ma twarde mięso.<br /> <br /> == Moa ==<br /> [[Plik:Ruskland.jpg|thumb|right|200px|Moa]]<br /> Gatunek wielkiego nielotnego ptaka, wysokość około 3,6 m (przy czym samice są znacznie większe od samców), posiada masę do 250 kg. Ten olbrzymi roślinożerca jest charakterystycznym widokiem na ajdyniriańskich równinach, ceniony jest przez ludzi za swój smak. Zazwyczaj pada ofiarą ńarmadów.<br /> <br /> == Moczarkowiec Dewiański ==<br /> Moczarkowiec - gatunek dużej małpy zamieszkującej Dewię; blisko spokrewniony z ziemskimi przedstawicielami wymarłego gatunku ''Oreopithecus bambolii''. W przeciwieństwie do swojego ziemskiego krewniaka, Moczarkowiec potrafi przyjąć wyprostowaną, dwunożną postawę, a także w dość swobodny sposób poruszać się dwunożnie, jednak dochodzi do tego zdecydowanie rzadko, np. podczas przebywania w wodzie. W większości przypadków moaczarkowiec poruszą się w podobny sposób jak szympansy. Wyprostowany osiąga długość do 1,3m, w rzadkich przypadkach nawet do 1,5m. Zamieszkują obszary podmokłe oraz bagna, gdzie żywią się roślinnością wodną i małymi bezkręgowcami. Znane są przypadki polowań na ryby. <br /> <br /> == Nanat ==<br /> [[Plik:800px-Cacops1DB.jpg|thumb|right|Nanat]]<br /> Nanat, [[Język lelegijski|leleg]]. ''nanātū'' - rodzaj płaza z rzędu temnospondyli. Długość jego ciała wynosi około 20cm. Jest to lądowy drapieżnik. Poluje na małe bezkręgowce w nocy. Ze względu na woje rozmiary i wygląd nazywany jest też ''brzydką wielką ropuchą''. Zamieszkuje wyspę Lelegię.<br /> <br /> == Niarmad ==<br /> [[Plik:Podr2.jpg|thumb|right|200px|Polujący ńarmad]]<br /> Jest odpowiednikiem ziemskiego orła Haasta - wieki ptak drapieżny. Długość ciała do 130 cm, rozpiętość skrzydeł nawet do 260 cm, masa 10-13 kg. Ptak ten jest częściowo oswojony, przez elitę używany na polowaniach. Ajdyniriańskie narodowe zwierzę i święty symbol boga Radhevara.<br /> <br /> == Niedźwiedź Krótkopyski==<br /> [[Plik:Proszę państwa, oto miś, miś jest bardzo głodny dziś.jpg|thumb|right|200px|Jak nie dźwiedź, to kto?]]<br /> Gatunek niedźwiedzia zamieszkujący obszary na północ od Gór Sulimackich i Iliryjskich. Jego wysokość może wynosić nawet 1,75m. Średnia waga wynosi około 700kg. Żywi się przede wszystkim mięsem - żywi się jednak częściej padliną, niż aktywnie poluje. Poszczególne osobniki posiadają olbrzymie terytoria, których zażarcie bronią. Dzięki swoim dużym łapom są świetnymi piechurami. <br /> <br /> == Olbrzymi Mamut Włochaty ==<br /> Gatunek z rodziny słoniowatych występujący na terenie południowej [[Monarchia Olsów|Olsenii]]. Gatunek jest podobny do ziemskich mamutów włochatych - być może jest jednak od nich większy.<br /> <br /> == Pajryn ==<br /> [[Plik:Koteł.jpg|thumb|right|200px|Pāyrīn]]<br /> Pajryn, [[Język ajdyniriański|ajd.]] ''pāyrīn'' - jedno ze świętych ajdyniriańskich zwierząt, powiązane z Boginią Ishār. Gatunek ten przypomina ziemskiego rysia, jest on jednak większy niż on - długoość ciała wynosi od 2 do 2,5m, ma także około 1m wysokości. Jego futro jest towarem luksusowym, jednak ze względu na niezwykle ważny dla Ajdyniriańczyków status religijny i kulturowy polowania na te szlachetne zwierzęta mogą odbywać się jedynie w określonych okresach i przez najlepszych myśliwych. Niezarejestrowane polowania traktowane są na równi z kłusownictwem - śmiercią. Zamieszkuje on Zielone Lasy Ajdyniru.<br /> <br /> == Pancernik Tangijski ==<br /> Gatunek olbrzymiego pancernika zamieszkujący Tangię. <br /> <br /> == Siwaterium ==<br /> Przedstawiciel żyrafowatych. Wzrost wynosi około 2m. Zamieszkuje Olsenię.<br /> <br /> == Samira ==<br /> Przedstawiciel rodzaju ''Nasalis'', nazwa wywodzi się od tarejskiego {{tar|ⲓⲥ⳿ⲥⲁⲙⲏⲣⲁ|is-samîra}}. Od gatunku ''N. larvatus'' odróżnia się ubarwieniem, jest też często nieco większy. Samiry zamieszkują głównie lasy tropikalne i subtropikalne wschodniego Kyonu.<br /> <br /> == Skrzelec Pierzasty ==<br /> [[Plik:Gerrothorax BW.jpg|thumb|right|Skrzelec pierzasty]]<br /> Skrzelec pierzasty, [[Język lelegijski|leleg]]. ''tetētā'' - rodzaj płaza z rzędu temnospondyli. Zamieszkuje on rzeki i jeziora wyspy Lelegii. Długość ciała wynosi około 10 cm. Poluje on na małe bezkręgowce. Cechą charakterystyczną jest posiadanie przez całe życie zewnętrznych skrzeli, co jest typową cechą pedomorficzną. <br /> <br /> == Słoń Leśny ==<br /> Słonie leśne odpowiadają wymarłym ziemskim słoniom leśnym. Wzrost samców może wynieść nawet 4m, a waga - około 10 ton. Występują one na terenie Olsenii, a także południowej części Białego Półksiężyca, gdzie są gatunkiem o bardzo ograniczonym zasięgu. <br /> <br /> == Szaratan ==<br /> [[Plik:Smok.jpg|thumb|right|200px|Przesadzona podobizna Szarhatana. Zamiast kolców posiada łuski.]]<br /> Szaratan, [[Język ajdyniriański|ajd.]] ''ŝarhatan/ŝarhtan'' - gatunek gada niewiele mniejszy od konia, przypominający pozbawionego skrzydeł smoka. Jest to drapieżnik bardzo inteligentny, uważany za święte zwierze boga Ghrezdana. Częściowo udomowione, chluba imperialnej armii Ajdyniru.<br /> <br /> == Makicki Słoń Karłowaty ==<br /> Jest to podgatunek słonia leśnego występujący na wyspie Makit. Znajduje się on na granicy wymarcia. Osiągają w kłębie jedynie metr wysokości.<br /> <br /> == Tagal ==<br /> Rodzaj wielkiego jaskiniowego aksolotla zamieszkującego jaskinie Harrunu, którego długość potrafi prześcignąć 1,5 m. Żywi się większymi rybami, krabami, wijami i salamandrami jaskiniowymi. Znane są przypadki kanibalizmu.<br /> <br /> == Ulukar ==<br /> [[Plik:Lemur.jpg|200px|Lemur Olbrzymi|thumb|right|200px|Ulukar, lemur olbrzymi]]<br /> Ulukar, lub inaczej ''lemur olbrzymi'' (Megaladapis) - gatunek lemurów żyjący w Zielonych Lasach Ajdyniru. Mierzy ~1,5 m i niezwykle ceniony ze względu na swoje futro. Podobnie jak koale jego ulubionymi zajęciami są jedzenie i spanie wysoko w koronach drzew.<br /> <br /> == Wieczornik ==<br /> [[Plik:Zły to ptak, co we własne gniazdo sra.jpg|thumb|right|Wieczornik]]<br /> Gatunek ptaka morskiego, o silnie zredukowanych skrzydłach zamieszkujący Ocean Biały, Dewiański i Północny. Cechą charakterystyczną, obok silnie zredukowanych skrzydeł, jest obecność uzębienia. Długość jego ciała wynosi około 1m. Jest rybożerny. Gniazduje w małych koloniach, po 10-50 sztuk w trudno dostępnych miejscach. <br /> <br /> == Wielbłądozwierz ==<br /> [[Plik:Makruchenia.jpg|thumb|right|Wielbłądozwierz]]<br /> Wielbłądozwierz (też ''Makrauchenia'') - przedstawiciel Litopternów. Zamieszkuje Olsenię. Wzrost wynosi około 3m. <br /> <br /> == Żyrafa Leśna ==<br /> Żyrafa leśna - gatunek z rodziny żyrafowatych. Zamieszkuje ona tajgę i lasy Dewii. W porównaniu z ziemskimi żyrafami przypomina ona posturą okapi: jest skarłowaciała i ma znacznie krótszą szyję. Wysokość żyrafy leśnej wynosi do 1.5m. Różne podgatunki, w zależności od zamieszkiwanego obszaru, mają bardzo zróżnicowane umaszczenie.<br /> <br /> == Żyrafa Północna ==<br /> Żyrafa północna - gatunek z rodziny żyrafowatych. Zamieszkuje głównie tundrę i tajgotundrę na północy Wielkiej Dewii; istnieją też małe, odizolowane populacje zamieszkujące obszar Małej Dewii. W porównaniu do żyrafy leśnej, jest ona większa - jest wzrost sięga nawet do 2m, charakteryzuje się bardzo krótką szyją, brakiem różków, krótkimi nogami, krępą postawą ciała i wełnistym futrem.<br /> <br /> = Flora =<br /> <br /> == Drzewo Ghąruan ==<br /> Gatunek drzewa porastający Zielone Lasy - czyli pas dżungli wzdłuż ajdynirskiego wybrzeża Morza Słonego. Cenione ze względu na swoje biało-błękitne drewno. <br /> <br /> == Herbata Południa ==<br /> Herbata Południa - najbardziej rozpoznawalna roślina Olsenii. Rośnie ona na wysokich piętrach gór oraz na przemarzniętej ziemi południowej. Charakteryzuje się dobrym smakiem oraz swoimi efektami pobudzającymi.<br /> <br /> == Lingulodinium Polyedrum ==<br /> [[Plik:Szmaragdowe.jpg|thumb|right|300px|L. polyedrum świeci wyrzucone na brzeg. Zero poezji.]]<br /> L. polyedrum - gatunek mikroskopijnych organizmów roślinnych zamieszkujących Jezioro Szmaragdowe a także dolny brzeg rzeki Eqarosi. Roślina posiada luminescencyjne właściwości - świeci mocnym niebiesko-turkusowym światłem.<br /> <br /> == Niebieska Malina ==<br /> Jest to roślina występująca w Olsenii. Posiada ona duże znaczenie dla olseskiego kręgu kulturowego. Przypisuje się jej magiczne oraz lecznice właściwości. <br /> <br /> == Niebieska Róża ==<br /> Jest to roślina występująca w Olsenii. Posiada ona duże znaczenie dla olseskiego kręgu kulturowego. Kwiaty niebieskiej róży wykorzystywane są w przemyśle medycznym i rozrywkowym. <br /> <br /> == Ohużowiec ==<br /> Roślina występująca endemicznie w Buanii. Wytwarza się z niej pomarańczowy proszek znany pod nazwą ohuż (bu. ''keha''). Jest on używany jako przyprawa w tradycyjnej buańskiej kuchni oraz jako barwnik. Posiada również lekkie właściwości odurzające i uzależniające, a spożywany w nadmiernych ilościach może być niebezpieczny dla zdrowia.<br /> <br /> == Ziele Kagozhi ==<br /> [[Plik:Kagozhi.jpg|thumb|right|300px|Liście ziela ḱagozhi]]<br /> Roślina porastająca niziny położone wzdłuż Jeziora Szmaragdowego. Posiada drobne, niebieskie listki. <br /> <br /> [[Kategoria:Kyon]][[Kategoria:Fauna i flora Kyonu| ]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=S%C5%82ownik:Tarejski&diff=24332 2018-03-23T18:45:44Z

<p>Widsið: </p> <hr /> <div>[[Kategoria:Słowniki języków Kyonu|Tarejski]]<br /> [[Kategoria:Słowniki: język sztuczny — język polski|Tarejski]]<br /> <br /> == {{tar|Ⲁ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲁⲅⲁⲙ|agam}} | ˈɑ.ɣɑm̥ | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''pl'' {{tar|'''ⲁⲅⲁⲙⲁ'''|'''agama'''}}}} jezioro }}<br /> {{ h | {{tar|ⲁⲇⲁⲙ|adam}} | ˈɑ.ðɑm̥ | | {{m|''przym.''}} prosty }}<br /> {{ h | {{tar|ⲁⲙⲩ|amu}} | ˈɑ.mu | | {{m|''przyim.''}} z, razem z }}<br /> {{ h | {{tar|ⲁⲛⲇⲣⲁⲛⲟ|andrano}} | ɑndˈrɑ.no̞ | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż'' ''pl'' {{tar|'''ⲁⲛⲇⲣⲁⲛⲟⲩⲁ'''|'''andranowa'''}}}} kaplica }}<br /> {{ h | {{tar|ⲁⲛⲥⲁ|ansa}} | ˈɑn.sɑ | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''sing. tant.''}} deszcz }}<br /> {{ h | {{tar|ⲁⲧⲉϥ|atef}} | ˈɑ.te̞f | | {{m|''rzecz.'' ''r.n'' ''pl'' {{tar|'''ⲁⲧⲉϥⲁⲧ'''|'''atefat'''}}}} wzgórze }}<br /> {{ h | {{tar|ⲁϩ|ah}} | ɑɣ | | {{m|''part.''}} tak (''partykuła twierdząca'') }}<br /> {{ h | {{tar|ⲁϩⲁⲛ|ahan}} | ˈɑ.ɣɑn̥ | | {{m|''przym.''}} żółty }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲃ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲃⲁ|ba}} | bɑ | | {{m|''przyim.''}} '''1.''' {{m|(+ DAT/ABL)}} w, do, do wewnątrz; '''2.''' {{m|(+ ACC)}} w, wewnątrz }} <br /> {{ h | {{tar|ⲃⲁⲓⲛⲓ|baini}} | ˈbæ.ni | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż'' ''pl'' {{tar|'''ⲃⲁⲓⲛⲓⲇⲓ'''|'''bainidi'''}}}} '''1.''' środek, wnętrze; '''2.''' środek, centrum }}<br /> {{ h | {{tar|ⲃⲁⲗⲁⲧ|balat}} | ˈbɑ.lɑt | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż'' ''pl'' {{tar|'''ⲃⲁⲗⲁⲧⲁⲧ'''|'''balatat'''}}}} '''1.''' dama, pani; '''2.''' {{m|''hist.''}} królowa }}<br /> {{ h | {{tar|ⲃⲓⲛ|bin}} | bin̥ | | {{m|''przym.''}} zły }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲅ}} ==<br /> == {{tar|Ⲇ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲇⲁϩⲉⲛⲧ|dahent}} | ˈdɑ.ɣe̞n̥t | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲇⲁϩⲉⲛⲧⲁⲧ'''|'''dahentat'''}}}} góra }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲉ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲉⲛⲧⲁ|enta}} | ˈe̞n̥.tɑː | | {{m|''przyim.''}} '''1.''' {{m|(+ DAT/ABL)}} na (''wskazuje kierunek zmiany położenia''); '''2.''' {{m|(+ DAT/ABL)}} na, do, w kierunku, w stronę (''wskazuje kierunek ruchu''); '''3.''' {{m|(+ ACC)}} na (''wskazuje miejsce położenia'') }}<br /> {{ h | {{tar|ⲉⲡⲉⲣⲩⲥ|eperus}} | e̞ˈpe̞.rus | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''pl'' {{tar|'''ⲉⲡⲉⲣⲩⲓⲩ'''|'''eperuyu'''}} lub {{tar|'''ⲉⲡⲉⲣⲩⲛⲧ'''|'''eperunt'''}} pył, kurz }}}}<br /> {{ h | {{tar|ⲉⲣⲧⲁⲛ|ertan}} | ˈe̞r.tɑn̥ | | {{m|''przym.''}} niebieski }} <br /> <br /> == {{tar|ⲊⲤ}} ==<br /> == {{tar|Ⲍ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲍⲁⲩⲁ|zawa}} | ˈzɑ.wɑ | | {{m|''czas. IVu''}} puchnąć }}<br /> {{ h | {{tar|ⲍⲁⲫ|zaph}} | zɑpʰ | | {{m|''czas.''}} pchać }}<br /> {{ h | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ|zora}} | ˈzo̞.rɑ | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''sing. tant.''}} niebo }}<br /> {{ h | {{tar|ⲍⲩⲙⲁⲗ|zumal}} | ˈzu.mɑl | | {{m|''czas. I''}} śpiewać }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲏ}} ==<br /> == {{tar|Ⲑ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲑⲁⲙⲁⲧ|thamat}} | ˈtʰɑ.mɑt | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲑⲁⲙⲉⲧⲁ'''|'''thameta'''}}}} morze }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲓ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲓⲁⲇⲁ|yada}} | ˈjɑ.ðɑ | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲓⲁⲇⲁⲇⲓ'''|'''yadadi'''}}}} rzeka }}<br /> {{ h | {{tar|ⲓⲁⲙⲩ|yamu}} | ˈjɑ.mu | | {{m|''przym.''}} czerwony }}<br /> {{ h | {{tar|ⲓⲃⲁⲧⲩ|ibat}} | iˈβɑ.tu | | {{m|''przym.''}} wschodni }}<br /> {{ h | {{tar|ⲓⲃⲉⲧ|ibet}} | ˈi.βe̞t | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''sing. tant''}} wschód (kierunek) }}<br /> {{ h | {{tar|ⲓⲉⲛⲓⲙ|yenim}} | ˈje̞.nim̥ | | {{m|''przym.''}} suchy }}<br /> {{ h | {{tar|ⲓⲙⲉⲛⲥⲩ|imensu}} | iˈme̞n.su | | {{m|''przym.''}} zachodni }}<br /> {{ h | {{tar|ⲓⲙⲉⲛⲧ|iment}} | ˈi.me̞n̥t | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''sing. tant''}} zachód (kierunek) }}<br /> {{ h | {{tar|ⲓⲛⲅⲁⲡ|ingap}} | ˈin.gɑp | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲓⲛⲅⲁⲡⲁⲧ'''|'''ingapat'''}}}} chmura }}<br /> {{ h | {{tar|ⲓⲛⲉⲧⲩ|inetu}} | iˈne̞.tu | | {{m|''przym.''}} gładki }} <br /> {{ h | {{tar|ⲓⲧⲣⲓ|itri}} | ˈit.ri | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl.'' {{tar|'''ⲓⲧⲣⲓⲇⲓ'''|'''itridi'''}}}} gwiazda }}<br /> {{ h | {{tar|ⲓⲩⲣⲁϩ|yurah}} | ˈju.rɑɣ | | {{m|''czas.''}} ciągnąć }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲕ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲕⲁⲑⲓⲇ|kathid}} | ˈkɑ.tʰit | | {{m|''czas.''}} wiązać }}<br /> {{ h | {{tar|ⲕⲉⲙⲩ|kemu}} | ˈke̞.mu | | {{m|''przym.''}} czarny }}<br /> {{ h | {{tar|ⲕⲉⲣⲙⲓⲥ|kermis}} | ˈke̞r.mis | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''sing. tant.''}} popiół }}<br /> {{ h | {{tar|ⲕⲟⲅⲟⲣⲩ|kogoru}} | ko̞ˈɣo̞.ru | | {{m|''przym.}} tajemniczy }}<br /> {{ h | {{tar|ⲕⲟϯⲗⲩ|kollu}} | ˈko̞.lːu | | {{m|''przym.''}} okrągły }}<br /> {{ h | {{tar|ⲕⲩϣ|kush}} | kuʃ | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''pl'' {{tar|'''ⲁⲕⲩϣⲓ'''|'''akushi'''}}}} droga }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲗ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲗⲁⲅⲁϩ|lagah}} | ˈlɑ.ɣɑɣ | | {{m|''czas.''}} grać (na instrumencie) }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲙ}} ==<br /> {{ h | {{tar|Ⲙⲁⲃ|Mab}} | mɑp | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''sing. tant.''}} [[Kyon]] }}<br /> {{ h | {{tar|ⲙⲁⲃ|mab}} | mɑp | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''sing. tant.''}} '''1.''' ziemia, grunt; '''2.''' ziemia, gleba }}<br /> {{ h | {{tar|ⲙⲁⲓⲗⲩ|mailu}} | ˈmæ.lu | | {{m|''przym.''}} zgniły, zepsuty }}<br /> {{ h | {{tar|ⲙⲁⲗⲁⲭ|malakh}} | ˈmɑ.lɑkʰ | | {{m|''czas. I''}} bawić się }}<br /> {{ h | {{tar|ⲙⲁⲛⲩⲥ|manus}} | ˈmɑ.nus | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''pl'' {{tar|'''ⲙⲁⲛⲓⲩ'''|'''manyu'''}} a. {{tar|'''ⲙⲁⲛⲩⲛⲧ'''|'''manunt'''}}}} liczba }}<br /> {{ h | {{tar|ⲙⲁⲡⲧⲩ|maptu}} | ˈmɑp.tu | | {{m|''przym.''}} nowy }}<br /> {{ h | {{tar|ⲙⲁⲩⲁ|mawa}} | ˈmɑ.wɑ | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''sing. tant.''}} woda }}<br /> {{ h | {{tar|ⲙⲉⲛ|men}} | me̞n̥ | | {{m|''czas.''}} liczyć }}<br /> {{ h | {{tar|ⲙⲏⲣ|mîr}} | mɨr | | {{m|''rzecz.'' ''r.m'' ''pl'' {{tar|'''ⲙⲓⲣⲁ'''|'''mira'''}}}} człowiek }}<br /> {{ h | {{tar|ⲙⲓⲗⲩ|milu}} | ˈmi.lu | | {{m|''przym.}} pełny, pełen }}<br /> {{ h | {{tar|ⲙⲟⲗⲁ|mola}} | ˈmo̞.lɑ | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''pl'' {{tar|'''ⲙⲟⲗⲁⲇⲓ'''|'''moladi'''}} lub form. arch. {{tar|'''ⲙⲟⲗⲁϩⲁ'''|'''molaha'''}}}} ogień }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲛ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲛⲁⲇⲁⲛ|nadan}} | ˈnɑ.ðɑn̥ | | {{m|''przym.''}} '''1.''' {{m|o osobie}} głuchy; '''2.''' {{m|o narzędziu}} tępy }}<br /> {{ h | {{tar|ⲛⲁⲡⲩ|napu}} | ˈnɑ.pu | | {{m|''przym.''}} mokry }}<br /> {{ h | {{tar|ⲛⲁϥⲣⲩ|nafru}} | ˈnɑf.ru | | {{m|''przym.''}} '''1.''' dobry (moralnie); '''2.''' dobry, zdatny }}<br /> {{ h | {{tar|ⲛⲉⲙ|nem}} | ne̞m̥ | | {{m|''spój.''}} i, a }}<br /> {{ h | {{tar|ⲛⲉϥⲧ|neft}} | ne̞ft | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲛⲉϥⲧⲁⲧ'''|'''neftat'''}}}} wiatr }}<br /> {{ h | {{tar|ⲛⲱⲧ|nût}} | nʉt | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲛⲟⲧⲁ'''|'''nota'''}}}} noc }} <br /> <br /> == {{tar|Ⲟ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲟϩⲓⲥ|ohis}} | ˈo̞.ɣis | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲟϩⲓⲓⲩ'''|'''ohiyu'''}} lub {{tar|'''ⲟϩⲓⲛⲧ'''|'''ohint'''}}}} księżyc }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲡ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲡⲁⲗⲁⲛ|palan}} |ˈpɑ.lɑn̥ | | {{m|''przym.''}} brudny }}<br /> {{ h | {{tar|ⲡⲁⲣⲁⲙ|param}} | ˈpɑ.rɑm̥ | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''pl'' {{tar|'''ⲡⲁⲣⲁⲙⲁ'''|'''parama'''}}}} '''1.''' imię, miano; '''2.''' nazwa }}<br /> {{ h | {{tar|ⲡⲁⲣⲥⲁⲛ|parsan}} | ˈpɑr.sɑn̥ | | {{m|''przym.''}} zielony }}<br /> {{ h | {{tar|ⲡⲉϩⲉϥ|pehef}} | ˈpe̞.ɣe̞f | | {{m|''przym.''}} południowy }}<br /> {{ h | {{tar|ⲡⲉϩⲉⲙ|pehem}} | ˈpe̞.ɣe̞m̥ | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''pl'' {{tar|'''ⲡⲉϩ(ⲉ)ⲙⲁ'''|'''peh(e)ma'''}}}} '''1.''' dzień, jasna część doby }}<br /> {{ h | {{tar|ⲡⲉϩⲩ|pehu}} | ˈpe̞.ɣu | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''sing. tant.''}} południe (kierunek) }}<br /> {{ h | {{tar|ⲡⲉⲙⲟⲥ|pemos}} | ˈpe̞.mo̞s | | {{m|''rzecz.'' ''r.n.'' ''sing. tant.''}} sól }}<br /> {{ h | {{tar|ⲡⲉⲙⲟⲛⲧⲁ|pemonta}} | pe̞ˈmo̞n.tɑ | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲡⲉⲙⲟⲛⲧⲁⲇⲓ'''|'''pemontadi'''}}}} kopalnia soli }}<br /> {{ h | {{tar|ⲡⲩⲛ|pun}} | pun̥ | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''pl'' {{tar|'''ⲡⲩⲛⲁ'''|'''puna'''}}}} kamień }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲣ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲣⲁⲛⲡⲩ|ranpu}} | ˈrɑn.pu | | {{m|''przym.''}} młody }}<br /> {{ h | {{tar|ⲣⲉⲇⲁ|reda}} | ˈre̞.ðɑ | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''sing. tant.''}} lód }}<br /> {{ h | {{tar|ⲣⲉϩⲓ|rehi}} | ˈre̞.ɣi | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲣⲉϩⲓⲇⲓ'''|'''rehidi'''}}}} słońce }}<br /> {{ h | {{tar|ⲣⲟⲙⲁ|roma}} | ˈro̞.mɑ | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲣⲟⲙⲁⲇⲓ'''|'''romadi'''}}}} rzut }}<br /> {{ h | {{tar|ⲣⲟⲙⲡⲓ|rompi}} | ˈro̞m.pi | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲣⲟⲙⲡⲓⲇⲓ'''|'''rompidi'''}}}} rok }}<br /> {{ h | {{tar|ⲣⲩⲙ|rum}} | rum̥ | | {{m|''czas.''}} rzucać }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲥ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲥⲁⲓⲁ|saya}} | ˈsɑ.jɑ | | {{m|''czas.''}} '''1.''' grać (w grę); '''2.''' uprawiać (sport, hobby), wykonywać jakąś czynność dla przyjemności }}<br /> {{ h | {{tar|ⲥⲉⲣ|ser}} | se̞r | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''pl'' {{tar|'''ⲥⲉⲣⲁⲧ'''|'''serat'''}}}} owca }}<br /> {{ h | {{tar|ⲥⲉⲣϥⲩ|serfu}} | ˈse̞r.fu | | {{m|''przym.''}} gorący }}<br /> {{ h | {{tar|ⲥⲓⲛⲩ|sinu}} | ˈsi.nu | | {{m|''przym.''}} {{m|o osobie}} stary }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲧ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} | tɑn | | {{m|''czas. I''}} zamarzać }}<br /> {{ h | {{tar|ⲧⲉϥⲉⲣⲩ|teferu}} | te̞ˈfe̞.ru | | {{m|''przym.''}} '''1.''' lewy, znajdujący się po lewej stronie; '''2.''' skierowany w lewo }}<br /> {{ h | {{tar|ⲧⲉϥⲟⲣ|tefor}} | ˈte̞.fo̞r | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲧⲉϥⲟⲣⲁⲧ'''|'''teforat'''}} lub rzadziej niepopr. {{tar|'''ⲧⲉϥⲟⲣⲁ'''|'''tefora'''}}}} lewo, lewa strona }}<br /> {{ h | {{tar|ⲧⲉⲛⲁⲙ|tenam}} | ˈte̞.nɑm̥ | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲧⲉⲛⲁⲙⲁ'''|'''tenama'''}}}} prawo, prawa strona }}<br /> {{ h | {{tar|ⲧⲉⲛⲉⲙⲩ|tenemu}} | te̞ˈne̞.mu | | {{m|''przym.''}} '''1.''' prawy, znajdujący się po prawej stronie; '''2.''' skierowany w prawo }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲩ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲩ|u}} | u | | {{m|''spój.''}} i, a }}<br /> {{ h | {{tar|ⲩⲁⲃ|wab}} | wɑp | | '''1.''' {{m|''przym.''}} daleki, odległy; '''2.''' {{m|''przysł.''}} daleko }}<br /> {{ h | {{tar|ⲩⲁⲙ|wam}} | wɑm̥ | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''pl'' {{tar|'''ⲁⲩⲁⲙⲁ'''|'''awama'''}}}} dzień, doba, dzień kalendarzowy }}<br /> {{ h | {{tar|ⲩⲁⲛⲥⲩ|wansu}} | ˈwɑn.su | | {{m|''przym.}} stary }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲫ}} ==<br /> == {{tar|Ⲭ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲭⲁⲃ|khab}} | kʰɑp | | {{m|''czas. I''}} powiedzieć, rzec }}<br /> {{ h | {{tar|ⲭⲉⲛⲥⲩ|khensu}} | ˈkʰe̞n.su | | {{m|''przym.''}} północny }}<br /> {{ h | {{tar|ⲭⲉⲛⲧ|khent}} | ˈkʰe̞n̥t | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''sing. tant.''}} północ (kierunek) }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲱ}} ==<br /> <br /> == {{tar|Ϣ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ϣⲁⲗ|shal}} | ʃɑl | | {{m|''czas. I''}} '''1.''' dryfować, płynąć bezwolnie; '''2.''' płynąć (o rzece) }}<br /> {{ h | {{tar|ϣⲁⲗⲇⲁ|shalda}} | ˈʃɑl.dɑ | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''sing. tant.''}} śnieg }}<br /> {{ h | {{tar|ϣⲁⲗⲓ|shali}} | ˈʃɑ.li | | {{m|''spój.''}} bo, ponieważ }}<br /> {{ h | {{tar|ϣⲁⲡⲩ|shapu}} | ˈʃɑ.pu | | {{m|''przym.''}} '''1.''' właściwy, adekwatny; '''2.''' prawidłowy, poprawny }}<br /> {{ h | {{tar|ϣⲁⲣⲙⲩ|sharmu}} | ˈʃɑr.mu | | {{m|''przym.''}} zimny }}<br /> {{ h | {{tar|ϣⲟⲥ|shos}} | ʃo̞s | | {{m|''rzecz.'' ''r.n.'' ''sing. tant.''}} '''1.''' piasek; '''2.''' szkło }}<br /> <br /> == {{tar|Ϥ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ϥⲉⲇⲁ|feda}} | ˈfe̞.ðɑ | | {{m|''spój.''}} jeśli, jeżeli }} <br /> {{ h | {{tar|ϥⲓ|fi}} | fi | | {{m|''part.''}} nie (''partykuła negacyjna'') }}<br /> <br /> == {{tar|Ϩ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ϩⲉⲃⲉⲧ|hebet}} | ˈɣe̞.βe̞t | | {{m|''czas.''}} siać }}<br /> {{ h | {{tar|ϩⲉⲍⲩ|hezu}} | ˈɣe̞.zu | | {{m|''przym.''}} biały }}<br /> {{ h | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}} | ɣɨn̥ | | '''1.''' {{m|''przym.''}} bliski; '''2.''' {{m|''przym.''}} blisko }}<br /> {{ h | {{tar|ϩⲟⲣⲁϥ|horaf}} | ˈho̞.rɑf | | {{m|''czas.''}} wycierać }}<br /> <br /> == {{tar|ϮⲖ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ϯⲗⲉϩⲟϥ|llehof}} | ˈlːe̞.ɣo̞f | | {{m|''rzecz.'' ''r.n.'' ''pl'' {{tar|'''ϯⲗⲉϩⲟϥⲁⲧ'''|'''llehofat'''}}}} dym }}<br /> {{ h | {{tar|ϯⲗⲟⲥ|llos}} | lːo̞s | | {{m|''rzecz.'' ''r.n.'' ''pl'' {{tar|'''ϯⲗⲟⲓⲩ'''|'''lloyu'''}} lub {{tar|'''ϯⲗⲟⲛⲧ'''|'''llont'''}}}} mgła }}</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_tarejski&diff=24305 2018-03-21T21:38:43Z

<p>Widsið: /* Składnia */</p> <hr /> <div>{{AM}}<br /> {{ język<br /> | kolor = #7851A9 | nazwa = tarejski | nazwa własna = Ⲑⲁⲣⲩ ''Tharu''<br /> | twórca = [[User:Widsið|Widsið]] | rok = 2017-2018 | cel = użytkowanie w conworldzie | wersja = 0.5 | nazwa conworldu = [[Kyon]]<br /> | państwa = [[Tarum]] | regiony = wschodni Kyon | mówiący = bd.<br /> | alfabet = nieopracowany conscript (''in loco'': alfabet koptyjski)<br /> | typologia = fleksyjny niekonkatenatywny&lt;br /&gt;VSO<br /> | klasyfikacja = <br /> '''języki nuweńskie''' (?)<br /> : języki antyponuweńskie<br /> :: tarejski<br /> }}<br /> '''Język tarejski''' (Ⲑⲁⲣⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Tharu epilu'' [{{IPA|ˈtʰɑ.ru e̞ˈpi.lu}}]) &amp;ndash; język o nieustalonej klasyfikacji, powszechnie uważany za członka grupy [[języki nuweńskie|języków nuweńskich]], w której tworzy oddzielną podgrupę ''antyponuweńską''. Tarejski jest językiem urzędowym [[Tarum]], chociaż najprawdopodobniej rozwinął się w innej części świata, skąd do wschodniego Kyonu został zawleczony w wyniku niemożliwej do umieszczenia w czasie wędrówki ludów. Izolacja geopolityczna kraju sprawiła, że jest niemal całkowicie wolny od identyfikowalnego zewnętrznego wpływu, chociaż dzieli kilkanaście leksemów, głównie dotyczących fauny i flory, z językami prymitywnych plemion zamieszkujących otaczające Tarum lasy deszczowe.<br /> <br /> Obecnie można wyróżnić dziewięć dialektów języka tarejskiego, a ich zasięg pokrywa się mniej więcej z podziałem administracyjnym kraju, opartym w dużej mierze o naturalne przeszkody dla rozwoju osadnictwa. Istnieje również odgórnie regulowany język standardowy (Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Assemanu epilu'' „oczyszczony język”), używany przede wszystkim w oficjalnej komunikacji. Tarejski zapisywany jest pismem alfabetycznym nieco przypominającym [[runy nuweńskie]]. Pismo ma charakter alfabetyczny i w dużej mierze dobrze odzwierciedla wymowę, dosyć mocno trzymając się zasady „jeden znak &amp;ndash; jeden dźwięk”. Zarówno słownictwo, jak i niekonkatenatywna morfologia języka są sprowadzalne do [[język pranuweński|pranuweńszczyzny]], ale badania tarejskiego zawsze były utrudnione ze względu na zamknięty charakter Tarum.<br /> <br /> Można przypuszczać, że niedawne otwarcie Tarum na świat w połączeniu z ożywionym zainteresowaniem obcymi kulturami na całym świecie będzie sprzyjało badaniom lokalnej mowy i pozwoli na udzielenie odpowiedzi na wiele pytań, dotyczących zarówno języka, jak i etnogenezy Tarejów.<br /> <br /> == Fonetyka i fonologia ==<br /> Tarejski posiada prosty system dźwiękowy, składający się z ośmiu samogłosek, dwóch półsamogłosek oraz osiemnastu spółgłosek.<br /> === Samogłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; |<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Przednie<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Środkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Tylne<br /> |-<br /> ! Przymknięte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/ ・ ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> |-<br /> ! Średnie<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> ! Otwarte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |}<br /> Tarejski system samogłoskowy wyraźnie ciąży ku większemu przymknięciu, jednocześnie nie przesuwając się wyraźnie ani w przód, ani w tył jamy ustnej. Środkowe przymknięte samogłoski ‹ⲏ› /{{IPA|ɨ}}/ i ‹ⲱ› /{{IPA|ʉ}}/ są nieco bardziej otwarte, niż skrajne ‹ⲓ› /{{IPA|i}}/ i ‹ⲩ› /{{IPA|u}}/. Warto zauważyć, że tylne samogłoski są zawsze zaokrąglone, a przednie &amp;ndash; nigdy. Zaokrąglenie jest wyraźne i skompresowane. Samogłoski nie ulegają redukcji w pozycji nieakcentowanej. Długość samogłoski nie ma fonemicznego znaczenia, chociaż najprawdopodobniej opozycja iloczasowa istniała w przeszłości &amp;ndash; wskazuje na to obecność długich dźwięków we wszystkich pozostałych językach nuweńskich. W tarejskim dyftongi nie występują; ostatni z notowanych jeszcze [[kalendarze Kyonu|300 lat temu]] dyftongów ‹ⲁⲓ› uległ koalescencji do /{{IPA|æ}}/, a w dalszej perspektywie najpewniej zleje się z ‹ⲉ› /{{IPA|e̞}}/, do którego stopniowo zbliża się w wymowie. Ortografia tarejska nie oznacza historycznych dyftongów we współczesnych pismach w myśl zasady o fonemiczności, jednak można je znaleźć w starszych tekstach. <br /> <br /> === Półsamogłoski ===<br /> Tarejski posiada dwie półsamogłoski /{{IPA|j}}/ i /{{IPA|w}}/, zapisywane jak ich samogłoskowe odpowiedniki: ‹ⲓ› oraz ‹ⲩ›. Mają one specjalny status w systemie morfofonemicznym tego języka: mimo że inaczej niż samogłoski nie mogą stanowić jądra sylaby, zdarza się, że rdzenie spółgłoskowe są przez nie dopełniane, tak jakby stanowiły one prawdziwe samogłoski, zachowując jednak swój spółgłoskowy status, tzn. tworząc dodatkowy element spółgłoskowego łańcucha. Dodatkowo, rdzenie w których skład wchodzą półsamogłoski, nazywane są rdzeniami płynnymi i podlegają nieco innym zasadom odmiany.<br /> <br /> === Spółgłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1000px&quot;<br /> |-<br /> ! <br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowo-&lt;br /&gt;-zębowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Dziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Zadziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Podniebienne<br /> |-<br /> ! Nosowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲙ /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲛ /{{IPA|n}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Zwarto-&lt;br /&gt;-wybuchowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲡ /{{IPA|p}}/・ⲫ /{{IPA|pʰ}}/・ⲃ /{{IPA|b}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲧ /{{IPA|t}}/・ⲑ /{{IPA|tʰ}}/・ⲇ /{{IPA|d}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲕ /{{IPA|k}}/・ⲭ /{{IPA|kʰ}}/・ⲅ /{{IPA|g}}/<br /> |-<br /> ! Szczelinowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϥ /{{IPA|f}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲥ /{{IPA|s}}/・ⲍ /{{IPA|z}}/・(ⲋⲥ /{{IPA|sː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϣ /{{IPA|ʃ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϧ /{{IPA|ɣ}}/<br /> |-<br /> ! Drżące<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲣ /{{IPA|r}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Aproksymanty<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲗ /{{IPA|l}}/・(ϯⲗ /{{IPA|lː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |}<br /> Charakterystyczną cechą tarejskiej fonologii jest fonemiczny kontrast między aspirowanymi, nieaspirowanymi i dźwięcznymi spółgłoskami zwartymi, nieobecny w pokrewnych językach. Ponadto, inaczej niż samogłoski, spółgłoski ulegają szeregowi przemian pozycyjnych. <br /> <br /> Status geminat ‹ⲋⲥ› oraz ‹ϯⲗ›, wywodzących się z dawnych zbitek spółgłoskowych *vs oraz *tl &amp;ndash; stąd ich nietypowy zapis &amp;ndash; jest niejasny. Przez Tarejów są one odbierane jako jeden dźwięk i nie rozdziela się ich przy podziale na sylaby: Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ → Ⲁ・ⲋⲥⲉ・ⲙⲁ・ⲛⲩ. Jednocześnie trudno jest wskazać na pary minimalne, które pozwalałyby uznać je za odrębne fonemy. Nieco inaczej traktowane jest ‹ⲛⲛ› [{{IPA|nː}}], często wyraźnie artykulacyjnie rozdzielane na dwa elementy a nie przytrzymane.<br /> <br /> Obserwuje się w tarejskim zjawisko lenicji, w języku standardowym i większości dialektów dotyczy ono jednak wyłącznie dźwięcznych spółgłosek zwartych, które w pozycji między dwiema samogłoskami ulegają frykatywizacji: /{{IPA|b}}/ → [{{IPA|β}}]; /{{IPA|d}}/ → [{{IPA|ð}}]; /{{IPA|g}}/ → [{{IPA|ɣ}}]. Zjawisko to zachodzi także w pozycji międzywyrazowej, tzn. granica wyrazu jest ignorowana. Ponadto, dźwięczne spółgłoski nosowe, szczelinowe i zwarto-wybuchowe ulegają ubezdźwięcznieniu przed spółgłoską bezdźwięczną i w wygłosie, chyba że następne słowo zaczyna się na samogłoskę: wtedy dźwięczność zostaje utrzymana w wypadku spółgłosek nosowych i szczelinowych, a spółgłoski zwarto-wybuchowe zostają poddane lenicji.<br /> <br /> === Budowa sylaby ===<br /> Sylaba w języku tarejskim musi się składać przynajmniej z jednej samogłoski, do której dodatkowo może zostać dostawiony pojedynczy nagłos i podwójny wygłos:<br /> <br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;(C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) V (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) (C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> W pozycji '''C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' może stać dowolna spółgłoska, półsamogłoska, lub geminata ‹ⲋⲥ› albo ‹ϯⲗ›. W pozycjach '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' i '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' nie może się znaleźć geminata, dodatkowo, jeśli w pozycji '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' pojawia się półsamogłoska, sylaba zostaje automatycznie zamknięta. Jeśli sylabę otwierała geminata, pozycja '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' również jest niedostępna.<br /> <br /> Dla celów metrycznych i prozodycznych wyróżnia się cztery rodzaje sylab. Poniższa tabela przedstawia ich nazwy oraz uproszczoną budowę, gdzie G oznacza geminatę, J oznacza półsamogłoskę, a C &amp;ndash; dowolną inną spółgłoskę.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słabsza<br /> | V<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słaba<br /> | CV, VC, JV, VJ<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocna<br /> | CVC, CVJ, JVC, GV<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocniejsza<br /> | CVCC, JVCC, GVC<br /> |}<br /> <br /> === Prozodia ===<br /> Akcent w języku tarejskim pada na przedostatnią sylabę, jest stały i ma charakter dynamiczny. Ze względu na swoją stałą pozycję, nie jest fonemiczny. Akcenty pomocnicze pojawiają się na co drugiej sylabie od końca, jeśli wyraz ma więcej niż trzy sylaby, por. np. Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ [{{IPA|e̞ˌsu.tɑˈnʉr.pɑl}}]. Tarejski jest językiem czasowanym według mor, gdzie sylaby słabsze trwają pół mory, sylaby słabe &amp;ndash; jedną morę, sylaby mocne &amp;ndash; półtorej mory, a sylaby mocniejsze &amp;ndash; dwie mory. Charakteryzuje się też opadającą tonacją, także w pytaniach tak/nie, co może być źródłem nieporozumień.<br /> <br /> == Fleksja ==<br /> === Rzeczownik i przymiotnik ===<br /> Tarejskie rzeczowniki i przymiotniki odmieniają się przez następujące kategorie gramatyczne:<br /> * przypadki &amp;ndash; mianownik, dopełniacz, celownik i biernik,<br /> * stany &amp;ndash; „pusty”, określony i nieokreślony,<br /> * liczby &amp;ndash; pojedyncza i mnoga oraz szczątkowe formy podwójnej.<br /> Ponadto, przymiotniki podlegają odmianie przez rodzaje &amp;ndash; męski, żeński i nijaki &amp;ndash; w uzgodnieniu z rzeczownikiem, który określają. Formą prototypową &amp;ndash; słownikową jest mianownik w stanie pustym w liczbie pojedynczej, w przypadku przymiotnika w rodzaju męskim. Końcówki, które przyjmują poszczególne rzeczowniki i przymiotniki są uzależnione od ostatniego dźwięku lub serii dźwięków, a nie od rodzaju.<br /> <br /> Rzeczowniki i przymiotniki pogrupowane są w klasy deklinacyjne, podzielone na grupy: słabą i mocną. W odmianie słabej przynależność do klasy determinuje długość rdzenia. W odmianie mocnej klasę wyznacza końcówka formy prototypowej. Daje to łącznie dziesięć klas odmiany. Ponadto, istnieją rzeczowniki i przymiotniki nieodmienne, derywowane z rdzeni jednospółgłoskowych (historycznie jedną ze spółgłosek było zwarcie krtaniowe).<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | Klasa&amp;nbsp;→<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Słaba<br /> ! colspan=&quot;24&quot; | Mocna<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Szablon / końcówka&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us, &amp;ndash;is, &amp;ndash;os<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;n<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;m<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;C<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;o<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;u<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;i<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;a<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Przykładowy&lt;br /&gt;rzeczownik&amp;nbsp;→<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲛⲩⲩⲩ}}&lt;br /&gt;''nuwu''&lt;br /&gt;„dziecko”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲁⲙⲁⲓⲁ}}&lt;br /&gt;''mamaya''&lt;br /&gt;„dolina, jar”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲡⲓⲗⲩⲥ}}&lt;br /&gt;''pilus''&lt;br /&gt;„słowo”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲓⲇⲇⲁⲛ}}&lt;br /&gt;''middan''&lt;br /&gt;„dolina”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|Ⲑⲁⲣⲱⲙ}}&lt;br /&gt;''Tharûm''&lt;br /&gt;„[[Tarum]]”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲧ}}&lt;br /&gt;''danat''&lt;br /&gt;„czerń”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟ}}&lt;br /&gt;''assarto''&lt;br /&gt;„brama”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲗⲁⲕⲩ}}&lt;br /&gt;''laku''&lt;br /&gt;„namiot”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲃⲓⲃⲓ}}&lt;br /&gt;''bibi''&lt;br /&gt;„schronienie”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ}}&lt;br /&gt;''zora''&lt;br /&gt;„niebo”<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Typowy rodzaj&lt;br /&gt;rzeczownika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''każdy''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us ''męski'', &amp;ndash;is ''żeński'', &amp;ndash;os ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Rodzaj&lt;br /&gt;przymiotnika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 5%&quot; | Liczba&lt;br /&gt;↓<br /> ! Stan&amp;nbsp;→&lt;br /&gt;Przypadek&amp;nbsp;↓<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ni<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;o<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;oti<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;u<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;it<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;at<br /> |-<br /> ! Dopełniacz<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;ûl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;al<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vsal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ol<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;il<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;al<br /> |-<br /> ! Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;os<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;us<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;is<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;îs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;as<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nun<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;min<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mîn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;on<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otin<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;un<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;in<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;în<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;an<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;3&quot; | Mn.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vyu (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnt<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnta<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;na<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ma<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;mana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idena<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adena<br /> |-<br /> ! Dopełniacz&lt;br /&gt;Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;6&quot; | &amp;ndash;wial&lt;br /&gt;&amp;ndash; yal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vnal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCatal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;owal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;unal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;idil<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;adil<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vnat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vtinat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;manat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idenas<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adenas<br /> |-<br /> |}<br /> &lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;'''Objaśnienie symboli:''' C &amp;mdash; dowolna spółgłoska; J &amp;mdash; dowolna półsamogłoska; V &amp;mdash; dowolna samogłoska; &lt;s&gt;V&lt;/s&gt; &amp;mdash; końcówka powoduje usunięcie samogłoski poprzedzającej wyznacznik deklinacji&lt;/span&gt;<br /> <br /> Przynależność przymiotnika do klasy deklinacyjnej determinuje jego końcówka deklinacyjna w rodzaju męskim. Rozkłada się to w sposób następujący:<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;u, to wtedy w rodzaju żeńskim przyjmie on końcówkę &amp;mdash;i, a w nijakim: &amp;mdash;o,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;n, to tę samą końcówkę będzie on miał w rodzaju nijakim, a w rodzaju żeńskim przybierze końcówkę &amp;mdash;a,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;m, to tę samą końcówkę będzie on miał także w rodzaju żeńskim i nijakim,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest dowolna spółgłoska, to znaczy, że posiada on tylko formy puste, równe w każdym rodzaju i może występować tylko w orzeczniku albo jako element kompozytu przymiotnikowo-rzeczownikowego.<br /> <br /> ===== Nieregularna liczba mnoga rzeczowników =====<br /> Część rzeczowników z różnych względów posiada nieregularne formy liczby mnogiej. W przeważającej części są to pozostałości systemu tworzenia liczby mnogiej niekonkatenatywnej („łamanej”). Rzeczowniki tak tworzone, pomimo mnogiego znaczenia, otrzymują pojedyncze końcówki odmiany przez przypadki. W grupie rzeczowników o takiej odmianie znajdują się:<br /> &lt;div style=&quot;column-count: 3; column-gap: 30px&quot;&gt;<br /> * ''kush'' {{tar|ⲕⲩϣ}} „droga” &amp;mdash; ''akushi'' {{tar|ⲁⲕⲩϣⲓ}} „drogi”<br /> * ''mîr'' {{tar|ⲙⲏⲣ}} „człowiek” &amp;mdash; ''mira'' {{tar|ⲙⲓⲣⲁ}} „ludzie”<br /> * ''nabi'' {{tar|ⲛⲁⲃⲓ}} „parafia” &amp;mdash; ''eneb'' {{tar|ⲉⲛⲉⲃ}} „parafie”<br /> * ''neb'' {{tar|ⲛⲉⲃ}} „ojciec” &amp;mdash; ''naba'' {{tar|ⲛⲁⲃⲁ}} „ojcowie”<br /> * ''shi'' {{tar|ϣⲓ}} „dom” &amp;mdash; ''ashû'' {{tar|ⲁϣⲱ}} „domy”<br /> * ''sînam'' {{tar|ⲥⲏⲛⲁⲙ}} „świątynia” &amp;mdash; ''sanûm'' {{tar|ⲥⲁⲛⲱⲙ}} „świątynie”<br /> * ''tel'' {{tar|ⲧⲉⲗ}} „wieża” &amp;mdash; ''telu'' {{tar|ⲧⲉⲗⲩ}} „wieże”<br /> * ''ummi'' {{tar|ⲩⲙⲙⲓ}} „matka” &amp;mdash; ''yamma'' {{tar|ⲓⲁⲙⲙⲁ}} „matki” <br /> * ''wam'' {{tar|ⲩⲁⲙ}} dzień” &amp;mdash; ''awama'' {{tar|ⲁⲩⲁⲙⲁ}} „dni”<br /> * ''zainab'' {{tar|ⲍⲁⲓⲛⲁⲃ}} „lud, plemię” &amp;mdash; ''zeneb'' {{tar|ⲍⲉⲛⲉⲃ}} „ludy, plemiona”<br /> &lt;/div&gt;<br /> Dodatkowo, części ciała występujące w parach zachowały historyczne formy liczby podwójnej, ale wyłącznie w mianowniku. W pozostałych formach odmieniają się regularnie, zgodnie z klasą deklinacyjną, do której należą.<br /> * ''bus'' {{tar|ⲃⲩⲥ}} „dłoń” &amp;ndash; ''buwa'' {{tar|ⲃⲩⲩⲁ}} „dłonie”<br /> * ''lor'' {{tar|ⲗⲟⲣ}} „oko” &amp;ndash; ''lora'' {{tar|ⲗⲟⲣⲁ}} „oczy”<br /> * ''subis'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲥ}} „ucho” &amp;ndash; ''subya'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲁ}} „uszy”<br /> * ''zeyu'' {{tar|ⲍⲉⲓⲩ}} „stopa” &amp;ndash; ''zeya'' {{tar|ⲍⲉⲓⲁ}} „stopy”<br /> <br /> ===== Inne nieregularności odmiany =====<br /> Rzeczowniki i przymiotniki, które w formie mianownikowej mają taką samą końcówkę, jaką otrzymałyby w innym przypadku, nie podwajają końcówki. Jest to szczególnie prominentna cecha nazw miejscowych zakończonych na &amp;ndash;''al'', których formy mianownika i dopełniacza w licznie pojedynczej są tożsame, ale może dotyczyć każdej innej formy, pogłębiając synkretyzm form przypadkowych.<br /> <br /> Niektóre ożywione rzeczowniki w rodzaju męskim, szczególnie te zakończone na &amp;ndash;''r'', przyjmują końcówki odmiany &amp;ndash;''n'' w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej.<br /> <br /> ==== Określoność ====<br /> Określoność jest oznaczana w tarejskim dodatkowym morfemem, mającym charakter proklitycznego morfemu, dodawanego do każdej grupy (przydawki, podmiotu) w obrębie frazy nominalnej. Morfem ten pierwotnie miał charakter rodzajnikowy, ale rozróżnienie rodzaju zanikło wraz z jego fonetyczną erozją. Morfem jest nieodmienny, posiada jednak kilka form, uzależnionych od kolejnego dźwięku. Proklityczny charakter morfemu oddaje się przez jego zapis ze znakiem rodziału ({{tar|⳿}}) w zapisie tarejskim, bądź z dywizem w transkrypcji.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 450px&quot;<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Otoczenie&lt;br /&gt;fon.<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Forma<br /> ! style=&quot;width: 60%&quot; | Przykład<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed samogł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | id&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲇ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''id-assartoti'' {{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟⲧⲓ||brama}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|l}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | il&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲗ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''il-lakû'' {{tar|ⲓⲗ⳿ⲗⲁⲕⲱ||namiot}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | im&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲙ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''im-mafela'' {{tar|ⲓⲙ⳿ⲙⲁϥⲉⲗⲁ||kropla}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|n}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | in&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲛ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''in-nurpilû'' {{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲩⲣⲡⲓⲗⲱ||urząd}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|s}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | is&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲥ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''is-sanûmi'' {{tar|ⲓⲥ⳿ⲥⲁⲛⲱⲙⲓ||świątynie}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed dowolną inną spółgł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | i&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''i-Tharûmi'' {{tar|ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ||[[Tarum]]}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==== Stopniowanie przymiotnika ====<br /> Tarejski przymiotnik posiada pięć stopni gradacji: pozytyw (stopień „równy”, używany w kontekstach, w których nic nie jest porównywane z niczym), ekwatyw (stopień „równy”, porównywane cechy są takie same), komparatyw (stopień wyższy), superlatyw (stopień „najwyższy”, cecha jest najintensywniejsza wśród porównywanych) oraz absolutyw (stopień „najwyższy”, cecha nie ma sobie równych i jest nieporównywalna z niczym). Przymiotnik stopniuje się w języku tarejskim zazwyczaj przy pomocy infiksu, który oddziela temat od wyznaczającej przynależność deklinacyjną końcówki. Wyjątkiem są przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na &amp;ndash;''m'', które przy stopniowaniu zmieniają przynależność klasową, przybierając końcówki deklinacji &amp;ndash;u. Ponadto, przymiotnik ''dobry'' posiada część form supletywnych, a przymiotniki ''zły'', ''ciemny'' oraz ''jasny'' posiadają niekonkatenatywne formy odmiany.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 750px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Pozytyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Ekwatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Komparatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Superlatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Absolutyw<br /> |-<br /> ! I &amp;ndash;u; &amp;ndash;i; &amp;ndash;o<br /> | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | (= forma podstawowa)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁⲛ–|–an–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣ–|–ush–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲋⲥ–|–iss–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲛ–|–in–}}<br /> |-<br /> ! II &amp;ndash;n; &amp;ndash;a; &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲇⲁ–|–(a)da–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ϣⲁ–|–(a)sha–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁⲋ)ⲥⲁ–|–(as)sa–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲛⲁ–|–(a)na–}}<br /> |-<br /> ! III &amp;ndash;m; &amp;ndash;m; &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲙⲩ, –ⲩⲙⲓ, –ⲩⲙⲟ|–umu, –umi, –umo}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣⲩ, –ⲩϣⲓ, –ⲩϣⲟ|–ushu, –ushi, –usho}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲋⲥⲩ, –ⲩⲋⲥⲓ, –ⲩⲋⲥⲟ|–ussu, –ussi, –usso}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲛⲩ, –ⲩⲛⲓ, –ⲩⲛⲟ|–unu, –uni, –uno}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> === Kopula i zaimek osobowy podmiotu ===<br /> Funkcja kopuli i zaimka osobowego podmiotu nie jest w języku tarejskim rozdzielna. Wcześniejsze formy rozwoju języka rozróżniały jeszcze formy sprzężone zaimek-kopula i formy rodzielne, używane gdy podmiot był wyrażony inaczej, niż przy pomocy zaimka w mianowniku. Rozróżnienie nie utrzymało się jednak w żadnym z dialektów. Jako że kopula nie jest formalnie czasownikiem, nie podlega odmianie przez czasy i tryby &amp;ndash; kontekst lub dodatkowe słowa funkcyjne, takie jak przyimki czy partykuły, podpowiadają właściwe znaczenie.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Liczba →<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Pojedyncza<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Mnoga<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15px&quot; | Osoba ↓<br /> ! style=&quot;width: 35px&quot; | Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> | {{tar|ϩⲏⲗ|hîl}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲣ|mir}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲙⲟⲗ|mol}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲣ|mer}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | {{tar|ⲍⲓⲗⲩ|zilu}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;5&quot; | 3.<br /> ! rodz. m.<br /> | {{tar|ϧⲓⲣ|hir}}<br /> | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> |-<br /> ! rodz. ż.<br /> | {{tar|ⲡⲓ|pi}}<br /> | {{tar|ⲡⲩⲣ|pur}}<br /> |-<br /> ! rodz. n.<br /> | {{tar|ϩⲩ|hu}}<br /> | {{tar|ϩⲩⲙ|hum}}<br /> |-<br /> ! brak rodzaju<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙ|sum}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗ|sul}}<br /> |-<br /> ! podmiot celownikowy<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲱⲣ|ûr}}<br /> |}<br /> <br /> Wszystkie formy kopulatywne niosą ze sobą zarówno znaczenie zaimka osobowego podmiotu, jak i czasownika „być” w znaczeniu „istnieć, egzystować”. W zależności od kontekstu, moze więc wyraz {{tar|ⲡⲓ|pi}} oznaczać: „ona” (jeśli po nim następuje kolejny czasownik), „jest” (jeśli podmiot wyrażony jest rzeczownikiem) lub „ona jest” (jeśli w zdaniu nie występuje inny podmiot ani orzeczenie). W praktyce dwa pierwsze użycia stają się stopniowo coraz rzadsze &amp;ndash; pierwsze w wyniku inkorporacji zaimka osobowego jako prefiksu koniugacyjnego (co powoduje nieprawidłową z punktu widzenia np. gramatyki polskiej redundancję typu *''ona ona śpi''), a drugie przez wzgląd na to, że „być” jest w tarejskim domyślnym orzeczeniem, więc nie ma potrzeby jego wyrażania w mowie ani na piśmie (podobnie jak np. w języku rosyjskim).<br /> <br /> Specyfiką tarejskiej gramatyki jest forma „bezrodzajowa” kopuli. Gramatyki tarejskie nazywają tę formę „wszystkorodzajową”, ponieważ używa się jej kiedy nie jesteśmy w stanie określić rodzaju gramatycznego rzeczy czy osoby, o której jest mowa, kiedy ten rodzaj jest nieistotny, albo &amp;ndash; w przypadku grupy ludzi lub rzeczy &amp;ndash; kiedy należą one do więcej niż jednego rodzaju. <br /> <br /> Forma {{tar|ⲱⲣ|ûr}}, niejako w kontraście do pozostałych, jest niepomijalna, kiedy podmiot wyrażony jest celownikiem.<br /> <br /> === Zaimki osobowe ===<br /> Chociaż zaimki osobowe w formie mianownikowej nie istnieją, tarejski posiada szereg form zależnych, w tym część reliktowych form sprzężonych, używanych wyłącznie w złożeniach z przyimkami. Zzaimki w dopełniaczu, celowniku i bierniku mają także formy akcentowane i nieakcentowane o różnych funkcjach.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Przypadek →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Dopełniacz<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Celownik<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Biernik<br /> ! Ablatyw<br /> ! Allatyw<br /> ! Komitatyw<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Forma →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}}<br /> | {{tar|ⲱⲙ|ûm}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲙ|(a)m}}<br /> | {{tar|ⲩϣⲓ|ushi}}<br /> | {{tar|ⲱϣ|ûsh}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϣ|(a)sh}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲇⲁ|mada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁ|ma}}<br /> | {{tar|ⲙⲓϧⲁ|miha}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲙⲁ|mima}}<br /> | {{tar|ⲙⲉ|me}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲩⲣⲁⲗ|ural}}<br /> | {{tar|ⲩⲣⲓ|uri}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲗ|ral}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲩⲣϣⲓ|urshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲣ|shûr}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲇⲁ|rada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲣⲁ|ra}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲣⲟ(ⲛ)|ro(n)}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲥⲩ|usu}}<br /> | {{tar|ⲱⲥ|ûs}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲥ|(a)s}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲓ|si}}<br /> | {{tar|(ⲓ)ⲥ|(i)s}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲇⲁ|sada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲁ|sa}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲁ|sua}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙⲁ|suma}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ|se}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥⲩ|masu}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁϣⲓ|mashi}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲛⲁⲗ|unal}}<br /> | {{tar|ⲩⲛⲓ|uni}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲗ|nal}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲱϣⲓ|nûshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲛ|shûn}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲇⲁ|nada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲁ|na}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲛⲟ(ⲛ)|no(n)}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲱⲛ|zûn}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ϩⲟⲥ|hos}}<br /> | {{tar|ϩⲱ|hû}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϩ|(a)h}}<br /> | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲏ|hî}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲇⲁ|hada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲁ|ha}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ϩ|(î)h}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲩⲥ|nus}}<br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ⲛ|(î)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲩϣ|hush}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲱⲗ|sûl}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲁϣⲓ|sashi}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲇⲁ|suda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲩ|su}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | mn.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲁⲗ|nûmal}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲓ|nûmi}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙ|nûm}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲥⲓ|ansi}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛⲥ|(a)ns}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲩⲙⲇⲁ|anumda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲩⲗ|napul}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲓ|napi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲡⲓ|anpi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲓⲥⲁ|anisa}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲓⲥ|nis}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲉⲗⲁ|gela}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲓϣⲓ|gishi}}<br /> | {{tar|ⲅⲉⲇⲁ|geda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲅⲁ|ga}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲁⲥⲁ|nasa}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϣⲁϣⲓ|shashi}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲉⲇⲁ|seda}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> Brak danej formy, oznaczony w tabeli pauzą (&amp;mdash;), wskazuje na użycie pełnej formy (jeśli dostępna), lub formy sprzężonej przypadka wymaganego przez rekcję standardową &amp;ndash; np. dla komitatywu będzie to dopełniacz.<br /> <br /> Tarejski nie posiada zaimków czy przymiotników dzierżawczych. W ich miejsce korzysta się z postponowanej konstrukcji komitatywnej z przyimkiem {{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu|do}} i odpowiednią formą sprzężoną: dopełniaczową lub komitatywną, jeśli istnieje:<br /> <br /> &lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 40px&quot;&gt;<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲙⲉ|insume|mój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲣⲟ|insuro|nasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲥⲉ|insuse|twój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲙⲁⲥ|insu mas|Pana, Pani}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲟ|insuno|wasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲍⲟⲛ|insu zon|Państwa}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱϩ|insûh|jego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱⲛ|insûn|jej}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩϩⲁⲗ|insuhal|tego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲋⲥⲩⲗ|inssul|jego, jej, tego}} (w praktyce często używany w znaczeniu „czyjś, kogoś, obojętnie kogo”)<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲱⲙ|insunûm|ich, mężczyzn}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲡ|insunap|ich, kobiet}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲅⲉⲗⲁ|insugela|ich, rzeczy, zwierząt, itp.}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲥⲁ|insunasa|ich, obojętnie kogo}} (rzadko używany)<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> === Partykuły deiktyczne ===<br /> Zaimki wskazujące w tarejskim wyewoluowały w nieodmienne partykuły deiktyczne. Pozwalają one na czterostopniową identyfikację położenia obiektu, o którym mowa: „ten” &amp;ndash; „ten (trochę dalej)” &amp;ndash; „tamten (trochę bliżej)” &amp;ndash; „tamten”. Znaczenie każdej partykuły uzależnione jest od tego, czy stojąca za nią grupa nominalna jest w formie określonej czy w nieokreślonej. Dodatkowo, użycie formy pustej pozwala na oddanie znaczeń „ten” i „tamten” bez kontrastowania obiektów względem siebie.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 560px&quot; <br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Liczba<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Rodzaj<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (I)&lt;br /&gt;„ten”<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień II<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień III<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień IV<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień V<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (VI)&lt;br /&gt;„tamten”<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mn.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma pusta<br /> |}<br /> <br /> === Liczebnik ===<br /> Tarejski posiada dziesiętny system liczebnikowy. Liczebniki główne nie odmieniają się przez rodzaj, liczebniki porządkowe natomiast posiadają formy męskie, żeńskie i nijakie. Jako że derywacja form dla rodzaju żeńskiego i nijakiego jest przewidywalna, w tabeli poniżej przedstawione zostaną tylko liczebniki porządkowe w rodzaju męskim.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 1050px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 1<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|Ⲁ}}<br /> | {{tar|ⲩⲉ|we}}<br /> | {{tar|ⲧⲁⲃⲩ|tabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 11<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲀ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲩⲉ|mûtwe}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲧⲁⲃⲩ|pammûttabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 30<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲃⲁ|maba}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲁⲃⲩ|pammabu}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> ! {{tar|Ⲃ}}<br /> | {{tar|ⲥⲓⲛⲁ|sina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲓⲛⲩ|pamsinu}}<br /> ! 12<br /> ! {{tar|ⲒⲂ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲁ|mûssina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲩ|pammûssinu}}<br /> ! 40<br /> ! {{tar|ⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲓⲙⲓ|khimi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲓⲙⲩ|pamkhimu}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> ! {{tar|Ⲅ}}<br /> | {{tar|ϣⲩⲛⲇ|shund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩⲛⲇⲩ|pamshundu}}<br /> ! 13<br /> ! {{tar|ⲒⲄ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇ|mûtshund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇⲩ|pammûtshundu}}<br /> ! 50<br /> ! {{tar|Ⲕ}}<br /> | {{tar|ⲧⲟ|to}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲧⲟⲧⲩ|pamtotu}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> ! {{tar|Ⲇ}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲛⲧ|fant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϥⲁⲛⲧⲩ|pamfantu}}<br /> ! 14<br /> ! {{tar|ⲒⲆ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧ|mûtfant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧⲩ|pammûtfantu}}<br /> ! 60<br /> ! {{tar|ⲔⲒ}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲥⲓ|sasi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲁⲥⲩ|pamsasu}}<br /> |-<br /> ! 5<br /> ! {{tar|Ⲉ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲓⲁ|diya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲓⲩ|pamdiyu}}<br /> ! 15<br /> ! {{tar|ⲒⲈ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲇⲓⲓⲁ|mûdiya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲇⲓⲓⲩ|pammûdiyu}}<br /> ! 70<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ϣⲩϥⲩ|shufu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩϥⲩ|pamshufu}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> ! {{tar|Ⲋ}}<br /> | {{tar|ⲥⲟⲓⲁ|soya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲟⲓⲩ|pamsoyu}}<br /> ! 16<br /> ! {{tar|ⲒⲊ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲁ|mûssoya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲩ|pammûssoyu}}<br /> ! 80<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲉⲙⲩ|khemu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲉⲙⲩ|pamkhemu}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> ! {{tar|Ⲍ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲛ|shan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙmϣⲁⲛⲩ|pamshanu}}<br /> ! 17<br /> ! {{tar|ⲒⲌ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲁⲛ|mûtshan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲁⲛⲩ|pammûtshanu}}<br /> ! 90<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲥⲩ|pasu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲡⲁⲥⲩ|pampasu}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> ! {{tar|Ⲏ}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲙ|kham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲁⲙⲩ|pamkhamu}}<br /> ! 18<br /> ! {{tar|ⲒⲎ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲕⲭⲁⲙ|mûkkham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲕⲭⲁⲙⲩ|pammûkkhamu}}<br /> ! 100<br /> ! {{tar|Ⲗ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲇⲁ|shada}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲁⲇⲩ|pamshadu}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> ! {{tar|Ⲑ}}<br /> | {{tar|ⲁⲥⲓⲧ|asit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲁⲥⲓⲧⲩ|pamasitu}}<br /> ! 19<br /> ! {{tar|ⲒⲐ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧ|mûtasit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧⲩ|pammûtasitu}}<br /> ! 500<br /> ! {{tar|Ⲙ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲋⲥⲁ|dissa}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲋⲥⲩ|pamdissu}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> ! {{tar|Ⲓ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧ|mût}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲩ|pammûtu}}<br /> ! 20<br /> ! {{tar|ⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲓⲁⲧ|yat}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲓⲁⲧⲩ|pamyatu}}<br /> ! 1000<br /> ! {{tar|Ⲛ}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϩⲁⲗⲩ|pamhalu}}<br /> |}<br /> <br /> === Czasownik ===<br /> Odmiana czasownika w tarejskim ma najprawdopodobniej aglutynacyjną genezę i nie jest wyprowadzalna z języka pranuweńskiego w bezpośredni sposób. Tarejski czasownik niesie ze sobą następujące informacje o następujących kategoriach gramatycznych:<br /> * osobę (pod postacią końcówek osobowych oraz ruchomej klityki osobowej, funkcyjnie bliskiej zaimkowi osobowemu podmiotu),<br /> * czas, tryb i aspekt &amp;ndash; granica między kategorią czasu i aspektu w tarejskim jest dość płynna, a formy wyrażające te kategorie nazywa się zbiorczo „czasoaspektami”. Język tarejski posiada siedem takich konstrukcji czasoaspektowych: ''imperfectum'' („[przeszły] niedokonany”), ''stativum'' („[przeszły] dokonany”), ''indefinitum'' („nieprzeszły”), ''potentialis'' („potencjalny”), ''conditionalis'' („warunkowy”), ''inferentialis'' („nieświadka”) oraz ''imperativum'' („rozkazujący”), <br /> * stronę &amp;ndash; domyślną stroną jest strona czynna. Stronę bierną stanu oraz stronę zwrotną wyraża się za pomocą morfemów fleksyjnych. Strona bierna procesu jest konstrukcją peryfrastyczną.<br /> Dodatkowo, wyróżnia się następujące formy bezosobowe:<br /> * bezokolicznik prosty i kauzatywny,<br /> * imiesłów przymiotnikowy uprzedni bierny, imiesłów przymiotnikowy uprzedni czynny,<br /> * supinum.<br /> Czasowniki dzielą się na kilka klas odmian, uzależnionych od budowy rdzenia czasownika bazowego, tzn. pomijających ewentualne prefiksy:<br /> * klasa I: rdzenie mocne (C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;C&amp;mdash;C) &amp;ndash; złożone z samych spółgłosek. Wygłosowym dźwiękiem bezokolicznika będzie zawsze spółgłoska: {{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙ|kharem|handlować}}, {{tar|ⲕⲩⲙⲩⲙ|kumum|pracować w polu}}, {{tar|ⲛⲓⲡⲁⲗ|nipal|opowiadać}};<br /> * klasa II: rdzenie zgeminowane (G&amp;mdash;C, C&amp;mdash;G) &amp;ndash; jednym z elementów jest zbitka spółgłoskowa lub geminaty: {{tar|ⲋⲥ|ss}} lub {{tar|ϯⲗ|ll}}: {{tar|ⲡⲩⲛⲇ|pund|gasić}}, {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siadać}}, {{tar|ϯⲗⲟⲣ|kuć}};<br /> * klasa III: rdzenie słabe inicjalnie (J&amp;mdash;C, J&amp;mdash;C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;J&amp;mdash;C) &amp;ndash; pierwszym lub środkowym elementem jest półsamogłoska, która często wokalizuje się lub jest absorbowana przez sąsiednie dźwięki w odmianie: {{tar|ⲓⲁⲛⲁⲥ|yanas|kłamać}}, {{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛ|walen|zdobić}};<br /> * klasa IV: rdzenie słabe finalnie (C&amp;mdash;J, C&amp;mdash;C&amp;mdash;J) &amp;ndash; ostatnim elementem jest półsamogłoska. Taki rdzeń wymaga samogłoski podtrzymującej i dlatego bezokolicznik w wygłosie otrzymuje samogłoskę /{{IPA|ɑ}}/: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}}, {{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya|biec, ciec}}, {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲓⲁ|danaya|czcić}}.<br /> <br /> Dodatkowo, część czasowników jest nieregularna w wyniku zmian fonetycznych lub suplecji. Zbiór ten czasem nazywa się klasą V. <br /> <br /> ==== Formy bezosobowe ====<br /> Czasownik tarejski posiada dwa bezokoliczniki &amp;ndash; prosty i kauzatywny. Bezokolicznik kauzatywny jest tworzony poprzez dodanie przefiksu {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} oraz retrakcję konturu samogłoskowego. W ten sposób rdzeń słaby finalnie t-w „długość” przybiera formę prostą {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} i {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}}. Jeśli samogłoski konturu już są tylne, nie ulegają one zmianie, np. k-ss „siedzenie” przybiera formy {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} i {{tar|ⲥⲉⲕⲁⲋⲥ|sekass|siadać}}. Kauzatywność bezokolicznika jest czasami względna lub nieoczywista z powodu etymologicznego zatarcia, np. {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} i {{tar|ⲥⲉⲥⲏⲩⲁⲇ|sesîwad|przekazać, oddać}}. W złożonych formach czasownikowych prefiks {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} umieszczony jest jako ostatni prefiks, w bezpośrednim sąsiedztwie rdzenia, np. {{tar|ⲁⲛⲥⲉⲭⲁⲧⲩⲙ|ansekhatum|zamykać na klucz}} od {{tar|ⲁⲛⲭⲁⲓⲧⲱⲙ|ankhaitûm|być zamkniętym na klucz}}.<br /> <br /> Supinum odpowiada funkcyjnie polskim konstrukcjom z „aby” i „do”, wskazując na cel lub przeznaczenie danej czynności lub przedmiotu. Formalnie przypmina rzeczownik liczby pojedynczej rodzaju męskiego w mianowniku i w mowie potocznej często jest z nim mylony. Supinum konstruuje się przez wymianę konturu fonetycznego na podniesiony o jeden stopień i dodanie końcówki {{tar|&amp;ndash;ⲟⲥ|&amp;ndash;os}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲕⲟⲋⲥⲟⲥ|kossos|aby usiąść, do siedzenia}}, {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲓⲩⲟⲇⲟⲥ|siwodos|aby rozkazywać, do rozkazywania}}. Jeśli samogłoski konturu są już w najwyższym szeregu, nie ulegają zmianie. Zarówno /{{IPA|e̞}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|i}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|o̞}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|u}}/. Jeśli rdzeń jest słaby finalnie, podtrzymująca go samogłoska zostaje ucięta: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲟⲩⲟⲥ|setowos|aby wydłużyć, do wydłużania}}.<br /> <br /> Imiesłowy przymiotnikowe funkcjonują w tarejskim w charakterze przymiotników odczasownikowych. Nie są mocno obciążone funkcyjnie i nie należą do powszechnych. Imiesłów uprzedni bierny tworzy się w rodzaju męskim poprzez otoczenie rdzenia cyrkumfiksem {{tar|ⲁ&amp;ndash; &amp;ndash;ⲁⲍⲩ|a&amp;ndash; &amp;ndash;azu}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲍⲩ|akassazu|posadzony}}. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą swoją samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁⲍⲩ|setawazu|wydłużony}}. Imiesłów uprzedni czynny tworzy się poprzez wymianę konturu fonetycznego na obniżony o jeden stopień i dodanie sufiksu {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}: {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲉⲩⲁⲇⲓⲛ|sewadin|który rozkazał}}. Zarówno /{{IPA|i}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|e̞}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|u}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|o̞}}/. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} → {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓⲛ|taiwin|który wydłużał}}. Formy żeńskie i nijakie tworzy się w zgodzie z odmianą przymiotnikową.<br /> <br /> ==== Formy osobowe ====<br /> ===== Preliminaria =====<br /> Tarejskie formy osobowe są zwykle wielofunkcyjne, wskazując na osobę, liczbę, czas, aspekt, tryb oraz stronę jednocześnie. Szczególnie rozgraniczenie czasu, aspektu i trybu jest trudne: granice między poszczególnymi formami czasowo-aspektowymi wyznaczają granice przede wszystkim między relacjami mówiącego do tego, o czym mówi, następnie sposobami przedstawienia tego, o czym mówi, a dopiero na końcu między poszczególnymi ramami czasowymi. Z tego powodu często mówi się, że kategoria czasu jako taka w tarejskim nie istnieje, a jej rolę spełniają okoliczniki i wyrażenia okolicznikowe, a także kontekst zdaniowy.<br /> <br /> Tabele poniżej ukażą odmianę we wszystkich formach czasowo-aspektowych dla czterech klas regularnych oraz dwóch czasowników nieregularnych: jednego, w którym nieregularność wynika z przeszłych zmian fonetycznych, oraz kolejnego, w którym odmiana jest formalnie regularna, ale odbywa się na kilku tematach w wyniku zlania się kilku czasowników w jeden. Wcześniej przedstawione zostaną klityki osobowe, które przynależą do każdej formy osobowej czasownika, ale mogą się z nią łączyć zarówno w pozycji nagłosowej, jak i wygłosowej, a ich powtarzanie w każdej tabeli zaburzyłoby czytelność.<br /> <br /> ===== Klityki osobowe =====<br /> Klityki osobowe mogą być umieszczone na początku lub na końcu formy czasownika. Prepozycja klityki to forma neutralna &amp;ndash; postpozycją sugeruje się podkreślenie roli podmiotu w kontekście wypowiedzi. Klityki przybierają różne formy w zależności od ich kontekstu fonetycznego, a także &amp;ndash; w 3. osobie &amp;ndash; od rodzaju (lub jego braku). Tabela poniżej prezentuje wszystkie formy klityczne.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 450px&quot;<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Nagłos, przed samogł.<br /> ! Nagłos, przed spółgł.<br /> ! Wygłos, po samogł.<br /> ! Wygłos, po spółgł.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲓⲙ&amp;ndash;|im&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲓ&amp;ndash;|i&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;y}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲙ|&amp;ndash;im}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲓⲛ&amp;ndash;|in&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲛⲓ&amp;ndash;|ni&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲛ|&amp;ndash;n}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲕ&amp;ndash;|ak&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲕ|&amp;ndash;k}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛ&amp;ndash;|ten&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲧⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|te(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲧⲉⲛ|&amp;ndash;ten}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲧⲉⲛ|&amp;ndash;aten}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;6&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲉϥ&amp;ndash;|ef&amp;ndash;}}<br /> | rowspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲉ&amp;ndash;|e&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϥⲩ|&amp;ndash;fu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉϥ|&amp;ndash;ef}}<br /> |-<br /> ! r.ż.<br /> | {{tar|ⲉⲥ&amp;ndash;|es&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲩ|&amp;ndash;su}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲥ|&amp;ndash;es}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | {{tar|ⲉⲍ&amp;ndash;|ez&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲍⲩ|&amp;ndash;ⲍu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲍ|&amp;ndash;ez}}<br /> |-<br /> ! bezrodz.<br /> | {{tar|ⲓϩ&amp;ndash;|ih&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲓ&amp;ndash;|hi&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩ|&amp;ndash;h}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓϩ|&amp;ndash;ih}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! żywotny<br /> | {{tar|ⲥⲉⲛ&amp;ndash;|sen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|se(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲉⲛ|&amp;ndash;sen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲥⲉⲛ|&amp;ndash;asen}}<br /> |-<br /> ! nieżywotny<br /> | {{tar|ϩⲉⲛ&amp;ndash;|hen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|he(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩⲉⲛ|&amp;ndash;hen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁϩⲉⲛ|&amp;ndash;ahen}}<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Indefinitum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 100%; font-size: 80%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙ|kupować}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥ|siedzieć}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲁⲥ|yanas|kłamać}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛ|walen|zdobić}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya|biec}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | niereg.&lt;br /&gt;{{tar|ⲃⲁⲗ|bal|dać}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | supl.&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁϣ|kash|dołączyć}}<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲟ|kharemo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲟ|kharemetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲟ|kasso}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲟ|kassetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁ|&amp;ndash;ama}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲁ|kassama}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲟ|inso}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲟ|insetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁ|insa}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲟ|uleno}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲟ|ulenetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁ|ulena}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟ|fo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲟ|&amp;ndash;tho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲟ|fîtho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲟ|taiwo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲟ|&amp;ndash;tho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲟ|taitho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲱⲁ|taiwa}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲟ|balo}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲑⲟ|baltho}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁ|bala}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲟ|kasho}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲟ|kashetho}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁ|kasha}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲩ|kharemu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲩ|kharemethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩ|kassu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲩ|kassethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁ|&amp;ndash;ⲩma}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩⲙⲁ|kassuma}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲩ|insethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&gt;&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁ|insa}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲩ|ulenu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲩ|ulenethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁ|ulena}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲩ|&amp;ndash;wu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲩ|fîwu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲩ|&amp;ndash;thu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲩ|fîthu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲁ|&amp;ndash;wa}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲁ|fîwa}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲩ|taiwu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲩ|&amp;ndash;thu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲩ|taithu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲱⲁ|taiwa}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩ|baw}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲑⲩ|balthu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲁ|bawa}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲩ|kashu}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲩ|kashethu}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁ|kasha}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉ|khareme}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲉ|kharemethe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲓ|kharemai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲉ|&amp;ndash;ine}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲉ|kassine}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲉ|&amp;ndash;ithe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲉ|kassithe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁⲓ|&amp;ndash;amai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲁⲓ|kassamai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉ|inse}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲉ|insethe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁⲓ|insai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉ|ulene}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲉ|ulenethe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁⲓ|ulenai}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲉ|–we}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲉ|fîwe}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲉ|–the}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲉ|fîthe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲓ|fîyai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲉ|taiwe}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲉ|–the}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲉ|taithe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲓ|taiwai}}<br /> | {{tar|ⲃⲉ|be}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲑⲉ|bathe}}<br /> | {{tar|ⲃⲉⲓⲁⲓ|beyai}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉ|kashe}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲉ|kashethe}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁⲓ|kashai}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕ|kharemak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲧⲁⲕ|kharemetak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲁⲓ|kharemakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲁⲕ|&amp;ndash;inak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲁⲕ|kassinak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ithak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲁⲕ|kassithak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;inakai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲁⲕⲁⲓ|kassinakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;&amp;ndash;ⲁⲕ}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁⲕ|insak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲁⲕ|insethak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁⲕⲁⲓ|insakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁⲕ|ulenak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲁⲕ|ulenethak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁⲕⲁⲓ|ulenakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲕ|fîyak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲉⲑⲁⲕ|fîyethak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲕⲁⲓ|fîyakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲕ|taiwak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;thak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲁⲕ|taithak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲕⲁⲓ|taiwakai}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁⲕ|balak}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲕ|balethak}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁⲕⲁⲓ|balakai}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁⲕ|kashak}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲁⲕ|kashethak}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁⲕⲁⲓ|kashakai}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 3.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓ|kharemi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓ|&amp;ndash;ethi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲓ|kharemethi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓ|&amp;ndash;iwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲩⲓ|kharemiwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲓ|&amp;ndash;ini}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲓ|kassini}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲓ|&amp;ndash;ithi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲓ|kassithi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲩⲓ|&amp;ndash;amwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲩⲓ|kassamwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓ|yansi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓ|&amp;ndash;ethi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲓ|yansethi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓ|&amp;ndash;iwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓⲩⲓ|yansiwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓ|waleni}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓ|&amp;ndash;ethi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲉⲑⲓ|walenethi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓ|&amp;ndash;iwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓⲩⲓ|waleniwi}}<br /> | '''{{tar|–Ø|–Ø}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓ|fîy}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲓ|–thi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲓ|fîthi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲓ|&amp;ndash;wi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲓ|fîwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;Ø|–Ø}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩ|taiw}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;–ⲑⲓ|–thi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲓ|taithi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓ|taiwi}}<br /> | {{tar|ⲃⲓ|bi}}<br /> | {{tar|ⲃⲓⲑⲓ|bithi}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩⲓ|balwi}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓ|kashi}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲓ|kashethi}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓⲩⲓ|kashiwi}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲥ|kharemis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ethis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲓⲥ|kharemethis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓⲥ|&amp;ndash;iwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲩⲓⲥ|kharemiwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲓⲥ|&amp;ndash;inis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲓⲥ|kassinis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ithis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲓⲥ|kassithis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲩⲓⲥ|&amp;ndash;amwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲩⲓⲥ|kassamwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓⲥ|yansis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ethis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲓⲥ|yansethis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓⲥ|&amp;ndash;iwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓⲩⲓⲥ|yansiwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓⲥ|walenis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ethis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲉⲑⲓⲥ|walenethis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓⲥ|&amp;ndash;iwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓⲩⲓⲥ|waleniwis}}<br /> | '''{{tar|–ⲥ|–s}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲥ|fîyas}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲓⲥ|–this}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲓⲥ|fîthis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲓⲥ|&amp;ndash;wis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲓⲥ|fîwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲥ|–s}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲥ|taiwas}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;–ⲑⲓⲥ|–this}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲓⲥ|taithis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓⲥ|taiwis}}<br /> | {{tar|ⲃⲓⲥ|bis}}<br /> | {{tar|ⲃⲓⲑⲓⲥ|bithis}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩⲓⲥ|balwis}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓⲥ|kashis}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲓⲥ|kashethis}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓⲩⲓⲥ|kashiwis}}<br /> |}<br /> Prototypową koniugacją w trybie ''indefinitum'' jest odmiana w klasie I, w której najwyraźniej widać pozostałości systemu aglutynacyjnego w postaci stałych elementów wyznaczających poszczególne osoby oraz stronę bierną. Rdzenie zgeminowane klasy II ulegają rozszerzeniu o infiks {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ&amp;ndash;|&amp;ndash;in&amp;ndash;}}, mający pierwotnie znaczenie ingresywne, ale obecnie zredukowany do roli nośnika akcentu leksykalnego. Wskutek obecności tego infiksu w często używanych formach czasownikowych częste są, uważane za błędne, bezokoliczniki oparte na nowych rdzeniach „superciężkich”, mających budowę C&amp;mdash;V&amp;mdash;Gin, np. *{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛ|*kassin}} w miejsce normatywnego {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass}}. W klasie III w pierwszej i drugiej osobie następuje rekonstrukcja pierwszej sylaby, polegająca na wokalizacji półsamogłoski i delecji pierwotnego konturu. Podobny proces, chociaż dotyczący ostatniej sylaby rdzenia, zachodzi w klasie IV &amp;ndash; w niej w nieco inny sposób w zależności od tego, czy rdzeń buduje półsamogłoska /{{IPA|j}}/ czy /{{IPA|w}}/. Odmiana w klasie IV jest najbardziej chwiejna dialektalnie: w części gwar formy te nie różnią się od odmian klasy I i II, w innych natomiast ze względu na znaczną redukcję fonetyczną końcówek ich rolę przejął w każdej formie bezokolicznik &amp;ndash; tendencja do takiego rozwiązania sprawy rozszerza się stopniowo w obrębie systemu koniugacyjnego oraz geograficznie, i powoduje ostateczne zespojenie proklitycznych zaimków osobowych celem kompensacji.<br /> <br /> ===== ''Stativum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; text-size: 80%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I II III<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|–ⲁⲕⲩ|–aku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲩ|kharemaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲕⲩ|kassaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲕⲩ|yansaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲕⲩ|walnaku}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲕⲩ|–ethaku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲕⲩ|kharemethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲕⲩ|kassethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲕⲩ|yansethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲕⲩ|walnethaku}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲕⲁ|–aka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲁ|kharemaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲕⲁ|kassaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲕⲁ|yansaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲕⲁ|walnaka}}<br /> | '''{{tar|–ⲕⲩ|–ku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲕⲩ|fîku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲕⲩ|taiku}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲕⲩ|–athaku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲕⲩ|fîyathaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲕⲩ|taiwathaku}}<br /> | '''{{tar|–ⲕⲁ|–ka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲕⲁ|fîka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲕⲁ|taika}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲕⲩ|bawku}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲕⲩ|balethaku}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲕⲁ|bawka}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲕⲩ|redaku}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲕⲩ|redethaku}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲕⲁ|redaka}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|–ⲁⲛⲩ|–anu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲛⲩ|kharemanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲛⲩ|kassanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲛⲩ|yansanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲛⲩ|walnanu}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲛⲩ|–ethanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲛⲩ|kharemethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲛⲩ|kassethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲛⲩ|yansethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲛⲩ|walnethanu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲛⲁ|–ana}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲛⲁ|kharemana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲛⲁ|kassana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲛⲁ|yansana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲛⲁ|walnana}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩ|–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲛⲩ|fînu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲛⲩ|tainu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲛⲩ|–athanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲛⲩ|fîyathanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲛⲩ|taiwathanu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁ|–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲛⲁ|fîna}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲛⲁ|taina}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲛⲩ|bawnu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲛⲩ|balethanu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲛⲁ|bawna}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲛⲩ|redanu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲛⲩ|redethanu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲛⲁ|redana}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲁ|–ata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲁ|kharemata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲁ|kassata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲁ|yansata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲁ|walnata}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲧⲁ|–ethata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲁ|kharemethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲁ|kassethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲁ|yansethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲁ|walnethata}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲁⲓ|–atai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲁⲓ|kharematai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲁⲓ|kassatai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲁⲓ|yansatai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲁⲓ|walnatai}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲁ|–ta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲁ|fîta}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲁ|taita}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲧⲁ|–athata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲁ|fîyathata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲁ|taiwathata}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲁⲓ|–tai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲁⲓ|fîtai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲁⲓ|taitai}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲧⲁ|bawta}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲧⲁ|balethata}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲧⲁⲓ|bawtai}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲁ|redata}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲧⲁ|redethata}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲁⲓ|redatai}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲩⲛⲩ|–atunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲛⲩ|kharematunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲛⲩ|kassatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲛⲩ|yansatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲛⲩ|walnatunu}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|–ethatunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|kharemethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|kassethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|yansethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|walnethatunu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|–atunai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|kharematunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|kassatunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|yansatunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|walnatunai}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲛⲩ|–tunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩⲛⲩ|fîtunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩⲛⲩ|taitunu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|–athatunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|fîyathatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|taiwathatunu}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲛⲁⲓ|–tunai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩⲛⲁⲓ|fîtunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩⲛⲁⲓ|taitunai}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲧⲩⲛⲩ|bawtunu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|balethatunu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲧⲩⲛⲁⲓ|bawtunai}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲛⲩ|redatunu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|redethatunu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|redatunai}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 3.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁ|kassa}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁ|yansa}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁ|walna}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁ|–etha}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁ|kharemetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁ|kassetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁ|yansetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁ|walnetha}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲩⲓ|–atwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲓ|kharematwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲓ|kassatwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲓ|yansatwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲓ|walnatwi}}<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–ta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁ|–atha}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲁ|fîyatha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁ|taiwatha}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲓ|–twi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩⲓ|fîtwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩⲓ|taitwi}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁ|bala}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁ|baletha}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁⲩⲓ|balawi}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁ|reda}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁ|redetha}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲓ|redatwi}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲩ|kharemu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩ|kassu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲩ|yansu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲩ|walnu}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲧⲩ|–ethatu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲩ|kharemethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲩ|kassethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲩ|yansethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲩ|walnethatu}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲥ|–us}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲩⲥ|kharemus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩⲥ|kassus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲩⲥ|yansus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲩⲥ|walnus}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲛⲩ|–tu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩ|fîtu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩ|taitu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|–athatu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲩ|fîyathatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲩ|taiwathatu}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲥ|–tus}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩⲥ|fîtus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩⲥ|taitus}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩ|balu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲩ|balethu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩⲥ|balus}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲩ|redu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲩ|redethu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲩⲥ|redus}}<br /> |} <br /> W trybie ''stativum'' zlewanie się klas odmiany w jedną przebiegło najszybciej. W klasach I, II i III wszystkie końcówki są takie same. W klasie III dodatkowo można zaobserwować delecję jądra ostatniej sylaby rdzenia. W klasie IV obserwujemy obecność końcówek z nagłosową spółgłoską &amp;ndash; w trzeciej osobie pierwotnie intruzywną, zastępującą słabą półsamogłoskę. Dodatkowo, czasownik nieregularny {{tar|ⲕⲁϣ|kash}} w tym trybie odmienia się regularnie na bazie supletywnego rdzenia r-d.<br /> <br /> ===== ''Imperfectum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; text-size: 80%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I II III<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲕⲩ|a–aku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲩ|akharemaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲕⲩ|akassaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲕⲩ|ayansaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲕⲩ|awalnaku}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲕⲩ|a–ethaku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲕⲩ|akharemethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲕⲩ|akassethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲕⲩ|ayansethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲕⲩ|awalnethaku}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲕⲁ|a–aka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲁ|akharemaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲕⲁ|akassaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲛⲥⲁⲕⲁ|ayansaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲕⲁ|walnaka}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲕⲩ|a–ku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲕⲩ|afîku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲕⲩ|ataiku}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲕⲩ|a–athaku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲕⲩ|afîyathaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲕⲩ|ataiwathaku}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲕⲁ|a–ka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲕⲁ|afîka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲕⲁ|ataika}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲕⲩ|abawku}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲕⲩ|abalethaku}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲕⲁ|abawka}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲕⲩ|aredaku}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲕⲩ|aredethaku}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲕⲁ|aredaka}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲛⲩ|a–anu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲛⲩ|akharemanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲛⲩ|akassanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲛⲩ|ayansanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲛⲩ|awalnanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲛⲩ|a–ethanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲛⲩ|akharemethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲛⲩ|akassethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲛⲩ|ayansethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲛⲩ|awalnethanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲛⲁ|a–ana}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲛⲁ|akharemana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲛⲁ|akassana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲛⲁ|ayansana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲛⲁ|awalnana}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩ|a–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲛⲩ|afînu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲛⲩ|atainu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲛⲩ|a–athanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲛⲩ|afîyathanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲛⲩ|ataiwathanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁ|a–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲛⲁ|afîna}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲛⲁ|ataina}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲛⲩ|abawnu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲛⲩ|abalethanu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲛⲁ|abawna}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲛⲩ|aredanu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲛⲩ|aredethanu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲛⲁ|aredana}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲁ|a–ata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲁ|akharemata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲁ|akassata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲁ|ayansata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲁ|awalnata}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲧⲁ|a–ethata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲁ|kharemethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲁ|akassethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲁ|ayansethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲁ|awalnethata}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲁⲓ|a–atai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲁⲓ|akharematai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲁⲓ|akassatai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲁⲓ|ayansatai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲁⲓ|awalnatai}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲁ|a–ta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲁ|afîta}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲁ|ataita}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲧⲁ|a–athata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲁ|afîyathata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲁ|ataiwathata}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲁⲓ|a–tai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲁⲓ|afîtai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲁⲓ|ataitai}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲧⲁ|abawta}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲧⲁ|abalethata}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲧⲁⲓ|abawtai}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲁ|aredata}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲧⲁ|aredethata}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲁⲓ|aredatai}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲩⲛⲩ|a–atunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲛⲩ|akharematunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲛⲩ|akassatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲛⲩ|ayansatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲛⲩ|awalnatunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|a–ethatunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|akharemethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|akassethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|ayansethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|awalnethatunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|a–atunai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|akharematunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|akassatunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|ayansatunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|awalnatunai}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲛⲩ|a–tunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩⲛⲩ|afîtunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩⲛⲩ|ataitunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|a–athatunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|afîyathatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|ataiwathatunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲛⲁⲓ|a–tunai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩⲛⲁⲓ|afîtunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩⲛⲁⲓ|ataitunai}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲧⲩⲛⲩ|abawtunu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|abalethatunu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲧⲩⲛⲁⲓ|abawtunai}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲛⲩ|aredatunu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|aredethatunu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|aredatunai}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 3.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁ|a–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|akharema}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁ|akassa}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁ|ayansa}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁ|awalna}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁ|a–etha}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁ|akharemetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁ|akassetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁ|ayansetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁ|awalnetha}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲩⲓ|a–atwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲓ|akharematwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲓ|akassatwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲓ|ayansatwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲓ|awalnatwi}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁ|a–ta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁ|afîya}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁ|ataiwa}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁ|a–atha}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲁ|afîyatha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁ|ataiwatha}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲓ|a–twi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩⲓ|afîtwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩⲓ|ataitwi}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲁ|abala}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁ|abaletha}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲁⲩⲓ|abalawi}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁ|areda}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁ|aredetha}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲓ|aredatwi}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲩ|a–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲩ|akharemu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲩ|akassu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲩ|ayansu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲩ|awalnu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲧⲩ|a–ethatu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲩ|akharemethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲩ|akassethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲩ|ayansethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲩ|awalnethatu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲩⲥ|a–us}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲩⲥ|akharemus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲩⲥ|akassus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲩⲥ|ayansus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲩⲥ|awalnus}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲛⲩ|a–tu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩ|afîtu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩ|ataitu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|a–athatu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲩ|afîyathatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲩ|ataiwathatu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲥ|a–tus}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩⲥ|afîtus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩⲥ|ataitus}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲩ|abalu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲩ|abalethu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲩⲥ|abalus}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲩ|aredu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲩ|aredethu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲩⲥ|aredus}}<br /> |}<br /> Formy ''imperfectum'' formalnie derywowane są poprzez augmentację form ''stativum'' przy pomocy prefiksu {{tar|ⲁ–|a–}}, który dodawany jest w bezwzględnym nagłosie, tzn. także przed innymi prefiksami. Zasada ta przestrzegana jest dosyć konsekwentnie, chociaż część czasowników supletywnych posiada inne formy ''stativum'' i ''imperfectum'', świadczące o tym, że świadomość derywacyjna tych form powoli w języku tarejskim zanika.<br /> <br /> ===== ''Potentialis'', ''conditionalis'', ''inferentialis'' oraz ''imperativum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | wszystkie<br /> |-<br /> ! Forma ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |-<br /> ! Potentialis<br /> | '''{{tar|–ⲉϥ|–ef}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉϥ|kharemef}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲉϥ|–ethef}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲉϥ|kharemethef}}<br /> | '''{{tar|‒ⲉϥⲁ|‒efa}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉϥⲁ|kharemefa}}<br /> |-<br /> ! Conditionalis<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛⲉϥ|–inef}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲛⲉϥ|khareminef}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲓⲛⲉϥ|–ethinef}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲓⲛⲉϥ|kharemethinef}}<br /> | '''{{tar|‒ⲓⲛⲉϥⲁ|‒inefa}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲛⲉϥⲁ|khareminefa}}<br /> |-<br /> ! Inferentialis<br /> | '''{{tar|–ⲉⲕ|–ek}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲕ|kharemek}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲉⲕ|–ethek}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲉⲕ|kharemethek}}<br /> | '''{{tar|‒ⲉⲕⲁ|‒eka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲕⲁ|kharemeka}}<br /> |-<br /> ! Imperativum<br /> | '''{{tar|ⲁ–|a-}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙ|akharem}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑ|a-eth}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑ|akharemeth}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁ|a-a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|akharema}}<br /> |}<br /> Formy ''potentialis'', ''conditionalis'', ''inferentialis'' oraz ''imperativum'' zatraciły faktyczną odmianę przez liczby i osoby, polegając w tym aspekcie wyłącznie na klitykach osobowych, które w wypadku pierwszych trzech form zawsze znajdują się przed, a w przypadku trybu rozkazującego — zawsze po rdzeniu. Nie ma czasowników formalnie nieregularnych w tych koniugacjach, chociaż pojawiają się przykłady suplecji.<br /> <br /> == Składnia ==<br /> === Szyk zdania ===<br /> Bazowym szykiem zdania tarejskiego jest VSO:<br /> <br /> {|<br /> |-<br /> | rowspan=&quot;4&quot; | (1)<br /> | '''{{tar|ⲉϥⲭⲁⲃⲓ}}'''<br /> | '''{{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲉⲃⲱ}}'''<br /> | '''{{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲃⲓⲧⲩⲛⲁⲗ}}'''<br /> |-<br /> | ''efkhabi''<br /> | ''in-nebû''<br /> | ''id-abitunal''<br /> |-<br /> | {{m|3SG}}-mówić-{{m|3SG.INDEF}}<br /> | {{m|DEF}}-pan.{{m|SG.NOM.DEF}}<br /> | {{m|DEF}}-sługa-{{m|PL.DAT.DEF}}<br /> |-<br /> | colspan=&quot;3&quot; | „Pan mówi do swoich sług.”<br /> |}<br /> <br /> Szyk ten jest zachowany w strukturze głębokiej nawet kiedy struktura powierzchowna zdaje się temu przeczyć: mimo że formy ''stativum'', ''potentialis'' i ''inferentialis'', a także zdania z podmiotem w celowniku wymagają, żeby podmiot „znaczący”, tzn. niosący przede wszystkim informację semantyczną, znajdował się przed czasownikiem, musi on zostać ponowiony po czasowniku w formie odmienionego zaimka osobowego.<br /> <br /> Jeśli w zdaniu zawarto kopulę pełniącą funkcję orzeczenia lub podmiotu i orzeczemia, musi ona stać na pierwszym miejscu w zdaniu.<br /> <br /> [[Kategoria:Języki Kyonu|Tarejski]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Plik:Tarnipal.png&diff=24304 2018-03-21T21:32:41Z

<p>Widsið: </p> <hr /> <div></div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Tarnipal&diff=24303 2018-03-21T21:32:27Z

<p>Widsið: Utworzył nową stronę „Orientacyjny plan Tarnipalu &#039;&#039;&#039;Tarnipal&#039;&#039;&#039; (tar. {{tar|Ⲧⲁⲣⲛⲓⲡⲁⲗ}}, {{IPA|[tɑrˈni.pɑl]}}) ...”</p> <hr /> <div>[[Image:Tarnipal.png|400px|thumb|Orientacyjny plan Tarnipalu]]<br /> '''Tarnipal''' ([[język tarejski|tar.]] {{tar|Ⲧⲁⲣⲛⲓⲡⲁⲗ}}, {{IPA|[tɑrˈni.pɑl]}}) ‒ stolica [[Tarum]], miasto położone w północno-wschodniej części kraju, u ujścia rzeki Ipu ({{tar|Ⲓⲡⲩ}}) do [[Zatoka Assańska|Zatoki Assańskiej]]. Pod względem liczby mieszkańców trzecie (po [[Esutanûrpal]]u i [[Telassero]]), w czasach [[izolacja Tarum|samozadeklarowanej izolacji Tarum]] zamknięte, obecnie przeżywa rozkwit demograficzny. Specyficzny status miasta przez większą część historii sprawia, że ma ono bardzo monumentalny charakter, jednocześnie zajmując relatywnie niewielki obszar ‒ za «właściwy» Tarnipal uważa się wyłącznie obszary zawierające się w masywnych murach obronnych. Obecnie jest zamieszkane przez około 38 tysięcy mieszkańców. Jest siedzibą [[Król Tarum|Króla Tarum]], [[Wysoka Rada (Tarum)|Wysokiej Rady]] i kancelarii Arcykapłana, pozostając pod bezpośrednim zwierzchnictwem tego ostatniego. Krajobraz Tarnipalu jest zdominowany przez położony w południowej części miasta Zamek Królewski oraz zlokalizowaną w centrum Wielką Świątynię, jedyną w kraju poświęconą więcej niż jednemu bóstwu na raz. Typowe dla Tarum ametystowe zdobienia znaczą tutaj, inaczej niż w miastach kupieckich, przede wszystkim zabudowania o charakterze publicznym i wojskowym, i charakteryzują się szlifem rozetowym.<br /> <br /> Tarnipal jest jednym z najstarszych miast Tarum i został założony na polecenie królowej Telmerenathis ({{tar|Ⲧⲉⲗⲙⲉⲛⲉⲣⲁⲑⲓⲥ}}) najpewniej około roku 5000.<br /> <br /> [[Kategoria:Tarum]]<br /> [[Kategoria:Miasta Kyonu]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_tarejski&diff=24302 2018-03-20T21:56:56Z

<p>Widsið: </p> <hr /> <div>{{AM}}<br /> {{ język<br /> | kolor = #7851A9 | nazwa = tarejski | nazwa własna = Ⲑⲁⲣⲩ ''Tharu''<br /> | twórca = [[User:Widsið|Widsið]] | rok = 2017-2018 | cel = użytkowanie w conworldzie | wersja = 0.5 | nazwa conworldu = [[Kyon]]<br /> | państwa = [[Tarum]] | regiony = wschodni Kyon | mówiący = bd.<br /> | alfabet = nieopracowany conscript (''in loco'': alfabet koptyjski)<br /> | typologia = fleksyjny niekonkatenatywny&lt;br /&gt;VSO<br /> | klasyfikacja = <br /> '''języki nuweńskie''' (?)<br /> : języki antyponuweńskie<br /> :: tarejski<br /> }}<br /> '''Język tarejski''' (Ⲑⲁⲣⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Tharu epilu'' [{{IPA|ˈtʰɑ.ru e̞ˈpi.lu}}]) &amp;ndash; język o nieustalonej klasyfikacji, powszechnie uważany za członka grupy [[języki nuweńskie|języków nuweńskich]], w której tworzy oddzielną podgrupę ''antyponuweńską''. Tarejski jest językiem urzędowym [[Tarum]], chociaż najprawdopodobniej rozwinął się w innej części świata, skąd do wschodniego Kyonu został zawleczony w wyniku niemożliwej do umieszczenia w czasie wędrówki ludów. Izolacja geopolityczna kraju sprawiła, że jest niemal całkowicie wolny od identyfikowalnego zewnętrznego wpływu, chociaż dzieli kilkanaście leksemów, głównie dotyczących fauny i flory, z językami prymitywnych plemion zamieszkujących otaczające Tarum lasy deszczowe.<br /> <br /> Obecnie można wyróżnić dziewięć dialektów języka tarejskiego, a ich zasięg pokrywa się mniej więcej z podziałem administracyjnym kraju, opartym w dużej mierze o naturalne przeszkody dla rozwoju osadnictwa. Istnieje również odgórnie regulowany język standardowy (Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Assemanu epilu'' „oczyszczony język”), używany przede wszystkim w oficjalnej komunikacji. Tarejski zapisywany jest pismem alfabetycznym nieco przypominającym [[runy nuweńskie]]. Pismo ma charakter alfabetyczny i w dużej mierze dobrze odzwierciedla wymowę, dosyć mocno trzymając się zasady „jeden znak &amp;ndash; jeden dźwięk”. Zarówno słownictwo, jak i niekonkatenatywna morfologia języka są sprowadzalne do [[język pranuweński|pranuweńszczyzny]], ale badania tarejskiego zawsze były utrudnione ze względu na zamknięty charakter Tarum.<br /> <br /> Można przypuszczać, że niedawne otwarcie Tarum na świat w połączeniu z ożywionym zainteresowaniem obcymi kulturami na całym świecie będzie sprzyjało badaniom lokalnej mowy i pozwoli na udzielenie odpowiedzi na wiele pytań, dotyczących zarówno języka, jak i etnogenezy Tarejów.<br /> <br /> == Fonetyka i fonologia ==<br /> Tarejski posiada prosty system dźwiękowy, składający się z ośmiu samogłosek, dwóch półsamogłosek oraz osiemnastu spółgłosek.<br /> === Samogłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; |<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Przednie<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Środkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Tylne<br /> |-<br /> ! Przymknięte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/ ・ ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> |-<br /> ! Średnie<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> ! Otwarte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |}<br /> Tarejski system samogłoskowy wyraźnie ciąży ku większemu przymknięciu, jednocześnie nie przesuwając się wyraźnie ani w przód, ani w tył jamy ustnej. Środkowe przymknięte samogłoski ‹ⲏ› /{{IPA|ɨ}}/ i ‹ⲱ› /{{IPA|ʉ}}/ są nieco bardziej otwarte, niż skrajne ‹ⲓ› /{{IPA|i}}/ i ‹ⲩ› /{{IPA|u}}/. Warto zauważyć, że tylne samogłoski są zawsze zaokrąglone, a przednie &amp;ndash; nigdy. Zaokrąglenie jest wyraźne i skompresowane. Samogłoski nie ulegają redukcji w pozycji nieakcentowanej. Długość samogłoski nie ma fonemicznego znaczenia, chociaż najprawdopodobniej opozycja iloczasowa istniała w przeszłości &amp;ndash; wskazuje na to obecność długich dźwięków we wszystkich pozostałych językach nuweńskich. W tarejskim dyftongi nie występują; ostatni z notowanych jeszcze [[kalendarze Kyonu|300 lat temu]] dyftongów ‹ⲁⲓ› uległ koalescencji do /{{IPA|æ}}/, a w dalszej perspektywie najpewniej zleje się z ‹ⲉ› /{{IPA|e̞}}/, do którego stopniowo zbliża się w wymowie. Ortografia tarejska nie oznacza historycznych dyftongów we współczesnych pismach w myśl zasady o fonemiczności, jednak można je znaleźć w starszych tekstach. <br /> <br /> === Półsamogłoski ===<br /> Tarejski posiada dwie półsamogłoski /{{IPA|j}}/ i /{{IPA|w}}/, zapisywane jak ich samogłoskowe odpowiedniki: ‹ⲓ› oraz ‹ⲩ›. Mają one specjalny status w systemie morfofonemicznym tego języka: mimo że inaczej niż samogłoski nie mogą stanowić jądra sylaby, zdarza się, że rdzenie spółgłoskowe są przez nie dopełniane, tak jakby stanowiły one prawdziwe samogłoski, zachowując jednak swój spółgłoskowy status, tzn. tworząc dodatkowy element spółgłoskowego łańcucha. Dodatkowo, rdzenie w których skład wchodzą półsamogłoski, nazywane są rdzeniami płynnymi i podlegają nieco innym zasadom odmiany.<br /> <br /> === Spółgłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1000px&quot;<br /> |-<br /> ! <br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowo-&lt;br /&gt;-zębowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Dziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Zadziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Podniebienne<br /> |-<br /> ! Nosowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲙ /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲛ /{{IPA|n}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Zwarto-&lt;br /&gt;-wybuchowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲡ /{{IPA|p}}/・ⲫ /{{IPA|pʰ}}/・ⲃ /{{IPA|b}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲧ /{{IPA|t}}/・ⲑ /{{IPA|tʰ}}/・ⲇ /{{IPA|d}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲕ /{{IPA|k}}/・ⲭ /{{IPA|kʰ}}/・ⲅ /{{IPA|g}}/<br /> |-<br /> ! Szczelinowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϥ /{{IPA|f}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲥ /{{IPA|s}}/・ⲍ /{{IPA|z}}/・(ⲋⲥ /{{IPA|sː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϣ /{{IPA|ʃ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϧ /{{IPA|ɣ}}/<br /> |-<br /> ! Drżące<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲣ /{{IPA|r}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Aproksymanty<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲗ /{{IPA|l}}/・(ϯⲗ /{{IPA|lː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |}<br /> Charakterystyczną cechą tarejskiej fonologii jest fonemiczny kontrast między aspirowanymi, nieaspirowanymi i dźwięcznymi spółgłoskami zwartymi, nieobecny w pokrewnych językach. Ponadto, inaczej niż samogłoski, spółgłoski ulegają szeregowi przemian pozycyjnych. <br /> <br /> Status geminat ‹ⲋⲥ› oraz ‹ϯⲗ›, wywodzących się z dawnych zbitek spółgłoskowych *vs oraz *tl &amp;ndash; stąd ich nietypowy zapis &amp;ndash; jest niejasny. Przez Tarejów są one odbierane jako jeden dźwięk i nie rozdziela się ich przy podziale na sylaby: Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ → Ⲁ・ⲋⲥⲉ・ⲙⲁ・ⲛⲩ. Jednocześnie trudno jest wskazać na pary minimalne, które pozwalałyby uznać je za odrębne fonemy. Nieco inaczej traktowane jest ‹ⲛⲛ› [{{IPA|nː}}], często wyraźnie artykulacyjnie rozdzielane na dwa elementy a nie przytrzymane.<br /> <br /> Obserwuje się w tarejskim zjawisko lenicji, w języku standardowym i większości dialektów dotyczy ono jednak wyłącznie dźwięcznych spółgłosek zwartych, które w pozycji między dwiema samogłoskami ulegają frykatywizacji: /{{IPA|b}}/ → [{{IPA|β}}]; /{{IPA|d}}/ → [{{IPA|ð}}]; /{{IPA|g}}/ → [{{IPA|ɣ}}]. Zjawisko to zachodzi także w pozycji międzywyrazowej, tzn. granica wyrazu jest ignorowana. Ponadto, dźwięczne spółgłoski nosowe, szczelinowe i zwarto-wybuchowe ulegają ubezdźwięcznieniu przed spółgłoską bezdźwięczną i w wygłosie, chyba że następne słowo zaczyna się na samogłoskę: wtedy dźwięczność zostaje utrzymana w wypadku spółgłosek nosowych i szczelinowych, a spółgłoski zwarto-wybuchowe zostają poddane lenicji.<br /> <br /> === Budowa sylaby ===<br /> Sylaba w języku tarejskim musi się składać przynajmniej z jednej samogłoski, do której dodatkowo może zostać dostawiony pojedynczy nagłos i podwójny wygłos:<br /> <br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;(C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) V (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) (C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> W pozycji '''C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' może stać dowolna spółgłoska, półsamogłoska, lub geminata ‹ⲋⲥ› albo ‹ϯⲗ›. W pozycjach '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' i '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' nie może się znaleźć geminata, dodatkowo, jeśli w pozycji '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' pojawia się półsamogłoska, sylaba zostaje automatycznie zamknięta. Jeśli sylabę otwierała geminata, pozycja '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' również jest niedostępna.<br /> <br /> Dla celów metrycznych i prozodycznych wyróżnia się cztery rodzaje sylab. Poniższa tabela przedstawia ich nazwy oraz uproszczoną budowę, gdzie G oznacza geminatę, J oznacza półsamogłoskę, a C &amp;ndash; dowolną inną spółgłoskę.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słabsza<br /> | V<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słaba<br /> | CV, VC, JV, VJ<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocna<br /> | CVC, CVJ, JVC, GV<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocniejsza<br /> | CVCC, JVCC, GVC<br /> |}<br /> <br /> === Prozodia ===<br /> Akcent w języku tarejskim pada na przedostatnią sylabę, jest stały i ma charakter dynamiczny. Ze względu na swoją stałą pozycję, nie jest fonemiczny. Akcenty pomocnicze pojawiają się na co drugiej sylabie od końca, jeśli wyraz ma więcej niż trzy sylaby, por. np. Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ [{{IPA|e̞ˌsu.tɑˈnʉr.pɑl}}]. Tarejski jest językiem czasowanym według mor, gdzie sylaby słabsze trwają pół mory, sylaby słabe &amp;ndash; jedną morę, sylaby mocne &amp;ndash; półtorej mory, a sylaby mocniejsze &amp;ndash; dwie mory. Charakteryzuje się też opadającą tonacją, także w pytaniach tak/nie, co może być źródłem nieporozumień.<br /> <br /> == Fleksja ==<br /> === Rzeczownik i przymiotnik ===<br /> Tarejskie rzeczowniki i przymiotniki odmieniają się przez następujące kategorie gramatyczne:<br /> * przypadki &amp;ndash; mianownik, dopełniacz, celownik i biernik,<br /> * stany &amp;ndash; „pusty”, określony i nieokreślony,<br /> * liczby &amp;ndash; pojedyncza i mnoga oraz szczątkowe formy podwójnej.<br /> Ponadto, przymiotniki podlegają odmianie przez rodzaje &amp;ndash; męski, żeński i nijaki &amp;ndash; w uzgodnieniu z rzeczownikiem, który określają. Formą prototypową &amp;ndash; słownikową jest mianownik w stanie pustym w liczbie pojedynczej, w przypadku przymiotnika w rodzaju męskim. Końcówki, które przyjmują poszczególne rzeczowniki i przymiotniki są uzależnione od ostatniego dźwięku lub serii dźwięków, a nie od rodzaju.<br /> <br /> Rzeczowniki i przymiotniki pogrupowane są w klasy deklinacyjne, podzielone na grupy: słabą i mocną. W odmianie słabej przynależność do klasy determinuje długość rdzenia. W odmianie mocnej klasę wyznacza końcówka formy prototypowej. Daje to łącznie dziesięć klas odmiany. Ponadto, istnieją rzeczowniki i przymiotniki nieodmienne, derywowane z rdzeni jednospółgłoskowych (historycznie jedną ze spółgłosek było zwarcie krtaniowe).<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | Klasa&amp;nbsp;→<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Słaba<br /> ! colspan=&quot;24&quot; | Mocna<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Szablon / końcówka&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us, &amp;ndash;is, &amp;ndash;os<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;n<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;m<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;C<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;o<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;u<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;i<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;a<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Przykładowy&lt;br /&gt;rzeczownik&amp;nbsp;→<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲛⲩⲩⲩ}}&lt;br /&gt;''nuwu''&lt;br /&gt;„dziecko”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲁⲙⲁⲓⲁ}}&lt;br /&gt;''mamaya''&lt;br /&gt;„dolina, jar”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲡⲓⲗⲩⲥ}}&lt;br /&gt;''pilus''&lt;br /&gt;„słowo”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲓⲇⲇⲁⲛ}}&lt;br /&gt;''middan''&lt;br /&gt;„dolina”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|Ⲑⲁⲣⲱⲙ}}&lt;br /&gt;''Tharûm''&lt;br /&gt;„[[Tarum]]”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲧ}}&lt;br /&gt;''danat''&lt;br /&gt;„czerń”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟ}}&lt;br /&gt;''assarto''&lt;br /&gt;„brama”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲗⲁⲕⲩ}}&lt;br /&gt;''laku''&lt;br /&gt;„namiot”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲃⲓⲃⲓ}}&lt;br /&gt;''bibi''&lt;br /&gt;„schronienie”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ}}&lt;br /&gt;''zora''&lt;br /&gt;„niebo”<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Typowy rodzaj&lt;br /&gt;rzeczownika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''każdy''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us ''męski'', &amp;ndash;is ''żeński'', &amp;ndash;os ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Rodzaj&lt;br /&gt;przymiotnika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 5%&quot; | Liczba&lt;br /&gt;↓<br /> ! Stan&amp;nbsp;→&lt;br /&gt;Przypadek&amp;nbsp;↓<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ni<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;o<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;oti<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;u<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;it<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;at<br /> |-<br /> ! Dopełniacz<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;ûl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;al<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vsal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ol<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;il<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;al<br /> |-<br /> ! Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;os<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;us<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;is<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;îs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;as<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nun<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;min<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mîn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;on<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otin<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;un<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;in<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;în<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;an<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;3&quot; | Mn.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vyu (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnt<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnta<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;na<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ma<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;mana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idena<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adena<br /> |-<br /> ! Dopełniacz&lt;br /&gt;Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;6&quot; | &amp;ndash;wial&lt;br /&gt;&amp;ndash; yal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vnal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCatal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;owal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;unal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;idil<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;adil<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vnat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vtinat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;manat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idenas<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adenas<br /> |-<br /> |}<br /> &lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;'''Objaśnienie symboli:''' C &amp;mdash; dowolna spółgłoska; J &amp;mdash; dowolna półsamogłoska; V &amp;mdash; dowolna samogłoska; &lt;s&gt;V&lt;/s&gt; &amp;mdash; końcówka powoduje usunięcie samogłoski poprzedzającej wyznacznik deklinacji&lt;/span&gt;<br /> <br /> Przynależność przymiotnika do klasy deklinacyjnej determinuje jego końcówka deklinacyjna w rodzaju męskim. Rozkłada się to w sposób następujący:<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;u, to wtedy w rodzaju żeńskim przyjmie on końcówkę &amp;mdash;i, a w nijakim: &amp;mdash;o,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;n, to tę samą końcówkę będzie on miał w rodzaju nijakim, a w rodzaju żeńskim przybierze końcówkę &amp;mdash;a,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;m, to tę samą końcówkę będzie on miał także w rodzaju żeńskim i nijakim,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest dowolna spółgłoska, to znaczy, że posiada on tylko formy puste, równe w każdym rodzaju i może występować tylko w orzeczniku albo jako element kompozytu przymiotnikowo-rzeczownikowego.<br /> <br /> ===== Nieregularna liczba mnoga rzeczowników =====<br /> Część rzeczowników z różnych względów posiada nieregularne formy liczby mnogiej. W przeważającej części są to pozostałości systemu tworzenia liczby mnogiej niekonkatenatywnej („łamanej”). Rzeczowniki tak tworzone, pomimo mnogiego znaczenia, otrzymują pojedyncze końcówki odmiany przez przypadki. W grupie rzeczowników o takiej odmianie znajdują się:<br /> &lt;div style=&quot;column-count: 3; column-gap: 30px&quot;&gt;<br /> * ''kush'' {{tar|ⲕⲩϣ}} „droga” &amp;mdash; ''akushi'' {{tar|ⲁⲕⲩϣⲓ}} „drogi”<br /> * ''mîr'' {{tar|ⲙⲏⲣ}} „człowiek” &amp;mdash; ''mira'' {{tar|ⲙⲓⲣⲁ}} „ludzie”<br /> * ''nabi'' {{tar|ⲛⲁⲃⲓ}} „parafia” &amp;mdash; ''eneb'' {{tar|ⲉⲛⲉⲃ}} „parafie”<br /> * ''neb'' {{tar|ⲛⲉⲃ}} „ojciec” &amp;mdash; ''naba'' {{tar|ⲛⲁⲃⲁ}} „ojcowie”<br /> * ''shi'' {{tar|ϣⲓ}} „dom” &amp;mdash; ''ashû'' {{tar|ⲁϣⲱ}} „domy”<br /> * ''sînam'' {{tar|ⲥⲏⲛⲁⲙ}} „świątynia” &amp;mdash; ''sanûm'' {{tar|ⲥⲁⲛⲱⲙ}} „świątynie”<br /> * ''tel'' {{tar|ⲧⲉⲗ}} „wieża” &amp;mdash; ''telu'' {{tar|ⲧⲉⲗⲩ}} „wieże”<br /> * ''ummi'' {{tar|ⲩⲙⲙⲓ}} „matka” &amp;mdash; ''yamma'' {{tar|ⲓⲁⲙⲙⲁ}} „matki” <br /> * ''wam'' {{tar|ⲩⲁⲙ}} dzień” &amp;mdash; ''awama'' {{tar|ⲁⲩⲁⲙⲁ}} „dni”<br /> * ''zainab'' {{tar|ⲍⲁⲓⲛⲁⲃ}} „lud, plemię” &amp;mdash; ''zeneb'' {{tar|ⲍⲉⲛⲉⲃ}} „ludy, plemiona”<br /> &lt;/div&gt;<br /> Dodatkowo, części ciała występujące w parach zachowały historyczne formy liczby podwójnej, ale wyłącznie w mianowniku. W pozostałych formach odmieniają się regularnie, zgodnie z klasą deklinacyjną, do której należą.<br /> * ''bus'' {{tar|ⲃⲩⲥ}} „dłoń” &amp;ndash; ''buwa'' {{tar|ⲃⲩⲩⲁ}} „dłonie”<br /> * ''lor'' {{tar|ⲗⲟⲣ}} „oko” &amp;ndash; ''lora'' {{tar|ⲗⲟⲣⲁ}} „oczy”<br /> * ''subis'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲥ}} „ucho” &amp;ndash; ''subya'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲁ}} „uszy”<br /> * ''zeyu'' {{tar|ⲍⲉⲓⲩ}} „stopa” &amp;ndash; ''zeya'' {{tar|ⲍⲉⲓⲁ}} „stopy”<br /> <br /> ===== Inne nieregularności odmiany =====<br /> Rzeczowniki i przymiotniki, które w formie mianownikowej mają taką samą końcówkę, jaką otrzymałyby w innym przypadku, nie podwajają końcówki. Jest to szczególnie prominentna cecha nazw miejscowych zakończonych na &amp;ndash;''al'', których formy mianownika i dopełniacza w licznie pojedynczej są tożsame, ale może dotyczyć każdej innej formy, pogłębiając synkretyzm form przypadkowych.<br /> <br /> Niektóre ożywione rzeczowniki w rodzaju męskim, szczególnie te zakończone na &amp;ndash;''r'', przyjmują końcówki odmiany &amp;ndash;''n'' w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej.<br /> <br /> ==== Określoność ====<br /> Określoność jest oznaczana w tarejskim dodatkowym morfemem, mającym charakter proklitycznego morfemu, dodawanego do każdej grupy (przydawki, podmiotu) w obrębie frazy nominalnej. Morfem ten pierwotnie miał charakter rodzajnikowy, ale rozróżnienie rodzaju zanikło wraz z jego fonetyczną erozją. Morfem jest nieodmienny, posiada jednak kilka form, uzależnionych od kolejnego dźwięku. Proklityczny charakter morfemu oddaje się przez jego zapis ze znakiem rodziału ({{tar|⳿}}) w zapisie tarejskim, bądź z dywizem w transkrypcji.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 450px&quot;<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Otoczenie&lt;br /&gt;fon.<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Forma<br /> ! style=&quot;width: 60%&quot; | Przykład<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed samogł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | id&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲇ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''id-assartoti'' {{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟⲧⲓ||brama}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|l}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | il&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲗ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''il-lakû'' {{tar|ⲓⲗ⳿ⲗⲁⲕⲱ||namiot}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | im&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲙ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''im-mafela'' {{tar|ⲓⲙ⳿ⲙⲁϥⲉⲗⲁ||kropla}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|n}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | in&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲛ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''in-nurpilû'' {{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲩⲣⲡⲓⲗⲱ||urząd}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|s}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | is&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲥ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''is-sanûmi'' {{tar|ⲓⲥ⳿ⲥⲁⲛⲱⲙⲓ||świątynie}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed dowolną inną spółgł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | i&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''i-Tharûmi'' {{tar|ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ||[[Tarum]]}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==== Stopniowanie przymiotnika ====<br /> Tarejski przymiotnik posiada pięć stopni gradacji: pozytyw (stopień „równy”, używany w kontekstach, w których nic nie jest porównywane z niczym), ekwatyw (stopień „równy”, porównywane cechy są takie same), komparatyw (stopień wyższy), superlatyw (stopień „najwyższy”, cecha jest najintensywniejsza wśród porównywanych) oraz absolutyw (stopień „najwyższy”, cecha nie ma sobie równych i jest nieporównywalna z niczym). Przymiotnik stopniuje się w języku tarejskim zazwyczaj przy pomocy infiksu, który oddziela temat od wyznaczającej przynależność deklinacyjną końcówki. Wyjątkiem są przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na &amp;ndash;''m'', które przy stopniowaniu zmieniają przynależność klasową, przybierając końcówki deklinacji &amp;ndash;u. Ponadto, przymiotnik ''dobry'' posiada część form supletywnych, a przymiotniki ''zły'', ''ciemny'' oraz ''jasny'' posiadają niekonkatenatywne formy odmiany.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 750px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Pozytyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Ekwatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Komparatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Superlatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Absolutyw<br /> |-<br /> ! I &amp;ndash;u; &amp;ndash;i; &amp;ndash;o<br /> | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | (= forma podstawowa)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁⲛ–|–an–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣ–|–ush–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲋⲥ–|–iss–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲛ–|–in–}}<br /> |-<br /> ! II &amp;ndash;n; &amp;ndash;a; &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲇⲁ–|–(a)da–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ϣⲁ–|–(a)sha–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁⲋ)ⲥⲁ–|–(as)sa–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲛⲁ–|–(a)na–}}<br /> |-<br /> ! III &amp;ndash;m; &amp;ndash;m; &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲙⲩ, –ⲩⲙⲓ, –ⲩⲙⲟ|–umu, –umi, –umo}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣⲩ, –ⲩϣⲓ, –ⲩϣⲟ|–ushu, –ushi, –usho}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲋⲥⲩ, –ⲩⲋⲥⲓ, –ⲩⲋⲥⲟ|–ussu, –ussi, –usso}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲛⲩ, –ⲩⲛⲓ, –ⲩⲛⲟ|–unu, –uni, –uno}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> === Kopula i zaimek osobowy podmiotu ===<br /> Funkcja kopuli i zaimka osobowego podmiotu nie jest w języku tarejskim rozdzielna. Wcześniejsze formy rozwoju języka rozróżniały jeszcze formy sprzężone zaimek-kopula i formy rodzielne, używane gdy podmiot był wyrażony inaczej, niż przy pomocy zaimka w mianowniku. Rozróżnienie nie utrzymało się jednak w żadnym z dialektów. Jako że kopula nie jest formalnie czasownikiem, nie podlega odmianie przez czasy i tryby &amp;ndash; kontekst lub dodatkowe słowa funkcyjne, takie jak przyimki czy partykuły, podpowiadają właściwe znaczenie.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Liczba →<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Pojedyncza<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Mnoga<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15px&quot; | Osoba ↓<br /> ! style=&quot;width: 35px&quot; | Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> | {{tar|ϩⲏⲗ|hîl}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲣ|mir}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲙⲟⲗ|mol}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲣ|mer}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | {{tar|ⲍⲓⲗⲩ|zilu}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;5&quot; | 3.<br /> ! rodz. m.<br /> | {{tar|ϧⲓⲣ|hir}}<br /> | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> |-<br /> ! rodz. ż.<br /> | {{tar|ⲡⲓ|pi}}<br /> | {{tar|ⲡⲩⲣ|pur}}<br /> |-<br /> ! rodz. n.<br /> | {{tar|ϩⲩ|hu}}<br /> | {{tar|ϩⲩⲙ|hum}}<br /> |-<br /> ! brak rodzaju<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙ|sum}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗ|sul}}<br /> |-<br /> ! podmiot celownikowy<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲱⲣ|ûr}}<br /> |}<br /> <br /> Wszystkie formy kopulatywne niosą ze sobą zarówno znaczenie zaimka osobowego podmiotu, jak i czasownika „być” w znaczeniu „istnieć, egzystować”. W zależności od kontekstu, moze więc wyraz {{tar|ⲡⲓ|pi}} oznaczać: „ona” (jeśli po nim następuje kolejny czasownik), „jest” (jeśli podmiot wyrażony jest rzeczownikiem) lub „ona jest” (jeśli w zdaniu nie występuje inny podmiot ani orzeczenie). W praktyce dwa pierwsze użycia stają się stopniowo coraz rzadsze &amp;ndash; pierwsze w wyniku inkorporacji zaimka osobowego jako prefiksu koniugacyjnego (co powoduje nieprawidłową z punktu widzenia np. gramatyki polskiej redundancję typu *''ona ona śpi''), a drugie przez wzgląd na to, że „być” jest w tarejskim domyślnym orzeczeniem, więc nie ma potrzeby jego wyrażania w mowie ani na piśmie (podobnie jak np. w języku rosyjskim).<br /> <br /> Specyfiką tarejskiej gramatyki jest forma „bezrodzajowa” kopuli. Gramatyki tarejskie nazywają tę formę „wszystkorodzajową”, ponieważ używa się jej kiedy nie jesteśmy w stanie określić rodzaju gramatycznego rzeczy czy osoby, o której jest mowa, kiedy ten rodzaj jest nieistotny, albo &amp;ndash; w przypadku grupy ludzi lub rzeczy &amp;ndash; kiedy należą one do więcej niż jednego rodzaju. <br /> <br /> Forma {{tar|ⲱⲣ|ûr}}, niejako w kontraście do pozostałych, jest niepomijalna, kiedy podmiot wyrażony jest celownikiem.<br /> <br /> === Zaimki osobowe ===<br /> Chociaż zaimki osobowe w formie mianownikowej nie istnieją, tarejski posiada szereg form zależnych, w tym część reliktowych form sprzężonych, używanych wyłącznie w złożeniach z przyimkami. Zzaimki w dopełniaczu, celowniku i bierniku mają także formy akcentowane i nieakcentowane o różnych funkcjach.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Przypadek →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Dopełniacz<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Celownik<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Biernik<br /> ! Ablatyw<br /> ! Allatyw<br /> ! Komitatyw<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Forma →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}}<br /> | {{tar|ⲱⲙ|ûm}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲙ|(a)m}}<br /> | {{tar|ⲩϣⲓ|ushi}}<br /> | {{tar|ⲱϣ|ûsh}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϣ|(a)sh}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲇⲁ|mada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁ|ma}}<br /> | {{tar|ⲙⲓϧⲁ|miha}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲙⲁ|mima}}<br /> | {{tar|ⲙⲉ|me}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲩⲣⲁⲗ|ural}}<br /> | {{tar|ⲩⲣⲓ|uri}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲗ|ral}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲩⲣϣⲓ|urshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲣ|shûr}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲇⲁ|rada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲣⲁ|ra}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲣⲟ(ⲛ)|ro(n)}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲥⲩ|usu}}<br /> | {{tar|ⲱⲥ|ûs}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲥ|(a)s}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲓ|si}}<br /> | {{tar|(ⲓ)ⲥ|(i)s}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲇⲁ|sada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲁ|sa}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲁ|sua}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙⲁ|suma}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ|se}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥⲩ|masu}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁϣⲓ|mashi}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲛⲁⲗ|unal}}<br /> | {{tar|ⲩⲛⲓ|uni}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲗ|nal}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲱϣⲓ|nûshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲛ|shûn}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲇⲁ|nada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲁ|na}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲛⲟ(ⲛ)|no(n)}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲱⲛ|zûn}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ϩⲟⲥ|hos}}<br /> | {{tar|ϩⲱ|hû}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϩ|(a)h}}<br /> | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲏ|hî}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲇⲁ|hada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲁ|ha}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ϩ|(î)h}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲩⲥ|nus}}<br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ⲛ|(î)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲩϣ|hush}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲱⲗ|sûl}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲁϣⲓ|sashi}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲇⲁ|suda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲩ|su}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | mn.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲁⲗ|nûmal}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲓ|nûmi}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙ|nûm}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲥⲓ|ansi}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛⲥ|(a)ns}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲩⲙⲇⲁ|anumda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲩⲗ|napul}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲓ|napi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲡⲓ|anpi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲓⲥⲁ|anisa}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲓⲥ|nis}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲉⲗⲁ|gela}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲓϣⲓ|gishi}}<br /> | {{tar|ⲅⲉⲇⲁ|geda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲅⲁ|ga}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲁⲥⲁ|nasa}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϣⲁϣⲓ|shashi}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲉⲇⲁ|seda}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> Brak danej formy, oznaczony w tabeli pauzą (&amp;mdash;), wskazuje na użycie pełnej formy (jeśli dostępna), lub formy sprzężonej przypadka wymaganego przez rekcję standardową &amp;ndash; np. dla komitatywu będzie to dopełniacz.<br /> <br /> Tarejski nie posiada zaimków czy przymiotników dzierżawczych. W ich miejsce korzysta się z postponowanej konstrukcji komitatywnej z przyimkiem {{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu|do}} i odpowiednią formą sprzężoną: dopełniaczową lub komitatywną, jeśli istnieje:<br /> <br /> &lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 40px&quot;&gt;<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲙⲉ|insume|mój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲣⲟ|insuro|nasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲥⲉ|insuse|twój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲙⲁⲥ|insu mas|Pana, Pani}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲟ|insuno|wasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲍⲟⲛ|insu zon|Państwa}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱϩ|insûh|jego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱⲛ|insûn|jej}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩϩⲁⲗ|insuhal|tego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲋⲥⲩⲗ|inssul|jego, jej, tego}} (w praktyce często używany w znaczeniu „czyjś, kogoś, obojętnie kogo”)<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲱⲙ|insunûm|ich, mężczyzn}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲡ|insunap|ich, kobiet}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲅⲉⲗⲁ|insugela|ich, rzeczy, zwierząt, itp.}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲥⲁ|insunasa|ich, obojętnie kogo}} (rzadko używany)<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> === Partykuły deiktyczne ===<br /> Zaimki wskazujące w tarejskim wyewoluowały w nieodmienne partykuły deiktyczne. Pozwalają one na czterostopniową identyfikację położenia obiektu, o którym mowa: „ten” &amp;ndash; „ten (trochę dalej)” &amp;ndash; „tamten (trochę bliżej)” &amp;ndash; „tamten”. Znaczenie każdej partykuły uzależnione jest od tego, czy stojąca za nią grupa nominalna jest w formie określonej czy w nieokreślonej. Dodatkowo, użycie formy pustej pozwala na oddanie znaczeń „ten” i „tamten” bez kontrastowania obiektów względem siebie.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 560px&quot; <br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Liczba<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Rodzaj<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (I)&lt;br /&gt;„ten”<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień II<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień III<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień IV<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień V<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (VI)&lt;br /&gt;„tamten”<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mn.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma pusta<br /> |}<br /> <br /> === Liczebnik ===<br /> Tarejski posiada dziesiętny system liczebnikowy. Liczebniki główne nie odmieniają się przez rodzaj, liczebniki porządkowe natomiast posiadają formy męskie, żeńskie i nijakie. Jako że derywacja form dla rodzaju żeńskiego i nijakiego jest przewidywalna, w tabeli poniżej przedstawione zostaną tylko liczebniki porządkowe w rodzaju męskim.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 1050px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 1<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|Ⲁ}}<br /> | {{tar|ⲩⲉ|we}}<br /> | {{tar|ⲧⲁⲃⲩ|tabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 11<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲀ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲩⲉ|mûtwe}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲧⲁⲃⲩ|pammûttabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 30<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲃⲁ|maba}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲁⲃⲩ|pammabu}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> ! {{tar|Ⲃ}}<br /> | {{tar|ⲥⲓⲛⲁ|sina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲓⲛⲩ|pamsinu}}<br /> ! 12<br /> ! {{tar|ⲒⲂ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲁ|mûssina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲩ|pammûssinu}}<br /> ! 40<br /> ! {{tar|ⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲓⲙⲓ|khimi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲓⲙⲩ|pamkhimu}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> ! {{tar|Ⲅ}}<br /> | {{tar|ϣⲩⲛⲇ|shund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩⲛⲇⲩ|pamshundu}}<br /> ! 13<br /> ! {{tar|ⲒⲄ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇ|mûtshund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇⲩ|pammûtshundu}}<br /> ! 50<br /> ! {{tar|Ⲕ}}<br /> | {{tar|ⲧⲟ|to}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲧⲟⲧⲩ|pamtotu}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> ! {{tar|Ⲇ}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲛⲧ|fant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϥⲁⲛⲧⲩ|pamfantu}}<br /> ! 14<br /> ! {{tar|ⲒⲆ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧ|mûtfant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧⲩ|pammûtfantu}}<br /> ! 60<br /> ! {{tar|ⲔⲒ}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲥⲓ|sasi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲁⲥⲩ|pamsasu}}<br /> |-<br /> ! 5<br /> ! {{tar|Ⲉ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲓⲁ|diya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲓⲩ|pamdiyu}}<br /> ! 15<br /> ! {{tar|ⲒⲈ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲇⲓⲓⲁ|mûdiya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲇⲓⲓⲩ|pammûdiyu}}<br /> ! 70<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ϣⲩϥⲩ|shufu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩϥⲩ|pamshufu}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> ! {{tar|Ⲋ}}<br /> | {{tar|ⲥⲟⲓⲁ|soya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲟⲓⲩ|pamsoyu}}<br /> ! 16<br /> ! {{tar|ⲒⲊ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲁ|mûssoya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲩ|pammûssoyu}}<br /> ! 80<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲉⲙⲩ|khemu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲉⲙⲩ|pamkhemu}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> ! {{tar|Ⲍ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲛ|shan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙmϣⲁⲛⲩ|pamshanu}}<br /> ! 17<br /> ! {{tar|ⲒⲌ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲁⲛ|mûtshan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲁⲛⲩ|pammûtshanu}}<br /> ! 90<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲥⲩ|pasu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲡⲁⲥⲩ|pampasu}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> ! {{tar|Ⲏ}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲙ|kham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲁⲙⲩ|pamkhamu}}<br /> ! 18<br /> ! {{tar|ⲒⲎ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲕⲭⲁⲙ|mûkkham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲕⲭⲁⲙⲩ|pammûkkhamu}}<br /> ! 100<br /> ! {{tar|Ⲗ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲇⲁ|shada}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲁⲇⲩ|pamshadu}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> ! {{tar|Ⲑ}}<br /> | {{tar|ⲁⲥⲓⲧ|asit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲁⲥⲓⲧⲩ|pamasitu}}<br /> ! 19<br /> ! {{tar|ⲒⲐ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧ|mûtasit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧⲩ|pammûtasitu}}<br /> ! 500<br /> ! {{tar|Ⲙ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲋⲥⲁ|dissa}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲋⲥⲩ|pamdissu}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> ! {{tar|Ⲓ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧ|mût}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲩ|pammûtu}}<br /> ! 20<br /> ! {{tar|ⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲓⲁⲧ|yat}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲓⲁⲧⲩ|pamyatu}}<br /> ! 1000<br /> ! {{tar|Ⲛ}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϩⲁⲗⲩ|pamhalu}}<br /> |}<br /> <br /> === Czasownik ===<br /> Odmiana czasownika w tarejskim ma najprawdopodobniej aglutynacyjną genezę i nie jest wyprowadzalna z języka pranuweńskiego w bezpośredni sposób. Tarejski czasownik niesie ze sobą następujące informacje o następujących kategoriach gramatycznych:<br /> * osobę (pod postacią końcówek osobowych oraz ruchomej klityki osobowej, funkcyjnie bliskiej zaimkowi osobowemu podmiotu),<br /> * czas, tryb i aspekt &amp;ndash; granica między kategorią czasu i aspektu w tarejskim jest dość płynna, a formy wyrażające te kategorie nazywa się zbiorczo „czasoaspektami”. Język tarejski posiada siedem takich konstrukcji czasoaspektowych: ''imperfectum'' („[przeszły] niedokonany”), ''stativum'' („[przeszły] dokonany”), ''indefinitum'' („nieprzeszły”), ''potentialis'' („potencjalny”), ''conditionalis'' („warunkowy”), ''inferentialis'' („nieświadka”) oraz ''imperativum'' („rozkazujący”), <br /> * stronę &amp;ndash; domyślną stroną jest strona czynna. Stronę bierną stanu oraz stronę zwrotną wyraża się za pomocą morfemów fleksyjnych. Strona bierna procesu jest konstrukcją peryfrastyczną.<br /> Dodatkowo, wyróżnia się następujące formy bezosobowe:<br /> * bezokolicznik prosty i kauzatywny,<br /> * imiesłów przymiotnikowy uprzedni bierny, imiesłów przymiotnikowy uprzedni czynny,<br /> * supinum.<br /> Czasowniki dzielą się na kilka klas odmian, uzależnionych od budowy rdzenia czasownika bazowego, tzn. pomijających ewentualne prefiksy:<br /> * klasa I: rdzenie mocne (C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;C&amp;mdash;C) &amp;ndash; złożone z samych spółgłosek. Wygłosowym dźwiękiem bezokolicznika będzie zawsze spółgłoska: {{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙ|kharem|handlować}}, {{tar|ⲕⲩⲙⲩⲙ|kumum|pracować w polu}}, {{tar|ⲛⲓⲡⲁⲗ|nipal|opowiadać}};<br /> * klasa II: rdzenie zgeminowane (G&amp;mdash;C, C&amp;mdash;G) &amp;ndash; jednym z elementów jest zbitka spółgłoskowa lub geminaty: {{tar|ⲋⲥ|ss}} lub {{tar|ϯⲗ|ll}}: {{tar|ⲡⲩⲛⲇ|pund|gasić}}, {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siadać}}, {{tar|ϯⲗⲟⲣ|kuć}};<br /> * klasa III: rdzenie słabe inicjalnie (J&amp;mdash;C, J&amp;mdash;C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;J&amp;mdash;C) &amp;ndash; pierwszym lub środkowym elementem jest półsamogłoska, która często wokalizuje się lub jest absorbowana przez sąsiednie dźwięki w odmianie: {{tar|ⲓⲁⲛⲁⲥ|yanas|kłamać}}, {{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛ|walen|zdobić}};<br /> * klasa IV: rdzenie słabe finalnie (C&amp;mdash;J, C&amp;mdash;C&amp;mdash;J) &amp;ndash; ostatnim elementem jest półsamogłoska. Taki rdzeń wymaga samogłoski podtrzymującej i dlatego bezokolicznik w wygłosie otrzymuje samogłoskę /{{IPA|ɑ}}/: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}}, {{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya|biec, ciec}}, {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲓⲁ|danaya|czcić}}.<br /> <br /> Dodatkowo, część czasowników jest nieregularna w wyniku zmian fonetycznych lub suplecji. Zbiór ten czasem nazywa się klasą V. <br /> <br /> ==== Formy bezosobowe ====<br /> Czasownik tarejski posiada dwa bezokoliczniki &amp;ndash; prosty i kauzatywny. Bezokolicznik kauzatywny jest tworzony poprzez dodanie przefiksu {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} oraz retrakcję konturu samogłoskowego. W ten sposób rdzeń słaby finalnie t-w „długość” przybiera formę prostą {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} i {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}}. Jeśli samogłoski konturu już są tylne, nie ulegają one zmianie, np. k-ss „siedzenie” przybiera formy {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} i {{tar|ⲥⲉⲕⲁⲋⲥ|sekass|siadać}}. Kauzatywność bezokolicznika jest czasami względna lub nieoczywista z powodu etymologicznego zatarcia, np. {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} i {{tar|ⲥⲉⲥⲏⲩⲁⲇ|sesîwad|przekazać, oddać}}. W złożonych formach czasownikowych prefiks {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} umieszczony jest jako ostatni prefiks, w bezpośrednim sąsiedztwie rdzenia, np. {{tar|ⲁⲛⲥⲉⲭⲁⲧⲩⲙ|ansekhatum|zamykać na klucz}} od {{tar|ⲁⲛⲭⲁⲓⲧⲱⲙ|ankhaitûm|być zamkniętym na klucz}}.<br /> <br /> Supinum odpowiada funkcyjnie polskim konstrukcjom z „aby” i „do”, wskazując na cel lub przeznaczenie danej czynności lub przedmiotu. Formalnie przypmina rzeczownik liczby pojedynczej rodzaju męskiego w mianowniku i w mowie potocznej często jest z nim mylony. Supinum konstruuje się przez wymianę konturu fonetycznego na podniesiony o jeden stopień i dodanie końcówki {{tar|&amp;ndash;ⲟⲥ|&amp;ndash;os}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲕⲟⲋⲥⲟⲥ|kossos|aby usiąść, do siedzenia}}, {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲓⲩⲟⲇⲟⲥ|siwodos|aby rozkazywać, do rozkazywania}}. Jeśli samogłoski konturu są już w najwyższym szeregu, nie ulegają zmianie. Zarówno /{{IPA|e̞}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|i}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|o̞}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|u}}/. Jeśli rdzeń jest słaby finalnie, podtrzymująca go samogłoska zostaje ucięta: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲟⲩⲟⲥ|setowos|aby wydłużyć, do wydłużania}}.<br /> <br /> Imiesłowy przymiotnikowe funkcjonują w tarejskim w charakterze przymiotników odczasownikowych. Nie są mocno obciążone funkcyjnie i nie należą do powszechnych. Imiesłów uprzedni bierny tworzy się w rodzaju męskim poprzez otoczenie rdzenia cyrkumfiksem {{tar|ⲁ&amp;ndash; &amp;ndash;ⲁⲍⲩ|a&amp;ndash; &amp;ndash;azu}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲍⲩ|akassazu|posadzony}}. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą swoją samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁⲍⲩ|setawazu|wydłużony}}. Imiesłów uprzedni czynny tworzy się poprzez wymianę konturu fonetycznego na obniżony o jeden stopień i dodanie sufiksu {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}: {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲉⲩⲁⲇⲓⲛ|sewadin|który rozkazał}}. Zarówno /{{IPA|i}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|e̞}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|u}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|o̞}}/. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} → {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓⲛ|taiwin|który wydłużał}}. Formy żeńskie i nijakie tworzy się w zgodzie z odmianą przymiotnikową.<br /> <br /> ==== Formy osobowe ====<br /> ===== Preliminaria =====<br /> Tarejskie formy osobowe są zwykle wielofunkcyjne, wskazując na osobę, liczbę, czas, aspekt, tryb oraz stronę jednocześnie. Szczególnie rozgraniczenie czasu, aspektu i trybu jest trudne: granice między poszczególnymi formami czasowo-aspektowymi wyznaczają granice przede wszystkim między relacjami mówiącego do tego, o czym mówi, następnie sposobami przedstawienia tego, o czym mówi, a dopiero na końcu między poszczególnymi ramami czasowymi. Z tego powodu często mówi się, że kategoria czasu jako taka w tarejskim nie istnieje, a jej rolę spełniają okoliczniki i wyrażenia okolicznikowe, a także kontekst zdaniowy.<br /> <br /> Tabele poniżej ukażą odmianę we wszystkich formach czasowo-aspektowych dla czterech klas regularnych oraz dwóch czasowników nieregularnych: jednego, w którym nieregularność wynika z przeszłych zmian fonetycznych, oraz kolejnego, w którym odmiana jest formalnie regularna, ale odbywa się na kilku tematach w wyniku zlania się kilku czasowników w jeden. Wcześniej przedstawione zostaną klityki osobowe, które przynależą do każdej formy osobowej czasownika, ale mogą się z nią łączyć zarówno w pozycji nagłosowej, jak i wygłosowej, a ich powtarzanie w każdej tabeli zaburzyłoby czytelność.<br /> <br /> ===== Klityki osobowe =====<br /> Klityki osobowe mogą być umieszczone na początku lub na końcu formy czasownika. Prepozycja klityki to forma neutralna &amp;ndash; postpozycją sugeruje się podkreślenie roli podmiotu w kontekście wypowiedzi. Klityki przybierają różne formy w zależności od ich kontekstu fonetycznego, a także &amp;ndash; w 3. osobie &amp;ndash; od rodzaju (lub jego braku). Tabela poniżej prezentuje wszystkie formy klityczne.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 450px&quot;<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Nagłos, przed samogł.<br /> ! Nagłos, przed spółgł.<br /> ! Wygłos, po samogł.<br /> ! Wygłos, po spółgł.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲓⲙ&amp;ndash;|im&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲓ&amp;ndash;|i&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;y}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲙ|&amp;ndash;im}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲓⲛ&amp;ndash;|in&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲛⲓ&amp;ndash;|ni&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲛ|&amp;ndash;n}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲕ&amp;ndash;|ak&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲕ|&amp;ndash;k}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛ&amp;ndash;|ten&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲧⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|te(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲧⲉⲛ|&amp;ndash;ten}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲧⲉⲛ|&amp;ndash;aten}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;6&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲉϥ&amp;ndash;|ef&amp;ndash;}}<br /> | rowspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲉ&amp;ndash;|e&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϥⲩ|&amp;ndash;fu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉϥ|&amp;ndash;ef}}<br /> |-<br /> ! r.ż.<br /> | {{tar|ⲉⲥ&amp;ndash;|es&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲩ|&amp;ndash;su}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲥ|&amp;ndash;es}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | {{tar|ⲉⲍ&amp;ndash;|ez&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲍⲩ|&amp;ndash;ⲍu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲍ|&amp;ndash;ez}}<br /> |-<br /> ! bezrodz.<br /> | {{tar|ⲓϩ&amp;ndash;|ih&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲓ&amp;ndash;|hi&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩ|&amp;ndash;h}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓϩ|&amp;ndash;ih}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! żywotny<br /> | {{tar|ⲥⲉⲛ&amp;ndash;|sen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|se(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲉⲛ|&amp;ndash;sen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲥⲉⲛ|&amp;ndash;asen}}<br /> |-<br /> ! nieżywotny<br /> | {{tar|ϩⲉⲛ&amp;ndash;|hen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|he(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩⲉⲛ|&amp;ndash;hen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁϩⲉⲛ|&amp;ndash;ahen}}<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Indefinitum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 100%; font-size: 80%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙ|kupować}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥ|siedzieć}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲁⲥ|yanas|kłamać}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛ|walen|zdobić}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya|biec}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | niereg.&lt;br /&gt;{{tar|ⲃⲁⲗ|bal|dać}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | supl.&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁϣ|kash|dołączyć}}<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲟ|kharemo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲟ|kharemetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲟ|kasso}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲟ|kassetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁ|&amp;ndash;ama}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲁ|kassama}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲟ|inso}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲟ|insetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁ|insa}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲟ|uleno}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲟ|ulenetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁ|ulena}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟ|fo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲟ|&amp;ndash;tho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲟ|fîtho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲟ|taiwo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲟ|&amp;ndash;tho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲟ|taitho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲱⲁ|taiwa}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲟ|balo}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲑⲟ|baltho}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁ|bala}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲟ|kasho}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲟ|kashetho}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁ|kasha}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲩ|kharemu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲩ|kharemethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩ|kassu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲩ|kassethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁ|&amp;ndash;ⲩma}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩⲙⲁ|kassuma}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲩ|insethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&gt;&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁ|insa}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲩ|ulenu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲩ|ulenethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁ|ulena}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲩ|&amp;ndash;wu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲩ|fîwu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲩ|&amp;ndash;thu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲩ|fîthu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲁ|&amp;ndash;wa}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲁ|fîwa}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲩ|taiwu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲩ|&amp;ndash;thu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲩ|taithu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲱⲁ|taiwa}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩ|baw}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲑⲩ|balthu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲁ|bawa}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲩ|kashu}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲩ|kashethu}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁ|kasha}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉ|khareme}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲉ|kharemethe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲓ|kharemai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲉ|&amp;ndash;ine}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲉ|kassine}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲉ|&amp;ndash;ithe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲉ|kassithe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁⲓ|&amp;ndash;amai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲁⲓ|kassamai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉ|inse}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲉ|insethe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁⲓ|insai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉ|ulene}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲉ|ulenethe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁⲓ|ulenai}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲉ|–we}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲉ|fîwe}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲉ|–the}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲉ|fîthe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲓ|fîyai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲉ|taiwe}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲉ|–the}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲉ|taithe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲓ|taiwai}}<br /> | {{tar|ⲃⲉ|be}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲑⲉ|bathe}}<br /> | {{tar|ⲃⲉⲓⲁⲓ|beyai}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉ|kashe}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲉ|kashethe}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁⲓ|kashai}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕ|kharemak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲧⲁⲕ|kharemetak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲁⲓ|kharemakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲁⲕ|&amp;ndash;inak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲁⲕ|kassinak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ithak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲁⲕ|kassithak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;inakai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲁⲕⲁⲓ|kassinakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;&amp;ndash;ⲁⲕ}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁⲕ|insak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲁⲕ|insethak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁⲕⲁⲓ|insakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁⲕ|ulenak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲁⲕ|ulenethak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁⲕⲁⲓ|ulenakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲕ|fîyak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲉⲑⲁⲕ|fîyethak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲕⲁⲓ|fîyakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲕ|taiwak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;thak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲁⲕ|taithak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲕⲁⲓ|taiwakai}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁⲕ|balak}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲕ|balethak}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁⲕⲁⲓ|balakai}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁⲕ|kashak}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲁⲕ|kashethak}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁⲕⲁⲓ|kashakai}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 3.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓ|kharemi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓ|&amp;ndash;ethi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲓ|kharemethi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓ|&amp;ndash;iwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲩⲓ|kharemiwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲓ|&amp;ndash;ini}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲓ|kassini}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲓ|&amp;ndash;ithi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲓ|kassithi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲩⲓ|&amp;ndash;amwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲩⲓ|kassamwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓ|yansi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓ|&amp;ndash;ethi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲓ|yansethi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓ|&amp;ndash;iwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓⲩⲓ|yansiwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓ|waleni}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓ|&amp;ndash;ethi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲉⲑⲓ|walenethi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓ|&amp;ndash;iwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓⲩⲓ|waleniwi}}<br /> | '''{{tar|–Ø|–Ø}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓ|fîy}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲓ|–thi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲓ|fîthi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲓ|&amp;ndash;wi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲓ|fîwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;Ø|–Ø}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩ|taiw}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;–ⲑⲓ|–thi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲓ|taithi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓ|taiwi}}<br /> | {{tar|ⲃⲓ|bi}}<br /> | {{tar|ⲃⲓⲑⲓ|bithi}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩⲓ|balwi}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓ|kashi}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲓ|kashethi}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓⲩⲓ|kashiwi}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲥ|kharemis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ethis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲓⲥ|kharemethis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓⲥ|&amp;ndash;iwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲩⲓⲥ|kharemiwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲓⲥ|&amp;ndash;inis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲓⲥ|kassinis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ithis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲓⲥ|kassithis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲩⲓⲥ|&amp;ndash;amwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲩⲓⲥ|kassamwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓⲥ|yansis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ethis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲓⲥ|yansethis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓⲥ|&amp;ndash;iwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓⲩⲓⲥ|yansiwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓⲥ|walenis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ethis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲉⲑⲓⲥ|walenethis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓⲥ|&amp;ndash;iwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓⲩⲓⲥ|waleniwis}}<br /> | '''{{tar|–ⲥ|–s}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲥ|fîyas}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲓⲥ|–this}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲓⲥ|fîthis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲓⲥ|&amp;ndash;wis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲓⲥ|fîwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲥ|–s}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲥ|taiwas}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;–ⲑⲓⲥ|–this}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲓⲥ|taithis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓⲥ|taiwis}}<br /> | {{tar|ⲃⲓⲥ|bis}}<br /> | {{tar|ⲃⲓⲑⲓⲥ|bithis}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩⲓⲥ|balwis}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓⲥ|kashis}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲓⲥ|kashethis}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓⲩⲓⲥ|kashiwis}}<br /> |}<br /> Prototypową koniugacją w trybie ''indefinitum'' jest odmiana w klasie I, w której najwyraźniej widać pozostałości systemu aglutynacyjnego w postaci stałych elementów wyznaczających poszczególne osoby oraz stronę bierną. Rdzenie zgeminowane klasy II ulegają rozszerzeniu o infiks {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ&amp;ndash;|&amp;ndash;in&amp;ndash;}}, mający pierwotnie znaczenie ingresywne, ale obecnie zredukowany do roli nośnika akcentu leksykalnego. Wskutek obecności tego infiksu w często używanych formach czasownikowych częste są, uważane za błędne, bezokoliczniki oparte na nowych rdzeniach „superciężkich”, mających budowę C&amp;mdash;V&amp;mdash;Gin, np. *{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛ|*kassin}} w miejsce normatywnego {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass}}. W klasie III w pierwszej i drugiej osobie następuje rekonstrukcja pierwszej sylaby, polegająca na wokalizacji półsamogłoski i delecji pierwotnego konturu. Podobny proces, chociaż dotyczący ostatniej sylaby rdzenia, zachodzi w klasie IV &amp;ndash; w niej w nieco inny sposób w zależności od tego, czy rdzeń buduje półsamogłoska /{{IPA|j}}/ czy /{{IPA|w}}/. Odmiana w klasie IV jest najbardziej chwiejna dialektalnie: w części gwar formy te nie różnią się od odmian klasy I i II, w innych natomiast ze względu na znaczną redukcję fonetyczną końcówek ich rolę przejął w każdej formie bezokolicznik &amp;ndash; tendencja do takiego rozwiązania sprawy rozszerza się stopniowo w obrębie systemu koniugacyjnego oraz geograficznie, i powoduje ostateczne zespojenie proklitycznych zaimków osobowych celem kompensacji.<br /> <br /> ===== ''Stativum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; text-size: 80%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I II III<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|–ⲁⲕⲩ|–aku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲩ|kharemaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲕⲩ|kassaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲕⲩ|yansaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲕⲩ|walnaku}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲕⲩ|–ethaku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲕⲩ|kharemethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲕⲩ|kassethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲕⲩ|yansethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲕⲩ|walnethaku}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲕⲁ|–aka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲁ|kharemaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲕⲁ|kassaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲕⲁ|yansaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲕⲁ|walnaka}}<br /> | '''{{tar|–ⲕⲩ|–ku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲕⲩ|fîku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲕⲩ|taiku}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲕⲩ|–athaku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲕⲩ|fîyathaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲕⲩ|taiwathaku}}<br /> | '''{{tar|–ⲕⲁ|–ka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲕⲁ|fîka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲕⲁ|taika}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲕⲩ|bawku}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲕⲩ|balethaku}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲕⲁ|bawka}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲕⲩ|redaku}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲕⲩ|redethaku}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲕⲁ|redaka}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|–ⲁⲛⲩ|–anu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲛⲩ|kharemanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲛⲩ|kassanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲛⲩ|yansanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲛⲩ|walnanu}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲛⲩ|–ethanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲛⲩ|kharemethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲛⲩ|kassethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲛⲩ|yansethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲛⲩ|walnethanu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲛⲁ|–ana}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲛⲁ|kharemana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲛⲁ|kassana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲛⲁ|yansana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲛⲁ|walnana}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩ|–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲛⲩ|fînu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲛⲩ|tainu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲛⲩ|–athanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲛⲩ|fîyathanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲛⲩ|taiwathanu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁ|–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲛⲁ|fîna}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲛⲁ|taina}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲛⲩ|bawnu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲛⲩ|balethanu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲛⲁ|bawna}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲛⲩ|redanu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲛⲩ|redethanu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲛⲁ|redana}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲁ|–ata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲁ|kharemata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲁ|kassata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲁ|yansata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲁ|walnata}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲧⲁ|–ethata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲁ|kharemethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲁ|kassethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲁ|yansethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲁ|walnethata}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲁⲓ|–atai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲁⲓ|kharematai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲁⲓ|kassatai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲁⲓ|yansatai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲁⲓ|walnatai}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲁ|–ta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲁ|fîta}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲁ|taita}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲧⲁ|–athata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲁ|fîyathata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲁ|taiwathata}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲁⲓ|–tai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲁⲓ|fîtai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲁⲓ|taitai}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲧⲁ|bawta}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲧⲁ|balethata}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲧⲁⲓ|bawtai}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲁ|redata}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲧⲁ|redethata}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲁⲓ|redatai}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲩⲛⲩ|–atunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲛⲩ|kharematunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲛⲩ|kassatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲛⲩ|yansatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲛⲩ|walnatunu}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|–ethatunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|kharemethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|kassethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|yansethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|walnethatunu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|–atunai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|kharematunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|kassatunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|yansatunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|walnatunai}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲛⲩ|–tunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩⲛⲩ|fîtunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩⲛⲩ|taitunu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|–athatunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|fîyathatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|taiwathatunu}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲛⲁⲓ|–tunai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩⲛⲁⲓ|fîtunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩⲛⲁⲓ|taitunai}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲧⲩⲛⲩ|bawtunu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|balethatunu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲧⲩⲛⲁⲓ|bawtunai}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲛⲩ|redatunu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|redethatunu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|redatunai}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 3.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁ|kassa}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁ|yansa}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁ|walna}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁ|–etha}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁ|kharemetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁ|kassetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁ|yansetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁ|walnetha}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲩⲓ|–atwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲓ|kharematwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲓ|kassatwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲓ|yansatwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲓ|walnatwi}}<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–ta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁ|–atha}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲁ|fîyatha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁ|taiwatha}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲓ|–twi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩⲓ|fîtwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩⲓ|taitwi}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁ|bala}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁ|baletha}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁⲩⲓ|balawi}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁ|reda}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁ|redetha}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲓ|redatwi}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲩ|kharemu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩ|kassu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲩ|yansu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲩ|walnu}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲧⲩ|–ethatu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲩ|kharemethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲩ|kassethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲩ|yansethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲩ|walnethatu}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲥ|–us}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲩⲥ|kharemus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩⲥ|kassus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲩⲥ|yansus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲩⲥ|walnus}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲛⲩ|–tu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩ|fîtu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩ|taitu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|–athatu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲩ|fîyathatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲩ|taiwathatu}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲥ|–tus}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩⲥ|fîtus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩⲥ|taitus}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩ|balu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲩ|balethu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩⲥ|balus}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲩ|redu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲩ|redethu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲩⲥ|redus}}<br /> |} <br /> W trybie ''stativum'' zlewanie się klas odmiany w jedną przebiegło najszybciej. W klasach I, II i III wszystkie końcówki są takie same. W klasie III dodatkowo można zaobserwować delecję jądra ostatniej sylaby rdzenia. W klasie IV obserwujemy obecność końcówek z nagłosową spółgłoską &amp;ndash; w trzeciej osobie pierwotnie intruzywną, zastępującą słabą półsamogłoskę. Dodatkowo, czasownik nieregularny {{tar|ⲕⲁϣ|kash}} w tym trybie odmienia się regularnie na bazie supletywnego rdzenia r-d.<br /> <br /> ===== ''Imperfectum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; text-size: 80%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I II III<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲕⲩ|a–aku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲩ|akharemaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲕⲩ|akassaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲕⲩ|ayansaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲕⲩ|awalnaku}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲕⲩ|a–ethaku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲕⲩ|akharemethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲕⲩ|akassethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲕⲩ|ayansethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲕⲩ|awalnethaku}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲕⲁ|a–aka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲁ|akharemaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲕⲁ|akassaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲛⲥⲁⲕⲁ|ayansaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲕⲁ|walnaka}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲕⲩ|a–ku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲕⲩ|afîku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲕⲩ|ataiku}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲕⲩ|a–athaku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲕⲩ|afîyathaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲕⲩ|ataiwathaku}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲕⲁ|a–ka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲕⲁ|afîka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲕⲁ|ataika}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲕⲩ|abawku}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲕⲩ|abalethaku}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲕⲁ|abawka}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲕⲩ|aredaku}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲕⲩ|aredethaku}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲕⲁ|aredaka}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲛⲩ|a–anu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲛⲩ|akharemanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲛⲩ|akassanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲛⲩ|ayansanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲛⲩ|awalnanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲛⲩ|a–ethanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲛⲩ|akharemethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲛⲩ|akassethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲛⲩ|ayansethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲛⲩ|awalnethanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲛⲁ|a–ana}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲛⲁ|akharemana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲛⲁ|akassana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲛⲁ|ayansana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲛⲁ|awalnana}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩ|a–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲛⲩ|afînu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲛⲩ|atainu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲛⲩ|a–athanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲛⲩ|afîyathanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲛⲩ|ataiwathanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁ|a–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲛⲁ|afîna}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲛⲁ|ataina}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲛⲩ|abawnu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲛⲩ|abalethanu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲛⲁ|abawna}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲛⲩ|aredanu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲛⲩ|aredethanu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲛⲁ|aredana}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲁ|a–ata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲁ|akharemata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲁ|akassata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲁ|ayansata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲁ|awalnata}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲧⲁ|a–ethata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲁ|kharemethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲁ|akassethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲁ|ayansethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲁ|awalnethata}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲁⲓ|a–atai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲁⲓ|akharematai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲁⲓ|akassatai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲁⲓ|ayansatai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲁⲓ|awalnatai}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲁ|a–ta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲁ|afîta}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲁ|ataita}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲧⲁ|a–athata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲁ|afîyathata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲁ|ataiwathata}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲁⲓ|a–tai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲁⲓ|afîtai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲁⲓ|ataitai}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲧⲁ|abawta}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲧⲁ|abalethata}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲧⲁⲓ|abawtai}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲁ|aredata}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲧⲁ|aredethata}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲁⲓ|aredatai}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲩⲛⲩ|a–atunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲛⲩ|akharematunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲛⲩ|akassatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲛⲩ|ayansatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲛⲩ|awalnatunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|a–ethatunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|akharemethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|akassethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|ayansethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|awalnethatunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|a–atunai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|akharematunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|akassatunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|ayansatunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|awalnatunai}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲛⲩ|a–tunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩⲛⲩ|afîtunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩⲛⲩ|ataitunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|a–athatunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|afîyathatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|ataiwathatunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲛⲁⲓ|a–tunai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩⲛⲁⲓ|afîtunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩⲛⲁⲓ|ataitunai}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲧⲩⲛⲩ|abawtunu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|abalethatunu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲧⲩⲛⲁⲓ|abawtunai}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲛⲩ|aredatunu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|aredethatunu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|aredatunai}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 3.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁ|a–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|akharema}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁ|akassa}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁ|ayansa}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁ|awalna}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁ|a–etha}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁ|akharemetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁ|akassetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁ|ayansetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁ|awalnetha}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲩⲓ|a–atwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲓ|akharematwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲓ|akassatwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲓ|ayansatwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲓ|awalnatwi}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁ|a–ta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁ|afîya}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁ|ataiwa}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁ|a–atha}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲁ|afîyatha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁ|ataiwatha}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲓ|a–twi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩⲓ|afîtwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩⲓ|ataitwi}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲁ|abala}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁ|abaletha}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲁⲩⲓ|abalawi}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁ|areda}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁ|aredetha}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲓ|aredatwi}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲩ|a–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲩ|akharemu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲩ|akassu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲩ|ayansu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲩ|awalnu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲧⲩ|a–ethatu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲩ|akharemethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲩ|akassethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲩ|ayansethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲩ|awalnethatu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲩⲥ|a–us}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲩⲥ|akharemus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲩⲥ|akassus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲩⲥ|ayansus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲩⲥ|awalnus}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲛⲩ|a–tu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩ|afîtu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩ|ataitu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|a–athatu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲩ|afîyathatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲩ|ataiwathatu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲥ|a–tus}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩⲥ|afîtus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩⲥ|ataitus}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲩ|abalu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲩ|abalethu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲩⲥ|abalus}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲩ|aredu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲩ|aredethu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲩⲥ|aredus}}<br /> |}<br /> Formy ''imperfectum'' formalnie derywowane są poprzez augmentację form ''stativum'' przy pomocy prefiksu {{tar|ⲁ–|a–}}, który dodawany jest w bezwzględnym nagłosie, tzn. także przed innymi prefiksami. Zasada ta przestrzegana jest dosyć konsekwentnie, chociaż część czasowników supletywnych posiada inne formy ''stativum'' i ''imperfectum'', świadczące o tym, że świadomość derywacyjna tych form powoli w języku tarejskim zanika.<br /> <br /> ===== ''Potentialis'', ''conditionalis'', ''inferentialis'' oraz ''imperativum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | wszystkie<br /> |-<br /> ! Forma ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |-<br /> ! Potentialis<br /> | '''{{tar|–ⲉϥ|–ef}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉϥ|kharemef}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲉϥ|–ethef}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲉϥ|kharemethef}}<br /> | '''{{tar|‒ⲉϥⲁ|‒efa}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉϥⲁ|kharemefa}}<br /> |-<br /> ! Conditionalis<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛⲉϥ|–inef}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲛⲉϥ|khareminef}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲓⲛⲉϥ|–ethinef}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲓⲛⲉϥ|kharemethinef}}<br /> | '''{{tar|‒ⲓⲛⲉϥⲁ|‒inefa}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲛⲉϥⲁ|khareminefa}}<br /> |-<br /> ! Inferentialis<br /> | '''{{tar|–ⲉⲕ|–ek}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲕ|kharemek}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲉⲕ|–ethek}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲉⲕ|kharemethek}}<br /> | '''{{tar|‒ⲉⲕⲁ|‒eka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲕⲁ|kharemeka}}<br /> |-<br /> ! Imperativum<br /> | '''{{tar|ⲁ–|a-}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙ|akharem}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑ|a-eth}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑ|akharemeth}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁ|a-a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|akharema}}<br /> |}<br /> Formy ''potentialis'', ''conditionalis'', ''inferentialis'' oraz ''imperativum'' zatraciły faktyczną odmianę przez liczby i osoby, polegając w tym aspekcie wyłącznie na klitykach osobowych, które w wypadku pierwszych trzech form zawsze znajdują się przed, a w przypadku trybu rozkazującego — zawsze po rdzeniu. Nie ma czasowników formalnie nieregularnych w tych koniugacjach, chociaż pojawiają się przykłady suplecji.<br /> <br /> == Składnia ==<br /> === Szyk zdania ===<br /> Bazowym szykiem zdania tarejskiego jest VSO:<br /> <br /> {|<br /> |-<br /> | rowspan=&quot;4&quot; | (1)<br /> | '''{{tar|ⲭⲁⲃⲓ}}'''<br /> | '''{{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲉⲃⲱ}}'''<br /> | '''{{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲃⲓⲧⲩⲛⲁⲗ}}'''<br /> |-<br /> | ''khabi''<br /> | ''in-nebû''<br /> | ''id-abitunal''<br /> |-<br /> | mówić-{{m|3SG.INDEF}}<br /> | {{m|DEF}}-pan.{{m|SG.NOM.DEF}}<br /> | {{m|DEF}}-sługa-{{m|PL.DAT.DEF}}<br /> |-<br /> | colspan=&quot;3&quot; | „Pan mówi do swoich sług.”<br /> |}<br /> <br /> <br /> [[Kategoria:Języki Kyonu|Tarejski]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_tarejski&diff=24301 2018-03-20T21:44:05Z

<p>Widsið: /* Czasownik */</p> <hr /> <div>{{AM}}<br /> {{ język<br /> | kolor = #7851A9 | nazwa = tarejski | nazwa własna = Ⲑⲁⲣⲩ ''Tharu''<br /> | twórca = [[User:Widsið|Widsið]] | rok = 2017-2018 | cel = użytkowanie w conworldzie | wersja = 0.5 | nazwa conworldu = [[Kyon]]<br /> | państwa = [[Tarum]] | regiony = wschodni Kyon | mówiący = bd.<br /> | alfabet = nieopracowany conscript (''in loco'': alfabet koptyjski)<br /> | typologia = fleksyjny niekonkatenatywny&lt;br /&gt;VSO<br /> | klasyfikacja = <br /> '''języki nuweńskie''' (?)<br /> : języki antyponuweńskie<br /> :: tarejski<br /> }}<br /> '''Język tarejski''' (Ⲑⲁⲣⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Tharu epilu'' [{{IPA|ˈtʰɑ.ru e̞ˈpi.lu}}]) &amp;ndash; język o nieustalonej klasyfikacji, powszechnie uważany za członka grupy [[języki nuweńskie|języków nuweńskich]], w której tworzy oddzielną podgrupę ''antyponuweńską''. Tarejski jest językiem urzędowym [[Tarum]], chociaż najprawdopodobniej rozwinął się w innej części świata, skąd do wschodniego Kyonu został zawleczony w wyniku niemożliwej do umieszczenia w czasie wędrówki ludów. Izolacja geopolityczna kraju sprawiła, że jest niemal całkowicie wolny od identyfikowalnego zewnętrznego wpływu, chociaż dzieli kilkanaście leksemów, głównie dotyczących fauny i flory, z językami prymitywnych plemion zamieszkujących otaczające Tarum lasy deszczowe.<br /> <br /> Obecnie można wyróżnić dziewięć dialektów języka tarejskiego, a ich zasięg pokrywa się mniej więcej z podziałem administracyjnym kraju, opartym w dużej mierze o naturalne przeszkody dla rozwoju osadnictwa. Istnieje również odgórnie regulowany język standardowy (Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Assemanu epilu'' „oczyszczony język”), używany przede wszystkim w oficjalnej komunikacji. Tarejski zapisywany jest pismem alfabetycznym nieco przypominającym [[runy nuweńskie]]. Pismo ma charakter alfabetyczny i w dużej mierze dobrze odzwierciedla wymowę, dosyć mocno trzymając się zasady „jeden znak &amp;ndash; jeden dźwięk”. Zarówno słownictwo, jak i niekonkatenatywna morfologia języka są sprowadzalne do [[język pranuweński|pranuweńszczyzny]], ale badania tarejskiego zawsze były utrudnione ze względu na zamknięty charakter Tarum.<br /> <br /> Można przypuszczać, że niedawne otwarcie Tarum na świat w połączeniu z ożywionym zainteresowaniem obcymi kulturami na całym świecie będzie sprzyjało badaniom lokalnej mowy i pozwoli na udzielenie odpowiedzi na wiele pytań, dotyczących zarówno języka, jak i etnogenezy Tarejów.<br /> <br /> == Fonetyka i fonologia ==<br /> Tarejski posiada prosty system dźwiękowy, składający się z ośmiu samogłosek, dwóch półsamogłosek oraz osiemnastu spółgłosek.<br /> === Samogłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; |<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Przednie<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Środkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Tylne<br /> |-<br /> ! Przymknięte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/ ・ ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> |-<br /> ! Średnie<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> ! Otwarte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |}<br /> Tarejski system samogłoskowy wyraźnie ciąży ku większemu przymknięciu, jednocześnie nie przesuwając się wyraźnie ani w przód, ani w tył jamy ustnej. Środkowe przymknięte samogłoski ‹ⲏ› /{{IPA|ɨ}}/ i ‹ⲱ› /{{IPA|ʉ}}/ są nieco bardziej otwarte, niż skrajne ‹ⲓ› /{{IPA|i}}/ i ‹ⲩ› /{{IPA|u}}/. Warto zauważyć, że tylne samogłoski są zawsze zaokrąglone, a przednie &amp;ndash; nigdy. Zaokrąglenie jest wyraźne i skompresowane. Samogłoski nie ulegają redukcji w pozycji nieakcentowanej. Długość samogłoski nie ma fonemicznego znaczenia, chociaż najprawdopodobniej opozycja iloczasowa istniała w przeszłości &amp;ndash; wskazuje na to obecność długich dźwięków we wszystkich pozostałych językach nuweńskich. W tarejskim dyftongi nie występują; ostatni z notowanych jeszcze [[kalendarze Kyonu|300 lat temu]] dyftongów ‹ⲁⲓ› uległ koalescencji do /{{IPA|æ}}/, a w dalszej perspektywie najpewniej zleje się z ‹ⲉ› /{{IPA|e̞}}/, do którego stopniowo zbliża się w wymowie. Ortografia tarejska nie oznacza historycznych dyftongów we współczesnych pismach w myśl zasady o fonemiczności, jednak można je znaleźć w starszych tekstach. <br /> <br /> === Półsamogłoski ===<br /> Tarejski posiada dwie półsamogłoski /{{IPA|j}}/ i /{{IPA|w}}/, zapisywane jak ich samogłoskowe odpowiedniki: ‹ⲓ› oraz ‹ⲩ›. Mają one specjalny status w systemie morfofonemicznym tego języka: mimo że inaczej niż samogłoski nie mogą stanowić jądra sylaby, zdarza się, że rdzenie spółgłoskowe są przez nie dopełniane, tak jakby stanowiły one prawdziwe samogłoski, zachowując jednak swój spółgłoskowy status, tzn. tworząc dodatkowy element spółgłoskowego łańcucha. Dodatkowo, rdzenie w których skład wchodzą półsamogłoski, nazywane są rdzeniami płynnymi i podlegają nieco innym zasadom odmiany.<br /> <br /> === Spółgłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1000px&quot;<br /> |-<br /> ! <br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowo-&lt;br /&gt;-zębowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Dziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Zadziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Podniebienne<br /> |-<br /> ! Nosowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲙ /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲛ /{{IPA|n}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Zwarto-&lt;br /&gt;-wybuchowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲡ /{{IPA|p}}/・ⲫ /{{IPA|pʰ}}/・ⲃ /{{IPA|b}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲧ /{{IPA|t}}/・ⲑ /{{IPA|tʰ}}/・ⲇ /{{IPA|d}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲕ /{{IPA|k}}/・ⲭ /{{IPA|kʰ}}/・ⲅ /{{IPA|g}}/<br /> |-<br /> ! Szczelinowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϥ /{{IPA|f}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲥ /{{IPA|s}}/・ⲍ /{{IPA|z}}/・(ⲋⲥ /{{IPA|sː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϣ /{{IPA|ʃ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϧ /{{IPA|ɣ}}/<br /> |-<br /> ! Drżące<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲣ /{{IPA|r}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Aproksymanty<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲗ /{{IPA|l}}/・(ϯⲗ /{{IPA|lː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |}<br /> Charakterystyczną cechą tarejskiej fonologii jest fonemiczny kontrast między aspirowanymi, nieaspirowanymi i dźwięcznymi spółgłoskami zwartymi, nieobecny w pokrewnych językach. Ponadto, inaczej niż samogłoski, spółgłoski ulegają szeregowi przemian pozycyjnych. <br /> <br /> Status geminat ‹ⲋⲥ› oraz ‹ϯⲗ›, wywodzących się z dawnych zbitek spółgłoskowych *vs oraz *tl &amp;ndash; stąd ich nietypowy zapis &amp;ndash; jest niejasny. Przez Tarejów są one odbierane jako jeden dźwięk i nie rozdziela się ich przy podziale na sylaby: Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ → Ⲁ・ⲋⲥⲉ・ⲙⲁ・ⲛⲩ. Jednocześnie trudno jest wskazać na pary minimalne, które pozwalałyby uznać je za odrębne fonemy. Nieco inaczej traktowane jest ‹ⲛⲛ› [{{IPA|nː}}], często wyraźnie artykulacyjnie rozdzielane na dwa elementy a nie przytrzymane.<br /> <br /> Obserwuje się w tarejskim zjawisko lenicji, w języku standardowym i większości dialektów dotyczy ono jednak wyłącznie dźwięcznych spółgłosek zwartych, które w pozycji między dwiema samogłoskami ulegają frykatywizacji: /{{IPA|b}}/ → [{{IPA|β}}]; /{{IPA|d}}/ → [{{IPA|ð}}]; /{{IPA|g}}/ → [{{IPA|ɣ}}]. Zjawisko to zachodzi także w pozycji międzywyrazowej, tzn. granica wyrazu jest ignorowana. Ponadto, dźwięczne spółgłoski nosowe, szczelinowe i zwarto-wybuchowe ulegają ubezdźwięcznieniu przed spółgłoską bezdźwięczną i w wygłosie, chyba że następne słowo zaczyna się na samogłoskę: wtedy dźwięczność zostaje utrzymana w wypadku spółgłosek nosowych i szczelinowych, a spółgłoski zwarto-wybuchowe zostają poddane lenicji.<br /> <br /> === Budowa sylaby ===<br /> Sylaba w języku tarejskim musi się składać przynajmniej z jednej samogłoski, do której dodatkowo może zostać dostawiony pojedynczy nagłos i podwójny wygłos:<br /> <br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;(C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) V (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) (C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> W pozycji '''C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' może stać dowolna spółgłoska, półsamogłoska, lub geminata ‹ⲋⲥ› albo ‹ϯⲗ›. W pozycjach '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' i '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' nie może się znaleźć geminata, dodatkowo, jeśli w pozycji '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' pojawia się półsamogłoska, sylaba zostaje automatycznie zamknięta. Jeśli sylabę otwierała geminata, pozycja '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' również jest niedostępna.<br /> <br /> Dla celów metrycznych i prozodycznych wyróżnia się cztery rodzaje sylab. Poniższa tabela przedstawia ich nazwy oraz uproszczoną budowę, gdzie G oznacza geminatę, J oznacza półsamogłoskę, a C &amp;ndash; dowolną inną spółgłoskę.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słabsza<br /> | V<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słaba<br /> | CV, VC, JV, VJ<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocna<br /> | CVC, CVJ, JVC, GV<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocniejsza<br /> | CVCC, JVCC, GVC<br /> |}<br /> <br /> === Prozodia ===<br /> Akcent w języku tarejskim pada na przedostatnią sylabę, jest stały i ma charakter dynamiczny. Ze względu na swoją stałą pozycję, nie jest fonemiczny. Akcenty pomocnicze pojawiają się na co drugiej sylabie od końca, jeśli wyraz ma więcej niż trzy sylaby, por. np. Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ [{{IPA|e̞ˌsu.tɑˈnʉr.pɑl}}]. Tarejski jest językiem czasowanym według mor, gdzie sylaby słabsze trwają pół mory, sylaby słabe &amp;ndash; jedną morę, sylaby mocne &amp;ndash; półtorej mory, a sylaby mocniejsze &amp;ndash; dwie mory. Charakteryzuje się też opadającą tonacją, także w pytaniach tak/nie, co może być źródłem nieporozumień.<br /> <br /> == Fleksja ==<br /> === Rzeczownik i przymiotnik ===<br /> Tarejskie rzeczowniki i przymiotniki odmieniają się przez następujące kategorie gramatyczne:<br /> * przypadki &amp;ndash; mianownik, dopełniacz, celownik i biernik,<br /> * stany &amp;ndash; „pusty”, określony i nieokreślony,<br /> * liczby &amp;ndash; pojedyncza i mnoga oraz szczątkowe formy podwójnej.<br /> Ponadto, przymiotniki podlegają odmianie przez rodzaje &amp;ndash; męski, żeński i nijaki &amp;ndash; w uzgodnieniu z rzeczownikiem, który określają. Formą prototypową &amp;ndash; słownikową jest mianownik w stanie pustym w liczbie pojedynczej, w przypadku przymiotnika w rodzaju męskim. Końcówki, które przyjmują poszczególne rzeczowniki i przymiotniki są uzależnione od ostatniego dźwięku lub serii dźwięków, a nie od rodzaju.<br /> <br /> Rzeczowniki i przymiotniki pogrupowane są w klasy deklinacyjne, podzielone na grupy: słabą i mocną. W odmianie słabej przynależność do klasy determinuje długość rdzenia. W odmianie mocnej klasę wyznacza końcówka formy prototypowej. Daje to łącznie dziesięć klas odmiany. Ponadto, istnieją rzeczowniki i przymiotniki nieodmienne, derywowane z rdzeni jednospółgłoskowych (historycznie jedną ze spółgłosek było zwarcie krtaniowe).<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | Klasa&amp;nbsp;→<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Słaba<br /> ! colspan=&quot;24&quot; | Mocna<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Szablon / końcówka&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us, &amp;ndash;is, &amp;ndash;os<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;n<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;m<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;C<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;o<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;u<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;i<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;a<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Przykładowy&lt;br /&gt;rzeczownik&amp;nbsp;→<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲛⲩⲩⲩ}}&lt;br /&gt;''nuwu''&lt;br /&gt;„dziecko”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲁⲙⲁⲓⲁ}}&lt;br /&gt;''mamaya''&lt;br /&gt;„dolina, jar”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲡⲓⲗⲩⲥ}}&lt;br /&gt;''pilus''&lt;br /&gt;„słowo”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲓⲇⲇⲁⲛ}}&lt;br /&gt;''middan''&lt;br /&gt;„dolina”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|Ⲑⲁⲣⲱⲙ}}&lt;br /&gt;''Tharûm''&lt;br /&gt;„[[Tarum]]”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲧ}}&lt;br /&gt;''danat''&lt;br /&gt;„czerń”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟ}}&lt;br /&gt;''assarto''&lt;br /&gt;„brama”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲗⲁⲕⲩ}}&lt;br /&gt;''laku''&lt;br /&gt;„namiot”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲃⲓⲃⲓ}}&lt;br /&gt;''bibi''&lt;br /&gt;„schronienie”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ}}&lt;br /&gt;''zora''&lt;br /&gt;„niebo”<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Typowy rodzaj&lt;br /&gt;rzeczownika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''każdy''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us ''męski'', &amp;ndash;is ''żeński'', &amp;ndash;os ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Rodzaj&lt;br /&gt;przymiotnika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 5%&quot; | Liczba&lt;br /&gt;↓<br /> ! Stan&amp;nbsp;→&lt;br /&gt;Przypadek&amp;nbsp;↓<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ni<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;o<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;oti<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;u<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;it<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;at<br /> |-<br /> ! Dopełniacz<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;ûl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;al<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vsal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ol<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;il<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;al<br /> |-<br /> ! Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;os<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;us<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;is<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;îs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;as<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nun<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;min<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mîn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;on<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otin<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;un<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;in<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;în<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;an<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;3&quot; | Mn.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vyu (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnt<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnta<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;na<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ma<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;mana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idena<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adena<br /> |-<br /> ! Dopełniacz&lt;br /&gt;Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;6&quot; | &amp;ndash;wial&lt;br /&gt;&amp;ndash; yal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vnal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCatal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;owal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;unal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;idil<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;adil<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vnat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vtinat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;manat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idenas<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adenas<br /> |-<br /> |}<br /> &lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;'''Objaśnienie symboli:''' C &amp;mdash; dowolna spółgłoska; J &amp;mdash; dowolna półsamogłoska; V &amp;mdash; dowolna samogłoska; &lt;s&gt;V&lt;/s&gt; &amp;mdash; końcówka powoduje usunięcie samogłoski poprzedzającej wyznacznik deklinacji&lt;/span&gt;<br /> <br /> Przynależność przymiotnika do klasy deklinacyjnej determinuje jego końcówka deklinacyjna w rodzaju męskim. Rozkłada się to w sposób następujący:<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;u, to wtedy w rodzaju żeńskim przyjmie on końcówkę &amp;mdash;i, a w nijakim: &amp;mdash;o,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;n, to tę samą końcówkę będzie on miał w rodzaju nijakim, a w rodzaju żeńskim przybierze końcówkę &amp;mdash;a,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;m, to tę samą końcówkę będzie on miał także w rodzaju żeńskim i nijakim,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest dowolna spółgłoska, to znaczy, że posiada on tylko formy puste, równe w każdym rodzaju i może występować tylko w orzeczniku albo jako element kompozytu przymiotnikowo-rzeczownikowego.<br /> <br /> ===== Nieregularna liczba mnoga rzeczowników =====<br /> Część rzeczowników z różnych względów posiada nieregularne formy liczby mnogiej. W przeważającej części są to pozostałości systemu tworzenia liczby mnogiej niekonkatenatywnej („łamanej”). Rzeczowniki tak tworzone, pomimo mnogiego znaczenia, otrzymują pojedyncze końcówki odmiany przez przypadki. W grupie rzeczowników o takiej odmianie znajdują się:<br /> &lt;div style=&quot;column-count: 3; column-gap: 30px&quot;&gt;<br /> * ''kush'' {{tar|ⲕⲩϣ}} „droga” &amp;mdash; ''akushi'' {{tar|ⲁⲕⲩϣⲓ}} „drogi”<br /> * ''mîr'' {{tar|ⲙⲏⲣ}} „człowiek” &amp;mdash; ''mira'' {{tar|ⲙⲓⲣⲁ}} „ludzie”<br /> * ''nabi'' {{tar|ⲛⲁⲃⲓ}} „parafia” &amp;mdash; ''eneb'' {{tar|ⲉⲛⲉⲃ}} „parafie”<br /> * ''neb'' {{tar|ⲛⲉⲃ}} „ojciec” &amp;mdash; ''naba'' {{tar|ⲛⲁⲃⲁ}} „ojcowie”<br /> * ''shi'' {{tar|ϣⲓ}} „dom” &amp;mdash; ''ashû'' {{tar|ⲁϣⲱ}} „domy”<br /> * ''sînam'' {{tar|ⲥⲏⲛⲁⲙ}} „świątynia” &amp;mdash; ''sanûm'' {{tar|ⲥⲁⲛⲱⲙ}} „świątynie”<br /> * ''tel'' {{tar|ⲧⲉⲗ}} „wieża” &amp;mdash; ''telu'' {{tar|ⲧⲉⲗⲩ}} „wieże”<br /> * ''ummi'' {{tar|ⲩⲙⲙⲓ}} „matka” &amp;mdash; ''yamma'' {{tar|ⲓⲁⲙⲙⲁ}} „matki” <br /> * ''wam'' {{tar|ⲩⲁⲙ}} dzień” &amp;mdash; ''awama'' {{tar|ⲁⲩⲁⲙⲁ}} „dni”<br /> * ''zainab'' {{tar|ⲍⲁⲓⲛⲁⲃ}} „lud, plemię” &amp;mdash; ''zeneb'' {{tar|ⲍⲉⲛⲉⲃ}} „ludy, plemiona”<br /> &lt;/div&gt;<br /> Dodatkowo, części ciała występujące w parach zachowały historyczne formy liczby podwójnej, ale wyłącznie w mianowniku. W pozostałych formach odmieniają się regularnie, zgodnie z klasą deklinacyjną, do której należą.<br /> * ''bus'' {{tar|ⲃⲩⲥ}} „dłoń” &amp;ndash; ''buwa'' {{tar|ⲃⲩⲩⲁ}} „dłonie”<br /> * ''lor'' {{tar|ⲗⲟⲣ}} „oko” &amp;ndash; ''lora'' {{tar|ⲗⲟⲣⲁ}} „oczy”<br /> * ''subis'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲥ}} „ucho” &amp;ndash; ''subya'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲁ}} „uszy”<br /> * ''zeyu'' {{tar|ⲍⲉⲓⲩ}} „stopa” &amp;ndash; ''zeya'' {{tar|ⲍⲉⲓⲁ}} „stopy”<br /> <br /> ===== Inne nieregularności odmiany =====<br /> Rzeczowniki i przymiotniki, które w formie mianownikowej mają taką samą końcówkę, jaką otrzymałyby w innym przypadku, nie podwajają końcówki. Jest to szczególnie prominentna cecha nazw miejscowych zakończonych na &amp;ndash;''al'', których formy mianownika i dopełniacza w licznie pojedynczej są tożsame, ale może dotyczyć każdej innej formy, pogłębiając synkretyzm form przypadkowych.<br /> <br /> Niektóre ożywione rzeczowniki w rodzaju męskim, szczególnie te zakończone na &amp;ndash;''r'', przyjmują końcówki odmiany &amp;ndash;''n'' w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej.<br /> <br /> ==== Określoność ====<br /> Określoność jest oznaczana w tarejskim dodatkowym morfemem, mającym charakter proklitycznego morfemu, dodawanego do każdej grupy (przydawki, podmiotu) w obrębie frazy nominalnej. Morfem ten pierwotnie miał charakter rodzajnikowy, ale rozróżnienie rodzaju zanikło wraz z jego fonetyczną erozją. Morfem jest nieodmienny, posiada jednak kilka form, uzależnionych od kolejnego dźwięku. Proklityczny charakter morfemu oddaje się przez jego zapis ze znakiem rodziału ({{tar|⳿}}) w zapisie tarejskim, bądź z dywizem w transkrypcji.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 450px&quot;<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Otoczenie&lt;br /&gt;fon.<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Forma<br /> ! style=&quot;width: 60%&quot; | Przykład<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed samogł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | id&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲇ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''id-assartoti'' {{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟⲧⲓ||brama}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|l}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | il&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲗ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''il-lakû'' {{tar|ⲓⲗ⳿ⲗⲁⲕⲱ||namiot}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | im&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲙ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''im-mafela'' {{tar|ⲓⲙ⳿ⲙⲁϥⲉⲗⲁ||kropla}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|n}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | in&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲛ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''in-nurpilû'' {{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲩⲣⲡⲓⲗⲱ||urząd}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|s}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | is&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲥ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''is-sanûmi'' {{tar|ⲓⲥ⳿ⲥⲁⲛⲱⲙⲓ||świątynie}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed dowolną inną spółgł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | i&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''i-Tharûmi'' {{tar|ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ||[[Tarum]]}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==== Stopniowanie przymiotnika ====<br /> Tarejski przymiotnik posiada pięć stopni gradacji: pozytyw (stopień „równy”, używany w kontekstach, w których nic nie jest porównywane z niczym), ekwatyw (stopień „równy”, porównywane cechy są takie same), komparatyw (stopień wyższy), superlatyw (stopień „najwyższy”, cecha jest najintensywniejsza wśród porównywanych) oraz absolutyw (stopień „najwyższy”, cecha nie ma sobie równych i jest nieporównywalna z niczym). Przymiotnik stopniuje się w języku tarejskim zazwyczaj przy pomocy infiksu, który oddziela temat od wyznaczającej przynależność deklinacyjną końcówki. Wyjątkiem są przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na &amp;ndash;''m'', które przy stopniowaniu zmieniają przynależność klasową, przybierając końcówki deklinacji &amp;ndash;u. Ponadto, przymiotnik ''dobry'' posiada część form supletywnych, a przymiotniki ''zły'', ''ciemny'' oraz ''jasny'' posiadają niekonkatenatywne formy odmiany.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 750px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Pozytyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Ekwatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Komparatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Superlatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Absolutyw<br /> |-<br /> ! I &amp;ndash;u; &amp;ndash;i; &amp;ndash;o<br /> | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | (= forma podstawowa)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁⲛ–|–an–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣ–|–ush–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲋⲥ–|–iss–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲛ–|–in–}}<br /> |-<br /> ! II &amp;ndash;n; &amp;ndash;a; &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲇⲁ–|–(a)da–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ϣⲁ–|–(a)sha–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁⲋ)ⲥⲁ–|–(as)sa–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲛⲁ–|–(a)na–}}<br /> |-<br /> ! III &amp;ndash;m; &amp;ndash;m; &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲙⲩ, –ⲩⲙⲓ, –ⲩⲙⲟ|–umu, –umi, –umo}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣⲩ, –ⲩϣⲓ, –ⲩϣⲟ|–ushu, –ushi, –usho}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲋⲥⲩ, –ⲩⲋⲥⲓ, –ⲩⲋⲥⲟ|–ussu, –ussi, –usso}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲛⲩ, –ⲩⲛⲓ, –ⲩⲛⲟ|–unu, –uni, –uno}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> === Kopula i zaimek osobowy podmiotu ===<br /> Funkcja kopuli i zaimka osobowego podmiotu nie jest w języku tarejskim rozdzielna. Wcześniejsze formy rozwoju języka rozróżniały jeszcze formy sprzężone zaimek-kopula i formy rodzielne, używane gdy podmiot był wyrażony inaczej, niż przy pomocy zaimka w mianowniku. Rozróżnienie nie utrzymało się jednak w żadnym z dialektów. Jako że kopula nie jest formalnie czasownikiem, nie podlega odmianie przez czasy i tryby &amp;ndash; kontekst lub dodatkowe słowa funkcyjne, takie jak przyimki czy partykuły, podpowiadają właściwe znaczenie.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Liczba →<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Pojedyncza<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Mnoga<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15px&quot; | Osoba ↓<br /> ! style=&quot;width: 35px&quot; | Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> | {{tar|ϩⲏⲗ|hîl}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲣ|mir}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲙⲟⲗ|mol}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲣ|mer}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | {{tar|ⲍⲓⲗⲩ|zilu}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;5&quot; | 3.<br /> ! rodz. m.<br /> | {{tar|ϧⲓⲣ|hir}}<br /> | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> |-<br /> ! rodz. ż.<br /> | {{tar|ⲡⲓ|pi}}<br /> | {{tar|ⲡⲩⲣ|pur}}<br /> |-<br /> ! rodz. n.<br /> | {{tar|ϩⲩ|hu}}<br /> | {{tar|ϩⲩⲙ|hum}}<br /> |-<br /> ! brak rodzaju<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙ|sum}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗ|sul}}<br /> |-<br /> ! podmiot celownikowy<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲱⲣ|ûr}}<br /> |}<br /> <br /> Wszystkie formy kopulatywne niosą ze sobą zarówno znaczenie zaimka osobowego podmiotu, jak i czasownika „być” w znaczeniu „istnieć, egzystować”. W zależności od kontekstu, moze więc wyraz {{tar|ⲡⲓ|pi}} oznaczać: „ona” (jeśli po nim następuje kolejny czasownik), „jest” (jeśli podmiot wyrażony jest rzeczownikiem) lub „ona jest” (jeśli w zdaniu nie występuje inny podmiot ani orzeczenie). W praktyce dwa pierwsze użycia stają się stopniowo coraz rzadsze &amp;ndash; pierwsze w wyniku inkorporacji zaimka osobowego jako prefiksu koniugacyjnego (co powoduje nieprawidłową z punktu widzenia np. gramatyki polskiej redundancję typu *''ona ona śpi''), a drugie przez wzgląd na to, że „być” jest w tarejskim domyślnym orzeczeniem, więc nie ma potrzeby jego wyrażania w mowie ani na piśmie (podobnie jak np. w języku rosyjskim).<br /> <br /> Specyfiką tarejskiej gramatyki jest forma „bezrodzajowa” kopuli. Gramatyki tarejskie nazywają tę formę „wszystkorodzajową”, ponieważ używa się jej kiedy nie jesteśmy w stanie określić rodzaju gramatycznego rzeczy czy osoby, o której jest mowa, kiedy ten rodzaj jest nieistotny, albo &amp;ndash; w przypadku grupy ludzi lub rzeczy &amp;ndash; kiedy należą one do więcej niż jednego rodzaju. <br /> <br /> Forma {{tar|ⲱⲣ|ûr}}, niejako w kontraście do pozostałych, jest niepomijalna, kiedy podmiot wyrażony jest celownikiem.<br /> <br /> === Zaimki osobowe ===<br /> Chociaż zaimki osobowe w formie mianownikowej nie istnieją, tarejski posiada szereg form zależnych, w tym część reliktowych form sprzężonych, używanych wyłącznie w złożeniach z przyimkami. Zzaimki w dopełniaczu, celowniku i bierniku mają także formy akcentowane i nieakcentowane o różnych funkcjach.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Przypadek →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Dopełniacz<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Celownik<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Biernik<br /> ! Ablatyw<br /> ! Allatyw<br /> ! Komitatyw<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Forma →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}}<br /> | {{tar|ⲱⲙ|ûm}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲙ|(a)m}}<br /> | {{tar|ⲩϣⲓ|ushi}}<br /> | {{tar|ⲱϣ|ûsh}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϣ|(a)sh}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲇⲁ|mada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁ|ma}}<br /> | {{tar|ⲙⲓϧⲁ|miha}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲙⲁ|mima}}<br /> | {{tar|ⲙⲉ|me}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲩⲣⲁⲗ|ural}}<br /> | {{tar|ⲩⲣⲓ|uri}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲗ|ral}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲩⲣϣⲓ|urshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲣ|shûr}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲇⲁ|rada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲣⲁ|ra}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲣⲟ(ⲛ)|ro(n)}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲥⲩ|usu}}<br /> | {{tar|ⲱⲥ|ûs}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲥ|(a)s}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲓ|si}}<br /> | {{tar|(ⲓ)ⲥ|(i)s}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲇⲁ|sada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲁ|sa}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲁ|sua}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙⲁ|suma}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ|se}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥⲩ|masu}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁϣⲓ|mashi}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲛⲁⲗ|unal}}<br /> | {{tar|ⲩⲛⲓ|uni}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲗ|nal}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲱϣⲓ|nûshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲛ|shûn}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲇⲁ|nada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲁ|na}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲛⲟ(ⲛ)|no(n)}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲱⲛ|zûn}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ϩⲟⲥ|hos}}<br /> | {{tar|ϩⲱ|hû}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϩ|(a)h}}<br /> | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲏ|hî}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲇⲁ|hada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲁ|ha}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ϩ|(î)h}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲩⲥ|nus}}<br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ⲛ|(î)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲩϣ|hush}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲱⲗ|sûl}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲁϣⲓ|sashi}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲇⲁ|suda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲩ|su}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | mn.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲁⲗ|nûmal}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲓ|nûmi}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙ|nûm}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲥⲓ|ansi}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛⲥ|(a)ns}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲩⲙⲇⲁ|anumda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲩⲗ|napul}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲓ|napi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲡⲓ|anpi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲓⲥⲁ|anisa}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲓⲥ|nis}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲉⲗⲁ|gela}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲓϣⲓ|gishi}}<br /> | {{tar|ⲅⲉⲇⲁ|geda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲅⲁ|ga}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲁⲥⲁ|nasa}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϣⲁϣⲓ|shashi}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲉⲇⲁ|seda}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> Brak danej formy, oznaczony w tabeli pauzą (&amp;mdash;), wskazuje na użycie pełnej formy (jeśli dostępna), lub formy sprzężonej przypadka wymaganego przez rekcję standardową &amp;ndash; np. dla komitatywu będzie to dopełniacz.<br /> <br /> Tarejski nie posiada zaimków czy przymiotników dzierżawczych. W ich miejsce korzysta się z postponowanej konstrukcji komitatywnej z przyimkiem {{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu|do}} i odpowiednią formą sprzężoną: dopełniaczową lub komitatywną, jeśli istnieje:<br /> <br /> &lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 40px&quot;&gt;<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲙⲉ|insume|mój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲣⲟ|insuro|nasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲥⲉ|insuse|twój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲙⲁⲥ|insu mas|Pana, Pani}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲟ|insuno|wasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲍⲟⲛ|insu zon|Państwa}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱϩ|insûh|jego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱⲛ|insûn|jej}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩϩⲁⲗ|insuhal|tego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲋⲥⲩⲗ|inssul|jego, jej, tego}} (w praktyce często używany w znaczeniu „czyjś, kogoś, obojętnie kogo”)<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲱⲙ|insunûm|ich, mężczyzn}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲡ|insunap|ich, kobiet}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲅⲉⲗⲁ|insugela|ich, rzeczy, zwierząt, itp.}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲥⲁ|insunasa|ich, obojętnie kogo}} (rzadko używany)<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> === Partykuły deiktyczne ===<br /> Zaimki wskazujące w tarejskim wyewoluowały w nieodmienne partykuły deiktyczne. Pozwalają one na czterostopniową identyfikację położenia obiektu, o którym mowa: „ten” &amp;ndash; „ten (trochę dalej)” &amp;ndash; „tamten (trochę bliżej)” &amp;ndash; „tamten”. Znaczenie każdej partykuły uzależnione jest od tego, czy stojąca za nią grupa nominalna jest w formie określonej czy w nieokreślonej. Dodatkowo, użycie formy pustej pozwala na oddanie znaczeń „ten” i „tamten” bez kontrastowania obiektów względem siebie.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 560px&quot; <br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Liczba<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Rodzaj<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (I)&lt;br /&gt;„ten”<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień II<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień III<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień IV<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień V<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (VI)&lt;br /&gt;„tamten”<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mn.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma pusta<br /> |}<br /> <br /> === Liczebnik ===<br /> Tarejski posiada dziesiętny system liczebnikowy. Liczebniki główne nie odmieniają się przez rodzaj, liczebniki porządkowe natomiast posiadają formy męskie, żeńskie i nijakie. Jako że derywacja form dla rodzaju żeńskiego i nijakiego jest przewidywalna, w tabeli poniżej przedstawione zostaną tylko liczebniki porządkowe w rodzaju męskim.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 1050px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 1<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|Ⲁ}}<br /> | {{tar|ⲩⲉ|we}}<br /> | {{tar|ⲧⲁⲃⲩ|tabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 11<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲀ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲩⲉ|mûtwe}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲧⲁⲃⲩ|pammûttabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 30<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲃⲁ|maba}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲁⲃⲩ|pammabu}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> ! {{tar|Ⲃ}}<br /> | {{tar|ⲥⲓⲛⲁ|sina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲓⲛⲩ|pamsinu}}<br /> ! 12<br /> ! {{tar|ⲒⲂ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲁ|mûssina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲩ|pammûssinu}}<br /> ! 40<br /> ! {{tar|ⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲓⲙⲓ|khimi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲓⲙⲩ|pamkhimu}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> ! {{tar|Ⲅ}}<br /> | {{tar|ϣⲩⲛⲇ|shund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩⲛⲇⲩ|pamshundu}}<br /> ! 13<br /> ! {{tar|ⲒⲄ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇ|mûtshund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇⲩ|pammûtshundu}}<br /> ! 50<br /> ! {{tar|Ⲕ}}<br /> | {{tar|ⲧⲟ|to}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲧⲟⲧⲩ|pamtotu}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> ! {{tar|Ⲇ}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲛⲧ|fant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϥⲁⲛⲧⲩ|pamfantu}}<br /> ! 14<br /> ! {{tar|ⲒⲆ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧ|mûtfant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧⲩ|pammûtfantu}}<br /> ! 60<br /> ! {{tar|ⲔⲒ}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲥⲓ|sasi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲁⲥⲩ|pamsasu}}<br /> |-<br /> ! 5<br /> ! {{tar|Ⲉ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲓⲁ|diya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲓⲩ|pamdiyu}}<br /> ! 15<br /> ! {{tar|ⲒⲈ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲇⲓⲓⲁ|mûdiya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲇⲓⲓⲩ|pammûdiyu}}<br /> ! 70<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ϣⲩϥⲩ|shufu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩϥⲩ|pamshufu}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> ! {{tar|Ⲋ}}<br /> | {{tar|ⲥⲟⲓⲁ|soya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲟⲓⲩ|pamsoyu}}<br /> ! 16<br /> ! {{tar|ⲒⲊ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲁ|mûssoya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲩ|pammûssoyu}}<br /> ! 80<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲉⲙⲩ|khemu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲉⲙⲩ|pamkhemu}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> ! {{tar|Ⲍ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲛ|shan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙmϣⲁⲛⲩ|pamshanu}}<br /> ! 17<br /> ! {{tar|ⲒⲌ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲁⲛ|mûtshan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲁⲛⲩ|pammûtshanu}}<br /> ! 90<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲥⲩ|pasu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲡⲁⲥⲩ|pampasu}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> ! {{tar|Ⲏ}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲙ|kham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲁⲙⲩ|pamkhamu}}<br /> ! 18<br /> ! {{tar|ⲒⲎ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲕⲭⲁⲙ|mûkkham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲕⲭⲁⲙⲩ|pammûkkhamu}}<br /> ! 100<br /> ! {{tar|Ⲗ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲇⲁ|shada}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲁⲇⲩ|pamshadu}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> ! {{tar|Ⲑ}}<br /> | {{tar|ⲁⲥⲓⲧ|asit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲁⲥⲓⲧⲩ|pamasitu}}<br /> ! 19<br /> ! {{tar|ⲒⲐ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧ|mûtasit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧⲩ|pammûtasitu}}<br /> ! 500<br /> ! {{tar|Ⲙ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲋⲥⲁ|dissa}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲋⲥⲩ|pamdissu}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> ! {{tar|Ⲓ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧ|mût}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲩ|pammûtu}}<br /> ! 20<br /> ! {{tar|ⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲓⲁⲧ|yat}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲓⲁⲧⲩ|pamyatu}}<br /> ! 1000<br /> ! {{tar|Ⲛ}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϩⲁⲗⲩ|pamhalu}}<br /> |}<br /> <br /> === Czasownik ===<br /> Odmiana czasownika w tarejskim ma najprawdopodobniej aglutynacyjną genezę i nie jest wyprowadzalna z języka pranuweńskiego w bezpośredni sposób. Tarejski czasownik niesie ze sobą następujące informacje o następujących kategoriach gramatycznych:<br /> * osobę (pod postacią końcówek osobowych oraz ruchomej klityki osobowej, funkcyjnie bliskiej zaimkowi osobowemu podmiotu),<br /> * czas, tryb i aspekt &amp;ndash; granica między kategorią czasu i aspektu w tarejskim jest dość płynna, a formy wyrażające te kategorie nazywa się zbiorczo „czasoaspektami”. Język tarejski posiada siedem takich konstrukcji czasoaspektowych: ''imperfectum'' („[przeszły] niedokonany”), ''stativum'' („[przeszły] dokonany”), ''indefinitum'' („nieprzeszły”), ''potentialis'' („potencjalny”), ''conditionalis'' („warunkowy”), ''inferentialis'' („nieświadka”) oraz ''imperativum'' („rozkazujący”), <br /> * stronę &amp;ndash; domyślną stroną jest strona czynna. Stronę bierną stanu oraz stronę zwrotną wyraża się za pomocą morfemów fleksyjnych. Strona bierna procesu jest konstrukcją peryfrastyczną.<br /> Dodatkowo, wyróżnia się następujące formy bezosobowe:<br /> * bezokolicznik prosty i kauzatywny,<br /> * imiesłów przymiotnikowy uprzedni bierny, imiesłów przymiotnikowy uprzedni czynny,<br /> * supinum.<br /> Czasowniki dzielą się na kilka klas odmian, uzależnionych od budowy rdzenia czasownika bazowego, tzn. pomijających ewentualne prefiksy:<br /> * klasa I: rdzenie mocne (C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;C&amp;mdash;C) &amp;ndash; złożone z samych spółgłosek. Wygłosowym dźwiękiem bezokolicznika będzie zawsze spółgłoska: {{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙ|kharem|handlować}}, {{tar|ⲕⲩⲙⲩⲙ|kumum|pracować w polu}}, {{tar|ⲛⲓⲡⲁⲗ|nipal|opowiadać}};<br /> * klasa II: rdzenie zgeminowane (G&amp;mdash;C, C&amp;mdash;G) &amp;ndash; jednym z elementów jest zbitka spółgłoskowa lub geminaty: {{tar|ⲋⲥ|ss}} lub {{tar|ϯⲗ|ll}}: {{tar|ⲡⲩⲛⲇ|pund|gasić}}, {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siadać}}, {{tar|ϯⲗⲟⲣ|kuć}};<br /> * klasa III: rdzenie słabe inicjalnie (J&amp;mdash;C, J&amp;mdash;C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;J&amp;mdash;C) &amp;ndash; pierwszym lub środkowym elementem jest półsamogłoska, która często wokalizuje się lub jest absorbowana przez sąsiednie dźwięki w odmianie: {{tar|ⲓⲁⲛⲁⲥ|yanas|kłamać}}, {{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛ|walen|zdobić}};<br /> * klasa IV: rdzenie słabe finalnie (C&amp;mdash;J, C&amp;mdash;C&amp;mdash;J) &amp;ndash; ostatnim elementem jest półsamogłoska. Taki rdzeń wymaga samogłoski podtrzymującej i dlatego bezokolicznik w wygłosie otrzymuje samogłoskę /{{IPA|ɑ}}/: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}}, {{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya|biec, ciec}}, {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲓⲁ|danaya|czcić}}.<br /> <br /> Dodatkowo, część czasowników jest nieregularna w wyniku zmian fonetycznych lub suplecji. Zbiór ten czasem nazywa się klasą V. <br /> <br /> ==== Formy bezosobowe ====<br /> Czasownik tarejski posiada dwa bezokoliczniki &amp;ndash; prosty i kauzatywny. Bezokolicznik kauzatywny jest tworzony poprzez dodanie przefiksu {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} oraz retrakcję konturu samogłoskowego. W ten sposób rdzeń słaby finalnie t-w „długość” przybiera formę prostą {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} i {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}}. Jeśli samogłoski konturu już są tylne, nie ulegają one zmianie, np. k-ss „siedzenie” przybiera formy {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} i {{tar|ⲥⲉⲕⲁⲋⲥ|sekass|siadać}}. Kauzatywność bezokolicznika jest czasami względna lub nieoczywista z powodu etymologicznego zatarcia, np. {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} i {{tar|ⲥⲉⲥⲏⲩⲁⲇ|sesîwad|przekazać, oddać}}. W złożonych formach czasownikowych prefiks {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} umieszczony jest jako ostatni prefiks, w bezpośrednim sąsiedztwie rdzenia, np. {{tar|ⲁⲛⲥⲉⲭⲁⲧⲩⲙ|ansekhatum|zamykać na klucz}} od {{tar|ⲁⲛⲭⲁⲓⲧⲱⲙ|ankhaitûm|być zamkniętym na klucz}}.<br /> <br /> Supinum odpowiada funkcyjnie polskim konstrukcjom z „aby” i „do”, wskazując na cel lub przeznaczenie danej czynności lub przedmiotu. Formalnie przypmina rzeczownik liczby pojedynczej rodzaju męskiego w mianowniku i w mowie potocznej często jest z nim mylony. Supinum konstruuje się przez wymianę konturu fonetycznego na podniesiony o jeden stopień i dodanie końcówki {{tar|&amp;ndash;ⲟⲥ|&amp;ndash;os}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲕⲟⲋⲥⲟⲥ|kossos|aby usiąść, do siedzenia}}, {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲓⲩⲟⲇⲟⲥ|siwodos|aby rozkazywać, do rozkazywania}}. Jeśli samogłoski konturu są już w najwyższym szeregu, nie ulegają zmianie. Zarówno /{{IPA|e̞}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|i}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|o̞}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|u}}/. Jeśli rdzeń jest słaby finalnie, podtrzymująca go samogłoska zostaje ucięta: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲟⲩⲟⲥ|setowos|aby wydłużyć, do wydłużania}}.<br /> <br /> Imiesłowy przymiotnikowe funkcjonują w tarejskim w charakterze przymiotników odczasownikowych. Nie są mocno obciążone funkcyjnie i nie należą do powszechnych. Imiesłów uprzedni bierny tworzy się w rodzaju męskim poprzez otoczenie rdzenia cyrkumfiksem {{tar|ⲁ&amp;ndash; &amp;ndash;ⲁⲍⲩ|a&amp;ndash; &amp;ndash;azu}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲍⲩ|akassazu|posadzony}}. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą swoją samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁⲍⲩ|setawazu|wydłużony}}. Imiesłów uprzedni czynny tworzy się poprzez wymianę konturu fonetycznego na obniżony o jeden stopień i dodanie sufiksu {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}: {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲉⲩⲁⲇⲓⲛ|sewadin|który rozkazał}}. Zarówno /{{IPA|i}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|e̞}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|u}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|o̞}}/. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} → {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓⲛ|taiwin|który wydłużał}}. Formy żeńskie i nijakie tworzy się w zgodzie z odmianą przymiotnikową.<br /> <br /> ==== Formy osobowe ====<br /> ===== Preliminaria =====<br /> Tarejskie formy osobowe są zwykle wielofunkcyjne, wskazując na osobę, liczbę, czas, aspekt, tryb oraz stronę jednocześnie. Szczególnie rozgraniczenie czasu, aspektu i trybu jest trudne: granice między poszczególnymi formami czasowo-aspektowymi wyznaczają granice przede wszystkim między relacjami mówiącego do tego, o czym mówi, następnie sposobami przedstawienia tego, o czym mówi, a dopiero na końcu między poszczególnymi ramami czasowymi. Z tego powodu często mówi się, że kategoria czasu jako taka w tarejskim nie istnieje, a jej rolę spełniają okoliczniki i wyrażenia okolicznikowe, a także kontekst zdaniowy.<br /> <br /> Tabele poniżej ukażą odmianę we wszystkich formach czasowo-aspektowych dla czterech klas regularnych oraz dwóch czasowników nieregularnych: jednego, w którym nieregularność wynika z przeszłych zmian fonetycznych, oraz kolejnego, w którym odmiana jest formalnie regularna, ale odbywa się na kilku tematach w wyniku zlania się kilku czasowników w jeden. Wcześniej przedstawione zostaną klityki osobowe, które przynależą do każdej formy osobowej czasownika, ale mogą się z nią łączyć zarówno w pozycji nagłosowej, jak i wygłosowej, a ich powtarzanie w każdej tabeli zaburzyłoby czytelność.<br /> <br /> ===== Klityki osobowe =====<br /> Klityki osobowe mogą być umieszczone na początku lub na końcu formy czasownika. Prepozycja klityki to forma neutralna &amp;ndash; postpozycją sugeruje się podkreślenie roli podmiotu w kontekście wypowiedzi. Klityki przybierają różne formy w zależności od ich kontekstu fonetycznego, a także &amp;ndash; w 3. osobie &amp;ndash; od rodzaju (lub jego braku). Tabela poniżej prezentuje wszystkie formy klityczne.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 450px&quot;<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Nagłos, przed samogł.<br /> ! Nagłos, przed spółgł.<br /> ! Wygłos, po samogł.<br /> ! Wygłos, po spółgł.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲓⲙ&amp;ndash;|im&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲓ&amp;ndash;|i&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;y}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲙ|&amp;ndash;im}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲓⲛ&amp;ndash;|in&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲛⲓ&amp;ndash;|ni&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲛ|&amp;ndash;n}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲕ&amp;ndash;|ak&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲕ|&amp;ndash;k}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛ&amp;ndash;|ten&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲧⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|te(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲧⲉⲛ|&amp;ndash;ten}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲧⲉⲛ|&amp;ndash;aten}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;6&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲉϥ&amp;ndash;|ef&amp;ndash;}}<br /> | rowspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲉ&amp;ndash;|e&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϥⲩ|&amp;ndash;fu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉϥ|&amp;ndash;ef}}<br /> |-<br /> ! r.ż.<br /> | {{tar|ⲉⲥ&amp;ndash;|es&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲩ|&amp;ndash;su}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲥ|&amp;ndash;es}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | {{tar|ⲉⲍ&amp;ndash;|ez&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲍⲩ|&amp;ndash;ⲍu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲍ|&amp;ndash;ez}}<br /> |-<br /> ! bezrodz.<br /> | {{tar|ⲓϩ&amp;ndash;|ih&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲓ&amp;ndash;|hi&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩ|&amp;ndash;h}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓϩ|&amp;ndash;ih}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! żywotny<br /> | {{tar|ⲥⲉⲛ&amp;ndash;|sen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|se(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲉⲛ|&amp;ndash;sen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲥⲉⲛ|&amp;ndash;asen}}<br /> |-<br /> ! nieżywotny<br /> | {{tar|ϩⲉⲛ&amp;ndash;|hen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|he(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩⲉⲛ|&amp;ndash;hen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁϩⲉⲛ|&amp;ndash;ahen}}<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Indefinitum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 100%; font-size: 80%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙ|kupować}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥ|siedzieć}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲁⲥ|yanas|kłamać}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛ|walen|zdobić}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya|biec}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | niereg.&lt;br /&gt;{{tar|ⲃⲁⲗ|bal|dać}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | supl.&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁϣ|kash|dołączyć}}<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲟ|kharemo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲟ|kharemetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲟ|kasso}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲟ|kassetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁ|&amp;ndash;ama}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲁ|kassama}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲟ|inso}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲟ|insetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁ|insa}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲟ|uleno}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲟ|ulenetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁ|ulena}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟ|fo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲟ|&amp;ndash;tho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲟ|fîtho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲟ|taiwo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲟ|&amp;ndash;tho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲟ|taitho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲱⲁ|taiwa}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲟ|balo}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲑⲟ|baltho}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁ|bala}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲟ|kasho}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲟ|kashetho}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁ|kasha}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲩ|kharemu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲩ|kharemethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩ|kassu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲩ|kassethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁ|&amp;ndash;ⲩma}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩⲙⲁ|kassuma}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲩ|insethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&gt;&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁ|insa}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲩ|ulenu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲩ|ulenethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁ|ulena}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲩ|&amp;ndash;wu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲩ|fîwu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲩ|&amp;ndash;thu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲩ|fîthu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲁ|&amp;ndash;wa}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲁ|fîwa}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲩ|taiwu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲩ|&amp;ndash;thu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲩ|taithu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲱⲁ|taiwa}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩ|baw}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲑⲩ|balthu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲁ|bawa}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲩ|kashu}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲩ|kashethu}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁ|kasha}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉ|khareme}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲉ|kharemethe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲓ|kharemai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲉ|&amp;ndash;ine}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲉ|kassine}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲉ|&amp;ndash;ithe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲉ|kassithe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁⲓ|&amp;ndash;amai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲁⲓ|kassamai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉ|inse}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲉ|insethe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁⲓ|insai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉ|ulene}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲉ|ulenethe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁⲓ|ulenai}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲉ|–we}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲉ|fîwe}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲉ|–the}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲉ|fîthe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲓ|fîyai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲉ|taiwe}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲉ|–the}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲉ|taithe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲓ|taiwai}}<br /> | {{tar|ⲃⲉ|be}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲑⲉ|bathe}}<br /> | {{tar|ⲃⲉⲓⲁⲓ|beyai}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉ|kashe}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲉ|kashethe}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁⲓ|kashai}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕ|kharemak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲧⲁⲕ|kharemetak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲁⲓ|kharemakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲁⲕ|&amp;ndash;inak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲁⲕ|kassinak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ithak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲁⲕ|kassithak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;inakai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲁⲕⲁⲓ|kassinakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;&amp;ndash;ⲁⲕ}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁⲕ|insak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲁⲕ|insethak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁⲕⲁⲓ|insakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁⲕ|ulenak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲁⲕ|ulenethak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁⲕⲁⲓ|ulenakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲕ|fîyak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲉⲑⲁⲕ|fîyethak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲕⲁⲓ|fîyakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲕ|taiwak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;thak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲁⲕ|taithak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲕⲁⲓ|taiwakai}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁⲕ|balak}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲕ|balethak}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁⲕⲁⲓ|balakai}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁⲕ|kashak}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲁⲕ|kashethak}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁⲕⲁⲓ|kashakai}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 3.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓ|kharemi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓ|&amp;ndash;ethi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲓ|kharemethi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓ|&amp;ndash;iwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲩⲓ|kharemiwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲓ|&amp;ndash;ini}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲓ|kassini}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲓ|&amp;ndash;ithi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲓ|kassithi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲩⲓ|&amp;ndash;amwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲩⲓ|kassamwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓ|yansi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓ|&amp;ndash;ethi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲓ|yansethi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓ|&amp;ndash;iwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓⲩⲓ|yansiwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓ|waleni}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓ|&amp;ndash;ethi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲉⲑⲓ|walenethi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓ|&amp;ndash;iwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓⲩⲓ|waleniwi}}<br /> | '''{{tar|–Ø|–Ø}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓ|fîy}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲓ|–thi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲓ|fîthi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲓ|&amp;ndash;wi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲓ|fîwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;Ø|–Ø}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩ|taiw}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;–ⲑⲓ|–thi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲓ|taithi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓ|taiwi}}<br /> | {{tar|ⲃⲓ|bi}}<br /> | {{tar|ⲃⲓⲑⲓ|bithi}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩⲓ|balwi}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓ|kashi}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲓ|kashethi}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓⲩⲓ|kashiwi}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲥ|kharemis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ethis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲓⲥ|kharemethis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓⲥ|&amp;ndash;iwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲩⲓⲥ|kharemiwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲓⲥ|&amp;ndash;inis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲓⲥ|kassinis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ithis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲓⲥ|kassithis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲩⲓⲥ|&amp;ndash;amwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲩⲓⲥ|kassamwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓⲥ|yansis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ethis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲓⲥ|yansethis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓⲥ|&amp;ndash;iwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓⲩⲓⲥ|yansiwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓⲥ|walenis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ethis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲉⲑⲓⲥ|walenethis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓⲥ|&amp;ndash;iwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓⲩⲓⲥ|waleniwis}}<br /> | '''{{tar|–ⲥ|–s}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲥ|fîyas}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲓⲥ|–this}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲓⲥ|fîthis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲓⲥ|&amp;ndash;wis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲓⲥ|fîwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲥ|–s}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲥ|taiwas}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;–ⲑⲓⲥ|–this}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲓⲥ|taithis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓⲥ|taiwis}}<br /> | {{tar|ⲃⲓⲥ|bis}}<br /> | {{tar|ⲃⲓⲑⲓⲥ|bithis}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩⲓⲥ|balwis}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓⲥ|kashis}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲓⲥ|kashethis}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓⲩⲓⲥ|kashiwis}}<br /> |}<br /> Prototypową koniugacją w trybie ''indefinitum'' jest odmiana w klasie I, w której najwyraźniej widać pozostałości systemu aglutynacyjnego w postaci stałych elementów wyznaczających poszczególne osoby oraz stronę bierną. Rdzenie zgeminowane klasy II ulegają rozszerzeniu o infiks {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ&amp;ndash;|&amp;ndash;in&amp;ndash;}}, mający pierwotnie znaczenie ingresywne, ale obecnie zredukowany do roli nośnika akcentu leksykalnego. Wskutek obecności tego infiksu w często używanych formach czasownikowych częste są, uważane za błędne, bezokoliczniki oparte na nowych rdzeniach „superciężkich”, mających budowę C&amp;mdash;V&amp;mdash;Gin, np. *{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛ|*kassin}} w miejsce normatywnego {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass}}. W klasie III w pierwszej i drugiej osobie następuje rekonstrukcja pierwszej sylaby, polegająca na wokalizacji półsamogłoski i delecji pierwotnego konturu. Podobny proces, chociaż dotyczący ostatniej sylaby rdzenia, zachodzi w klasie IV &amp;ndash; w niej w nieco inny sposób w zależności od tego, czy rdzeń buduje półsamogłoska /{{IPA|j}}/ czy /{{IPA|w}}/. Odmiana w klasie IV jest najbardziej chwiejna dialektalnie: w części gwar formy te nie różnią się od odmian klasy I i II, w innych natomiast ze względu na znaczną redukcję fonetyczną końcówek ich rolę przejął w każdej formie bezokolicznik &amp;ndash; tendencja do takiego rozwiązania sprawy rozszerza się stopniowo w obrębie systemu koniugacyjnego oraz geograficznie, i powoduje ostateczne zespojenie proklitycznych zaimków osobowych celem kompensacji.<br /> <br /> ===== ''Stativum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; text-size: 80%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I II III<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|–ⲁⲕⲩ|–aku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲩ|kharemaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲕⲩ|kassaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲕⲩ|yansaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲕⲩ|walnaku}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲕⲩ|–ethaku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲕⲩ|kharemethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲕⲩ|kassethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲕⲩ|yansethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲕⲩ|walnethaku}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲕⲁ|–aka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲁ|kharemaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲕⲁ|kassaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲕⲁ|yansaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲕⲁ|walnaka}}<br /> | '''{{tar|–ⲕⲩ|–ku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲕⲩ|fîku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲕⲩ|taiku}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲕⲩ|–athaku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲕⲩ|fîyathaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲕⲩ|taiwathaku}}<br /> | '''{{tar|–ⲕⲁ|–ka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲕⲁ|fîka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲕⲁ|taika}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲕⲩ|bawku}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲕⲩ|balethaku}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲕⲁ|bawka}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲕⲩ|redaku}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲕⲩ|redethaku}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲕⲁ|redaka}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|–ⲁⲛⲩ|–anu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲛⲩ|kharemanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲛⲩ|kassanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲛⲩ|yansanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲛⲩ|walnanu}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲛⲩ|–ethanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲛⲩ|kharemethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲛⲩ|kassethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲛⲩ|yansethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲛⲩ|walnethanu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲛⲁ|–ana}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲛⲁ|kharemana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲛⲁ|kassana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲛⲁ|yansana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲛⲁ|walnana}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩ|–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲛⲩ|fînu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲛⲩ|tainu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲛⲩ|–athanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲛⲩ|fîyathanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲛⲩ|taiwathanu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁ|–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲛⲁ|fîna}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲛⲁ|taina}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲛⲩ|bawnu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲛⲩ|balethanu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲛⲁ|bawna}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲛⲩ|redanu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲛⲩ|redethanu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲛⲁ|redana}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲁ|–ata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲁ|kharemata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲁ|kassata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲁ|yansata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲁ|walnata}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲧⲁ|–ethata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲁ|kharemethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲁ|kassethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲁ|yansethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲁ|walnethata}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲁⲓ|–atai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲁⲓ|kharematai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲁⲓ|kassatai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲁⲓ|yansatai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲁⲓ|walnatai}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲁ|–ta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲁ|fîta}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲁ|taita}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲧⲁ|–athata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲁ|fîyathata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲁ|taiwathata}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲁⲓ|–tai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲁⲓ|fîtai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲁⲓ|taitai}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲧⲁ|bawta}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲧⲁ|balethata}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲧⲁⲓ|bawtai}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲁ|redata}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲧⲁ|redethata}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲁⲓ|redatai}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲩⲛⲩ|–atunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲛⲩ|kharematunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲛⲩ|kassatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲛⲩ|yansatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲛⲩ|walnatunu}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|–ethatunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|kharemethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|kassethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|yansethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|walnethatunu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|–atunai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|kharematunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|kassatunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|yansatunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|walnatunai}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲛⲩ|–tunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩⲛⲩ|fîtunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩⲛⲩ|taitunu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|–athatunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|fîyathatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|taiwathatunu}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲛⲁⲓ|–tunai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩⲛⲁⲓ|fîtunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩⲛⲁⲓ|taitunai}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲧⲩⲛⲩ|bawtunu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|balethatunu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲧⲩⲛⲁⲓ|bawtunai}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲛⲩ|redatunu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|redethatunu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|redatunai}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 3.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁ|kassa}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁ|yansa}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁ|walna}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁ|–etha}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁ|kharemetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁ|kassetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁ|yansetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁ|walnetha}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲩⲓ|–atwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲓ|kharematwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲓ|kassatwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲓ|yansatwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲓ|walnatwi}}<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–ta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁ|–atha}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲁ|fîyatha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁ|taiwatha}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲓ|–twi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩⲓ|fîtwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩⲓ|taitwi}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁ|bala}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁ|baletha}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁⲩⲓ|balawi}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁ|reda}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁ|redetha}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲓ|redatwi}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲩ|kharemu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩ|kassu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲩ|yansu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲩ|walnu}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲧⲩ|–ethatu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲩ|kharemethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲩ|kassethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲩ|yansethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲩ|walnethatu}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲥ|–us}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲩⲥ|kharemus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩⲥ|kassus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲩⲥ|yansus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲩⲥ|walnus}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲛⲩ|–tu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩ|fîtu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩ|taitu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|–athatu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲩ|fîyathatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲩ|taiwathatu}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲥ|–tus}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩⲥ|fîtus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩⲥ|taitus}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩ|balu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲩ|balethu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩⲥ|balus}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲩ|redu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲩ|redethu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲩⲥ|redus}}<br /> |} <br /> W trybie ''stativum'' zlewanie się klas odmiany w jedną przebiegło najszybciej. W klasach I, II i III wszystkie końcówki są takie same. W klasie III dodatkowo można zaobserwować delecję jądra ostatniej sylaby rdzenia. W klasie IV obserwujemy obecność końcówek z nagłosową spółgłoską &amp;ndash; w trzeciej osobie pierwotnie intruzywną, zastępującą słabą półsamogłoskę. Dodatkowo, czasownik nieregularny {{tar|ⲕⲁϣ|kash}} w tym trybie odmienia się regularnie na bazie supletywnego rdzenia r-d.<br /> <br /> ===== ''Imperfectum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; text-size: 80%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I II III<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲕⲩ|a–aku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲩ|akharemaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲕⲩ|akassaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲕⲩ|ayansaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲕⲩ|awalnaku}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲕⲩ|a–ethaku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲕⲩ|akharemethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲕⲩ|akassethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲕⲩ|ayansethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲕⲩ|awalnethaku}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲕⲁ|a–aka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲁ|akharemaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲕⲁ|akassaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲛⲥⲁⲕⲁ|ayansaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲕⲁ|walnaka}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲕⲩ|a–ku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲕⲩ|afîku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲕⲩ|ataiku}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲕⲩ|a–athaku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲕⲩ|afîyathaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲕⲩ|ataiwathaku}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲕⲁ|a–ka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲕⲁ|afîka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲕⲁ|ataika}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲕⲩ|abawku}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲕⲩ|abalethaku}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲕⲁ|abawka}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲕⲩ|aredaku}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲕⲩ|aredethaku}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲕⲁ|aredaka}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲛⲩ|a–anu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲛⲩ|akharemanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲛⲩ|akassanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲛⲩ|ayansanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲛⲩ|awalnanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲛⲩ|a–ethanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲛⲩ|akharemethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲛⲩ|akassethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲛⲩ|ayansethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲛⲩ|awalnethanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲛⲁ|a–ana}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲛⲁ|akharemana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲛⲁ|akassana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲛⲁ|ayansana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲛⲁ|awalnana}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩ|a–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲛⲩ|afînu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲛⲩ|atainu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲛⲩ|a–athanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲛⲩ|afîyathanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲛⲩ|ataiwathanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁ|a–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲛⲁ|afîna}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲛⲁ|ataina}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲛⲩ|abawnu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲛⲩ|abalethanu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲛⲁ|abawna}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲛⲩ|aredanu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲛⲩ|aredethanu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲛⲁ|aredana}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲁ|a–ata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲁ|akharemata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲁ|akassata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲁ|ayansata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲁ|awalnata}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲧⲁ|a–ethata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲁ|kharemethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲁ|akassethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲁ|ayansethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲁ|awalnethata}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲁⲓ|a–atai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲁⲓ|akharematai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲁⲓ|akassatai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲁⲓ|ayansatai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲁⲓ|awalnatai}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲁ|a–ta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲁ|afîta}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲁ|ataita}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲧⲁ|a–athata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲁ|afîyathata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲁ|ataiwathata}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲁⲓ|a–tai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲁⲓ|afîtai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲁⲓ|ataitai}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲧⲁ|abawta}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲧⲁ|abalethata}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲧⲁⲓ|abawtai}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲁ|aredata}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲧⲁ|aredethata}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲁⲓ|aredatai}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲩⲛⲩ|a–atunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲛⲩ|akharematunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲛⲩ|akassatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲛⲩ|ayansatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲛⲩ|awalnatunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|a–ethatunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|akharemethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|akassethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|ayansethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|awalnethatunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|a–atunai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|akharematunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|akassatunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|ayansatunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|awalnatunai}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲛⲩ|a–tunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩⲛⲩ|afîtunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩⲛⲩ|ataitunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|a–athatunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|afîyathatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|ataiwathatunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲛⲁⲓ|a–tunai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩⲛⲁⲓ|afîtunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩⲛⲁⲓ|ataitunai}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲧⲩⲛⲩ|abawtunu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|abalethatunu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲧⲩⲛⲁⲓ|abawtunai}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲛⲩ|aredatunu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|aredethatunu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|aredatunai}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 3.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁ|a–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|akharema}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁ|akassa}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁ|ayansa}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁ|awalna}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁ|a–etha}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁ|akharemetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁ|akassetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁ|ayansetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁ|awalnetha}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲩⲓ|a–atwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲓ|akharematwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲓ|akassatwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲓ|ayansatwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲓ|awalnatwi}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁ|a–ta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁ|afîya}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁ|ataiwa}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁ|a–atha}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲁ|afîyatha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁ|ataiwatha}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲓ|a–twi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩⲓ|afîtwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩⲓ|ataitwi}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲁ|abala}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁ|abaletha}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲁⲩⲓ|abalawi}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁ|areda}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁ|aredetha}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲓ|aredatwi}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲩ|a–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲩ|akharemu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲩ|akassu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲩ|ayansu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲩ|awalnu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲧⲩ|a–ethatu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲩ|akharemethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲩ|akassethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲩ|ayansethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲩ|awalnethatu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲩⲥ|a–us}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲩⲥ|akharemus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲩⲥ|akassus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲩⲥ|ayansus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲩⲥ|awalnus}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲛⲩ|a–tu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩ|afîtu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩ|ataitu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|a–athatu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲩ|afîyathatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲩ|ataiwathatu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲥ|a–tus}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩⲥ|afîtus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩⲥ|ataitus}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲩ|abalu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲩ|abalethu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲩⲥ|abalus}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲩ|aredu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲩ|aredethu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲩⲥ|aredus}}<br /> |}<br /> Formy ''imperfectum'' formalnie derywowane są poprzez augmentację form ''stativum'' przy pomocy prefiksu {{tar|ⲁ–|a–}}, który dodawany jest w bezwzględnym nagłosie, tzn. także przed innymi prefiksami. Zasada ta przestrzegana jest dosyć konsekwentnie, chociaż część czasowników supletywnych posiada inne formy ''stativum'' i ''imperfectum'', świadczące o tym, że świadomość derywacyjna tych form powoli w języku tarejskim zanika.<br /> <br /> ===== ''Potentialis'', ''conditionalis'', ''inferentialis'' oraz ''imperativum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | wszystkie<br /> |-<br /> ! Forma ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |-<br /> ! Potentialis<br /> | '''{{tar|–ⲉϥ|–ef}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉϥ|kharemef}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲉϥ|–ethef}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲉϥ|kharemethef}}<br /> | '''{{tar|‒ⲉϥⲁ|‒efa}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉϥⲁ|kharemefa}}<br /> |-<br /> ! Conditionalis<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛⲉϥ|–inef}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲛⲉϥ|khareminef}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲓⲛⲉϥ|–ethinef}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲓⲛⲉϥ|kharemethinef}}<br /> | '''{{tar|‒ⲓⲛⲉϥⲁ|‒inefa}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲛⲉϥⲁ|khareminefa}}<br /> |-<br /> ! Inferentialis<br /> | '''{{tar|–ⲉⲕ|–ek}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲕ|kharemek}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲉⲕ|–ethek}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲉⲕ|kharemethek}}<br /> | '''{{tar|‒ⲉⲕⲁ|‒eka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲕⲁ|kharemeka}}<br /> |-<br /> ! Imperativum<br /> | '''{{tar|ⲁ–|a-}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙ|akharem}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑ|a-eth}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑ|akharemeth}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁ|a-a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|akharema}}<br /> |}<br /> Formy ''potentialis'', ''conditionalis'', ''inferentialis'' oraz ''imperativum'' zatraciły faktyczną odmianę przez liczby i osoby, polegając w tym aspekcie wyłącznie na klitykach osobowych, które w wypadku pierwszych trzech form zawsze znajdują się przed, a w przypadku trybu rozkazującego — zawsze po rdzeniu. Nie ma czasowników formalnie nieregularnych w tych koniugacjach, chociaż pojawiają się przykłady suplecji.<br /> <br /> [[Kategoria:Języki Kyonu|Tarejski]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=S%C5%82ownik:Tarejski&diff=24271 2018-03-16T23:09:55Z

<p>Widsið: </p> <hr /> <div>[[Kategoria:Słowniki języków Kyonu|Tarejski]]<br /> [[Kategoria:Słowniki: język sztuczny — język polski|Tarejski]]<br /> <br /> == {{tar|Ⲁ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲁⲅⲁⲙ|agam}} | ˈɑ.ɣɑm̥ | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''pl'' {{tar|'''ⲁⲅⲁⲙⲁ'''|'''agama'''}}}} jezioro }}<br /> {{ h | {{tar|ⲁⲇⲁⲙ|adam}} | ˈɑ.ðɑm̥ | | {{m|''przym.''}} prosty }}<br /> {{ h | {{tar|ⲁⲙⲩ|amu}} | ˈɑ.mu | | {{m|''przyim.''}} z, razem z }}<br /> {{ h | {{tar|ⲁⲛⲇⲣⲁⲛⲟ|andrano}} | ɑndˈrɑ.no̞ | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż'' ''pl'' {{tar|'''ⲁⲛⲇⲣⲁⲛⲟⲩⲁ'''|'''andranowa'''}}}} kaplica }}<br /> {{ h | {{tar|ⲁⲛⲥⲁ|ansa}} | ˈɑn.sɑ | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''sing. tant.''}} deszcz }}<br /> {{ h | {{tar|ⲁⲧⲉϥ|atef}} | ˈɑ.te̞f | | {{m|''rzecz.'' ''r.n'' ''pl'' {{tar|'''ⲁⲧⲉϥⲁⲧ'''|'''atefat'''}}}} wzgórze }}<br /> {{ h | {{tar|ⲁϩ|ah}} | ɑɣ | | {{m|''part.''}} tak (''partykuła twierdząca'') }}<br /> {{ h | {{tar|ⲁϩⲁⲛ|ahan}} | ˈɑ.ɣɑn̥ | | {{m|''przym.''}} żółty }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲃ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲃⲁ|ba}} | bɑ | | {{m|''przyim.''}} '''1.''' {{m|(+ DAT/ABL)}} w, do, do wewnątrz; '''2.''' {{m|(+ ACC)}} w, wewnątrz }} <br /> {{ h | {{tar|ⲃⲁⲓⲛⲓ|baini}} | ˈbæ.ni | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż'' ''pl'' {{tar|'''ⲃⲁⲓⲛⲓⲇⲓ'''|'''bainidi'''}}}} '''1.''' środek, wnętrze; '''2.''' środek, centrum }}<br /> {{ h | {{tar|ⲃⲁⲗⲁⲧ|balat}} | ˈbɑ.lɑt | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż'' ''pl'' {{tar|'''ⲃⲁⲗⲁⲧⲁⲧ'''|'''balatat'''}}}} '''1.''' dama, pani; '''2.''' {{m|''hist.''}} królowa }}<br /> {{ h | {{tar|ⲃⲓⲛ|bin}} | bin̥ | | {{m|''przym.''}} zły }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲅ}} ==<br /> == {{tar|Ⲇ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲇⲁϩⲉⲛⲧ|dahent}} | ˈdɑ.ɣe̞n̥t | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲇⲁϩⲉⲛⲧⲁⲧ'''|'''dahentat'''}}}} góra }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲉ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲉⲛⲧⲁ|enta}} | ˈe̞n̥.tɑː | | {{m|''przyim.''}} '''1.''' {{m|(+ DAT/ABL)}} na (''wskazuje kierunek zmiany położenia''); '''2.''' {{m|(+ DAT/ABL)}} na, do, w kierunku, w stronę (''wskazuje kierunek ruchu''); '''3.''' {{m|(+ ACC)}} na (''wskazuje miejsce położenia'') }}<br /> {{ h | {{tar|ⲉⲡⲉⲣⲩⲥ|eperus}} | e̞ˈpe̞.rus | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''pl'' {{tar|'''ⲉⲡⲉⲣⲩⲓⲩ'''|'''eperuyu'''}} lub {{tar|'''ⲉⲡⲉⲣⲩⲛⲧ'''|'''eperunt'''}} pył, kurz }}}}<br /> {{ h | {{tar|ⲉⲣⲧⲁⲛ|ertan}} | ˈe̞r.tɑn̥ | | {{m|''przym.''}} niebieski }} <br /> <br /> == {{tar|ⲊⲤ}} ==<br /> == {{tar|Ⲍ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲍⲁⲩⲁ|zawa}} | ˈzɑ.wɑ | | {{m|''czas. IVu''}} puchnąć }}<br /> {{ h | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ|zora}} | ˈzo̞.rɑ | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''sing. tant.''}} niebo }}<br /> {{ h | {{tar|ⲍⲩⲙⲁⲗ|zumal}} | ˈzu.mɑl | | {{m|''czas. I''}} śpiewać }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲏ}} ==<br /> == {{tar|Ⲑ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲑⲁⲙⲁⲧ|thamat}} | ˈtʰɑ.mɑt | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲑⲁⲙⲉⲧⲁ'''|'''thameta'''}}}} morze }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲓ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲓⲁⲇⲁ|yada}} | ˈjɑ.ðɑ | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲓⲁⲇⲁⲇⲓ'''|'''yadadi'''}}}} rzeka }}<br /> {{ h | {{tar|ⲓⲁⲙⲩ|yamu}} | ˈjɑ.mu | | {{m|''przym.''}} czerwony }}<br /> {{ h | {{tar|ⲓⲃⲁⲧⲩ|ibat}} | iˈβɑ.tu | | {{m|''przym.''}} wschodni }}<br /> {{ h | {{tar|ⲓⲃⲉⲧ|ibet}} | ˈi.βe̞t | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''sing. tant''}} wschód (kierunek) }}<br /> {{ h | {{tar|ⲓⲉⲛⲓⲙ|yenim}} | ˈje̞.nim̥ | | {{m|''przym.''}} suchy }}<br /> {{ h | {{tar|ⲓⲙⲉⲛⲥⲩ|imensu}} | iˈme̞n.su | | {{m|''przym.''}} zachodni }}<br /> {{ h | {{tar|ⲓⲙⲉⲛⲧ|iment}} | ˈi.me̞n̥t | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''sing. tant''}} zachód (kierunek) }}<br /> {{ h | {{tar|ⲓⲛⲅⲁⲡ|ingap}} | ˈin.gɑp | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲓⲛⲅⲁⲡⲁⲧ'''|'''ingapat'''}}}} chmura }}<br /> {{ h | {{tar|ⲓⲛⲉⲧⲩ|inetu}} | iˈne̞.tu | | {{m|''przym.''}} gładki }} <br /> {{ h | {{tar|ⲓⲧⲣⲓ|itri}} | ˈit.ri | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl.'' {{tar|'''ⲓⲧⲣⲓⲇⲓ'''|'''itridi'''}}}} gwiazda }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲕ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲕⲉⲙⲩ|kemu}} | ˈke̞.mu | | {{m|''przym.''}} czarny }}<br /> {{ h | {{tar|ⲕⲉⲣⲙⲓⲥ|kermis}} | ˈke̞r.mis | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''sing. tant.''}} popiół }}<br /> {{ h | {{tar|ⲕⲟⲅⲟⲣⲩ|kogoru}} | ko̞ˈɣo̞.ru | | {{m|''przym.}} tajemniczy }}<br /> {{ h | {{tar|ⲕⲟϯⲗⲩ|kollu}} | ˈko̞.lːu | | {{m|''przym.''}} okrągły }}<br /> {{ h | {{tar|ⲕⲩϣ|kush}} | kuʃ | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''pl'' {{tar|'''ⲁⲕⲩϣⲓ'''|'''akushi'''}}}} droga }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲗ}} ==<br /> == {{tar|Ⲙ}} ==<br /> {{ h | {{tar|Ⲙⲁⲃ|Mab}} | mɑp | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''sing. tant.''}} [[Kyon]] }}<br /> {{ h | {{tar|ⲙⲁⲃ|mab}} | mɑp | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''sing. tant.''}} '''1.''' ziemia, grunt; '''2.''' ziemia, gleba }}<br /> {{ h | {{tar|ⲙⲁⲓⲗⲩ|mailu}} | ˈmæ.lu | | {{m|''przym.''}} zgniły, zepsuty }}<br /> {{ h | {{tar|ⲙⲁⲗⲁⲭ|malakh}} | ˈmɑ.lɑkʰ | | {{m|''czas. I''}} bawić się }}<br /> {{ h | {{tar|ⲙⲁⲛⲩⲥ|manus}} | ˈmɑ.nus | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''pl'' {{tar|'''ⲙⲁⲛⲓⲩ'''|'''manyu'''}} a. {{tar|'''ⲙⲁⲛⲩⲛⲧ'''|'''manunt'''}}}} liczba }}<br /> {{ h | {{tar|ⲙⲁⲡⲧⲩ|maptu}} | ˈmɑp.tu | | {{m|''przym.''}} nowy }}<br /> {{ h | {{tar|ⲙⲁⲩⲁ|mawa}} | ˈmɑ.wɑ | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''sing. tant.''}} woda }}<br /> {{ h | {{tar|ⲙⲉⲛ|men}} | me̞n̥ | | {{m|''czas.''}} liczyć }}<br /> {{ h | {{tar|ⲙⲏⲣ|mîr}} | mɨr | | {{m|''rzecz.'' ''r.m'' ''pl'' {{tar|'''ⲙⲓⲣⲁ'''|'''mira'''}}}} człowiek }}<br /> {{ h | {{tar|ⲙⲓⲗⲩ|milu}} | ˈmi.lu | | {{m|''przym.}} pełny, pełen }}<br /> {{ h | {{tar|ⲙⲟⲗⲁ|mola}} | ˈmo̞.lɑ | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''pl'' {{tar|'''ⲙⲟⲗⲁⲇⲓ'''|'''moladi'''}} lub form. arch. {{tar|'''ⲙⲟⲗⲁϩⲁ'''|'''molaha'''}}}} ogień }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲛ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲛⲁⲇⲁⲛ|nadan}} | ˈnɑ.ðɑn̥ | | {{m|''przym.''}} '''1.''' {{m|o osobie}} głuchy; '''2.''' {{m|o narzędziu}} tępy }}<br /> {{ h | {{tar|ⲛⲁⲡⲩ|napu}} | ˈnɑ.pu | | {{m|''przym.''}} mokry }}<br /> {{ h | {{tar|ⲛⲁϥⲣⲩ|nafru}} | ˈnɑf.ru | | {{m|''przym.''}} '''1.''' dobry (moralnie); '''2.''' dobry, zdatny }}<br /> {{ h | {{tar|ⲛⲉⲙ|nem}} | ne̞m̥ | | {{m|''spój.''}} i, a }}<br /> {{ h | {{tar|ⲛⲉϥⲧ|neft}} | ne̞ft | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲛⲉϥⲧⲁⲧ'''|'''neftat'''}}}} wiatr }}<br /> {{ h | {{tar|ⲛⲱⲧ|nût}} | nʉt | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲛⲟⲧⲁ'''|'''nota'''}}}} noc }} <br /> <br /> == {{tar|Ⲟ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲟϩⲓⲥ|ohis}} | ˈo̞.ɣis | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲟϩⲓⲓⲩ'''|'''ohiyu'''}} lub {{tar|'''ⲟϩⲓⲛⲧ'''|'''ohint'''}}}} księżyc }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲡ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲡⲁⲗⲁⲛ|palan}} |ˈpɑ.lɑn̥ | | {{m|''przym.''}} brudny }}<br /> {{ h | {{tar|ⲡⲁⲣⲁⲙ|param}} | ˈpɑ.rɑm̥ | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''pl'' {{tar|'''ⲡⲁⲣⲁⲙⲁ'''|'''parama'''}}}} '''1.''' imię, miano; '''2.''' nazwa }}<br /> {{ h | {{tar|ⲡⲁⲣⲥⲁⲛ|parsan}} | ˈpɑr.sɑn̥ | | {{m|''przym.''}} zielony }}<br /> {{ h | {{tar|ⲡⲉϩⲉϥ|pehef}} | ˈpe̞.ɣe̞f | | {{m|''przym.''}} południowy }}<br /> {{ h | {{tar|ⲡⲉϩⲉⲙ|pehem}} | ˈpe̞.ɣe̞m̥ | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''pl'' {{tar|'''ⲡⲉϩ(ⲉ)ⲙⲁ'''|'''peh(e)ma'''}}}} '''1.''' dzień, jasna część doby }}<br /> {{ h | {{tar|ⲡⲉϩⲩ|pehu}} | ˈpe̞.ɣu | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''sing. tant.''}} południe (kierunek) }}<br /> {{ h | {{tar|ⲡⲉⲙⲟⲥ|pemos}} | ˈpe̞.mo̞s | | {{m|''rzecz.'' ''r.n.'' ''sing. tant.''}} sól }}<br /> {{ h | {{tar|ⲡⲉⲙⲟⲛⲧⲁ|pemonta}} | pe̞ˈmo̞n.tɑ | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲡⲉⲙⲟⲛⲧⲁⲇⲓ'''|'''pemontadi'''}}}} kopalnia soli }}<br /> {{ h | {{tar|ⲡⲩⲛ|pun}} | pun̥ | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''pl'' {{tar|'''ⲡⲩⲛⲁ'''|'''puna'''}}}} kamień }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲣ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲣⲁⲛⲡⲩ|ranpu}} | ˈrɑn.pu | | {{m|''przym.''}} młody }}<br /> {{ h | {{tar|ⲣⲉⲇⲁ|reda}} | ˈre̞.ðɑ | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''sing. tant.''}} lód }}<br /> {{ h | {{tar|ⲣⲉϩⲓ|rehi}} | ˈre̞.ɣi | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲣⲉϩⲓⲇⲓ'''|'''rehidi'''}}}} słońce }}<br /> {{ h | {{tar|ⲣⲟⲙⲡⲓ|rompi}} | ˈro̞m.pi | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲣⲟⲙⲡⲓⲇⲓ'''|'''rompidi'''}}}} rok }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲥ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲥⲉⲣ|ser}} | se̞r | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''pl'' {{tar|'''ⲥⲉⲣⲁⲧ'''|'''serat'''}}}} owca }}<br /> {{ h | {{tar|ⲥⲉⲣϥⲩ|serfu}} | ˈse̞r.fu | | {{m|''przym.''}} gorący }}<br /> {{ h | {{tar|ⲥⲓⲛⲩ|sinu}} | ˈsi.nu | | {{m|''przym.''}} {{m|o osobie}} stary }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲧ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} | tɑn | | {{m|''czas. I''}} zamarzać }}<br /> {{ h | {{tar|ⲧⲉϥⲉⲣⲩ|teferu}} | te̞ˈfe̞.ru | | {{m|''przym.''}} '''1.''' lewy, znajdujący się po lewej stronie; '''2.''' skierowany w lewo }}<br /> {{ h | {{tar|ⲧⲉϥⲟⲣ|tefor}} | ˈte̞.fo̞r | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲧⲉϥⲟⲣⲁⲧ'''|'''teforat'''}} lub rzadziej niepopr. {{tar|'''ⲧⲉϥⲟⲣⲁ'''|'''tefora'''}}}} lewo, lewa strona }}<br /> {{ h | {{tar|ⲧⲉⲛⲁⲙ|tenam}} | ˈte̞.nɑm̥ | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲧⲉⲛⲁⲙⲁ'''|'''tenama'''}}}} prawo, prawa strona }}<br /> {{ h | {{tar|ⲧⲉⲛⲉⲙⲩ|tenemu}} | te̞ˈne̞.mu | | {{m|''przym.''}} '''1.''' prawy, znajdujący się po prawej stronie; '''2.''' skierowany w prawo }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲩ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲩ|u}} | u | | {{m|''spój.''}} i, a }}<br /> {{ h | {{tar|ⲩⲁⲃ|wab}} | wɑp | | '''1.''' {{m|''przym.''}} daleki, odległy; '''2.''' {{m|''przysł.''}} daleko }}<br /> {{ h | {{tar|ⲩⲁⲙ|wam}} | wɑm̥ | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''pl'' {{tar|'''ⲁⲩⲁⲙⲁ'''|'''awama'''}}}} dzień, doba, dzień kalendarzowy }}<br /> {{ h | {{tar|ⲩⲁⲛⲥⲩ|wansu}} | ˈwɑn.su | | {{m|''przym.}} stary }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲫ}} ==<br /> == {{tar|Ⲭ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲭⲁⲃ|khab}} | kʰɑp | | {{m|''czas. I''}} powiedzieć, rzec }}<br /> {{ h | {{tar|ⲭⲉⲛⲥⲩ|khensu}} | ˈkʰe̞n.su | | {{m|''przym.''}} północny }}<br /> {{ h | {{tar|ⲭⲉⲛⲧ|khent}} | ˈkʰe̞n̥t | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''sing. tant.''}} północ (kierunek) }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲱ}} ==<br /> <br /> == {{tar|Ϣ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ϣⲁⲗ|shal}} | ʃɑl | | {{m|''czas. I''}} '''1.''' dryfować, płynąć bezwolnie; '''2.''' płynąć (o rzece) }}<br /> {{ h | {{tar|ϣⲁⲗⲇⲁ|shalda}} | ˈʃɑl.dɑ | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''sing. tant.''}} śnieg }}<br /> {{ h | {{tar|ϣⲁⲗⲓ|shali}} | ˈʃɑ.li | | {{m|''spój.''}} bo, ponieważ }}<br /> {{ h | {{tar|ϣⲁⲡⲩ|shapu}} | ˈʃɑ.pu | | {{m|''przym.''}} '''1.''' właściwy, adekwatny; '''2.''' prawidłowy, poprawny }}<br /> {{ h | {{tar|ϣⲁⲣⲙⲩ|sharmu}} | ˈʃɑr.mu | | {{m|''przym.''}} zimny }}<br /> {{ h | {{tar|ϣⲟⲥ|shos}} | ʃo̞s | | {{m|''rzecz.'' ''r.n.'' ''sing. tant.''}} '''1.''' piasek; '''2.''' szkło }}<br /> <br /> == {{tar|Ϥ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ϥⲉⲇⲁ|feda}} | ˈfe̞.ðɑ | | {{m|''spój.''}} jeśli, jeżeli }} <br /> {{ h | {{tar|ϥⲓ|fi}} | fi | | {{m|''part.''}} nie (''partykuła negacyjna'') }}<br /> <br /> == {{tar|Ϩ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ϩⲉⲃⲉⲧ|hebet}} | ˈɣe̞.βe̞t | | {{m|''czas.''}} siać }}<br /> {{ h | {{tar|ϩⲉⲍⲩ|hezu}} | ˈɣe̞.zu | | {{m|''przym.''}} biały }}<br /> {{ h | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}} | ɣɨn̥ | | '''1.''' {{m|''przym.''}} bliski; '''2.''' {{m|''przym.''}} blisko }}<br /> <br /> == {{tar|ϮⲖ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ϯⲗⲉϩⲟϥ|llehof}} | ˈlːe̞.ɣo̞f | | {{m|''rzecz.'' ''r.n.'' ''pl'' {{tar|'''ϯⲗⲉϩⲟϥⲁⲧ'''|'''llehofat'''}}}} dym }}<br /> {{ h | {{tar|ϯⲗⲟⲥ|llos}} | lːo̞s | | {{m|''rzecz.'' ''r.n.'' ''pl'' {{tar|'''ϯⲗⲟⲓⲩ'''|'''lloyu'''}} lub {{tar|'''ϯⲗⲟⲛⲧ'''|'''llont'''}}}} mgła }}</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_tarejski&diff=24269 2018-03-16T21:30:54Z

<p>Widsið: /* Formy osobowe */</p> <hr /> <div>{{AM}}<br /> {{ język<br /> | kolor = #7851A9 | nazwa = tarejski | nazwa własna = Ⲑⲁⲣⲩ ''Tharu''<br /> | twórca = [[User:Widsið|Widsið]] | rok = 2017-2018 | cel = użytkowanie w conworldzie | wersja = 0.5 | nazwa conworldu = [[Kyon]]<br /> | państwa = [[Tarum]] | regiony = wschodni Kyon | mówiący = bd.<br /> | alfabet = nieopracowany conscript (''in loco'': alfabet koptyjski)<br /> | typologia = fleksyjny niekonkatenatywny&lt;br /&gt;VSO<br /> | klasyfikacja = <br /> '''języki nuweńskie''' (?)<br /> : języki antyponuweńskie<br /> :: tarejski<br /> }}<br /> '''Język tarejski''' (Ⲑⲁⲣⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Tharu epilu'' [{{IPA|ˈtʰɑ.ru e̞ˈpi.lu}}]) &amp;ndash; język o nieustalonej klasyfikacji, powszechnie uważany za członka grupy [[języki nuweńskie|języków nuweńskich]], w której tworzy oddzielną podgrupę ''antyponuweńską''. Tarejski jest językiem urzędowym [[Tarum]], chociaż najprawdopodobniej rozwinął się w innej części świata, skąd do wschodniego Kyonu został zawleczony w wyniku niemożliwej do umieszczenia w czasie wędrówki ludów. Izolacja geopolityczna kraju sprawiła, że jest niemal całkowicie wolny od identyfikowalnego zewnętrznego wpływu, chociaż dzieli kilkanaście leksemów, głównie dotyczących fauny i flory, z językami prymitywnych plemion zamieszkujących otaczające Tarum lasy deszczowe.<br /> <br /> Obecnie można wyróżnić dziewięć dialektów języka tarejskiego, a ich zasięg pokrywa się mniej więcej z podziałem administracyjnym kraju, opartym w dużej mierze o naturalne przeszkody dla rozwoju osadnictwa. Istnieje również odgórnie regulowany język standardowy (Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Assemanu epilu'' „oczyszczony język”), używany przede wszystkim w oficjalnej komunikacji. Tarejski zapisywany jest pismem alfabetycznym nieco przypominającym [[runy nuweńskie]]. Pismo ma charakter alfabetyczny i w dużej mierze dobrze odzwierciedla wymowę, dosyć mocno trzymając się zasady „jeden znak &amp;ndash; jeden dźwięk”. Zarówno słownictwo, jak i niekonkatenatywna morfologia języka są sprowadzalne do [[język pranuweński|pranuweńszczyzny]], ale badania tarejskiego zawsze były utrudnione ze względu na zamknięty charakter Tarum.<br /> <br /> Można przypuszczać, że niedawne otwarcie Tarum na świat w połączeniu z ożywionym zainteresowaniem obcymi kulturami na całym świecie będzie sprzyjało badaniom lokalnej mowy i pozwoli na udzielenie odpowiedzi na wiele pytań, dotyczących zarówno języka, jak i etnogenezy Tarejów.<br /> <br /> == Fonetyka i fonologia ==<br /> Tarejski posiada prosty system dźwiękowy, składający się z ośmiu samogłosek, dwóch półsamogłosek oraz osiemnastu spółgłosek.<br /> === Samogłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; |<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Przednie<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Środkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Tylne<br /> |-<br /> ! Przymknięte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/ ・ ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> |-<br /> ! Średnie<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> ! Otwarte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |}<br /> Tarejski system samogłoskowy wyraźnie ciąży ku większemu przymknięciu, jednocześnie nie przesuwając się wyraźnie ani w przód, ani w tył jamy ustnej. Środkowe przymknięte samogłoski ‹ⲏ› /{{IPA|ɨ}}/ i ‹ⲱ› /{{IPA|ʉ}}/ są nieco bardziej otwarte, niż skrajne ‹ⲓ› /{{IPA|i}}/ i ‹ⲩ› /{{IPA|u}}/. Warto zauważyć, że tylne samogłoski są zawsze zaokrąglone, a przednie &amp;ndash; nigdy. Zaokrąglenie jest wyraźne i skompresowane. Samogłoski nie ulegają redukcji w pozycji nieakcentowanej. Długość samogłoski nie ma fonemicznego znaczenia, chociaż najprawdopodobniej opozycja iloczasowa istniała w przeszłości &amp;ndash; wskazuje na to obecność długich dźwięków we wszystkich pozostałych językach nuweńskich. W tarejskim dyftongi nie występują; ostatni z notowanych jeszcze [[kalendarze Kyonu|300 lat temu]] dyftongów ‹ⲁⲓ› uległ koalescencji do /{{IPA|æ}}/, a w dalszej perspektywie najpewniej zleje się z ‹ⲉ› /{{IPA|e̞}}/, do którego stopniowo zbliża się w wymowie. Ortografia tarejska nie oznacza historycznych dyftongów we współczesnych pismach w myśl zasady o fonemiczności, jednak można je znaleźć w starszych tekstach. <br /> <br /> === Półsamogłoski ===<br /> Tarejski posiada dwie półsamogłoski /{{IPA|j}}/ i /{{IPA|w}}/, zapisywane jak ich samogłoskowe odpowiedniki: ‹ⲓ› oraz ‹ⲩ›. Mają one specjalny status w systemie morfofonemicznym tego języka: mimo że inaczej niż samogłoski nie mogą stanowić jądra sylaby, zdarza się, że rdzenie spółgłoskowe są przez nie dopełniane, tak jakby stanowiły one prawdziwe samogłoski, zachowując jednak swój spółgłoskowy status, tzn. tworząc dodatkowy element spółgłoskowego łańcucha. Dodatkowo, rdzenie w których skład wchodzą półsamogłoski, nazywane są rdzeniami płynnymi i podlegają nieco innym zasadom odmiany.<br /> <br /> === Spółgłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1000px&quot;<br /> |-<br /> ! <br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowo-&lt;br /&gt;-zębowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Dziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Zadziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Podniebienne<br /> |-<br /> ! Nosowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲙ /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲛ /{{IPA|n}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Zwarto-&lt;br /&gt;-wybuchowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲡ /{{IPA|p}}/・ⲫ /{{IPA|pʰ}}/・ⲃ /{{IPA|b}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲧ /{{IPA|t}}/・ⲑ /{{IPA|tʰ}}/・ⲇ /{{IPA|d}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲕ /{{IPA|k}}/・ⲭ /{{IPA|kʰ}}/・ⲅ /{{IPA|g}}/<br /> |-<br /> ! Szczelinowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϥ /{{IPA|f}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲥ /{{IPA|s}}/・ⲍ /{{IPA|z}}/・(ⲋⲥ /{{IPA|sː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϣ /{{IPA|ʃ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϧ /{{IPA|ɣ}}/<br /> |-<br /> ! Drżące<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲣ /{{IPA|r}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Aproksymanty<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲗ /{{IPA|l}}/・(ϯⲗ /{{IPA|lː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |}<br /> Charakterystyczną cechą tarejskiej fonologii jest fonemiczny kontrast między aspirowanymi, nieaspirowanymi i dźwięcznymi spółgłoskami zwartymi, nieobecny w pokrewnych językach. Ponadto, inaczej niż samogłoski, spółgłoski ulegają szeregowi przemian pozycyjnych. <br /> <br /> Status geminat ‹ⲋⲥ› oraz ‹ϯⲗ›, wywodzących się z dawnych zbitek spółgłoskowych *vs oraz *tl &amp;ndash; stąd ich nietypowy zapis &amp;ndash; jest niejasny. Przez Tarejów są one odbierane jako jeden dźwięk i nie rozdziela się ich przy podziale na sylaby: Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ → Ⲁ・ⲋⲥⲉ・ⲙⲁ・ⲛⲩ. Jednocześnie trudno jest wskazać na pary minimalne, które pozwalałyby uznać je za odrębne fonemy. Nieco inaczej traktowane jest ‹ⲛⲛ› [{{IPA|nː}}], często wyraźnie artykulacyjnie rozdzielane na dwa elementy a nie przytrzymane.<br /> <br /> Obserwuje się w tarejskim zjawisko lenicji, w języku standardowym i większości dialektów dotyczy ono jednak wyłącznie dźwięcznych spółgłosek zwartych, które w pozycji między dwiema samogłoskami ulegają frykatywizacji: /{{IPA|b}}/ → [{{IPA|β}}]; /{{IPA|d}}/ → [{{IPA|ð}}]; /{{IPA|g}}/ → [{{IPA|ɣ}}]. Zjawisko to zachodzi także w pozycji międzywyrazowej, tzn. granica wyrazu jest ignorowana. Ponadto, dźwięczne spółgłoski nosowe, szczelinowe i zwarto-wybuchowe ulegają ubezdźwięcznieniu przed spółgłoską bezdźwięczną i w wygłosie, chyba że następne słowo zaczyna się na samogłoskę: wtedy dźwięczność zostaje utrzymana w wypadku spółgłosek nosowych i szczelinowych, a spółgłoski zwarto-wybuchowe zostają poddane lenicji.<br /> <br /> === Budowa sylaby ===<br /> Sylaba w języku tarejskim musi się składać przynajmniej z jednej samogłoski, do której dodatkowo może zostać dostawiony pojedynczy nagłos i podwójny wygłos:<br /> <br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;(C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) V (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) (C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> W pozycji '''C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' może stać dowolna spółgłoska, półsamogłoska, lub geminata ‹ⲋⲥ› albo ‹ϯⲗ›. W pozycjach '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' i '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' nie może się znaleźć geminata, dodatkowo, jeśli w pozycji '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' pojawia się półsamogłoska, sylaba zostaje automatycznie zamknięta. Jeśli sylabę otwierała geminata, pozycja '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' również jest niedostępna.<br /> <br /> Dla celów metrycznych i prozodycznych wyróżnia się cztery rodzaje sylab. Poniższa tabela przedstawia ich nazwy oraz uproszczoną budowę, gdzie G oznacza geminatę, J oznacza półsamogłoskę, a C &amp;ndash; dowolną inną spółgłoskę.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słabsza<br /> | V<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słaba<br /> | CV, VC, JV, VJ<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocna<br /> | CVC, CVJ, JVC, GV<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocniejsza<br /> | CVCC, JVCC, GVC<br /> |}<br /> <br /> === Prozodia ===<br /> Akcent w języku tarejskim pada na przedostatnią sylabę, jest stały i ma charakter dynamiczny. Ze względu na swoją stałą pozycję, nie jest fonemiczny. Akcenty pomocnicze pojawiają się na co drugiej sylabie od końca, jeśli wyraz ma więcej niż trzy sylaby, por. np. Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ [{{IPA|e̞ˌsu.tɑˈnʉr.pɑl}}]. Tarejski jest językiem czasowanym według mor, gdzie sylaby słabsze trwają pół mory, sylaby słabe &amp;ndash; jedną morę, sylaby mocne &amp;ndash; półtorej mory, a sylaby mocniejsze &amp;ndash; dwie mory. Charakteryzuje się też opadającą tonacją, także w pytaniach tak/nie, co może być źródłem nieporozumień.<br /> <br /> == Fleksja ==<br /> === Rzeczownik i przymiotnik ===<br /> Tarejskie rzeczowniki i przymiotniki odmieniają się przez następujące kategorie gramatyczne:<br /> * przypadki &amp;ndash; mianownik, dopełniacz, celownik i biernik,<br /> * stany &amp;ndash; „pusty”, określony i nieokreślony,<br /> * liczby &amp;ndash; pojedyncza i mnoga oraz szczątkowe formy podwójnej.<br /> Ponadto, przymiotniki podlegają odmianie przez rodzaje &amp;ndash; męski, żeński i nijaki &amp;ndash; w uzgodnieniu z rzeczownikiem, który określają. Formą prototypową &amp;ndash; słownikową jest mianownik w stanie pustym w liczbie pojedynczej, w przypadku przymiotnika w rodzaju męskim. Końcówki, które przyjmują poszczególne rzeczowniki i przymiotniki są uzależnione od ostatniego dźwięku lub serii dźwięków, a nie od rodzaju.<br /> <br /> Rzeczowniki i przymiotniki pogrupowane są w klasy deklinacyjne, podzielone na grupy: słabą i mocną. W odmianie słabej przynależność do klasy determinuje długość rdzenia. W odmianie mocnej klasę wyznacza końcówka formy prototypowej. Daje to łącznie dziesięć klas odmiany. Ponadto, istnieją rzeczowniki i przymiotniki nieodmienne, derywowane z rdzeni jednospółgłoskowych (historycznie jedną ze spółgłosek było zwarcie krtaniowe).<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | Klasa&amp;nbsp;→<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Słaba<br /> ! colspan=&quot;24&quot; | Mocna<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Szablon / końcówka&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us, &amp;ndash;is, &amp;ndash;os<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;n<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;m<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;C<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;o<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;u<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;i<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;a<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Przykładowy&lt;br /&gt;rzeczownik&amp;nbsp;→<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲛⲩⲩⲩ}}&lt;br /&gt;''nuwu''&lt;br /&gt;„dziecko”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲁⲙⲁⲓⲁ}}&lt;br /&gt;''mamaya''&lt;br /&gt;„dolina, jar”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲡⲓⲗⲩⲥ}}&lt;br /&gt;''pilus''&lt;br /&gt;„słowo”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲓⲇⲇⲁⲛ}}&lt;br /&gt;''middan''&lt;br /&gt;„dolina”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|Ⲑⲁⲣⲱⲙ}}&lt;br /&gt;''Tharûm''&lt;br /&gt;„[[Tarum]]”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲧ}}&lt;br /&gt;''danat''&lt;br /&gt;„czerń”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟ}}&lt;br /&gt;''assarto''&lt;br /&gt;„brama”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲗⲁⲕⲩ}}&lt;br /&gt;''laku''&lt;br /&gt;„namiot”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲃⲓⲃⲓ}}&lt;br /&gt;''bibi''&lt;br /&gt;„schronienie”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ}}&lt;br /&gt;''zora''&lt;br /&gt;„niebo”<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Typowy rodzaj&lt;br /&gt;rzeczownika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''każdy''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us ''męski'', &amp;ndash;is ''żeński'', &amp;ndash;os ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Rodzaj&lt;br /&gt;przymiotnika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 5%&quot; | Liczba&lt;br /&gt;↓<br /> ! Stan&amp;nbsp;→&lt;br /&gt;Przypadek&amp;nbsp;↓<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ni<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;o<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;oti<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;u<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;it<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;at<br /> |-<br /> ! Dopełniacz<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;ûl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;al<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vsal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ol<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;il<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;al<br /> |-<br /> ! Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;os<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;us<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;is<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;îs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;as<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nun<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;min<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mîn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;on<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otin<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;un<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;in<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;în<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;an<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;3&quot; | Mn.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vyu (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnt<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnta<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;na<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ma<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;mana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idena<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adena<br /> |-<br /> ! Dopełniacz&lt;br /&gt;Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;6&quot; | &amp;ndash;wial&lt;br /&gt;&amp;ndash; yal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vnal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCatal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;owal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;unal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;idil<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;adil<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vnat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vtinat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;manat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idenas<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adenas<br /> |-<br /> |}<br /> &lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;'''Objaśnienie symboli:''' C &amp;mdash; dowolna spółgłoska; J &amp;mdash; dowolna półsamogłoska; V &amp;mdash; dowolna samogłoska; &lt;s&gt;V&lt;/s&gt; &amp;mdash; końcówka powoduje usunięcie samogłoski poprzedzającej wyznacznik deklinacji&lt;/span&gt;<br /> <br /> Przynależność przymiotnika do klasy deklinacyjnej determinuje jego końcówka deklinacyjna w rodzaju męskim. Rozkłada się to w sposób następujący:<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;u, to wtedy w rodzaju żeńskim przyjmie on końcówkę &amp;mdash;i, a w nijakim: &amp;mdash;o,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;n, to tę samą końcówkę będzie on miał w rodzaju nijakim, a w rodzaju żeńskim przybierze końcówkę &amp;mdash;a,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;m, to tę samą końcówkę będzie on miał także w rodzaju żeńskim i nijakim,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest dowolna spółgłoska, to znaczy, że posiada on tylko formy puste, równe w każdym rodzaju i może występować tylko w orzeczniku albo jako element kompozytu przymiotnikowo-rzeczownikowego.<br /> <br /> ===== Nieregularna liczba mnoga rzeczowników =====<br /> Część rzeczowników z różnych względów posiada nieregularne formy liczby mnogiej. W przeważającej części są to pozostałości systemu tworzenia liczby mnogiej niekonkatenatywnej („łamanej”). Rzeczowniki tak tworzone, pomimo mnogiego znaczenia, otrzymują pojedyncze końcówki odmiany przez przypadki. W grupie rzeczowników o takiej odmianie znajdują się:<br /> &lt;div style=&quot;column-count: 3; column-gap: 30px&quot;&gt;<br /> * ''kush'' {{tar|ⲕⲩϣ}} „droga” &amp;mdash; ''akushi'' {{tar|ⲁⲕⲩϣⲓ}} „drogi”<br /> * ''mîr'' {{tar|ⲙⲏⲣ}} „człowiek” &amp;mdash; ''mira'' {{tar|ⲙⲓⲣⲁ}} „ludzie”<br /> * ''nabi'' {{tar|ⲛⲁⲃⲓ}} „parafia” &amp;mdash; ''eneb'' {{tar|ⲉⲛⲉⲃ}} „parafie”<br /> * ''neb'' {{tar|ⲛⲉⲃ}} „ojciec” &amp;mdash; ''naba'' {{tar|ⲛⲁⲃⲁ}} „ojcowie”<br /> * ''shi'' {{tar|ϣⲓ}} „dom” &amp;mdash; ''ashû'' {{tar|ⲁϣⲱ}} „domy”<br /> * ''sînam'' {{tar|ⲥⲏⲛⲁⲙ}} „świątynia” &amp;mdash; ''sanûm'' {{tar|ⲥⲁⲛⲱⲙ}} „świątynie”<br /> * ''tel'' {{tar|ⲧⲉⲗ}} „wieża” &amp;mdash; ''telu'' {{tar|ⲧⲉⲗⲩ}} „wieże”<br /> * ''ummi'' {{tar|ⲩⲙⲙⲓ}} „matka” &amp;mdash; ''yamma'' {{tar|ⲓⲁⲙⲙⲁ}} „matki” <br /> * ''wam'' {{tar|ⲩⲁⲙ}} dzień” &amp;mdash; ''awama'' {{tar|ⲁⲩⲁⲙⲁ}} „dni”<br /> * ''zainab'' {{tar|ⲍⲁⲓⲛⲁⲃ}} „lud, plemię” &amp;mdash; ''zeneb'' {{tar|ⲍⲉⲛⲉⲃ}} „ludy, plemiona”<br /> &lt;/div&gt;<br /> Dodatkowo, części ciała występujące w parach zachowały historyczne formy liczby podwójnej, ale wyłącznie w mianowniku. W pozostałych formach odmieniają się regularnie, zgodnie z klasą deklinacyjną, do której należą.<br /> * ''bus'' {{tar|ⲃⲩⲥ}} „dłoń” &amp;ndash; ''buwa'' {{tar|ⲃⲩⲩⲁ}} „dłonie”<br /> * ''lor'' {{tar|ⲗⲟⲣ}} „oko” &amp;ndash; ''lora'' {{tar|ⲗⲟⲣⲁ}} „oczy”<br /> * ''subis'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲥ}} „ucho” &amp;ndash; ''subya'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲁ}} „uszy”<br /> * ''zeyu'' {{tar|ⲍⲉⲓⲩ}} „stopa” &amp;ndash; ''zeya'' {{tar|ⲍⲉⲓⲁ}} „stopy”<br /> <br /> ===== Inne nieregularności odmiany =====<br /> Rzeczowniki i przymiotniki, które w formie mianownikowej mają taką samą końcówkę, jaką otrzymałyby w innym przypadku, nie podwajają końcówki. Jest to szczególnie prominentna cecha nazw miejscowych zakończonych na &amp;ndash;''al'', których formy mianownika i dopełniacza w licznie pojedynczej są tożsame, ale może dotyczyć każdej innej formy, pogłębiając synkretyzm form przypadkowych.<br /> <br /> Niektóre ożywione rzeczowniki w rodzaju męskim, szczególnie te zakończone na &amp;ndash;''r'', przyjmują końcówki odmiany &amp;ndash;''n'' w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej.<br /> <br /> ==== Określoność ====<br /> Określoność jest oznaczana w tarejskim dodatkowym morfemem, mającym charakter proklitycznego morfemu, dodawanego do każdej grupy (przydawki, podmiotu) w obrębie frazy nominalnej. Morfem ten pierwotnie miał charakter rodzajnikowy, ale rozróżnienie rodzaju zanikło wraz z jego fonetyczną erozją. Morfem jest nieodmienny, posiada jednak kilka form, uzależnionych od kolejnego dźwięku. Proklityczny charakter morfemu oddaje się przez jego zapis ze znakiem rodziału ({{tar|⳿}}) w zapisie tarejskim, bądź z dywizem w transkrypcji.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 450px&quot;<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Otoczenie&lt;br /&gt;fon.<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Forma<br /> ! style=&quot;width: 60%&quot; | Przykład<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed samogł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | id&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲇ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''id-assartoti'' {{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟⲧⲓ||brama}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|l}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | il&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲗ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''il-lakû'' {{tar|ⲓⲗ⳿ⲗⲁⲕⲱ||namiot}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | im&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲙ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''im-mafela'' {{tar|ⲓⲙ⳿ⲙⲁϥⲉⲗⲁ||kropla}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|n}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | in&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲛ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''in-nurpilû'' {{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲩⲣⲡⲓⲗⲱ||urząd}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|s}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | is&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲥ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''is-sanûmi'' {{tar|ⲓⲥ⳿ⲥⲁⲛⲱⲙⲓ||świątynie}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed dowolną inną spółgł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | i&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''i-Tharûmi'' {{tar|ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ||[[Tarum]]}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==== Stopniowanie przymiotnika ====<br /> Tarejski przymiotnik posiada pięć stopni gradacji: pozytyw (stopień „równy”, używany w kontekstach, w których nic nie jest porównywane z niczym), ekwatyw (stopień „równy”, porównywane cechy są takie same), komparatyw (stopień wyższy), superlatyw (stopień „najwyższy”, cecha jest najintensywniejsza wśród porównywanych) oraz absolutyw (stopień „najwyższy”, cecha nie ma sobie równych i jest nieporównywalna z niczym). Przymiotnik stopniuje się w języku tarejskim zazwyczaj przy pomocy infiksu, który oddziela temat od wyznaczającej przynależność deklinacyjną końcówki. Wyjątkiem są przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na &amp;ndash;''m'', które przy stopniowaniu zmieniają przynależność klasową, przybierając końcówki deklinacji &amp;ndash;u. Ponadto, przymiotnik ''dobry'' posiada część form supletywnych, a przymiotniki ''zły'', ''ciemny'' oraz ''jasny'' posiadają niekonkatenatywne formy odmiany.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 750px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Pozytyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Ekwatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Komparatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Superlatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Absolutyw<br /> |-<br /> ! I &amp;ndash;u; &amp;ndash;i; &amp;ndash;o<br /> | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | (= forma podstawowa)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁⲛ–|–an–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣ–|–ush–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲋⲥ–|–iss–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲛ–|–in–}}<br /> |-<br /> ! II &amp;ndash;n; &amp;ndash;a; &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲇⲁ–|–(a)da–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ϣⲁ–|–(a)sha–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁⲋ)ⲥⲁ–|–(as)sa–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲛⲁ–|–(a)na–}}<br /> |-<br /> ! III &amp;ndash;m; &amp;ndash;m; &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲙⲩ, –ⲩⲙⲓ, –ⲩⲙⲟ|–umu, –umi, –umo}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣⲩ, –ⲩϣⲓ, –ⲩϣⲟ|–ushu, –ushi, –usho}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲋⲥⲩ, –ⲩⲋⲥⲓ, –ⲩⲋⲥⲟ|–ussu, –ussi, –usso}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲛⲩ, –ⲩⲛⲓ, –ⲩⲛⲟ|–unu, –uni, –uno}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> === Kopula i zaimek osobowy podmiotu ===<br /> Funkcja kopuli i zaimka osobowego podmiotu nie jest w języku tarejskim rozdzielna. Wcześniejsze formy rozwoju języka rozróżniały jeszcze formy sprzężone zaimek-kopula i formy rodzielne, używane gdy podmiot był wyrażony inaczej, niż przy pomocy zaimka w mianowniku. Rozróżnienie nie utrzymało się jednak w żadnym z dialektów. Jako że kopula nie jest formalnie czasownikiem, nie podlega odmianie przez czasy i tryby &amp;ndash; kontekst lub dodatkowe słowa funkcyjne, takie jak przyimki czy partykuły, podpowiadają właściwe znaczenie.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Liczba →<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Pojedyncza<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Mnoga<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15px&quot; | Osoba ↓<br /> ! style=&quot;width: 35px&quot; | Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> | {{tar|ϩⲏⲗ|hîl}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲣ|mir}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲙⲟⲗ|mol}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲣ|mer}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | {{tar|ⲍⲓⲗⲩ|zilu}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;5&quot; | 3.<br /> ! rodz. m.<br /> | {{tar|ϧⲓⲣ|hir}}<br /> | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> |-<br /> ! rodz. ż.<br /> | {{tar|ⲡⲓ|pi}}<br /> | {{tar|ⲡⲩⲣ|pur}}<br /> |-<br /> ! rodz. n.<br /> | {{tar|ϩⲩ|hu}}<br /> | {{tar|ϩⲩⲙ|hum}}<br /> |-<br /> ! brak rodzaju<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙ|sum}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗ|sul}}<br /> |-<br /> ! podmiot celownikowy<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲱⲣ|ûr}}<br /> |}<br /> <br /> Wszystkie formy kopulatywne niosą ze sobą zarówno znaczenie zaimka osobowego podmiotu, jak i czasownika „być” w znaczeniu „istnieć, egzystować”. W zależności od kontekstu, moze więc wyraz {{tar|ⲡⲓ|pi}} oznaczać: „ona” (jeśli po nim następuje kolejny czasownik), „jest” (jeśli podmiot wyrażony jest rzeczownikiem) lub „ona jest” (jeśli w zdaniu nie występuje inny podmiot ani orzeczenie). W praktyce dwa pierwsze użycia stają się stopniowo coraz rzadsze &amp;ndash; pierwsze w wyniku inkorporacji zaimka osobowego jako prefiksu koniugacyjnego (co powoduje nieprawidłową z punktu widzenia np. gramatyki polskiej redundancję typu *''ona ona śpi''), a drugie przez wzgląd na to, że „być” jest w tarejskim domyślnym orzeczeniem, więc nie ma potrzeby jego wyrażania w mowie ani na piśmie (podobnie jak np. w języku rosyjskim).<br /> <br /> Specyfiką tarejskiej gramatyki jest forma „bezrodzajowa” kopuli. Gramatyki tarejskie nazywają tę formę „wszystkorodzajową”, ponieważ używa się jej kiedy nie jesteśmy w stanie określić rodzaju gramatycznego rzeczy czy osoby, o której jest mowa, kiedy ten rodzaj jest nieistotny, albo &amp;ndash; w przypadku grupy ludzi lub rzeczy &amp;ndash; kiedy należą one do więcej niż jednego rodzaju. <br /> <br /> Forma {{tar|ⲱⲣ|ûr}}, niejako w kontraście do pozostałych, jest niepomijalna, kiedy podmiot wyrażony jest celownikiem.<br /> <br /> === Zaimki osobowe ===<br /> Chociaż zaimki osobowe w formie mianownikowej nie istnieją, tarejski posiada szereg form zależnych, w tym część reliktowych form sprzężonych, używanych wyłącznie w złożeniach z przyimkami. Zzaimki w dopełniaczu, celowniku i bierniku mają także formy akcentowane i nieakcentowane o różnych funkcjach.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Przypadek →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Dopełniacz<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Celownik<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Biernik<br /> ! Ablatyw<br /> ! Allatyw<br /> ! Komitatyw<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Forma →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}}<br /> | {{tar|ⲱⲙ|ûm}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲙ|(a)m}}<br /> | {{tar|ⲩϣⲓ|ushi}}<br /> | {{tar|ⲱϣ|ûsh}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϣ|(a)sh}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲇⲁ|mada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁ|ma}}<br /> | {{tar|ⲙⲓϧⲁ|miha}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲙⲁ|mima}}<br /> | {{tar|ⲙⲉ|me}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲩⲣⲁⲗ|ural}}<br /> | {{tar|ⲩⲣⲓ|uri}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲗ|ral}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲩⲣϣⲓ|urshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲣ|shûr}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲇⲁ|rada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲣⲁ|ra}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲣⲟ(ⲛ)|ro(n)}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲥⲩ|usu}}<br /> | {{tar|ⲱⲥ|ûs}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲥ|(a)s}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲓ|si}}<br /> | {{tar|(ⲓ)ⲥ|(i)s}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲇⲁ|sada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲁ|sa}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲁ|sua}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙⲁ|suma}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ|se}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥⲩ|masu}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁϣⲓ|mashi}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲛⲁⲗ|unal}}<br /> | {{tar|ⲩⲛⲓ|uni}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲗ|nal}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲱϣⲓ|nûshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲛ|shûn}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲇⲁ|nada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲁ|na}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲛⲟ(ⲛ)|no(n)}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲱⲛ|zûn}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ϩⲟⲥ|hos}}<br /> | {{tar|ϩⲱ|hû}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϩ|(a)h}}<br /> | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲏ|hî}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲇⲁ|hada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲁ|ha}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ϩ|(î)h}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲩⲥ|nus}}<br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ⲛ|(î)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲩϣ|hush}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲱⲗ|sûl}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲁϣⲓ|sashi}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲇⲁ|suda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲩ|su}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | mn.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲁⲗ|nûmal}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲓ|nûmi}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙ|nûm}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲥⲓ|ansi}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛⲥ|(a)ns}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲩⲙⲇⲁ|anumda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲩⲗ|napul}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲓ|napi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲡⲓ|anpi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲓⲥⲁ|anisa}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲓⲥ|nis}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲉⲗⲁ|gela}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲓϣⲓ|gishi}}<br /> | {{tar|ⲅⲉⲇⲁ|geda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲅⲁ|ga}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲁⲥⲁ|nasa}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϣⲁϣⲓ|shashi}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲉⲇⲁ|seda}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> Brak danej formy, oznaczony w tabeli pauzą (&amp;mdash;), wskazuje na użycie pełnej formy (jeśli dostępna), lub formy sprzężonej przypadka wymaganego przez rekcję standardową &amp;ndash; np. dla komitatywu będzie to dopełniacz.<br /> <br /> Tarejski nie posiada zaimków czy przymiotników dzierżawczych. W ich miejsce korzysta się z postponowanej konstrukcji komitatywnej z przyimkiem {{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu|do}} i odpowiednią formą sprzężoną: dopełniaczową lub komitatywną, jeśli istnieje:<br /> <br /> &lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 40px&quot;&gt;<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲙⲉ|insume|mój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲣⲟ|insuro|nasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲥⲉ|insuse|twój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲙⲁⲥ|insu mas|Pana, Pani}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲟ|insuno|wasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲍⲟⲛ|insu zon|Państwa}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱϩ|insûh|jego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱⲛ|insûn|jej}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩϩⲁⲗ|insuhal|tego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲋⲥⲩⲗ|inssul|jego, jej, tego}} (w praktyce często używany w znaczeniu „czyjś, kogoś, obojętnie kogo”)<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲱⲙ|insunûm|ich, mężczyzn}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲡ|insunap|ich, kobiet}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲅⲉⲗⲁ|insugela|ich, rzeczy, zwierząt, itp.}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲥⲁ|insunasa|ich, obojętnie kogo}} (rzadko używany)<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> === Partykuły deiktyczne ===<br /> Zaimki wskazujące w tarejskim wyewoluowały w nieodmienne partykuły deiktyczne. Pozwalają one na czterostopniową identyfikację położenia obiektu, o którym mowa: „ten” &amp;ndash; „ten (trochę dalej)” &amp;ndash; „tamten (trochę bliżej)” &amp;ndash; „tamten”. Znaczenie każdej partykuły uzależnione jest od tego, czy stojąca za nią grupa nominalna jest w formie określonej czy w nieokreślonej. Dodatkowo, użycie formy pustej pozwala na oddanie znaczeń „ten” i „tamten” bez kontrastowania obiektów względem siebie.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 560px&quot; <br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Liczba<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Rodzaj<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (I)&lt;br /&gt;„ten”<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień II<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień III<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień IV<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień V<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (VI)&lt;br /&gt;„tamten”<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mn.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma pusta<br /> |}<br /> <br /> === Liczebnik ===<br /> Tarejski posiada dziesiętny system liczebnikowy. Liczebniki główne nie odmieniają się przez rodzaj, liczebniki porządkowe natomiast posiadają formy męskie, żeńskie i nijakie. Jako że derywacja form dla rodzaju żeńskiego i nijakiego jest przewidywalna, w tabeli poniżej przedstawione zostaną tylko liczebniki porządkowe w rodzaju męskim.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 1050px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 1<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|Ⲁ}}<br /> | {{tar|ⲩⲉ|we}}<br /> | {{tar|ⲧⲁⲃⲩ|tabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 11<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲀ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲩⲉ|mûtwe}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲧⲁⲃⲩ|pammûttabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 30<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲃⲁ|maba}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲁⲃⲩ|pammabu}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> ! {{tar|Ⲃ}}<br /> | {{tar|ⲥⲓⲛⲁ|sina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲓⲛⲩ|pamsinu}}<br /> ! 12<br /> ! {{tar|ⲒⲂ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲁ|mûssina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲩ|pammûssinu}}<br /> ! 40<br /> ! {{tar|ⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲓⲙⲓ|khimi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲓⲙⲩ|pamkhimu}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> ! {{tar|Ⲅ}}<br /> | {{tar|ϣⲩⲛⲇ|shund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩⲛⲇⲩ|pamshundu}}<br /> ! 13<br /> ! {{tar|ⲒⲄ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇ|mûtshund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇⲩ|pammûtshundu}}<br /> ! 50<br /> ! {{tar|Ⲕ}}<br /> | {{tar|ⲧⲟ|to}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲧⲟⲧⲩ|pamtotu}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> ! {{tar|Ⲇ}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲛⲧ|fant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϥⲁⲛⲧⲩ|pamfantu}}<br /> ! 14<br /> ! {{tar|ⲒⲆ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧ|mûtfant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧⲩ|pammûtfantu}}<br /> ! 60<br /> ! {{tar|ⲔⲒ}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲥⲓ|sasi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲁⲥⲩ|pamsasu}}<br /> |-<br /> ! 5<br /> ! {{tar|Ⲉ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲓⲁ|diya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲓⲩ|pamdiyu}}<br /> ! 15<br /> ! {{tar|ⲒⲈ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲇⲓⲓⲁ|mûdiya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲇⲓⲓⲩ|pammûdiyu}}<br /> ! 70<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ϣⲩϥⲩ|shufu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩϥⲩ|pamshufu}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> ! {{tar|Ⲋ}}<br /> | {{tar|ⲥⲟⲓⲁ|soya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲟⲓⲩ|pamsoyu}}<br /> ! 16<br /> ! {{tar|ⲒⲊ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲁ|mûssoya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲩ|pammûssoyu}}<br /> ! 80<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲉⲙⲩ|khemu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲉⲙⲩ|pamkhemu}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> ! {{tar|Ⲍ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲛ|shan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙmϣⲁⲛⲩ|pamshanu}}<br /> ! 17<br /> ! {{tar|ⲒⲌ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲁⲛ|mûtshan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲁⲛⲩ|pammûtshanu}}<br /> ! 90<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲥⲩ|pasu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲡⲁⲥⲩ|pampasu}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> ! {{tar|Ⲏ}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲙ|kham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲁⲙⲩ|pamkhamu}}<br /> ! 18<br /> ! {{tar|ⲒⲎ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲕⲭⲁⲙ|mûkkham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲕⲭⲁⲙⲩ|pammûkkhamu}}<br /> ! 100<br /> ! {{tar|Ⲗ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲇⲁ|shada}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲁⲇⲩ|pamshadu}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> ! {{tar|Ⲑ}}<br /> | {{tar|ⲁⲥⲓⲧ|asit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲁⲥⲓⲧⲩ|pamasitu}}<br /> ! 19<br /> ! {{tar|ⲒⲐ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧ|mûtasit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧⲩ|pammûtasitu}}<br /> ! 500<br /> ! {{tar|Ⲙ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲋⲥⲁ|dissa}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲋⲥⲩ|pamdissu}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> ! {{tar|Ⲓ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧ|mût}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲩ|pammûtu}}<br /> ! 20<br /> ! {{tar|ⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲓⲁⲧ|yat}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲓⲁⲧⲩ|pamyatu}}<br /> ! 1000<br /> ! {{tar|Ⲛ}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϩⲁⲗⲩ|pamhalu}}<br /> |}<br /> <br /> === Czasownik ===<br /> Odmiana czasownika w tarejskim ma najprawdopodobniej aglutynacyjną genezę i nie jest wyprowadzalna z języka pranuweńskiego w bezpośredni sposób. Tarejski czasownik niesie ze sobą następujące informacje o następujących kategoriach gramatycznych:<br /> * osobę (pod postacią końcówek osobowych oraz ruchomej klityki osobowej, funkcyjnie bliskiej zaimkowi osobowemu podmiotu),<br /> * czas, tryb i aspekt &amp;ndash; granica między kategorią czasu i aspektu w tarejskim jest dość płynna, a formy wyrażające te kategorie nazywa się zbiorczo „czasoaspektami”. Język tarejski posiada siedem takich konstrukcji czasoaspektowych: ''imperfectum'' („[przeszły] niedokonany”), ''stativum'' („[przeszły] dokonany”), ''indefinitum'' („nieprzeszły”), ''potentialis'' („potencjalny”), ''conditionalis'' („warunkowy”), ''inferentialis'' („nieświadka”) oraz ''imperativum'' („rozkazujący”), <br /> * stronę &amp;ndash; domyślną stroną jest strona czynna. Stronę bierną stanu oraz stronę zwrotną wyraża się za pomocą morfemów fleksyjnych. Strona bierna procesu jest konstrukcją peryfrastyczną.<br /> Dodatkowo, wyróżnia się następujące formy bezosobowe:<br /> * bezokolicznik prosty i kauzatywny,<br /> * imiesłów przymiotnikowy uprzedni bierny, imiesłów przymiotnikowy uprzedni czynny,<br /> * supinum.<br /> Czasowniki dzielą się na kilka klas odmian, uzależnionych od budowy rdzenia czasownika bazowego, tzn. pomijających ewentualne prefiksy:<br /> * klasa I: rdzenie mocne (C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;C&amp;mdash;C) &amp;ndash; złożone z samych spółgłosek. Wygłosowym dźwiękiem bezokolicznika będzie zawsze spółgłoska: {{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙ|kharem|handlować}}, {{tar|ⲕⲩⲙⲩⲙ|kumum|pracować w polu}}, {{tar|ⲛⲓⲡⲁⲗ|nipal|opowiadać}};<br /> * klasa II: rdzenie zgeminowane (G&amp;mdash;C, C&amp;mdash;G) &amp;ndash; jednym z elementów jest zbitka spółgłoskowa lub geminaty: {{tar|ⲋⲥ|ss}} lub {{tar|ϯⲗ|ll}}: {{tar|ⲡⲩⲛⲇ|pund|gasić}}, {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siadać}}, {{tar|ϯⲗⲟⲣ|kuć}};<br /> * klasa III: rdzenie słabe inicjalnie (J&amp;mdash;C, J&amp;mdash;C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;J&amp;mdash;C) &amp;ndash; pierwszym lub środkowym elementem jest półsamogłoska, która często wokalizuje się lub jest absorbowana przez sąsiednie dźwięki w odmianie: {{tar|ⲓⲁⲛⲁⲥ|yanas|kłamać}}, {{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛ|walen|zdobić}};<br /> * klasa IV: rdzenie słabe finalnie (C&amp;mdash;J, C&amp;mdash;C&amp;mdash;J) &amp;ndash; ostatnim elementem jest półsamogłoska. Taki rdzeń wymaga samogłoski podtrzymującej i dlatego bezokolicznik w wygłosie otrzymuje samogłoskę /{{IPA|ɑ}}/: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}}, {{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya|biec, ciec}}, {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲓⲁ|danaya|czcić}}.<br /> <br /> Dodatkowo, część czasowników jest nieregularna w wyniku zmian fonetycznych lub suplecji. Zbiór ten czasem nazywa się klasą V. <br /> <br /> ==== Formy bezosobowe ====<br /> Czasownik tarejski posiada dwa bezokoliczniki &amp;ndash; prosty i kauzatywny. Bezokolicznik kauzatywny jest tworzony poprzez dodanie przefiksu {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} oraz retrakcję konturu samogłoskowego. W ten sposób rdzeń słaby finalnie t-w „długość” przybiera formę prostą {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} i {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}}. Jeśli samogłoski konturu już są tylne, nie ulegają one zmianie, np. k-ss „siedzenie” przybiera formy {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} i {{tar|ⲥⲉⲕⲁⲋⲥ|sekass|siadać}}. Kauzatywność bezokolicznika jest czasami względna lub nieoczywista z powodu etymologicznego zatarcia, np. {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} i {{tar|ⲥⲉⲥⲏⲩⲁⲇ|sesîwad|przekazać, oddać}}. W złożonych formach czasownikowych prefiks {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} umieszczony jest jako ostatni prefiks, w bezpośrednim sąsiedztwie rdzenia, np. {{tar|ⲁⲛⲥⲉⲭⲁⲧⲩⲙ|ansekhatum|zamykać na klucz}} od {{tar|ⲁⲛⲭⲁⲓⲧⲱⲙ|ankhaitûm|być zamkniętym na klucz}}.<br /> <br /> Supinum odpowiada funkcyjnie polskim konstrukcjom z „aby” i „do”, wskazując na cel lub przeznaczenie danej czynności lub przedmiotu. Formalnie przypmina rzeczownik liczby pojedynczej rodzaju męskiego w mianowniku i w mowie potocznej często jest z nim mylony. Supinum konstruuje się przez wymianę konturu fonetycznego na podniesiony o jeden stopień i dodanie końcówki {{tar|&amp;ndash;ⲟⲥ|&amp;ndash;os}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲕⲟⲋⲥⲟⲥ|kossos|aby usiąść, do siedzenia}}, {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲓⲩⲟⲇⲟⲥ|siwodos|aby rozkazywać, do rozkazywania}}. Jeśli samogłoski konturu są już w najwyższym szeregu, nie ulegają zmianie. Zarówno /{{IPA|e̞}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|i}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|o̞}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|u}}/. Jeśli rdzeń jest słaby finalnie, podtrzymująca go samogłoska zostaje ucięta: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲟⲩⲟⲥ|setowos|aby wydłużyć, do wydłużania}}.<br /> <br /> Imiesłowy przymiotnikowe funkcjonują w tarejskim w charakterze przymiotników odczasownikowych. Nie są mocno obciążone funkcyjnie i nie należą do powszechnych. Imiesłów uprzedni bierny tworzy się w rodzaju męskim poprzez otoczenie rdzenia cyrkumfiksem {{tar|ⲁ&amp;ndash; &amp;ndash;ⲁⲍⲩ|a&amp;ndash; &amp;ndash;azu}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲍⲩ|akassazu|posadzony}}. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą swoją samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁⲍⲩ|setawazu|wydłużony}}. Imiesłów uprzedni czynny tworzy się poprzez wymianę konturu fonetycznego na obniżony o jeden stopień i dodanie sufiksu {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}: {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲉⲩⲁⲇⲓⲛ|sewadin|który rozkazał}}. Zarówno /{{IPA|i}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|e̞}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|u}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|o̞}}/. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} → {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓⲛ|taiwin|który wydłużał}}. Formy żeńskie i nijakie tworzy się w zgodzie z odmianą przymiotnikową.<br /> <br /> ==== Formy osobowe ====<br /> ===== Preliminaria =====<br /> Tarejskie formy osobowe są zwykle wielofunkcyjne, wskazując na osobę, liczbę, czas, aspekt, tryb oraz stronę jednocześnie. Szczególnie rozgraniczenie czasu, aspektu i trybu jest trudne: granice między poszczególnymi formami czasowo-aspektowymi wyznaczają granice przede wszystkim między relacjami mówiącego do tego, o czym mówi, następnie sposobami przedstawienia tego, o czym mówi, a dopiero na końcu między poszczególnymi ramami czasowymi. Z tego powodu często mówi się, że kategoria czasu jako taka w tarejskim nie istnieje, a jej rolę spełniają okoliczniki i wyrażenia okolicznikowe, a także kontekst zdaniowy.<br /> <br /> Tabele poniżej ukażą odmianę we wszystkich formach czasowo-aspektowych dla czterech klas regularnych oraz dwóch czasowników nieregularnych: jednego, w którym nieregularność wynika z przeszłych zmian fonetycznych, oraz kolejnego, w którym odmiana jest formalnie regularna, ale odbywa się na kilku tematach w wyniku zlania się kilku czasowników w jeden. Wcześniej przedstawione zostaną klityki osobowe, które przynależą do każdej formy osobowej czasownika, ale mogą się z nią łączyć zarówno w pozycji nagłosowej, jak i wygłosowej, a ich powtarzanie w każdej tabeli zaburzyłoby czytelność.<br /> <br /> ===== Klityki osobowe =====<br /> Klityki osobowe mogą być umieszczone na początku lub na końcu formy czasownika. Prepozycja klityki to forma neutralna &amp;ndash; postpozycją sugeruje się podkreślenie roli podmiotu w kontekście wypowiedzi. Klityki przybierają różne formy w zależności od ich kontekstu fonetycznego, a także &amp;ndash; w 3. osobie &amp;ndash; od rodzaju (lub jego braku). Tabela poniżej prezentuje wszystkie formy klityczne.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 450px&quot;<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Nagłos, przed samogł.<br /> ! Nagłos, przed spółgł.<br /> ! Wygłos, po samogł.<br /> ! Wygłos, po spółgł.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲓⲙ&amp;ndash;|im&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲓ&amp;ndash;|i&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;y}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲙ|&amp;ndash;im}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲓⲛ&amp;ndash;|in&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲛⲓ&amp;ndash;|ni&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲛ|&amp;ndash;n}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲕ&amp;ndash;|ak&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲕ|&amp;ndash;k}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛ&amp;ndash;|ten&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲧⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|te(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲧⲉⲛ|&amp;ndash;ten}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲧⲉⲛ|&amp;ndash;aten}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;6&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲉϥ&amp;ndash;|ef&amp;ndash;}}<br /> | rowspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲉ&amp;ndash;|e&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϥⲩ|&amp;ndash;fu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉϥ|&amp;ndash;ef}}<br /> |-<br /> ! r.ż.<br /> | {{tar|ⲉⲥ&amp;ndash;|es&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲩ|&amp;ndash;su}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲥ|&amp;ndash;es}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | {{tar|ⲉⲍ&amp;ndash;|ez&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲍⲩ|&amp;ndash;ⲍu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲍ|&amp;ndash;ez}}<br /> |-<br /> ! bezrodz.<br /> | {{tar|ⲓϩ&amp;ndash;|ih&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲓ&amp;ndash;|hi&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩ|&amp;ndash;h}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓϩ|&amp;ndash;ih}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! żywotny<br /> | {{tar|ⲥⲉⲛ&amp;ndash;|sen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|se(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲉⲛ|&amp;ndash;sen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲥⲉⲛ|&amp;ndash;asen}}<br /> |-<br /> ! nieżywotny<br /> | {{tar|ϩⲉⲛ&amp;ndash;|hen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|he(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩⲉⲛ|&amp;ndash;hen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁϩⲉⲛ|&amp;ndash;ahen}}<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Indefinitum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 100%; font-size: 80%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙ|kupować}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥ|siedzieć}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲁⲥ|yanas|kłamać}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛ|walen|zdobić}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya|biec}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | niereg.&lt;br /&gt;{{tar|ⲃⲁⲗ|bal|dać}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | supl.&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁϣ|kash|dołączyć}}<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲟ|kharemo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲟ|kharemetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲟ|kasso}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲟ|kassetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁ|&amp;ndash;ama}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲁ|kassama}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲟ|inso}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲟ|insetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁ|insa}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲟ|uleno}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲟ|ulenetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁ|ulena}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟ|fo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲟ|&amp;ndash;tho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲟ|fîtho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲟ|taiwo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲟ|&amp;ndash;tho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲟ|taitho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲱⲁ|taiwa}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲟ|balo}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲑⲟ|baltho}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁ|bala}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲟ|kasho}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲟ|kashetho}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁ|kasha}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲩ|kharemu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲩ|kharemethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩ|kassu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲩ|kassethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁ|&amp;ndash;ⲩma}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩⲙⲁ|kassuma}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲩ|insethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&gt;&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁ|insa}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲩ|ulenu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲩ|ulenethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁ|ulena}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲩ|&amp;ndash;wu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲩ|fîwu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲩ|&amp;ndash;thu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲩ|fîthu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲁ|&amp;ndash;wa}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲁ|fîwa}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲩ|taiwu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲩ|&amp;ndash;thu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲩ|taithu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲱⲁ|taiwa}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩ|baw}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲑⲩ|balthu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲁ|bawa}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲩ|kashu}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲩ|kashethu}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁ|kasha}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉ|khareme}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲉ|kharemethe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲓ|kharemai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲉ|&amp;ndash;ine}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲉ|kassine}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲉ|&amp;ndash;ithe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲉ|kassithe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁⲓ|&amp;ndash;amai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲁⲓ|kassamai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉ|inse}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲉ|insethe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁⲓ|insai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉ|ulene}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲉ|ulenethe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁⲓ|ulenai}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲉ|–we}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲉ|fîwe}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲉ|–the}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲉ|fîthe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲓ|fîyai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲉ|taiwe}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲉ|–the}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲉ|taithe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲓ|taiwai}}<br /> | {{tar|ⲃⲉ|be}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲑⲉ|bathe}}<br /> | {{tar|ⲃⲉⲓⲁⲓ|beyai}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉ|kashe}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲉ|kashethe}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁⲓ|kashai}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕ|kharemak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲧⲁⲕ|kharemetak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲁⲓ|kharemakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲁⲕ|&amp;ndash;inak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲁⲕ|kassinak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ithak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲁⲕ|kassithak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;inakai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲁⲕⲁⲓ|kassinakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;&amp;ndash;ⲁⲕ}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁⲕ|insak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲁⲕ|insethak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁⲕⲁⲓ|insakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁⲕ|ulenak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲁⲕ|ulenethak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁⲕⲁⲓ|ulenakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲕ|fîyak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲉⲑⲁⲕ|fîyethak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲕⲁⲓ|fîyakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲕ|taiwak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;thak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲁⲕ|taithak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲕⲁⲓ|taiwakai}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁⲕ|balak}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲕ|balethak}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁⲕⲁⲓ|balakai}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁⲕ|kashak}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲁⲕ|kashethak}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁⲕⲁⲓ|kashakai}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 3.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓ|kharemi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓ|&amp;ndash;ethi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲓ|kharemethi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓ|&amp;ndash;iwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲩⲓ|kharemiwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲓ|&amp;ndash;ini}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲓ|kassini}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲓ|&amp;ndash;ithi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲓ|kassithi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲩⲓ|&amp;ndash;amwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲩⲓ|kassamwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓ|yansi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓ|&amp;ndash;ethi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲓ|yansethi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓ|&amp;ndash;iwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓⲩⲓ|yansiwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓ|waleni}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓ|&amp;ndash;ethi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲉⲑⲓ|walenethi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓ|&amp;ndash;iwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓⲩⲓ|waleniwi}}<br /> | '''{{tar|–Ø|–Ø}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓ|fîy}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲓ|–thi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲓ|fîthi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲓ|&amp;ndash;wi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲓ|fîwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;Ø|–Ø}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩ|taiw}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;–ⲑⲓ|–thi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲓ|taithi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓ|taiwi}}<br /> | {{tar|ⲃⲓ|bi}}<br /> | {{tar|ⲃⲓⲑⲓ|bithi}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩⲓ|balwi}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓ|kashi}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲓ|kashethi}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓⲩⲓ|kashiwi}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲥ|kharemis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ethis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲓⲥ|kharemethis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓⲥ|&amp;ndash;iwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲩⲓⲥ|kharemiwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲓⲥ|&amp;ndash;inis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲓⲥ|kassinis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ithis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲓⲥ|kassithis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲩⲓⲥ|&amp;ndash;amwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲩⲓⲥ|kassamwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓⲥ|yansis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ethis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲓⲥ|yansethis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓⲥ|&amp;ndash;iwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓⲩⲓⲥ|yansiwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓⲥ|walenis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ethis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲉⲑⲓⲥ|walenethis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓⲥ|&amp;ndash;iwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓⲩⲓⲥ|waleniwis}}<br /> | '''{{tar|–ⲥ|–s}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲥ|fîyas}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲓⲥ|–this}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲓⲥ|fîthis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲓⲥ|&amp;ndash;wis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲓⲥ|fîwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲥ|–s}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲥ|taiwas}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;–ⲑⲓⲥ|–this}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲓⲥ|taithis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓⲥ|taiwis}}<br /> | {{tar|ⲃⲓⲥ|bis}}<br /> | {{tar|ⲃⲓⲑⲓⲥ|bithis}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩⲓⲥ|balwis}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓⲥ|kashis}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲓⲥ|kashethis}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓⲩⲓⲥ|kashiwis}}<br /> |}<br /> Prototypową koniugacją w trybie ''indefinitum'' jest odmiana w klasie I, w której najwyraźniej widać pozostałości systemu aglutynacyjnego w postaci stałych elementów wyznaczających poszczególne osoby oraz stronę bierną. Rdzenie zgeminowane klasy II ulegają rozszerzeniu o infiks {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ&amp;ndash;|&amp;ndash;in&amp;ndash;}}, mający pierwotnie znaczenie ingresywne, ale obecnie zredukowany do roli nośnika akcentu leksykalnego. Wskutek obecności tego infiksu w często używanych formach czasownikowych częste są, uważane za błędne, bezokoliczniki oparte na nowych rdzeniach „superciężkich”, mających budowę C&amp;mdash;V&amp;mdash;Gin, np. *{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛ|*kassin}} w miejsce normatywnego {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass}}. W klasie III w pierwszej i drugiej osobie następuje rekonstrukcja pierwszej sylaby, polegająca na wokalizacji półsamogłoski i delecji pierwotnego konturu. Podobny proces, chociaż dotyczący ostatniej sylaby rdzenia, zachodzi w klasie IV &amp;ndash; w niej w nieco inny sposób w zależności od tego, czy rdzeń buduje półsamogłoska /{{IPA|j}}/ czy /{{IPA|w}}/. Odmiana w klasie IV jest najbardziej chwiejna dialektalnie: w części gwar formy te nie różnią się od odmian klasy I i II, w innych natomiast ze względu na znaczną redukcję fonetyczną końcówek ich rolę przejął w każdej formie bezokolicznik &amp;ndash; tendencja do takiego rozwiązania sprawy rozszerza się stopniowo w obrębie systemu koniugacyjnego oraz geograficznie, i powoduje ostateczne zespojenie proklitycznych zaimków osobowych celem kompensacji.<br /> <br /> ===== ''Stativum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; text-size: 80%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I II III<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|–ⲁⲕⲩ|–aku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲩ|kharemaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲕⲩ|kassaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲕⲩ|yansaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲕⲩ|walnaku}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲕⲩ|–ethaku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲕⲩ|kharemethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲕⲩ|kassethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲕⲩ|yansethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲕⲩ|walnethaku}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲕⲁ|–aka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲁ|kharemaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲕⲁ|kassaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲕⲁ|yansaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲕⲁ|walnaka}}<br /> | '''{{tar|–ⲕⲩ|–ku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲕⲩ|fîku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲕⲩ|taiku}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲕⲩ|–athaku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲕⲩ|fîyathaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲕⲩ|taiwathaku}}<br /> | '''{{tar|–ⲕⲁ|–ka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲕⲁ|fîka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲕⲁ|taika}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲕⲩ|bawku}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲕⲩ|balethaku}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲕⲁ|bawka}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲕⲩ|redaku}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲕⲩ|redethaku}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲕⲁ|redaka}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|–ⲁⲛⲩ|–anu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲛⲩ|kharemanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲛⲩ|kassanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲛⲩ|yansanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲛⲩ|walnanu}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲛⲩ|–ethanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲛⲩ|kharemethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲛⲩ|kassethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲛⲩ|yansethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲛⲩ|walnethanu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲛⲁ|–ana}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲛⲁ|kharemana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲛⲁ|kassana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲛⲁ|yansana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲛⲁ|walnana}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩ|–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲛⲩ|fînu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲛⲩ|tainu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲛⲩ|–athanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲛⲩ|fîyathanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲛⲩ|taiwathanu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁ|–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲛⲁ|fîna}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲛⲁ|taina}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲛⲩ|bawnu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲛⲩ|balethanu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲛⲁ|bawna}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲛⲩ|redanu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲛⲩ|redethanu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲛⲁ|redana}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲁ|–ata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲁ|kharemata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲁ|kassata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲁ|yansata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲁ|walnata}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲧⲁ|–ethata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲁ|kharemethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲁ|kassethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲁ|yansethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲁ|walnethata}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲁⲓ|–atai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲁⲓ|kharematai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲁⲓ|kassatai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲁⲓ|yansatai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲁⲓ|walnatai}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲁ|–ta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲁ|fîta}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲁ|taita}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲧⲁ|–athata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲁ|fîyathata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲁ|taiwathata}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲁⲓ|–tai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲁⲓ|fîtai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲁⲓ|taitai}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲧⲁ|bawta}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲧⲁ|balethata}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲧⲁⲓ|bawtai}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲁ|redata}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲧⲁ|redethata}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲁⲓ|redatai}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲩⲛⲩ|–atunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲛⲩ|kharematunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲛⲩ|kassatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲛⲩ|yansatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲛⲩ|walnatunu}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|–ethatunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|kharemethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|kassethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|yansethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|walnethatunu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|–atunai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|kharematunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|kassatunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|yansatunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|walnatunai}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲛⲩ|–tunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩⲛⲩ|fîtunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩⲛⲩ|taitunu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|–athatunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|fîyathatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|taiwathatunu}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲛⲁⲓ|–tunai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩⲛⲁⲓ|fîtunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩⲛⲁⲓ|taitunai}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲧⲩⲛⲩ|bawtunu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|balethatunu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲧⲩⲛⲁⲓ|bawtunai}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲛⲩ|redatunu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|redethatunu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|redatunai}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 3.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁ|kassa}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁ|yansa}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁ|walna}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁ|–etha}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁ|kharemetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁ|kassetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁ|yansetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁ|walnetha}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲩⲓ|–atwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲓ|kharematwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲓ|kassatwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲓ|yansatwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲓ|walnatwi}}<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–ta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁ|–atha}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲁ|fîyatha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁ|taiwatha}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲓ|–twi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩⲓ|fîtwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩⲓ|taitwi}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁ|bala}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁ|baletha}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁⲩⲓ|balawi}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁ|reda}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁ|redetha}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲓ|redatwi}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲩ|kharemu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩ|kassu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲩ|yansu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲩ|walnu}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲧⲩ|–ethatu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲩ|kharemethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲩ|kassethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲩ|yansethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲩ|walnethatu}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲥ|–us}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲩⲥ|kharemus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩⲥ|kassus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲩⲥ|yansus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲩⲥ|walnus}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲛⲩ|–tu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩ|fîtu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩ|taitu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|–athatu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲩ|fîyathatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲩ|taiwathatu}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲥ|–tus}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩⲥ|fîtus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩⲥ|taitus}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩ|balu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲩ|balethu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩⲥ|balus}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲩ|redu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲩ|redethu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲩⲥ|redus}}<br /> |} <br /> W trybie ''stativum'' zlewanie się klas odmiany w jedną przebiegło najszybciej. W klasach I, II i III wszystkie końcówki są takie same. W klasie III dodatkowo można zaobserwować delecję jądra ostatniej sylaby rdzenia. W klasie IV obserwujemy obecność końcówek z nagłosową spółgłoską &amp;ndash; w trzeciej osobie pierwotnie intruzywną, zastępującą słabą półsamogłoskę. Dodatkowo, czasownik nieregularny {{tar|ⲕⲁϣ|kash}} w tym trybie odmienia się regularnie na bazie supletywnego rdzenia r-d.<br /> <br /> ===== ''Imperfectum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; text-size: 80%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I II III<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲕⲩ|a–aku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲩ|akharemaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲕⲩ|akassaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲕⲩ|ayansaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲕⲩ|awalnaku}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲕⲩ|a–ethaku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲕⲩ|akharemethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲕⲩ|akassethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲕⲩ|ayansethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲕⲩ|awalnethaku}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲕⲁ|a–aka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲁ|akharemaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲕⲁ|akassaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲛⲥⲁⲕⲁ|ayansaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲕⲁ|walnaka}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲕⲩ|a–ku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲕⲩ|afîku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲕⲩ|ataiku}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲕⲩ|a–athaku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲕⲩ|afîyathaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲕⲩ|ataiwathaku}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲕⲁ|a–ka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲕⲁ|afîka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲕⲁ|ataika}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲕⲩ|abawku}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲕⲩ|abalethaku}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲕⲁ|abawka}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲕⲩ|aredaku}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲕⲩ|aredethaku}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲕⲁ|aredaka}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲛⲩ|a–anu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲛⲩ|akharemanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲛⲩ|akassanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲛⲩ|ayansanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲛⲩ|awalnanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲛⲩ|a–ethanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲛⲩ|akharemethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲛⲩ|akassethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲛⲩ|ayansethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲛⲩ|awalnethanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲛⲁ|a–ana}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲛⲁ|akharemana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲛⲁ|akassana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲛⲁ|ayansana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲛⲁ|awalnana}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩ|a–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲛⲩ|afînu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲛⲩ|atainu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲛⲩ|a–athanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲛⲩ|afîyathanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲛⲩ|ataiwathanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁ|a–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲛⲁ|afîna}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲛⲁ|ataina}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲛⲩ|abawnu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲛⲩ|abalethanu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲛⲁ|abawna}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲛⲩ|aredanu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲛⲩ|aredethanu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲛⲁ|aredana}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲁ|a–ata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲁ|akharemata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲁ|akassata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲁ|ayansata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲁ|awalnata}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲧⲁ|a–ethata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲁ|kharemethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲁ|akassethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲁ|ayansethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲁ|awalnethata}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲁⲓ|a–atai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲁⲓ|akharematai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲁⲓ|akassatai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲁⲓ|ayansatai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲁⲓ|awalnatai}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲁ|a–ta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲁ|afîta}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲁ|ataita}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲧⲁ|a–athata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲁ|afîyathata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲁ|ataiwathata}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲁⲓ|a–tai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲁⲓ|afîtai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲁⲓ|ataitai}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲧⲁ|abawta}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲧⲁ|abalethata}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲧⲁⲓ|abawtai}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲁ|aredata}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲧⲁ|aredethata}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲁⲓ|aredatai}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲩⲛⲩ|a–atunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲛⲩ|akharematunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲛⲩ|akassatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲛⲩ|ayansatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲛⲩ|awalnatunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|a–ethatunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|akharemethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|akassethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|ayansethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|awalnethatunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|a–atunai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|akharematunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|akassatunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|ayansatunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|awalnatunai}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲛⲩ|a–tunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩⲛⲩ|afîtunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩⲛⲩ|ataitunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|a–athatunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|afîyathatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|ataiwathatunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲛⲁⲓ|a–tunai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩⲛⲁⲓ|afîtunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩⲛⲁⲓ|ataitunai}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲧⲩⲛⲩ|abawtunu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|abalethatunu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲧⲩⲛⲁⲓ|abawtunai}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲛⲩ|aredatunu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|aredethatunu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|aredatunai}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 3.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁ|a–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|akharema}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁ|akassa}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁ|ayansa}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁ|awalna}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁ|a–etha}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁ|akharemetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁ|akassetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁ|ayansetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁ|awalnetha}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲩⲓ|a–atwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲓ|akharematwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲓ|akassatwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲓ|ayansatwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲓ|awalnatwi}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁ|a–ta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁ|afîya}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁ|ataiwa}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁ|a–atha}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲁ|afîyatha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁ|ataiwatha}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲓ|a–twi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩⲓ|afîtwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩⲓ|ataitwi}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲁ|abala}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁ|abaletha}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲁⲩⲓ|abalawi}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁ|areda}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁ|aredetha}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲓ|aredatwi}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲩ|a–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲩ|akharemu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲩ|akassu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲩ|ayansu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲩ|awalnu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲧⲩ|a–ethatu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲩ|akharemethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲩ|akassethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲩ|ayansethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲩ|awalnethatu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲩⲥ|a–us}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲩⲥ|akharemus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲩⲥ|akassus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲩⲥ|ayansus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲩⲥ|awalnus}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲛⲩ|a–tu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩ|afîtu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩ|ataitu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|a–athatu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲩ|afîyathatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲩ|ataiwathatu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲥ|a–tus}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩⲥ|afîtus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩⲥ|ataitus}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲩ|abalu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲩ|abalethu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲩⲥ|abalus}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲩ|aredu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲩ|aredethu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲩⲥ|aredus}}<br /> |}<br /> Formy ''imperfectum'' formalnie derywowane są poprzez augmentację form ''stativum'' przy pomocy prefiksu {{tar|ⲁ–|a–}}, który dodawany jest w bezwzględnym nagłosie, tzn. także przed innymi prefiksami. Zasada ta przestrzegana jest dosyć konsekwentnie, chociaż część czasowników supletywnych posiada inne formy ''stativum'' i ''imperfectum'', świadczące o tym, że świadomość derywacyjna tych form powoli w języku tarejskim zanika.<br /> <br /> ===== ''Potentialis'', ''conditionalis'', ''inferentialis'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Imperativum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> <br /> [[Kategoria:Języki Kyonu|Tarejski]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_tarejski&diff=23918 2018-02-22T20:20:51Z

<p>Widsið: /* Nieregularna liczba mnoga rzeczowników */</p> <hr /> <div>{{ język<br /> | kolor = #7851A9 | nazwa = tarejski | nazwa własna = Ⲑⲁⲣⲩ ''Tharu''<br /> | twórca = [[User:Widsið|Widsið]] | rok = 2017-2018 | cel = użytkowanie w conworldzie | wersja = 0.5 | nazwa conworldu = [[Kyon]]<br /> | państwa = [[Tarum]] | regiony = wschodni Kyon | mówiący = bd.<br /> | alfabet = nieopracowany conscript (''in loco'': alfabet koptyjski)<br /> | typologia = fleksyjny niekonkatenatywny&lt;br /&gt;VSO<br /> | klasyfikacja = <br /> '''języki nuweńskie''' (?)<br /> : języki antyponuweńskie<br /> :: tarejski<br /> }}<br /> '''Język tarejski''' (Ⲑⲁⲣⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Tharu epilu'' [{{IPA|ˈtʰɑ.ru e̞ˈpi.lu}}]) &amp;ndash; język o nieustalonej klasyfikacji, powszechnie uważany za członka grupy [[języki nuweńskie|języków nuweńskich]], w której tworzy oddzielną podgrupę ''antyponuweńską''. Tarejski jest językiem urzędowym [[Tarum]], chociaż najprawdopodobniej rozwinął się w innej części świata, skąd do wschodniego Kyonu został zawleczony w wyniku niemożliwej do umieszczenia w czasie wędrówki ludów. Izolacja geopolityczna kraju sprawiła, że jest niemal całkowicie wolny od identyfikowalnego zewnętrznego wpływu, chociaż dzieli kilkanaście leksemów, głównie dotyczących fauny i flory, z językami prymitywnych plemion zamieszkujących otaczające Tarum lasy deszczowe.<br /> <br /> Obecnie można wyróżnić dziewięć dialektów języka tarejskiego, a ich zasięg pokrywa się mniej więcej z podziałem administracyjnym kraju, opartym w dużej mierze o naturalne przeszkody dla rozwoju osadnictwa. Istnieje również odgórnie regulowany język standardowy (Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Assemanu epilu'' „oczyszczony język”), używany przede wszystkim w oficjalnej komunikacji. Tarejski zapisywany jest pismem alfabetycznym nieco przypominającym [[runy nuweńskie]]. Pismo ma charakter alfabetyczny i w dużej mierze dobrze odzwierciedla wymowę, dosyć mocno trzymając się zasady „jeden znak &amp;ndash; jeden dźwięk”. Zarówno słownictwo, jak i niekonkatenatywna morfologia języka są sprowadzalne do [[język pranuweński|pranuweńszczyzny]], ale badania tarejskiego zawsze były utrudnione ze względu na zamknięty charakter Tarum.<br /> <br /> Można przypuszczać, że niedawne otwarcie Tarum na świat w połączeniu z ożywionym zainteresowaniem obcymi kulturami na całym świecie będzie sprzyjało badaniom lokalnej mowy i pozwoli na udzielenie odpowiedzi na wiele pytań, dotyczących zarówno języka, jak i etnogenezy Tarejów.<br /> <br /> == Fonetyka i fonologia ==<br /> Tarejski posiada prosty system dźwiękowy, składający się z ośmiu samogłosek, dwóch półsamogłosek oraz osiemnastu spółgłosek.<br /> === Samogłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; |<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Przednie<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Środkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Tylne<br /> |-<br /> ! Przymknięte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/ ・ ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> |-<br /> ! Średnie<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> ! Otwarte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |}<br /> Tarejski system samogłoskowy wyraźnie ciąży ku większemu przymknięciu, jednocześnie nie przesuwając się wyraźnie ani w przód, ani w tył jamy ustnej. Środkowe przymknięte samogłoski ‹ⲏ› /{{IPA|ɨ}}/ i ‹ⲱ› /{{IPA|ʉ}}/ są nieco bardziej otwarte, niż skrajne ‹ⲓ› /{{IPA|i}}/ i ‹ⲩ› /{{IPA|u}}/. Warto zauważyć, że tylne samogłoski są zawsze zaokrąglone, a przednie &amp;ndash; nigdy. Zaokrąglenie jest wyraźne i skompresowane. Samogłoski nie ulegają redukcji w pozycji nieakcentowanej. Długość samogłoski nie ma fonemicznego znaczenia, chociaż najprawdopodobniej opozycja iloczasowa istniała w przeszłości &amp;ndash; wskazuje na to obecność długich dźwięków we wszystkich pozostałych językach nuweńskich. W tarejskim dyftongi nie występują; ostatni z notowanych jeszcze [[kalendarze Kyonu|300 lat temu]] dyftongów ‹ⲁⲓ› uległ koalescencji do /{{IPA|æ}}/, a w dalszej perspektywie najpewniej zleje się z ‹ⲉ› /{{IPA|e̞}}/, do którego stopniowo zbliża się w wymowie. Ortografia tarejska nie oznacza historycznych dyftongów we współczesnych pismach w myśl zasady o fonemiczności, jednak można je znaleźć w starszych tekstach. <br /> <br /> === Półsamogłoski ===<br /> Tarejski posiada dwie półsamogłoski /{{IPA|j}}/ i /{{IPA|w}}/, zapisywane jak ich samogłoskowe odpowiedniki: ‹ⲓ› oraz ‹ⲩ›. Mają one specjalny status w systemie morfofonemicznym tego języka: mimo że inaczej niż samogłoski nie mogą stanowić jądra sylaby, zdarza się, że rdzenie spółgłoskowe są przez nie dopełniane, tak jakby stanowiły one prawdziwe samogłoski, zachowując jednak swój spółgłoskowy status, tzn. tworząc dodatkowy element spółgłoskowego łańcucha. Dodatkowo, rdzenie w których skład wchodzą półsamogłoski, nazywane są rdzeniami płynnymi i podlegają nieco innym zasadom odmiany.<br /> <br /> === Spółgłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1000px&quot;<br /> |-<br /> ! <br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowo-&lt;br /&gt;-zębowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Dziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Zadziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Podniebienne<br /> |-<br /> ! Nosowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲙ /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲛ /{{IPA|n}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Zwarto-&lt;br /&gt;-wybuchowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲡ /{{IPA|p}}/・ⲫ /{{IPA|pʰ}}/・ⲃ /{{IPA|b}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲧ /{{IPA|t}}/・ⲑ /{{IPA|tʰ}}/・ⲇ /{{IPA|d}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲕ /{{IPA|k}}/・ⲭ /{{IPA|kʰ}}/・ⲅ /{{IPA|g}}/<br /> |-<br /> ! Szczelinowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϥ /{{IPA|f}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲥ /{{IPA|s}}/・ⲍ /{{IPA|z}}/・(ⲋⲥ /{{IPA|sː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϣ /{{IPA|ʃ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϧ /{{IPA|ɣ}}/<br /> |-<br /> ! Drżące<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲣ /{{IPA|r}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Aproksymanty<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲗ /{{IPA|l}}/・(ϯⲗ /{{IPA|lː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |}<br /> Charakterystyczną cechą tarejskiej fonologii jest fonemiczny kontrast między aspirowanymi, nieaspirowanymi i dźwięcznymi spółgłoskami zwartymi, nieobecny w pokrewnych językach. Ponadto, inaczej niż samogłoski, spółgłoski ulegają szeregowi przemian pozycyjnych. <br /> <br /> Status geminat ‹ⲋⲥ› oraz ‹ϯⲗ›, wywodzących się z dawnych zbitek spółgłoskowych *vs oraz *tl &amp;ndash; stąd ich nietypowy zapis &amp;ndash; jest niejasny. Przez Tarejów są one odbierane jako jeden dźwięk i nie rozdziela się ich przy podziale na sylaby: Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ → Ⲁ・ⲋⲥⲉ・ⲙⲁ・ⲛⲩ. Jednocześnie trudno jest wskazać na pary minimalne, które pozwalałyby uznać je za odrębne fonemy. Nieco inaczej traktowane jest ‹ⲛⲛ› [{{IPA|nː}}], często wyraźnie artykulacyjnie rozdzielane na dwa elementy a nie przytrzymane.<br /> <br /> Obserwuje się w tarejskim zjawisko lenicji, w języku standardowym i większości dialektów dotyczy ono jednak wyłącznie dźwięcznych spółgłosek zwartych, które w pozycji między dwiema samogłoskami ulegają frykatywizacji: /{{IPA|b}}/ → [{{IPA|β}}]; /{{IPA|d}}/ → [{{IPA|ð}}]; /{{IPA|g}}/ → [{{IPA|ɣ}}]. Zjawisko to zachodzi także w pozycji międzywyrazowej, tzn. granica wyrazu jest ignorowana. Ponadto, dźwięczne spółgłoski nosowe, szczelinowe i zwarto-wybuchowe ulegają ubezdźwięcznieniu przed spółgłoską bezdźwięczną i w wygłosie, chyba że następne słowo zaczyna się na samogłoskę: wtedy dźwięczność zostaje utrzymana w wypadku spółgłosek nosowych i szczelinowych, a spółgłoski zwarto-wybuchowe zostają poddane lenicji.<br /> <br /> === Budowa sylaby ===<br /> Sylaba w języku tarejskim musi się składać przynajmniej z jednej samogłoski, do której dodatkowo może zostać dostawiony pojedynczy nagłos i podwójny wygłos:<br /> <br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;(C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) V (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) (C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> W pozycji '''C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' może stać dowolna spółgłoska, półsamogłoska, lub geminata ‹ⲋⲥ› albo ‹ϯⲗ›. W pozycjach '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' i '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' nie może się znaleźć geminata, dodatkowo, jeśli w pozycji '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' pojawia się półsamogłoska, sylaba zostaje automatycznie zamknięta. Jeśli sylabę otwierała geminata, pozycja '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' również jest niedostępna.<br /> <br /> Dla celów metrycznych i prozodycznych wyróżnia się cztery rodzaje sylab. Poniższa tabela przedstawia ich nazwy oraz uproszczoną budowę, gdzie G oznacza geminatę, J oznacza półsamogłoskę, a C &amp;ndash; dowolną inną spółgłoskę.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słabsza<br /> | V<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słaba<br /> | CV, VC, JV, VJ<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocna<br /> | CVC, CVJ, JVC, GV<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocniejsza<br /> | CVCC, JVCC, GVC<br /> |}<br /> <br /> === Prozodia ===<br /> Akcent w języku tarejskim pada na przedostatnią sylabę, jest stały i ma charakter dynamiczny. Ze względu na swoją stałą pozycję, nie jest fonemiczny. Akcenty pomocnicze pojawiają się na co drugiej sylabie od końca, jeśli wyraz ma więcej niż trzy sylaby, por. np. Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ [{{IPA|e̞ˌsu.tɑˈnʉr.pɑl}}]. Tarejski jest językiem czasowanym według mor, gdzie sylaby słabsze trwają pół mory, sylaby słabe &amp;ndash; jedną morę, sylaby mocne &amp;ndash; półtorej mory, a sylaby mocniejsze &amp;ndash; dwie mory. Charakteryzuje się też opadającą tonacją, także w pytaniach tak/nie, co może być źródłem nieporozumień.<br /> <br /> == Fleksja ==<br /> === Rzeczownik i przymiotnik ===<br /> Tarejskie rzeczowniki i przymiotniki odmieniają się przez następujące kategorie gramatyczne:<br /> * przypadki &amp;ndash; mianownik, dopełniacz, celownik i biernik,<br /> * stany &amp;ndash; „pusty”, określony i nieokreślony,<br /> * liczby &amp;ndash; pojedyncza i mnoga oraz szczątkowe formy podwójnej.<br /> Ponadto, przymiotniki podlegają odmianie przez rodzaje &amp;ndash; męski, żeński i nijaki &amp;ndash; w uzgodnieniu z rzeczownikiem, który określają. Formą prototypową &amp;ndash; słownikową jest mianownik w stanie pustym w liczbie pojedynczej, w przypadku przymiotnika w rodzaju męskim. Końcówki, które przyjmują poszczególne rzeczowniki i przymiotniki są uzależnione od ostatniego dźwięku lub serii dźwięków, a nie od rodzaju.<br /> <br /> Rzeczowniki i przymiotniki pogrupowane są w klasy deklinacyjne, podzielone na grupy: słabą i mocną. W odmianie słabej przynależność do klasy determinuje długość rdzenia. W odmianie mocnej klasę wyznacza końcówka formy prototypowej. Daje to łącznie dziesięć klas odmiany. Ponadto, istnieją rzeczowniki i przymiotniki nieodmienne, derywowane z rdzeni jednospółgłoskowych (historycznie jedną ze spółgłosek było zwarcie krtaniowe).<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | Klasa&amp;nbsp;→<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Słaba<br /> ! colspan=&quot;24&quot; | Mocna<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Szablon / końcówka&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us, &amp;ndash;is, &amp;ndash;os<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;n<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;m<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;C<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;o<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;u<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;i<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;a<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Przykładowy&lt;br /&gt;rzeczownik&amp;nbsp;→<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲛⲩⲩⲩ}}&lt;br /&gt;''nuwu''&lt;br /&gt;„dziecko”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲁⲙⲁⲓⲁ}}&lt;br /&gt;''mamaya''&lt;br /&gt;„dolina, jar”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲡⲓⲗⲩⲥ}}&lt;br /&gt;''pilus''&lt;br /&gt;„słowo”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲓⲇⲇⲁⲛ}}&lt;br /&gt;''middan''&lt;br /&gt;„dolina”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|Ⲑⲁⲣⲱⲙ}}&lt;br /&gt;''Tharûm''&lt;br /&gt;„[[Tarum]]”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲧ}}&lt;br /&gt;''danat''&lt;br /&gt;„czerń”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟ}}&lt;br /&gt;''assarto''&lt;br /&gt;„brama”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲗⲁⲕⲩ}}&lt;br /&gt;''laku''&lt;br /&gt;„namiot”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲃⲓⲃⲓ}}&lt;br /&gt;''bibi''&lt;br /&gt;„schronienie”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ}}&lt;br /&gt;''zora''&lt;br /&gt;„niebo”<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Typowy rodzaj&lt;br /&gt;rzeczownika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''każdy''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us ''męski'', &amp;ndash;is ''żeński'', &amp;ndash;os ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Rodzaj&lt;br /&gt;przymiotnika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 5%&quot; | Liczba&lt;br /&gt;↓<br /> ! Stan&amp;nbsp;→&lt;br /&gt;Przypadek&amp;nbsp;↓<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ni<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;o<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;oti<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;u<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;it<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;at<br /> |-<br /> ! Dopełniacz<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;ûl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;al<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vsal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ol<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;il<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;al<br /> |-<br /> ! Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;os<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;us<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;is<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;îs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;as<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nun<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;min<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mîn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;on<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otin<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;un<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;in<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;în<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;an<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;3&quot; | Mn.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vyu (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnt<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnta<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;na<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ma<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;mana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idena<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adena<br /> |-<br /> ! Dopełniacz&lt;br /&gt;Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;6&quot; | &amp;ndash;wial&lt;br /&gt;&amp;ndash; yal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vnal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCatal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;owal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;unal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;idil<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;adil<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vnat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vtinat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;manat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idenas<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adenas<br /> |-<br /> |}<br /> &lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;'''Objaśnienie symboli:''' C &amp;mdash; dowolna spółgłoska; J &amp;mdash; dowolna półsamogłoska; V &amp;mdash; dowolna samogłoska; &lt;s&gt;V&lt;/s&gt; &amp;mdash; końcówka powoduje usunięcie samogłoski poprzedzającej wyznacznik deklinacji&lt;/span&gt;<br /> <br /> Przynależność przymiotnika do klasy deklinacyjnej determinuje jego końcówka deklinacyjna w rodzaju męskim. Rozkłada się to w sposób następujący:<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;u, to wtedy w rodzaju żeńskim przyjmie on końcówkę &amp;mdash;i, a w nijakim: &amp;mdash;o,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;n, to tę samą końcówkę będzie on miał w rodzaju nijakim, a w rodzaju żeńskim przybierze końcówkę &amp;mdash;a,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;m, to tę samą końcówkę będzie on miał także w rodzaju żeńskim i nijakim,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest dowolna spółgłoska, to znaczy, że posiada on tylko formy puste, równe w każdym rodzaju i może występować tylko w orzeczniku albo jako element kompozytu przymiotnikowo-rzeczownikowego.<br /> <br /> ===== Nieregularna liczba mnoga rzeczowników =====<br /> Część rzeczowników z różnych względów posiada nieregularne formy liczby mnogiej. W przeważającej części są to pozostałości systemu tworzenia liczby mnogiej niekonkatenatywnej („łamanej”). Rzeczowniki tak tworzone, pomimo mnogiego znaczenia, otrzymują pojedyncze końcówki odmiany przez przypadki. W grupie rzeczowników o takiej odmianie znajdują się:<br /> &lt;div style=&quot;column-count: 3; column-gap: 30px&quot;&gt;<br /> * ''kush'' {{tar|ⲕⲩϣ}} „droga” &amp;mdash; ''akushi'' {{tar|ⲁⲕⲩϣⲓ}} „drogi”<br /> * ''mîr'' {{tar|ⲙⲏⲣ}} „człowiek” &amp;mdash; ''mira'' {{tar|ⲙⲓⲣⲁ}} „ludzie”<br /> * ''nabi'' {{tar|ⲛⲁⲃⲓ}} „parafia” &amp;mdash; ''eneb'' {{tar|ⲉⲛⲉⲃ}} „parafie”<br /> * ''neb'' {{tar|ⲛⲉⲃ}} „ojciec” &amp;mdash; ''naba'' {{tar|ⲛⲁⲃⲁ}} „ojcowie”<br /> * ''shi'' {{tar|ϣⲓ}} „dom” &amp;mdash; ''ashû'' {{tar|ⲁϣⲱ}} „domy”<br /> * ''sînam'' {{tar|ⲥⲏⲛⲁⲙ}} „świątynia” &amp;mdash; ''sanûm'' {{tar|ⲥⲁⲛⲱⲙ}} „świątynie”<br /> * ''tel'' {{tar|ⲧⲉⲗ}} „wieża” &amp;mdash; ''telu'' {{tar|ⲧⲉⲗⲩ}} „wieże”<br /> * ''ummi'' {{tar|ⲩⲙⲙⲓ}} „matka” &amp;mdash; ''yamma'' {{tar|ⲓⲁⲙⲙⲁ}} „matki” <br /> * ''wam'' {{tar|ⲩⲁⲙ}} dzień” &amp;mdash; ''awama'' {{tar|ⲁⲩⲁⲙⲁ}} „dni”<br /> * ''zainab'' {{tar|ⲍⲁⲓⲛⲁⲃ}} „lud, plemię” &amp;mdash; ''zeneb'' {{tar|ⲍⲉⲛⲉⲃ}} „ludy, plemiona”<br /> &lt;/div&gt;<br /> Dodatkowo, części ciała występujące w parach zachowały historyczne formy liczby podwójnej, ale wyłącznie w mianowniku. W pozostałych formach odmieniają się regularnie, zgodnie z klasą deklinacyjną, do której należą.<br /> * ''bus'' {{tar|ⲃⲩⲥ}} „dłoń” &amp;ndash; ''buwa'' {{tar|ⲃⲩⲩⲁ}} „dłonie”<br /> * ''lor'' {{tar|ⲗⲟⲣ}} „oko” &amp;ndash; ''lora'' {{tar|ⲗⲟⲣⲁ}} „oczy”<br /> * ''subis'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲥ}} „ucho” &amp;ndash; ''subya'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲁ}} „uszy”<br /> * ''zeyu'' {{tar|ⲍⲉⲓⲩ}} „stopa” &amp;ndash; ''zeya'' {{tar|ⲍⲉⲓⲁ}} „stopy”<br /> <br /> ===== Inne nieregularności odmiany =====<br /> Rzeczowniki i przymiotniki, które w formie mianownikowej mają taką samą końcówkę, jaką otrzymałyby w innym przypadku, nie podwajają końcówki. Jest to szczególnie prominentna cecha nazw miejscowych zakończonych na &amp;ndash;''al'', których formy mianownika i dopełniacza w licznie pojedynczej są tożsame, ale może dotyczyć każdej innej formy, pogłębiając synkretyzm form przypadkowych.<br /> <br /> Niektóre ożywione rzeczowniki w rodzaju męskim, szczególnie te zakończone na &amp;ndash;''r'', przyjmują końcówki odmiany &amp;ndash;''n'' w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej.<br /> <br /> ==== Określoność ====<br /> Określoność jest oznaczana w tarejskim dodatkowym morfemem, mającym charakter proklitycznego morfemu, dodawanego do każdej grupy (przydawki, podmiotu) w obrębie frazy nominalnej. Morfem ten pierwotnie miał charakter rodzajnikowy, ale rozróżnienie rodzaju zanikło wraz z jego fonetyczną erozją. Morfem jest nieodmienny, posiada jednak kilka form, uzależnionych od kolejnego dźwięku. Proklityczny charakter morfemu oddaje się przez jego zapis ze znakiem rodziału ({{tar|⳿}}) w zapisie tarejskim, bądź z dywizem w transkrypcji.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 450px&quot;<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Otoczenie&lt;br /&gt;fon.<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Forma<br /> ! style=&quot;width: 60%&quot; | Przykład<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed samogł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | id&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲇ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''id-assartoti'' {{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟⲧⲓ||brama}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|l}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | il&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲗ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''il-lakû'' {{tar|ⲓⲗ⳿ⲗⲁⲕⲱ||namiot}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | im&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲙ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''im-mafela'' {{tar|ⲓⲙ⳿ⲙⲁϥⲉⲗⲁ||kropla}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|n}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | in&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲛ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''in-nurpilû'' {{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲩⲣⲡⲓⲗⲱ||urząd}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|s}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | is&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲥ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''is-sanûmi'' {{tar|ⲓⲥ⳿ⲥⲁⲛⲱⲙⲓ||świątynie}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed dowolną inną spółgł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | i&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''i-Tharûmi'' {{tar|ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ||[[Tarum]]}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==== Stopniowanie przymiotnika ====<br /> Tarejski przymiotnik posiada pięć stopni gradacji: pozytyw (stopień „równy”, używany w kontekstach, w których nic nie jest porównywane z niczym), ekwatyw (stopień „równy”, porównywane cechy są takie same), komparatyw (stopień wyższy), superlatyw (stopień „najwyższy”, cecha jest najintensywniejsza wśród porównywanych) oraz absolutyw (stopień „najwyższy”, cecha nie ma sobie równych i jest nieporównywalna z niczym). Przymiotnik stopniuje się w języku tarejskim zazwyczaj przy pomocy infiksu, który oddziela temat od wyznaczającej przynależność deklinacyjną końcówki. Wyjątkiem są przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na &amp;ndash;''m'', które przy stopniowaniu zmieniają przynależność klasową, przybierając końcówki deklinacji &amp;ndash;u. Ponadto, przymiotnik ''dobry'' posiada część form supletywnych, a przymiotniki ''zły'', ''ciemny'' oraz ''jasny'' posiadają niekonkatenatywne formy odmiany.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 750px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Pozytyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Ekwatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Komparatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Superlatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Absolutyw<br /> |-<br /> ! I &amp;ndash;u; &amp;ndash;i; &amp;ndash;o<br /> | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | (= forma podstawowa)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁⲛ–|–an–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣ–|–ush–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲋⲥ–|–iss–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲛ–|–in–}}<br /> |-<br /> ! II &amp;ndash;n; &amp;ndash;a; &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲇⲁ–|–(a)da–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ϣⲁ–|–(a)sha–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁⲋ)ⲥⲁ–|–(as)sa–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲛⲁ–|–(a)na–}}<br /> |-<br /> ! III &amp;ndash;m; &amp;ndash;m; &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲙⲩ, –ⲩⲙⲓ, –ⲩⲙⲟ|–umu, –umi, –umo}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣⲩ, –ⲩϣⲓ, –ⲩϣⲟ|–ushu, –ushi, –usho}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲋⲥⲩ, –ⲩⲋⲥⲓ, –ⲩⲋⲥⲟ|–ussu, –ussi, –usso}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲛⲩ, –ⲩⲛⲓ, –ⲩⲛⲟ|–unu, –uni, –uno}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> === Kopula i zaimek osobowy podmiotu ===<br /> Funkcja kopuli i zaimka osobowego podmiotu nie jest w języku tarejskim rozdzielna. Wcześniejsze formy rozwoju języka rozróżniały jeszcze formy sprzężone zaimek-kopula i formy rodzielne, używane gdy podmiot był wyrażony inaczej, niż przy pomocy zaimka w mianowniku. Rozróżnienie nie utrzymało się jednak w żadnym z dialektów. Jako że kopula nie jest formalnie czasownikiem, nie podlega odmianie przez czasy i tryby &amp;ndash; kontekst lub dodatkowe słowa funkcyjne, takie jak przyimki czy partykuły, podpowiadają właściwe znaczenie.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Liczba →<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Pojedyncza<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Mnoga<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15px&quot; | Osoba ↓<br /> ! style=&quot;width: 35px&quot; | Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> | {{tar|ϩⲏⲗ|hîl}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲣ|mir}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲙⲟⲗ|mol}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲣ|mer}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | {{tar|ⲍⲓⲗⲩ|zilu}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;5&quot; | 3.<br /> ! rodz. m.<br /> | {{tar|ϧⲓⲣ|hir}}<br /> | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> |-<br /> ! rodz. ż.<br /> | {{tar|ⲡⲓ|pi}}<br /> | {{tar|ⲡⲩⲣ|pur}}<br /> |-<br /> ! rodz. n.<br /> | {{tar|ϩⲩ|hu}}<br /> | {{tar|ϩⲩⲙ|hum}}<br /> |-<br /> ! brak rodzaju<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙ|sum}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗ|sul}}<br /> |-<br /> ! podmiot celownikowy<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲱⲣ|ûr}}<br /> |}<br /> <br /> Wszystkie formy kopulatywne niosą ze sobą zarówno znaczenie zaimka osobowego podmiotu, jak i czasownika „być” w znaczeniu „istnieć, egzystować”. W zależności od kontekstu, moze więc wyraz {{tar|ⲡⲓ|pi}} oznaczać: „ona” (jeśli po nim następuje kolejny czasownik), „jest” (jeśli podmiot wyrażony jest rzeczownikiem) lub „ona jest” (jeśli w zdaniu nie występuje inny podmiot ani orzeczenie). W praktyce dwa pierwsze użycia stają się stopniowo coraz rzadsze &amp;ndash; pierwsze w wyniku inkorporacji zaimka osobowego jako prefiksu koniugacyjnego (co powoduje nieprawidłową z punktu widzenia np. gramatyki polskiej redundancję typu *''ona ona śpi''), a drugie przez wzgląd na to, że „być” jest w tarejskim domyślnym orzeczeniem, więc nie ma potrzeby jego wyrażania w mowie ani na piśmie (podobnie jak np. w języku rosyjskim).<br /> <br /> Specyfiką tarejskiej gramatyki jest forma „bezrodzajowa” kopuli. Gramatyki tarejskie nazywają tę formę „wszystkorodzajową”, ponieważ używa się jej kiedy nie jesteśmy w stanie określić rodzaju gramatycznego rzeczy czy osoby, o której jest mowa, kiedy ten rodzaj jest nieistotny, albo &amp;ndash; w przypadku grupy ludzi lub rzeczy &amp;ndash; kiedy należą one do więcej niż jednego rodzaju. <br /> <br /> Forma {{tar|ⲱⲣ|ûr}}, niejako w kontraście do pozostałych, jest niepomijalna, kiedy podmiot wyrażony jest celownikiem.<br /> <br /> === Zaimki osobowe ===<br /> Chociaż zaimki osobowe w formie mianownikowej nie istnieją, tarejski posiada szereg form zależnych, w tym część reliktowych form sprzężonych, używanych wyłącznie w złożeniach z przyimkami. Zzaimki w dopełniaczu, celowniku i bierniku mają także formy akcentowane i nieakcentowane o różnych funkcjach.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Przypadek →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Dopełniacz<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Celownik<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Biernik<br /> ! Ablatyw<br /> ! Allatyw<br /> ! Komitatyw<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Forma →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}}<br /> | {{tar|ⲱⲙ|ûm}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲙ|(a)m}}<br /> | {{tar|ⲩϣⲓ|ushi}}<br /> | {{tar|ⲱϣ|ûsh}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϣ|(a)sh}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲇⲁ|mada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁ|ma}}<br /> | {{tar|ⲙⲓϧⲁ|miha}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲙⲁ|mima}}<br /> | {{tar|ⲙⲉ|me}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲩⲣⲁⲗ|ural}}<br /> | {{tar|ⲩⲣⲓ|uri}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲗ|ral}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲩⲣϣⲓ|urshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲣ|shûr}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲇⲁ|rada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲣⲁ|ra}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲣⲟ(ⲛ)|ro(n)}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲥⲩ|usu}}<br /> | {{tar|ⲱⲥ|ûs}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲥ|(a)s}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲓ|si}}<br /> | {{tar|(ⲓ)ⲥ|(i)s}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲇⲁ|sada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲁ|sa}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲁ|sua}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙⲁ|suma}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ|se}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥⲩ|masu}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁϣⲓ|mashi}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲛⲁⲗ|unal}}<br /> | {{tar|ⲩⲛⲓ|uni}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲗ|nal}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲱϣⲓ|nûshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲛ|shûn}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲇⲁ|nada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲁ|na}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲛⲟ(ⲛ)|no(n)}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲱⲛ|zûn}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ϩⲟⲥ|hos}}<br /> | {{tar|ϩⲱ|hû}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϩ|(a)h}}<br /> | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲏ|hî}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲇⲁ|hada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲁ|ha}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ϩ|(î)h}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲩⲥ|nus}}<br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ⲛ|(î)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲩϣ|hush}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲱⲗ|sûl}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲁϣⲓ|sashi}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲇⲁ|suda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲩ|su}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | mn.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲁⲗ|nûmal}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲓ|nûmi}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙ|nûm}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲥⲓ|ansi}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛⲥ|(a)ns}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲩⲙⲇⲁ|anumda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲩⲗ|napul}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲓ|napi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲡⲓ|anpi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲓⲥⲁ|anisa}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲓⲥ|nis}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲉⲗⲁ|gela}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲓϣⲓ|gishi}}<br /> | {{tar|ⲅⲉⲇⲁ|geda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲅⲁ|ga}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲁⲥⲁ|nasa}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϣⲁϣⲓ|shashi}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲉⲇⲁ|seda}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> Brak danej formy, oznaczony w tabeli pauzą (&amp;mdash;), wskazuje na użycie pełnej formy (jeśli dostępna), lub formy sprzężonej przypadka wymaganego przez rekcję standardową &amp;ndash; np. dla komitatywu będzie to dopełniacz.<br /> <br /> Tarejski nie posiada zaimków czy przymiotników dzierżawczych. W ich miejsce korzysta się z postponowanej konstrukcji komitatywnej z przyimkiem {{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu|do}} i odpowiednią formą sprzężoną: dopełniaczową lub komitatywną, jeśli istnieje:<br /> <br /> &lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 40px&quot;&gt;<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲙⲉ|insume|mój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲣⲟ|insuro|nasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲥⲉ|insuse|twój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲙⲁⲥ|insu mas|Pana, Pani}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲟ|insuno|wasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲍⲟⲛ|insu zon|Państwa}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱϩ|insûh|jego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱⲛ|insûn|jej}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩϩⲁⲗ|insuhal|tego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲋⲥⲩⲗ|inssul|jego, jej, tego}} (w praktyce często używany w znaczeniu „czyjś, kogoś, obojętnie kogo”)<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲱⲙ|insunûm|ich, mężczyzn}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲡ|insunap|ich, kobiet}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲅⲉⲗⲁ|insugela|ich, rzeczy, zwierząt, itp.}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲥⲁ|insunasa|ich, obojętnie kogo}} (rzadko używany)<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> === Partykuły deiktyczne ===<br /> Zaimki wskazujące w tarejskim wyewoluowały w nieodmienne partykuły deiktyczne. Pozwalają one na czterostopniową identyfikację położenia obiektu, o którym mowa: „ten” &amp;ndash; „ten (trochę dalej)” &amp;ndash; „tamten (trochę bliżej)” &amp;ndash; „tamten”. Znaczenie każdej partykuły uzależnione jest od tego, czy stojąca za nią grupa nominalna jest w formie określonej czy w nieokreślonej. Dodatkowo, użycie formy pustej pozwala na oddanie znaczeń „ten” i „tamten” bez kontrastowania obiektów względem siebie.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 560px&quot; <br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Liczba<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Rodzaj<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (I)&lt;br /&gt;„ten”<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień II<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień III<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień IV<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień V<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (VI)&lt;br /&gt;„tamten”<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mn.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma pusta<br /> |}<br /> <br /> === Liczebnik ===<br /> Tarejski posiada dziesiętny system liczebnikowy. Liczebniki główne nie odmieniają się przez rodzaj, liczebniki porządkowe natomiast posiadają formy męskie, żeńskie i nijakie. Jako że derywacja form dla rodzaju żeńskiego i nijakiego jest przewidywalna, w tabeli poniżej przedstawione zostaną tylko liczebniki porządkowe w rodzaju męskim.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 1050px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 1<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|Ⲁ}}<br /> | {{tar|ⲩⲉ|we}}<br /> | {{tar|ⲧⲁⲃⲩ|tabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 11<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲀ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲩⲉ|mûtwe}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲧⲁⲃⲩ|pammûttabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 30<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲃⲁ|maba}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲁⲃⲩ|pammabu}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> ! {{tar|Ⲃ}}<br /> | {{tar|ⲥⲓⲛⲁ|sina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲓⲛⲩ|pamsinu}}<br /> ! 12<br /> ! {{tar|ⲒⲂ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲁ|mûssina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲩ|pammûssinu}}<br /> ! 40<br /> ! {{tar|ⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲓⲙⲓ|khimi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲓⲙⲩ|pamkhimu}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> ! {{tar|Ⲅ}}<br /> | {{tar|ϣⲩⲛⲇ|shund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩⲛⲇⲩ|pamshundu}}<br /> ! 13<br /> ! {{tar|ⲒⲄ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇ|mûtshund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇⲩ|pammûtshundu}}<br /> ! 50<br /> ! {{tar|Ⲕ}}<br /> | {{tar|ⲧⲟ|to}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲧⲟⲧⲩ|pamtotu}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> ! {{tar|Ⲇ}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲛⲧ|fant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϥⲁⲛⲧⲩ|pamfantu}}<br /> ! 14<br /> ! {{tar|ⲒⲆ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧ|mûtfant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧⲩ|pammûtfantu}}<br /> ! 60<br /> ! {{tar|ⲔⲒ}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲥⲓ|sasi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲁⲥⲩ|pamsasu}}<br /> |-<br /> ! 5<br /> ! {{tar|Ⲉ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲓⲁ|diya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲓⲩ|pamdiyu}}<br /> ! 15<br /> ! {{tar|ⲒⲈ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲇⲓⲓⲁ|mûdiya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲇⲓⲓⲩ|pammûdiyu}}<br /> ! 70<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ϣⲩϥⲩ|shufu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩϥⲩ|pamshufu}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> ! {{tar|Ⲋ}}<br /> | {{tar|ⲥⲟⲓⲁ|soya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲟⲓⲩ|pamsoyu}}<br /> ! 16<br /> ! {{tar|ⲒⲊ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲁ|mûssoya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲩ|pammûssoyu}}<br /> ! 80<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲉⲙⲩ|khemu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲉⲙⲩ|pamkhemu}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> ! {{tar|Ⲍ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲛ|shan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙmϣⲁⲛⲩ|pamshanu}}<br /> ! 17<br /> ! {{tar|ⲒⲌ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲁⲛ|mûtshan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲁⲛⲩ|pammûtshanu}}<br /> ! 90<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲥⲩ|pasu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲡⲁⲥⲩ|pampasu}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> ! {{tar|Ⲏ}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲙ|kham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲁⲙⲩ|pamkhamu}}<br /> ! 18<br /> ! {{tar|ⲒⲎ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲕⲭⲁⲙ|mûkkham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲕⲭⲁⲙⲩ|pammûkkhamu}}<br /> ! 100<br /> ! {{tar|Ⲗ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲇⲁ|shada}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲁⲇⲩ|pamshadu}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> ! {{tar|Ⲑ}}<br /> | {{tar|ⲁⲥⲓⲧ|asit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲁⲥⲓⲧⲩ|pamasitu}}<br /> ! 19<br /> ! {{tar|ⲒⲐ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧ|mûtasit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧⲩ|pammûtasitu}}<br /> ! 500<br /> ! {{tar|Ⲙ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲋⲥⲁ|dissa}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲋⲥⲩ|pamdissu}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> ! {{tar|Ⲓ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧ|mût}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲩ|pammûtu}}<br /> ! 20<br /> ! {{tar|ⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲓⲁⲧ|yat}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲓⲁⲧⲩ|pamyatu}}<br /> ! 1000<br /> ! {{tar|Ⲛ}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϩⲁⲗⲩ|pamhalu}}<br /> |}<br /> <br /> === Czasownik ===<br /> Odmiana czasownika w tarejskim ma najprawdopodobniej aglutynacyjną genezę i nie jest wyprowadzalna z języka pranuweńskiego w bezpośredni sposób. Tarejski czasownik niesie ze sobą następujące informacje o następujących kategoriach gramatycznych:<br /> * osobę (pod postacią końcówek osobowych oraz ruchomej klityki osobowej, funkcyjnie bliskiej zaimkowi osobowemu podmiotu),<br /> * czas, tryb i aspekt &amp;ndash; granica między kategorią czasu i aspektu w tarejskim jest dość płynna, a formy wyrażające te kategorie nazywa się zbiorczo „czasoaspektami”. Język tarejski posiada siedem takich konstrukcji czasoaspektowych: ''imperfectum'' („[przeszły] niedokonany”), ''stativum'' („[przeszły] dokonany”), ''indefinitum'' („nieprzeszły”), ''potentialis'' („potencjalny”), ''conditionalis'' („warunkowy”), ''inferentialis'' („nieświadka”) oraz ''imperativum'' („rozkazujący”), <br /> * stronę &amp;ndash; domyślną stroną jest strona czynna. Stronę bierną stanu oraz stronę zwrotną wyraża się za pomocą morfemów fleksyjnych. Strona bierna procesu jest konstrukcją peryfrastyczną.<br /> Dodatkowo, wyróżnia się następujące formy bezosobowe:<br /> * bezokolicznik prosty i kauzatywny,<br /> * imiesłów przymiotnikowy uprzedni bierny, imiesłów przymiotnikowy uprzedni czynny,<br /> * supinum.<br /> Czasowniki dzielą się na kilka klas odmian, uzależnionych od budowy rdzenia czasownika bazowego, tzn. pomijających ewentualne prefiksy:<br /> * klasa I: rdzenie mocne (C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;C&amp;mdash;C) &amp;ndash; złożone z samych spółgłosek. Wygłosowym dźwiękiem bezokolicznika będzie zawsze spółgłoska: {{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙ|kharem|handlować}}, {{tar|ⲕⲩⲙⲩⲙ|kumum|pracować w polu}}, {{tar|ⲛⲓⲡⲁⲗ|nipal|opowiadać}};<br /> * klasa II: rdzenie zgeminowane (G&amp;mdash;C, C&amp;mdash;G) &amp;ndash; jednym z elementów jest zbitka spółgłoskowa lub geminaty: {{tar|ⲋⲥ|ss}} lub {{tar|ϯⲗ|ll}}: {{tar|ⲡⲩⲛⲇ|pund|gasić}}, {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siadać}}, {{tar|ϯⲗⲟⲣ|kuć}};<br /> * klasa III: rdzenie słabe inicjalnie (J&amp;mdash;C, J&amp;mdash;C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;J&amp;mdash;C) &amp;ndash; pierwszym lub środkowym elementem jest półsamogłoska, która często wokalizuje się lub jest absorbowana przez sąsiednie dźwięki w odmianie: {{tar|ⲓⲁⲛⲁⲥ|yanas|kłamać}}, {{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛ|walen|zdobić}};<br /> * klasa IV: rdzenie słabe finalnie (C&amp;mdash;J, C&amp;mdash;C&amp;mdash;J) &amp;ndash; ostatnim elementem jest półsamogłoska. Taki rdzeń wymaga samogłoski podtrzymującej i dlatego bezokolicznik w wygłosie otrzymuje samogłoskę /{{IPA|ɑ}}/: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}}, {{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya|biec, ciec}}, {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲓⲁ|danaya|czcić}}.<br /> <br /> Dodatkowo, część czasowników jest nieregularna w wyniku zmian fonetycznych lub suplecji. Zbiór ten czasem nazywa się klasą V. <br /> <br /> ==== Formy bezosobowe ====<br /> Czasownik tarejski posiada dwa bezokoliczniki &amp;ndash; prosty i kauzatywny. Bezokolicznik kauzatywny jest tworzony poprzez dodanie przefiksu {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} oraz retrakcję konturu samogłoskowego. W ten sposób rdzeń słaby finalnie t-w „długość” przybiera formę prostą {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} i {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}}. Jeśli samogłoski konturu już są tylne, nie ulegają one zmianie, np. k-ss „siedzenie” przybiera formy {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} i {{tar|ⲥⲉⲕⲁⲋⲥ|sekass|siadać}}. Kauzatywność bezokolicznika jest czasami względna lub nieoczywista z powodu etymologicznego zatarcia, np. {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} i {{tar|ⲥⲉⲥⲏⲩⲁⲇ|sesîwad|przekazać, oddać}}. W złożonych formach czasownikowych prefiks {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} umieszczony jest jako ostatni prefiks, w bezpośrednim sąsiedztwie rdzenia, np. {{tar|ⲁⲛⲥⲉⲭⲁⲧⲩⲙ|ansekhatum|zamykać na klucz}} od {{tar|ⲁⲛⲭⲁⲓⲧⲱⲙ|ankhaitûm|być zamkniętym na klucz}}.<br /> <br /> Supinum odpowiada funkcyjnie polskim konstrukcjom z „aby” i „do”, wskazując na cel lub przeznaczenie danej czynności lub przedmiotu. Formalnie przypmina rzeczownik liczby pojedynczej rodzaju męskiego w mianowniku i w mowie potocznej często jest z nim mylony. Supinum konstruuje się przez wymianę konturu fonetycznego na podniesiony o jeden stopień i dodanie końcówki {{tar|&amp;ndash;ⲟⲥ|&amp;ndash;os}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲕⲟⲋⲥⲟⲥ|kossos|aby usiąść, do siedzenia}}, {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲓⲩⲟⲇⲟⲥ|siwodos|aby rozkazywać, do rozkazywania}}. Jeśli samogłoski konturu są już w najwyższym szeregu, nie ulegają zmianie. Zarówno /{{IPA|e̞}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|i}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|o̞}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|u}}/. Jeśli rdzeń jest słaby finalnie, podtrzymująca go samogłoska zostaje ucięta: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲟⲩⲟⲥ|setowos|aby wydłużyć, do wydłużania}}.<br /> <br /> Imiesłowy przymiotnikowe funkcjonują w tarejskim w charakterze przymiotników odczasownikowych. Nie są mocno obciążone funkcyjnie i nie należą do powszechnych. Imiesłów uprzedni bierny tworzy się w rodzaju męskim poprzez otoczenie rdzenia cyrkumfiksem {{tar|ⲁ&amp;ndash; &amp;ndash;ⲁⲍⲩ|a&amp;ndash; &amp;ndash;azu}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲍⲩ|akassazu|posadzony}}. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą swoją samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁⲍⲩ|setawazu|wydłużony}}. Imiesłów uprzedni czynny tworzy się poprzez wymianę konturu fonetycznego na obniżony o jeden stopień i dodanie sufiksu {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}: {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲉⲩⲁⲇⲓⲛ|sewadin|który rozkazał}}. Zarówno /{{IPA|i}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|e̞}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|u}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|o̞}}/. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} → {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓⲛ|taiwin|który wydłużał}}. Formy żeńskie i nijakie tworzy się w zgodzie z odmianą przymiotnikową.<br /> <br /> ==== Formy osobowe ====<br /> ===== Preliminaria =====<br /> Tarejskie formy osobowe są zwykle wielofunkcyjne, wskazując na osobę, liczbę, czas, aspekt, tryb oraz stronę jednocześnie. Szczególnie rozgraniczenie czasu, aspektu i trybu jest trudne: granice między poszczególnymi formami czasowo-aspektowymi wyznaczają granice przede wszystkim między relacjami mówiącego do tego, o czym mówi, następnie sposobami przedstawienia tego, o czym mówi, a dopiero na końcu między poszczególnymi ramami czasowymi. Z tego powodu często mówi się, że kategoria czasu jako taka w tarejskim nie istnieje, a jej rolę spełniają okoliczniki i wyrażenia okolicznikowe, a także kontekst zdaniowy.<br /> <br /> Tabele poniżej ukażą odmianę we wszystkich formach czasowo-aspektowych dla czterech klas regularnych oraz dwóch czasowników nieregularnych: jednego, w którym nieregularność wynika z przeszłych zmian fonetycznych, oraz kolejnego, w którym odmiana jest formalnie regularna, ale odbywa się na kilku tematach w wyniku zlania się kilku czasowników w jeden. Wcześniej przedstawione zostaną klityki osobowe, które przynależą do każdej formy osobowej czasownika, ale mogą się z nią łączyć zarówno w pozycji nagłosowej, jak i wygłosowej, a ich powtarzanie w każdej tabeli zaburzyłoby czytelność.<br /> <br /> ===== Klityki osobowe =====<br /> Klityki osobowe mogą być umieszczone na początku lub na końcu formy czasownika. Prepozycja klityki to forma neutralna &amp;ndash; postpozycją sugeruje się podkreślenie roli podmiotu w kontekście wypowiedzi. Klityki przybierają różne formy w zależności od ich kontekstu fonetycznego, a także &amp;ndash; w 3. osobie &amp;ndash; od rodzaju (lub jego braku). Tabela poniżej prezentuje wszystkie formy klityczne.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 450px&quot;<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Nagłos, przed samogł.<br /> ! Nagłos, przed spółgł.<br /> ! Wygłos, po samogł.<br /> ! Wygłos, po spółgł.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲓⲙ&amp;ndash;|im&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲓ&amp;ndash;|i&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;y}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲙ|&amp;ndash;im}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲓⲛ&amp;ndash;|in&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲛⲓ&amp;ndash;|ni&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲛ|&amp;ndash;n}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲕ&amp;ndash;|ak&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲕ|&amp;ndash;k}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛ&amp;ndash;|ten&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲧⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|te(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲧⲉⲛ|&amp;ndash;ten}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲧⲉⲛ|&amp;ndash;aten}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;6&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲉϥ&amp;ndash;|ef&amp;ndash;}}<br /> | rowspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲉ&amp;ndash;|e&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϥⲩ|&amp;ndash;fu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉϥ|&amp;ndash;ef}}<br /> |-<br /> ! r.ż.<br /> | {{tar|ⲉⲥ&amp;ndash;|es&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲩ|&amp;ndash;su}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲥ|&amp;ndash;es}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | {{tar|ⲉⲍ&amp;ndash;|ez&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲍⲩ|&amp;ndash;ⲍu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲍ|&amp;ndash;ez}}<br /> |-<br /> ! bezrodz.<br /> | {{tar|ⲓϩ&amp;ndash;|ih&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲓ&amp;ndash;|hi&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩ|&amp;ndash;h}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓϩ|&amp;ndash;ih}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! żywotny<br /> | {{tar|ⲥⲉⲛ&amp;ndash;|sen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|se(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲉⲛ|&amp;ndash;sen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲥⲉⲛ|&amp;ndash;asen}}<br /> |-<br /> ! nieżywotny<br /> | {{tar|ϩⲉⲛ&amp;ndash;|hen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|he(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩⲉⲛ|&amp;ndash;hen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁϩⲉⲛ|&amp;ndash;ahen}}<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Indefinitum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 100%; font-size: 80%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙ|kupować}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥ|siedzieć}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲁⲥ|yanas|kłamać}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛ|walen|zdobić}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya|biec}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | niereg.&lt;br /&gt;{{tar|ⲃⲁⲗ|bal|dać}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | supl.&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁϣ|kash|dołączyć}}<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲟ|kharemo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲟ|kharemetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲟ|kasso}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲟ|kassetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁ|&amp;ndash;ama}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲁ|kassama}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲟ|inso}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲟ|insetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁ|insa}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲟ|uleno}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲟ|ulenetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁ|ulena}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟ|fo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲟ|&amp;ndash;tho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲟ|fîtho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲟ|taiwo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲟ|&amp;ndash;tho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲟ|taitho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲱⲁ|taiwa}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲟ|balo}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲑⲟ|baltho}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁ|bala}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲟ|kasho}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲟ|kashetho}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁ|kasha}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲩ|kharemu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲩ|kharemethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩ|kassu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲩ|kassethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁ|&amp;ndash;ⲩma}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩⲙⲁ|kassuma}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲩ|insethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&gt;&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁ|insa}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲩ|ulenu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲩ|ulenethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁ|ulena}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲩ|&amp;ndash;wu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲩ|fîwu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲩ|&amp;ndash;thu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲩ|fîthu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲁ|&amp;ndash;wa}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲁ|fîwa}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲩ|taiwu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲩ|&amp;ndash;thu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲩ|taithu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲱⲁ|taiwa}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩ|baw}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲑⲩ|balthu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲁ|bawa}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲩ|kashu}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲩ|kashethu}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁ|kasha}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉ|khareme}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲉ|kharemethe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲓ|kharemai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲉ|&amp;ndash;ine}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲉ|kassine}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲉ|&amp;ndash;ithe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲉ|kassithe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁⲓ|&amp;ndash;amai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲁⲓ|kassamai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉ|inse}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲉ|insethe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁⲓ|insai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉ|ulene}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲉ|ulenethe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁⲓ|ulenai}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲉ|–we}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲉ|fîwe}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲉ|–the}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲉ|fîthe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲓ|fîyai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲉ|taiwe}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲉ|–the}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲉ|taithe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲓ|taiwai}}<br /> | {{tar|ⲃⲉ|be}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲑⲉ|bathe}}<br /> | {{tar|ⲃⲉⲓⲁⲓ|beyai}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉ|kashe}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲉ|kashethe}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁⲓ|kashai}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕ|kharemak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲧⲁⲕ|kharemetak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲁⲓ|kharemakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲁⲕ|&amp;ndash;inak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲁⲕ|kassinak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ithak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲁⲕ|kassithak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;inakai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲁⲕⲁⲓ|kassinakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;&amp;ndash;ⲁⲕ}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁⲕ|insak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲁⲕ|insethak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁⲕⲁⲓ|insakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁⲕ|ulenak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲁⲕ|ulenethak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁⲕⲁⲓ|ulenakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲕ|fîyak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲉⲑⲁⲕ|fîyethak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲕⲁⲓ|fîyakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲕ|taiwak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;thak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲁⲕ|taithak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲕⲁⲓ|taiwakai}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁⲕ|balak}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲕ|balethak}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁⲕⲁⲓ|balakai}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁⲕ|kashak}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲁⲕ|kashethak}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁⲕⲁⲓ|kashakai}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 3.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓ|kharemi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓ|&amp;ndash;ethi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲓ|kharemethi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓ|&amp;ndash;iwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲩⲓ|kharemiwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲓ|&amp;ndash;ini}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲓ|kassini}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲓ|&amp;ndash;ithi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲓ|kassithi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲩⲓ|&amp;ndash;amwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲩⲓ|kassamwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓ|yansi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓ|&amp;ndash;ethi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲓ|yansethi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓ|&amp;ndash;iwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓⲩⲓ|yansiwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓ|waleni}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓ|&amp;ndash;ethi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲉⲑⲓ|walenethi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓ|&amp;ndash;iwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓⲩⲓ|waleniwi}}<br /> | '''{{tar|–Ø|–Ø}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓ|fîy}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲓ|–thi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲓ|fîthi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲓ|&amp;ndash;wi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲓ|fîwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;Ø|–Ø}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩ|taiw}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;–ⲑⲓ|–thi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲓ|taithi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓ|taiwi}}<br /> | {{tar|ⲃⲓ|bi}}<br /> | {{tar|ⲃⲓⲑⲓ|bithi}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩⲓ|balwi}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓ|kashi}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲓ|kashethi}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓⲩⲓ|kashiwi}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲥ|kharemis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ethis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲓⲥ|kharemethis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓⲥ|&amp;ndash;iwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲩⲓⲥ|kharemiwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲓⲥ|&amp;ndash;inis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲓⲥ|kassinis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ithis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲓⲥ|kassithis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲩⲓⲥ|&amp;ndash;amwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲩⲓⲥ|kassamwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓⲥ|yansis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ethis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲓⲥ|yansethis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓⲥ|&amp;ndash;iwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓⲩⲓⲥ|yansiwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓⲥ|walenis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ethis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲉⲑⲓⲥ|walenethis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓⲥ|&amp;ndash;iwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓⲩⲓⲥ|waleniwis}}<br /> | '''{{tar|–ⲥ|–s}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲥ|fîyas}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲓⲥ|–this}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲓⲥ|fîthis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲓⲥ|&amp;ndash;wis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲓⲥ|fîwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲥ|–s}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲥ|taiwas}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;–ⲑⲓⲥ|–this}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲓⲥ|taithis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓⲥ|taiwis}}<br /> | {{tar|ⲃⲓⲥ|bis}}<br /> | {{tar|ⲃⲓⲑⲓⲥ|bithis}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩⲓⲥ|balwis}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓⲥ|kashis}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲓⲥ|kashethis}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓⲩⲓⲥ|kashiwis}}<br /> |}<br /> Prototypową koniugacją w trybie ''indefinitum'' jest odmiana w klasie I, w której najwyraźniej widać pozostałości systemu aglutynacyjnego w postaci stałych elementów wyznaczających poszczególne osoby oraz stronę bierną. Rdzenie zgeminowane klasy II ulegają rozszerzeniu o infiks {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ&amp;ndash;|&amp;ndash;in&amp;ndash;}}, mający pierwotnie znaczenie ingresywne, ale obecnie zredukowany do roli nośnika akcentu leksykalnego. Wskutek obecności tego infiksu w często używanych formach czasownikowych częste są, uważane za błędne, bezokoliczniki oparte na nowych rdzeniach „superciężkich”, mających budowę C&amp;mdash;V&amp;mdash;Gin, np. *{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛ|*kassin}} w miejsce normatywnego {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass}}. W klasie III w pierwszej i drugiej osobie następuje rekonstrukcja pierwszej sylaby, polegająca na wokalizacji półsamogłoski i delecji pierwotnego konturu. Podobny proces, chociaż dotyczący ostatniej sylaby rdzenia, zachodzi w klasie IV &amp;ndash; w niej w nieco inny sposób w zależności od tego, czy rdzeń buduje półsamogłoska /{{IPA|j}}/ czy /{{IPA|w}}/. Odmiana w klasie IV jest najbardziej chwiejna dialektalnie: w części gwar formy te nie różnią się od odmian klasy I i II, w innych natomiast ze względu na znaczną redukcję fonetyczną końcówek ich rolę przejął w każdej formie bezokolicznik &amp;ndash; tendencja do takiego rozwiązania sprawy rozszerza się stopniowo w obrębie systemu koniugacyjnego oraz geograficznie, i powoduje ostateczne zespojenie proklitycznych zaimków osobowych celem kompensacji.<br /> <br /> ===== ''Stativum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; text-size: 80%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I II III<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|–ⲁⲕⲩ|–aku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲩ|kharemaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲕⲩ|kassaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲕⲩ|yansaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲕⲩ|walnaku}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲕⲩ|–ethaku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲕⲩ|kharemethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲕⲩ|kassethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲕⲩ|yansethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲕⲩ|walnethaku}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲕⲁ|–aka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲁ|kharemaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲕⲁ|kassaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲕⲁ|yansaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲕⲁ|walnaka}}<br /> | '''{{tar|–ⲕⲩ|–ku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲕⲩ|fîku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲕⲩ|taiku}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲕⲩ|–athaku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲕⲩ|fîyathaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲕⲩ|taiwathaku}}<br /> | '''{{tar|–ⲕⲁ|–ka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲕⲁ|fîka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲕⲁ|taika}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲕⲩ|bawku}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲕⲩ|balethaku}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲕⲁ|bawka}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲕⲩ|redaku}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲕⲩ|redethaku}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲕⲁ|redaka}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|–ⲁⲛⲩ|–anu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲛⲩ|kharemanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲛⲩ|kassanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲛⲩ|yansanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲛⲩ|walnanu}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲛⲩ|–ethanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲛⲩ|kharemethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲛⲩ|kassethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲛⲩ|yansethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲛⲩ|walnethanu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲛⲁ|–ana}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲛⲁ|kharemana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲛⲁ|kassana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲛⲁ|yansana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲛⲁ|walnana}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩ|–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲛⲩ|fînu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲛⲩ|tainu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲛⲩ|–athanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲛⲩ|fîyathanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲛⲩ|taiwathanu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁ|–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲛⲁ|fîna}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲛⲁ|taina}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲛⲩ|bawnu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲛⲩ|balethanu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲛⲁ|bawna}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲛⲩ|redanu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲛⲩ|redethanu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲛⲁ|redana}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲁ|–ata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲁ|kharemata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲁ|kassata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲁ|yansata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲁ|walnata}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲧⲁ|–ethata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲁ|kharemethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲁ|kassethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲁ|yansethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲁ|walnethata}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲁⲓ|–atai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲁⲓ|kharematai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲁⲓ|kassatai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲁⲓ|yansatai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲁⲓ|walnatai}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲁ|–ta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲁ|fîta}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲁ|taita}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲧⲁ|–athata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲁ|fîyathata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲁ|taiwathata}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲁⲓ|–tai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲁⲓ|fîtai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲁⲓ|taitai}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲧⲁ|bawta}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲧⲁ|balethata}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲧⲁⲓ|bawtai}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲁ|redata}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲧⲁ|redethata}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲁⲓ|redatai}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲩⲛⲩ|–atunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲛⲩ|kharematunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲛⲩ|kassatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲛⲩ|yansatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲛⲩ|walnatunu}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|–ethatunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|kharemethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|kassethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|yansethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|walnethatunu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|–atunai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|kharematunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|kassatunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|yansatunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|walnatunai}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲛⲩ|–tunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩⲛⲩ|fîtunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩⲛⲩ|taitunu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|–athatunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|fîyathatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|taiwathatunu}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲛⲁⲓ|–tunai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩⲛⲁⲓ|fîtunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩⲛⲁⲓ|taitunai}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲧⲩⲛⲩ|bawtunu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|balethatunu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲧⲩⲛⲁⲓ|bawtunai}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲛⲩ|redatunu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|redethatunu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|redatunai}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 3.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁ|kassa}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁ|yansa}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁ|walna}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁ|–etha}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁ|kharemetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁ|kassetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁ|yansetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁ|walnetha}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲩⲓ|–atwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲓ|kharematwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲓ|kassatwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲓ|yansatwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲓ|walnatwi}}<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–ta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁ|–atha}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲁ|fîyatha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁ|taiwatha}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲓ|–twi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩⲓ|fîtwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩⲓ|taitwi}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁ|bala}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁ|baletha}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁⲩⲓ|balawi}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁ|reda}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁ|redetha}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲓ|redatwi}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲩ|kharemu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩ|kassu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲩ|yansu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲩ|walnu}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲧⲩ|–ethatu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲩ|kharemethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲩ|kassethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲩ|yansethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲩ|walnethatu}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲥ|–us}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲩⲥ|kharemus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩⲥ|kassus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲩⲥ|yansus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲩⲥ|walnus}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲛⲩ|–tu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩ|fîtu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩ|taitu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|–athatu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲩ|fîyathatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲩ|taiwathatu}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲥ|–tus}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩⲥ|fîtus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩⲥ|taitus}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩ|balu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲩ|balethu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩⲥ|balus}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲩ|redu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲩ|redethu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲩⲥ|redus}}<br /> |} <br /> W trybie ''stativum'' zlewanie się klas odmiany w jedną przebiegło najszybciej. W klasach I, II i III wszystkie końcówki są takie same. W klasie III dodatkowo można zaobserwować delecję jądra ostatniej sylaby rdzenia. W klasie IV obserwujemy obecność końcówek z nagłosową spółgłoską &amp;ndash; w trzeciej osobie pierwotnie intruzywną, zastępującą słabą półsamogłoskę. Dodatkowo, czasownik nieregularny {{tar|ⲕⲁϣ|kash}} w tym trybie odmienia się regularnie na bazie supletywnego rdzenia r-d.<br /> <br /> ===== ''Imperfectum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; text-size: 80%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I II III<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲕⲩ|a–aku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲩ|akharemaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲕⲩ|akassaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲕⲩ|ayansaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲕⲩ|awalnaku}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲕⲩ|a–ethaku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲕⲩ|akharemethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲕⲩ|akassethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲕⲩ|ayansethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲕⲩ|awalnethaku}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲕⲁ|a–aka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲁ|akharemaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲕⲁ|akassaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲛⲥⲁⲕⲁ|ayansaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲕⲁ|walnaka}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲕⲩ|a–ku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲕⲩ|afîku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲕⲩ|ataiku}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲕⲩ|a–athaku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲕⲩ|afîyathaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲕⲩ|ataiwathaku}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲕⲁ|a–ka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲕⲁ|afîka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲕⲁ|ataika}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲕⲩ|abawku}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲕⲩ|abalethaku}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲕⲁ|abawka}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲕⲩ|aredaku}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲕⲩ|aredethaku}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲕⲁ|aredaka}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲛⲩ|a–anu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲛⲩ|akharemanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲛⲩ|akassanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲛⲩ|ayansanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲛⲩ|awalnanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲛⲩ|a–ethanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲛⲩ|akharemethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲛⲩ|akassethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲛⲩ|ayansethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲛⲩ|awalnethanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲛⲁ|a–ana}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲛⲁ|akharemana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲛⲁ|akassana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲛⲁ|ayansana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲛⲁ|awalnana}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩ|a–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲛⲩ|afînu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲛⲩ|atainu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲛⲩ|a–athanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲛⲩ|afîyathanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲛⲩ|ataiwathanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁ|a–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲛⲁ|afîna}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲛⲁ|ataina}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲛⲩ|abawnu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲛⲩ|abalethanu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲛⲁ|abawna}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲛⲩ|aredanu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲛⲩ|aredethanu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲛⲁ|aredana}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲁ|a–ata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲁ|akharemata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲁ|akassata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲁ|ayansata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲁ|awalnata}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲧⲁ|a–ethata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲁ|kharemethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲁ|akassethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲁ|ayansethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲁ|awalnethata}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲁⲓ|a–atai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲁⲓ|akharematai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲁⲓ|akassatai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲁⲓ|ayansatai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲁⲓ|awalnatai}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲁ|a–ta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲁ|afîta}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲁ|ataita}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲧⲁ|a–athata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲁ|afîyathata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲁ|ataiwathata}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲁⲓ|a–tai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲁⲓ|afîtai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲁⲓ|ataitai}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲧⲁ|abawta}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲧⲁ|abalethata}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲧⲁⲓ|abawtai}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲁ|aredata}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲧⲁ|aredethata}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲁⲓ|aredatai}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲩⲛⲩ|a–atunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲛⲩ|akharematunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲛⲩ|akassatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲛⲩ|ayansatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲛⲩ|awalnatunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|a–ethatunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|akharemethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|akassethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|ayansethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|awalnethatunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|a–atunai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|akharematunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|akassatunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|ayansatunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|awalnatunai}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲛⲩ|a–tunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩⲛⲩ|afîtunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩⲛⲩ|ataitunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|a–athatunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|afîyathatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|ataiwathatunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲛⲁⲓ|a–tunai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩⲛⲁⲓ|afîtunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩⲛⲁⲓ|ataitunai}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲧⲩⲛⲩ|abawtunu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|abalethatunu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲧⲩⲛⲁⲓ|abawtunai}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲛⲩ|aredatunu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|aredethatunu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|aredatunai}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 3.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁ|a–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|akharema}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁ|akassa}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁ|ayansa}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁ|awalna}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁ|a–etha}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁ|akharemetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁ|akassetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁ|ayansetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁ|awalnetha}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲩⲓ|a–atwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲓ|akharematwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲓ|akassatwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲓ|ayansatwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲓ|awalnatwi}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁ|a–ta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁ|afîya}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁ|ataiwa}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁ|a–atha}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲁ|afîyatha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁ|ataiwatha}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲓ|a–twi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩⲓ|afîtwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩⲓ|ataitwi}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲁ|abala}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁ|abaletha}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲁⲩⲓ|abalawi}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁ|areda}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁ|aredetha}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲓ|aredatwi}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲩ|a–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲩ|akharemu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲩ|akassu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲩ|ayansu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲩ|awalnu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲧⲩ|a–ethatu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲩ|akharemethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲩ|akassethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲩ|ayansethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲩ|awalnethatu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲩⲥ|a–us}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲩⲥ|akharemus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲩⲥ|akassus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲩⲥ|ayansus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲩⲥ|awalnus}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲛⲩ|a–tu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩ|afîtu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩ|ataitu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|a–athatu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲩ|afîyathatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲩ|ataiwathatu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲥ|a–tus}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩⲥ|afîtus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩⲥ|ataitus}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲩ|abalu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲩ|abalethu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲩⲥ|abalus}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲩ|aredu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲩ|aredethu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲩⲥ|aredus}}<br /> |}<br /> Formy ''imperfectum'' formalnie derywowane są poprzez augmentację form ''stativum'' przy pomocy prefiksu {{tar|ⲁ–|a–}}, który dodawany jest w bezwzględnym nagłosie, tzn. także przed innymi prefiksami. Zasada ta przestrzegana jest dosyć konsekwentnie, chociaż część czasowników supletywnych posiada inne formy ''stativum'' i ''imperfectum'', świadczące o tym, że świadomość derywacyjna tych form powoli w języku tarejskim zanika.<br /> <br /> ===== ''Potentialis'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Conditionalis'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Inferentialis'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Imperativum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> <br /> [[Kategoria:Języki Kyonu|Tarejski]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_tarejski&diff=23847 2018-02-20T23:13:55Z

<p>Widsið: /* Stativum */</p> <hr /> <div>{{ język<br /> | kolor = #7851A9 | nazwa = tarejski | nazwa własna = Ⲑⲁⲣⲩ ''Tharu''<br /> | twórca = [[User:Widsið|Widsið]] | rok = 2017-2018 | cel = użytkowanie w conworldzie | wersja = 0.5 | nazwa conworldu = [[Kyon]]<br /> | państwa = [[Tarum]] | regiony = wschodni Kyon | mówiący = bd.<br /> | alfabet = nieopracowany conscript (''in loco'': alfabet koptyjski)<br /> | typologia = fleksyjny niekonkatenatywny&lt;br /&gt;VSO<br /> | klasyfikacja = <br /> '''języki nuweńskie''' (?)<br /> : języki antyponuweńskie<br /> :: tarejski<br /> }}<br /> '''Język tarejski''' (Ⲑⲁⲣⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Tharu epilu'' [{{IPA|ˈtʰɑ.ru e̞ˈpi.lu}}]) &amp;ndash; język o nieustalonej klasyfikacji, powszechnie uważany za członka grupy [[języki nuweńskie|języków nuweńskich]], w której tworzy oddzielną podgrupę ''antyponuweńską''. Tarejski jest językiem urzędowym [[Tarum]], chociaż najprawdopodobniej rozwinął się w innej części świata, skąd do wschodniego Kyonu został zawleczony w wyniku niemożliwej do umieszczenia w czasie wędrówki ludów. Izolacja geopolityczna kraju sprawiła, że jest niemal całkowicie wolny od identyfikowalnego zewnętrznego wpływu, chociaż dzieli kilkanaście leksemów, głównie dotyczących fauny i flory, z językami prymitywnych plemion zamieszkujących otaczające Tarum lasy deszczowe.<br /> <br /> Obecnie można wyróżnić dziewięć dialektów języka tarejskiego, a ich zasięg pokrywa się mniej więcej z podziałem administracyjnym kraju, opartym w dużej mierze o naturalne przeszkody dla rozwoju osadnictwa. Istnieje również odgórnie regulowany język standardowy (Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Assemanu epilu'' „oczyszczony język”), używany przede wszystkim w oficjalnej komunikacji. Tarejski zapisywany jest pismem alfabetycznym nieco przypominającym [[runy nuweńskie]]. Pismo ma charakter alfabetyczny i w dużej mierze dobrze odzwierciedla wymowę, dosyć mocno trzymając się zasady „jeden znak &amp;ndash; jeden dźwięk”. Zarówno słownictwo, jak i niekonkatenatywna morfologia języka są sprowadzalne do [[język pranuweński|pranuweńszczyzny]], ale badania tarejskiego zawsze były utrudnione ze względu na zamknięty charakter Tarum.<br /> <br /> Można przypuszczać, że niedawne otwarcie Tarum na świat w połączeniu z ożywionym zainteresowaniem obcymi kulturami na całym świecie będzie sprzyjało badaniom lokalnej mowy i pozwoli na udzielenie odpowiedzi na wiele pytań, dotyczących zarówno języka, jak i etnogenezy Tarejów.<br /> <br /> == Fonetyka i fonologia ==<br /> Tarejski posiada prosty system dźwiękowy, składający się z ośmiu samogłosek, dwóch półsamogłosek oraz osiemnastu spółgłosek.<br /> === Samogłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; |<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Przednie<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Środkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Tylne<br /> |-<br /> ! Przymknięte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/ ・ ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> |-<br /> ! Średnie<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> ! Otwarte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |}<br /> Tarejski system samogłoskowy wyraźnie ciąży ku większemu przymknięciu, jednocześnie nie przesuwając się wyraźnie ani w przód, ani w tył jamy ustnej. Środkowe przymknięte samogłoski ‹ⲏ› /{{IPA|ɨ}}/ i ‹ⲱ› /{{IPA|ʉ}}/ są nieco bardziej otwarte, niż skrajne ‹ⲓ› /{{IPA|i}}/ i ‹ⲩ› /{{IPA|u}}/. Warto zauważyć, że tylne samogłoski są zawsze zaokrąglone, a przednie &amp;ndash; nigdy. Zaokrąglenie jest wyraźne i skompresowane. Samogłoski nie ulegają redukcji w pozycji nieakcentowanej. Długość samogłoski nie ma fonemicznego znaczenia, chociaż najprawdopodobniej opozycja iloczasowa istniała w przeszłości &amp;ndash; wskazuje na to obecność długich dźwięków we wszystkich pozostałych językach nuweńskich. W tarejskim dyftongi nie występują; ostatni z notowanych jeszcze [[kalendarze Kyonu|300 lat temu]] dyftongów ‹ⲁⲓ› uległ koalescencji do /{{IPA|æ}}/, a w dalszej perspektywie najpewniej zleje się z ‹ⲉ› /{{IPA|e̞}}/, do którego stopniowo zbliża się w wymowie. Ortografia tarejska nie oznacza historycznych dyftongów we współczesnych pismach w myśl zasady o fonemiczności, jednak można je znaleźć w starszych tekstach. <br /> <br /> === Półsamogłoski ===<br /> Tarejski posiada dwie półsamogłoski /{{IPA|j}}/ i /{{IPA|w}}/, zapisywane jak ich samogłoskowe odpowiedniki: ‹ⲓ› oraz ‹ⲩ›. Mają one specjalny status w systemie morfofonemicznym tego języka: mimo że inaczej niż samogłoski nie mogą stanowić jądra sylaby, zdarza się, że rdzenie spółgłoskowe są przez nie dopełniane, tak jakby stanowiły one prawdziwe samogłoski, zachowując jednak swój spółgłoskowy status, tzn. tworząc dodatkowy element spółgłoskowego łańcucha. Dodatkowo, rdzenie w których skład wchodzą półsamogłoski, nazywane są rdzeniami płynnymi i podlegają nieco innym zasadom odmiany.<br /> <br /> === Spółgłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1000px&quot;<br /> |-<br /> ! <br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowo-&lt;br /&gt;-zębowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Dziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Zadziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Podniebienne<br /> |-<br /> ! Nosowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲙ /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲛ /{{IPA|n}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Zwarto-&lt;br /&gt;-wybuchowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲡ /{{IPA|p}}/・ⲫ /{{IPA|pʰ}}/・ⲃ /{{IPA|b}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲧ /{{IPA|t}}/・ⲑ /{{IPA|tʰ}}/・ⲇ /{{IPA|d}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲕ /{{IPA|k}}/・ⲭ /{{IPA|kʰ}}/・ⲅ /{{IPA|g}}/<br /> |-<br /> ! Szczelinowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϥ /{{IPA|f}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲥ /{{IPA|s}}/・ⲍ /{{IPA|z}}/・(ⲋⲥ /{{IPA|sː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϣ /{{IPA|ʃ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϧ /{{IPA|ɣ}}/<br /> |-<br /> ! Drżące<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲣ /{{IPA|r}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Aproksymanty<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲗ /{{IPA|l}}/・(ϯⲗ /{{IPA|lː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |}<br /> Charakterystyczną cechą tarejskiej fonologii jest fonemiczny kontrast między aspirowanymi, nieaspirowanymi i dźwięcznymi spółgłoskami zwartymi, nieobecny w pokrewnych językach. Ponadto, inaczej niż samogłoski, spółgłoski ulegają szeregowi przemian pozycyjnych. <br /> <br /> Status geminat ‹ⲋⲥ› oraz ‹ϯⲗ›, wywodzących się z dawnych zbitek spółgłoskowych *vs oraz *tl &amp;ndash; stąd ich nietypowy zapis &amp;ndash; jest niejasny. Przez Tarejów są one odbierane jako jeden dźwięk i nie rozdziela się ich przy podziale na sylaby: Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ → Ⲁ・ⲋⲥⲉ・ⲙⲁ・ⲛⲩ. Jednocześnie trudno jest wskazać na pary minimalne, które pozwalałyby uznać je za odrębne fonemy. Nieco inaczej traktowane jest ‹ⲛⲛ› [{{IPA|nː}}], często wyraźnie artykulacyjnie rozdzielane na dwa elementy a nie przytrzymane.<br /> <br /> Obserwuje się w tarejskim zjawisko lenicji, w języku standardowym i większości dialektów dotyczy ono jednak wyłącznie dźwięcznych spółgłosek zwartych, które w pozycji między dwiema samogłoskami ulegają frykatywizacji: /{{IPA|b}}/ → [{{IPA|β}}]; /{{IPA|d}}/ → [{{IPA|ð}}]; /{{IPA|g}}/ → [{{IPA|ɣ}}]. Zjawisko to zachodzi także w pozycji międzywyrazowej, tzn. granica wyrazu jest ignorowana. Ponadto, dźwięczne spółgłoski nosowe, szczelinowe i zwarto-wybuchowe ulegają ubezdźwięcznieniu przed spółgłoską bezdźwięczną i w wygłosie, chyba że następne słowo zaczyna się na samogłoskę: wtedy dźwięczność zostaje utrzymana w wypadku spółgłosek nosowych i szczelinowych, a spółgłoski zwarto-wybuchowe zostają poddane lenicji.<br /> <br /> === Budowa sylaby ===<br /> Sylaba w języku tarejskim musi się składać przynajmniej z jednej samogłoski, do której dodatkowo może zostać dostawiony pojedynczy nagłos i podwójny wygłos:<br /> <br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;(C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) V (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) (C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> W pozycji '''C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' może stać dowolna spółgłoska, półsamogłoska, lub geminata ‹ⲋⲥ› albo ‹ϯⲗ›. W pozycjach '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' i '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' nie może się znaleźć geminata, dodatkowo, jeśli w pozycji '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' pojawia się półsamogłoska, sylaba zostaje automatycznie zamknięta. Jeśli sylabę otwierała geminata, pozycja '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' również jest niedostępna.<br /> <br /> Dla celów metrycznych i prozodycznych wyróżnia się cztery rodzaje sylab. Poniższa tabela przedstawia ich nazwy oraz uproszczoną budowę, gdzie G oznacza geminatę, J oznacza półsamogłoskę, a C &amp;ndash; dowolną inną spółgłoskę.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słabsza<br /> | V<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słaba<br /> | CV, VC, JV, VJ<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocna<br /> | CVC, CVJ, JVC, GV<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocniejsza<br /> | CVCC, JVCC, GVC<br /> |}<br /> <br /> === Prozodia ===<br /> Akcent w języku tarejskim pada na przedostatnią sylabę, jest stały i ma charakter dynamiczny. Ze względu na swoją stałą pozycję, nie jest fonemiczny. Akcenty pomocnicze pojawiają się na co drugiej sylabie od końca, jeśli wyraz ma więcej niż trzy sylaby, por. np. Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ [{{IPA|e̞ˌsu.tɑˈnʉr.pɑl}}]. Tarejski jest językiem czasowanym według mor, gdzie sylaby słabsze trwają pół mory, sylaby słabe &amp;ndash; jedną morę, sylaby mocne &amp;ndash; półtorej mory, a sylaby mocniejsze &amp;ndash; dwie mory. Charakteryzuje się też opadającą tonacją, także w pytaniach tak/nie, co może być źródłem nieporozumień.<br /> <br /> == Fleksja ==<br /> === Rzeczownik i przymiotnik ===<br /> Tarejskie rzeczowniki i przymiotniki odmieniają się przez następujące kategorie gramatyczne:<br /> * przypadki &amp;ndash; mianownik, dopełniacz, celownik i biernik,<br /> * stany &amp;ndash; „pusty”, określony i nieokreślony,<br /> * liczby &amp;ndash; pojedyncza i mnoga oraz szczątkowe formy podwójnej.<br /> Ponadto, przymiotniki podlegają odmianie przez rodzaje &amp;ndash; męski, żeński i nijaki &amp;ndash; w uzgodnieniu z rzeczownikiem, który określają. Formą prototypową &amp;ndash; słownikową jest mianownik w stanie pustym w liczbie pojedynczej, w przypadku przymiotnika w rodzaju męskim. Końcówki, które przyjmują poszczególne rzeczowniki i przymiotniki są uzależnione od ostatniego dźwięku lub serii dźwięków, a nie od rodzaju.<br /> <br /> Rzeczowniki i przymiotniki pogrupowane są w klasy deklinacyjne, podzielone na grupy: słabą i mocną. W odmianie słabej przynależność do klasy determinuje długość rdzenia. W odmianie mocnej klasę wyznacza końcówka formy prototypowej. Daje to łącznie dziesięć klas odmiany. Ponadto, istnieją rzeczowniki i przymiotniki nieodmienne, derywowane z rdzeni jednospółgłoskowych (historycznie jedną ze spółgłosek było zwarcie krtaniowe).<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | Klasa&amp;nbsp;→<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Słaba<br /> ! colspan=&quot;24&quot; | Mocna<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Szablon / końcówka&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us, &amp;ndash;is, &amp;ndash;os<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;n<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;m<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;C<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;o<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;u<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;i<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;a<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Przykładowy&lt;br /&gt;rzeczownik&amp;nbsp;→<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲛⲩⲩⲩ}}&lt;br /&gt;''nuwu''&lt;br /&gt;„dziecko”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲁⲙⲁⲓⲁ}}&lt;br /&gt;''mamaya''&lt;br /&gt;„dolina, jar”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲡⲓⲗⲩⲥ}}&lt;br /&gt;''pilus''&lt;br /&gt;„słowo”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲓⲇⲇⲁⲛ}}&lt;br /&gt;''middan''&lt;br /&gt;„dolina”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|Ⲑⲁⲣⲱⲙ}}&lt;br /&gt;''Tharûm''&lt;br /&gt;„[[Tarum]]”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲧ}}&lt;br /&gt;''danat''&lt;br /&gt;„czerń”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟ}}&lt;br /&gt;''assarto''&lt;br /&gt;„brama”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲗⲁⲕⲩ}}&lt;br /&gt;''laku''&lt;br /&gt;„namiot”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲃⲓⲃⲓ}}&lt;br /&gt;''bibi''&lt;br /&gt;„schronienie”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ}}&lt;br /&gt;''zora''&lt;br /&gt;„niebo”<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Typowy rodzaj&lt;br /&gt;rzeczownika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''każdy''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us ''męski'', &amp;ndash;is ''żeński'', &amp;ndash;os ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Rodzaj&lt;br /&gt;przymiotnika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 5%&quot; | Liczba&lt;br /&gt;↓<br /> ! Stan&amp;nbsp;→&lt;br /&gt;Przypadek&amp;nbsp;↓<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ni<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;o<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;oti<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;u<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;it<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;at<br /> |-<br /> ! Dopełniacz<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;ûl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;al<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vsal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ol<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;il<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;al<br /> |-<br /> ! Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;os<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;us<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;is<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;îs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;as<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nun<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;min<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mîn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;on<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otin<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;un<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;in<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;în<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;an<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;3&quot; | Mn.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vyu (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnt<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnta<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;na<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ma<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;mana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idena<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adena<br /> |-<br /> ! Dopełniacz&lt;br /&gt;Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;6&quot; | &amp;ndash;wial&lt;br /&gt;&amp;ndash; yal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vnal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCatal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;owal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;unal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;idil<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;adil<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vnat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vtinat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;manat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idenas<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adenas<br /> |-<br /> |}<br /> &lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;'''Objaśnienie symboli:''' C &amp;mdash; dowolna spółgłoska; J &amp;mdash; dowolna półsamogłoska; V &amp;mdash; dowolna samogłoska; &lt;s&gt;V&lt;/s&gt; &amp;mdash; końcówka powoduje usunięcie samogłoski poprzedzającej wyznacznik deklinacji&lt;/span&gt;<br /> <br /> Przynależność przymiotnika do klasy deklinacyjnej determinuje jego końcówka deklinacyjna w rodzaju męskim. Rozkłada się to w sposób następujący:<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;u, to wtedy w rodzaju żeńskim przyjmie on końcówkę &amp;mdash;i, a w nijakim: &amp;mdash;o,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;n, to tę samą końcówkę będzie on miał w rodzaju nijakim, a w rodzaju żeńskim przybierze końcówkę &amp;mdash;a,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;m, to tę samą końcówkę będzie on miał także w rodzaju żeńskim i nijakim,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest dowolna spółgłoska, to znaczy, że posiada on tylko formy puste, równe w każdym rodzaju i może występować tylko w orzeczniku albo jako element kompozytu przymiotnikowo-rzeczownikowego.<br /> <br /> ===== Nieregularna liczba mnoga rzeczowników =====<br /> Część rzeczowników z różnych względów posiada nieregularne formy liczby mnogiej. W przeważającej części są to pozostałości systemu tworzenia liczby mnogiej niekonkatenatywnej („łamanej”). Rzeczowniki tak tworzone, pomimo mnogiego znaczenia, otrzymują pojedyncze końcówki odmiany przez przypadki. W grupie rzeczowników o takiej odmianie znajdują się:<br /> &lt;div style=&quot;column-count: 3; column-gap: 30px&quot;&gt;<br /> * ''kush'' {{tar|ⲕⲩϣ}} „droga” &amp;mdash; ''akushi'' {{tar|ⲁⲕⲩϣⲓ}} „drogi”<br /> * ''mîr'' {{tar|ⲙⲏⲣ}} „człowiek” &amp;mdash; ''mira'' {{tar|ⲙⲓⲣⲁ}} „ludzie”<br /> * ''nabi'' {{tar|ⲛⲁⲃⲓ}} „parafia” &amp;mdash; ''eneb'' {{tar|ⲉⲛⲉⲃ}} „parafie”<br /> * ''neb'' {{tar|ⲛⲉⲃ}} „ojciec” &amp;mdash; ''naba'' {{tar|ⲛⲁⲃⲁ}} „ojcowie”<br /> * ''shi'' {{tar|ϣⲓ}} „dom” &amp;mdash; ''ashû'' {{tar|ⲁϣⲱ}} „domy”<br /> * ''sînam'' {{tar|ⲥⲏⲛⲁⲙ}} „świątynia” &amp;mdash; ''sanûm'' {{tar|ⲥⲁⲛⲱⲙ}} „świątynie”<br /> * ''tel'' {{tar|ⲧⲉⲗ}} „wieża” &amp;mdash; ''telu'' {{tar|ⲧⲉⲗⲩ}} „wieże”<br /> * ''ummi'' {{tar|ⲩⲙⲙⲓ}} „matka” &amp;mdash; ''yamma'' {{tar|ⲓⲁⲙⲙⲁ}} „matki” <br /> * ''wam'' {{tar|ⲩⲁⲙ}} dzień” &amp;mdash; ''awama'' {{tar|ⲁⲩⲁⲙⲁ}} „dni”<br /> * ''zainab'' {{tar|ⲍⲁⲓⲛⲁⲃ}} „lud, plemię” &amp;mdash; ''zeneb'' {{tar|ⲍⲉⲛⲉⲃ}} „ludy, plemiona”<br /> &lt;/div&gt;<br /> Dodatkowo, części ciała występujące w parach zachowały historyczne formy liczby podwójnej, ale wyłącznie w mianowniku. W pozostałych formach odmieniają się regularnie, zgodnie z klasą deklinacyjną, do której należą.<br /> * ''bus'' {{tar|ⲃⲩⲥ}} „dłoń” &amp;ndash; ''buwa'' {{tar|ⲃⲩⲩⲁ}} „dłonie”<br /> * ''lor'' {{tar|ⲗⲟⲣ}} „oko” &amp;ndash; ''lora'' {{tar|ⲗⲟⲣⲁ}} „oczy”<br /> * ''subis'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲥ}} „ucho” &amp;ndash; ''subia'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲁ}} „uszy”<br /> * ''zeyu'' {{tar|ⲍⲉⲓⲩ}} „stopa” &amp;ndash; ''zeya'' {{tar|ⲍⲉⲓⲁ}} „stopy”<br /> <br /> ===== Inne nieregularności odmiany =====<br /> Rzeczowniki i przymiotniki, które w formie mianownikowej mają taką samą końcówkę, jaką otrzymałyby w innym przypadku, nie podwajają końcówki. Jest to szczególnie prominentna cecha nazw miejscowych zakończonych na &amp;ndash;''al'', których formy mianownika i dopełniacza w licznie pojedynczej są tożsame, ale może dotyczyć każdej innej formy, pogłębiając synkretyzm form przypadkowych.<br /> <br /> Niektóre ożywione rzeczowniki w rodzaju męskim, szczególnie te zakończone na &amp;ndash;''r'', przyjmują końcówki odmiany &amp;ndash;''n'' w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej.<br /> <br /> ==== Określoność ====<br /> Określoność jest oznaczana w tarejskim dodatkowym morfemem, mającym charakter proklitycznego morfemu, dodawanego do każdej grupy (przydawki, podmiotu) w obrębie frazy nominalnej. Morfem ten pierwotnie miał charakter rodzajnikowy, ale rozróżnienie rodzaju zanikło wraz z jego fonetyczną erozją. Morfem jest nieodmienny, posiada jednak kilka form, uzależnionych od kolejnego dźwięku. Proklityczny charakter morfemu oddaje się przez jego zapis ze znakiem rodziału ({{tar|⳿}}) w zapisie tarejskim, bądź z dywizem w transkrypcji.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 450px&quot;<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Otoczenie&lt;br /&gt;fon.<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Forma<br /> ! style=&quot;width: 60%&quot; | Przykład<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed samogł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | id&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲇ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''id-assartoti'' {{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟⲧⲓ||brama}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|l}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | il&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲗ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''il-lakû'' {{tar|ⲓⲗ⳿ⲗⲁⲕⲱ||namiot}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | im&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲙ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''im-mafela'' {{tar|ⲓⲙ⳿ⲙⲁϥⲉⲗⲁ||kropla}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|n}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | in&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲛ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''in-nurpilû'' {{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲩⲣⲡⲓⲗⲱ||urząd}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|s}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | is&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲥ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''is-sanûmi'' {{tar|ⲓⲥ⳿ⲥⲁⲛⲱⲙⲓ||świątynie}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed dowolną inną spółgł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | i&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''i-Tharûmi'' {{tar|ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ||[[Tarum]]}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==== Stopniowanie przymiotnika ====<br /> Tarejski przymiotnik posiada pięć stopni gradacji: pozytyw (stopień „równy”, używany w kontekstach, w których nic nie jest porównywane z niczym), ekwatyw (stopień „równy”, porównywane cechy są takie same), komparatyw (stopień wyższy), superlatyw (stopień „najwyższy”, cecha jest najintensywniejsza wśród porównywanych) oraz absolutyw (stopień „najwyższy”, cecha nie ma sobie równych i jest nieporównywalna z niczym). Przymiotnik stopniuje się w języku tarejskim zazwyczaj przy pomocy infiksu, który oddziela temat od wyznaczającej przynależność deklinacyjną końcówki. Wyjątkiem są przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na &amp;ndash;''m'', które przy stopniowaniu zmieniają przynależność klasową, przybierając końcówki deklinacji &amp;ndash;u. Ponadto, przymiotnik ''dobry'' posiada część form supletywnych, a przymiotniki ''zły'', ''ciemny'' oraz ''jasny'' posiadają niekonkatenatywne formy odmiany.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 750px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Pozytyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Ekwatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Komparatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Superlatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Absolutyw<br /> |-<br /> ! I &amp;ndash;u; &amp;ndash;i; &amp;ndash;o<br /> | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | (= forma podstawowa)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁⲛ–|–an–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣ–|–ush–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲋⲥ–|–iss–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲛ–|–in–}}<br /> |-<br /> ! II &amp;ndash;n; &amp;ndash;a; &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲇⲁ–|–(a)da–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ϣⲁ–|–(a)sha–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁⲋ)ⲥⲁ–|–(as)sa–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲛⲁ–|–(a)na–}}<br /> |-<br /> ! III &amp;ndash;m; &amp;ndash;m; &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲙⲩ, –ⲩⲙⲓ, –ⲩⲙⲟ|–umu, –umi, –umo}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣⲩ, –ⲩϣⲓ, –ⲩϣⲟ|–ushu, –ushi, –usho}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲋⲥⲩ, –ⲩⲋⲥⲓ, –ⲩⲋⲥⲟ|–ussu, –ussi, –usso}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲛⲩ, –ⲩⲛⲓ, –ⲩⲛⲟ|–unu, –uni, –uno}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> === Kopula i zaimek osobowy podmiotu ===<br /> Funkcja kopuli i zaimka osobowego podmiotu nie jest w języku tarejskim rozdzielna. Wcześniejsze formy rozwoju języka rozróżniały jeszcze formy sprzężone zaimek-kopula i formy rodzielne, używane gdy podmiot był wyrażony inaczej, niż przy pomocy zaimka w mianowniku. Rozróżnienie nie utrzymało się jednak w żadnym z dialektów. Jako że kopula nie jest formalnie czasownikiem, nie podlega odmianie przez czasy i tryby &amp;ndash; kontekst lub dodatkowe słowa funkcyjne, takie jak przyimki czy partykuły, podpowiadają właściwe znaczenie.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Liczba →<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Pojedyncza<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Mnoga<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15px&quot; | Osoba ↓<br /> ! style=&quot;width: 35px&quot; | Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> | {{tar|ϩⲏⲗ|hîl}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲣ|mir}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲙⲟⲗ|mol}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲣ|mer}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | {{tar|ⲍⲓⲗⲩ|zilu}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;5&quot; | 3.<br /> ! rodz. m.<br /> | {{tar|ϧⲓⲣ|hir}}<br /> | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> |-<br /> ! rodz. ż.<br /> | {{tar|ⲡⲓ|pi}}<br /> | {{tar|ⲡⲩⲣ|pur}}<br /> |-<br /> ! rodz. n.<br /> | {{tar|ϩⲩ|hu}}<br /> | {{tar|ϩⲩⲙ|hum}}<br /> |-<br /> ! brak rodzaju<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙ|sum}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗ|sul}}<br /> |-<br /> ! podmiot celownikowy<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲱⲣ|ûr}}<br /> |}<br /> <br /> Wszystkie formy kopulatywne niosą ze sobą zarówno znaczenie zaimka osobowego podmiotu, jak i czasownika „być” w znaczeniu „istnieć, egzystować”. W zależności od kontekstu, moze więc wyraz {{tar|ⲡⲓ|pi}} oznaczać: „ona” (jeśli po nim następuje kolejny czasownik), „jest” (jeśli podmiot wyrażony jest rzeczownikiem) lub „ona jest” (jeśli w zdaniu nie występuje inny podmiot ani orzeczenie). W praktyce dwa pierwsze użycia stają się stopniowo coraz rzadsze &amp;ndash; pierwsze w wyniku inkorporacji zaimka osobowego jako prefiksu koniugacyjnego (co powoduje nieprawidłową z punktu widzenia np. gramatyki polskiej redundancję typu *''ona ona śpi''), a drugie przez wzgląd na to, że „być” jest w tarejskim domyślnym orzeczeniem, więc nie ma potrzeby jego wyrażania w mowie ani na piśmie (podobnie jak np. w języku rosyjskim).<br /> <br /> Specyfiką tarejskiej gramatyki jest forma „bezrodzajowa” kopuli. Gramatyki tarejskie nazywają tę formę „wszystkorodzajową”, ponieważ używa się jej kiedy nie jesteśmy w stanie określić rodzaju gramatycznego rzeczy czy osoby, o której jest mowa, kiedy ten rodzaj jest nieistotny, albo &amp;ndash; w przypadku grupy ludzi lub rzeczy &amp;ndash; kiedy należą one do więcej niż jednego rodzaju. <br /> <br /> Forma {{tar|ⲱⲣ|ûr}}, niejako w kontraście do pozostałych, jest niepomijalna, kiedy podmiot wyrażony jest celownikiem.<br /> <br /> === Zaimki osobowe ===<br /> Chociaż zaimki osobowe w formie mianownikowej nie istnieją, tarejski posiada szereg form zależnych, w tym część reliktowych form sprzężonych, używanych wyłącznie w złożeniach z przyimkami. Zzaimki w dopełniaczu, celowniku i bierniku mają także formy akcentowane i nieakcentowane o różnych funkcjach.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Przypadek →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Dopełniacz<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Celownik<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Biernik<br /> ! Ablatyw<br /> ! Allatyw<br /> ! Komitatyw<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Forma →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}}<br /> | {{tar|ⲱⲙ|ûm}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲙ|(a)m}}<br /> | {{tar|ⲩϣⲓ|ushi}}<br /> | {{tar|ⲱϣ|ûsh}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϣ|(a)sh}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲇⲁ|mada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁ|ma}}<br /> | {{tar|ⲙⲓϧⲁ|miha}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲙⲁ|mima}}<br /> | {{tar|ⲙⲉ|me}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲩⲣⲁⲗ|ural}}<br /> | {{tar|ⲩⲣⲓ|uri}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲗ|ral}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲩⲣϣⲓ|urshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲣ|shûr}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲇⲁ|rada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲣⲁ|ra}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲣⲟ(ⲛ)|ro(n)}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲥⲩ|usu}}<br /> | {{tar|ⲱⲥ|ûs}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲥ|(a)s}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲓ|si}}<br /> | {{tar|(ⲓ)ⲥ|(i)s}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲇⲁ|sada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲁ|sa}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲁ|sua}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙⲁ|suma}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ|se}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥⲩ|masu}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁϣⲓ|mashi}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲛⲁⲗ|unal}}<br /> | {{tar|ⲩⲛⲓ|uni}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲗ|nal}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲱϣⲓ|nûshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲛ|shûn}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲇⲁ|nada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲁ|na}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲛⲟ(ⲛ)|no(n)}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲱⲛ|zûn}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ϩⲟⲥ|hos}}<br /> | {{tar|ϩⲱ|hû}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϩ|(a)h}}<br /> | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲏ|hî}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲇⲁ|hada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲁ|ha}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ϩ|(î)h}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲩⲥ|nus}}<br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ⲛ|(î)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲩϣ|hush}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲱⲗ|sûl}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲁϣⲓ|sashi}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲇⲁ|suda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲩ|su}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | mn.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲁⲗ|nûmal}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲓ|nûmi}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙ|nûm}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲥⲓ|ansi}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛⲥ|(a)ns}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲩⲙⲇⲁ|anumda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲩⲗ|napul}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲓ|napi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲡⲓ|anpi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲓⲥⲁ|anisa}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲓⲥ|nis}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲉⲗⲁ|gela}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲓϣⲓ|gishi}}<br /> | {{tar|ⲅⲉⲇⲁ|geda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲅⲁ|ga}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲁⲥⲁ|nasa}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϣⲁϣⲓ|shashi}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲉⲇⲁ|seda}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> Brak danej formy, oznaczony w tabeli pauzą (&amp;mdash;), wskazuje na użycie pełnej formy (jeśli dostępna), lub formy sprzężonej przypadka wymaganego przez rekcję standardową &amp;ndash; np. dla komitatywu będzie to dopełniacz.<br /> <br /> Tarejski nie posiada zaimków czy przymiotników dzierżawczych. W ich miejsce korzysta się z postponowanej konstrukcji komitatywnej z przyimkiem {{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu|do}} i odpowiednią formą sprzężoną: dopełniaczową lub komitatywną, jeśli istnieje:<br /> <br /> &lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 40px&quot;&gt;<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲙⲉ|insume|mój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲣⲟ|insuro|nasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲥⲉ|insuse|twój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲙⲁⲥ|insu mas|Pana, Pani}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲟ|insuno|wasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲍⲟⲛ|insu zon|Państwa}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱϩ|insûh|jego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱⲛ|insûn|jej}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩϩⲁⲗ|insuhal|tego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲋⲥⲩⲗ|inssul|jego, jej, tego}} (w praktyce często używany w znaczeniu „czyjś, kogoś, obojętnie kogo”)<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲱⲙ|insunûm|ich, mężczyzn}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲡ|insunap|ich, kobiet}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲅⲉⲗⲁ|insugela|ich, rzeczy, zwierząt, itp.}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲥⲁ|insunasa|ich, obojętnie kogo}} (rzadko używany)<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> === Partykuły deiktyczne ===<br /> Zaimki wskazujące w tarejskim wyewoluowały w nieodmienne partykuły deiktyczne. Pozwalają one na czterostopniową identyfikację położenia obiektu, o którym mowa: „ten” &amp;ndash; „ten (trochę dalej)” &amp;ndash; „tamten (trochę bliżej)” &amp;ndash; „tamten”. Znaczenie każdej partykuły uzależnione jest od tego, czy stojąca za nią grupa nominalna jest w formie określonej czy w nieokreślonej. Dodatkowo, użycie formy pustej pozwala na oddanie znaczeń „ten” i „tamten” bez kontrastowania obiektów względem siebie.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 560px&quot; <br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Liczba<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Rodzaj<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (I)&lt;br /&gt;„ten”<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień II<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień III<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień IV<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień V<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (VI)&lt;br /&gt;„tamten”<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mn.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma pusta<br /> |}<br /> <br /> === Liczebnik ===<br /> Tarejski posiada dziesiętny system liczebnikowy. Liczebniki główne nie odmieniają się przez rodzaj, liczebniki porządkowe natomiast posiadają formy męskie, żeńskie i nijakie. Jako że derywacja form dla rodzaju żeńskiego i nijakiego jest przewidywalna, w tabeli poniżej przedstawione zostaną tylko liczebniki porządkowe w rodzaju męskim.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 1050px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 1<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|Ⲁ}}<br /> | {{tar|ⲩⲉ|we}}<br /> | {{tar|ⲧⲁⲃⲩ|tabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 11<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲀ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲩⲉ|mûtwe}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲧⲁⲃⲩ|pammûttabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 30<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲃⲁ|maba}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲁⲃⲩ|pammabu}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> ! {{tar|Ⲃ}}<br /> | {{tar|ⲥⲓⲛⲁ|sina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲓⲛⲩ|pamsinu}}<br /> ! 12<br /> ! {{tar|ⲒⲂ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲁ|mûssina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲩ|pammûssinu}}<br /> ! 40<br /> ! {{tar|ⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲓⲙⲓ|khimi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲓⲙⲩ|pamkhimu}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> ! {{tar|Ⲅ}}<br /> | {{tar|ϣⲩⲛⲇ|shund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩⲛⲇⲩ|pamshundu}}<br /> ! 13<br /> ! {{tar|ⲒⲄ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇ|mûtshund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇⲩ|pammûtshundu}}<br /> ! 50<br /> ! {{tar|Ⲕ}}<br /> | {{tar|ⲧⲟ|to}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲧⲟⲧⲩ|pamtotu}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> ! {{tar|Ⲇ}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲛⲧ|fant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϥⲁⲛⲧⲩ|pamfantu}}<br /> ! 14<br /> ! {{tar|ⲒⲆ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧ|mûtfant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧⲩ|pammûtfantu}}<br /> ! 60<br /> ! {{tar|ⲔⲒ}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲥⲓ|sasi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲁⲥⲩ|pamsasu}}<br /> |-<br /> ! 5<br /> ! {{tar|Ⲉ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲓⲁ|diya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲓⲩ|pamdiyu}}<br /> ! 15<br /> ! {{tar|ⲒⲈ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲇⲓⲓⲁ|mûdiya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲇⲓⲓⲩ|pammûdiyu}}<br /> ! 70<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ϣⲩϥⲩ|shufu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩϥⲩ|pamshufu}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> ! {{tar|Ⲋ}}<br /> | {{tar|ⲥⲟⲓⲁ|soya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲟⲓⲩ|pamsoyu}}<br /> ! 16<br /> ! {{tar|ⲒⲊ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲁ|mûssoya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲩ|pammûssoyu}}<br /> ! 80<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲉⲙⲩ|khemu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲉⲙⲩ|pamkhemu}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> ! {{tar|Ⲍ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲛ|shan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙmϣⲁⲛⲩ|pamshanu}}<br /> ! 17<br /> ! {{tar|ⲒⲌ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲁⲛ|mûtshan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲁⲛⲩ|pammûtshanu}}<br /> ! 90<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲥⲩ|pasu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲡⲁⲥⲩ|pampasu}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> ! {{tar|Ⲏ}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲙ|kham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲁⲙⲩ|pamkhamu}}<br /> ! 18<br /> ! {{tar|ⲒⲎ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲕⲭⲁⲙ|mûkkham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲕⲭⲁⲙⲩ|pammûkkhamu}}<br /> ! 100<br /> ! {{tar|Ⲗ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲇⲁ|shada}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲁⲇⲩ|pamshadu}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> ! {{tar|Ⲑ}}<br /> | {{tar|ⲁⲥⲓⲧ|asit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲁⲥⲓⲧⲩ|pamasitu}}<br /> ! 19<br /> ! {{tar|ⲒⲐ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧ|mûtasit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧⲩ|pammûtasitu}}<br /> ! 500<br /> ! {{tar|Ⲙ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲋⲥⲁ|dissa}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲋⲥⲩ|pamdissu}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> ! {{tar|Ⲓ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧ|mût}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲩ|pammûtu}}<br /> ! 20<br /> ! {{tar|ⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲓⲁⲧ|yat}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲓⲁⲧⲩ|pamyatu}}<br /> ! 1000<br /> ! {{tar|Ⲛ}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϩⲁⲗⲩ|pamhalu}}<br /> |}<br /> <br /> === Czasownik ===<br /> Odmiana czasownika w tarejskim ma najprawdopodobniej aglutynacyjną genezę i nie jest wyprowadzalna z języka pranuweńskiego w bezpośredni sposób. Tarejski czasownik niesie ze sobą następujące informacje o następujących kategoriach gramatycznych:<br /> * osobę (pod postacią końcówek osobowych oraz ruchomej klityki osobowej, funkcyjnie bliskiej zaimkowi osobowemu podmiotu),<br /> * czas, tryb i aspekt &amp;ndash; granica między kategorią czasu i aspektu w tarejskim jest dość płynna, a formy wyrażające te kategorie nazywa się zbiorczo „czasoaspektami”. Język tarejski posiada siedem takich konstrukcji czasoaspektowych: ''imperfectum'' („[przeszły] niedokonany”), ''stativum'' („[przeszły] dokonany”), ''indefinitum'' („nieprzeszły”), ''potentialis'' („potencjalny”), ''conditionalis'' („warunkowy”), ''inferentialis'' („nieświadka”) oraz ''imperativum'' („rozkazujący”), <br /> * stronę &amp;ndash; domyślną stroną jest strona czynna. Stronę bierną stanu oraz stronę zwrotną wyraża się za pomocą morfemów fleksyjnych. Strona bierna procesu jest konstrukcją peryfrastyczną.<br /> Dodatkowo, wyróżnia się następujące formy bezosobowe:<br /> * bezokolicznik prosty i kauzatywny,<br /> * imiesłów przymiotnikowy uprzedni bierny, imiesłów przymiotnikowy uprzedni czynny,<br /> * supinum.<br /> Czasowniki dzielą się na kilka klas odmian, uzależnionych od budowy rdzenia czasownika bazowego, tzn. pomijających ewentualne prefiksy:<br /> * klasa I: rdzenie mocne (C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;C&amp;mdash;C) &amp;ndash; złożone z samych spółgłosek. Wygłosowym dźwiękiem bezokolicznika będzie zawsze spółgłoska: {{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙ|kharem|handlować}}, {{tar|ⲕⲩⲙⲩⲙ|kumum|pracować w polu}}, {{tar|ⲛⲓⲡⲁⲗ|nipal|opowiadać}};<br /> * klasa II: rdzenie zgeminowane (G&amp;mdash;C, C&amp;mdash;G) &amp;ndash; jednym z elementów jest zbitka spółgłoskowa lub geminaty: {{tar|ⲋⲥ|ss}} lub {{tar|ϯⲗ|ll}}: {{tar|ⲡⲩⲛⲇ|pund|gasić}}, {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siadać}}, {{tar|ϯⲗⲟⲣ|kuć}};<br /> * klasa III: rdzenie słabe inicjalnie (J&amp;mdash;C, J&amp;mdash;C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;J&amp;mdash;C) &amp;ndash; pierwszym lub środkowym elementem jest półsamogłoska, która często wokalizuje się lub jest absorbowana przez sąsiednie dźwięki w odmianie: {{tar|ⲓⲁⲛⲁⲥ|yanas|kłamać}}, {{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛ|walen|zdobić}};<br /> * klasa IV: rdzenie słabe finalnie (C&amp;mdash;J, C&amp;mdash;C&amp;mdash;J) &amp;ndash; ostatnim elementem jest półsamogłoska. Taki rdzeń wymaga samogłoski podtrzymującej i dlatego bezokolicznik w wygłosie otrzymuje samogłoskę /{{IPA|ɑ}}/: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}}, {{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya|biec, ciec}}, {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲓⲁ|danaya|czcić}}.<br /> <br /> Dodatkowo, część czasowników jest nieregularna w wyniku zmian fonetycznych lub suplecji. Zbiór ten czasem nazywa się klasą V. <br /> <br /> ==== Formy bezosobowe ====<br /> Czasownik tarejski posiada dwa bezokoliczniki &amp;ndash; prosty i kauzatywny. Bezokolicznik kauzatywny jest tworzony poprzez dodanie przefiksu {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} oraz retrakcję konturu samogłoskowego. W ten sposób rdzeń słaby finalnie t-w „długość” przybiera formę prostą {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} i {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}}. Jeśli samogłoski konturu już są tylne, nie ulegają one zmianie, np. k-ss „siedzenie” przybiera formy {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} i {{tar|ⲥⲉⲕⲁⲋⲥ|sekass|siadać}}. Kauzatywność bezokolicznika jest czasami względna lub nieoczywista z powodu etymologicznego zatarcia, np. {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} i {{tar|ⲥⲉⲥⲏⲩⲁⲇ|sesîwad|przekazać, oddać}}. W złożonych formach czasownikowych prefiks {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} umieszczony jest jako ostatni prefiks, w bezpośrednim sąsiedztwie rdzenia, np. {{tar|ⲁⲛⲥⲉⲭⲁⲧⲩⲙ|ansekhatum|zamykać na klucz}} od {{tar|ⲁⲛⲭⲁⲓⲧⲱⲙ|ankhaitûm|być zamkniętym na klucz}}.<br /> <br /> Supinum odpowiada funkcyjnie polskim konstrukcjom z „aby” i „do”, wskazując na cel lub przeznaczenie danej czynności lub przedmiotu. Formalnie przypmina rzeczownik liczby pojedynczej rodzaju męskiego w mianowniku i w mowie potocznej często jest z nim mylony. Supinum konstruuje się przez wymianę konturu fonetycznego na podniesiony o jeden stopień i dodanie końcówki {{tar|&amp;ndash;ⲟⲥ|&amp;ndash;os}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲕⲟⲋⲥⲟⲥ|kossos|aby usiąść, do siedzenia}}, {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲓⲩⲟⲇⲟⲥ|siwodos|aby rozkazywać, do rozkazywania}}. Jeśli samogłoski konturu są już w najwyższym szeregu, nie ulegają zmianie. Zarówno /{{IPA|e̞}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|i}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|o̞}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|u}}/. Jeśli rdzeń jest słaby finalnie, podtrzymująca go samogłoska zostaje ucięta: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲟⲩⲟⲥ|setowos|aby wydłużyć, do wydłużania}}.<br /> <br /> Imiesłowy przymiotnikowe funkcjonują w tarejskim w charakterze przymiotników odczasownikowych. Nie są mocno obciążone funkcyjnie i nie należą do powszechnych. Imiesłów uprzedni bierny tworzy się w rodzaju męskim poprzez otoczenie rdzenia cyrkumfiksem {{tar|ⲁ&amp;ndash; &amp;ndash;ⲁⲍⲩ|a&amp;ndash; &amp;ndash;azu}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲍⲩ|akassazu|posadzony}}. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą swoją samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁⲍⲩ|setawazu|wydłużony}}. Imiesłów uprzedni czynny tworzy się poprzez wymianę konturu fonetycznego na obniżony o jeden stopień i dodanie sufiksu {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}: {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲉⲩⲁⲇⲓⲛ|sewadin|który rozkazał}}. Zarówno /{{IPA|i}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|e̞}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|u}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|o̞}}/. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} → {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓⲛ|taiwin|który wydłużał}}. Formy żeńskie i nijakie tworzy się w zgodzie z odmianą przymiotnikową.<br /> <br /> ==== Formy osobowe ====<br /> ===== Preliminaria =====<br /> Tarejskie formy osobowe są zwykle wielofunkcyjne, wskazując na osobę, liczbę, czas, aspekt, tryb oraz stronę jednocześnie. Szczególnie rozgraniczenie czasu, aspektu i trybu jest trudne: granice między poszczególnymi formami czasowo-aspektowymi wyznaczają granice przede wszystkim między relacjami mówiącego do tego, o czym mówi, następnie sposobami przedstawienia tego, o czym mówi, a dopiero na końcu między poszczególnymi ramami czasowymi. Z tego powodu często mówi się, że kategoria czasu jako taka w tarejskim nie istnieje, a jej rolę spełniają okoliczniki i wyrażenia okolicznikowe, a także kontekst zdaniowy.<br /> <br /> Tabele poniżej ukażą odmianę we wszystkich formach czasowo-aspektowych dla czterech klas regularnych oraz dwóch czasowników nieregularnych: jednego, w którym nieregularność wynika z przeszłych zmian fonetycznych, oraz kolejnego, w którym odmiana jest formalnie regularna, ale odbywa się na kilku tematach w wyniku zlania się kilku czasowników w jeden. Wcześniej przedstawione zostaną klityki osobowe, które przynależą do każdej formy osobowej czasownika, ale mogą się z nią łączyć zarówno w pozycji nagłosowej, jak i wygłosowej, a ich powtarzanie w każdej tabeli zaburzyłoby czytelność.<br /> <br /> ===== Klityki osobowe =====<br /> Klityki osobowe mogą być umieszczone na początku lub na końcu formy czasownika. Prepozycja klityki to forma neutralna &amp;ndash; postpozycją sugeruje się podkreślenie roli podmiotu w kontekście wypowiedzi. Klityki przybierają różne formy w zależności od ich kontekstu fonetycznego, a także &amp;ndash; w 3. osobie &amp;ndash; od rodzaju (lub jego braku). Tabela poniżej prezentuje wszystkie formy klityczne.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 450px&quot;<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Nagłos, przed samogł.<br /> ! Nagłos, przed spółgł.<br /> ! Wygłos, po samogł.<br /> ! Wygłos, po spółgł.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲓⲙ&amp;ndash;|im&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲓ&amp;ndash;|i&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;y}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲙ|&amp;ndash;im}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲓⲛ&amp;ndash;|in&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲛⲓ&amp;ndash;|ni&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲛ|&amp;ndash;n}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲕ&amp;ndash;|ak&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲕ|&amp;ndash;k}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛ&amp;ndash;|ten&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲧⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|te(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲧⲉⲛ|&amp;ndash;ten}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲧⲉⲛ|&amp;ndash;aten}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;6&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲉϥ&amp;ndash;|ef&amp;ndash;}}<br /> | rowspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲉ&amp;ndash;|e&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϥⲩ|&amp;ndash;fu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉϥ|&amp;ndash;ef}}<br /> |-<br /> ! r.ż.<br /> | {{tar|ⲉⲥ&amp;ndash;|es&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲩ|&amp;ndash;su}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲥ|&amp;ndash;es}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | {{tar|ⲉⲍ&amp;ndash;|ez&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲍⲩ|&amp;ndash;ⲍu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲍ|&amp;ndash;ez}}<br /> |-<br /> ! bezrodz.<br /> | {{tar|ⲓϩ&amp;ndash;|ih&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲓ&amp;ndash;|hi&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩ|&amp;ndash;h}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓϩ|&amp;ndash;ih}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! żywotny<br /> | {{tar|ⲥⲉⲛ&amp;ndash;|sen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|se(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲉⲛ|&amp;ndash;sen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲥⲉⲛ|&amp;ndash;asen}}<br /> |-<br /> ! nieżywotny<br /> | {{tar|ϩⲉⲛ&amp;ndash;|hen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|he(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩⲉⲛ|&amp;ndash;hen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁϩⲉⲛ|&amp;ndash;ahen}}<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Indefinitum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 100%; font-size: 80%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙ|kupować}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥ|siedzieć}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲁⲥ|yanas|kłamać}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛ|walen|zdobić}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya|biec}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | niereg.&lt;br /&gt;{{tar|ⲃⲁⲗ|bal|dać}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | supl.&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁϣ|kash|dołączyć}}<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲟ|kharemo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲟ|kharemetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲟ|kasso}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲟ|kassetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁ|&amp;ndash;ama}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲁ|kassama}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲟ|inso}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲟ|insetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁ|insa}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲟ|uleno}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲟ|ulenetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁ|ulena}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟ|fo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲟ|&amp;ndash;tho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲟ|fîtho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲟ|taiwo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲟ|&amp;ndash;tho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲟ|taitho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲱⲁ|taiwa}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲟ|balo}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲑⲟ|baltho}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁ|bala}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲟ|kasho}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲟ|kashetho}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁ|kasha}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲩ|kharemu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲩ|kharemethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩ|kassu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲩ|kassethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁ|&amp;ndash;ⲩma}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩⲙⲁ|kassuma}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲩ|insethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&gt;&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁ|insa}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲩ|ulenu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲩ|ulenethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁ|ulena}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲩ|&amp;ndash;wu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲩ|fîwu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲩ|&amp;ndash;thu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲩ|fîthu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲁ|&amp;ndash;wa}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲁ|fîwa}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲩ|taiwu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲩ|&amp;ndash;thu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲩ|taithu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲱⲁ|taiwa}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩ|baw}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲑⲩ|balthu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲁ|bawa}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲩ|kashu}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲩ|kashethu}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁ|kasha}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉ|khareme}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲉ|kharemethe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲓ|kharemai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲉ|&amp;ndash;ine}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲉ|kassine}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲉ|&amp;ndash;ithe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲉ|kassithe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁⲓ|&amp;ndash;amai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲁⲓ|kassamai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉ|inse}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲉ|insethe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁⲓ|insai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉ|ulene}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲉ|ulenethe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁⲓ|ulenai}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲉ|–we}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲉ|fîwe}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲉ|–the}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲉ|fîthe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲓ|fîyai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲉ|taiwe}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲉ|–the}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲉ|taithe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲓ|taiwai}}<br /> | {{tar|ⲃⲉ|be}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲑⲉ|bathe}}<br /> | {{tar|ⲃⲉⲓⲁⲓ|beyai}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉ|kashe}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲉ|kashethe}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁⲓ|kashai}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕ|kharemak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲧⲁⲕ|kharemetak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲁⲓ|kharemakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲁⲕ|&amp;ndash;inak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲁⲕ|kassinak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ithak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲁⲕ|kassithak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;inakai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲁⲕⲁⲓ|kassinakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;&amp;ndash;ⲁⲕ}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁⲕ|insak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲁⲕ|insethak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁⲕⲁⲓ|insakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁⲕ|ulenak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲁⲕ|ulenethak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁⲕⲁⲓ|ulenakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲕ|fîyak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲉⲑⲁⲕ|fîyethak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲕⲁⲓ|fîyakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲕ|taiwak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;thak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲁⲕ|taithak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲕⲁⲓ|taiwakai}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁⲕ|balak}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲕ|balethak}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁⲕⲁⲓ|balakai}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁⲕ|kashak}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲁⲕ|kashethak}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁⲕⲁⲓ|kashakai}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 3.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓ|kharemi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓ|&amp;ndash;ethi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲓ|kharemethi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓ|&amp;ndash;iwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲩⲓ|kharemiwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲓ|&amp;ndash;ini}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲓ|kassini}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲓ|&amp;ndash;ithi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲓ|kassithi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲩⲓ|&amp;ndash;amwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲩⲓ|kassamwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓ|yansi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓ|&amp;ndash;ethi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲓ|yansethi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓ|&amp;ndash;iwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓⲩⲓ|yansiwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓ|waleni}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓ|&amp;ndash;ethi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲉⲑⲓ|walenethi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓ|&amp;ndash;iwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓⲩⲓ|waleniwi}}<br /> | '''{{tar|–Ø|–Ø}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓ|fîy}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲓ|–thi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲓ|fîthi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲓ|&amp;ndash;wi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲓ|fîwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;Ø|–Ø}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩ|taiw}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;–ⲑⲓ|–thi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲓ|taithi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓ|taiwi}}<br /> | {{tar|ⲃⲓ|bi}}<br /> | {{tar|ⲃⲓⲑⲓ|bithi}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩⲓ|balwi}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓ|kashi}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲓ|kashethi}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓⲩⲓ|kashiwi}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲥ|kharemis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ethis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲓⲥ|kharemethis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓⲥ|&amp;ndash;iwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲩⲓⲥ|kharemiwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲓⲥ|&amp;ndash;inis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲓⲥ|kassinis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ithis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲓⲥ|kassithis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲩⲓⲥ|&amp;ndash;amwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲩⲓⲥ|kassamwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓⲥ|yansis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ethis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲓⲥ|yansethis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓⲥ|&amp;ndash;iwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓⲩⲓⲥ|yansiwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓⲥ|walenis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ethis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲉⲑⲓⲥ|walenethis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓⲥ|&amp;ndash;iwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓⲩⲓⲥ|waleniwis}}<br /> | '''{{tar|–ⲥ|–s}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲥ|fîyas}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲓⲥ|–this}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲓⲥ|fîthis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲓⲥ|&amp;ndash;wis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲓⲥ|fîwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲥ|–s}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲥ|taiwas}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;–ⲑⲓⲥ|–this}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲓⲥ|taithis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓⲥ|taiwis}}<br /> | {{tar|ⲃⲓⲥ|bis}}<br /> | {{tar|ⲃⲓⲑⲓⲥ|bithis}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩⲓⲥ|balwis}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓⲥ|kashis}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲓⲥ|kashethis}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓⲩⲓⲥ|kashiwis}}<br /> |}<br /> Prototypową koniugacją w trybie ''indefinitum'' jest odmiana w klasie I, w której najwyraźniej widać pozostałości systemu aglutynacyjnego w postaci stałych elementów wyznaczających poszczególne osoby oraz stronę bierną. Rdzenie zgeminowane klasy II ulegają rozszerzeniu o infiks {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ&amp;ndash;|&amp;ndash;in&amp;ndash;}}, mający pierwotnie znaczenie ingresywne, ale obecnie zredukowany do roli nośnika akcentu leksykalnego. Wskutek obecności tego infiksu w często używanych formach czasownikowych częste są, uważane za błędne, bezokoliczniki oparte na nowych rdzeniach „superciężkich”, mających budowę C&amp;mdash;V&amp;mdash;Gin, np. *{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛ|*kassin}} w miejsce normatywnego {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass}}. W klasie III w pierwszej i drugiej osobie następuje rekonstrukcja pierwszej sylaby, polegająca na wokalizacji półsamogłoski i delecji pierwotnego konturu. Podobny proces, chociaż dotyczący ostatniej sylaby rdzenia, zachodzi w klasie IV &amp;ndash; w niej w nieco inny sposób w zależności od tego, czy rdzeń buduje półsamogłoska /{{IPA|j}}/ czy /{{IPA|w}}/. Odmiana w klasie IV jest najbardziej chwiejna dialektalnie: w części gwar formy te nie różnią się od odmian klasy I i II, w innych natomiast ze względu na znaczną redukcję fonetyczną końcówek ich rolę przejął w każdej formie bezokolicznik &amp;ndash; tendencja do takiego rozwiązania sprawy rozszerza się stopniowo w obrębie systemu koniugacyjnego oraz geograficznie, i powoduje ostateczne zespojenie proklitycznych zaimków osobowych celem kompensacji.<br /> <br /> ===== ''Stativum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; text-size: 80%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I II III<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|–ⲁⲕⲩ|–aku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲩ|kharemaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲕⲩ|kassaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲕⲩ|yansaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲕⲩ|walnaku}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲕⲩ|–ethaku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲕⲩ|kharemethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲕⲩ|kassethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲕⲩ|yansethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲕⲩ|walnethaku}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲕⲁ|–aka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲁ|kharemaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲕⲁ|kassaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲕⲁ|yansaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲕⲁ|walnaka}}<br /> | '''{{tar|–ⲕⲩ|–ku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲕⲩ|fîku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲕⲩ|taiku}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲕⲩ|–athaku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲕⲩ|fîyathaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲕⲩ|taiwathaku}}<br /> | '''{{tar|–ⲕⲁ|–ka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲕⲁ|fîka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲕⲁ|taika}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲕⲩ|bawku}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲕⲩ|balethaku}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲕⲁ|bawka}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲕⲩ|redaku}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲕⲩ|redethaku}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲕⲁ|redaka}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|–ⲁⲛⲩ|–anu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲛⲩ|kharemanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲛⲩ|kassanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲛⲩ|yansanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲛⲩ|walnanu}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲛⲩ|–ethanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲛⲩ|kharemethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲛⲩ|kassethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲛⲩ|yansethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲛⲩ|walnethanu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲛⲁ|–ana}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲛⲁ|kharemana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲛⲁ|kassana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲛⲁ|yansana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲛⲁ|walnana}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩ|–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲛⲩ|fînu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲛⲩ|tainu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲛⲩ|–athanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲛⲩ|fîyathanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲛⲩ|taiwathanu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁ|–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲛⲁ|fîna}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲛⲁ|taina}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲛⲩ|bawnu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲛⲩ|balethanu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲛⲁ|bawna}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲛⲩ|redanu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲛⲩ|redethanu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲛⲁ|redana}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲁ|–ata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲁ|kharemata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲁ|kassata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲁ|yansata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲁ|walnata}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲧⲁ|–ethata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲁ|kharemethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲁ|kassethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲁ|yansethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲁ|walnethata}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲁⲓ|–atai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲁⲓ|kharematai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲁⲓ|kassatai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲁⲓ|yansatai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲁⲓ|walnatai}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲁ|–ta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲁ|fîta}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲁ|taita}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲧⲁ|–athata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲁ|fîyathata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲁ|taiwathata}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲁⲓ|–tai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲁⲓ|fîtai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲁⲓ|taitai}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲧⲁ|bawta}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲧⲁ|balethata}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲧⲁⲓ|bawtai}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲁ|redata}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲧⲁ|redethata}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲁⲓ|redatai}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲩⲛⲩ|–atunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲛⲩ|kharematunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲛⲩ|kassatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲛⲩ|yansatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲛⲩ|walnatunu}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|–ethatunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|kharemethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|kassethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|yansethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|walnethatunu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|–atunai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|kharematunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|kassatunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|yansatunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|walnatunai}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲛⲩ|–tunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩⲛⲩ|fîtunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩⲛⲩ|taitunu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|–athatunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|fîyathatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|taiwathatunu}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲛⲁⲓ|–tunai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩⲛⲁⲓ|fîtunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩⲛⲁⲓ|taitunai}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲧⲩⲛⲩ|bawtunu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|balethatunu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲧⲩⲛⲁⲓ|bawtunai}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲛⲩ|redatunu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|redethatunu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|redatunai}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 3.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁ|kassa}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁ|yansa}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁ|walna}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁ|–etha}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁ|kharemetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁ|kassetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁ|yansetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁ|walnetha}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲩⲓ|–atwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲓ|kharematwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲓ|kassatwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲓ|yansatwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲓ|walnatwi}}<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–ta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁ|–atha}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲁ|fîyatha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁ|taiwatha}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲓ|–twi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩⲓ|fîtwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩⲓ|taitwi}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁ|bala}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁ|baletha}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁⲩⲓ|balawi}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁ|reda}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁ|redetha}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲓ|redatwi}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲩ|kharemu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩ|kassu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲩ|yansu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲩ|walnu}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲧⲩ|–ethatu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲩ|kharemethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲩ|kassethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲩ|yansethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲩ|walnethatu}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲥ|–us}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲩⲥ|kharemus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩⲥ|kassus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲩⲥ|yansus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲩⲥ|walnus}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲛⲩ|–tu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩ|fîtu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩ|taitu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|–athatu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲩ|fîyathatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲩ|taiwathatu}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲥ|–tus}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩⲥ|fîtus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩⲥ|taitus}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩ|balu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲩ|balethu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩⲥ|balus}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲩ|redu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲩ|redethu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲩⲥ|redus}}<br /> |} <br /> W trybie ''stativum'' zlewanie się klas odmiany w jedną przebiegło najszybciej. W klasach I, II i III wszystkie końcówki są takie same. W klasie III dodatkowo można zaobserwować delecję jądra ostatniej sylaby rdzenia. W klasie IV obserwujemy obecność końcówek z nagłosową spółgłoską &amp;ndash; w trzeciej osobie pierwotnie intruzywną, zastępującą słabą półsamogłoskę. Dodatkowo, czasownik nieregularny {{tar|ⲕⲁϣ|kash}} w tym trybie odmienia się regularnie na bazie supletywnego rdzenia r-d.<br /> <br /> ===== ''Imperfectum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; text-size: 80%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I II III<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲕⲩ|a–aku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲩ|akharemaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲕⲩ|akassaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲕⲩ|ayansaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲕⲩ|awalnaku}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲕⲩ|a–ethaku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲕⲩ|akharemethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲕⲩ|akassethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲕⲩ|ayansethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲕⲩ|awalnethaku}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲕⲁ|a–aka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲁ|akharemaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲕⲁ|akassaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲛⲥⲁⲕⲁ|ayansaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲕⲁ|walnaka}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲕⲩ|a–ku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲕⲩ|afîku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲕⲩ|ataiku}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲕⲩ|a–athaku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲕⲩ|afîyathaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲕⲩ|ataiwathaku}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲕⲁ|a–ka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲕⲁ|afîka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲕⲁ|ataika}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲕⲩ|abawku}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲕⲩ|abalethaku}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲕⲁ|abawka}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲕⲩ|aredaku}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲕⲩ|aredethaku}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲕⲁ|aredaka}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲛⲩ|a–anu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲛⲩ|akharemanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲛⲩ|akassanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲛⲩ|ayansanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲛⲩ|awalnanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲛⲩ|a–ethanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲛⲩ|akharemethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲛⲩ|akassethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲛⲩ|ayansethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲛⲩ|awalnethanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲛⲁ|a–ana}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲛⲁ|akharemana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲛⲁ|akassana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲛⲁ|ayansana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲛⲁ|awalnana}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩ|a–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲛⲩ|afînu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲛⲩ|atainu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲛⲩ|a–athanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲛⲩ|afîyathanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲛⲩ|ataiwathanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁ|a–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲛⲁ|afîna}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲛⲁ|ataina}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲛⲩ|abawnu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲛⲩ|abalethanu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲛⲁ|abawna}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲛⲩ|aredanu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲛⲩ|aredethanu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲛⲁ|aredana}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲁ|a–ata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲁ|akharemata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲁ|akassata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲁ|ayansata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲁ|awalnata}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲧⲁ|a–ethata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲁ|kharemethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲁ|akassethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲁ|ayansethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲁ|awalnethata}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲁⲓ|a–atai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲁⲓ|akharematai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲁⲓ|akassatai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲁⲓ|ayansatai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲁⲓ|awalnatai}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲁ|a–ta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲁ|afîta}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲁ|ataita}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲧⲁ|a–athata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲁ|afîyathata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲁ|ataiwathata}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲁⲓ|a–tai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲁⲓ|afîtai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲁⲓ|ataitai}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲧⲁ|abawta}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲧⲁ|abalethata}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲧⲁⲓ|abawtai}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲁ|aredata}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲧⲁ|aredethata}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲁⲓ|aredatai}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲩⲛⲩ|a–atunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲛⲩ|akharematunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲛⲩ|akassatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲛⲩ|ayansatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲛⲩ|awalnatunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|a–ethatunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|akharemethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|akassethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|ayansethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|awalnethatunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|a–atunai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|akharematunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|akassatunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|ayansatunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|awalnatunai}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲛⲩ|a–tunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩⲛⲩ|afîtunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩⲛⲩ|ataitunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|a–athatunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|afîyathatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|ataiwathatunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲛⲁⲓ|a–tunai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩⲛⲁⲓ|afîtunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩⲛⲁⲓ|ataitunai}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲧⲩⲛⲩ|abawtunu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|abalethatunu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲧⲩⲛⲁⲓ|abawtunai}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲛⲩ|aredatunu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|aredethatunu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|aredatunai}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 3.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁ|a–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|akharema}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁ|akassa}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁ|ayansa}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁ|awalna}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁ|a–etha}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁ|akharemetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁ|akassetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁ|ayansetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁ|awalnetha}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲩⲓ|a–atwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲓ|akharematwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲓ|akassatwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲓ|ayansatwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲓ|awalnatwi}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁ|a–ta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁ|afîya}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁ|ataiwa}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁ|a–atha}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲁ|afîyatha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁ|ataiwatha}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲓ|a–twi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩⲓ|afîtwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩⲓ|ataitwi}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲁ|abala}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁ|abaletha}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲁⲩⲓ|abalawi}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁ|areda}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁ|aredetha}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲓ|aredatwi}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲩ|a–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲩ|akharemu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲩ|akassu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲩ|ayansu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲩ|awalnu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲧⲩ|a–ethatu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲩ|akharemethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲩ|akassethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲩ|ayansethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲩ|awalnethatu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲩⲥ|a–us}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲩⲥ|akharemus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲩⲥ|akassus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲩⲥ|ayansus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲩⲥ|awalnus}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲛⲩ|a–tu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩ|afîtu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩ|ataitu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|a–athatu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲩ|afîyathatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲩ|ataiwathatu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲥ|a–tus}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩⲥ|afîtus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩⲥ|ataitus}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲩ|abalu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲩ|abalethu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲩⲥ|abalus}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲩ|aredu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲩ|aredethu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲩⲥ|aredus}}<br /> |}<br /> Formy ''imperfectum'' formalnie derywowane są poprzez augmentację form ''stativum'' przy pomocy prefiksu {{tar|ⲁ–|a–}}, który dodawany jest w bezwzględnym nagłosie, tzn. także przed innymi prefiksami. Zasada ta przestrzegana jest dosyć konsekwentnie, chociaż część czasowników supletywnych posiada inne formy ''stativum'' i ''imperfectum'', świadczące o tym, że świadomość derywacyjna tych form powoli w języku tarejskim zanika.<br /> <br /> ===== ''Potentialis'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Conditionalis'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Inferentialis'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Imperativum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> <br /> [[Kategoria:Języki Kyonu|Tarejski]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_tarejski&diff=23846 2018-02-20T23:12:38Z

<p>Widsið: /* Imperfectum */</p> <hr /> <div>{{ język<br /> | kolor = #7851A9 | nazwa = tarejski | nazwa własna = Ⲑⲁⲣⲩ ''Tharu''<br /> | twórca = [[User:Widsið|Widsið]] | rok = 2017-2018 | cel = użytkowanie w conworldzie | wersja = 0.5 | nazwa conworldu = [[Kyon]]<br /> | państwa = [[Tarum]] | regiony = wschodni Kyon | mówiący = bd.<br /> | alfabet = nieopracowany conscript (''in loco'': alfabet koptyjski)<br /> | typologia = fleksyjny niekonkatenatywny&lt;br /&gt;VSO<br /> | klasyfikacja = <br /> '''języki nuweńskie''' (?)<br /> : języki antyponuweńskie<br /> :: tarejski<br /> }}<br /> '''Język tarejski''' (Ⲑⲁⲣⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Tharu epilu'' [{{IPA|ˈtʰɑ.ru e̞ˈpi.lu}}]) &amp;ndash; język o nieustalonej klasyfikacji, powszechnie uważany za członka grupy [[języki nuweńskie|języków nuweńskich]], w której tworzy oddzielną podgrupę ''antyponuweńską''. Tarejski jest językiem urzędowym [[Tarum]], chociaż najprawdopodobniej rozwinął się w innej części świata, skąd do wschodniego Kyonu został zawleczony w wyniku niemożliwej do umieszczenia w czasie wędrówki ludów. Izolacja geopolityczna kraju sprawiła, że jest niemal całkowicie wolny od identyfikowalnego zewnętrznego wpływu, chociaż dzieli kilkanaście leksemów, głównie dotyczących fauny i flory, z językami prymitywnych plemion zamieszkujących otaczające Tarum lasy deszczowe.<br /> <br /> Obecnie można wyróżnić dziewięć dialektów języka tarejskiego, a ich zasięg pokrywa się mniej więcej z podziałem administracyjnym kraju, opartym w dużej mierze o naturalne przeszkody dla rozwoju osadnictwa. Istnieje również odgórnie regulowany język standardowy (Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Assemanu epilu'' „oczyszczony język”), używany przede wszystkim w oficjalnej komunikacji. Tarejski zapisywany jest pismem alfabetycznym nieco przypominającym [[runy nuweńskie]]. Pismo ma charakter alfabetyczny i w dużej mierze dobrze odzwierciedla wymowę, dosyć mocno trzymając się zasady „jeden znak &amp;ndash; jeden dźwięk”. Zarówno słownictwo, jak i niekonkatenatywna morfologia języka są sprowadzalne do [[język pranuweński|pranuweńszczyzny]], ale badania tarejskiego zawsze były utrudnione ze względu na zamknięty charakter Tarum.<br /> <br /> Można przypuszczać, że niedawne otwarcie Tarum na świat w połączeniu z ożywionym zainteresowaniem obcymi kulturami na całym świecie będzie sprzyjało badaniom lokalnej mowy i pozwoli na udzielenie odpowiedzi na wiele pytań, dotyczących zarówno języka, jak i etnogenezy Tarejów.<br /> <br /> == Fonetyka i fonologia ==<br /> Tarejski posiada prosty system dźwiękowy, składający się z ośmiu samogłosek, dwóch półsamogłosek oraz osiemnastu spółgłosek.<br /> === Samogłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; |<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Przednie<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Środkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Tylne<br /> |-<br /> ! Przymknięte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/ ・ ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> |-<br /> ! Średnie<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> ! Otwarte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |}<br /> Tarejski system samogłoskowy wyraźnie ciąży ku większemu przymknięciu, jednocześnie nie przesuwając się wyraźnie ani w przód, ani w tył jamy ustnej. Środkowe przymknięte samogłoski ‹ⲏ› /{{IPA|ɨ}}/ i ‹ⲱ› /{{IPA|ʉ}}/ są nieco bardziej otwarte, niż skrajne ‹ⲓ› /{{IPA|i}}/ i ‹ⲩ› /{{IPA|u}}/. Warto zauważyć, że tylne samogłoski są zawsze zaokrąglone, a przednie &amp;ndash; nigdy. Zaokrąglenie jest wyraźne i skompresowane. Samogłoski nie ulegają redukcji w pozycji nieakcentowanej. Długość samogłoski nie ma fonemicznego znaczenia, chociaż najprawdopodobniej opozycja iloczasowa istniała w przeszłości &amp;ndash; wskazuje na to obecność długich dźwięków we wszystkich pozostałych językach nuweńskich. W tarejskim dyftongi nie występują; ostatni z notowanych jeszcze [[kalendarze Kyonu|300 lat temu]] dyftongów ‹ⲁⲓ› uległ koalescencji do /{{IPA|æ}}/, a w dalszej perspektywie najpewniej zleje się z ‹ⲉ› /{{IPA|e̞}}/, do którego stopniowo zbliża się w wymowie. Ortografia tarejska nie oznacza historycznych dyftongów we współczesnych pismach w myśl zasady o fonemiczności, jednak można je znaleźć w starszych tekstach. <br /> <br /> === Półsamogłoski ===<br /> Tarejski posiada dwie półsamogłoski /{{IPA|j}}/ i /{{IPA|w}}/, zapisywane jak ich samogłoskowe odpowiedniki: ‹ⲓ› oraz ‹ⲩ›. Mają one specjalny status w systemie morfofonemicznym tego języka: mimo że inaczej niż samogłoski nie mogą stanowić jądra sylaby, zdarza się, że rdzenie spółgłoskowe są przez nie dopełniane, tak jakby stanowiły one prawdziwe samogłoski, zachowując jednak swój spółgłoskowy status, tzn. tworząc dodatkowy element spółgłoskowego łańcucha. Dodatkowo, rdzenie w których skład wchodzą półsamogłoski, nazywane są rdzeniami płynnymi i podlegają nieco innym zasadom odmiany.<br /> <br /> === Spółgłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1000px&quot;<br /> |-<br /> ! <br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowo-&lt;br /&gt;-zębowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Dziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Zadziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Podniebienne<br /> |-<br /> ! Nosowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲙ /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲛ /{{IPA|n}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Zwarto-&lt;br /&gt;-wybuchowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲡ /{{IPA|p}}/・ⲫ /{{IPA|pʰ}}/・ⲃ /{{IPA|b}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲧ /{{IPA|t}}/・ⲑ /{{IPA|tʰ}}/・ⲇ /{{IPA|d}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲕ /{{IPA|k}}/・ⲭ /{{IPA|kʰ}}/・ⲅ /{{IPA|g}}/<br /> |-<br /> ! Szczelinowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϥ /{{IPA|f}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲥ /{{IPA|s}}/・ⲍ /{{IPA|z}}/・(ⲋⲥ /{{IPA|sː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϣ /{{IPA|ʃ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϧ /{{IPA|ɣ}}/<br /> |-<br /> ! Drżące<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲣ /{{IPA|r}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Aproksymanty<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲗ /{{IPA|l}}/・(ϯⲗ /{{IPA|lː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |}<br /> Charakterystyczną cechą tarejskiej fonologii jest fonemiczny kontrast między aspirowanymi, nieaspirowanymi i dźwięcznymi spółgłoskami zwartymi, nieobecny w pokrewnych językach. Ponadto, inaczej niż samogłoski, spółgłoski ulegają szeregowi przemian pozycyjnych. <br /> <br /> Status geminat ‹ⲋⲥ› oraz ‹ϯⲗ›, wywodzących się z dawnych zbitek spółgłoskowych *vs oraz *tl &amp;ndash; stąd ich nietypowy zapis &amp;ndash; jest niejasny. Przez Tarejów są one odbierane jako jeden dźwięk i nie rozdziela się ich przy podziale na sylaby: Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ → Ⲁ・ⲋⲥⲉ・ⲙⲁ・ⲛⲩ. Jednocześnie trudno jest wskazać na pary minimalne, które pozwalałyby uznać je za odrębne fonemy. Nieco inaczej traktowane jest ‹ⲛⲛ› [{{IPA|nː}}], często wyraźnie artykulacyjnie rozdzielane na dwa elementy a nie przytrzymane.<br /> <br /> Obserwuje się w tarejskim zjawisko lenicji, w języku standardowym i większości dialektów dotyczy ono jednak wyłącznie dźwięcznych spółgłosek zwartych, które w pozycji między dwiema samogłoskami ulegają frykatywizacji: /{{IPA|b}}/ → [{{IPA|β}}]; /{{IPA|d}}/ → [{{IPA|ð}}]; /{{IPA|g}}/ → [{{IPA|ɣ}}]. Zjawisko to zachodzi także w pozycji międzywyrazowej, tzn. granica wyrazu jest ignorowana. Ponadto, dźwięczne spółgłoski nosowe, szczelinowe i zwarto-wybuchowe ulegają ubezdźwięcznieniu przed spółgłoską bezdźwięczną i w wygłosie, chyba że następne słowo zaczyna się na samogłoskę: wtedy dźwięczność zostaje utrzymana w wypadku spółgłosek nosowych i szczelinowych, a spółgłoski zwarto-wybuchowe zostają poddane lenicji.<br /> <br /> === Budowa sylaby ===<br /> Sylaba w języku tarejskim musi się składać przynajmniej z jednej samogłoski, do której dodatkowo może zostać dostawiony pojedynczy nagłos i podwójny wygłos:<br /> <br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;(C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) V (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) (C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> W pozycji '''C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' może stać dowolna spółgłoska, półsamogłoska, lub geminata ‹ⲋⲥ› albo ‹ϯⲗ›. W pozycjach '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' i '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' nie może się znaleźć geminata, dodatkowo, jeśli w pozycji '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' pojawia się półsamogłoska, sylaba zostaje automatycznie zamknięta. Jeśli sylabę otwierała geminata, pozycja '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' również jest niedostępna.<br /> <br /> Dla celów metrycznych i prozodycznych wyróżnia się cztery rodzaje sylab. Poniższa tabela przedstawia ich nazwy oraz uproszczoną budowę, gdzie G oznacza geminatę, J oznacza półsamogłoskę, a C &amp;ndash; dowolną inną spółgłoskę.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słabsza<br /> | V<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słaba<br /> | CV, VC, JV, VJ<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocna<br /> | CVC, CVJ, JVC, GV<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocniejsza<br /> | CVCC, JVCC, GVC<br /> |}<br /> <br /> === Prozodia ===<br /> Akcent w języku tarejskim pada na przedostatnią sylabę, jest stały i ma charakter dynamiczny. Ze względu na swoją stałą pozycję, nie jest fonemiczny. Akcenty pomocnicze pojawiają się na co drugiej sylabie od końca, jeśli wyraz ma więcej niż trzy sylaby, por. np. Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ [{{IPA|e̞ˌsu.tɑˈnʉr.pɑl}}]. Tarejski jest językiem czasowanym według mor, gdzie sylaby słabsze trwają pół mory, sylaby słabe &amp;ndash; jedną morę, sylaby mocne &amp;ndash; półtorej mory, a sylaby mocniejsze &amp;ndash; dwie mory. Charakteryzuje się też opadającą tonacją, także w pytaniach tak/nie, co może być źródłem nieporozumień.<br /> <br /> == Fleksja ==<br /> === Rzeczownik i przymiotnik ===<br /> Tarejskie rzeczowniki i przymiotniki odmieniają się przez następujące kategorie gramatyczne:<br /> * przypadki &amp;ndash; mianownik, dopełniacz, celownik i biernik,<br /> * stany &amp;ndash; „pusty”, określony i nieokreślony,<br /> * liczby &amp;ndash; pojedyncza i mnoga oraz szczątkowe formy podwójnej.<br /> Ponadto, przymiotniki podlegają odmianie przez rodzaje &amp;ndash; męski, żeński i nijaki &amp;ndash; w uzgodnieniu z rzeczownikiem, który określają. Formą prototypową &amp;ndash; słownikową jest mianownik w stanie pustym w liczbie pojedynczej, w przypadku przymiotnika w rodzaju męskim. Końcówki, które przyjmują poszczególne rzeczowniki i przymiotniki są uzależnione od ostatniego dźwięku lub serii dźwięków, a nie od rodzaju.<br /> <br /> Rzeczowniki i przymiotniki pogrupowane są w klasy deklinacyjne, podzielone na grupy: słabą i mocną. W odmianie słabej przynależność do klasy determinuje długość rdzenia. W odmianie mocnej klasę wyznacza końcówka formy prototypowej. Daje to łącznie dziesięć klas odmiany. Ponadto, istnieją rzeczowniki i przymiotniki nieodmienne, derywowane z rdzeni jednospółgłoskowych (historycznie jedną ze spółgłosek było zwarcie krtaniowe).<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | Klasa&amp;nbsp;→<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Słaba<br /> ! colspan=&quot;24&quot; | Mocna<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Szablon / końcówka&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us, &amp;ndash;is, &amp;ndash;os<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;n<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;m<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;C<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;o<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;u<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;i<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;a<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Przykładowy&lt;br /&gt;rzeczownik&amp;nbsp;→<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲛⲩⲩⲩ}}&lt;br /&gt;''nuwu''&lt;br /&gt;„dziecko”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲁⲙⲁⲓⲁ}}&lt;br /&gt;''mamaya''&lt;br /&gt;„dolina, jar”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲡⲓⲗⲩⲥ}}&lt;br /&gt;''pilus''&lt;br /&gt;„słowo”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲓⲇⲇⲁⲛ}}&lt;br /&gt;''middan''&lt;br /&gt;„dolina”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|Ⲑⲁⲣⲱⲙ}}&lt;br /&gt;''Tharûm''&lt;br /&gt;„[[Tarum]]”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲧ}}&lt;br /&gt;''danat''&lt;br /&gt;„czerń”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟ}}&lt;br /&gt;''assarto''&lt;br /&gt;„brama”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲗⲁⲕⲩ}}&lt;br /&gt;''laku''&lt;br /&gt;„namiot”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲃⲓⲃⲓ}}&lt;br /&gt;''bibi''&lt;br /&gt;„schronienie”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ}}&lt;br /&gt;''zora''&lt;br /&gt;„niebo”<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Typowy rodzaj&lt;br /&gt;rzeczownika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''każdy''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us ''męski'', &amp;ndash;is ''żeński'', &amp;ndash;os ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Rodzaj&lt;br /&gt;przymiotnika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 5%&quot; | Liczba&lt;br /&gt;↓<br /> ! Stan&amp;nbsp;→&lt;br /&gt;Przypadek&amp;nbsp;↓<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ni<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;o<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;oti<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;u<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;it<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;at<br /> |-<br /> ! Dopełniacz<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;ûl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;al<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vsal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ol<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;il<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;al<br /> |-<br /> ! Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;os<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;us<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;is<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;îs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;as<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nun<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;min<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mîn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;on<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otin<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;un<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;in<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;în<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;an<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;3&quot; | Mn.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vyu (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnt<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnta<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;na<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ma<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;mana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idena<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adena<br /> |-<br /> ! Dopełniacz&lt;br /&gt;Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;6&quot; | &amp;ndash;wial&lt;br /&gt;&amp;ndash; yal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vnal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCatal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;owal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;unal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;idil<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;adil<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vnat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vtinat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;manat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idenas<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adenas<br /> |-<br /> |}<br /> &lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;'''Objaśnienie symboli:''' C &amp;mdash; dowolna spółgłoska; J &amp;mdash; dowolna półsamogłoska; V &amp;mdash; dowolna samogłoska; &lt;s&gt;V&lt;/s&gt; &amp;mdash; końcówka powoduje usunięcie samogłoski poprzedzającej wyznacznik deklinacji&lt;/span&gt;<br /> <br /> Przynależność przymiotnika do klasy deklinacyjnej determinuje jego końcówka deklinacyjna w rodzaju męskim. Rozkłada się to w sposób następujący:<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;u, to wtedy w rodzaju żeńskim przyjmie on końcówkę &amp;mdash;i, a w nijakim: &amp;mdash;o,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;n, to tę samą końcówkę będzie on miał w rodzaju nijakim, a w rodzaju żeńskim przybierze końcówkę &amp;mdash;a,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;m, to tę samą końcówkę będzie on miał także w rodzaju żeńskim i nijakim,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest dowolna spółgłoska, to znaczy, że posiada on tylko formy puste, równe w każdym rodzaju i może występować tylko w orzeczniku albo jako element kompozytu przymiotnikowo-rzeczownikowego.<br /> <br /> ===== Nieregularna liczba mnoga rzeczowników =====<br /> Część rzeczowników z różnych względów posiada nieregularne formy liczby mnogiej. W przeważającej części są to pozostałości systemu tworzenia liczby mnogiej niekonkatenatywnej („łamanej”). Rzeczowniki tak tworzone, pomimo mnogiego znaczenia, otrzymują pojedyncze końcówki odmiany przez przypadki. W grupie rzeczowników o takiej odmianie znajdują się:<br /> &lt;div style=&quot;column-count: 3; column-gap: 30px&quot;&gt;<br /> * ''kush'' {{tar|ⲕⲩϣ}} „droga” &amp;mdash; ''akushi'' {{tar|ⲁⲕⲩϣⲓ}} „drogi”<br /> * ''mîr'' {{tar|ⲙⲏⲣ}} „człowiek” &amp;mdash; ''mira'' {{tar|ⲙⲓⲣⲁ}} „ludzie”<br /> * ''nabi'' {{tar|ⲛⲁⲃⲓ}} „parafia” &amp;mdash; ''eneb'' {{tar|ⲉⲛⲉⲃ}} „parafie”<br /> * ''neb'' {{tar|ⲛⲉⲃ}} „ojciec” &amp;mdash; ''naba'' {{tar|ⲛⲁⲃⲁ}} „ojcowie”<br /> * ''shi'' {{tar|ϣⲓ}} „dom” &amp;mdash; ''ashû'' {{tar|ⲁϣⲱ}} „domy”<br /> * ''sînam'' {{tar|ⲥⲏⲛⲁⲙ}} „świątynia” &amp;mdash; ''sanûm'' {{tar|ⲥⲁⲛⲱⲙ}} „świątynie”<br /> * ''tel'' {{tar|ⲧⲉⲗ}} „wieża” &amp;mdash; ''telu'' {{tar|ⲧⲉⲗⲩ}} „wieże”<br /> * ''ummi'' {{tar|ⲩⲙⲙⲓ}} „matka” &amp;mdash; ''yamma'' {{tar|ⲓⲁⲙⲙⲁ}} „matki” <br /> * ''wam'' {{tar|ⲩⲁⲙ}} dzień” &amp;mdash; ''awama'' {{tar|ⲁⲩⲁⲙⲁ}} „dni”<br /> * ''zainab'' {{tar|ⲍⲁⲓⲛⲁⲃ}} „lud, plemię” &amp;mdash; ''zeneb'' {{tar|ⲍⲉⲛⲉⲃ}} „ludy, plemiona”<br /> &lt;/div&gt;<br /> Dodatkowo, części ciała występujące w parach zachowały historyczne formy liczby podwójnej, ale wyłącznie w mianowniku. W pozostałych formach odmieniają się regularnie, zgodnie z klasą deklinacyjną, do której należą.<br /> * ''bus'' {{tar|ⲃⲩⲥ}} „dłoń” &amp;ndash; ''buwa'' {{tar|ⲃⲩⲩⲁ}} „dłonie”<br /> * ''lor'' {{tar|ⲗⲟⲣ}} „oko” &amp;ndash; ''lora'' {{tar|ⲗⲟⲣⲁ}} „oczy”<br /> * ''subis'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲥ}} „ucho” &amp;ndash; ''subia'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲁ}} „uszy”<br /> * ''zeyu'' {{tar|ⲍⲉⲓⲩ}} „stopa” &amp;ndash; ''zeya'' {{tar|ⲍⲉⲓⲁ}} „stopy”<br /> <br /> ===== Inne nieregularności odmiany =====<br /> Rzeczowniki i przymiotniki, które w formie mianownikowej mają taką samą końcówkę, jaką otrzymałyby w innym przypadku, nie podwajają końcówki. Jest to szczególnie prominentna cecha nazw miejscowych zakończonych na &amp;ndash;''al'', których formy mianownika i dopełniacza w licznie pojedynczej są tożsame, ale może dotyczyć każdej innej formy, pogłębiając synkretyzm form przypadkowych.<br /> <br /> Niektóre ożywione rzeczowniki w rodzaju męskim, szczególnie te zakończone na &amp;ndash;''r'', przyjmują końcówki odmiany &amp;ndash;''n'' w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej.<br /> <br /> ==== Określoność ====<br /> Określoność jest oznaczana w tarejskim dodatkowym morfemem, mającym charakter proklitycznego morfemu, dodawanego do każdej grupy (przydawki, podmiotu) w obrębie frazy nominalnej. Morfem ten pierwotnie miał charakter rodzajnikowy, ale rozróżnienie rodzaju zanikło wraz z jego fonetyczną erozją. Morfem jest nieodmienny, posiada jednak kilka form, uzależnionych od kolejnego dźwięku. Proklityczny charakter morfemu oddaje się przez jego zapis ze znakiem rodziału ({{tar|⳿}}) w zapisie tarejskim, bądź z dywizem w transkrypcji.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 450px&quot;<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Otoczenie&lt;br /&gt;fon.<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Forma<br /> ! style=&quot;width: 60%&quot; | Przykład<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed samogł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | id&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲇ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''id-assartoti'' {{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟⲧⲓ||brama}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|l}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | il&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲗ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''il-lakû'' {{tar|ⲓⲗ⳿ⲗⲁⲕⲱ||namiot}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | im&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲙ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''im-mafela'' {{tar|ⲓⲙ⳿ⲙⲁϥⲉⲗⲁ||kropla}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|n}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | in&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲛ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''in-nurpilû'' {{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲩⲣⲡⲓⲗⲱ||urząd}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|s}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | is&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲥ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''is-sanûmi'' {{tar|ⲓⲥ⳿ⲥⲁⲛⲱⲙⲓ||świątynie}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed dowolną inną spółgł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | i&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''i-Tharûmi'' {{tar|ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ||[[Tarum]]}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==== Stopniowanie przymiotnika ====<br /> Tarejski przymiotnik posiada pięć stopni gradacji: pozytyw (stopień „równy”, używany w kontekstach, w których nic nie jest porównywane z niczym), ekwatyw (stopień „równy”, porównywane cechy są takie same), komparatyw (stopień wyższy), superlatyw (stopień „najwyższy”, cecha jest najintensywniejsza wśród porównywanych) oraz absolutyw (stopień „najwyższy”, cecha nie ma sobie równych i jest nieporównywalna z niczym). Przymiotnik stopniuje się w języku tarejskim zazwyczaj przy pomocy infiksu, który oddziela temat od wyznaczającej przynależność deklinacyjną końcówki. Wyjątkiem są przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na &amp;ndash;''m'', które przy stopniowaniu zmieniają przynależność klasową, przybierając końcówki deklinacji &amp;ndash;u. Ponadto, przymiotnik ''dobry'' posiada część form supletywnych, a przymiotniki ''zły'', ''ciemny'' oraz ''jasny'' posiadają niekonkatenatywne formy odmiany.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 750px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Pozytyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Ekwatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Komparatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Superlatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Absolutyw<br /> |-<br /> ! I &amp;ndash;u; &amp;ndash;i; &amp;ndash;o<br /> | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | (= forma podstawowa)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁⲛ–|–an–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣ–|–ush–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲋⲥ–|–iss–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲛ–|–in–}}<br /> |-<br /> ! II &amp;ndash;n; &amp;ndash;a; &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲇⲁ–|–(a)da–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ϣⲁ–|–(a)sha–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁⲋ)ⲥⲁ–|–(as)sa–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲛⲁ–|–(a)na–}}<br /> |-<br /> ! III &amp;ndash;m; &amp;ndash;m; &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲙⲩ, –ⲩⲙⲓ, –ⲩⲙⲟ|–umu, –umi, –umo}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣⲩ, –ⲩϣⲓ, –ⲩϣⲟ|–ushu, –ushi, –usho}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲋⲥⲩ, –ⲩⲋⲥⲓ, –ⲩⲋⲥⲟ|–ussu, –ussi, –usso}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲛⲩ, –ⲩⲛⲓ, –ⲩⲛⲟ|–unu, –uni, –uno}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> === Kopula i zaimek osobowy podmiotu ===<br /> Funkcja kopuli i zaimka osobowego podmiotu nie jest w języku tarejskim rozdzielna. Wcześniejsze formy rozwoju języka rozróżniały jeszcze formy sprzężone zaimek-kopula i formy rodzielne, używane gdy podmiot był wyrażony inaczej, niż przy pomocy zaimka w mianowniku. Rozróżnienie nie utrzymało się jednak w żadnym z dialektów. Jako że kopula nie jest formalnie czasownikiem, nie podlega odmianie przez czasy i tryby &amp;ndash; kontekst lub dodatkowe słowa funkcyjne, takie jak przyimki czy partykuły, podpowiadają właściwe znaczenie.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Liczba →<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Pojedyncza<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Mnoga<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15px&quot; | Osoba ↓<br /> ! style=&quot;width: 35px&quot; | Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> | {{tar|ϩⲏⲗ|hîl}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲣ|mir}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲙⲟⲗ|mol}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲣ|mer}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | {{tar|ⲍⲓⲗⲩ|zilu}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;5&quot; | 3.<br /> ! rodz. m.<br /> | {{tar|ϧⲓⲣ|hir}}<br /> | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> |-<br /> ! rodz. ż.<br /> | {{tar|ⲡⲓ|pi}}<br /> | {{tar|ⲡⲩⲣ|pur}}<br /> |-<br /> ! rodz. n.<br /> | {{tar|ϩⲩ|hu}}<br /> | {{tar|ϩⲩⲙ|hum}}<br /> |-<br /> ! brak rodzaju<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙ|sum}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗ|sul}}<br /> |-<br /> ! podmiot celownikowy<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲱⲣ|ûr}}<br /> |}<br /> <br /> Wszystkie formy kopulatywne niosą ze sobą zarówno znaczenie zaimka osobowego podmiotu, jak i czasownika „być” w znaczeniu „istnieć, egzystować”. W zależności od kontekstu, moze więc wyraz {{tar|ⲡⲓ|pi}} oznaczać: „ona” (jeśli po nim następuje kolejny czasownik), „jest” (jeśli podmiot wyrażony jest rzeczownikiem) lub „ona jest” (jeśli w zdaniu nie występuje inny podmiot ani orzeczenie). W praktyce dwa pierwsze użycia stają się stopniowo coraz rzadsze &amp;ndash; pierwsze w wyniku inkorporacji zaimka osobowego jako prefiksu koniugacyjnego (co powoduje nieprawidłową z punktu widzenia np. gramatyki polskiej redundancję typu *''ona ona śpi''), a drugie przez wzgląd na to, że „być” jest w tarejskim domyślnym orzeczeniem, więc nie ma potrzeby jego wyrażania w mowie ani na piśmie (podobnie jak np. w języku rosyjskim).<br /> <br /> Specyfiką tarejskiej gramatyki jest forma „bezrodzajowa” kopuli. Gramatyki tarejskie nazywają tę formę „wszystkorodzajową”, ponieważ używa się jej kiedy nie jesteśmy w stanie określić rodzaju gramatycznego rzeczy czy osoby, o której jest mowa, kiedy ten rodzaj jest nieistotny, albo &amp;ndash; w przypadku grupy ludzi lub rzeczy &amp;ndash; kiedy należą one do więcej niż jednego rodzaju. <br /> <br /> Forma {{tar|ⲱⲣ|ûr}}, niejako w kontraście do pozostałych, jest niepomijalna, kiedy podmiot wyrażony jest celownikiem.<br /> <br /> === Zaimki osobowe ===<br /> Chociaż zaimki osobowe w formie mianownikowej nie istnieją, tarejski posiada szereg form zależnych, w tym część reliktowych form sprzężonych, używanych wyłącznie w złożeniach z przyimkami. Zzaimki w dopełniaczu, celowniku i bierniku mają także formy akcentowane i nieakcentowane o różnych funkcjach.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Przypadek →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Dopełniacz<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Celownik<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Biernik<br /> ! Ablatyw<br /> ! Allatyw<br /> ! Komitatyw<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Forma →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}}<br /> | {{tar|ⲱⲙ|ûm}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲙ|(a)m}}<br /> | {{tar|ⲩϣⲓ|ushi}}<br /> | {{tar|ⲱϣ|ûsh}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϣ|(a)sh}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲇⲁ|mada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁ|ma}}<br /> | {{tar|ⲙⲓϧⲁ|miha}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲙⲁ|mima}}<br /> | {{tar|ⲙⲉ|me}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲩⲣⲁⲗ|ural}}<br /> | {{tar|ⲩⲣⲓ|uri}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲗ|ral}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲩⲣϣⲓ|urshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲣ|shûr}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲇⲁ|rada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲣⲁ|ra}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲣⲟ(ⲛ)|ro(n)}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲥⲩ|usu}}<br /> | {{tar|ⲱⲥ|ûs}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲥ|(a)s}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲓ|si}}<br /> | {{tar|(ⲓ)ⲥ|(i)s}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲇⲁ|sada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲁ|sa}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲁ|sua}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙⲁ|suma}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ|se}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥⲩ|masu}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁϣⲓ|mashi}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲛⲁⲗ|unal}}<br /> | {{tar|ⲩⲛⲓ|uni}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲗ|nal}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲱϣⲓ|nûshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲛ|shûn}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲇⲁ|nada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲁ|na}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲛⲟ(ⲛ)|no(n)}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲱⲛ|zûn}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ϩⲟⲥ|hos}}<br /> | {{tar|ϩⲱ|hû}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϩ|(a)h}}<br /> | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲏ|hî}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲇⲁ|hada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲁ|ha}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ϩ|(î)h}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲩⲥ|nus}}<br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ⲛ|(î)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲩϣ|hush}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲱⲗ|sûl}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲁϣⲓ|sashi}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲇⲁ|suda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲩ|su}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | mn.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲁⲗ|nûmal}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲓ|nûmi}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙ|nûm}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲥⲓ|ansi}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛⲥ|(a)ns}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲩⲙⲇⲁ|anumda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲩⲗ|napul}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲓ|napi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲡⲓ|anpi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲓⲥⲁ|anisa}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲓⲥ|nis}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲉⲗⲁ|gela}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲓϣⲓ|gishi}}<br /> | {{tar|ⲅⲉⲇⲁ|geda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲅⲁ|ga}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲁⲥⲁ|nasa}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϣⲁϣⲓ|shashi}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲉⲇⲁ|seda}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> Brak danej formy, oznaczony w tabeli pauzą (&amp;mdash;), wskazuje na użycie pełnej formy (jeśli dostępna), lub formy sprzężonej przypadka wymaganego przez rekcję standardową &amp;ndash; np. dla komitatywu będzie to dopełniacz.<br /> <br /> Tarejski nie posiada zaimków czy przymiotników dzierżawczych. W ich miejsce korzysta się z postponowanej konstrukcji komitatywnej z przyimkiem {{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu|do}} i odpowiednią formą sprzężoną: dopełniaczową lub komitatywną, jeśli istnieje:<br /> <br /> &lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 40px&quot;&gt;<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲙⲉ|insume|mój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲣⲟ|insuro|nasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲥⲉ|insuse|twój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲙⲁⲥ|insu mas|Pana, Pani}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲟ|insuno|wasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲍⲟⲛ|insu zon|Państwa}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱϩ|insûh|jego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱⲛ|insûn|jej}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩϩⲁⲗ|insuhal|tego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲋⲥⲩⲗ|inssul|jego, jej, tego}} (w praktyce często używany w znaczeniu „czyjś, kogoś, obojętnie kogo”)<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲱⲙ|insunûm|ich, mężczyzn}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲡ|insunap|ich, kobiet}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲅⲉⲗⲁ|insugela|ich, rzeczy, zwierząt, itp.}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲥⲁ|insunasa|ich, obojętnie kogo}} (rzadko używany)<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> === Partykuły deiktyczne ===<br /> Zaimki wskazujące w tarejskim wyewoluowały w nieodmienne partykuły deiktyczne. Pozwalają one na czterostopniową identyfikację położenia obiektu, o którym mowa: „ten” &amp;ndash; „ten (trochę dalej)” &amp;ndash; „tamten (trochę bliżej)” &amp;ndash; „tamten”. Znaczenie każdej partykuły uzależnione jest od tego, czy stojąca za nią grupa nominalna jest w formie określonej czy w nieokreślonej. Dodatkowo, użycie formy pustej pozwala na oddanie znaczeń „ten” i „tamten” bez kontrastowania obiektów względem siebie.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 560px&quot; <br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Liczba<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Rodzaj<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (I)&lt;br /&gt;„ten”<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień II<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień III<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień IV<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień V<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (VI)&lt;br /&gt;„tamten”<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mn.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma pusta<br /> |}<br /> <br /> === Liczebnik ===<br /> Tarejski posiada dziesiętny system liczebnikowy. Liczebniki główne nie odmieniają się przez rodzaj, liczebniki porządkowe natomiast posiadają formy męskie, żeńskie i nijakie. Jako że derywacja form dla rodzaju żeńskiego i nijakiego jest przewidywalna, w tabeli poniżej przedstawione zostaną tylko liczebniki porządkowe w rodzaju męskim.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 1050px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 1<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|Ⲁ}}<br /> | {{tar|ⲩⲉ|we}}<br /> | {{tar|ⲧⲁⲃⲩ|tabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 11<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲀ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲩⲉ|mûtwe}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲧⲁⲃⲩ|pammûttabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 30<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲃⲁ|maba}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲁⲃⲩ|pammabu}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> ! {{tar|Ⲃ}}<br /> | {{tar|ⲥⲓⲛⲁ|sina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲓⲛⲩ|pamsinu}}<br /> ! 12<br /> ! {{tar|ⲒⲂ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲁ|mûssina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲩ|pammûssinu}}<br /> ! 40<br /> ! {{tar|ⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲓⲙⲓ|khimi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲓⲙⲩ|pamkhimu}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> ! {{tar|Ⲅ}}<br /> | {{tar|ϣⲩⲛⲇ|shund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩⲛⲇⲩ|pamshundu}}<br /> ! 13<br /> ! {{tar|ⲒⲄ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇ|mûtshund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇⲩ|pammûtshundu}}<br /> ! 50<br /> ! {{tar|Ⲕ}}<br /> | {{tar|ⲧⲟ|to}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲧⲟⲧⲩ|pamtotu}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> ! {{tar|Ⲇ}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲛⲧ|fant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϥⲁⲛⲧⲩ|pamfantu}}<br /> ! 14<br /> ! {{tar|ⲒⲆ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧ|mûtfant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧⲩ|pammûtfantu}}<br /> ! 60<br /> ! {{tar|ⲔⲒ}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲥⲓ|sasi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲁⲥⲩ|pamsasu}}<br /> |-<br /> ! 5<br /> ! {{tar|Ⲉ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲓⲁ|diya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲓⲩ|pamdiyu}}<br /> ! 15<br /> ! {{tar|ⲒⲈ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲇⲓⲓⲁ|mûdiya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲇⲓⲓⲩ|pammûdiyu}}<br /> ! 70<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ϣⲩϥⲩ|shufu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩϥⲩ|pamshufu}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> ! {{tar|Ⲋ}}<br /> | {{tar|ⲥⲟⲓⲁ|soya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲟⲓⲩ|pamsoyu}}<br /> ! 16<br /> ! {{tar|ⲒⲊ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲁ|mûssoya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲩ|pammûssoyu}}<br /> ! 80<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲉⲙⲩ|khemu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲉⲙⲩ|pamkhemu}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> ! {{tar|Ⲍ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲛ|shan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙmϣⲁⲛⲩ|pamshanu}}<br /> ! 17<br /> ! {{tar|ⲒⲌ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲁⲛ|mûtshan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲁⲛⲩ|pammûtshanu}}<br /> ! 90<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲥⲩ|pasu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲡⲁⲥⲩ|pampasu}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> ! {{tar|Ⲏ}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲙ|kham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲁⲙⲩ|pamkhamu}}<br /> ! 18<br /> ! {{tar|ⲒⲎ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲕⲭⲁⲙ|mûkkham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲕⲭⲁⲙⲩ|pammûkkhamu}}<br /> ! 100<br /> ! {{tar|Ⲗ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲇⲁ|shada}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲁⲇⲩ|pamshadu}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> ! {{tar|Ⲑ}}<br /> | {{tar|ⲁⲥⲓⲧ|asit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲁⲥⲓⲧⲩ|pamasitu}}<br /> ! 19<br /> ! {{tar|ⲒⲐ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧ|mûtasit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧⲩ|pammûtasitu}}<br /> ! 500<br /> ! {{tar|Ⲙ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲋⲥⲁ|dissa}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲋⲥⲩ|pamdissu}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> ! {{tar|Ⲓ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧ|mût}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲩ|pammûtu}}<br /> ! 20<br /> ! {{tar|ⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲓⲁⲧ|yat}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲓⲁⲧⲩ|pamyatu}}<br /> ! 1000<br /> ! {{tar|Ⲛ}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϩⲁⲗⲩ|pamhalu}}<br /> |}<br /> <br /> === Czasownik ===<br /> Odmiana czasownika w tarejskim ma najprawdopodobniej aglutynacyjną genezę i nie jest wyprowadzalna z języka pranuweńskiego w bezpośredni sposób. Tarejski czasownik niesie ze sobą następujące informacje o następujących kategoriach gramatycznych:<br /> * osobę (pod postacią końcówek osobowych oraz ruchomej klityki osobowej, funkcyjnie bliskiej zaimkowi osobowemu podmiotu),<br /> * czas, tryb i aspekt &amp;ndash; granica między kategorią czasu i aspektu w tarejskim jest dość płynna, a formy wyrażające te kategorie nazywa się zbiorczo „czasoaspektami”. Język tarejski posiada siedem takich konstrukcji czasoaspektowych: ''imperfectum'' („[przeszły] niedokonany”), ''stativum'' („[przeszły] dokonany”), ''indefinitum'' („nieprzeszły”), ''potentialis'' („potencjalny”), ''conditionalis'' („warunkowy”), ''inferentialis'' („nieświadka”) oraz ''imperativum'' („rozkazujący”), <br /> * stronę &amp;ndash; domyślną stroną jest strona czynna. Stronę bierną stanu oraz stronę zwrotną wyraża się za pomocą morfemów fleksyjnych. Strona bierna procesu jest konstrukcją peryfrastyczną.<br /> Dodatkowo, wyróżnia się następujące formy bezosobowe:<br /> * bezokolicznik prosty i kauzatywny,<br /> * imiesłów przymiotnikowy uprzedni bierny, imiesłów przymiotnikowy uprzedni czynny,<br /> * supinum.<br /> Czasowniki dzielą się na kilka klas odmian, uzależnionych od budowy rdzenia czasownika bazowego, tzn. pomijających ewentualne prefiksy:<br /> * klasa I: rdzenie mocne (C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;C&amp;mdash;C) &amp;ndash; złożone z samych spółgłosek. Wygłosowym dźwiękiem bezokolicznika będzie zawsze spółgłoska: {{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙ|kharem|handlować}}, {{tar|ⲕⲩⲙⲩⲙ|kumum|pracować w polu}}, {{tar|ⲛⲓⲡⲁⲗ|nipal|opowiadać}};<br /> * klasa II: rdzenie zgeminowane (G&amp;mdash;C, C&amp;mdash;G) &amp;ndash; jednym z elementów jest zbitka spółgłoskowa lub geminaty: {{tar|ⲋⲥ|ss}} lub {{tar|ϯⲗ|ll}}: {{tar|ⲡⲩⲛⲇ|pund|gasić}}, {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siadać}}, {{tar|ϯⲗⲟⲣ|kuć}};<br /> * klasa III: rdzenie słabe inicjalnie (J&amp;mdash;C, J&amp;mdash;C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;J&amp;mdash;C) &amp;ndash; pierwszym lub środkowym elementem jest półsamogłoska, która często wokalizuje się lub jest absorbowana przez sąsiednie dźwięki w odmianie: {{tar|ⲓⲁⲛⲁⲥ|yanas|kłamać}}, {{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛ|walen|zdobić}};<br /> * klasa IV: rdzenie słabe finalnie (C&amp;mdash;J, C&amp;mdash;C&amp;mdash;J) &amp;ndash; ostatnim elementem jest półsamogłoska. Taki rdzeń wymaga samogłoski podtrzymującej i dlatego bezokolicznik w wygłosie otrzymuje samogłoskę /{{IPA|ɑ}}/: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}}, {{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya|biec, ciec}}, {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲓⲁ|danaya|czcić}}.<br /> <br /> Dodatkowo, część czasowników jest nieregularna w wyniku zmian fonetycznych lub suplecji. Zbiór ten czasem nazywa się klasą V. <br /> <br /> ==== Formy bezosobowe ====<br /> Czasownik tarejski posiada dwa bezokoliczniki &amp;ndash; prosty i kauzatywny. Bezokolicznik kauzatywny jest tworzony poprzez dodanie przefiksu {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} oraz retrakcję konturu samogłoskowego. W ten sposób rdzeń słaby finalnie t-w „długość” przybiera formę prostą {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} i {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}}. Jeśli samogłoski konturu już są tylne, nie ulegają one zmianie, np. k-ss „siedzenie” przybiera formy {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} i {{tar|ⲥⲉⲕⲁⲋⲥ|sekass|siadać}}. Kauzatywność bezokolicznika jest czasami względna lub nieoczywista z powodu etymologicznego zatarcia, np. {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} i {{tar|ⲥⲉⲥⲏⲩⲁⲇ|sesîwad|przekazać, oddać}}. W złożonych formach czasownikowych prefiks {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} umieszczony jest jako ostatni prefiks, w bezpośrednim sąsiedztwie rdzenia, np. {{tar|ⲁⲛⲥⲉⲭⲁⲧⲩⲙ|ansekhatum|zamykać na klucz}} od {{tar|ⲁⲛⲭⲁⲓⲧⲱⲙ|ankhaitûm|być zamkniętym na klucz}}.<br /> <br /> Supinum odpowiada funkcyjnie polskim konstrukcjom z „aby” i „do”, wskazując na cel lub przeznaczenie danej czynności lub przedmiotu. Formalnie przypmina rzeczownik liczby pojedynczej rodzaju męskiego w mianowniku i w mowie potocznej często jest z nim mylony. Supinum konstruuje się przez wymianę konturu fonetycznego na podniesiony o jeden stopień i dodanie końcówki {{tar|&amp;ndash;ⲟⲥ|&amp;ndash;os}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲕⲟⲋⲥⲟⲥ|kossos|aby usiąść, do siedzenia}}, {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲓⲩⲟⲇⲟⲥ|siwodos|aby rozkazywać, do rozkazywania}}. Jeśli samogłoski konturu są już w najwyższym szeregu, nie ulegają zmianie. Zarówno /{{IPA|e̞}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|i}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|o̞}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|u}}/. Jeśli rdzeń jest słaby finalnie, podtrzymująca go samogłoska zostaje ucięta: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲟⲩⲟⲥ|setowos|aby wydłużyć, do wydłużania}}.<br /> <br /> Imiesłowy przymiotnikowe funkcjonują w tarejskim w charakterze przymiotników odczasownikowych. Nie są mocno obciążone funkcyjnie i nie należą do powszechnych. Imiesłów uprzedni bierny tworzy się w rodzaju męskim poprzez otoczenie rdzenia cyrkumfiksem {{tar|ⲁ&amp;ndash; &amp;ndash;ⲁⲍⲩ|a&amp;ndash; &amp;ndash;azu}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲍⲩ|akassazu|posadzony}}. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą swoją samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁⲍⲩ|setawazu|wydłużony}}. Imiesłów uprzedni czynny tworzy się poprzez wymianę konturu fonetycznego na obniżony o jeden stopień i dodanie sufiksu {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}: {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲉⲩⲁⲇⲓⲛ|sewadin|który rozkazał}}. Zarówno /{{IPA|i}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|e̞}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|u}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|o̞}}/. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} → {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓⲛ|taiwin|który wydłużał}}. Formy żeńskie i nijakie tworzy się w zgodzie z odmianą przymiotnikową.<br /> <br /> ==== Formy osobowe ====<br /> ===== Preliminaria =====<br /> Tarejskie formy osobowe są zwykle wielofunkcyjne, wskazując na osobę, liczbę, czas, aspekt, tryb oraz stronę jednocześnie. Szczególnie rozgraniczenie czasu, aspektu i trybu jest trudne: granice między poszczególnymi formami czasowo-aspektowymi wyznaczają granice przede wszystkim między relacjami mówiącego do tego, o czym mówi, następnie sposobami przedstawienia tego, o czym mówi, a dopiero na końcu między poszczególnymi ramami czasowymi. Z tego powodu często mówi się, że kategoria czasu jako taka w tarejskim nie istnieje, a jej rolę spełniają okoliczniki i wyrażenia okolicznikowe, a także kontekst zdaniowy.<br /> <br /> Tabele poniżej ukażą odmianę we wszystkich formach czasowo-aspektowych dla czterech klas regularnych oraz dwóch czasowników nieregularnych: jednego, w którym nieregularność wynika z przeszłych zmian fonetycznych, oraz kolejnego, w którym odmiana jest formalnie regularna, ale odbywa się na kilku tematach w wyniku zlania się kilku czasowników w jeden. Wcześniej przedstawione zostaną klityki osobowe, które przynależą do każdej formy osobowej czasownika, ale mogą się z nią łączyć zarówno w pozycji nagłosowej, jak i wygłosowej, a ich powtarzanie w każdej tabeli zaburzyłoby czytelność.<br /> <br /> ===== Klityki osobowe =====<br /> Klityki osobowe mogą być umieszczone na początku lub na końcu formy czasownika. Prepozycja klityki to forma neutralna &amp;ndash; postpozycją sugeruje się podkreślenie roli podmiotu w kontekście wypowiedzi. Klityki przybierają różne formy w zależności od ich kontekstu fonetycznego, a także &amp;ndash; w 3. osobie &amp;ndash; od rodzaju (lub jego braku). Tabela poniżej prezentuje wszystkie formy klityczne.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 450px&quot;<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Nagłos, przed samogł.<br /> ! Nagłos, przed spółgł.<br /> ! Wygłos, po samogł.<br /> ! Wygłos, po spółgł.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲓⲙ&amp;ndash;|im&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲓ&amp;ndash;|i&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;y}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲙ|&amp;ndash;im}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲓⲛ&amp;ndash;|in&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲛⲓ&amp;ndash;|ni&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲛ|&amp;ndash;n}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲕ&amp;ndash;|ak&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲕ|&amp;ndash;k}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛ&amp;ndash;|ten&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲧⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|te(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲧⲉⲛ|&amp;ndash;ten}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲧⲉⲛ|&amp;ndash;aten}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;6&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲉϥ&amp;ndash;|ef&amp;ndash;}}<br /> | rowspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲉ&amp;ndash;|e&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϥⲩ|&amp;ndash;fu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉϥ|&amp;ndash;ef}}<br /> |-<br /> ! r.ż.<br /> | {{tar|ⲉⲥ&amp;ndash;|es&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲩ|&amp;ndash;su}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲥ|&amp;ndash;es}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | {{tar|ⲉⲍ&amp;ndash;|ez&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲍⲩ|&amp;ndash;ⲍu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲍ|&amp;ndash;ez}}<br /> |-<br /> ! bezrodz.<br /> | {{tar|ⲓϩ&amp;ndash;|ih&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲓ&amp;ndash;|hi&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩ|&amp;ndash;h}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓϩ|&amp;ndash;ih}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! żywotny<br /> | {{tar|ⲥⲉⲛ&amp;ndash;|sen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|se(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲉⲛ|&amp;ndash;sen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲥⲉⲛ|&amp;ndash;asen}}<br /> |-<br /> ! nieżywotny<br /> | {{tar|ϩⲉⲛ&amp;ndash;|hen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|he(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩⲉⲛ|&amp;ndash;hen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁϩⲉⲛ|&amp;ndash;ahen}}<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Indefinitum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 100%; font-size: 80%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙ|kupować}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥ|siedzieć}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲁⲥ|yanas|kłamać}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛ|walen|zdobić}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya|biec}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | niereg.&lt;br /&gt;{{tar|ⲃⲁⲗ|bal|dać}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | supl.&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁϣ|kash|dołączyć}}<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲟ|kharemo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲟ|kharemetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲟ|kasso}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲟ|kassetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁ|&amp;ndash;ama}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲁ|kassama}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲟ|inso}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲟ|insetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁ|insa}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲟ|uleno}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲟ|ulenetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁ|ulena}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟ|fo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲟ|&amp;ndash;tho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲟ|fîtho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲟ|taiwo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲟ|&amp;ndash;tho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲟ|taitho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲱⲁ|taiwa}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲟ|balo}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲑⲟ|baltho}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁ|bala}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲟ|kasho}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲟ|kashetho}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁ|kasha}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲩ|kharemu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲩ|kharemethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩ|kassu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲩ|kassethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁ|&amp;ndash;ⲩma}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩⲙⲁ|kassuma}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲩ|insethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&gt;&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁ|insa}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲩ|ulenu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲩ|ulenethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁ|ulena}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲩ|&amp;ndash;wu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲩ|fîwu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲩ|&amp;ndash;thu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲩ|fîthu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲁ|&amp;ndash;wa}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲁ|fîwa}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲩ|taiwu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲩ|&amp;ndash;thu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲩ|taithu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲱⲁ|taiwa}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩ|baw}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲑⲩ|balthu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲁ|bawa}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲩ|kashu}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲩ|kashethu}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁ|kasha}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉ|khareme}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲉ|kharemethe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲓ|kharemai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲉ|&amp;ndash;ine}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲉ|kassine}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲉ|&amp;ndash;ithe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲉ|kassithe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁⲓ|&amp;ndash;amai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲁⲓ|kassamai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉ|inse}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲉ|insethe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁⲓ|insai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉ|ulene}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲉ|ulenethe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁⲓ|ulenai}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲉ|–we}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲉ|fîwe}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲉ|–the}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲉ|fîthe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲓ|fîyai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲉ|taiwe}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲉ|–the}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲉ|taithe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲓ|taiwai}}<br /> | {{tar|ⲃⲉ|be}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲑⲉ|bathe}}<br /> | {{tar|ⲃⲉⲓⲁⲓ|beyai}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉ|kashe}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲉ|kashethe}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁⲓ|kashai}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕ|kharemak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲧⲁⲕ|kharemetak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲁⲓ|kharemakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲁⲕ|&amp;ndash;inak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲁⲕ|kassinak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ithak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲁⲕ|kassithak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;inakai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲁⲕⲁⲓ|kassinakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;&amp;ndash;ⲁⲕ}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁⲕ|insak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲁⲕ|insethak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁⲕⲁⲓ|insakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁⲕ|ulenak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲁⲕ|ulenethak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁⲕⲁⲓ|ulenakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲕ|fîyak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲉⲑⲁⲕ|fîyethak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲕⲁⲓ|fîyakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲕ|taiwak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;thak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲁⲕ|taithak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲕⲁⲓ|taiwakai}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁⲕ|balak}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲕ|balethak}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁⲕⲁⲓ|balakai}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁⲕ|kashak}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲁⲕ|kashethak}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁⲕⲁⲓ|kashakai}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 3.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓ|kharemi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓ|&amp;ndash;ethi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲓ|kharemethi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓ|&amp;ndash;iwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲩⲓ|kharemiwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲓ|&amp;ndash;ini}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲓ|kassini}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲓ|&amp;ndash;ithi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲓ|kassithi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲩⲓ|&amp;ndash;amwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲩⲓ|kassamwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓ|yansi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓ|&amp;ndash;ethi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲓ|yansethi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓ|&amp;ndash;iwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓⲩⲓ|yansiwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓ|waleni}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓ|&amp;ndash;ethi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲉⲑⲓ|walenethi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓ|&amp;ndash;iwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓⲩⲓ|waleniwi}}<br /> | '''{{tar|–Ø|–Ø}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓ|fîy}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲓ|–thi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲓ|fîthi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲓ|&amp;ndash;wi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲓ|fîwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;Ø|–Ø}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩ|taiw}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;–ⲑⲓ|–thi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲓ|taithi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓ|taiwi}}<br /> | {{tar|ⲃⲓ|bi}}<br /> | {{tar|ⲃⲓⲑⲓ|bithi}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩⲓ|balwi}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓ|kashi}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲓ|kashethi}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓⲩⲓ|kashiwi}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲥ|kharemis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ethis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲓⲥ|kharemethis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓⲥ|&amp;ndash;iwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲩⲓⲥ|kharemiwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲓⲥ|&amp;ndash;inis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲓⲥ|kassinis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ithis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲓⲥ|kassithis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲩⲓⲥ|&amp;ndash;amwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲩⲓⲥ|kassamwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓⲥ|yansis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ethis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲓⲥ|yansethis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓⲥ|&amp;ndash;iwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓⲩⲓⲥ|yansiwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓⲥ|walenis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ethis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲉⲑⲓⲥ|walenethis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓⲥ|&amp;ndash;iwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓⲩⲓⲥ|waleniwis}}<br /> | '''{{tar|–ⲥ|–s}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲥ|fîyas}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲓⲥ|–this}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲓⲥ|fîthis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲓⲥ|&amp;ndash;wis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲓⲥ|fîwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲥ|–s}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲥ|taiwas}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;–ⲑⲓⲥ|–this}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲓⲥ|taithis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓⲥ|taiwis}}<br /> | {{tar|ⲃⲓⲥ|bis}}<br /> | {{tar|ⲃⲓⲑⲓⲥ|bithis}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩⲓⲥ|balwis}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓⲥ|kashis}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲓⲥ|kashethis}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓⲩⲓⲥ|kashiwis}}<br /> |}<br /> Prototypową koniugacją w trybie ''indefinitum'' jest odmiana w klasie I, w której najwyraźniej widać pozostałości systemu aglutynacyjnego w postaci stałych elementów wyznaczających poszczególne osoby oraz stronę bierną. Rdzenie zgeminowane klasy II ulegają rozszerzeniu o infiks {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ&amp;ndash;|&amp;ndash;in&amp;ndash;}}, mający pierwotnie znaczenie ingresywne, ale obecnie zredukowany do roli nośnika akcentu leksykalnego. Wskutek obecności tego infiksu w często używanych formach czasownikowych częste są, uważane za błędne, bezokoliczniki oparte na nowych rdzeniach „superciężkich”, mających budowę C&amp;mdash;V&amp;mdash;Gin, np. *{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛ|*kassin}} w miejsce normatywnego {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass}}. W klasie III w pierwszej i drugiej osobie następuje rekonstrukcja pierwszej sylaby, polegająca na wokalizacji półsamogłoski i delecji pierwotnego konturu. Podobny proces, chociaż dotyczący ostatniej sylaby rdzenia, zachodzi w klasie IV &amp;ndash; w niej w nieco inny sposób w zależności od tego, czy rdzeń buduje półsamogłoska /{{IPA|j}}/ czy /{{IPA|w}}/. Odmiana w klasie IV jest najbardziej chwiejna dialektalnie: w części gwar formy te nie różnią się od odmian klasy I i II, w innych natomiast ze względu na znaczną redukcję fonetyczną końcówek ich rolę przejął w każdej formie bezokolicznik &amp;ndash; tendencja do takiego rozwiązania sprawy rozszerza się stopniowo w obrębie systemu koniugacyjnego oraz geograficznie, i powoduje ostateczne zespojenie proklitycznych zaimków osobowych celem kompensacji.<br /> <br /> ===== ''Stativum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; text-size: 80%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I II III<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|–ⲁⲕⲩ|–aku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲩ|kharemaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲕⲩ|kassaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲁⲕⲩ|yansaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲕⲩ|walnaku}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲕⲩ|–ethaku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲕⲩ|kharemethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲕⲩ|kassethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲕⲩ|yansethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲕⲩ|walnethaku}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲕⲁ|–aka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲁ|kharemaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲕⲁ|kassaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲁⲕⲁ|yansaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲕⲁ|walnaka}}<br /> | '''{{tar|–ⲕⲩ|–ku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲕⲩ|fîku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲕⲩ|taiku}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲕⲩ|–athaku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲕⲩ|fîyathaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲕⲩ|taiwathaku}}<br /> | '''{{tar|–ⲕⲁ|–ka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲕⲁ|fîka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲕⲁ|taika}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲕⲩ|bawku}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲕⲩ|balethaku}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲕⲁ|bawka}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲕⲩ|redaku}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲕⲩ|redethaku}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲕⲁ|redaka}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|–ⲁⲛⲩ|–anu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲛⲩ|kharemanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲛⲩ|kassanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲁⲛⲩ|yansanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲛⲩ|walnanu}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲛⲩ|–ethanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲛⲩ|kharemethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲛⲩ|kassethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲛⲩ|yansethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲛⲩ|walnethanu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲛⲁ|–ana}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲛⲁ|kharemana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲛⲁ|kassana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲁⲛⲁ|yansana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲛⲁ|walnana}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩ|–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲛⲩ|fînu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲛⲩ|tainu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲛⲩ|–athanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲛⲩ|fîyathanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲛⲩ|taiwathanu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁ|–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲛⲁ|fîna}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲛⲁ|taina}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲛⲩ|bawnu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲛⲩ|balethanu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲛⲁ|bawna}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲛⲩ|redanu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲛⲩ|redethanu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲛⲁ|redana}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲁ|–ata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲁ|kharemata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲁ|kassata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲁⲧⲁ|yansata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲁ|walnata}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲧⲁ|–ethata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲁ|kharemethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲁ|kassethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲁ|yansethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲁ|walnethata}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲁⲓ|–atai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲁⲓ|kharematai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲁⲓ|kassatai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲁⲧⲁⲓ|yansatai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲁⲓ|walnatai}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲁ|–ta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲁ|fîta}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲁ|taita}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲧⲁ|–athata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲁ|fîyathata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲁ|taiwathata}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲁⲓ|–tai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲁⲓ|fîtai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲁⲓ|taitai}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲧⲁ|bawta}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲧⲁ|balethata}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲧⲁⲓ|bawtai}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲁ|redata}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲧⲁ|redethata}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲁⲓ|redatai}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲩⲛⲩ|–atunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲛⲩ|kharematunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲛⲩ|kassatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲛⲩ|yansatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲛⲩ|walnatunu}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|–ethatunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|kharemethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|kassethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|yansethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|walnethatunu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|–atunai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|kharematunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|kassatunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|yansatunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|walnatunai}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲛⲩ|–tunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩⲛⲩ|fîtunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩⲛⲩ|taitunu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|–athatunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|fîyathatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|taiwathatunu}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲛⲁⲓ|–tunai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩⲛⲁⲓ|fîtunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩⲛⲁⲓ|taitunai}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲧⲩⲛⲩ|bawtunu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|balethatunu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲧⲩⲛⲁⲓ|bawtunai}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲛⲩ|redatunu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|redethatunu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|redatunai}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 3.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁ|kassa}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲁ|yansa}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁ|walna}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁ|–etha}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁ|kharemetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁ|kassetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲉⲑⲁ|yansetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁ|walnetha}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲩⲓ|–atwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲓ|kharematwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲓ|kassatwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲓ|yansatwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲓ|walnatwi}}<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–ta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁ|–atha}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲁ|fîyatha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁ|taiwatha}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲓ|–twi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩⲓ|fîtwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩⲓ|taitwi}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁ|bala}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁ|baletha}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁⲩⲓ|balawi}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁ|reda}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁ|redetha}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲓ|redatwi}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲩ|kharemu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩ|kassu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲩ|yansu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲩ|walnu}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲧⲩ|–ethatu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲩ|kharemethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲩ|kassethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲩ|yansethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲩ|walnethatu}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲥ|–us}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲩⲥ|kharemus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩⲥ|kassus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲩⲥ|yansus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲩⲥ|walnus}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲛⲩ|–tu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩ|fîtu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩ|taitu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|–athatu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲩ|fîyathatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲩ|taiwathatu}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲥ|–tus}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩⲥ|fîtus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩⲥ|taitus}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩ|balu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲩ|balethu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩⲥ|balus}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲩ|redu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲩ|redethu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲩⲥ|redus}}<br /> |} <br /> W trybie ''stativum'' zlewanie się klas odmiany w jedną przebiegło najszybciej. W klasach I, II i III wszystkie końcówki są takie same. W klasie III dodatkowo można zaobserwować delecję jądra ostatniej sylaby rdzenia. W klasie IV obserwujemy obecność końcówek z nagłosową spółgłoską &amp;ndash; w trzeciej osobie pierwotnie intruzywną, zastępującą słabą półsamogłoskę. Dodatkowo, czasownik nieregularny {{tar|ⲕⲁϣ|kash}} w tym trybie odmienia się regularnie na bazie supletywnego rdzenia r-d.<br /> <br /> ===== ''Imperfectum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; text-size: 80%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I II III<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲕⲩ|a–aku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲩ|akharemaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲕⲩ|akassaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲕⲩ|ayansaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲕⲩ|awalnaku}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲕⲩ|a–ethaku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲕⲩ|akharemethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲕⲩ|akassethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲕⲩ|ayansethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲕⲩ|awalnethaku}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲕⲁ|a–aka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲁ|akharemaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲕⲁ|akassaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲛⲥⲁⲕⲁ|ayansaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲕⲁ|walnaka}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲕⲩ|a–ku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲕⲩ|afîku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲕⲩ|ataiku}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲕⲩ|a–athaku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲕⲩ|afîyathaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲕⲩ|ataiwathaku}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲕⲁ|a–ka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲕⲁ|afîka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲕⲁ|ataika}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲕⲩ|abawku}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲕⲩ|abalethaku}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲕⲁ|abawka}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲕⲩ|aredaku}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲕⲩ|aredethaku}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲕⲁ|aredaka}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲛⲩ|a–anu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲛⲩ|akharemanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲛⲩ|akassanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲛⲩ|ayansanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲛⲩ|awalnanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲛⲩ|a–ethanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲛⲩ|akharemethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲛⲩ|akassethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲛⲩ|ayansethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲛⲩ|awalnethanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲛⲁ|a–ana}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲛⲁ|akharemana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲛⲁ|akassana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲛⲁ|ayansana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲛⲁ|awalnana}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩ|a–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲛⲩ|afînu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲛⲩ|atainu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲛⲩ|a–athanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲛⲩ|afîyathanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲛⲩ|ataiwathanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁ|a–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲛⲁ|afîna}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲛⲁ|ataina}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲛⲩ|abawnu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲛⲩ|abalethanu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲛⲁ|abawna}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲛⲩ|aredanu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲛⲩ|aredethanu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲛⲁ|aredana}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲁ|a–ata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲁ|akharemata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲁ|akassata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲁ|ayansata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲁ|awalnata}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲧⲁ|a–ethata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲁ|kharemethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲁ|akassethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲁ|ayansethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲁ|awalnethata}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲁⲓ|a–atai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲁⲓ|akharematai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲁⲓ|akassatai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲁⲓ|ayansatai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲁⲓ|awalnatai}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲁ|a–ta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲁ|afîta}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲁ|ataita}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲧⲁ|a–athata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲁ|afîyathata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲁ|ataiwathata}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲁⲓ|a–tai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲁⲓ|afîtai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲁⲓ|ataitai}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲧⲁ|abawta}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲧⲁ|abalethata}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲧⲁⲓ|abawtai}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲁ|aredata}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲧⲁ|aredethata}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲁⲓ|aredatai}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲩⲛⲩ|a–atunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲛⲩ|akharematunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲛⲩ|akassatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲛⲩ|ayansatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲛⲩ|awalnatunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|a–ethatunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|akharemethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|akassethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|ayansethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|awalnethatunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|a–atunai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|akharematunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|akassatunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|ayansatunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|awalnatunai}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲛⲩ|a–tunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩⲛⲩ|afîtunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩⲛⲩ|ataitunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|a–athatunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|afîyathatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|ataiwathatunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲛⲁⲓ|a–tunai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩⲛⲁⲓ|afîtunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩⲛⲁⲓ|ataitunai}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲧⲩⲛⲩ|abawtunu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|abalethatunu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲩⲧⲩⲛⲁⲓ|abawtunai}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲛⲩ|aredatunu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|aredethatunu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|aredatunai}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 3.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁ|a–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|akharema}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁ|akassa}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁ|ayansa}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁ|awalna}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁ|a–etha}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁ|akharemetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁ|akassetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁ|ayansetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁ|awalnetha}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲧⲩⲓ|a–atwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲓ|akharematwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲓ|akassatwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲓ|ayansatwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲓ|awalnatwi}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁ|a–ta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁ|afîya}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁ|ataiwa}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁ|a–atha}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲁ|afîyatha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁ|ataiwatha}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲓ|a–twi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩⲓ|afîtwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩⲓ|ataitwi}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲁ|abala}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲁ|abaletha}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲁⲩⲓ|abalawi}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁ|areda}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲁ|aredetha}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲓ|aredatwi}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲩ|a–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲩ|akharemu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲩ|akassu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲩ|ayansu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲩ|awalnu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲉⲑⲁⲧⲩ|a–ethatu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲩ|akharemethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲩ|akassethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲩ|ayansethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲩ|awalnethatu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲩⲥ|a–us}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲩⲥ|akharemus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲩⲥ|akassus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲓⲁⲛⲥⲩⲥ|ayansus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲩⲁⲗⲛⲩⲥ|awalnus}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲛⲩ|a–tu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩ|afîtu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩ|ataitu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|a–athatu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲩ|afîyathatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲩ|ataiwathatu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲧⲩⲥ|a–tus}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁϥⲏⲧⲩⲥ|afîtus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲧⲁⲓⲧⲩⲥ|ataitus}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲩ|abalu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲉⲑⲩ|abalethu}}<br /> | {{tar|ⲁⲃⲁⲗⲩⲥ|abalus}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲩ|aredu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲉⲑⲩ|aredethu}}<br /> | {{tar|ⲁⲣⲉⲇⲩⲥ|aredus}}<br /> |}<br /> Formy ''imperfectum'' formalnie derywowane są poprzez augmentację form ''stativum'' przy pomocy prefiksu {{tar|ⲁ–|a–}}, który dodawany jest w bezwzględnym nagłosie, tzn. także przed innymi prefiksami. Zasada ta przestrzegana jest dosyć konsekwentnie, chociaż część czasowników supletywnych posiada inne formy ''stativum'' i ''imperfectum'', świadczące o tym, że świadomość derywacyjna tych form powoli w języku tarejskim zanika.<br /> <br /> ===== ''Potentialis'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Conditionalis'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Inferentialis'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Imperativum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> <br /> [[Kategoria:Języki Kyonu|Tarejski]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Kyo%C5%84ska_Tw%C3%B3rczo%C5%9B%C4%87&diff=23577 2018-02-14T22:05:39Z

<p>Widsið: /* Pieśń o Mieście Sarnath */</p> <hr /> <div>{{Główny artykuł|Kyon}}<br /> W tym artykule znajdują się opowiadania, których akcja dzieje się w Kyonie. Opowiadania są ułożone w kolejności chronologicznej od najstarszego do najnowszego.<br /> <br /> = Powrót =<br /> *'''Autor''': ''[[Użytkownik:Henryk Pruthenia|Henryk Pruthenia]], Noyi Tuma''<br /> *'''Miejsce akcji''': ''Komi, stolica [[Pinu]]''<br /> *'''Czas akcji''': ''Najprawdopodobniej wiek XC''<br /> *'''Języki''': ''Polski, [[Język pinu|pinuski]]''<br /> <br /> == Powrót ==<br /> Ya Ya Kumi wstała dziś wcześnie. Szybko ubrała się i pobiegła wzdłuż wyłożonych kamieniem ulic w stronę morza. To mogło być dziś. Dziś mógł wrócić statek. <br /> <br /> Dotarła wreszcie na plażę, gdzie zaczęła przedzierać się przez tłum kobiet. Wszystkie czekały na to samo. Morze było spokojne, fale powoli uderzały o brzeg. <br /> <br /> Rozejrzała się. Patrzyli na nią nieprzychylnie, śmiali się, coś szeptali między sobą. Wtem ktoś zakrzyczał: <br /> <br /> ''Statek na Horyzoncie! To &quot;Jutrzenka&quot;!'' <br /> Minęło parę chwil. Ludzie ruszyli ku pomostowi, wszyscy chcieli być pierwsi. Nikt nie patrzył na Ya Ya Kumi, czasami nawet ktoś ją popchnął...<br /> <br /> Wreszcie, ktoś przerzucił przez burtę deskę na pomost. Na ląd zeszli ludzie. Tragarze zaczęli wyładowywać towar, a oficerowie ruszyli w stronę brzegu pośród wiwatów. Ya Ya Kumi podbiegła do nich.<br /> <br /> Jeden z nich spojrzał na nią, przewracając oczami. I uderzył w twarz. <br /> <br /> ''- Idiotko! Przecież on zginął trzy lata temu!'' <br /> <br /> Ya Ya Kumi odwróciła się. I powoli odeszła do domu. <br /> <br /> == Miko ==<br /> {{wymowa|Miko.mp3|♬♬♬}}<br /> <br /> Ya Ya Kumi suko pu nan yosa. Sim ritat liŋi su sim kay si utan mesi-mesi la tato. Nan pila yo nan yosa. Nan yosa kepuk ye pila miko. <br /> <br /> Kame sim kolaŋ kame ta kap, ŋoto sim yuy punak se koyi yi palak. Yu puke soka-soka. Tato yo lita tiyo, sok yuŋur kamoŋ sirap. <br /> <br /> Sim ŋomo-ŋomo. Sim-sim piyu ta Ya Ya Kumi li raŋana, sim-sim miya su sim-sim lapim kato noŋ sim-rero-sim. Ŋe kato noyi mir:<br /> <br /> ''Kepuk Ye yo tenet pele nur! Nan yo Pu Mo!''<br /> <br /> Sim pele nur yiku kalik. Palak por ni ŋeŋot, yu poko noŋ yoka yo. Li noyi li piyu ta Ya Ya Kumi, riso-rero-riso kato noyi somas sim keŋi...<br /> <br /> Kin riso kato noyi miyat se mat punuy ta ŋeŋot. Palak maŋi ta pora. Noyi pa yuy paya seyan pik, ŋet susit-susit por ni kamoŋ papa mir sori papa mir. Ya Ya Kumi kay sim-tenet-sim. <br /> Yoka sim-sori-sim ŋomo ta sim royuk-royuk. Su sim kiyep Ya Ya Kumi rurem.<br /> <br /> ''-O seku! Makak sim-sim un ke ayu popek!''<br /> <br /> Ya Ya Kumi mase. Su sim luŋe ni ye. <br /> <br /> = Pieśń o Mieście Sarnath =<br /> *'''Autor''': ''[[Użytkownik:Borlach|Borlach]], Bhāvdhiran Ḱivarāni''<br /> *'''Miejsce akcji''': ''[[Sarnath]]''<br /> *'''Czas akcji''': ''Erupcja Góry Férhan, najprawdopodobniej początek XXIX wieku''<br /> *'''Języki''': ''Polski, [[Język ajdyniriański|ajdyniriański]], [[Język sarnacki|sarnacki]]''<br /> <br /> Utwór ten został spisany za czasów panowania Imperatora Fraexofarusha przez nieznanego z imienia i nazwiska poetę kryjącego się pod pseudonimem ''Bhāvdhiran Ḱivarāni'', co można luźno przetłumaczyć jako &quot;Dostojne Piękno z Kiwary&quot;. Poemat opisuje wydarzenia z powszechnie znanego na ziemiach [[Ajdynir|Imperium]] sarnackiego mitu o upadku i zagładzie miasta Sarnath. Autor najprawdopodobniej inspirował się i korzystał ze znacznie wcześniejszego, zaginionego w późniejszy wiekach, utworu sarnackiego. <br /> <br /> {| style=&quot;text-align: left; vertical-align: top&quot;<br /> | style=&quot;cellpadding: 25px&quot;<br /> '''Pieśń o Mieście Sarnath'''&lt;br&gt;&lt;br/&gt;<br /> O, Wspaniałe Sarnath!&lt;br&gt;&lt;br/&gt;Twe mury z andezytu i granitu tak wysokie&lt;br&gt;Rzeźbione kunsztem pradawnych mistrzów&lt;br&gt;Tak szerokie, że dwa rydwany jechać mogły&lt;br&gt;Po ich szczytach jeden obok drugiego&lt;br&gt;&lt;br/&gt;Lecz Twych murów już nie ma&lt;br&gt;&lt;br/&gt;O, Wystawne Sarnath!&lt;br&gt;&lt;br/&gt;Twe niezliczone ulice onyksowymi płytami brukowane&lt;br&gt;Czarnymi niczym bezgwiezdna strona nieba&lt;br&gt;Skrzyżowania i place niczym górskie doliny&lt;br&gt;Pełne pysznych posągów zapomnianej chwały&lt;br&gt;&lt;br/&gt;Lecz ich także już nie ma&lt;br&gt;&lt;br/&gt;O, Wielkie Sarnath!&lt;br&gt;&lt;br/&gt;Twe ogromne pałace okraszone złotem&lt;br&gt;Wysokie świątynie, ku chwale bogów postawione&lt;br&gt;Przeszklone ogrody i otwarte kramy targowe&lt;br&gt;Będące nigdyś klejnotem całej krainy Kadath&lt;br&gt;&lt;br/&gt;Rozmyły się w jasnych promieniach księżyców w pełni&lt;br&gt;Zniknęły pochłonięte przez mroczne odmęty ciemnych wód jeziora&lt;br&gt;Pogrzebane pod popiołem spadającym z nieba&lt;br&gt;W swych ostatnich godzinach skąpane we krwi&lt;br&gt;&lt;br/&gt;I już ich nie ma&lt;br&gt;I nigdy więcej ich nie ujrzy oko&lt;br&gt;Stracone na zawsze dla świata&lt;br&gt;Żyjące jeno w pamięci kolejnych pokoleń&lt;br&gt;&lt;br/&gt;O, Potężne Sarnath!&lt;br&gt;&lt;br/&gt;Po tysiącu latach twej chwały&lt;br&gt;Przepowiednia została spełniona&lt;br&gt;I nikt, nawet potężny król Nargisâveth&lt;br&gt;I nikt, nawet sędziwy kapłan Zo-Kalar&lt;br&gt;&lt;br/&gt;Odwrócić kolei zdarzeń nie mogli&lt;br&gt;Potężny król, władający od Morza po sam skraj Pustyni&lt;br&gt;Zabity, siedząc przy biesiadnym stole&lt;br&gt;Podczas największej uczty tych dziesięciu wieków&lt;br&gt;&lt;br/&gt;Sędziwy kapłan, strażnik zakazanej wiedzy&lt;br&gt;Któremu mądrość kazała zignorowac straszliwe ostrzeżenia&lt;br&gt; W trwodze obserwował koniec ze szczytu swej wieży&lt;br&gt;By w końcu samemu skończyć swe cierpienia&lt;br&gt;&lt;br/&gt;O, Piękne Sarnath!&lt;br&gt;&lt;br/&gt;I tak wysokie i szerokie mury, ogromne pałace&lt;br&gt;Wysokie świątynie, ulice i place, przeszklone ogrody&lt;br&gt;Wspaniałe posągi i otwarte kramy, klejnoty całej krainy Kadath&lt;br&gt;Zniknęły w mrocznych odmętach ciemnych wód jeziora&lt;br&gt;&lt;br/&gt;I już ich nie ma i nigdy więcej nie będzie&lt;br&gt;&lt;br/&gt;Jako przewidział przed śmiercią kapłan Taranikh&lt;br&gt;Proroctwo krwią swą wypisując na ołtarzu&lt;br&gt;Po tysiącu latach, tysiącu latach splendoru, zbudziły się&lt;br&gt; A z nich dawne demony, upadli wrogowie zstąpili&lt;br&gt;&lt;br/&gt;Mroczne odmęty ciemnych wód jeziora&lt;br&gt;Tako też wspaniałe miasto onyksowych ulic przestało istnieć&lt;br&gt;&lt;br/&gt; Przyszła na Sarnath Zagłada<br /> | style=&quot;cellpadding: 25px&quot;<br /> '''Shaurya a Bānaz Zarnaŝ'''&lt;br&gt;&lt;br/&gt;<br /> O Foxiyani Zarnaŝ!&lt;br&gt;&lt;br/&gt;<br /> <br /> Moh issanęri lakshaya nez xoniyôdaz ag chāfarayaz&lt;br&gt;<br /> Maedāmiyast sefraormainew quinaras kédar̄e&lt;br&gt;<br /> Fīn zoranęri, oan āksharam naghishi wedar̄e&lt;br&gt;<br /> Ťénas ťaor issanpurabīr saiyaz kallah saiyaz<br /> &lt;br&gt;&lt;br/&gt;<br /> Sil mijo lakshas an sūriya'yart<br /> &lt;br&gt;&lt;br/&gt;<br /> O Ṕārnūzhani Zarnaŝ!<br /> &lt;br&gt;&lt;br/&gt;<br /> Moh patvedjorio drąkhanaya hridcir̄asané anmeyôdabīr tarizhe&lt;br&gt;<br /> Āshayiné o lorhealané fea buriwerakshinani aibhad anyoayaz&lt;br&gt;<br /> Vestraquaraya ag ńaryahaya fea nāxridanęri o xônęri kaifrandaya&lt;br&gt;<br /> Annurion shaohadrané cąhwarabīr vyāshrāniosh cazhifyāmiyazhi<br /> &lt;br&gt;&lt;br/&gt;<br /> Sil ťaor eas an sūriya'yart<br /> &lt;br&gt;&lt;br/&gt;<br /> O Éxan Zarnaŝ!<br /> &lt;br&gt;&lt;br/&gt;<br /> Moh buriméjanęri isūrnévāya o rozhnévāya adrashaz&lt;br&gt;<br /> Issanęri ahûrpuraya, bali qenesse ahûrań vishatrios&lt;br&gt;<br /> Annuweŝaryianęri ąnārpuraya ag zoranęri faelliniya&lt;br&gt;<br /> Andoh ormai adhuń vaedjoraz Kadaŝ eshen zīmrhāz<br /> &lt;br&gt;&lt;br/&gt;<br /> Eo ńaor̄né annurakshinshāras creriranonīsht kûranas&lt;br&gt;<br /> Khshaparīsht, khshadrābīr frahimnew abyās azrāz āsenaŝio&lt;br&gt;<br /> Firya ṕutrāz o attaraz chisarnīs anyoaxa pūvwariosh vebraymio&lt;br&gt;<br /> Eo canenaz jagario khahtībun edae rhamyanew māhwābharas <br /> &lt;br&gt;&lt;br/&gt;<br /> Akhé an ťaor sūriya'yart&lt;br&gt;<br /> Akhé djaira źafrin ťaor anûsh patarimāśťo&lt;br&gt;<br /> Quaran bali awestaraz aeryāvwa ghaśratio&lt;br&gt; <br /> Rahetea chal haryamaz dharćanew avacanas <br /> &lt;br&gt;&lt;br/&gt;<br /> O Cazhifyani Zarnaŝ!<br /> &lt;br&gt;&lt;br/&gt;<br /> Ilya dwiźyat urūshulvā myą kholineviyepi&lt;br&gt;<br /> Sefraormain carjazqen aeriyąm annurios &lt;br&gt;<br /> Ag sūriyazét, zir̄ warzon cazhifyani rozhi Nargivos&lt;br&gt;<br /> Ag sūriyazét, zir̄ warzon deruni jaehami Zaoghalar <br /> &lt;br&gt;&lt;br/&gt;<br /> Chaefaraz parisene patnaghishi ptoān māhwayāsht -&lt;br&gt;<br /> Cazhifyani rozhi, Dhrāyaxa khizvos Nambhatatra ahwaretīdri&lt;br&gt;<br /> Vakhios, girdan kallah ćarshaiń o daurań wilaraz atharaiwīdri&lt;br&gt; <br /> Khahtībun aréxań ćarshanaz ptoān déśat zédurūshanāsht<br /> &lt;br&gt;&lt;br/&gt;<br /> Deruni jaehami, panûvar khshyavąmań hwadāmiyazhi&lt;br&gt; <br /> Andiw variśdāmi vewispatire fargaranęri raeŝayāshra ṕar̄īdro&lt;br&gt;<br /> Eo dāgyūnusa ghis issanpuraz dzyą rhaŝeshesse źoerorzīdri&lt;br&gt; <br /> En tarhon jakerśani doh ḱaoreseshān cvarvejakerśane <br /> &lt;br&gt;&lt;br/&gt;<br /> O Dhiryani Zarnaŝ!<br /> &lt;br&gt;&lt;br/&gt;<br /> Agīman issanęri o zoranęri lakshaya, buriméjanęri isūrnévāya o rozhnévāya&lt;br&gt;<br /> Issanęri ahûrpuraya, drąkhan ag ńaryahaya, annuweŝaryianęri ąnārpuraya&lt;br&gt;<br /> Shaohadranęri cąhwaraya, zoranęri faelliniya, zīmrhāya adhuń Kadaŝ vaedjoraz&lt;br&gt;<br /> Khshaparīsht eo buridhregvashanew khshadrābīr frahimnew abyās azrāz<br /> &lt;br&gt;&lt;br/&gt;<br /> Akhé an ťaor sūriya'yart ag djaira źafrin patashi<br /> &lt;br&gt;&lt;br/&gt;<br /> Fea erim quananazhi jaehami Taranićus carjazqenīdri&lt;br&gt;<br /> Girdan carjazqen edzor caneneť ki gārwilaraz atr̄agulīdri&lt;br&gt;<br /> Ilya dwiźyat urūshuwan, dwiźyat urūshuwan feanaz, tarvąrīsht &lt;br&gt;<br /> Ag payū ormai ŝur̄anaya o revanaya, śafrio ākhmataya qandrīsht <br /> &lt;br&gt;&lt;br/&gt;<br /> Buridhregvashanęri khshadrāya frahimnew abyās azrāz&lt;br&gt;<br /> Agīman khshaparīdro foxiyani bān hridcir̄asanew drąkhanas <br /> &lt;br&gt;&lt;br/&gt;<br /> Ki Zarnaŝ Wiyakar sannīdro<br /> |}<br /> [[Kategoria:Kyon]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_tarejski&diff=23549 2018-02-13T23:51:33Z

<p>Widsið: /* Stativum */</p> <hr /> <div>{{ język<br /> | kolor = #7851A9 | nazwa = tarejski | nazwa własna = Ⲑⲁⲣⲩ ''Tharu''<br /> | twórca = [[User:Widsið|Widsið]] | rok = 2017-2018 | cel = użytkowanie w conworldzie | wersja = 0.5 | nazwa conworldu = [[Kyon]]<br /> | państwa = [[Tarum]] | regiony = wschodni Kyon | mówiący = bd.<br /> | alfabet = nieopracowany conscript (''in loco'': alfabet koptyjski)<br /> | typologia = fleksyjny niekonkatenatywny&lt;br /&gt;VSO<br /> | klasyfikacja = <br /> '''języki nuweńskie''' (?)<br /> : języki antyponuweńskie<br /> :: tarejski<br /> }}<br /> '''Język tarejski''' (Ⲑⲁⲣⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Tharu epilu'' [{{IPA|ˈtʰɑ.ru e̞ˈpi.lu}}]) &amp;ndash; język o nieustalonej klasyfikacji, powszechnie uważany za członka grupy [[języki nuweńskie|języków nuweńskich]], w której tworzy oddzielną podgrupę ''antyponuweńską''. Tarejski jest językiem urzędowym [[Tarum]], chociaż najprawdopodobniej rozwinął się w innej części świata, skąd do wschodniego Kyonu został zawleczony w wyniku niemożliwej do umieszczenia w czasie wędrówki ludów. Izolacja geopolityczna kraju sprawiła, że jest niemal całkowicie wolny od identyfikowalnego zewnętrznego wpływu, chociaż dzieli kilkanaście leksemów, głównie dotyczących fauny i flory, z językami prymitywnych plemion zamieszkujących otaczające Tarum lasy deszczowe.<br /> <br /> Obecnie można wyróżnić dziewięć dialektów języka tarejskiego, a ich zasięg pokrywa się mniej więcej z podziałem administracyjnym kraju, opartym w dużej mierze o naturalne przeszkody dla rozwoju osadnictwa. Istnieje również odgórnie regulowany język standardowy (Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Assemanu epilu'' „oczyszczony język”), używany przede wszystkim w oficjalnej komunikacji. Tarejski zapisywany jest pismem alfabetycznym nieco przypominającym [[runy nuweńskie]]. Pismo ma charakter alfabetyczny i w dużej mierze dobrze odzwierciedla wymowę, dosyć mocno trzymając się zasady „jeden znak &amp;ndash; jeden dźwięk”. Zarówno słownictwo, jak i niekonkatenatywna morfologia języka są sprowadzalne do [[język pranuweński|pranuweńszczyzny]], ale badania tarejskiego zawsze były utrudnione ze względu na zamknięty charakter Tarum.<br /> <br /> Można przypuszczać, że niedawne otwarcie Tarum na świat w połączeniu z ożywionym zainteresowaniem obcymi kulturami na całym świecie będzie sprzyjało badaniom lokalnej mowy i pozwoli na udzielenie odpowiedzi na wiele pytań, dotyczących zarówno języka, jak i etnogenezy Tarejów.<br /> <br /> == Fonetyka i fonologia ==<br /> Tarejski posiada prosty system dźwiękowy, składający się z ośmiu samogłosek, dwóch półsamogłosek oraz osiemnastu spółgłosek.<br /> === Samogłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; |<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Przednie<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Środkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Tylne<br /> |-<br /> ! Przymknięte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/ ・ ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> |-<br /> ! Średnie<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> ! Otwarte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |}<br /> Tarejski system samogłoskowy wyraźnie ciąży ku większemu przymknięciu, jednocześnie nie przesuwając się wyraźnie ani w przód, ani w tył jamy ustnej. Środkowe przymknięte samogłoski ‹ⲏ› /{{IPA|ɨ}}/ i ‹ⲱ› /{{IPA|ʉ}}/ są nieco bardziej otwarte, niż skrajne ‹ⲓ› /{{IPA|i}}/ i ‹ⲩ› /{{IPA|u}}/. Warto zauważyć, że tylne samogłoski są zawsze zaokrąglone, a przednie &amp;ndash; nigdy. Zaokrąglenie jest wyraźne i skompresowane. Samogłoski nie ulegają redukcji w pozycji nieakcentowanej. Długość samogłoski nie ma fonemicznego znaczenia, chociaż najprawdopodobniej opozycja iloczasowa istniała w przeszłości &amp;ndash; wskazuje na to obecność długich dźwięków we wszystkich pozostałych językach nuweńskich. W tarejskim dyftongi nie występują; ostatni z notowanych jeszcze [[kalendarze Kyonu|300 lat temu]] dyftongów ‹ⲁⲓ› uległ koalescencji do /{{IPA|æ}}/, a w dalszej perspektywie najpewniej zleje się z ‹ⲉ› /{{IPA|e̞}}/, do którego stopniowo zbliża się w wymowie. Ortografia tarejska nie oznacza historycznych dyftongów we współczesnych pismach w myśl zasady o fonemiczności, jednak można je znaleźć w starszych tekstach. <br /> <br /> === Półsamogłoski ===<br /> Tarejski posiada dwie półsamogłoski /{{IPA|j}}/ i /{{IPA|w}}/, zapisywane jak ich samogłoskowe odpowiedniki: ‹ⲓ› oraz ‹ⲩ›. Mają one specjalny status w systemie morfofonemicznym tego języka: mimo że inaczej niż samogłoski nie mogą stanowić jądra sylaby, zdarza się, że rdzenie spółgłoskowe są przez nie dopełniane, tak jakby stanowiły one prawdziwe samogłoski, zachowując jednak swój spółgłoskowy status, tzn. tworząc dodatkowy element spółgłoskowego łańcucha. Dodatkowo, rdzenie w których skład wchodzą półsamogłoski, nazywane są rdzeniami płynnymi i podlegają nieco innym zasadom odmiany.<br /> <br /> === Spółgłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1000px&quot;<br /> |-<br /> ! <br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowo-&lt;br /&gt;-zębowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Dziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Zadziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Podniebienne<br /> |-<br /> ! Nosowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲙ /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲛ /{{IPA|n}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Zwarto-&lt;br /&gt;-wybuchowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲡ /{{IPA|p}}/・ⲫ /{{IPA|pʰ}}/・ⲃ /{{IPA|b}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲧ /{{IPA|t}}/・ⲑ /{{IPA|tʰ}}/・ⲇ /{{IPA|d}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲕ /{{IPA|k}}/・ⲭ /{{IPA|kʰ}}/・ⲅ /{{IPA|g}}/<br /> |-<br /> ! Szczelinowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϥ /{{IPA|f}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲥ /{{IPA|s}}/・ⲍ /{{IPA|z}}/・(ⲋⲥ /{{IPA|sː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϣ /{{IPA|ʃ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϧ /{{IPA|ɣ}}/<br /> |-<br /> ! Drżące<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲣ /{{IPA|r}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Aproksymanty<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲗ /{{IPA|l}}/・(ϯⲗ /{{IPA|lː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |}<br /> Charakterystyczną cechą tarejskiej fonologii jest fonemiczny kontrast między aspirowanymi, nieaspirowanymi i dźwięcznymi spółgłoskami zwartymi, nieobecny w pokrewnych językach. Ponadto, inaczej niż samogłoski, spółgłoski ulegają szeregowi przemian pozycyjnych. <br /> <br /> Status geminat ‹ⲋⲥ› oraz ‹ϯⲗ›, wywodzących się z dawnych zbitek spółgłoskowych *vs oraz *tl &amp;ndash; stąd ich nietypowy zapis &amp;ndash; jest niejasny. Przez Tarejów są one odbierane jako jeden dźwięk i nie rozdziela się ich przy podziale na sylaby: Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ → Ⲁ・ⲋⲥⲉ・ⲙⲁ・ⲛⲩ. Jednocześnie trudno jest wskazać na pary minimalne, które pozwalałyby uznać je za odrębne fonemy. Nieco inaczej traktowane jest ‹ⲛⲛ› [{{IPA|nː}}], często wyraźnie artykulacyjnie rozdzielane na dwa elementy a nie przytrzymane.<br /> <br /> Obserwuje się w tarejskim zjawisko lenicji, w języku standardowym i większości dialektów dotyczy ono jednak wyłącznie dźwięcznych spółgłosek zwartych, które w pozycji między dwiema samogłoskami ulegają frykatywizacji: /{{IPA|b}}/ → [{{IPA|β}}]; /{{IPA|d}}/ → [{{IPA|ð}}]; /{{IPA|g}}/ → [{{IPA|ɣ}}]. Zjawisko to zachodzi także w pozycji międzywyrazowej, tzn. granica wyrazu jest ignorowana. Ponadto, dźwięczne spółgłoski nosowe, szczelinowe i zwarto-wybuchowe ulegają ubezdźwięcznieniu przed spółgłoską bezdźwięczną i w wygłosie, chyba że następne słowo zaczyna się na samogłoskę: wtedy dźwięczność zostaje utrzymana w wypadku spółgłosek nosowych i szczelinowych, a spółgłoski zwarto-wybuchowe zostają poddane lenicji.<br /> <br /> === Budowa sylaby ===<br /> Sylaba w języku tarejskim musi się składać przynajmniej z jednej samogłoski, do której dodatkowo może zostać dostawiony pojedynczy nagłos i podwójny wygłos:<br /> <br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;(C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) V (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) (C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> W pozycji '''C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' może stać dowolna spółgłoska, półsamogłoska, lub geminata ‹ⲋⲥ› albo ‹ϯⲗ›. W pozycjach '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' i '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' nie może się znaleźć geminata, dodatkowo, jeśli w pozycji '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' pojawia się półsamogłoska, sylaba zostaje automatycznie zamknięta. Jeśli sylabę otwierała geminata, pozycja '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' również jest niedostępna.<br /> <br /> Dla celów metrycznych i prozodycznych wyróżnia się cztery rodzaje sylab. Poniższa tabela przedstawia ich nazwy oraz uproszczoną budowę, gdzie G oznacza geminatę, J oznacza półsamogłoskę, a C &amp;ndash; dowolną inną spółgłoskę.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słabsza<br /> | V<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słaba<br /> | CV, VC, JV, VJ<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocna<br /> | CVC, CVJ, JVC, GV<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocniejsza<br /> | CVCC, JVCC, GVC<br /> |}<br /> <br /> === Prozodia ===<br /> Akcent w języku tarejskim pada na przedostatnią sylabę, jest stały i ma charakter dynamiczny. Ze względu na swoją stałą pozycję, nie jest fonemiczny. Akcenty pomocnicze pojawiają się na co drugiej sylabie od końca, jeśli wyraz ma więcej niż trzy sylaby, por. np. Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ [{{IPA|e̞ˌsu.tɑˈnʉr.pɑl}}]. Tarejski jest językiem czasowanym według mor, gdzie sylaby słabsze trwają pół mory, sylaby słabe &amp;ndash; jedną morę, sylaby mocne &amp;ndash; półtorej mory, a sylaby mocniejsze &amp;ndash; dwie mory. Charakteryzuje się też opadającą tonacją, także w pytaniach tak/nie, co może być źródłem nieporozumień.<br /> <br /> == Fleksja ==<br /> === Rzeczownik i przymiotnik ===<br /> Tarejskie rzeczowniki i przymiotniki odmieniają się przez następujące kategorie gramatyczne:<br /> * przypadki &amp;ndash; mianownik, dopełniacz, celownik i biernik,<br /> * stany &amp;ndash; „pusty”, określony i nieokreślony,<br /> * liczby &amp;ndash; pojedyncza i mnoga oraz szczątkowe formy podwójnej.<br /> Ponadto, przymiotniki podlegają odmianie przez rodzaje &amp;ndash; męski, żeński i nijaki &amp;ndash; w uzgodnieniu z rzeczownikiem, który określają. Formą prototypową &amp;ndash; słownikową jest mianownik w stanie pustym w liczbie pojedynczej, w przypadku przymiotnika w rodzaju męskim. Końcówki, które przyjmują poszczególne rzeczowniki i przymiotniki są uzależnione od ostatniego dźwięku lub serii dźwięków, a nie od rodzaju.<br /> <br /> Rzeczowniki i przymiotniki pogrupowane są w klasy deklinacyjne, podzielone na grupy: słabą i mocną. W odmianie słabej przynależność do klasy determinuje długość rdzenia. W odmianie mocnej klasę wyznacza końcówka formy prototypowej. Daje to łącznie dziesięć klas odmiany. Ponadto, istnieją rzeczowniki i przymiotniki nieodmienne, derywowane z rdzeni jednospółgłoskowych (historycznie jedną ze spółgłosek było zwarcie krtaniowe).<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | Klasa&amp;nbsp;→<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Słaba<br /> ! colspan=&quot;24&quot; | Mocna<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Szablon / końcówka&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us, &amp;ndash;is, &amp;ndash;os<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;n<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;m<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;C<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;o<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;u<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;i<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;a<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Przykładowy&lt;br /&gt;rzeczownik&amp;nbsp;→<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲛⲩⲩⲩ}}&lt;br /&gt;''nuwu''&lt;br /&gt;„dziecko”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲁⲙⲁⲓⲁ}}&lt;br /&gt;''mamaya''&lt;br /&gt;„dolina, jar”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲡⲓⲗⲩⲥ}}&lt;br /&gt;''pilus''&lt;br /&gt;„słowo”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲓⲇⲇⲁⲛ}}&lt;br /&gt;''middan''&lt;br /&gt;„dolina”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|Ⲑⲁⲣⲱⲙ}}&lt;br /&gt;''Tharûm''&lt;br /&gt;„[[Tarum]]”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲧ}}&lt;br /&gt;''danat''&lt;br /&gt;„czerń”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟ}}&lt;br /&gt;''assarto''&lt;br /&gt;„brama”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲗⲁⲕⲩ}}&lt;br /&gt;''laku''&lt;br /&gt;„namiot”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲃⲓⲃⲓ}}&lt;br /&gt;''bibi''&lt;br /&gt;„schronienie”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ}}&lt;br /&gt;''zora''&lt;br /&gt;„niebo”<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Typowy rodzaj&lt;br /&gt;rzeczownika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''każdy''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us ''męski'', &amp;ndash;is ''żeński'', &amp;ndash;os ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Rodzaj&lt;br /&gt;przymiotnika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 5%&quot; | Liczba&lt;br /&gt;↓<br /> ! Stan&amp;nbsp;→&lt;br /&gt;Przypadek&amp;nbsp;↓<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ni<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;o<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;oti<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;u<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;it<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;at<br /> |-<br /> ! Dopełniacz<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;ûl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;al<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vsal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ol<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;il<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;al<br /> |-<br /> ! Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;os<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;us<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;is<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;îs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;as<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nun<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;min<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mîn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;on<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otin<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;un<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;in<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;în<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;an<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;3&quot; | Mn.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vyu (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnt<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnta<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;na<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ma<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;mana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idena<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adena<br /> |-<br /> ! Dopełniacz&lt;br /&gt;Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;6&quot; | &amp;ndash;wial&lt;br /&gt;&amp;ndash; yal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vnal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCatal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;owal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;unal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;idil<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;adil<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vnat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vtinat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;manat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idenas<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adenas<br /> |-<br /> |}<br /> &lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;'''Objaśnienie symboli:''' C &amp;mdash; dowolna spółgłoska; J &amp;mdash; dowolna półsamogłoska; V &amp;mdash; dowolna samogłoska; &lt;s&gt;V&lt;/s&gt; &amp;mdash; końcówka powoduje usunięcie samogłoski poprzedzającej wyznacznik deklinacji&lt;/span&gt;<br /> <br /> Przynależność przymiotnika do klasy deklinacyjnej determinuje jego końcówka deklinacyjna w rodzaju męskim. Rozkłada się to w sposób następujący:<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;u, to wtedy w rodzaju żeńskim przyjmie on końcówkę &amp;mdash;i, a w nijakim: &amp;mdash;o,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;n, to tę samą końcówkę będzie on miał w rodzaju nijakim, a w rodzaju żeńskim przybierze końcówkę &amp;mdash;a,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;m, to tę samą końcówkę będzie on miał także w rodzaju żeńskim i nijakim,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest dowolna spółgłoska, to znaczy, że posiada on tylko formy puste, równe w każdym rodzaju i może występować tylko w orzeczniku albo jako element kompozytu przymiotnikowo-rzeczownikowego.<br /> <br /> ===== Nieregularna liczba mnoga rzeczowników =====<br /> Część rzeczowników z różnych względów posiada nieregularne formy liczby mnogiej. W przeważającej części są to pozostałości systemu tworzenia liczby mnogiej niekonkatenatywnej („łamanej”). Rzeczowniki tak tworzone, pomimo mnogiego znaczenia, otrzymują pojedyncze końcówki odmiany przez przypadki. W grupie rzeczowników o takiej odmianie znajdują się:<br /> &lt;div style=&quot;column-count: 3; column-gap: 30px&quot;&gt;<br /> * ''kush'' {{tar|ⲕⲩϣ}} „droga” &amp;mdash; ''akushi'' {{tar|ⲁⲕⲩϣⲓ}} „drogi”<br /> * ''mîr'' {{tar|ⲙⲏⲣ}} „człowiek” &amp;mdash; ''mira'' {{tar|ⲙⲓⲣⲁ}} „ludzie”<br /> * ''nabi'' {{tar|ⲛⲁⲃⲓ}} „parafia” &amp;mdash; ''eneb'' {{tar|ⲉⲛⲉⲃ}} „parafie”<br /> * ''neb'' {{tar|ⲛⲉⲃ}} „ojciec” &amp;mdash; ''naba'' {{tar|ⲛⲁⲃⲁ}} „ojcowie”<br /> * ''shi'' {{tar|ϣⲓ}} „dom” &amp;mdash; ''ashû'' {{tar|ⲁϣⲱ}} „domy”<br /> * ''sînam'' {{tar|ⲥⲏⲛⲁⲙ}} „świątynia” &amp;mdash; ''sanûm'' {{tar|ⲥⲁⲛⲱⲙ}} „świątynie”<br /> * ''tel'' {{tar|ⲧⲉⲗ}} „wieża” &amp;mdash; ''telu'' {{tar|ⲧⲉⲗⲩ}} „wieże”<br /> * ''ummi'' {{tar|ⲩⲙⲙⲓ}} „matka” &amp;mdash; ''yamma'' {{tar|ⲓⲁⲙⲙⲁ}} „matki” <br /> * ''wam'' {{tar|ⲩⲁⲙ}} dzień” &amp;mdash; ''awama'' {{tar|ⲁⲩⲁⲙⲁ}} „dni”<br /> * ''zainab'' {{tar|ⲍⲁⲓⲛⲁⲃ}} „lud, plemię” &amp;mdash; ''zeneb'' {{tar|ⲍⲉⲛⲉⲃ}} „ludy, plemiona”<br /> &lt;/div&gt;<br /> Dodatkowo, części ciała występujące w parach zachowały historyczne formy liczby podwójnej, ale wyłącznie w mianowniku. W pozostałych formach odmieniają się regularnie, zgodnie z klasą deklinacyjną, do której należą.<br /> * ''bus'' {{tar|ⲃⲩⲥ}} „dłoń” &amp;ndash; ''buwa'' {{tar|ⲃⲩⲩⲁ}} „dłonie”<br /> * ''lor'' {{tar|ⲗⲟⲣ}} „oko” &amp;ndash; ''lora'' {{tar|ⲗⲟⲣⲁ}} „oczy”<br /> * ''subis'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲥ}} „ucho” &amp;ndash; ''subia'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲁ}} „uszy”<br /> * ''zeyu'' {{tar|ⲍⲉⲓⲩ}} „stopa” &amp;ndash; ''zeya'' {{tar|ⲍⲉⲓⲁ}} „stopy”<br /> <br /> ===== Inne nieregularności odmiany =====<br /> Rzeczowniki i przymiotniki, które w formie mianownikowej mają taką samą końcówkę, jaką otrzymałyby w innym przypadku, nie podwajają końcówki. Jest to szczególnie prominentna cecha nazw miejscowych zakończonych na &amp;ndash;''al'', których formy mianownika i dopełniacza w licznie pojedynczej są tożsame, ale może dotyczyć każdej innej formy, pogłębiając synkretyzm form przypadkowych.<br /> <br /> Niektóre ożywione rzeczowniki w rodzaju męskim, szczególnie te zakończone na &amp;ndash;''r'', przyjmują końcówki odmiany &amp;ndash;''n'' w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej.<br /> <br /> ==== Określoność ====<br /> Określoność jest oznaczana w tarejskim dodatkowym morfemem, mającym charakter proklitycznego morfemu, dodawanego do każdej grupy (przydawki, podmiotu) w obrębie frazy nominalnej. Morfem ten pierwotnie miał charakter rodzajnikowy, ale rozróżnienie rodzaju zanikło wraz z jego fonetyczną erozją. Morfem jest nieodmienny, posiada jednak kilka form, uzależnionych od kolejnego dźwięku. Proklityczny charakter morfemu oddaje się przez jego zapis ze znakiem rodziału ({{tar|⳿}}) w zapisie tarejskim, bądź z dywizem w transkrypcji.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 450px&quot;<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Otoczenie&lt;br /&gt;fon.<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Forma<br /> ! style=&quot;width: 60%&quot; | Przykład<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed samogł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | id&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲇ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''id-assartoti'' {{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟⲧⲓ||brama}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|l}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | il&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲗ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''il-lakû'' {{tar|ⲓⲗ⳿ⲗⲁⲕⲱ||namiot}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | im&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲙ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''im-mafela'' {{tar|ⲓⲙ⳿ⲙⲁϥⲉⲗⲁ||kropla}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|n}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | in&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲛ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''in-nurpilû'' {{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲩⲣⲡⲓⲗⲱ||urząd}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|s}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | is&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲥ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''is-sanûmi'' {{tar|ⲓⲥ⳿ⲥⲁⲛⲱⲙⲓ||świątynie}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed dowolną inną spółgł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | i&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''i-Tharûmi'' {{tar|ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ||[[Tarum]]}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==== Stopniowanie przymiotnika ====<br /> Tarejski przymiotnik posiada pięć stopni gradacji: pozytyw (stopień „równy”, używany w kontekstach, w których nic nie jest porównywane z niczym), ekwatyw (stopień „równy”, porównywane cechy są takie same), komparatyw (stopień wyższy), superlatyw (stopień „najwyższy”, cecha jest najintensywniejsza wśród porównywanych) oraz absolutyw (stopień „najwyższy”, cecha nie ma sobie równych i jest nieporównywalna z niczym). Przymiotnik stopniuje się w języku tarejskim zazwyczaj przy pomocy infiksu, który oddziela temat od wyznaczającej przynależność deklinacyjną końcówki. Wyjątkiem są przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na &amp;ndash;''m'', które przy stopniowaniu zmieniają przynależność klasową, przybierając końcówki deklinacji &amp;ndash;u. Ponadto, przymiotnik ''dobry'' posiada część form supletywnych, a przymiotniki ''zły'', ''ciemny'' oraz ''jasny'' posiadają niekonkatenatywne formy odmiany.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 750px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Pozytyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Ekwatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Komparatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Superlatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Absolutyw<br /> |-<br /> ! I &amp;ndash;u; &amp;ndash;i; &amp;ndash;o<br /> | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | (= forma podstawowa)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁⲛ–|–an–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣ–|–ush–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲋⲥ–|–iss–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲛ–|–in–}}<br /> |-<br /> ! II &amp;ndash;n; &amp;ndash;a; &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲇⲁ–|–(a)da–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ϣⲁ–|–(a)sha–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁⲋ)ⲥⲁ–|–(as)sa–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲛⲁ–|–(a)na–}}<br /> |-<br /> ! III &amp;ndash;m; &amp;ndash;m; &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲙⲩ, –ⲩⲙⲓ, –ⲩⲙⲟ|–umu, –umi, –umo}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣⲩ, –ⲩϣⲓ, –ⲩϣⲟ|–ushu, –ushi, –usho}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲋⲥⲩ, –ⲩⲋⲥⲓ, –ⲩⲋⲥⲟ|–ussu, –ussi, –usso}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲛⲩ, –ⲩⲛⲓ, –ⲩⲛⲟ|–unu, –uni, –uno}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> === Kopula i zaimek osobowy podmiotu ===<br /> Funkcja kopuli i zaimka osobowego podmiotu nie jest w języku tarejskim rozdzielna. Wcześniejsze formy rozwoju języka rozróżniały jeszcze formy sprzężone zaimek-kopula i formy rodzielne, używane gdy podmiot był wyrażony inaczej, niż przy pomocy zaimka w mianowniku. Rozróżnienie nie utrzymało się jednak w żadnym z dialektów. Jako że kopula nie jest formalnie czasownikiem, nie podlega odmianie przez czasy i tryby &amp;ndash; kontekst lub dodatkowe słowa funkcyjne, takie jak przyimki czy partykuły, podpowiadają właściwe znaczenie.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Liczba →<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Pojedyncza<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Mnoga<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15px&quot; | Osoba ↓<br /> ! style=&quot;width: 35px&quot; | Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> | {{tar|ϩⲏⲗ|hîl}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲣ|mir}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲙⲟⲗ|mol}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲣ|mer}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | {{tar|ⲍⲓⲗⲩ|zilu}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;5&quot; | 3.<br /> ! rodz. m.<br /> | {{tar|ϧⲓⲣ|hir}}<br /> | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> |-<br /> ! rodz. ż.<br /> | {{tar|ⲡⲓ|pi}}<br /> | {{tar|ⲡⲩⲣ|pur}}<br /> |-<br /> ! rodz. n.<br /> | {{tar|ϩⲩ|hu}}<br /> | {{tar|ϩⲩⲙ|hum}}<br /> |-<br /> ! brak rodzaju<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙ|sum}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗ|sul}}<br /> |-<br /> ! podmiot celownikowy<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲱⲣ|ûr}}<br /> |}<br /> <br /> Wszystkie formy kopulatywne niosą ze sobą zarówno znaczenie zaimka osobowego podmiotu, jak i czasownika „być” w znaczeniu „istnieć, egzystować”. W zależności od kontekstu, moze więc wyraz {{tar|ⲡⲓ|pi}} oznaczać: „ona” (jeśli po nim następuje kolejny czasownik), „jest” (jeśli podmiot wyrażony jest rzeczownikiem) lub „ona jest” (jeśli w zdaniu nie występuje inny podmiot ani orzeczenie). W praktyce dwa pierwsze użycia stają się stopniowo coraz rzadsze &amp;ndash; pierwsze w wyniku inkorporacji zaimka osobowego jako prefiksu koniugacyjnego (co powoduje nieprawidłową z punktu widzenia np. gramatyki polskiej redundancję typu *''ona ona śpi''), a drugie przez wzgląd na to, że „być” jest w tarejskim domyślnym orzeczeniem, więc nie ma potrzeby jego wyrażania w mowie ani na piśmie (podobnie jak np. w języku rosyjskim).<br /> <br /> Specyfiką tarejskiej gramatyki jest forma „bezrodzajowa” kopuli. Gramatyki tarejskie nazywają tę formę „wszystkorodzajową”, ponieważ używa się jej kiedy nie jesteśmy w stanie określić rodzaju gramatycznego rzeczy czy osoby, o której jest mowa, kiedy ten rodzaj jest nieistotny, albo &amp;ndash; w przypadku grupy ludzi lub rzeczy &amp;ndash; kiedy należą one do więcej niż jednego rodzaju. <br /> <br /> Forma {{tar|ⲱⲣ|ûr}}, niejako w kontraście do pozostałych, jest niepomijalna, kiedy podmiot wyrażony jest celownikiem.<br /> <br /> === Zaimki osobowe ===<br /> Chociaż zaimki osobowe w formie mianownikowej nie istnieją, tarejski posiada szereg form zależnych, w tym część reliktowych form sprzężonych, używanych wyłącznie w złożeniach z przyimkami. Zzaimki w dopełniaczu, celowniku i bierniku mają także formy akcentowane i nieakcentowane o różnych funkcjach.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Przypadek →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Dopełniacz<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Celownik<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Biernik<br /> ! Ablatyw<br /> ! Allatyw<br /> ! Komitatyw<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Forma →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}}<br /> | {{tar|ⲱⲙ|ûm}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲙ|(a)m}}<br /> | {{tar|ⲩϣⲓ|ushi}}<br /> | {{tar|ⲱϣ|ûsh}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϣ|(a)sh}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲇⲁ|mada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁ|ma}}<br /> | {{tar|ⲙⲓϧⲁ|miha}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲙⲁ|mima}}<br /> | {{tar|ⲙⲉ|me}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲩⲣⲁⲗ|ural}}<br /> | {{tar|ⲩⲣⲓ|uri}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲗ|ral}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲩⲣϣⲓ|urshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲣ|shûr}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲇⲁ|rada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲣⲁ|ra}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲣⲟ(ⲛ)|ro(n)}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲥⲩ|usu}}<br /> | {{tar|ⲱⲥ|ûs}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲥ|(a)s}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲓ|si}}<br /> | {{tar|(ⲓ)ⲥ|(i)s}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲇⲁ|sada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲁ|sa}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲁ|sua}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙⲁ|suma}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ|se}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥⲩ|masu}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁϣⲓ|mashi}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲛⲁⲗ|unal}}<br /> | {{tar|ⲩⲛⲓ|uni}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲗ|nal}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲱϣⲓ|nûshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲛ|shûn}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲇⲁ|nada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲁ|na}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲛⲟ(ⲛ)|no(n)}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲱⲛ|zûn}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ϩⲟⲥ|hos}}<br /> | {{tar|ϩⲱ|hû}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϩ|(a)h}}<br /> | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲏ|hî}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲇⲁ|hada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲁ|ha}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ϩ|(î)h}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲩⲥ|nus}}<br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ⲛ|(î)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲩϣ|hush}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲱⲗ|sûl}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲁϣⲓ|sashi}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲇⲁ|suda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲩ|su}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | mn.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲁⲗ|nûmal}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲓ|nûmi}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙ|nûm}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲥⲓ|ansi}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛⲥ|(a)ns}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲩⲙⲇⲁ|anumda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲩⲗ|napul}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲓ|napi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲡⲓ|anpi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲓⲥⲁ|anisa}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲓⲥ|nis}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲉⲗⲁ|gela}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲓϣⲓ|gishi}}<br /> | {{tar|ⲅⲉⲇⲁ|geda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲅⲁ|ga}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲁⲥⲁ|nasa}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϣⲁϣⲓ|shashi}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲉⲇⲁ|seda}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> Brak danej formy, oznaczony w tabeli pauzą (&amp;mdash;), wskazuje na użycie pełnej formy (jeśli dostępna), lub formy sprzężonej przypadka wymaganego przez rekcję standardową &amp;ndash; np. dla komitatywu będzie to dopełniacz.<br /> <br /> Tarejski nie posiada zaimków czy przymiotników dzierżawczych. W ich miejsce korzysta się z postponowanej konstrukcji komitatywnej z przyimkiem {{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu|do}} i odpowiednią formą sprzężoną: dopełniaczową lub komitatywną, jeśli istnieje:<br /> <br /> &lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 40px&quot;&gt;<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲙⲉ|insume|mój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲣⲟ|insuro|nasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲥⲉ|insuse|twój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲙⲁⲥ|insu mas|Pana, Pani}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲟ|insuno|wasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲍⲟⲛ|insu zon|Państwa}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱϩ|insûh|jego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱⲛ|insûn|jej}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩϩⲁⲗ|insuhal|tego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲋⲥⲩⲗ|inssul|jego, jej, tego}} (w praktyce często używany w znaczeniu „czyjś, kogoś, obojętnie kogo”)<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲱⲙ|insunûm|ich, mężczyzn}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲡ|insunap|ich, kobiet}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲅⲉⲗⲁ|insugela|ich, rzeczy, zwierząt, itp.}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲥⲁ|insunasa|ich, obojętnie kogo}} (rzadko używany)<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> === Partykuły deiktyczne ===<br /> Zaimki wskazujące w tarejskim wyewoluowały w nieodmienne partykuły deiktyczne. Pozwalają one na czterostopniową identyfikację położenia obiektu, o którym mowa: „ten” &amp;ndash; „ten (trochę dalej)” &amp;ndash; „tamten (trochę bliżej)” &amp;ndash; „tamten”. Znaczenie każdej partykuły uzależnione jest od tego, czy stojąca za nią grupa nominalna jest w formie określonej czy w nieokreślonej. Dodatkowo, użycie formy pustej pozwala na oddanie znaczeń „ten” i „tamten” bez kontrastowania obiektów względem siebie.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 560px&quot; <br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Liczba<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Rodzaj<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (I)&lt;br /&gt;„ten”<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień II<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień III<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień IV<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień V<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (VI)&lt;br /&gt;„tamten”<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mn.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma pusta<br /> |}<br /> <br /> === Liczebnik ===<br /> Tarejski posiada dziesiętny system liczebnikowy. Liczebniki główne nie odmieniają się przez rodzaj, liczebniki porządkowe natomiast posiadają formy męskie, żeńskie i nijakie. Jako że derywacja form dla rodzaju żeńskiego i nijakiego jest przewidywalna, w tabeli poniżej przedstawione zostaną tylko liczebniki porządkowe w rodzaju męskim.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 1050px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 1<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|Ⲁ}}<br /> | {{tar|ⲩⲉ|we}}<br /> | {{tar|ⲧⲁⲃⲩ|tabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 11<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲀ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲩⲉ|mûtwe}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲧⲁⲃⲩ|pammûttabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 30<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲃⲁ|maba}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲁⲃⲩ|pammabu}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> ! {{tar|Ⲃ}}<br /> | {{tar|ⲥⲓⲛⲁ|sina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲓⲛⲩ|pamsinu}}<br /> ! 12<br /> ! {{tar|ⲒⲂ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲁ|mûssina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲩ|pammûssinu}}<br /> ! 40<br /> ! {{tar|ⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲓⲙⲓ|khimi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲓⲙⲩ|pamkhimu}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> ! {{tar|Ⲅ}}<br /> | {{tar|ϣⲩⲛⲇ|shund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩⲛⲇⲩ|pamshundu}}<br /> ! 13<br /> ! {{tar|ⲒⲄ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇ|mûtshund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇⲩ|pammûtshundu}}<br /> ! 50<br /> ! {{tar|Ⲕ}}<br /> | {{tar|ⲧⲟ|to}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲧⲟⲧⲩ|pamtotu}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> ! {{tar|Ⲇ}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲛⲧ|fant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϥⲁⲛⲧⲩ|pamfantu}}<br /> ! 14<br /> ! {{tar|ⲒⲆ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧ|mûtfant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧⲩ|pammûtfantu}}<br /> ! 60<br /> ! {{tar|ⲔⲒ}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲥⲓ|sasi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲁⲥⲩ|pamsasu}}<br /> |-<br /> ! 5<br /> ! {{tar|Ⲉ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲓⲁ|diya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲓⲩ|pamdiyu}}<br /> ! 15<br /> ! {{tar|ⲒⲈ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲇⲓⲓⲁ|mûdiya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲇⲓⲓⲩ|pammûdiyu}}<br /> ! 70<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ϣⲩϥⲩ|shufu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩϥⲩ|pamshufu}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> ! {{tar|Ⲋ}}<br /> | {{tar|ⲥⲟⲓⲁ|soya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲟⲓⲩ|pamsoyu}}<br /> ! 16<br /> ! {{tar|ⲒⲊ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲁ|mûssoya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲩ|pammûssoyu}}<br /> ! 80<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲉⲙⲩ|khemu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲉⲙⲩ|pamkhemu}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> ! {{tar|Ⲍ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲛ|shan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙmϣⲁⲛⲩ|pamshanu}}<br /> ! 17<br /> ! {{tar|ⲒⲌ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲁⲛ|mûtshan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲁⲛⲩ|pammûtshanu}}<br /> ! 90<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲥⲩ|pasu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲡⲁⲥⲩ|pampasu}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> ! {{tar|Ⲏ}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲙ|kham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲁⲙⲩ|pamkhamu}}<br /> ! 18<br /> ! {{tar|ⲒⲎ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲕⲭⲁⲙ|mûkkham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲕⲭⲁⲙⲩ|pammûkkhamu}}<br /> ! 100<br /> ! {{tar|Ⲗ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲇⲁ|shada}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲁⲇⲩ|pamshadu}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> ! {{tar|Ⲑ}}<br /> | {{tar|ⲁⲥⲓⲧ|asit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲁⲥⲓⲧⲩ|pamasitu}}<br /> ! 19<br /> ! {{tar|ⲒⲐ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧ|mûtasit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧⲩ|pammûtasitu}}<br /> ! 500<br /> ! {{tar|Ⲙ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲋⲥⲁ|dissa}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲋⲥⲩ|pamdissu}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> ! {{tar|Ⲓ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧ|mût}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲩ|pammûtu}}<br /> ! 20<br /> ! {{tar|ⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲓⲁⲧ|yat}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲓⲁⲧⲩ|pamyatu}}<br /> ! 1000<br /> ! {{tar|Ⲛ}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϩⲁⲗⲩ|pamhalu}}<br /> |}<br /> <br /> === Czasownik ===<br /> Odmiana czasownika w tarejskim ma najprawdopodobniej aglutynacyjną genezę i nie jest wyprowadzalna z języka pranuweńskiego w bezpośredni sposób. Tarejski czasownik niesie ze sobą następujące informacje o następujących kategoriach gramatycznych:<br /> * osobę (pod postacią końcówek osobowych oraz ruchomej klityki osobowej, funkcyjnie bliskiej zaimkowi osobowemu podmiotu),<br /> * czas, tryb i aspekt &amp;ndash; granica między kategorią czasu i aspektu w tarejskim jest dość płynna, a formy wyrażające te kategorie nazywa się zbiorczo „czasoaspektami”. Język tarejski posiada siedem takich konstrukcji czasoaspektowych: ''imperfectum'' („[przeszły] niedokonany”), ''stativum'' („[przeszły] dokonany”), ''indefinitum'' („nieprzeszły”), ''potentialis'' („potencjalny”), ''conditionalis'' („warunkowy”), ''inferentialis'' („nieświadka”) oraz ''imperativum'' („rozkazujący”), <br /> * stronę &amp;ndash; domyślną stroną jest strona czynna. Stronę bierną stanu oraz stronę zwrotną wyraża się za pomocą morfemów fleksyjnych. Strona bierna procesu jest konstrukcją peryfrastyczną.<br /> Dodatkowo, wyróżnia się następujące formy bezosobowe:<br /> * bezokolicznik prosty i kauzatywny,<br /> * imiesłów przymiotnikowy uprzedni bierny, imiesłów przymiotnikowy uprzedni czynny,<br /> * supinum.<br /> Czasowniki dzielą się na kilka klas odmian, uzależnionych od budowy rdzenia czasownika bazowego, tzn. pomijających ewentualne prefiksy:<br /> * klasa I: rdzenie mocne (C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;C&amp;mdash;C) &amp;ndash; złożone z samych spółgłosek. Wygłosowym dźwiękiem bezokolicznika będzie zawsze spółgłoska: {{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙ|kharem|handlować}}, {{tar|ⲕⲩⲙⲩⲙ|kumum|pracować w polu}}, {{tar|ⲛⲓⲡⲁⲗ|nipal|opowiadać}};<br /> * klasa II: rdzenie zgeminowane (G&amp;mdash;C, C&amp;mdash;G) &amp;ndash; jednym z elementów jest zbitka spółgłoskowa lub geminaty: {{tar|ⲋⲥ|ss}} lub {{tar|ϯⲗ|ll}}: {{tar|ⲡⲩⲛⲇ|pund|gasić}}, {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siadać}}, {{tar|ϯⲗⲟⲣ|kuć}};<br /> * klasa III: rdzenie słabe inicjalnie (J&amp;mdash;C, J&amp;mdash;C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;J&amp;mdash;C) &amp;ndash; pierwszym lub środkowym elementem jest półsamogłoska, która często wokalizuje się lub jest absorbowana przez sąsiednie dźwięki w odmianie: {{tar|ⲓⲁⲛⲁⲥ|yanas|kłamać}}, {{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛ|walen|zdobić}};<br /> * klasa IV: rdzenie słabe finalnie (C&amp;mdash;J, C&amp;mdash;C&amp;mdash;J) &amp;ndash; ostatnim elementem jest półsamogłoska. Taki rdzeń wymaga samogłoski podtrzymującej i dlatego bezokolicznik w wygłosie otrzymuje samogłoskę /{{IPA|ɑ}}/: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}}, {{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya|biec, ciec}}, {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲓⲁ|danaya|czcić}}.<br /> <br /> Dodatkowo, część czasowników jest nieregularna w wyniku zmian fonetycznych lub suplecji. Zbiór ten czasem nazywa się klasą V. <br /> <br /> ==== Formy bezosobowe ====<br /> Czasownik tarejski posiada dwa bezokoliczniki &amp;ndash; prosty i kauzatywny. Bezokolicznik kauzatywny jest tworzony poprzez dodanie przefiksu {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} oraz retrakcję konturu samogłoskowego. W ten sposób rdzeń słaby finalnie t-w „długość” przybiera formę prostą {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} i {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}}. Jeśli samogłoski konturu już są tylne, nie ulegają one zmianie, np. k-ss „siedzenie” przybiera formy {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} i {{tar|ⲥⲉⲕⲁⲋⲥ|sekass|siadać}}. Kauzatywność bezokolicznika jest czasami względna lub nieoczywista z powodu etymologicznego zatarcia, np. {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} i {{tar|ⲥⲉⲥⲏⲩⲁⲇ|sesîwad|przekazać, oddać}}. W złożonych formach czasownikowych prefiks {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} umieszczony jest jako ostatni prefiks, w bezpośrednim sąsiedztwie rdzenia, np. {{tar|ⲁⲛⲥⲉⲭⲁⲧⲩⲙ|ansekhatum|zamykać na klucz}} od {{tar|ⲁⲛⲭⲁⲓⲧⲱⲙ|ankhaitûm|być zamkniętym na klucz}}.<br /> <br /> Supinum odpowiada funkcyjnie polskim konstrukcjom z „aby” i „do”, wskazując na cel lub przeznaczenie danej czynności lub przedmiotu. Formalnie przypmina rzeczownik liczby pojedynczej rodzaju męskiego w mianowniku i w mowie potocznej często jest z nim mylony. Supinum konstruuje się przez wymianę konturu fonetycznego na podniesiony o jeden stopień i dodanie końcówki {{tar|&amp;ndash;ⲟⲥ|&amp;ndash;os}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲕⲟⲋⲥⲟⲥ|kossos|aby usiąść, do siedzenia}}, {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲓⲩⲟⲇⲟⲥ|siwodos|aby rozkazywać, do rozkazywania}}. Jeśli samogłoski konturu są już w najwyższym szeregu, nie ulegają zmianie. Zarówno /{{IPA|e̞}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|i}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|o̞}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|u}}/. Jeśli rdzeń jest słaby finalnie, podtrzymująca go samogłoska zostaje ucięta: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲟⲩⲟⲥ|setowos|aby wydłużyć, do wydłużania}}.<br /> <br /> Imiesłowy przymiotnikowe funkcjonują w tarejskim w charakterze przymiotników odczasownikowych. Nie są mocno obciążone funkcyjnie i nie należą do powszechnych. Imiesłów uprzedni bierny tworzy się w rodzaju męskim poprzez otoczenie rdzenia cyrkumfiksem {{tar|ⲁ&amp;ndash; &amp;ndash;ⲁⲍⲩ|a&amp;ndash; &amp;ndash;azu}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲍⲩ|akassazu|posadzony}}. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą swoją samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁⲍⲩ|setawazu|wydłużony}}. Imiesłów uprzedni czynny tworzy się poprzez wymianę konturu fonetycznego na obniżony o jeden stopień i dodanie sufiksu {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}: {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲉⲩⲁⲇⲓⲛ|sewadin|który rozkazał}}. Zarówno /{{IPA|i}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|e̞}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|u}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|o̞}}/. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} → {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓⲛ|taiwin|który wydłużał}}. Formy żeńskie i nijakie tworzy się w zgodzie z odmianą przymiotnikową.<br /> <br /> ==== Formy osobowe ====<br /> ===== Preliminaria =====<br /> Tarejskie formy osobowe są zwykle wielofunkcyjne, wskazując na osobę, liczbę, czas, aspekt, tryb oraz stronę jednocześnie. Szczególnie rozgraniczenie czasu, aspektu i trybu jest trudne: granice między poszczególnymi formami czasowo-aspektowymi wyznaczają granice przede wszystkim między relacjami mówiącego do tego, o czym mówi, następnie sposobami przedstawienia tego, o czym mówi, a dopiero na końcu między poszczególnymi ramami czasowymi. Z tego powodu często mówi się, że kategoria czasu jako taka w tarejskim nie istnieje, a jej rolę spełniają okoliczniki i wyrażenia okolicznikowe, a także kontekst zdaniowy.<br /> <br /> Tabele poniżej ukażą odmianę we wszystkich formach czasowo-aspektowych dla czterech klas regularnych oraz dwóch czasowników nieregularnych: jednego, w którym nieregularność wynika z przeszłych zmian fonetycznych, oraz kolejnego, w którym odmiana jest formalnie regularna, ale odbywa się na kilku tematach w wyniku zlania się kilku czasowników w jeden. Wcześniej przedstawione zostaną klityki osobowe, które przynależą do każdej formy osobowej czasownika, ale mogą się z nią łączyć zarówno w pozycji nagłosowej, jak i wygłosowej, a ich powtarzanie w każdej tabeli zaburzyłoby czytelność.<br /> <br /> ===== Klityki osobowe =====<br /> Klityki osobowe mogą być umieszczone na początku lub na końcu formy czasownika. Prepozycja klityki to forma neutralna &amp;ndash; postpozycją sugeruje się podkreślenie roli podmiotu w kontekście wypowiedzi. Klityki przybierają różne formy w zależności od ich kontekstu fonetycznego, a także &amp;ndash; w 3. osobie &amp;ndash; od rodzaju (lub jego braku). Tabela poniżej prezentuje wszystkie formy klityczne.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 450px&quot;<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Nagłos, przed samogł.<br /> ! Nagłos, przed spółgł.<br /> ! Wygłos, po samogł.<br /> ! Wygłos, po spółgł.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲓⲙ&amp;ndash;|im&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲓ&amp;ndash;|i&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;y}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲙ|&amp;ndash;im}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲓⲛ&amp;ndash;|in&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲛⲓ&amp;ndash;|ni&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲛ|&amp;ndash;n}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲕ&amp;ndash;|ak&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲕ|&amp;ndash;k}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛ&amp;ndash;|ten&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲧⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|te(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲧⲉⲛ|&amp;ndash;ten}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲧⲉⲛ|&amp;ndash;aten}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;6&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲉϥ&amp;ndash;|ef&amp;ndash;}}<br /> | rowspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲉ&amp;ndash;|e&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϥⲩ|&amp;ndash;fu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉϥ|&amp;ndash;ef}}<br /> |-<br /> ! r.ż.<br /> | {{tar|ⲉⲥ&amp;ndash;|es&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲩ|&amp;ndash;su}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲥ|&amp;ndash;es}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | {{tar|ⲉⲍ&amp;ndash;|ez&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲍⲩ|&amp;ndash;ⲍu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲍ|&amp;ndash;ez}}<br /> |-<br /> ! bezrodz.<br /> | {{tar|ⲓϩ&amp;ndash;|ih&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲓ&amp;ndash;|hi&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩ|&amp;ndash;h}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓϩ|&amp;ndash;ih}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! żywotny<br /> | {{tar|ⲥⲉⲛ&amp;ndash;|sen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|se(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲉⲛ|&amp;ndash;sen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲥⲉⲛ|&amp;ndash;asen}}<br /> |-<br /> ! nieżywotny<br /> | {{tar|ϩⲉⲛ&amp;ndash;|hen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|he(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩⲉⲛ|&amp;ndash;hen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁϩⲉⲛ|&amp;ndash;ahen}}<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Indefinitum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 100%; font-size: 80%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙ|kupować}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥ|siedzieć}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲁⲥ|yanas|kłamać}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛ|walen|zdobić}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya|biec}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | niereg.&lt;br /&gt;{{tar|ⲃⲁⲗ|bal|dać}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | supl.&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁϣ|kash|dołączyć}}<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲟ|kharemo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲟ|kharemetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲟ|kasso}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲟ|kassetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁ|&amp;ndash;ama}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲁ|kassama}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲟ|inso}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲟ|insetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁ|insa}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲟ|uleno}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲟ|ulenetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁ|ulena}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟ|fo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲟ|&amp;ndash;tho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲟ|fîtho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲟ|taiwo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲟ|&amp;ndash;tho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲟ|taitho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲱⲁ|taiwa}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲟ|balo}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲑⲟ|baltho}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁ|bala}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲟ|kasho}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲟ|kashetho}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁ|kasha}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲩ|kharemu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲩ|kharemethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩ|kassu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲩ|kassethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁ|&amp;ndash;ⲩma}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩⲙⲁ|kassuma}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲩ|insethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&gt;&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁ|insa}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲩ|ulenu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲩ|ulenethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁ|ulena}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲩ|&amp;ndash;wu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲩ|fîwu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲩ|&amp;ndash;thu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲩ|fîthu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲁ|&amp;ndash;wa}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲁ|fîwa}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲩ|taiwu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲩ|&amp;ndash;thu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲩ|taithu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲱⲁ|taiwa}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩ|baw}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲑⲩ|balthu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲁ|bawa}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲩ|kashu}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲩ|kashethu}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁ|kasha}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉ|khareme}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲉ|kharemethe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲓ|kharemai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲉ|&amp;ndash;ine}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲉ|kassine}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲉ|&amp;ndash;ithe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲉ|kassithe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁⲓ|&amp;ndash;amai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲁⲓ|kassamai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉ|inse}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲉ|insethe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁⲓ|insai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉ|ulene}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲉ|ulenethe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁⲓ|ulenai}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲉ|–we}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲉ|fîwe}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲉ|–the}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲉ|fîthe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲓ|fîyai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲉ|taiwe}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲉ|–the}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲉ|taithe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲓ|taiwai}}<br /> | {{tar|ⲃⲉ|be}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲑⲉ|bathe}}<br /> | {{tar|ⲃⲉⲓⲁⲓ|beyai}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉ|kashe}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲉ|kashethe}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁⲓ|kashai}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕ|kharemak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲧⲁⲕ|kharemetak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲁⲓ|kharemakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲁⲕ|&amp;ndash;inak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲁⲕ|kassinak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ithak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲁⲕ|kassithak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;inakai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲁⲕⲁⲓ|kassinakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;&amp;ndash;ⲁⲕ}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁⲕ|insak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲁⲕ|insethak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁⲕⲁⲓ|insakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁⲕ|ulenak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲁⲕ|ulenethak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁⲕⲁⲓ|ulenakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲕ|fîyak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲉⲑⲁⲕ|fîyethak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲕⲁⲓ|fîyakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲕ|taiwak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;thak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲁⲕ|taithak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲕⲁⲓ|taiwakai}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁⲕ|balak}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲕ|balethak}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁⲕⲁⲓ|balakai}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁⲕ|kashak}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲁⲕ|kashethak}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁⲕⲁⲓ|kashakai}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 3.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓ|kharemi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓ|&amp;ndash;ethi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲓ|kharemethi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓ|&amp;ndash;iwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲩⲓ|kharemiwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲓ|&amp;ndash;ini}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲓ|kassini}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲓ|&amp;ndash;ithi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲓ|kassithi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲩⲓ|&amp;ndash;amwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲩⲓ|kassamwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓ|yansi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓ|&amp;ndash;ethi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲓ|yansethi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓ|&amp;ndash;iwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓⲩⲓ|yansiwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓ|waleni}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓ|&amp;ndash;ethi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲉⲑⲓ|walenethi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓ|&amp;ndash;iwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓⲩⲓ|waleniwi}}<br /> | '''{{tar|–Ø|–Ø}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓ|fîy}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲓ|–thi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲓ|fîthi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲓ|&amp;ndash;wi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲓ|fîwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;Ø|–Ø}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩ|taiw}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;–ⲑⲓ|–thi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲓ|taithi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓ|taiwi}}<br /> | {{tar|ⲃⲓ|bi}}<br /> | {{tar|ⲃⲓⲑⲓ|bithi}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩⲓ|balwi}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓ|kashi}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲓ|kashethi}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓⲩⲓ|kashiwi}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲥ|kharemis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ethis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲓⲥ|kharemethis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓⲥ|&amp;ndash;iwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲩⲓⲥ|kharemiwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲓⲥ|&amp;ndash;inis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲓⲥ|kassinis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ithis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲓⲥ|kassithis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲩⲓⲥ|&amp;ndash;amwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲩⲓⲥ|kassamwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓⲥ|yansis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ethis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲓⲥ|yansethis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓⲥ|&amp;ndash;iwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓⲩⲓⲥ|yansiwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓⲥ|walenis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ethis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲉⲑⲓⲥ|walenethis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓⲥ|&amp;ndash;iwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓⲩⲓⲥ|waleniwis}}<br /> | '''{{tar|–ⲥ|–s}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲥ|fîyas}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲓⲥ|–this}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲓⲥ|fîthis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲓⲥ|&amp;ndash;wis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲓⲥ|fîwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲥ|–s}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲥ|taiwas}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;–ⲑⲓⲥ|–this}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲓⲥ|taithis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓⲥ|taiwis}}<br /> | {{tar|ⲃⲓⲥ|bis}}<br /> | {{tar|ⲃⲓⲑⲓⲥ|bithis}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩⲓⲥ|balwis}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓⲥ|kashis}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲓⲥ|kashethis}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓⲩⲓⲥ|kashiwis}}<br /> |}<br /> Prototypową koniugacją w trybie ''indefinitum'' jest odmiana w klasie I, w której najwyraźniej widać pozostałości systemu aglutynacyjnego w postaci stałych elementów wyznaczających poszczególne osoby oraz stronę bierną. Rdzenie zgeminowane klasy II ulegają rozszerzeniu o infiks {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ&amp;ndash;|&amp;ndash;in&amp;ndash;}}, mający pierwotnie znaczenie ingresywne, ale obecnie zredukowany do roli nośnika akcentu leksykalnego. Wskutek obecności tego infiksu w często używanych formach czasownikowych częste są, uważane za błędne, bezokoliczniki oparte na nowych rdzeniach „superciężkich”, mających budowę C&amp;mdash;V&amp;mdash;Gin, np. *{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛ|*kassin}} w miejsce normatywnego {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass}}. W klasie III w pierwszej i drugiej osobie następuje rekonstrukcja pierwszej sylaby, polegająca na wokalizacji półsamogłoski i delecji pierwotnego konturu. Podobny proces, chociaż dotyczący ostatniej sylaby rdzenia, zachodzi w klasie IV &amp;ndash; w niej w nieco inny sposób w zależności od tego, czy rdzeń buduje półsamogłoska /{{IPA|j}}/ czy /{{IPA|w}}/. Odmiana w klasie IV jest najbardziej chwiejna dialektalnie: w części gwar formy te nie różnią się od odmian klasy I i II, w innych natomiast ze względu na znaczną redukcję fonetyczną końcówek ich rolę przejął w każdej formie bezokolicznik &amp;ndash; tendencja do takiego rozwiązania sprawy rozszerza się stopniowo w obrębie systemu koniugacyjnego oraz geograficznie, i powoduje ostateczne zespojenie proklitycznych zaimków osobowych celem kompensacji.<br /> <br /> ===== ''Stativum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; text-size: 80%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I II III<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|–ⲁⲕⲩ|–aku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲩ|kharemaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲕⲩ|kassaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲁⲕⲩ|yansaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲕⲩ|walnaku}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲕⲩ|–ethaku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲕⲩ|kharemethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲕⲩ|kassethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲕⲩ|yansethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲕⲩ|walnethaku}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲕⲁ|–aka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲁ|kharemaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲕⲁ|kassaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲁⲕⲁ|yansaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲕⲁ|walnaka}}<br /> | '''{{tar|–ⲕⲩ|–ku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲕⲩ|fîku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲕⲩ|taiku}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲕⲩ|–athaku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲕⲩ|fîyathaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲕⲩ|taiwathaku}}<br /> | '''{{tar|–ⲕⲁ|–ka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲕⲁ|fîka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲕⲁ|taika}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲕⲩ|bawku}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲕⲩ|balethaku}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲕⲁ|bawka}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲕⲩ|redaku}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲕⲩ|redethaku}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲕⲁ|redaka}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|–ⲁⲛⲩ|–anu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲛⲩ|kharemanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲛⲩ|kassanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲁⲛⲩ|yansanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲛⲩ|walnanu}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲛⲩ|–ethanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲛⲩ|kharemethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲛⲩ|kassethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲛⲩ|yansethanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲛⲩ|walnethanu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲛⲁ|–ana}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲛⲁ|kharemana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲛⲁ|kassana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲁⲛⲁ|yansana}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲛⲁ|walnana}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩ|–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲛⲩ|fînu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲛⲩ|tainu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲛⲩ|–athanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲛⲩ|fîyathanu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲛⲩ|taiwathanu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁ|–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲛⲁ|fîna}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲛⲁ|taina}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲛⲩ|bawnu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲛⲩ|balethanu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲛⲁ|bawna}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲛⲩ|redanu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲛⲩ|redethanu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲛⲁ|redana}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲁ|–ata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲁ|kharemata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲁ|kassata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲁⲧⲁ|yansata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲁ|walnata}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲧⲁ|–ethata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲁ|kharemethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲁ|kassethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲁ|yansethata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲁ|walnethata}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲁⲓ|–atai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲁⲓ|kharematai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲁⲓ|kassatai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲁⲧⲁⲓ|yansatai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲁⲓ|walnatai}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲁ|–ta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲁ|fîta}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲁ|taita}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲧⲁ|–athata}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲁ|fîyathata}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲁ|taiwathata}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲁⲓ|–tai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲁⲓ|fîtai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲁⲓ|taitai}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲧⲁ|bawta}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲧⲁ|balethata}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲧⲁⲓ|bawtai}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲁ|redata}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲧⲁ|redethata}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲁⲓ|redatai}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲩⲛⲩ|–atunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲛⲩ|kharematunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲛⲩ|kassatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲛⲩ|yansatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲛⲩ|walnatunu}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|–ethatunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|kharemethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|kassethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|yansethatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|walnethatunu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|–atunai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|kharematunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|kassatunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|yansatunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|walnatunai}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲛⲩ|–tunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩⲛⲩ|fîtunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩⲛⲩ|taitunu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|–athatunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|fîyathatunu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|taiwathatunu}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲛⲁⲓ|–tunai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩⲛⲁⲓ|fîtunai}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩⲛⲁⲓ|taitunai}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲧⲩⲛⲩ|bawtunu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|balethatunu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲧⲩⲛⲁⲓ|bawtunai}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲛⲩ|redatunu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|redethatunu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲛⲁⲓ|redatunai}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 3.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁ|kassa}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲁ|yansa}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁ|walna}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁ|–etha}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁ|kharemetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁ|kassetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲉⲑⲁ|yansetha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁ|walnetha}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲩⲓ|–atwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲩⲓ|kharematwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲧⲩⲓ|kassatwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲁⲧⲩⲓ|yansatwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲧⲩⲓ|walnatwi}}<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–ta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁ|–atha}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲁ|fîyatha}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁ|taiwatha}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲓ|–twi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩⲓ|fîtwi}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩⲓ|taitwi}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁ|bala}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁ|baletha}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁⲩⲓ|balawi}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁ|reda}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁ|redetha}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲧⲩⲓ|redatwi}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲩ|kharemu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩ|kassu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲩ|yansu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲩ|walnu}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲧⲩ|–ethatu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲧⲩ|kharemethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲧⲩ|kassethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲧⲩ|yansethatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲧⲩ|walnethatu}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲥ|–us}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲩⲥ|kharemus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩⲥ|kassus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲩⲥ|yansus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲩⲥ|walnus}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲛⲩ|–tu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩ|fîtu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩ|taitu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲧⲩⲛⲩ|–athatu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲧⲩ|fîyathatu}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲧⲩ|taiwathatu}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩⲥ|–tus}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲧⲩⲥ|fîtus}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲧⲩⲥ|taitus}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩ|balu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲩ|balethu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩⲥ|balus}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲩ|redu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲩ|redethu}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲩⲥ|redus}}<br /> |} <br /> W trybie ''stativum'' zlewanie się klas odmiany w jedną przebiegło najszybciej. W klasach I, II i III wszystkie końcówki są takie same. W klasie III dodatkowo można zaobserwować delecję jądra ostatniej sylaby rdzenia. W klasie IV obserwujemy obecność końcówek z nagłosową spółgłoską &amp;ndash; w trzeciej osobie pierwotnie intruzywną, zastępującą słabą półsamogłoskę. Dodatkowo, czasownik nieregularny {{tar|ⲕⲁϣ|kash}} w tym trybie odmienia się regularnie na bazie supletywnego rdzenia r-d.<br /> <br /> ===== ''Imperfectum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Potentialis'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Conditionalis'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Inferentialis'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Imperativum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> <br /> [[Kategoria:Języki Kyonu|Tarejski]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_tarejski&diff=23524 2018-02-12T23:39:41Z

<p>Widsið: /* Stativum */</p> <hr /> <div>{{ język<br /> | kolor = #7851A9 | nazwa = tarejski | nazwa własna = Ⲑⲁⲣⲩ ''Tharu''<br /> | twórca = [[User:Widsið|Widsið]] | rok = 2017-2018 | cel = użytkowanie w conworldzie | wersja = 0.5 | nazwa conworldu = [[Kyon]]<br /> | państwa = [[Tarum]] | regiony = wschodni Kyon | mówiący = bd.<br /> | alfabet = nieopracowany conscript (''in loco'': alfabet koptyjski)<br /> | typologia = fleksyjny niekonkatenatywny&lt;br /&gt;VSO<br /> | klasyfikacja = <br /> '''języki nuweńskie''' (?)<br /> : języki antyponuweńskie<br /> :: tarejski<br /> }}<br /> '''Język tarejski''' (Ⲑⲁⲣⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Tharu epilu'' [{{IPA|ˈtʰɑ.ru e̞ˈpi.lu}}]) &amp;ndash; język o nieustalonej klasyfikacji, powszechnie uważany za członka grupy [[języki nuweńskie|języków nuweńskich]], w której tworzy oddzielną podgrupę ''antyponuweńską''. Tarejski jest językiem urzędowym [[Tarum]], chociaż najprawdopodobniej rozwinął się w innej części świata, skąd do wschodniego Kyonu został zawleczony w wyniku niemożliwej do umieszczenia w czasie wędrówki ludów. Izolacja geopolityczna kraju sprawiła, że jest niemal całkowicie wolny od identyfikowalnego zewnętrznego wpływu, chociaż dzieli kilkanaście leksemów, głównie dotyczących fauny i flory, z językami prymitywnych plemion zamieszkujących otaczające Tarum lasy deszczowe.<br /> <br /> Obecnie można wyróżnić dziewięć dialektów języka tarejskiego, a ich zasięg pokrywa się mniej więcej z podziałem administracyjnym kraju, opartym w dużej mierze o naturalne przeszkody dla rozwoju osadnictwa. Istnieje również odgórnie regulowany język standardowy (Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Assemanu epilu'' „oczyszczony język”), używany przede wszystkim w oficjalnej komunikacji. Tarejski zapisywany jest pismem alfabetycznym nieco przypominającym [[runy nuweńskie]]. Pismo ma charakter alfabetyczny i w dużej mierze dobrze odzwierciedla wymowę, dosyć mocno trzymając się zasady „jeden znak &amp;ndash; jeden dźwięk”. Zarówno słownictwo, jak i niekonkatenatywna morfologia języka są sprowadzalne do [[język pranuweński|pranuweńszczyzny]], ale badania tarejskiego zawsze były utrudnione ze względu na zamknięty charakter Tarum.<br /> <br /> Można przypuszczać, że niedawne otwarcie Tarum na świat w połączeniu z ożywionym zainteresowaniem obcymi kulturami na całym świecie będzie sprzyjało badaniom lokalnej mowy i pozwoli na udzielenie odpowiedzi na wiele pytań, dotyczących zarówno języka, jak i etnogenezy Tarejów.<br /> <br /> == Fonetyka i fonologia ==<br /> Tarejski posiada prosty system dźwiękowy, składający się z ośmiu samogłosek, dwóch półsamogłosek oraz osiemnastu spółgłosek.<br /> === Samogłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; |<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Przednie<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Środkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Tylne<br /> |-<br /> ! Przymknięte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/ ・ ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> |-<br /> ! Średnie<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> ! Otwarte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |}<br /> Tarejski system samogłoskowy wyraźnie ciąży ku większemu przymknięciu, jednocześnie nie przesuwając się wyraźnie ani w przód, ani w tył jamy ustnej. Środkowe przymknięte samogłoski ‹ⲏ› /{{IPA|ɨ}}/ i ‹ⲱ› /{{IPA|ʉ}}/ są nieco bardziej otwarte, niż skrajne ‹ⲓ› /{{IPA|i}}/ i ‹ⲩ› /{{IPA|u}}/. Warto zauważyć, że tylne samogłoski są zawsze zaokrąglone, a przednie &amp;ndash; nigdy. Zaokrąglenie jest wyraźne i skompresowane. Samogłoski nie ulegają redukcji w pozycji nieakcentowanej. Długość samogłoski nie ma fonemicznego znaczenia, chociaż najprawdopodobniej opozycja iloczasowa istniała w przeszłości &amp;ndash; wskazuje na to obecność długich dźwięków we wszystkich pozostałych językach nuweńskich. W tarejskim dyftongi nie występują; ostatni z notowanych jeszcze [[kalendarze Kyonu|300 lat temu]] dyftongów ‹ⲁⲓ› uległ koalescencji do /{{IPA|æ}}/, a w dalszej perspektywie najpewniej zleje się z ‹ⲉ› /{{IPA|e̞}}/, do którego stopniowo zbliża się w wymowie. Ortografia tarejska nie oznacza historycznych dyftongów we współczesnych pismach w myśl zasady o fonemiczności, jednak można je znaleźć w starszych tekstach. <br /> <br /> === Półsamogłoski ===<br /> Tarejski posiada dwie półsamogłoski /{{IPA|j}}/ i /{{IPA|w}}/, zapisywane jak ich samogłoskowe odpowiedniki: ‹ⲓ› oraz ‹ⲩ›. Mają one specjalny status w systemie morfofonemicznym tego języka: mimo że inaczej niż samogłoski nie mogą stanowić jądra sylaby, zdarza się, że rdzenie spółgłoskowe są przez nie dopełniane, tak jakby stanowiły one prawdziwe samogłoski, zachowując jednak swój spółgłoskowy status, tzn. tworząc dodatkowy element spółgłoskowego łańcucha. Dodatkowo, rdzenie w których skład wchodzą półsamogłoski, nazywane są rdzeniami płynnymi i podlegają nieco innym zasadom odmiany.<br /> <br /> === Spółgłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1000px&quot;<br /> |-<br /> ! <br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowo-&lt;br /&gt;-zębowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Dziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Zadziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Podniebienne<br /> |-<br /> ! Nosowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲙ /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲛ /{{IPA|n}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Zwarto-&lt;br /&gt;-wybuchowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲡ /{{IPA|p}}/・ⲫ /{{IPA|pʰ}}/・ⲃ /{{IPA|b}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲧ /{{IPA|t}}/・ⲑ /{{IPA|tʰ}}/・ⲇ /{{IPA|d}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲕ /{{IPA|k}}/・ⲭ /{{IPA|kʰ}}/・ⲅ /{{IPA|g}}/<br /> |-<br /> ! Szczelinowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϥ /{{IPA|f}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲥ /{{IPA|s}}/・ⲍ /{{IPA|z}}/・(ⲋⲥ /{{IPA|sː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϣ /{{IPA|ʃ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϧ /{{IPA|ɣ}}/<br /> |-<br /> ! Drżące<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲣ /{{IPA|r}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Aproksymanty<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲗ /{{IPA|l}}/・(ϯⲗ /{{IPA|lː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |}<br /> Charakterystyczną cechą tarejskiej fonologii jest fonemiczny kontrast między aspirowanymi, nieaspirowanymi i dźwięcznymi spółgłoskami zwartymi, nieobecny w pokrewnych językach. Ponadto, inaczej niż samogłoski, spółgłoski ulegają szeregowi przemian pozycyjnych. <br /> <br /> Status geminat ‹ⲋⲥ› oraz ‹ϯⲗ›, wywodzących się z dawnych zbitek spółgłoskowych *vs oraz *tl &amp;ndash; stąd ich nietypowy zapis &amp;ndash; jest niejasny. Przez Tarejów są one odbierane jako jeden dźwięk i nie rozdziela się ich przy podziale na sylaby: Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ → Ⲁ・ⲋⲥⲉ・ⲙⲁ・ⲛⲩ. Jednocześnie trudno jest wskazać na pary minimalne, które pozwalałyby uznać je za odrębne fonemy. Nieco inaczej traktowane jest ‹ⲛⲛ› [{{IPA|nː}}], często wyraźnie artykulacyjnie rozdzielane na dwa elementy a nie przytrzymane.<br /> <br /> Obserwuje się w tarejskim zjawisko lenicji, w języku standardowym i większości dialektów dotyczy ono jednak wyłącznie dźwięcznych spółgłosek zwartych, które w pozycji między dwiema samogłoskami ulegają frykatywizacji: /{{IPA|b}}/ → [{{IPA|β}}]; /{{IPA|d}}/ → [{{IPA|ð}}]; /{{IPA|g}}/ → [{{IPA|ɣ}}]. Zjawisko to zachodzi także w pozycji międzywyrazowej, tzn. granica wyrazu jest ignorowana. Ponadto, dźwięczne spółgłoski nosowe, szczelinowe i zwarto-wybuchowe ulegają ubezdźwięcznieniu przed spółgłoską bezdźwięczną i w wygłosie, chyba że następne słowo zaczyna się na samogłoskę: wtedy dźwięczność zostaje utrzymana w wypadku spółgłosek nosowych i szczelinowych, a spółgłoski zwarto-wybuchowe zostają poddane lenicji.<br /> <br /> === Budowa sylaby ===<br /> Sylaba w języku tarejskim musi się składać przynajmniej z jednej samogłoski, do której dodatkowo może zostać dostawiony pojedynczy nagłos i podwójny wygłos:<br /> <br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;(C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) V (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) (C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> W pozycji '''C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' może stać dowolna spółgłoska, półsamogłoska, lub geminata ‹ⲋⲥ› albo ‹ϯⲗ›. W pozycjach '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' i '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' nie może się znaleźć geminata, dodatkowo, jeśli w pozycji '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' pojawia się półsamogłoska, sylaba zostaje automatycznie zamknięta. Jeśli sylabę otwierała geminata, pozycja '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' również jest niedostępna.<br /> <br /> Dla celów metrycznych i prozodycznych wyróżnia się cztery rodzaje sylab. Poniższa tabela przedstawia ich nazwy oraz uproszczoną budowę, gdzie G oznacza geminatę, J oznacza półsamogłoskę, a C &amp;ndash; dowolną inną spółgłoskę.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słabsza<br /> | V<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słaba<br /> | CV, VC, JV, VJ<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocna<br /> | CVC, CVJ, JVC, GV<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocniejsza<br /> | CVCC, JVCC, GVC<br /> |}<br /> <br /> === Prozodia ===<br /> Akcent w języku tarejskim pada na przedostatnią sylabę, jest stały i ma charakter dynamiczny. Ze względu na swoją stałą pozycję, nie jest fonemiczny. Akcenty pomocnicze pojawiają się na co drugiej sylabie od końca, jeśli wyraz ma więcej niż trzy sylaby, por. np. Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ [{{IPA|e̞ˌsu.tɑˈnʉr.pɑl}}]. Tarejski jest językiem czasowanym według mor, gdzie sylaby słabsze trwają pół mory, sylaby słabe &amp;ndash; jedną morę, sylaby mocne &amp;ndash; półtorej mory, a sylaby mocniejsze &amp;ndash; dwie mory. Charakteryzuje się też opadającą tonacją, także w pytaniach tak/nie, co może być źródłem nieporozumień.<br /> <br /> == Fleksja ==<br /> === Rzeczownik i przymiotnik ===<br /> Tarejskie rzeczowniki i przymiotniki odmieniają się przez następujące kategorie gramatyczne:<br /> * przypadki &amp;ndash; mianownik, dopełniacz, celownik i biernik,<br /> * stany &amp;ndash; „pusty”, określony i nieokreślony,<br /> * liczby &amp;ndash; pojedyncza i mnoga oraz szczątkowe formy podwójnej.<br /> Ponadto, przymiotniki podlegają odmianie przez rodzaje &amp;ndash; męski, żeński i nijaki &amp;ndash; w uzgodnieniu z rzeczownikiem, który określają. Formą prototypową &amp;ndash; słownikową jest mianownik w stanie pustym w liczbie pojedynczej, w przypadku przymiotnika w rodzaju męskim. Końcówki, które przyjmują poszczególne rzeczowniki i przymiotniki są uzależnione od ostatniego dźwięku lub serii dźwięków, a nie od rodzaju.<br /> <br /> Rzeczowniki i przymiotniki pogrupowane są w klasy deklinacyjne, podzielone na grupy: słabą i mocną. W odmianie słabej przynależność do klasy determinuje długość rdzenia. W odmianie mocnej klasę wyznacza końcówka formy prototypowej. Daje to łącznie dziesięć klas odmiany. Ponadto, istnieją rzeczowniki i przymiotniki nieodmienne, derywowane z rdzeni jednospółgłoskowych (historycznie jedną ze spółgłosek było zwarcie krtaniowe).<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | Klasa&amp;nbsp;→<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Słaba<br /> ! colspan=&quot;24&quot; | Mocna<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Szablon / końcówka&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us, &amp;ndash;is, &amp;ndash;os<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;n<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;m<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;C<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;o<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;u<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;i<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;a<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Przykładowy&lt;br /&gt;rzeczownik&amp;nbsp;→<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲛⲩⲩⲩ}}&lt;br /&gt;''nuwu''&lt;br /&gt;„dziecko”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲁⲙⲁⲓⲁ}}&lt;br /&gt;''mamaya''&lt;br /&gt;„dolina, jar”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲡⲓⲗⲩⲥ}}&lt;br /&gt;''pilus''&lt;br /&gt;„słowo”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲓⲇⲇⲁⲛ}}&lt;br /&gt;''middan''&lt;br /&gt;„dolina”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|Ⲑⲁⲣⲱⲙ}}&lt;br /&gt;''Tharûm''&lt;br /&gt;„[[Tarum]]”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲧ}}&lt;br /&gt;''danat''&lt;br /&gt;„czerń”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟ}}&lt;br /&gt;''assarto''&lt;br /&gt;„brama”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲗⲁⲕⲩ}}&lt;br /&gt;''laku''&lt;br /&gt;„namiot”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲃⲓⲃⲓ}}&lt;br /&gt;''bibi''&lt;br /&gt;„schronienie”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ}}&lt;br /&gt;''zora''&lt;br /&gt;„niebo”<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Typowy rodzaj&lt;br /&gt;rzeczownika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''każdy''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us ''męski'', &amp;ndash;is ''żeński'', &amp;ndash;os ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Rodzaj&lt;br /&gt;przymiotnika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 5%&quot; | Liczba&lt;br /&gt;↓<br /> ! Stan&amp;nbsp;→&lt;br /&gt;Przypadek&amp;nbsp;↓<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ni<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;o<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;oti<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;u<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;it<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;at<br /> |-<br /> ! Dopełniacz<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;ûl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;al<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vsal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ol<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;il<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;al<br /> |-<br /> ! Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;os<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;us<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;is<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;îs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;as<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nun<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;min<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mîn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;on<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otin<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;un<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;in<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;în<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;an<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;3&quot; | Mn.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vyu (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnt<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnta<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;na<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ma<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;mana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idena<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adena<br /> |-<br /> ! Dopełniacz&lt;br /&gt;Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;6&quot; | &amp;ndash;wial&lt;br /&gt;&amp;ndash; yal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vnal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCatal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;owal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;unal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;idil<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;adil<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vnat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vtinat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;manat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idenas<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adenas<br /> |-<br /> |}<br /> &lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;'''Objaśnienie symboli:''' C &amp;mdash; dowolna spółgłoska; J &amp;mdash; dowolna półsamogłoska; V &amp;mdash; dowolna samogłoska; &lt;s&gt;V&lt;/s&gt; &amp;mdash; końcówka powoduje usunięcie samogłoski poprzedzającej wyznacznik deklinacji&lt;/span&gt;<br /> <br /> Przynależność przymiotnika do klasy deklinacyjnej determinuje jego końcówka deklinacyjna w rodzaju męskim. Rozkłada się to w sposób następujący:<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;u, to wtedy w rodzaju żeńskim przyjmie on końcówkę &amp;mdash;i, a w nijakim: &amp;mdash;o,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;n, to tę samą końcówkę będzie on miał w rodzaju nijakim, a w rodzaju żeńskim przybierze końcówkę &amp;mdash;a,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;m, to tę samą końcówkę będzie on miał także w rodzaju żeńskim i nijakim,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest dowolna spółgłoska, to znaczy, że posiada on tylko formy puste, równe w każdym rodzaju i może występować tylko w orzeczniku albo jako element kompozytu przymiotnikowo-rzeczownikowego.<br /> <br /> ===== Nieregularna liczba mnoga rzeczowników =====<br /> Część rzeczowników z różnych względów posiada nieregularne formy liczby mnogiej. W przeważającej części są to pozostałości systemu tworzenia liczby mnogiej niekonkatenatywnej („łamanej”). Rzeczowniki tak tworzone, pomimo mnogiego znaczenia, otrzymują pojedyncze końcówki odmiany przez przypadki. W grupie rzeczowników o takiej odmianie znajdują się:<br /> &lt;div style=&quot;column-count: 3; column-gap: 30px&quot;&gt;<br /> * ''kush'' {{tar|ⲕⲩϣ}} „droga” &amp;mdash; ''akushi'' {{tar|ⲁⲕⲩϣⲓ}} „drogi”<br /> * ''mîr'' {{tar|ⲙⲏⲣ}} „człowiek” &amp;mdash; ''mira'' {{tar|ⲙⲓⲣⲁ}} „ludzie”<br /> * ''nabi'' {{tar|ⲛⲁⲃⲓ}} „parafia” &amp;mdash; ''eneb'' {{tar|ⲉⲛⲉⲃ}} „parafie”<br /> * ''neb'' {{tar|ⲛⲉⲃ}} „ojciec” &amp;mdash; ''naba'' {{tar|ⲛⲁⲃⲁ}} „ojcowie”<br /> * ''shi'' {{tar|ϣⲓ}} „dom” &amp;mdash; ''ashû'' {{tar|ⲁϣⲱ}} „domy”<br /> * ''sînam'' {{tar|ⲥⲏⲛⲁⲙ}} „świątynia” &amp;mdash; ''sanûm'' {{tar|ⲥⲁⲛⲱⲙ}} „świątynie”<br /> * ''tel'' {{tar|ⲧⲉⲗ}} „wieża” &amp;mdash; ''telu'' {{tar|ⲧⲉⲗⲩ}} „wieże”<br /> * ''ummi'' {{tar|ⲩⲙⲙⲓ}} „matka” &amp;mdash; ''yamma'' {{tar|ⲓⲁⲙⲙⲁ}} „matki” <br /> * ''wam'' {{tar|ⲩⲁⲙ}} dzień” &amp;mdash; ''awama'' {{tar|ⲁⲩⲁⲙⲁ}} „dni”<br /> * ''zainab'' {{tar|ⲍⲁⲓⲛⲁⲃ}} „lud, plemię” &amp;mdash; ''zeneb'' {{tar|ⲍⲉⲛⲉⲃ}} „ludy, plemiona”<br /> &lt;/div&gt;<br /> Dodatkowo, części ciała występujące w parach zachowały historyczne formy liczby podwójnej, ale wyłącznie w mianowniku. W pozostałych formach odmieniają się regularnie, zgodnie z klasą deklinacyjną, do której należą.<br /> * ''bus'' {{tar|ⲃⲩⲥ}} „dłoń” &amp;ndash; ''buwa'' {{tar|ⲃⲩⲩⲁ}} „dłonie”<br /> * ''lor'' {{tar|ⲗⲟⲣ}} „oko” &amp;ndash; ''lora'' {{tar|ⲗⲟⲣⲁ}} „oczy”<br /> * ''subis'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲥ}} „ucho” &amp;ndash; ''subia'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲁ}} „uszy”<br /> * ''zeyu'' {{tar|ⲍⲉⲓⲩ}} „stopa” &amp;ndash; ''zeya'' {{tar|ⲍⲉⲓⲁ}} „stopy”<br /> <br /> ===== Inne nieregularności odmiany =====<br /> Rzeczowniki i przymiotniki, które w formie mianownikowej mają taką samą końcówkę, jaką otrzymałyby w innym przypadku, nie podwajają końcówki. Jest to szczególnie prominentna cecha nazw miejscowych zakończonych na &amp;ndash;''al'', których formy mianownika i dopełniacza w licznie pojedynczej są tożsame, ale może dotyczyć każdej innej formy, pogłębiając synkretyzm form przypadkowych.<br /> <br /> Niektóre ożywione rzeczowniki w rodzaju męskim, szczególnie te zakończone na &amp;ndash;''r'', przyjmują końcówki odmiany &amp;ndash;''n'' w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej.<br /> <br /> ==== Określoność ====<br /> Określoność jest oznaczana w tarejskim dodatkowym morfemem, mającym charakter proklitycznego morfemu, dodawanego do każdej grupy (przydawki, podmiotu) w obrębie frazy nominalnej. Morfem ten pierwotnie miał charakter rodzajnikowy, ale rozróżnienie rodzaju zanikło wraz z jego fonetyczną erozją. Morfem jest nieodmienny, posiada jednak kilka form, uzależnionych od kolejnego dźwięku. Proklityczny charakter morfemu oddaje się przez jego zapis ze znakiem rodziału ({{tar|⳿}}) w zapisie tarejskim, bądź z dywizem w transkrypcji.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 450px&quot;<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Otoczenie&lt;br /&gt;fon.<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Forma<br /> ! style=&quot;width: 60%&quot; | Przykład<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed samogł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | id&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲇ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''id-assartoti'' {{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟⲧⲓ||brama}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|l}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | il&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲗ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''il-lakû'' {{tar|ⲓⲗ⳿ⲗⲁⲕⲱ||namiot}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | im&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲙ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''im-mafela'' {{tar|ⲓⲙ⳿ⲙⲁϥⲉⲗⲁ||kropla}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|n}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | in&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲛ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''in-nurpilû'' {{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲩⲣⲡⲓⲗⲱ||urząd}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|s}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | is&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲥ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''is-sanûmi'' {{tar|ⲓⲥ⳿ⲥⲁⲛⲱⲙⲓ||świątynie}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed dowolną inną spółgł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | i&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''i-Tharûmi'' {{tar|ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ||[[Tarum]]}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==== Stopniowanie przymiotnika ====<br /> Tarejski przymiotnik posiada pięć stopni gradacji: pozytyw (stopień „równy”, używany w kontekstach, w których nic nie jest porównywane z niczym), ekwatyw (stopień „równy”, porównywane cechy są takie same), komparatyw (stopień wyższy), superlatyw (stopień „najwyższy”, cecha jest najintensywniejsza wśród porównywanych) oraz absolutyw (stopień „najwyższy”, cecha nie ma sobie równych i jest nieporównywalna z niczym). Przymiotnik stopniuje się w języku tarejskim zazwyczaj przy pomocy infiksu, który oddziela temat od wyznaczającej przynależność deklinacyjną końcówki. Wyjątkiem są przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na &amp;ndash;''m'', które przy stopniowaniu zmieniają przynależność klasową, przybierając końcówki deklinacji &amp;ndash;u. Ponadto, przymiotnik ''dobry'' posiada część form supletywnych, a przymiotniki ''zły'', ''ciemny'' oraz ''jasny'' posiadają niekonkatenatywne formy odmiany.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 750px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Pozytyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Ekwatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Komparatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Superlatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Absolutyw<br /> |-<br /> ! I &amp;ndash;u; &amp;ndash;i; &amp;ndash;o<br /> | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | (= forma podstawowa)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁⲛ–|–an–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣ–|–ush–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲋⲥ–|–iss–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲛ–|–in–}}<br /> |-<br /> ! II &amp;ndash;n; &amp;ndash;a; &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲇⲁ–|–(a)da–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ϣⲁ–|–(a)sha–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁⲋ)ⲥⲁ–|–(as)sa–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲛⲁ–|–(a)na–}}<br /> |-<br /> ! III &amp;ndash;m; &amp;ndash;m; &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲙⲩ, –ⲩⲙⲓ, –ⲩⲙⲟ|–umu, –umi, –umo}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣⲩ, –ⲩϣⲓ, –ⲩϣⲟ|–ushu, –ushi, –usho}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲋⲥⲩ, –ⲩⲋⲥⲓ, –ⲩⲋⲥⲟ|–ussu, –ussi, –usso}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲛⲩ, –ⲩⲛⲓ, –ⲩⲛⲟ|–unu, –uni, –uno}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> === Kopula i zaimek osobowy podmiotu ===<br /> Funkcja kopuli i zaimka osobowego podmiotu nie jest w języku tarejskim rozdzielna. Wcześniejsze formy rozwoju języka rozróżniały jeszcze formy sprzężone zaimek-kopula i formy rodzielne, używane gdy podmiot był wyrażony inaczej, niż przy pomocy zaimka w mianowniku. Rozróżnienie nie utrzymało się jednak w żadnym z dialektów. Jako że kopula nie jest formalnie czasownikiem, nie podlega odmianie przez czasy i tryby &amp;ndash; kontekst lub dodatkowe słowa funkcyjne, takie jak przyimki czy partykuły, podpowiadają właściwe znaczenie.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Liczba →<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Pojedyncza<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Mnoga<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15px&quot; | Osoba ↓<br /> ! style=&quot;width: 35px&quot; | Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> | {{tar|ϩⲏⲗ|hîl}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲣ|mir}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲙⲟⲗ|mol}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲣ|mer}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | {{tar|ⲍⲓⲗⲩ|zilu}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;5&quot; | 3.<br /> ! rodz. m.<br /> | {{tar|ϧⲓⲣ|hir}}<br /> | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> |-<br /> ! rodz. ż.<br /> | {{tar|ⲡⲓ|pi}}<br /> | {{tar|ⲡⲩⲣ|pur}}<br /> |-<br /> ! rodz. n.<br /> | {{tar|ϩⲩ|hu}}<br /> | {{tar|ϩⲩⲙ|hum}}<br /> |-<br /> ! brak rodzaju<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙ|sum}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗ|sul}}<br /> |-<br /> ! podmiot celownikowy<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲱⲣ|ûr}}<br /> |}<br /> <br /> Wszystkie formy kopulatywne niosą ze sobą zarówno znaczenie zaimka osobowego podmiotu, jak i czasownika „być” w znaczeniu „istnieć, egzystować”. W zależności od kontekstu, moze więc wyraz {{tar|ⲡⲓ|pi}} oznaczać: „ona” (jeśli po nim następuje kolejny czasownik), „jest” (jeśli podmiot wyrażony jest rzeczownikiem) lub „ona jest” (jeśli w zdaniu nie występuje inny podmiot ani orzeczenie). W praktyce dwa pierwsze użycia stają się stopniowo coraz rzadsze &amp;ndash; pierwsze w wyniku inkorporacji zaimka osobowego jako prefiksu koniugacyjnego (co powoduje nieprawidłową z punktu widzenia np. gramatyki polskiej redundancję typu *''ona ona śpi''), a drugie przez wzgląd na to, że „być” jest w tarejskim domyślnym orzeczeniem, więc nie ma potrzeby jego wyrażania w mowie ani na piśmie (podobnie jak np. w języku rosyjskim).<br /> <br /> Specyfiką tarejskiej gramatyki jest forma „bezrodzajowa” kopuli. Gramatyki tarejskie nazywają tę formę „wszystkorodzajową”, ponieważ używa się jej kiedy nie jesteśmy w stanie określić rodzaju gramatycznego rzeczy czy osoby, o której jest mowa, kiedy ten rodzaj jest nieistotny, albo &amp;ndash; w przypadku grupy ludzi lub rzeczy &amp;ndash; kiedy należą one do więcej niż jednego rodzaju. <br /> <br /> Forma {{tar|ⲱⲣ|ûr}}, niejako w kontraście do pozostałych, jest niepomijalna, kiedy podmiot wyrażony jest celownikiem.<br /> <br /> === Zaimki osobowe ===<br /> Chociaż zaimki osobowe w formie mianownikowej nie istnieją, tarejski posiada szereg form zależnych, w tym część reliktowych form sprzężonych, używanych wyłącznie w złożeniach z przyimkami. Zzaimki w dopełniaczu, celowniku i bierniku mają także formy akcentowane i nieakcentowane o różnych funkcjach.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Przypadek →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Dopełniacz<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Celownik<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Biernik<br /> ! Ablatyw<br /> ! Allatyw<br /> ! Komitatyw<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Forma →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}}<br /> | {{tar|ⲱⲙ|ûm}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲙ|(a)m}}<br /> | {{tar|ⲩϣⲓ|ushi}}<br /> | {{tar|ⲱϣ|ûsh}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϣ|(a)sh}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲇⲁ|mada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁ|ma}}<br /> | {{tar|ⲙⲓϧⲁ|miha}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲙⲁ|mima}}<br /> | {{tar|ⲙⲉ|me}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲩⲣⲁⲗ|ural}}<br /> | {{tar|ⲩⲣⲓ|uri}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲗ|ral}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲩⲣϣⲓ|urshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲣ|shûr}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲇⲁ|rada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲣⲁ|ra}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲣⲟ(ⲛ)|ro(n)}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲥⲩ|usu}}<br /> | {{tar|ⲱⲥ|ûs}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲥ|(a)s}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲓ|si}}<br /> | {{tar|(ⲓ)ⲥ|(i)s}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲇⲁ|sada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲁ|sa}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲁ|sua}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙⲁ|suma}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ|se}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥⲩ|masu}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁϣⲓ|mashi}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲛⲁⲗ|unal}}<br /> | {{tar|ⲩⲛⲓ|uni}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲗ|nal}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲱϣⲓ|nûshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲛ|shûn}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲇⲁ|nada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲁ|na}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲛⲟ(ⲛ)|no(n)}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲱⲛ|zûn}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ϩⲟⲥ|hos}}<br /> | {{tar|ϩⲱ|hû}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϩ|(a)h}}<br /> | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲏ|hî}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲇⲁ|hada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲁ|ha}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ϩ|(î)h}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲩⲥ|nus}}<br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ⲛ|(î)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲩϣ|hush}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲱⲗ|sûl}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲁϣⲓ|sashi}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲇⲁ|suda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲩ|su}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | mn.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲁⲗ|nûmal}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲓ|nûmi}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙ|nûm}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲥⲓ|ansi}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛⲥ|(a)ns}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲩⲙⲇⲁ|anumda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲩⲗ|napul}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲓ|napi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲡⲓ|anpi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲓⲥⲁ|anisa}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲓⲥ|nis}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲉⲗⲁ|gela}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲓϣⲓ|gishi}}<br /> | {{tar|ⲅⲉⲇⲁ|geda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲅⲁ|ga}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲁⲥⲁ|nasa}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϣⲁϣⲓ|shashi}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲉⲇⲁ|seda}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> Brak danej formy, oznaczony w tabeli pauzą (&amp;mdash;), wskazuje na użycie pełnej formy (jeśli dostępna), lub formy sprzężonej przypadka wymaganego przez rekcję standardową &amp;ndash; np. dla komitatywu będzie to dopełniacz.<br /> <br /> Tarejski nie posiada zaimków czy przymiotników dzierżawczych. W ich miejsce korzysta się z postponowanej konstrukcji komitatywnej z przyimkiem {{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu|do}} i odpowiednią formą sprzężoną: dopełniaczową lub komitatywną, jeśli istnieje:<br /> <br /> &lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 40px&quot;&gt;<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲙⲉ|insume|mój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲣⲟ|insuro|nasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲥⲉ|insuse|twój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲙⲁⲥ|insu mas|Pana, Pani}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲟ|insuno|wasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲍⲟⲛ|insu zon|Państwa}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱϩ|insûh|jego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱⲛ|insûn|jej}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩϩⲁⲗ|insuhal|tego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲋⲥⲩⲗ|inssul|jego, jej, tego}} (w praktyce często używany w znaczeniu „czyjś, kogoś, obojętnie kogo”)<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲱⲙ|insunûm|ich, mężczyzn}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲡ|insunap|ich, kobiet}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲅⲉⲗⲁ|insugela|ich, rzeczy, zwierząt, itp.}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲥⲁ|insunasa|ich, obojętnie kogo}} (rzadko używany)<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> === Partykuły deiktyczne ===<br /> Zaimki wskazujące w tarejskim wyewoluowały w nieodmienne partykuły deiktyczne. Pozwalają one na czterostopniową identyfikację położenia obiektu, o którym mowa: „ten” &amp;ndash; „ten (trochę dalej)” &amp;ndash; „tamten (trochę bliżej)” &amp;ndash; „tamten”. Znaczenie każdej partykuły uzależnione jest od tego, czy stojąca za nią grupa nominalna jest w formie określonej czy w nieokreślonej. Dodatkowo, użycie formy pustej pozwala na oddanie znaczeń „ten” i „tamten” bez kontrastowania obiektów względem siebie.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 560px&quot; <br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Liczba<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Rodzaj<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (I)&lt;br /&gt;„ten”<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień II<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień III<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień IV<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień V<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (VI)&lt;br /&gt;„tamten”<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mn.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma pusta<br /> |}<br /> <br /> === Liczebnik ===<br /> Tarejski posiada dziesiętny system liczebnikowy. Liczebniki główne nie odmieniają się przez rodzaj, liczebniki porządkowe natomiast posiadają formy męskie, żeńskie i nijakie. Jako że derywacja form dla rodzaju żeńskiego i nijakiego jest przewidywalna, w tabeli poniżej przedstawione zostaną tylko liczebniki porządkowe w rodzaju męskim.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 1050px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 1<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|Ⲁ}}<br /> | {{tar|ⲩⲉ|we}}<br /> | {{tar|ⲧⲁⲃⲩ|tabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 11<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲀ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲩⲉ|mûtwe}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲧⲁⲃⲩ|pammûttabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 30<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲃⲁ|maba}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲁⲃⲩ|pammabu}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> ! {{tar|Ⲃ}}<br /> | {{tar|ⲥⲓⲛⲁ|sina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲓⲛⲩ|pamsinu}}<br /> ! 12<br /> ! {{tar|ⲒⲂ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲁ|mûssina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲩ|pammûssinu}}<br /> ! 40<br /> ! {{tar|ⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲓⲙⲓ|khimi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲓⲙⲩ|pamkhimu}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> ! {{tar|Ⲅ}}<br /> | {{tar|ϣⲩⲛⲇ|shund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩⲛⲇⲩ|pamshundu}}<br /> ! 13<br /> ! {{tar|ⲒⲄ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇ|mûtshund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇⲩ|pammûtshundu}}<br /> ! 50<br /> ! {{tar|Ⲕ}}<br /> | {{tar|ⲧⲟ|to}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲧⲟⲧⲩ|pamtotu}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> ! {{tar|Ⲇ}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲛⲧ|fant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϥⲁⲛⲧⲩ|pamfantu}}<br /> ! 14<br /> ! {{tar|ⲒⲆ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧ|mûtfant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧⲩ|pammûtfantu}}<br /> ! 60<br /> ! {{tar|ⲔⲒ}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲥⲓ|sasi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲁⲥⲩ|pamsasu}}<br /> |-<br /> ! 5<br /> ! {{tar|Ⲉ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲓⲁ|diya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲓⲩ|pamdiyu}}<br /> ! 15<br /> ! {{tar|ⲒⲈ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲇⲓⲓⲁ|mûdiya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲇⲓⲓⲩ|pammûdiyu}}<br /> ! 70<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ϣⲩϥⲩ|shufu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩϥⲩ|pamshufu}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> ! {{tar|Ⲋ}}<br /> | {{tar|ⲥⲟⲓⲁ|soya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲟⲓⲩ|pamsoyu}}<br /> ! 16<br /> ! {{tar|ⲒⲊ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲁ|mûssoya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲩ|pammûssoyu}}<br /> ! 80<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲉⲙⲩ|khemu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲉⲙⲩ|pamkhemu}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> ! {{tar|Ⲍ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲛ|shan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙmϣⲁⲛⲩ|pamshanu}}<br /> ! 17<br /> ! {{tar|ⲒⲌ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲁⲛ|mûtshan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲁⲛⲩ|pammûtshanu}}<br /> ! 90<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲥⲩ|pasu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲡⲁⲥⲩ|pampasu}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> ! {{tar|Ⲏ}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲙ|kham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲁⲙⲩ|pamkhamu}}<br /> ! 18<br /> ! {{tar|ⲒⲎ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲕⲭⲁⲙ|mûkkham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲕⲭⲁⲙⲩ|pammûkkhamu}}<br /> ! 100<br /> ! {{tar|Ⲗ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲇⲁ|shada}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲁⲇⲩ|pamshadu}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> ! {{tar|Ⲑ}}<br /> | {{tar|ⲁⲥⲓⲧ|asit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲁⲥⲓⲧⲩ|pamasitu}}<br /> ! 19<br /> ! {{tar|ⲒⲐ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧ|mûtasit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧⲩ|pammûtasitu}}<br /> ! 500<br /> ! {{tar|Ⲙ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲋⲥⲁ|dissa}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲋⲥⲩ|pamdissu}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> ! {{tar|Ⲓ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧ|mût}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲩ|pammûtu}}<br /> ! 20<br /> ! {{tar|ⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲓⲁⲧ|yat}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲓⲁⲧⲩ|pamyatu}}<br /> ! 1000<br /> ! {{tar|Ⲛ}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϩⲁⲗⲩ|pamhalu}}<br /> |}<br /> <br /> === Czasownik ===<br /> Odmiana czasownika w tarejskim ma najprawdopodobniej aglutynacyjną genezę i nie jest wyprowadzalna z języka pranuweńskiego w bezpośredni sposób. Tarejski czasownik niesie ze sobą następujące informacje o następujących kategoriach gramatycznych:<br /> * osobę (pod postacią końcówek osobowych oraz ruchomej klityki osobowej, funkcyjnie bliskiej zaimkowi osobowemu podmiotu),<br /> * czas, tryb i aspekt &amp;ndash; granica między kategorią czasu i aspektu w tarejskim jest dość płynna, a formy wyrażające te kategorie nazywa się zbiorczo „czasoaspektami”. Język tarejski posiada siedem takich konstrukcji czasoaspektowych: ''imperfectum'' („[przeszły] niedokonany”), ''stativum'' („[przeszły] dokonany”), ''indefinitum'' („nieprzeszły”), ''potentialis'' („potencjalny”), ''conditionalis'' („warunkowy”), ''inferentialis'' („nieświadka”) oraz ''imperativum'' („rozkazujący”), <br /> * stronę &amp;ndash; domyślną stroną jest strona czynna. Stronę bierną stanu oraz stronę zwrotną wyraża się za pomocą morfemów fleksyjnych. Strona bierna procesu jest konstrukcją peryfrastyczną.<br /> Dodatkowo, wyróżnia się następujące formy bezosobowe:<br /> * bezokolicznik prosty i kauzatywny,<br /> * imiesłów przymiotnikowy uprzedni bierny, imiesłów przymiotnikowy uprzedni czynny,<br /> * supinum.<br /> Czasowniki dzielą się na kilka klas odmian, uzależnionych od budowy rdzenia czasownika bazowego, tzn. pomijających ewentualne prefiksy:<br /> * klasa I: rdzenie mocne (C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;C&amp;mdash;C) &amp;ndash; złożone z samych spółgłosek. Wygłosowym dźwiękiem bezokolicznika będzie zawsze spółgłoska: {{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙ|kharem|handlować}}, {{tar|ⲕⲩⲙⲩⲙ|kumum|pracować w polu}}, {{tar|ⲛⲓⲡⲁⲗ|nipal|opowiadać}};<br /> * klasa II: rdzenie zgeminowane (G&amp;mdash;C, C&amp;mdash;G) &amp;ndash; jednym z elementów jest zbitka spółgłoskowa lub geminaty: {{tar|ⲋⲥ|ss}} lub {{tar|ϯⲗ|ll}}: {{tar|ⲡⲩⲛⲇ|pund|gasić}}, {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siadać}}, {{tar|ϯⲗⲟⲣ|kuć}};<br /> * klasa III: rdzenie słabe inicjalnie (J&amp;mdash;C, J&amp;mdash;C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;J&amp;mdash;C) &amp;ndash; pierwszym lub środkowym elementem jest półsamogłoska, która często wokalizuje się lub jest absorbowana przez sąsiednie dźwięki w odmianie: {{tar|ⲓⲁⲛⲁⲥ|yanas|kłamać}}, {{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛ|walen|zdobić}};<br /> * klasa IV: rdzenie słabe finalnie (C&amp;mdash;J, C&amp;mdash;C&amp;mdash;J) &amp;ndash; ostatnim elementem jest półsamogłoska. Taki rdzeń wymaga samogłoski podtrzymującej i dlatego bezokolicznik w wygłosie otrzymuje samogłoskę /{{IPA|ɑ}}/: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}}, {{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya|biec, ciec}}, {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲓⲁ|danaya|czcić}}.<br /> <br /> Dodatkowo, część czasowników jest nieregularna w wyniku zmian fonetycznych lub suplecji. Zbiór ten czasem nazywa się klasą V. <br /> <br /> ==== Formy bezosobowe ====<br /> Czasownik tarejski posiada dwa bezokoliczniki &amp;ndash; prosty i kauzatywny. Bezokolicznik kauzatywny jest tworzony poprzez dodanie przefiksu {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} oraz retrakcję konturu samogłoskowego. W ten sposób rdzeń słaby finalnie t-w „długość” przybiera formę prostą {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} i {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}}. Jeśli samogłoski konturu już są tylne, nie ulegają one zmianie, np. k-ss „siedzenie” przybiera formy {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} i {{tar|ⲥⲉⲕⲁⲋⲥ|sekass|siadać}}. Kauzatywność bezokolicznika jest czasami względna lub nieoczywista z powodu etymologicznego zatarcia, np. {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} i {{tar|ⲥⲉⲥⲏⲩⲁⲇ|sesîwad|przekazać, oddać}}. W złożonych formach czasownikowych prefiks {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} umieszczony jest jako ostatni prefiks, w bezpośrednim sąsiedztwie rdzenia, np. {{tar|ⲁⲛⲥⲉⲭⲁⲧⲩⲙ|ansekhatum|zamykać na klucz}} od {{tar|ⲁⲛⲭⲁⲓⲧⲱⲙ|ankhaitûm|być zamkniętym na klucz}}.<br /> <br /> Supinum odpowiada funkcyjnie polskim konstrukcjom z „aby” i „do”, wskazując na cel lub przeznaczenie danej czynności lub przedmiotu. Formalnie przypmina rzeczownik liczby pojedynczej rodzaju męskiego w mianowniku i w mowie potocznej często jest z nim mylony. Supinum konstruuje się przez wymianę konturu fonetycznego na podniesiony o jeden stopień i dodanie końcówki {{tar|&amp;ndash;ⲟⲥ|&amp;ndash;os}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲕⲟⲋⲥⲟⲥ|kossos|aby usiąść, do siedzenia}}, {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲓⲩⲟⲇⲟⲥ|siwodos|aby rozkazywać, do rozkazywania}}. Jeśli samogłoski konturu są już w najwyższym szeregu, nie ulegają zmianie. Zarówno /{{IPA|e̞}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|i}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|o̞}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|u}}/. Jeśli rdzeń jest słaby finalnie, podtrzymująca go samogłoska zostaje ucięta: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲟⲩⲟⲥ|setowos|aby wydłużyć, do wydłużania}}.<br /> <br /> Imiesłowy przymiotnikowe funkcjonują w tarejskim w charakterze przymiotników odczasownikowych. Nie są mocno obciążone funkcyjnie i nie należą do powszechnych. Imiesłów uprzedni bierny tworzy się w rodzaju męskim poprzez otoczenie rdzenia cyrkumfiksem {{tar|ⲁ&amp;ndash; &amp;ndash;ⲁⲍⲩ|a&amp;ndash; &amp;ndash;azu}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲍⲩ|akassazu|posadzony}}. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą swoją samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁⲍⲩ|setawazu|wydłużony}}. Imiesłów uprzedni czynny tworzy się poprzez wymianę konturu fonetycznego na obniżony o jeden stopień i dodanie sufiksu {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}: {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲉⲩⲁⲇⲓⲛ|sewadin|który rozkazał}}. Zarówno /{{IPA|i}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|e̞}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|u}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|o̞}}/. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} → {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓⲛ|taiwin|który wydłużał}}. Formy żeńskie i nijakie tworzy się w zgodzie z odmianą przymiotnikową.<br /> <br /> ==== Formy osobowe ====<br /> ===== Preliminaria =====<br /> Tarejskie formy osobowe są zwykle wielofunkcyjne, wskazując na osobę, liczbę, czas, aspekt, tryb oraz stronę jednocześnie. Szczególnie rozgraniczenie czasu, aspektu i trybu jest trudne: granice między poszczególnymi formami czasowo-aspektowymi wyznaczają granice przede wszystkim między relacjami mówiącego do tego, o czym mówi, następnie sposobami przedstawienia tego, o czym mówi, a dopiero na końcu między poszczególnymi ramami czasowymi. Z tego powodu często mówi się, że kategoria czasu jako taka w tarejskim nie istnieje, a jej rolę spełniają okoliczniki i wyrażenia okolicznikowe, a także kontekst zdaniowy.<br /> <br /> Tabele poniżej ukażą odmianę we wszystkich formach czasowo-aspektowych dla czterech klas regularnych oraz dwóch czasowników nieregularnych: jednego, w którym nieregularność wynika z przeszłych zmian fonetycznych, oraz kolejnego, w którym odmiana jest formalnie regularna, ale odbywa się na kilku tematach w wyniku zlania się kilku czasowników w jeden. Wcześniej przedstawione zostaną klityki osobowe, które przynależą do każdej formy osobowej czasownika, ale mogą się z nią łączyć zarówno w pozycji nagłosowej, jak i wygłosowej, a ich powtarzanie w każdej tabeli zaburzyłoby czytelność.<br /> <br /> ===== Klityki osobowe =====<br /> Klityki osobowe mogą być umieszczone na początku lub na końcu formy czasownika. Prepozycja klityki to forma neutralna &amp;ndash; postpozycją sugeruje się podkreślenie roli podmiotu w kontekście wypowiedzi. Klityki przybierają różne formy w zależności od ich kontekstu fonetycznego, a także &amp;ndash; w 3. osobie &amp;ndash; od rodzaju (lub jego braku). Tabela poniżej prezentuje wszystkie formy klityczne.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 450px&quot;<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Nagłos, przed samogł.<br /> ! Nagłos, przed spółgł.<br /> ! Wygłos, po samogł.<br /> ! Wygłos, po spółgł.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲓⲙ&amp;ndash;|im&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲓ&amp;ndash;|i&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;y}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲙ|&amp;ndash;im}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲓⲛ&amp;ndash;|in&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲛⲓ&amp;ndash;|ni&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲛ|&amp;ndash;n}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲕ&amp;ndash;|ak&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲕ|&amp;ndash;k}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛ&amp;ndash;|ten&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲧⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|te(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲧⲉⲛ|&amp;ndash;ten}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲧⲉⲛ|&amp;ndash;aten}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;6&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲉϥ&amp;ndash;|ef&amp;ndash;}}<br /> | rowspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲉ&amp;ndash;|e&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϥⲩ|&amp;ndash;fu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉϥ|&amp;ndash;ef}}<br /> |-<br /> ! r.ż.<br /> | {{tar|ⲉⲥ&amp;ndash;|es&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲩ|&amp;ndash;su}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲥ|&amp;ndash;es}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | {{tar|ⲉⲍ&amp;ndash;|ez&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲍⲩ|&amp;ndash;ⲍu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲍ|&amp;ndash;ez}}<br /> |-<br /> ! bezrodz.<br /> | {{tar|ⲓϩ&amp;ndash;|ih&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲓ&amp;ndash;|hi&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩ|&amp;ndash;h}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓϩ|&amp;ndash;ih}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! żywotny<br /> | {{tar|ⲥⲉⲛ&amp;ndash;|sen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|se(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲉⲛ|&amp;ndash;sen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲥⲉⲛ|&amp;ndash;asen}}<br /> |-<br /> ! nieżywotny<br /> | {{tar|ϩⲉⲛ&amp;ndash;|hen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|he(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩⲉⲛ|&amp;ndash;hen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁϩⲉⲛ|&amp;ndash;ahen}}<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Indefinitum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 100%; font-size: 80%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙ|kupować}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥ|siedzieć}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲁⲥ|yanas|kłamać}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛ|walen|zdobić}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya|biec}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | niereg.&lt;br /&gt;{{tar|ⲃⲁⲗ|bal|dać}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | supl.&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁϣ|kash|dołączyć}}<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲟ|kharemo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲟ|kharemetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲟ|kasso}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲟ|kassetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁ|&amp;ndash;ama}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲁ|kassama}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲟ|inso}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲟ|insetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁ|insa}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲟ|uleno}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲟ|ulenetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁ|ulena}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟ|fo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲟ|&amp;ndash;tho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲟ|fîtho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲟ|taiwo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲟ|&amp;ndash;tho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲟ|taitho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲱⲁ|taiwa}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲟ|balo}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲑⲟ|baltho}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁ|bala}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲟ|kasho}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲟ|kashetho}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁ|kasha}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲩ|kharemu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲩ|kharemethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩ|kassu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲩ|kassethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁ|&amp;ndash;ⲩma}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩⲙⲁ|kassuma}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲩ|insethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&gt;&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁ|insa}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲩ|ulenu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲩ|ulenethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁ|ulena}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲩ|&amp;ndash;wu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲩ|fîwu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲩ|&amp;ndash;thu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲩ|fîthu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲁ|&amp;ndash;wa}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲁ|fîwa}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲩ|taiwu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲩ|&amp;ndash;thu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲩ|taithu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲱⲁ|taiwa}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩ|baw}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲑⲩ|balthu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲁ|bawa}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲩ|kashu}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲩ|kashethu}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁ|kasha}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉ|khareme}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲉ|kharemethe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲓ|kharemai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲉ|&amp;ndash;ine}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲉ|kassine}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲉ|&amp;ndash;ithe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲉ|kassithe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁⲓ|&amp;ndash;amai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲁⲓ|kassamai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉ|inse}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲉ|insethe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁⲓ|insai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉ|ulene}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲉ|ulenethe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁⲓ|ulenai}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲉ|–we}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲉ|fîwe}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲉ|–the}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲉ|fîthe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲓ|fîyai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲉ|taiwe}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲉ|–the}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲉ|taithe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲓ|taiwai}}<br /> | {{tar|ⲃⲉ|be}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲑⲉ|bathe}}<br /> | {{tar|ⲃⲉⲓⲁⲓ|beyai}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉ|kashe}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲉ|kashethe}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁⲓ|kashai}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕ|kharemak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲧⲁⲕ|kharemetak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲁⲓ|kharemakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲁⲕ|&amp;ndash;inak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲁⲕ|kassinak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ithak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲁⲕ|kassithak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;inakai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲁⲕⲁⲓ|kassinakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;&amp;ndash;ⲁⲕ}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁⲕ|insak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲁⲕ|insethak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁⲕⲁⲓ|insakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁⲕ|ulenak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲁⲕ|ulenethak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁⲕⲁⲓ|ulenakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲕ|fîyak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲉⲑⲁⲕ|fîyethak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲕⲁⲓ|fîyakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲕ|taiwak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;thak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲁⲕ|taithak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲕⲁⲓ|taiwakai}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁⲕ|balak}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲕ|balethak}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁⲕⲁⲓ|balakai}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁⲕ|kashak}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲁⲕ|kashethak}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁⲕⲁⲓ|kashakai}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 3.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓ|kharemi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓ|&amp;ndash;ethi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲓ|kharemethi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓ|&amp;ndash;iwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲩⲓ|kharemiwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲓ|&amp;ndash;ini}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲓ|kassini}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲓ|&amp;ndash;ithi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲓ|kassithi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲩⲓ|&amp;ndash;amwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲩⲓ|kassamwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓ|yansi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓ|&amp;ndash;ethi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲓ|yansethi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓ|&amp;ndash;iwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓⲩⲓ|yansiwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓ|waleni}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓ|&amp;ndash;ethi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲉⲑⲓ|walenethi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓ|&amp;ndash;iwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓⲩⲓ|waleniwi}}<br /> | '''{{tar|–Ø|–Ø}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓ|fîy}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲓ|–thi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲓ|fîthi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲓ|&amp;ndash;wi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲓ|fîwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;Ø|–Ø}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩ|taiw}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;–ⲑⲓ|–thi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲓ|taithi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓ|taiwi}}<br /> | {{tar|ⲃⲓ|bi}}<br /> | {{tar|ⲃⲓⲑⲓ|bithi}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩⲓ|balwi}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓ|kashi}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲓ|kashethi}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓⲩⲓ|kashiwi}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲥ|kharemis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ethis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲓⲥ|kharemethis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓⲥ|&amp;ndash;iwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲩⲓⲥ|kharemiwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲓⲥ|&amp;ndash;inis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲓⲥ|kassinis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ithis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲓⲥ|kassithis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲩⲓⲥ|&amp;ndash;amwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲩⲓⲥ|kassamwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓⲥ|yansis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ethis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲓⲥ|yansethis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓⲥ|&amp;ndash;iwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓⲩⲓⲥ|yansiwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓⲥ|walenis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ethis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲉⲑⲓⲥ|walenethis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓⲥ|&amp;ndash;iwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓⲩⲓⲥ|waleniwis}}<br /> | '''{{tar|–ⲥ|–s}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲥ|fîyas}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲓⲥ|–this}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲓⲥ|fîthis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲓⲥ|&amp;ndash;wis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲓⲥ|fîwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲥ|–s}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲥ|taiwas}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;–ⲑⲓⲥ|–this}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲓⲥ|taithis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓⲥ|taiwis}}<br /> | {{tar|ⲃⲓⲥ|bis}}<br /> | {{tar|ⲃⲓⲑⲓⲥ|bithis}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩⲓⲥ|balwis}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓⲥ|kashis}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲓⲥ|kashethis}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓⲩⲓⲥ|kashiwis}}<br /> |}<br /> Prototypową koniugacją w trybie ''indefinitum'' jest odmiana w klasie I, w której najwyraźniej widać pozostałości systemu aglutynacyjnego w postaci stałych elementów wyznaczających poszczególne osoby oraz stronę bierną. Rdzenie zgeminowane klasy II ulegają rozszerzeniu o infiks {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ&amp;ndash;|&amp;ndash;in&amp;ndash;}}, mający pierwotnie znaczenie ingresywne, ale obecnie zredukowany do roli nośnika akcentu leksykalnego. Wskutek obecności tego infiksu w często używanych formach czasownikowych częste są, uważane za błędne, bezokoliczniki oparte na nowych rdzeniach „superciężkich”, mających budowę C&amp;mdash;V&amp;mdash;Gin, np. *{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛ|*kassin}} w miejsce normatywnego {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass}}. W klasie III w pierwszej i drugiej osobie następuje rekonstrukcja pierwszej sylaby, polegająca na wokalizacji półsamogłoski i delecji pierwotnego konturu. Podobny proces, chociaż dotyczący ostatniej sylaby rdzenia, zachodzi w klasie IV &amp;ndash; w niej w nieco inny sposób w zależności od tego, czy rdzeń buduje półsamogłoska /{{IPA|j}}/ czy /{{IPA|w}}/. Odmiana w klasie IV jest najbardziej chwiejna dialektalnie: w części gwar formy te nie różnią się od odmian klasy I i II, w innych natomiast ze względu na znaczną redukcję fonetyczną końcówek ich rolę przejął w każdej formie bezokolicznik &amp;ndash; tendencja do takiego rozwiązania sprawy rozszerza się stopniowo w obrębie systemu koniugacyjnego oraz geograficznie, i powoduje ostateczne zespojenie proklitycznych zaimków osobowych celem kompensacji.<br /> <br /> ===== ''Stativum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; text-size: 80%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I II III<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|–ⲁⲕⲩ|–aku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲩ|kharemaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲕⲩ|kassaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲁⲕⲩ|yansaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲕⲩ|walnaku}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲑⲁⲕⲩ|–ethaku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲁⲕⲩ|kharemethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲁⲕⲩ|kassethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲉⲑⲁⲕⲩ|yansethaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲉⲑⲁⲕⲩ|walnethaku}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲕⲁ|–aka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲁ|kharemaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲕⲁ|kassaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲛⲥⲁⲕⲁ|yansaka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲛⲁⲕⲁ|walnaka}}<br /> | '''{{tar|–ⲕⲩ|–ku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲕⲩ|fîku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲕⲩ|taiku}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲑⲁⲕⲩ|–athaku}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲑⲁⲕⲩ|fîyathaku}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲑⲁⲕⲩ|taiwathaku}}<br /> | '''{{tar|–ⲕⲁ|–ka}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲕⲁ|fîka}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲕⲁ|taika}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲕⲩ|bawku}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲕⲩ|balethaku}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲕⲁ|bawka}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲕⲩ|redaku}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲉⲑⲁⲕⲩ|redethaku}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲕⲁ|redaka}}<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Imperfectum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Potentialis'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Conditionalis'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Inferentialis'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Imperativum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> <br /> [[Kategoria:Języki Kyonu|Tarejski]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=MediaWiki:Edittools&diff=23521 2018-02-12T23:29:46Z

<p>Widsið: </p> <hr /> <div>&lt;div id=&quot;editpage-specialchars&quot; class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;margin-top: 15px; border-width: 1px; border-style: solid; border-color: #aaaaaa; padding: 2px;&quot;&gt;<br /> &lt;center&gt;&lt;span id=&quot;edittools_intr&quot;&gt;'''Wstaw znak'''&lt;/span&gt;&lt;/center&gt; &lt;charinsert&gt;«+»&lt;/charinsert&gt; &lt;charinsert&gt;{{q}}&lt;/charinsert&gt;<br /> &lt;span id=&quot;edittools_main&quot;&gt;'''Wstaw symbol:''' &lt;/span&gt; &lt;charinsert&gt; ‒ – — ―・ ☆ ☢ ☣ ★ ♥ ♪ δ ♀ ♂ ~ | ¡ ¿ † ‡ ↔ ↑ ↓ • ¶ ° # ¹ ² ³ ½ ⅓ ⅔ ¼ ¾ ⅛ ⅜ ⅝ ⅞&lt;/charinsert&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span id=&quot;edittools_other&quot;&gt;'''<br /> Litery łacińskie z diakrytykami:'''&lt;/span&gt;<br /> &lt;charinsert&gt;Ā Ē Ī Ō Ū ā ē ī ō ū Á á À à Â â Ä ä Å å Ă ă Æ æ É é È è Ê ê Ě ě Ë ë Ĕ ĕ Į į Í í Ì ì Î î Ĭ ĭ Ǫ ǫ Ó ó Ò ò Ô ô Ö ö Ő ő Ŏ ŏ Ú ú Ù ù Û û Ü ü Ų ų Ů ů Ű ű Ŭ ŭ Ý ý Ỹ ỹ Ć ć Č č Ċ ċ Ď ď Đ đ ð Ç ç Ġ ġ Ĺ ĺ Ľ ľ Ł ł Ń ń Ň ň Ñ ñ Ŕ ŕ Ř ř Ś ś Š š Ş ş Ť ť Ţ ţ Ź ź Ž ž Ż ż&lt;/charinsert&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span id=&quot;edittools_greek&quot;&gt;'''Alfabet grecki:'''&lt;/span&gt;<br /> &lt;charinsert&gt; Ά ά Έ έ Ή ή Ί ί Ό ό Ύ ύ Ώ ώ Α α Β β Γ γ Δ δ Ε ε Ζ ζ Η η Θ θ Ι ι Κ κ Λ λ Μ μ Ν ν Ξ ξ Ο ο Π π Ρ ρ Σ σ ς Τ τ Υ υ Φ φ Χ χ Ψ ψ Ω ω &lt;/charinsert&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span id=&quot;edittools_cyr&quot;&gt;'''Cyrylica:'''&lt;/span&gt;<br /> &lt;charinsert&gt; А а Б б В в Г г Ѓ ѓ Д д Ж ж З з И и І і Ї ї Ј ј Й й К к Ќ ќ Л л Љ љ М м Н н Њ њ О о П п Р р С с Ѕ ѕ Т т У у Ў ў Ф ф Х х Ц ц Ч ч Ш ш Щ щ Ћ ћ Џ џ Ъ ъ Ы ы Ь ь Э э Є є Ю ю Я я &lt;/charinsert&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span id=&quot;edittools_other&quot;&gt;'''Przypisy:'''&lt;/span&gt; &lt;charinsert&gt;&lt;references/&gt;&lt;/charinsert&gt; &lt;charinsert&gt;&lt;ref&gt;+&lt;/ref&gt;&lt;/charinsert&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span id=&quot;edittools_other&quot;&gt;'''Formatowanie wiki:''' &lt;/span&gt;&lt;charinsert&gt; [[Kategoria:+]] #REDIRECT[[+]]&lt;/charinsert&gt; &lt;charinsert&gt;&lt;br&amp;#32;/&gt;&lt;/charinsert&gt; &lt;charinsert&gt;&lt;br&amp;#32;clear=&quot;all&quot;&amp;#32;/&gt;&lt;/charinsert&gt; &lt;charinsert&gt;&lt;noinclude&gt;+&lt;/noinclude&gt;&lt;/charinsert&gt; &lt;charinsert&gt;&lt;includeonly&gt;+&lt;/includeonly&gt;&lt;/charinsert&gt; &lt;charinsert&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;+&lt;/nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/charinsert&gt; &lt;charinsert&gt;&lt;tt&gt;+&lt;/tt&gt;&lt;/charinsert&gt; &lt;charinsert&gt;&lt;code&gt;+&lt;/code&gt;&lt;/charinsert&gt; &lt;charinsert&gt;&lt;u&gt;+&lt;/u&gt;&lt;/charinsert&gt; &lt;charinsert&gt;&lt;s&gt;+&lt;/s&gt;&lt;/charinsert&gt; &lt;charinsert&gt;{{IPA|+}}&lt;/charinsert&gt;<br /> &lt;br /&gt;<br /> &lt;span id=&quot;edittools_cathegory&quot;&gt;'''Kategorie:''' &lt;/span&gt; &lt;charinsert&gt;[[Kategoria:Strony&amp;#32;projektu]] [[Kategoria:Conworldy]] [[Kategoria:Języki&amp;#32;sztuczne]] [[Kategoria:Językoznawstwo]] [[Kategoria:Pismo]] [[Kategoria:Kalendarium]] [[Kategoria:Strona&amp;#32;główna]] &lt;/charinsert&gt;&lt;br /&gt; <br /> &lt;span id=&quot;edittools_cathegory&quot;&gt;'''Dla administracji:''' &lt;/span&gt; &lt;charinsert&gt;[[Kategoria:Artykuły&amp;#32;do&amp;#32;usunięcia]] [[Kategoria:Grafiki&amp;#32;do&amp;#32;usunięcia]]&lt;/charinsert&gt; &lt;charinsert&gt;[[00:+]]&lt;/charinsert&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_tarejski&diff=23520 2018-02-12T23:25:05Z

<p>Widsið: /* Indefinitum */</p> <hr /> <div>{{ język<br /> | kolor = #7851A9 | nazwa = tarejski | nazwa własna = Ⲑⲁⲣⲩ ''Tharu''<br /> | twórca = [[User:Widsið|Widsið]] | rok = 2017-2018 | cel = użytkowanie w conworldzie | wersja = 0.5 | nazwa conworldu = [[Kyon]]<br /> | państwa = [[Tarum]] | regiony = wschodni Kyon | mówiący = bd.<br /> | alfabet = nieopracowany conscript (''in loco'': alfabet koptyjski)<br /> | typologia = fleksyjny niekonkatenatywny&lt;br /&gt;VSO<br /> | klasyfikacja = <br /> '''języki nuweńskie''' (?)<br /> : języki antyponuweńskie<br /> :: tarejski<br /> }}<br /> '''Język tarejski''' (Ⲑⲁⲣⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Tharu epilu'' [{{IPA|ˈtʰɑ.ru e̞ˈpi.lu}}]) &amp;ndash; język o nieustalonej klasyfikacji, powszechnie uważany za członka grupy [[języki nuweńskie|języków nuweńskich]], w której tworzy oddzielną podgrupę ''antyponuweńską''. Tarejski jest językiem urzędowym [[Tarum]], chociaż najprawdopodobniej rozwinął się w innej części świata, skąd do wschodniego Kyonu został zawleczony w wyniku niemożliwej do umieszczenia w czasie wędrówki ludów. Izolacja geopolityczna kraju sprawiła, że jest niemal całkowicie wolny od identyfikowalnego zewnętrznego wpływu, chociaż dzieli kilkanaście leksemów, głównie dotyczących fauny i flory, z językami prymitywnych plemion zamieszkujących otaczające Tarum lasy deszczowe.<br /> <br /> Obecnie można wyróżnić dziewięć dialektów języka tarejskiego, a ich zasięg pokrywa się mniej więcej z podziałem administracyjnym kraju, opartym w dużej mierze o naturalne przeszkody dla rozwoju osadnictwa. Istnieje również odgórnie regulowany język standardowy (Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Assemanu epilu'' „oczyszczony język”), używany przede wszystkim w oficjalnej komunikacji. Tarejski zapisywany jest pismem alfabetycznym nieco przypominającym [[runy nuweńskie]]. Pismo ma charakter alfabetyczny i w dużej mierze dobrze odzwierciedla wymowę, dosyć mocno trzymając się zasady „jeden znak &amp;ndash; jeden dźwięk”. Zarówno słownictwo, jak i niekonkatenatywna morfologia języka są sprowadzalne do [[język pranuweński|pranuweńszczyzny]], ale badania tarejskiego zawsze były utrudnione ze względu na zamknięty charakter Tarum.<br /> <br /> Można przypuszczać, że niedawne otwarcie Tarum na świat w połączeniu z ożywionym zainteresowaniem obcymi kulturami na całym świecie będzie sprzyjało badaniom lokalnej mowy i pozwoli na udzielenie odpowiedzi na wiele pytań, dotyczących zarówno języka, jak i etnogenezy Tarejów.<br /> <br /> == Fonetyka i fonologia ==<br /> Tarejski posiada prosty system dźwiękowy, składający się z ośmiu samogłosek, dwóch półsamogłosek oraz osiemnastu spółgłosek.<br /> === Samogłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; |<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Przednie<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Środkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Tylne<br /> |-<br /> ! Przymknięte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/ ・ ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> |-<br /> ! Średnie<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> ! Otwarte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |}<br /> Tarejski system samogłoskowy wyraźnie ciąży ku większemu przymknięciu, jednocześnie nie przesuwając się wyraźnie ani w przód, ani w tył jamy ustnej. Środkowe przymknięte samogłoski ‹ⲏ› /{{IPA|ɨ}}/ i ‹ⲱ› /{{IPA|ʉ}}/ są nieco bardziej otwarte, niż skrajne ‹ⲓ› /{{IPA|i}}/ i ‹ⲩ› /{{IPA|u}}/. Warto zauważyć, że tylne samogłoski są zawsze zaokrąglone, a przednie &amp;ndash; nigdy. Zaokrąglenie jest wyraźne i skompresowane. Samogłoski nie ulegają redukcji w pozycji nieakcentowanej. Długość samogłoski nie ma fonemicznego znaczenia, chociaż najprawdopodobniej opozycja iloczasowa istniała w przeszłości &amp;ndash; wskazuje na to obecność długich dźwięków we wszystkich pozostałych językach nuweńskich. W tarejskim dyftongi nie występują; ostatni z notowanych jeszcze [[kalendarze Kyonu|300 lat temu]] dyftongów ‹ⲁⲓ› uległ koalescencji do /{{IPA|æ}}/, a w dalszej perspektywie najpewniej zleje się z ‹ⲉ› /{{IPA|e̞}}/, do którego stopniowo zbliża się w wymowie. Ortografia tarejska nie oznacza historycznych dyftongów we współczesnych pismach w myśl zasady o fonemiczności, jednak można je znaleźć w starszych tekstach. <br /> <br /> === Półsamogłoski ===<br /> Tarejski posiada dwie półsamogłoski /{{IPA|j}}/ i /{{IPA|w}}/, zapisywane jak ich samogłoskowe odpowiedniki: ‹ⲓ› oraz ‹ⲩ›. Mają one specjalny status w systemie morfofonemicznym tego języka: mimo że inaczej niż samogłoski nie mogą stanowić jądra sylaby, zdarza się, że rdzenie spółgłoskowe są przez nie dopełniane, tak jakby stanowiły one prawdziwe samogłoski, zachowując jednak swój spółgłoskowy status, tzn. tworząc dodatkowy element spółgłoskowego łańcucha. Dodatkowo, rdzenie w których skład wchodzą półsamogłoski, nazywane są rdzeniami płynnymi i podlegają nieco innym zasadom odmiany.<br /> <br /> === Spółgłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1000px&quot;<br /> |-<br /> ! <br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowo-&lt;br /&gt;-zębowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Dziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Zadziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Podniebienne<br /> |-<br /> ! Nosowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲙ /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲛ /{{IPA|n}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Zwarto-&lt;br /&gt;-wybuchowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲡ /{{IPA|p}}/・ⲫ /{{IPA|pʰ}}/・ⲃ /{{IPA|b}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲧ /{{IPA|t}}/・ⲑ /{{IPA|tʰ}}/・ⲇ /{{IPA|d}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲕ /{{IPA|k}}/・ⲭ /{{IPA|kʰ}}/・ⲅ /{{IPA|g}}/<br /> |-<br /> ! Szczelinowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϥ /{{IPA|f}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲥ /{{IPA|s}}/・ⲍ /{{IPA|z}}/・(ⲋⲥ /{{IPA|sː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϣ /{{IPA|ʃ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϧ /{{IPA|ɣ}}/<br /> |-<br /> ! Drżące<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲣ /{{IPA|r}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Aproksymanty<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲗ /{{IPA|l}}/・(ϯⲗ /{{IPA|lː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |}<br /> Charakterystyczną cechą tarejskiej fonologii jest fonemiczny kontrast między aspirowanymi, nieaspirowanymi i dźwięcznymi spółgłoskami zwartymi, nieobecny w pokrewnych językach. Ponadto, inaczej niż samogłoski, spółgłoski ulegają szeregowi przemian pozycyjnych. <br /> <br /> Status geminat ‹ⲋⲥ› oraz ‹ϯⲗ›, wywodzących się z dawnych zbitek spółgłoskowych *vs oraz *tl &amp;ndash; stąd ich nietypowy zapis &amp;ndash; jest niejasny. Przez Tarejów są one odbierane jako jeden dźwięk i nie rozdziela się ich przy podziale na sylaby: Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ → Ⲁ・ⲋⲥⲉ・ⲙⲁ・ⲛⲩ. Jednocześnie trudno jest wskazać na pary minimalne, które pozwalałyby uznać je za odrębne fonemy. Nieco inaczej traktowane jest ‹ⲛⲛ› [{{IPA|nː}}], często wyraźnie artykulacyjnie rozdzielane na dwa elementy a nie przytrzymane.<br /> <br /> Obserwuje się w tarejskim zjawisko lenicji, w języku standardowym i większości dialektów dotyczy ono jednak wyłącznie dźwięcznych spółgłosek zwartych, które w pozycji między dwiema samogłoskami ulegają frykatywizacji: /{{IPA|b}}/ → [{{IPA|β}}]; /{{IPA|d}}/ → [{{IPA|ð}}]; /{{IPA|g}}/ → [{{IPA|ɣ}}]. Zjawisko to zachodzi także w pozycji międzywyrazowej, tzn. granica wyrazu jest ignorowana. Ponadto, dźwięczne spółgłoski nosowe, szczelinowe i zwarto-wybuchowe ulegają ubezdźwięcznieniu przed spółgłoską bezdźwięczną i w wygłosie, chyba że następne słowo zaczyna się na samogłoskę: wtedy dźwięczność zostaje utrzymana w wypadku spółgłosek nosowych i szczelinowych, a spółgłoski zwarto-wybuchowe zostają poddane lenicji.<br /> <br /> === Budowa sylaby ===<br /> Sylaba w języku tarejskim musi się składać przynajmniej z jednej samogłoski, do której dodatkowo może zostać dostawiony pojedynczy nagłos i podwójny wygłos:<br /> <br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;(C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) V (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) (C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> W pozycji '''C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' może stać dowolna spółgłoska, półsamogłoska, lub geminata ‹ⲋⲥ› albo ‹ϯⲗ›. W pozycjach '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' i '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' nie może się znaleźć geminata, dodatkowo, jeśli w pozycji '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' pojawia się półsamogłoska, sylaba zostaje automatycznie zamknięta. Jeśli sylabę otwierała geminata, pozycja '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' również jest niedostępna.<br /> <br /> Dla celów metrycznych i prozodycznych wyróżnia się cztery rodzaje sylab. Poniższa tabela przedstawia ich nazwy oraz uproszczoną budowę, gdzie G oznacza geminatę, J oznacza półsamogłoskę, a C &amp;ndash; dowolną inną spółgłoskę.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słabsza<br /> | V<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słaba<br /> | CV, VC, JV, VJ<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocna<br /> | CVC, CVJ, JVC, GV<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocniejsza<br /> | CVCC, JVCC, GVC<br /> |}<br /> <br /> === Prozodia ===<br /> Akcent w języku tarejskim pada na przedostatnią sylabę, jest stały i ma charakter dynamiczny. Ze względu na swoją stałą pozycję, nie jest fonemiczny. Akcenty pomocnicze pojawiają się na co drugiej sylabie od końca, jeśli wyraz ma więcej niż trzy sylaby, por. np. Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ [{{IPA|e̞ˌsu.tɑˈnʉr.pɑl}}]. Tarejski jest językiem czasowanym według mor, gdzie sylaby słabsze trwają pół mory, sylaby słabe &amp;ndash; jedną morę, sylaby mocne &amp;ndash; półtorej mory, a sylaby mocniejsze &amp;ndash; dwie mory. Charakteryzuje się też opadającą tonacją, także w pytaniach tak/nie, co może być źródłem nieporozumień.<br /> <br /> == Fleksja ==<br /> === Rzeczownik i przymiotnik ===<br /> Tarejskie rzeczowniki i przymiotniki odmieniają się przez następujące kategorie gramatyczne:<br /> * przypadki &amp;ndash; mianownik, dopełniacz, celownik i biernik,<br /> * stany &amp;ndash; „pusty”, określony i nieokreślony,<br /> * liczby &amp;ndash; pojedyncza i mnoga oraz szczątkowe formy podwójnej.<br /> Ponadto, przymiotniki podlegają odmianie przez rodzaje &amp;ndash; męski, żeński i nijaki &amp;ndash; w uzgodnieniu z rzeczownikiem, który określają. Formą prototypową &amp;ndash; słownikową jest mianownik w stanie pustym w liczbie pojedynczej, w przypadku przymiotnika w rodzaju męskim. Końcówki, które przyjmują poszczególne rzeczowniki i przymiotniki są uzależnione od ostatniego dźwięku lub serii dźwięków, a nie od rodzaju.<br /> <br /> Rzeczowniki i przymiotniki pogrupowane są w klasy deklinacyjne, podzielone na grupy: słabą i mocną. W odmianie słabej przynależność do klasy determinuje długość rdzenia. W odmianie mocnej klasę wyznacza końcówka formy prototypowej. Daje to łącznie dziesięć klas odmiany. Ponadto, istnieją rzeczowniki i przymiotniki nieodmienne, derywowane z rdzeni jednospółgłoskowych (historycznie jedną ze spółgłosek było zwarcie krtaniowe).<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | Klasa&amp;nbsp;→<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Słaba<br /> ! colspan=&quot;24&quot; | Mocna<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Szablon / końcówka&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us, &amp;ndash;is, &amp;ndash;os<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;n<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;m<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;C<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;o<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;u<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;i<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;a<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Przykładowy&lt;br /&gt;rzeczownik&amp;nbsp;→<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲛⲩⲩⲩ}}&lt;br /&gt;''nuwu''&lt;br /&gt;„dziecko”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲁⲙⲁⲓⲁ}}&lt;br /&gt;''mamaya''&lt;br /&gt;„dolina, jar”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲡⲓⲗⲩⲥ}}&lt;br /&gt;''pilus''&lt;br /&gt;„słowo”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲓⲇⲇⲁⲛ}}&lt;br /&gt;''middan''&lt;br /&gt;„dolina”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|Ⲑⲁⲣⲱⲙ}}&lt;br /&gt;''Tharûm''&lt;br /&gt;„[[Tarum]]”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲧ}}&lt;br /&gt;''danat''&lt;br /&gt;„czerń”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟ}}&lt;br /&gt;''assarto''&lt;br /&gt;„brama”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲗⲁⲕⲩ}}&lt;br /&gt;''laku''&lt;br /&gt;„namiot”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲃⲓⲃⲓ}}&lt;br /&gt;''bibi''&lt;br /&gt;„schronienie”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ}}&lt;br /&gt;''zora''&lt;br /&gt;„niebo”<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Typowy rodzaj&lt;br /&gt;rzeczownika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''każdy''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us ''męski'', &amp;ndash;is ''żeński'', &amp;ndash;os ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Rodzaj&lt;br /&gt;przymiotnika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 5%&quot; | Liczba&lt;br /&gt;↓<br /> ! Stan&amp;nbsp;→&lt;br /&gt;Przypadek&amp;nbsp;↓<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ni<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;o<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;oti<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;u<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;it<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;at<br /> |-<br /> ! Dopełniacz<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;ûl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;al<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vsal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ol<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;il<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;al<br /> |-<br /> ! Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;os<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;us<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;is<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;îs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;as<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nun<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;min<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mîn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;on<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otin<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;un<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;in<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;în<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;an<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;3&quot; | Mn.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vyu (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnt<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnta<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;na<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ma<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;mana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idena<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adena<br /> |-<br /> ! Dopełniacz&lt;br /&gt;Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;6&quot; | &amp;ndash;wial&lt;br /&gt;&amp;ndash; yal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vnal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCatal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;owal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;unal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;idil<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;adil<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vnat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vtinat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;manat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idenas<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adenas<br /> |-<br /> |}<br /> &lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;'''Objaśnienie symboli:''' C &amp;mdash; dowolna spółgłoska; J &amp;mdash; dowolna półsamogłoska; V &amp;mdash; dowolna samogłoska; &lt;s&gt;V&lt;/s&gt; &amp;mdash; końcówka powoduje usunięcie samogłoski poprzedzającej wyznacznik deklinacji&lt;/span&gt;<br /> <br /> Przynależność przymiotnika do klasy deklinacyjnej determinuje jego końcówka deklinacyjna w rodzaju męskim. Rozkłada się to w sposób następujący:<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;u, to wtedy w rodzaju żeńskim przyjmie on końcówkę &amp;mdash;i, a w nijakim: &amp;mdash;o,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;n, to tę samą końcówkę będzie on miał w rodzaju nijakim, a w rodzaju żeńskim przybierze końcówkę &amp;mdash;a,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;m, to tę samą końcówkę będzie on miał także w rodzaju żeńskim i nijakim,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest dowolna spółgłoska, to znaczy, że posiada on tylko formy puste, równe w każdym rodzaju i może występować tylko w orzeczniku albo jako element kompozytu przymiotnikowo-rzeczownikowego.<br /> <br /> ===== Nieregularna liczba mnoga rzeczowników =====<br /> Część rzeczowników z różnych względów posiada nieregularne formy liczby mnogiej. W przeważającej części są to pozostałości systemu tworzenia liczby mnogiej niekonkatenatywnej („łamanej”). Rzeczowniki tak tworzone, pomimo mnogiego znaczenia, otrzymują pojedyncze końcówki odmiany przez przypadki. W grupie rzeczowników o takiej odmianie znajdują się:<br /> &lt;div style=&quot;column-count: 3; column-gap: 30px&quot;&gt;<br /> * ''kush'' {{tar|ⲕⲩϣ}} „droga” &amp;mdash; ''akushi'' {{tar|ⲁⲕⲩϣⲓ}} „drogi”<br /> * ''mîr'' {{tar|ⲙⲏⲣ}} „człowiek” &amp;mdash; ''mira'' {{tar|ⲙⲓⲣⲁ}} „ludzie”<br /> * ''nabi'' {{tar|ⲛⲁⲃⲓ}} „parafia” &amp;mdash; ''eneb'' {{tar|ⲉⲛⲉⲃ}} „parafie”<br /> * ''neb'' {{tar|ⲛⲉⲃ}} „ojciec” &amp;mdash; ''naba'' {{tar|ⲛⲁⲃⲁ}} „ojcowie”<br /> * ''shi'' {{tar|ϣⲓ}} „dom” &amp;mdash; ''ashû'' {{tar|ⲁϣⲱ}} „domy”<br /> * ''sînam'' {{tar|ⲥⲏⲛⲁⲙ}} „świątynia” &amp;mdash; ''sanûm'' {{tar|ⲥⲁⲛⲱⲙ}} „świątynie”<br /> * ''tel'' {{tar|ⲧⲉⲗ}} „wieża” &amp;mdash; ''telu'' {{tar|ⲧⲉⲗⲩ}} „wieże”<br /> * ''ummi'' {{tar|ⲩⲙⲙⲓ}} „matka” &amp;mdash; ''yamma'' {{tar|ⲓⲁⲙⲙⲁ}} „matki” <br /> * ''wam'' {{tar|ⲩⲁⲙ}} dzień” &amp;mdash; ''awama'' {{tar|ⲁⲩⲁⲙⲁ}} „dni”<br /> * ''zainab'' {{tar|ⲍⲁⲓⲛⲁⲃ}} „lud, plemię” &amp;mdash; ''zeneb'' {{tar|ⲍⲉⲛⲉⲃ}} „ludy, plemiona”<br /> &lt;/div&gt;<br /> Dodatkowo, części ciała występujące w parach zachowały historyczne formy liczby podwójnej, ale wyłącznie w mianowniku. W pozostałych formach odmieniają się regularnie, zgodnie z klasą deklinacyjną, do której należą.<br /> * ''bus'' {{tar|ⲃⲩⲥ}} „dłoń” &amp;ndash; ''buwa'' {{tar|ⲃⲩⲩⲁ}} „dłonie”<br /> * ''lor'' {{tar|ⲗⲟⲣ}} „oko” &amp;ndash; ''lora'' {{tar|ⲗⲟⲣⲁ}} „oczy”<br /> * ''subis'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲥ}} „ucho” &amp;ndash; ''subia'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲁ}} „uszy”<br /> * ''zeyu'' {{tar|ⲍⲉⲓⲩ}} „stopa” &amp;ndash; ''zeya'' {{tar|ⲍⲉⲓⲁ}} „stopy”<br /> <br /> ===== Inne nieregularności odmiany =====<br /> Rzeczowniki i przymiotniki, które w formie mianownikowej mają taką samą końcówkę, jaką otrzymałyby w innym przypadku, nie podwajają końcówki. Jest to szczególnie prominentna cecha nazw miejscowych zakończonych na &amp;ndash;''al'', których formy mianownika i dopełniacza w licznie pojedynczej są tożsame, ale może dotyczyć każdej innej formy, pogłębiając synkretyzm form przypadkowych.<br /> <br /> Niektóre ożywione rzeczowniki w rodzaju męskim, szczególnie te zakończone na &amp;ndash;''r'', przyjmują końcówki odmiany &amp;ndash;''n'' w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej.<br /> <br /> ==== Określoność ====<br /> Określoność jest oznaczana w tarejskim dodatkowym morfemem, mającym charakter proklitycznego morfemu, dodawanego do każdej grupy (przydawki, podmiotu) w obrębie frazy nominalnej. Morfem ten pierwotnie miał charakter rodzajnikowy, ale rozróżnienie rodzaju zanikło wraz z jego fonetyczną erozją. Morfem jest nieodmienny, posiada jednak kilka form, uzależnionych od kolejnego dźwięku. Proklityczny charakter morfemu oddaje się przez jego zapis ze znakiem rodziału ({{tar|⳿}}) w zapisie tarejskim, bądź z dywizem w transkrypcji.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 450px&quot;<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Otoczenie&lt;br /&gt;fon.<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Forma<br /> ! style=&quot;width: 60%&quot; | Przykład<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed samogł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | id&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲇ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''id-assartoti'' {{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟⲧⲓ||brama}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|l}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | il&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲗ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''il-lakû'' {{tar|ⲓⲗ⳿ⲗⲁⲕⲱ||namiot}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | im&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲙ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''im-mafela'' {{tar|ⲓⲙ⳿ⲙⲁϥⲉⲗⲁ||kropla}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|n}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | in&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲛ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''in-nurpilû'' {{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲩⲣⲡⲓⲗⲱ||urząd}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|s}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | is&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲥ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''is-sanûmi'' {{tar|ⲓⲥ⳿ⲥⲁⲛⲱⲙⲓ||świątynie}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed dowolną inną spółgł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | i&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''i-Tharûmi'' {{tar|ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ||[[Tarum]]}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==== Stopniowanie przymiotnika ====<br /> Tarejski przymiotnik posiada pięć stopni gradacji: pozytyw (stopień „równy”, używany w kontekstach, w których nic nie jest porównywane z niczym), ekwatyw (stopień „równy”, porównywane cechy są takie same), komparatyw (stopień wyższy), superlatyw (stopień „najwyższy”, cecha jest najintensywniejsza wśród porównywanych) oraz absolutyw (stopień „najwyższy”, cecha nie ma sobie równych i jest nieporównywalna z niczym). Przymiotnik stopniuje się w języku tarejskim zazwyczaj przy pomocy infiksu, który oddziela temat od wyznaczającej przynależność deklinacyjną końcówki. Wyjątkiem są przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na &amp;ndash;''m'', które przy stopniowaniu zmieniają przynależność klasową, przybierając końcówki deklinacji &amp;ndash;u. Ponadto, przymiotnik ''dobry'' posiada część form supletywnych, a przymiotniki ''zły'', ''ciemny'' oraz ''jasny'' posiadają niekonkatenatywne formy odmiany.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 750px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Pozytyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Ekwatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Komparatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Superlatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Absolutyw<br /> |-<br /> ! I &amp;ndash;u; &amp;ndash;i; &amp;ndash;o<br /> | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | (= forma podstawowa)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁⲛ–|–an–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣ–|–ush–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲋⲥ–|–iss–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲛ–|–in–}}<br /> |-<br /> ! II &amp;ndash;n; &amp;ndash;a; &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲇⲁ–|–(a)da–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ϣⲁ–|–(a)sha–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁⲋ)ⲥⲁ–|–(as)sa–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲛⲁ–|–(a)na–}}<br /> |-<br /> ! III &amp;ndash;m; &amp;ndash;m; &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲙⲩ, –ⲩⲙⲓ, –ⲩⲙⲟ|–umu, –umi, –umo}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣⲩ, –ⲩϣⲓ, –ⲩϣⲟ|–ushu, –ushi, –usho}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲋⲥⲩ, –ⲩⲋⲥⲓ, –ⲩⲋⲥⲟ|–ussu, –ussi, –usso}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲛⲩ, –ⲩⲛⲓ, –ⲩⲛⲟ|–unu, –uni, –uno}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> === Kopula i zaimek osobowy podmiotu ===<br /> Funkcja kopuli i zaimka osobowego podmiotu nie jest w języku tarejskim rozdzielna. Wcześniejsze formy rozwoju języka rozróżniały jeszcze formy sprzężone zaimek-kopula i formy rodzielne, używane gdy podmiot był wyrażony inaczej, niż przy pomocy zaimka w mianowniku. Rozróżnienie nie utrzymało się jednak w żadnym z dialektów. Jako że kopula nie jest formalnie czasownikiem, nie podlega odmianie przez czasy i tryby &amp;ndash; kontekst lub dodatkowe słowa funkcyjne, takie jak przyimki czy partykuły, podpowiadają właściwe znaczenie.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Liczba →<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Pojedyncza<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Mnoga<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15px&quot; | Osoba ↓<br /> ! style=&quot;width: 35px&quot; | Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> | {{tar|ϩⲏⲗ|hîl}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲣ|mir}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲙⲟⲗ|mol}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲣ|mer}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | {{tar|ⲍⲓⲗⲩ|zilu}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;5&quot; | 3.<br /> ! rodz. m.<br /> | {{tar|ϧⲓⲣ|hir}}<br /> | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> |-<br /> ! rodz. ż.<br /> | {{tar|ⲡⲓ|pi}}<br /> | {{tar|ⲡⲩⲣ|pur}}<br /> |-<br /> ! rodz. n.<br /> | {{tar|ϩⲩ|hu}}<br /> | {{tar|ϩⲩⲙ|hum}}<br /> |-<br /> ! brak rodzaju<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙ|sum}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗ|sul}}<br /> |-<br /> ! podmiot celownikowy<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲱⲣ|ûr}}<br /> |}<br /> <br /> Wszystkie formy kopulatywne niosą ze sobą zarówno znaczenie zaimka osobowego podmiotu, jak i czasownika „być” w znaczeniu „istnieć, egzystować”. W zależności od kontekstu, moze więc wyraz {{tar|ⲡⲓ|pi}} oznaczać: „ona” (jeśli po nim następuje kolejny czasownik), „jest” (jeśli podmiot wyrażony jest rzeczownikiem) lub „ona jest” (jeśli w zdaniu nie występuje inny podmiot ani orzeczenie). W praktyce dwa pierwsze użycia stają się stopniowo coraz rzadsze &amp;ndash; pierwsze w wyniku inkorporacji zaimka osobowego jako prefiksu koniugacyjnego (co powoduje nieprawidłową z punktu widzenia np. gramatyki polskiej redundancję typu *''ona ona śpi''), a drugie przez wzgląd na to, że „być” jest w tarejskim domyślnym orzeczeniem, więc nie ma potrzeby jego wyrażania w mowie ani na piśmie (podobnie jak np. w języku rosyjskim).<br /> <br /> Specyfiką tarejskiej gramatyki jest forma „bezrodzajowa” kopuli. Gramatyki tarejskie nazywają tę formę „wszystkorodzajową”, ponieważ używa się jej kiedy nie jesteśmy w stanie określić rodzaju gramatycznego rzeczy czy osoby, o której jest mowa, kiedy ten rodzaj jest nieistotny, albo &amp;ndash; w przypadku grupy ludzi lub rzeczy &amp;ndash; kiedy należą one do więcej niż jednego rodzaju. <br /> <br /> Forma {{tar|ⲱⲣ|ûr}}, niejako w kontraście do pozostałych, jest niepomijalna, kiedy podmiot wyrażony jest celownikiem.<br /> <br /> === Zaimki osobowe ===<br /> Chociaż zaimki osobowe w formie mianownikowej nie istnieją, tarejski posiada szereg form zależnych, w tym część reliktowych form sprzężonych, używanych wyłącznie w złożeniach z przyimkami. Zzaimki w dopełniaczu, celowniku i bierniku mają także formy akcentowane i nieakcentowane o różnych funkcjach.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Przypadek →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Dopełniacz<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Celownik<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Biernik<br /> ! Ablatyw<br /> ! Allatyw<br /> ! Komitatyw<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Forma →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}}<br /> | {{tar|ⲱⲙ|ûm}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲙ|(a)m}}<br /> | {{tar|ⲩϣⲓ|ushi}}<br /> | {{tar|ⲱϣ|ûsh}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϣ|(a)sh}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲇⲁ|mada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁ|ma}}<br /> | {{tar|ⲙⲓϧⲁ|miha}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲙⲁ|mima}}<br /> | {{tar|ⲙⲉ|me}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲩⲣⲁⲗ|ural}}<br /> | {{tar|ⲩⲣⲓ|uri}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲗ|ral}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲩⲣϣⲓ|urshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲣ|shûr}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲇⲁ|rada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲣⲁ|ra}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲣⲟ(ⲛ)|ro(n)}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲥⲩ|usu}}<br /> | {{tar|ⲱⲥ|ûs}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲥ|(a)s}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲓ|si}}<br /> | {{tar|(ⲓ)ⲥ|(i)s}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲇⲁ|sada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲁ|sa}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲁ|sua}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙⲁ|suma}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ|se}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥⲩ|masu}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁϣⲓ|mashi}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲛⲁⲗ|unal}}<br /> | {{tar|ⲩⲛⲓ|uni}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲗ|nal}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲱϣⲓ|nûshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲛ|shûn}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲇⲁ|nada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲁ|na}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲛⲟ(ⲛ)|no(n)}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲱⲛ|zûn}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ϩⲟⲥ|hos}}<br /> | {{tar|ϩⲱ|hû}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϩ|(a)h}}<br /> | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲏ|hî}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲇⲁ|hada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲁ|ha}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ϩ|(î)h}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲩⲥ|nus}}<br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ⲛ|(î)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲩϣ|hush}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲱⲗ|sûl}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲁϣⲓ|sashi}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲇⲁ|suda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲩ|su}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | mn.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲁⲗ|nûmal}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲓ|nûmi}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙ|nûm}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲥⲓ|ansi}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛⲥ|(a)ns}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲩⲙⲇⲁ|anumda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲩⲗ|napul}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲓ|napi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲡⲓ|anpi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲓⲥⲁ|anisa}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲓⲥ|nis}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲉⲗⲁ|gela}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲓϣⲓ|gishi}}<br /> | {{tar|ⲅⲉⲇⲁ|geda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲅⲁ|ga}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲁⲥⲁ|nasa}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϣⲁϣⲓ|shashi}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲉⲇⲁ|seda}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> Brak danej formy, oznaczony w tabeli pauzą (&amp;mdash;), wskazuje na użycie pełnej formy (jeśli dostępna), lub formy sprzężonej przypadka wymaganego przez rekcję standardową &amp;ndash; np. dla komitatywu będzie to dopełniacz.<br /> <br /> Tarejski nie posiada zaimków czy przymiotników dzierżawczych. W ich miejsce korzysta się z postponowanej konstrukcji komitatywnej z przyimkiem {{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu|do}} i odpowiednią formą sprzężoną: dopełniaczową lub komitatywną, jeśli istnieje:<br /> <br /> &lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 40px&quot;&gt;<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲙⲉ|insume|mój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲣⲟ|insuro|nasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲥⲉ|insuse|twój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲙⲁⲥ|insu mas|Pana, Pani}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲟ|insuno|wasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲍⲟⲛ|insu zon|Państwa}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱϩ|insûh|jego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱⲛ|insûn|jej}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩϩⲁⲗ|insuhal|tego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲋⲥⲩⲗ|inssul|jego, jej, tego}} (w praktyce często używany w znaczeniu „czyjś, kogoś, obojętnie kogo”)<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲱⲙ|insunûm|ich, mężczyzn}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲡ|insunap|ich, kobiet}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲅⲉⲗⲁ|insugela|ich, rzeczy, zwierząt, itp.}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲥⲁ|insunasa|ich, obojętnie kogo}} (rzadko używany)<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> === Partykuły deiktyczne ===<br /> Zaimki wskazujące w tarejskim wyewoluowały w nieodmienne partykuły deiktyczne. Pozwalają one na czterostopniową identyfikację położenia obiektu, o którym mowa: „ten” &amp;ndash; „ten (trochę dalej)” &amp;ndash; „tamten (trochę bliżej)” &amp;ndash; „tamten”. Znaczenie każdej partykuły uzależnione jest od tego, czy stojąca za nią grupa nominalna jest w formie określonej czy w nieokreślonej. Dodatkowo, użycie formy pustej pozwala na oddanie znaczeń „ten” i „tamten” bez kontrastowania obiektów względem siebie.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 560px&quot; <br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Liczba<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Rodzaj<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (I)&lt;br /&gt;„ten”<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień II<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień III<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień IV<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień V<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (VI)&lt;br /&gt;„tamten”<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mn.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma pusta<br /> |}<br /> <br /> === Liczebnik ===<br /> Tarejski posiada dziesiętny system liczebnikowy. Liczebniki główne nie odmieniają się przez rodzaj, liczebniki porządkowe natomiast posiadają formy męskie, żeńskie i nijakie. Jako że derywacja form dla rodzaju żeńskiego i nijakiego jest przewidywalna, w tabeli poniżej przedstawione zostaną tylko liczebniki porządkowe w rodzaju męskim.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 1050px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 1<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|Ⲁ}}<br /> | {{tar|ⲩⲉ|we}}<br /> | {{tar|ⲧⲁⲃⲩ|tabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 11<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲀ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲩⲉ|mûtwe}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲧⲁⲃⲩ|pammûttabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 30<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲃⲁ|maba}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲁⲃⲩ|pammabu}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> ! {{tar|Ⲃ}}<br /> | {{tar|ⲥⲓⲛⲁ|sina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲓⲛⲩ|pamsinu}}<br /> ! 12<br /> ! {{tar|ⲒⲂ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲁ|mûssina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲩ|pammûssinu}}<br /> ! 40<br /> ! {{tar|ⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲓⲙⲓ|khimi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲓⲙⲩ|pamkhimu}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> ! {{tar|Ⲅ}}<br /> | {{tar|ϣⲩⲛⲇ|shund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩⲛⲇⲩ|pamshundu}}<br /> ! 13<br /> ! {{tar|ⲒⲄ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇ|mûtshund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇⲩ|pammûtshundu}}<br /> ! 50<br /> ! {{tar|Ⲕ}}<br /> | {{tar|ⲧⲟ|to}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲧⲟⲧⲩ|pamtotu}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> ! {{tar|Ⲇ}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲛⲧ|fant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϥⲁⲛⲧⲩ|pamfantu}}<br /> ! 14<br /> ! {{tar|ⲒⲆ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧ|mûtfant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧⲩ|pammûtfantu}}<br /> ! 60<br /> ! {{tar|ⲔⲒ}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲥⲓ|sasi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲁⲥⲩ|pamsasu}}<br /> |-<br /> ! 5<br /> ! {{tar|Ⲉ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲓⲁ|diya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲓⲩ|pamdiyu}}<br /> ! 15<br /> ! {{tar|ⲒⲈ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲇⲓⲓⲁ|mûdiya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲇⲓⲓⲩ|pammûdiyu}}<br /> ! 70<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ϣⲩϥⲩ|shufu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩϥⲩ|pamshufu}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> ! {{tar|Ⲋ}}<br /> | {{tar|ⲥⲟⲓⲁ|soya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲟⲓⲩ|pamsoyu}}<br /> ! 16<br /> ! {{tar|ⲒⲊ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲁ|mûssoya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲩ|pammûssoyu}}<br /> ! 80<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲉⲙⲩ|khemu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲉⲙⲩ|pamkhemu}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> ! {{tar|Ⲍ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲛ|shan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙmϣⲁⲛⲩ|pamshanu}}<br /> ! 17<br /> ! {{tar|ⲒⲌ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲁⲛ|mûtshan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲁⲛⲩ|pammûtshanu}}<br /> ! 90<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲥⲩ|pasu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲡⲁⲥⲩ|pampasu}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> ! {{tar|Ⲏ}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲙ|kham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲁⲙⲩ|pamkhamu}}<br /> ! 18<br /> ! {{tar|ⲒⲎ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲕⲭⲁⲙ|mûkkham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲕⲭⲁⲙⲩ|pammûkkhamu}}<br /> ! 100<br /> ! {{tar|Ⲗ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲇⲁ|shada}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲁⲇⲩ|pamshadu}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> ! {{tar|Ⲑ}}<br /> | {{tar|ⲁⲥⲓⲧ|asit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲁⲥⲓⲧⲩ|pamasitu}}<br /> ! 19<br /> ! {{tar|ⲒⲐ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧ|mûtasit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧⲩ|pammûtasitu}}<br /> ! 500<br /> ! {{tar|Ⲙ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲋⲥⲁ|dissa}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲋⲥⲩ|pamdissu}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> ! {{tar|Ⲓ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧ|mût}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲩ|pammûtu}}<br /> ! 20<br /> ! {{tar|ⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲓⲁⲧ|yat}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲓⲁⲧⲩ|pamyatu}}<br /> ! 1000<br /> ! {{tar|Ⲛ}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϩⲁⲗⲩ|pamhalu}}<br /> |}<br /> <br /> === Czasownik ===<br /> Odmiana czasownika w tarejskim ma najprawdopodobniej aglutynacyjną genezę i nie jest wyprowadzalna z języka pranuweńskiego w bezpośredni sposób. Tarejski czasownik niesie ze sobą następujące informacje o następujących kategoriach gramatycznych:<br /> * osobę (pod postacią końcówek osobowych oraz ruchomej klityki osobowej, funkcyjnie bliskiej zaimkowi osobowemu podmiotu),<br /> * czas, tryb i aspekt &amp;ndash; granica między kategorią czasu i aspektu w tarejskim jest dość płynna, a formy wyrażające te kategorie nazywa się zbiorczo „czasoaspektami”. Język tarejski posiada siedem takich konstrukcji czasoaspektowych: ''imperfectum'' („[przeszły] niedokonany”), ''stativum'' („[przeszły] dokonany”), ''indefinitum'' („nieprzeszły”), ''potentialis'' („potencjalny”), ''conditionalis'' („warunkowy”), ''inferentialis'' („nieświadka”) oraz ''imperativum'' („rozkazujący”), <br /> * stronę &amp;ndash; domyślną stroną jest strona czynna. Stronę bierną stanu oraz stronę zwrotną wyraża się za pomocą morfemów fleksyjnych. Strona bierna procesu jest konstrukcją peryfrastyczną.<br /> Dodatkowo, wyróżnia się następujące formy bezosobowe:<br /> * bezokolicznik prosty i kauzatywny,<br /> * imiesłów przymiotnikowy uprzedni bierny, imiesłów przymiotnikowy uprzedni czynny,<br /> * supinum.<br /> Czasowniki dzielą się na kilka klas odmian, uzależnionych od budowy rdzenia czasownika bazowego, tzn. pomijających ewentualne prefiksy:<br /> * klasa I: rdzenie mocne (C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;C&amp;mdash;C) &amp;ndash; złożone z samych spółgłosek. Wygłosowym dźwiękiem bezokolicznika będzie zawsze spółgłoska: {{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙ|kharem|handlować}}, {{tar|ⲕⲩⲙⲩⲙ|kumum|pracować w polu}}, {{tar|ⲛⲓⲡⲁⲗ|nipal|opowiadać}};<br /> * klasa II: rdzenie zgeminowane (G&amp;mdash;C, C&amp;mdash;G) &amp;ndash; jednym z elementów jest zbitka spółgłoskowa lub geminaty: {{tar|ⲋⲥ|ss}} lub {{tar|ϯⲗ|ll}}: {{tar|ⲡⲩⲛⲇ|pund|gasić}}, {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siadać}}, {{tar|ϯⲗⲟⲣ|kuć}};<br /> * klasa III: rdzenie słabe inicjalnie (J&amp;mdash;C, J&amp;mdash;C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;J&amp;mdash;C) &amp;ndash; pierwszym lub środkowym elementem jest półsamogłoska, która często wokalizuje się lub jest absorbowana przez sąsiednie dźwięki w odmianie: {{tar|ⲓⲁⲛⲁⲥ|yanas|kłamać}}, {{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛ|walen|zdobić}};<br /> * klasa IV: rdzenie słabe finalnie (C&amp;mdash;J, C&amp;mdash;C&amp;mdash;J) &amp;ndash; ostatnim elementem jest półsamogłoska. Taki rdzeń wymaga samogłoski podtrzymującej i dlatego bezokolicznik w wygłosie otrzymuje samogłoskę /{{IPA|ɑ}}/: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}}, {{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya|biec, ciec}}, {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲓⲁ|danaya|czcić}}.<br /> <br /> Dodatkowo, część czasowników jest nieregularna w wyniku zmian fonetycznych lub suplecji. Zbiór ten czasem nazywa się klasą V. <br /> <br /> ==== Formy bezosobowe ====<br /> Czasownik tarejski posiada dwa bezokoliczniki &amp;ndash; prosty i kauzatywny. Bezokolicznik kauzatywny jest tworzony poprzez dodanie przefiksu {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} oraz retrakcję konturu samogłoskowego. W ten sposób rdzeń słaby finalnie t-w „długość” przybiera formę prostą {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} i {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}}. Jeśli samogłoski konturu już są tylne, nie ulegają one zmianie, np. k-ss „siedzenie” przybiera formy {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} i {{tar|ⲥⲉⲕⲁⲋⲥ|sekass|siadać}}. Kauzatywność bezokolicznika jest czasami względna lub nieoczywista z powodu etymologicznego zatarcia, np. {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} i {{tar|ⲥⲉⲥⲏⲩⲁⲇ|sesîwad|przekazać, oddać}}. W złożonych formach czasownikowych prefiks {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} umieszczony jest jako ostatni prefiks, w bezpośrednim sąsiedztwie rdzenia, np. {{tar|ⲁⲛⲥⲉⲭⲁⲧⲩⲙ|ansekhatum|zamykać na klucz}} od {{tar|ⲁⲛⲭⲁⲓⲧⲱⲙ|ankhaitûm|być zamkniętym na klucz}}.<br /> <br /> Supinum odpowiada funkcyjnie polskim konstrukcjom z „aby” i „do”, wskazując na cel lub przeznaczenie danej czynności lub przedmiotu. Formalnie przypmina rzeczownik liczby pojedynczej rodzaju męskiego w mianowniku i w mowie potocznej często jest z nim mylony. Supinum konstruuje się przez wymianę konturu fonetycznego na podniesiony o jeden stopień i dodanie końcówki {{tar|&amp;ndash;ⲟⲥ|&amp;ndash;os}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲕⲟⲋⲥⲟⲥ|kossos|aby usiąść, do siedzenia}}, {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲓⲩⲟⲇⲟⲥ|siwodos|aby rozkazywać, do rozkazywania}}. Jeśli samogłoski konturu są już w najwyższym szeregu, nie ulegają zmianie. Zarówno /{{IPA|e̞}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|i}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|o̞}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|u}}/. Jeśli rdzeń jest słaby finalnie, podtrzymująca go samogłoska zostaje ucięta: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲟⲩⲟⲥ|setowos|aby wydłużyć, do wydłużania}}.<br /> <br /> Imiesłowy przymiotnikowe funkcjonują w tarejskim w charakterze przymiotników odczasownikowych. Nie są mocno obciążone funkcyjnie i nie należą do powszechnych. Imiesłów uprzedni bierny tworzy się w rodzaju męskim poprzez otoczenie rdzenia cyrkumfiksem {{tar|ⲁ&amp;ndash; &amp;ndash;ⲁⲍⲩ|a&amp;ndash; &amp;ndash;azu}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲍⲩ|akassazu|posadzony}}. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą swoją samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁⲍⲩ|setawazu|wydłużony}}. Imiesłów uprzedni czynny tworzy się poprzez wymianę konturu fonetycznego na obniżony o jeden stopień i dodanie sufiksu {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}: {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲉⲩⲁⲇⲓⲛ|sewadin|który rozkazał}}. Zarówno /{{IPA|i}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|e̞}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|u}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|o̞}}/. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} → {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓⲛ|taiwin|który wydłużał}}. Formy żeńskie i nijakie tworzy się w zgodzie z odmianą przymiotnikową.<br /> <br /> ==== Formy osobowe ====<br /> ===== Preliminaria =====<br /> Tarejskie formy osobowe są zwykle wielofunkcyjne, wskazując na osobę, liczbę, czas, aspekt, tryb oraz stronę jednocześnie. Szczególnie rozgraniczenie czasu, aspektu i trybu jest trudne: granice między poszczególnymi formami czasowo-aspektowymi wyznaczają granice przede wszystkim między relacjami mówiącego do tego, o czym mówi, następnie sposobami przedstawienia tego, o czym mówi, a dopiero na końcu między poszczególnymi ramami czasowymi. Z tego powodu często mówi się, że kategoria czasu jako taka w tarejskim nie istnieje, a jej rolę spełniają okoliczniki i wyrażenia okolicznikowe, a także kontekst zdaniowy.<br /> <br /> Tabele poniżej ukażą odmianę we wszystkich formach czasowo-aspektowych dla czterech klas regularnych oraz dwóch czasowników nieregularnych: jednego, w którym nieregularność wynika z przeszłych zmian fonetycznych, oraz kolejnego, w którym odmiana jest formalnie regularna, ale odbywa się na kilku tematach w wyniku zlania się kilku czasowników w jeden. Wcześniej przedstawione zostaną klityki osobowe, które przynależą do każdej formy osobowej czasownika, ale mogą się z nią łączyć zarówno w pozycji nagłosowej, jak i wygłosowej, a ich powtarzanie w każdej tabeli zaburzyłoby czytelność.<br /> <br /> ===== Klityki osobowe =====<br /> Klityki osobowe mogą być umieszczone na początku lub na końcu formy czasownika. Prepozycja klityki to forma neutralna &amp;ndash; postpozycją sugeruje się podkreślenie roli podmiotu w kontekście wypowiedzi. Klityki przybierają różne formy w zależności od ich kontekstu fonetycznego, a także &amp;ndash; w 3. osobie &amp;ndash; od rodzaju (lub jego braku). Tabela poniżej prezentuje wszystkie formy klityczne.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 450px&quot;<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Nagłos, przed samogł.<br /> ! Nagłos, przed spółgł.<br /> ! Wygłos, po samogł.<br /> ! Wygłos, po spółgł.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲓⲙ&amp;ndash;|im&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲓ&amp;ndash;|i&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;y}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲙ|&amp;ndash;im}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲓⲛ&amp;ndash;|in&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲛⲓ&amp;ndash;|ni&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲛ|&amp;ndash;n}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲕ&amp;ndash;|ak&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲕ|&amp;ndash;k}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛ&amp;ndash;|ten&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲧⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|te(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲧⲉⲛ|&amp;ndash;ten}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲧⲉⲛ|&amp;ndash;aten}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;6&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲉϥ&amp;ndash;|ef&amp;ndash;}}<br /> | rowspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲉ&amp;ndash;|e&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϥⲩ|&amp;ndash;fu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉϥ|&amp;ndash;ef}}<br /> |-<br /> ! r.ż.<br /> | {{tar|ⲉⲥ&amp;ndash;|es&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲩ|&amp;ndash;su}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲥ|&amp;ndash;es}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | {{tar|ⲉⲍ&amp;ndash;|ez&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲍⲩ|&amp;ndash;ⲍu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲍ|&amp;ndash;ez}}<br /> |-<br /> ! bezrodz.<br /> | {{tar|ⲓϩ&amp;ndash;|ih&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲓ&amp;ndash;|hi&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩ|&amp;ndash;h}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓϩ|&amp;ndash;ih}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! żywotny<br /> | {{tar|ⲥⲉⲛ&amp;ndash;|sen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|se(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲉⲛ|&amp;ndash;sen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲥⲉⲛ|&amp;ndash;asen}}<br /> |-<br /> ! nieżywotny<br /> | {{tar|ϩⲉⲛ&amp;ndash;|hen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|he(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩⲉⲛ|&amp;ndash;hen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁϩⲉⲛ|&amp;ndash;ahen}}<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Indefinitum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 100%; font-size: 80%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙ|kupować}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥ|siedzieć}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲁⲥ|yanas|kłamać}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛ|walen|zdobić}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya|biec}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | niereg.&lt;br /&gt;{{tar|ⲃⲁⲗ|bal|dać}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | supl.&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁϣ|kash|dołączyć}}<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲟ|kharemo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲟ|kharemetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲟ|kasso}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲟ|kassetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁ|&amp;ndash;ama}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲁ|kassama}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲟ|inso}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲟ|insetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁ|insa}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲟ|uleno}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲟ|ulenetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁ|ulena}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟ|fo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲟ|&amp;ndash;tho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲟ|fîtho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲟ|taiwo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲟ|&amp;ndash;tho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲟ|taitho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲱⲁ|taiwa}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲟ|balo}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲑⲟ|baltho}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁ|bala}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲟ|kasho}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲟ|kashetho}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁ|kasha}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲩ|kharemu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲩ|kharemethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩ|kassu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲩ|kassethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁ|&amp;ndash;ⲩma}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩⲙⲁ|kassuma}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲩ|insethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&gt;&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁ|insa}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲩ|ulenu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲩ|ulenethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁ|ulena}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲩ|&amp;ndash;wu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲩ|fîwu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲩ|&amp;ndash;thu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲩ|fîthu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲁ|&amp;ndash;wa}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲁ|fîwa}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲩ|taiwu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲑⲩ|&amp;ndash;thu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲩ|taithu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲱⲁ|taiwa}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩ|baw}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲑⲩ|balthu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲁ|bawa}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲩ|kashu}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲩ|kashethu}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁ|kasha}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉ|khareme}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲉ|kharemethe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲓ|kharemai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲉ|&amp;ndash;ine}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲉ|kassine}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲉ|&amp;ndash;ithe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲉ|kassithe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁⲓ|&amp;ndash;amai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲁⲓ|kassamai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉ|inse}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲉ|insethe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁⲓ|insai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉ|ulene}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲉ|ulenethe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁⲓ|ulenai}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲉ|–we}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲉ|fîwe}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲉ|–the}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲉ|fîthe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲓ|fîyai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲉ|taiwe}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲉ|–the}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲉ|taithe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲓ|taiwai}}<br /> | {{tar|ⲃⲉ|be}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲑⲉ|bathe}}<br /> | {{tar|ⲃⲉⲓⲁⲓ|beyai}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉ|kashe}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲉ|kashethe}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁⲓ|kashai}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕ|kharemak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲧⲁⲕ|kharemetak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲕⲁⲓ|kharemakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲁⲕ|&amp;ndash;inak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲁⲕ|kassinak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ithak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲁⲕ|kassithak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;inakai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲁⲕⲁⲓ|kassinakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;&amp;ndash;ⲁⲕ}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁⲕ|insak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲁⲕ|insethak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁⲕⲁⲓ|insakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁⲕ|ulenak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲁⲕ|ulenethak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁⲕⲁⲓ|ulenakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲕ|fîyak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;ethak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲉⲑⲁⲕ|fîyethak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲕⲁⲓ|fîyakai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲕ|taiwak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲁⲕ|&amp;ndash;thak}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲁⲕ|taithak}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲕⲁⲓ|&amp;ndash;akai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲕⲁⲓ|taiwakai}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁⲕ|balak}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲉⲑⲁⲕ|balethak}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁⲕⲁⲓ|balakai}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁⲕ|kashak}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲁⲕ|kashethak}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁⲕⲁⲓ|kashakai}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 3.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓ|kharemi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓ|&amp;ndash;ethi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲓ|kharemethi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓ|&amp;ndash;iwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲩⲓ|kharemiwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲓ|&amp;ndash;ini}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲓ|kassini}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲓ|&amp;ndash;ithi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲓ|kassithi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲩⲓ|&amp;ndash;amwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲩⲓ|kassamwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓ|yansi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓ|&amp;ndash;ethi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲓ|yansethi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓ|&amp;ndash;iwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓⲩⲓ|yansiwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓ|waleni}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓ|&amp;ndash;ethi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲉⲑⲓ|walenethi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓ|&amp;ndash;iwi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓⲩⲓ|waleniwi}}<br /> | '''{{tar|–Ø|–Ø}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓ|fîy}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲓ|–thi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲓ|fîthi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲓ|&amp;ndash;wi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲓ|fîwi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;Ø|–Ø}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩ|taiw}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;–ⲑⲓ|–thi}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲓ|taithi}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓ|taiwi}}<br /> | {{tar|ⲃⲓ|bi}}<br /> | {{tar|ⲃⲓⲑⲓ|bithi}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩⲓ|balwi}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓ|kashi}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲓ|kashethi}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓⲩⲓ|kashiwi}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲥ|kharemis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ethis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲓⲥ|kharemethis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓⲥ|&amp;ndash;iwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲓⲩⲓⲥ|kharemiwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲓⲥ|&amp;ndash;inis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲓⲥ|kassinis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ithis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲓⲥ|kassithis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲩⲓⲥ|&amp;ndash;amwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲩⲓⲥ|kassamwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓⲥ|yansis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ethis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲉⲑⲓⲥ|yansethis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓⲥ|&amp;ndash;iwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲥⲓⲩⲓⲥ|yansiwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓⲥ|walenis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲓⲥ|&amp;ndash;ethis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲉⲑⲓⲥ|walenethis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲩⲓⲥ|&amp;ndash;iwis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛⲓⲩⲓⲥ|waleniwis}}<br /> | '''{{tar|–ⲥ|–s}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲥ|fîyas}}<br /> | '''{{tar|–ⲑⲓⲥ|–this}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲓⲥ|fîthis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩⲓⲥ|&amp;ndash;wis}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲓⲥ|fîwis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲥ|–s}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲥ|taiwas}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;–ⲑⲓⲥ|–this}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲓⲥ|taithis}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲥ|&amp;ndash;is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓⲥ|taiwis}}<br /> | {{tar|ⲃⲓⲥ|bis}}<br /> | {{tar|ⲃⲓⲑⲓⲥ|bithis}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲩⲓⲥ|balwis}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓⲥ|kashis}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲓⲥ|kashethis}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲓⲩⲓⲥ|kashiwis}}<br /> |}<br /> Prototypową koniugacją w trybie ''indefinitum'' jest odmiana w klasie I, w której najwyraźniej widać pozostałości systemu aglutynacyjnego w postaci stałych elementów wyznaczających poszczególne osoby oraz stronę bierną. Rdzenie zgeminowane klasy II ulegają rozszerzeniu o infiks {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ&amp;ndash;|&amp;ndash;in&amp;ndash;}}, mający pierwotnie znaczenie ingresywne, ale obecnie zredukowany do roli nośnika akcentu leksykalnego. Wskutek obecności tego infiksu w często używanych formach czasownikowych częste są, uważane za błędne, bezokoliczniki oparte na nowych rdzeniach „superciężkich”, mających budowę C&amp;mdash;V&amp;mdash;Gin, np. *{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛ|*kassin}} w miejsce normatywnego {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass}}. W klasie III w pierwszej i drugiej osobie następuje rekonstrukcja pierwszej sylaby, polegająca na wokalizacji półsamogłoski i delecji pierwotnego konturu. Podobny proces, chociaż dotyczący ostatniej sylaby rdzenia, zachodzi w klasie IV &amp;ndash; w niej w nieco inny sposób w zależności od tego, czy rdzeń buduje półsamogłoska /{{IPA|j}}/ czy /{{IPA|w}}/. Odmiana w klasie IV jest najbardziej chwiejna dialektalnie: w części gwar formy te nie różnią się od odmian klasy I i II, w innych natomiast ze względu na znaczną redukcję fonetyczną końcówek ich rolę przejął w każdej formie bezokolicznik &amp;ndash; tendencja do takiego rozwiązania sprawy rozszerza się stopniowo w obrębie systemu koniugacyjnego oraz geograficznie, i powoduje ostateczne zespojenie proklitycznych zaimków osobowych celem kompensacji.<br /> <br /> ===== ''Stativum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Imperfectum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Potentialis'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Conditionalis'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Inferentialis'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Imperativum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> <br /> [[Kategoria:Języki Kyonu|Tarejski]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_tarejski&diff=23519 2018-02-12T20:03:18Z

<p>Widsið: /* Czasownik */</p> <hr /> <div>{{ język<br /> | kolor = #7851A9 | nazwa = tarejski | nazwa własna = Ⲑⲁⲣⲩ ''Tharu''<br /> | twórca = [[User:Widsið|Widsið]] | rok = 2017-2018 | cel = użytkowanie w conworldzie | wersja = 0.5 | nazwa conworldu = [[Kyon]]<br /> | państwa = [[Tarum]] | regiony = wschodni Kyon | mówiący = bd.<br /> | alfabet = nieopracowany conscript (''in loco'': alfabet koptyjski)<br /> | typologia = fleksyjny niekonkatenatywny&lt;br /&gt;VSO<br /> | klasyfikacja = <br /> '''języki nuweńskie''' (?)<br /> : języki antyponuweńskie<br /> :: tarejski<br /> }}<br /> '''Język tarejski''' (Ⲑⲁⲣⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Tharu epilu'' [{{IPA|ˈtʰɑ.ru e̞ˈpi.lu}}]) &amp;ndash; język o nieustalonej klasyfikacji, powszechnie uważany za członka grupy [[języki nuweńskie|języków nuweńskich]], w której tworzy oddzielną podgrupę ''antyponuweńską''. Tarejski jest językiem urzędowym [[Tarum]], chociaż najprawdopodobniej rozwinął się w innej części świata, skąd do wschodniego Kyonu został zawleczony w wyniku niemożliwej do umieszczenia w czasie wędrówki ludów. Izolacja geopolityczna kraju sprawiła, że jest niemal całkowicie wolny od identyfikowalnego zewnętrznego wpływu, chociaż dzieli kilkanaście leksemów, głównie dotyczących fauny i flory, z językami prymitywnych plemion zamieszkujących otaczające Tarum lasy deszczowe.<br /> <br /> Obecnie można wyróżnić dziewięć dialektów języka tarejskiego, a ich zasięg pokrywa się mniej więcej z podziałem administracyjnym kraju, opartym w dużej mierze o naturalne przeszkody dla rozwoju osadnictwa. Istnieje również odgórnie regulowany język standardowy (Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Assemanu epilu'' „oczyszczony język”), używany przede wszystkim w oficjalnej komunikacji. Tarejski zapisywany jest pismem alfabetycznym nieco przypominającym [[runy nuweńskie]]. Pismo ma charakter alfabetyczny i w dużej mierze dobrze odzwierciedla wymowę, dosyć mocno trzymając się zasady „jeden znak &amp;ndash; jeden dźwięk”. Zarówno słownictwo, jak i niekonkatenatywna morfologia języka są sprowadzalne do [[język pranuweński|pranuweńszczyzny]], ale badania tarejskiego zawsze były utrudnione ze względu na zamknięty charakter Tarum.<br /> <br /> Można przypuszczać, że niedawne otwarcie Tarum na świat w połączeniu z ożywionym zainteresowaniem obcymi kulturami na całym świecie będzie sprzyjało badaniom lokalnej mowy i pozwoli na udzielenie odpowiedzi na wiele pytań, dotyczących zarówno języka, jak i etnogenezy Tarejów.<br /> <br /> == Fonetyka i fonologia ==<br /> Tarejski posiada prosty system dźwiękowy, składający się z ośmiu samogłosek, dwóch półsamogłosek oraz osiemnastu spółgłosek.<br /> === Samogłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; |<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Przednie<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Środkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Tylne<br /> |-<br /> ! Przymknięte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/ ・ ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> |-<br /> ! Średnie<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> ! Otwarte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |}<br /> Tarejski system samogłoskowy wyraźnie ciąży ku większemu przymknięciu, jednocześnie nie przesuwając się wyraźnie ani w przód, ani w tył jamy ustnej. Środkowe przymknięte samogłoski ‹ⲏ› /{{IPA|ɨ}}/ i ‹ⲱ› /{{IPA|ʉ}}/ są nieco bardziej otwarte, niż skrajne ‹ⲓ› /{{IPA|i}}/ i ‹ⲩ› /{{IPA|u}}/. Warto zauważyć, że tylne samogłoski są zawsze zaokrąglone, a przednie &amp;ndash; nigdy. Zaokrąglenie jest wyraźne i skompresowane. Samogłoski nie ulegają redukcji w pozycji nieakcentowanej. Długość samogłoski nie ma fonemicznego znaczenia, chociaż najprawdopodobniej opozycja iloczasowa istniała w przeszłości &amp;ndash; wskazuje na to obecność długich dźwięków we wszystkich pozostałych językach nuweńskich. W tarejskim dyftongi nie występują; ostatni z notowanych jeszcze [[kalendarze Kyonu|300 lat temu]] dyftongów ‹ⲁⲓ› uległ koalescencji do /{{IPA|æ}}/, a w dalszej perspektywie najpewniej zleje się z ‹ⲉ› /{{IPA|e̞}}/, do którego stopniowo zbliża się w wymowie. Ortografia tarejska nie oznacza historycznych dyftongów we współczesnych pismach w myśl zasady o fonemiczności, jednak można je znaleźć w starszych tekstach. <br /> <br /> === Półsamogłoski ===<br /> Tarejski posiada dwie półsamogłoski /{{IPA|j}}/ i /{{IPA|w}}/, zapisywane jak ich samogłoskowe odpowiedniki: ‹ⲓ› oraz ‹ⲩ›. Mają one specjalny status w systemie morfofonemicznym tego języka: mimo że inaczej niż samogłoski nie mogą stanowić jądra sylaby, zdarza się, że rdzenie spółgłoskowe są przez nie dopełniane, tak jakby stanowiły one prawdziwe samogłoski, zachowując jednak swój spółgłoskowy status, tzn. tworząc dodatkowy element spółgłoskowego łańcucha. Dodatkowo, rdzenie w których skład wchodzą półsamogłoski, nazywane są rdzeniami płynnymi i podlegają nieco innym zasadom odmiany.<br /> <br /> === Spółgłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1000px&quot;<br /> |-<br /> ! <br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowo-&lt;br /&gt;-zębowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Dziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Zadziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Podniebienne<br /> |-<br /> ! Nosowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲙ /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲛ /{{IPA|n}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Zwarto-&lt;br /&gt;-wybuchowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲡ /{{IPA|p}}/・ⲫ /{{IPA|pʰ}}/・ⲃ /{{IPA|b}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲧ /{{IPA|t}}/・ⲑ /{{IPA|tʰ}}/・ⲇ /{{IPA|d}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲕ /{{IPA|k}}/・ⲭ /{{IPA|kʰ}}/・ⲅ /{{IPA|g}}/<br /> |-<br /> ! Szczelinowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϥ /{{IPA|f}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲥ /{{IPA|s}}/・ⲍ /{{IPA|z}}/・(ⲋⲥ /{{IPA|sː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϣ /{{IPA|ʃ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϧ /{{IPA|ɣ}}/<br /> |-<br /> ! Drżące<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲣ /{{IPA|r}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Aproksymanty<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲗ /{{IPA|l}}/・(ϯⲗ /{{IPA|lː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |}<br /> Charakterystyczną cechą tarejskiej fonologii jest fonemiczny kontrast między aspirowanymi, nieaspirowanymi i dźwięcznymi spółgłoskami zwartymi, nieobecny w pokrewnych językach. Ponadto, inaczej niż samogłoski, spółgłoski ulegają szeregowi przemian pozycyjnych. <br /> <br /> Status geminat ‹ⲋⲥ› oraz ‹ϯⲗ›, wywodzących się z dawnych zbitek spółgłoskowych *vs oraz *tl &amp;ndash; stąd ich nietypowy zapis &amp;ndash; jest niejasny. Przez Tarejów są one odbierane jako jeden dźwięk i nie rozdziela się ich przy podziale na sylaby: Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ → Ⲁ・ⲋⲥⲉ・ⲙⲁ・ⲛⲩ. Jednocześnie trudno jest wskazać na pary minimalne, które pozwalałyby uznać je za odrębne fonemy. Nieco inaczej traktowane jest ‹ⲛⲛ› [{{IPA|nː}}], często wyraźnie artykulacyjnie rozdzielane na dwa elementy a nie przytrzymane.<br /> <br /> Obserwuje się w tarejskim zjawisko lenicji, w języku standardowym i większości dialektów dotyczy ono jednak wyłącznie dźwięcznych spółgłosek zwartych, które w pozycji między dwiema samogłoskami ulegają frykatywizacji: /{{IPA|b}}/ → [{{IPA|β}}]; /{{IPA|d}}/ → [{{IPA|ð}}]; /{{IPA|g}}/ → [{{IPA|ɣ}}]. Zjawisko to zachodzi także w pozycji międzywyrazowej, tzn. granica wyrazu jest ignorowana. Ponadto, dźwięczne spółgłoski nosowe, szczelinowe i zwarto-wybuchowe ulegają ubezdźwięcznieniu przed spółgłoską bezdźwięczną i w wygłosie, chyba że następne słowo zaczyna się na samogłoskę: wtedy dźwięczność zostaje utrzymana w wypadku spółgłosek nosowych i szczelinowych, a spółgłoski zwarto-wybuchowe zostają poddane lenicji.<br /> <br /> === Budowa sylaby ===<br /> Sylaba w języku tarejskim musi się składać przynajmniej z jednej samogłoski, do której dodatkowo może zostać dostawiony pojedynczy nagłos i podwójny wygłos:<br /> <br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;(C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) V (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) (C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> W pozycji '''C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' może stać dowolna spółgłoska, półsamogłoska, lub geminata ‹ⲋⲥ› albo ‹ϯⲗ›. W pozycjach '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' i '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' nie może się znaleźć geminata, dodatkowo, jeśli w pozycji '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' pojawia się półsamogłoska, sylaba zostaje automatycznie zamknięta. Jeśli sylabę otwierała geminata, pozycja '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' również jest niedostępna.<br /> <br /> Dla celów metrycznych i prozodycznych wyróżnia się cztery rodzaje sylab. Poniższa tabela przedstawia ich nazwy oraz uproszczoną budowę, gdzie G oznacza geminatę, J oznacza półsamogłoskę, a C &amp;ndash; dowolną inną spółgłoskę.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słabsza<br /> | V<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słaba<br /> | CV, VC, JV, VJ<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocna<br /> | CVC, CVJ, JVC, GV<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocniejsza<br /> | CVCC, JVCC, GVC<br /> |}<br /> <br /> === Prozodia ===<br /> Akcent w języku tarejskim pada na przedostatnią sylabę, jest stały i ma charakter dynamiczny. Ze względu na swoją stałą pozycję, nie jest fonemiczny. Akcenty pomocnicze pojawiają się na co drugiej sylabie od końca, jeśli wyraz ma więcej niż trzy sylaby, por. np. Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ [{{IPA|e̞ˌsu.tɑˈnʉr.pɑl}}]. Tarejski jest językiem czasowanym według mor, gdzie sylaby słabsze trwają pół mory, sylaby słabe &amp;ndash; jedną morę, sylaby mocne &amp;ndash; półtorej mory, a sylaby mocniejsze &amp;ndash; dwie mory. Charakteryzuje się też opadającą tonacją, także w pytaniach tak/nie, co może być źródłem nieporozumień.<br /> <br /> == Fleksja ==<br /> === Rzeczownik i przymiotnik ===<br /> Tarejskie rzeczowniki i przymiotniki odmieniają się przez następujące kategorie gramatyczne:<br /> * przypadki &amp;ndash; mianownik, dopełniacz, celownik i biernik,<br /> * stany &amp;ndash; „pusty”, określony i nieokreślony,<br /> * liczby &amp;ndash; pojedyncza i mnoga oraz szczątkowe formy podwójnej.<br /> Ponadto, przymiotniki podlegają odmianie przez rodzaje &amp;ndash; męski, żeński i nijaki &amp;ndash; w uzgodnieniu z rzeczownikiem, który określają. Formą prototypową &amp;ndash; słownikową jest mianownik w stanie pustym w liczbie pojedynczej, w przypadku przymiotnika w rodzaju męskim. Końcówki, które przyjmują poszczególne rzeczowniki i przymiotniki są uzależnione od ostatniego dźwięku lub serii dźwięków, a nie od rodzaju.<br /> <br /> Rzeczowniki i przymiotniki pogrupowane są w klasy deklinacyjne, podzielone na grupy: słabą i mocną. W odmianie słabej przynależność do klasy determinuje długość rdzenia. W odmianie mocnej klasę wyznacza końcówka formy prototypowej. Daje to łącznie dziesięć klas odmiany. Ponadto, istnieją rzeczowniki i przymiotniki nieodmienne, derywowane z rdzeni jednospółgłoskowych (historycznie jedną ze spółgłosek było zwarcie krtaniowe).<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | Klasa&amp;nbsp;→<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Słaba<br /> ! colspan=&quot;24&quot; | Mocna<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Szablon / końcówka&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us, &amp;ndash;is, &amp;ndash;os<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;n<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;m<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;C<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;o<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;u<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;i<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;a<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Przykładowy&lt;br /&gt;rzeczownik&amp;nbsp;→<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲛⲩⲩⲩ}}&lt;br /&gt;''nuwu''&lt;br /&gt;„dziecko”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲁⲙⲁⲓⲁ}}&lt;br /&gt;''mamaya''&lt;br /&gt;„dolina, jar”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲡⲓⲗⲩⲥ}}&lt;br /&gt;''pilus''&lt;br /&gt;„słowo”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲓⲇⲇⲁⲛ}}&lt;br /&gt;''middan''&lt;br /&gt;„dolina”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|Ⲑⲁⲣⲱⲙ}}&lt;br /&gt;''Tharûm''&lt;br /&gt;„[[Tarum]]”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲧ}}&lt;br /&gt;''danat''&lt;br /&gt;„czerń”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟ}}&lt;br /&gt;''assarto''&lt;br /&gt;„brama”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲗⲁⲕⲩ}}&lt;br /&gt;''laku''&lt;br /&gt;„namiot”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲃⲓⲃⲓ}}&lt;br /&gt;''bibi''&lt;br /&gt;„schronienie”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ}}&lt;br /&gt;''zora''&lt;br /&gt;„niebo”<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Typowy rodzaj&lt;br /&gt;rzeczownika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''każdy''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us ''męski'', &amp;ndash;is ''żeński'', &amp;ndash;os ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Rodzaj&lt;br /&gt;przymiotnika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 5%&quot; | Liczba&lt;br /&gt;↓<br /> ! Stan&amp;nbsp;→&lt;br /&gt;Przypadek&amp;nbsp;↓<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ni<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;o<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;oti<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;u<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;it<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;at<br /> |-<br /> ! Dopełniacz<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;ûl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;al<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vsal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ol<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;il<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;al<br /> |-<br /> ! Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;os<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;us<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;is<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;îs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;as<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nun<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;min<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mîn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;on<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otin<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;un<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;in<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;în<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;an<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;3&quot; | Mn.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vyu (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnt<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnta<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;na<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ma<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;mana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idena<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adena<br /> |-<br /> ! Dopełniacz&lt;br /&gt;Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;6&quot; | &amp;ndash;wial&lt;br /&gt;&amp;ndash; yal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vnal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCatal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;owal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;unal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;idil<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;adil<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vnat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vtinat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;manat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idenas<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adenas<br /> |-<br /> |}<br /> &lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;'''Objaśnienie symboli:''' C &amp;mdash; dowolna spółgłoska; J &amp;mdash; dowolna półsamogłoska; V &amp;mdash; dowolna samogłoska; &lt;s&gt;V&lt;/s&gt; &amp;mdash; końcówka powoduje usunięcie samogłoski poprzedzającej wyznacznik deklinacji&lt;/span&gt;<br /> <br /> Przynależność przymiotnika do klasy deklinacyjnej determinuje jego końcówka deklinacyjna w rodzaju męskim. Rozkłada się to w sposób następujący:<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;u, to wtedy w rodzaju żeńskim przyjmie on końcówkę &amp;mdash;i, a w nijakim: &amp;mdash;o,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;n, to tę samą końcówkę będzie on miał w rodzaju nijakim, a w rodzaju żeńskim przybierze końcówkę &amp;mdash;a,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;m, to tę samą końcówkę będzie on miał także w rodzaju żeńskim i nijakim,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest dowolna spółgłoska, to znaczy, że posiada on tylko formy puste, równe w każdym rodzaju i może występować tylko w orzeczniku albo jako element kompozytu przymiotnikowo-rzeczownikowego.<br /> <br /> ===== Nieregularna liczba mnoga rzeczowników =====<br /> Część rzeczowników z różnych względów posiada nieregularne formy liczby mnogiej. W przeważającej części są to pozostałości systemu tworzenia liczby mnogiej niekonkatenatywnej („łamanej”). Rzeczowniki tak tworzone, pomimo mnogiego znaczenia, otrzymują pojedyncze końcówki odmiany przez przypadki. W grupie rzeczowników o takiej odmianie znajdują się:<br /> &lt;div style=&quot;column-count: 3; column-gap: 30px&quot;&gt;<br /> * ''kush'' {{tar|ⲕⲩϣ}} „droga” &amp;mdash; ''akushi'' {{tar|ⲁⲕⲩϣⲓ}} „drogi”<br /> * ''mîr'' {{tar|ⲙⲏⲣ}} „człowiek” &amp;mdash; ''mira'' {{tar|ⲙⲓⲣⲁ}} „ludzie”<br /> * ''nabi'' {{tar|ⲛⲁⲃⲓ}} „parafia” &amp;mdash; ''eneb'' {{tar|ⲉⲛⲉⲃ}} „parafie”<br /> * ''neb'' {{tar|ⲛⲉⲃ}} „ojciec” &amp;mdash; ''naba'' {{tar|ⲛⲁⲃⲁ}} „ojcowie”<br /> * ''shi'' {{tar|ϣⲓ}} „dom” &amp;mdash; ''ashû'' {{tar|ⲁϣⲱ}} „domy”<br /> * ''sînam'' {{tar|ⲥⲏⲛⲁⲙ}} „świątynia” &amp;mdash; ''sanûm'' {{tar|ⲥⲁⲛⲱⲙ}} „świątynie”<br /> * ''tel'' {{tar|ⲧⲉⲗ}} „wieża” &amp;mdash; ''telu'' {{tar|ⲧⲉⲗⲩ}} „wieże”<br /> * ''ummi'' {{tar|ⲩⲙⲙⲓ}} „matka” &amp;mdash; ''yamma'' {{tar|ⲓⲁⲙⲙⲁ}} „matki” <br /> * ''wam'' {{tar|ⲩⲁⲙ}} dzień” &amp;mdash; ''awama'' {{tar|ⲁⲩⲁⲙⲁ}} „dni”<br /> * ''zainab'' {{tar|ⲍⲁⲓⲛⲁⲃ}} „lud, plemię” &amp;mdash; ''zeneb'' {{tar|ⲍⲉⲛⲉⲃ}} „ludy, plemiona”<br /> &lt;/div&gt;<br /> Dodatkowo, części ciała występujące w parach zachowały historyczne formy liczby podwójnej, ale wyłącznie w mianowniku. W pozostałych formach odmieniają się regularnie, zgodnie z klasą deklinacyjną, do której należą.<br /> * ''bus'' {{tar|ⲃⲩⲥ}} „dłoń” &amp;ndash; ''buwa'' {{tar|ⲃⲩⲩⲁ}} „dłonie”<br /> * ''lor'' {{tar|ⲗⲟⲣ}} „oko” &amp;ndash; ''lora'' {{tar|ⲗⲟⲣⲁ}} „oczy”<br /> * ''subis'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲥ}} „ucho” &amp;ndash; ''subia'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲁ}} „uszy”<br /> * ''zeyu'' {{tar|ⲍⲉⲓⲩ}} „stopa” &amp;ndash; ''zeya'' {{tar|ⲍⲉⲓⲁ}} „stopy”<br /> <br /> ===== Inne nieregularności odmiany =====<br /> Rzeczowniki i przymiotniki, które w formie mianownikowej mają taką samą końcówkę, jaką otrzymałyby w innym przypadku, nie podwajają końcówki. Jest to szczególnie prominentna cecha nazw miejscowych zakończonych na &amp;ndash;''al'', których formy mianownika i dopełniacza w licznie pojedynczej są tożsame, ale może dotyczyć każdej innej formy, pogłębiając synkretyzm form przypadkowych.<br /> <br /> Niektóre ożywione rzeczowniki w rodzaju męskim, szczególnie te zakończone na &amp;ndash;''r'', przyjmują końcówki odmiany &amp;ndash;''n'' w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej.<br /> <br /> ==== Określoność ====<br /> Określoność jest oznaczana w tarejskim dodatkowym morfemem, mającym charakter proklitycznego morfemu, dodawanego do każdej grupy (przydawki, podmiotu) w obrębie frazy nominalnej. Morfem ten pierwotnie miał charakter rodzajnikowy, ale rozróżnienie rodzaju zanikło wraz z jego fonetyczną erozją. Morfem jest nieodmienny, posiada jednak kilka form, uzależnionych od kolejnego dźwięku. Proklityczny charakter morfemu oddaje się przez jego zapis ze znakiem rodziału ({{tar|⳿}}) w zapisie tarejskim, bądź z dywizem w transkrypcji.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 450px&quot;<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Otoczenie&lt;br /&gt;fon.<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Forma<br /> ! style=&quot;width: 60%&quot; | Przykład<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed samogł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | id&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲇ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''id-assartoti'' {{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟⲧⲓ||brama}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|l}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | il&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲗ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''il-lakû'' {{tar|ⲓⲗ⳿ⲗⲁⲕⲱ||namiot}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | im&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲙ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''im-mafela'' {{tar|ⲓⲙ⳿ⲙⲁϥⲉⲗⲁ||kropla}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|n}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | in&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲛ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''in-nurpilû'' {{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲩⲣⲡⲓⲗⲱ||urząd}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|s}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | is&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲥ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''is-sanûmi'' {{tar|ⲓⲥ⳿ⲥⲁⲛⲱⲙⲓ||świątynie}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed dowolną inną spółgł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | i&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''i-Tharûmi'' {{tar|ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ||[[Tarum]]}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==== Stopniowanie przymiotnika ====<br /> Tarejski przymiotnik posiada pięć stopni gradacji: pozytyw (stopień „równy”, używany w kontekstach, w których nic nie jest porównywane z niczym), ekwatyw (stopień „równy”, porównywane cechy są takie same), komparatyw (stopień wyższy), superlatyw (stopień „najwyższy”, cecha jest najintensywniejsza wśród porównywanych) oraz absolutyw (stopień „najwyższy”, cecha nie ma sobie równych i jest nieporównywalna z niczym). Przymiotnik stopniuje się w języku tarejskim zazwyczaj przy pomocy infiksu, który oddziela temat od wyznaczającej przynależność deklinacyjną końcówki. Wyjątkiem są przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na &amp;ndash;''m'', które przy stopniowaniu zmieniają przynależność klasową, przybierając końcówki deklinacji &amp;ndash;u. Ponadto, przymiotnik ''dobry'' posiada część form supletywnych, a przymiotniki ''zły'', ''ciemny'' oraz ''jasny'' posiadają niekonkatenatywne formy odmiany.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 750px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Pozytyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Ekwatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Komparatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Superlatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Absolutyw<br /> |-<br /> ! I &amp;ndash;u; &amp;ndash;i; &amp;ndash;o<br /> | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | (= forma podstawowa)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁⲛ–|–an–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣ–|–ush–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲋⲥ–|–iss–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲛ–|–in–}}<br /> |-<br /> ! II &amp;ndash;n; &amp;ndash;a; &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲇⲁ–|–(a)da–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ϣⲁ–|–(a)sha–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁⲋ)ⲥⲁ–|–(as)sa–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲛⲁ–|–(a)na–}}<br /> |-<br /> ! III &amp;ndash;m; &amp;ndash;m; &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲙⲩ, –ⲩⲙⲓ, –ⲩⲙⲟ|–umu, –umi, –umo}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣⲩ, –ⲩϣⲓ, –ⲩϣⲟ|–ushu, –ushi, –usho}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲋⲥⲩ, –ⲩⲋⲥⲓ, –ⲩⲋⲥⲟ|–ussu, –ussi, –usso}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲛⲩ, –ⲩⲛⲓ, –ⲩⲛⲟ|–unu, –uni, –uno}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> === Kopula i zaimek osobowy podmiotu ===<br /> Funkcja kopuli i zaimka osobowego podmiotu nie jest w języku tarejskim rozdzielna. Wcześniejsze formy rozwoju języka rozróżniały jeszcze formy sprzężone zaimek-kopula i formy rodzielne, używane gdy podmiot był wyrażony inaczej, niż przy pomocy zaimka w mianowniku. Rozróżnienie nie utrzymało się jednak w żadnym z dialektów. Jako że kopula nie jest formalnie czasownikiem, nie podlega odmianie przez czasy i tryby &amp;ndash; kontekst lub dodatkowe słowa funkcyjne, takie jak przyimki czy partykuły, podpowiadają właściwe znaczenie.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Liczba →<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Pojedyncza<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Mnoga<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15px&quot; | Osoba ↓<br /> ! style=&quot;width: 35px&quot; | Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> | {{tar|ϩⲏⲗ|hîl}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲣ|mir}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲙⲟⲗ|mol}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲣ|mer}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | {{tar|ⲍⲓⲗⲩ|zilu}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;5&quot; | 3.<br /> ! rodz. m.<br /> | {{tar|ϧⲓⲣ|hir}}<br /> | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> |-<br /> ! rodz. ż.<br /> | {{tar|ⲡⲓ|pi}}<br /> | {{tar|ⲡⲩⲣ|pur}}<br /> |-<br /> ! rodz. n.<br /> | {{tar|ϩⲩ|hu}}<br /> | {{tar|ϩⲩⲙ|hum}}<br /> |-<br /> ! brak rodzaju<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙ|sum}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗ|sul}}<br /> |-<br /> ! podmiot celownikowy<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲱⲣ|ûr}}<br /> |}<br /> <br /> Wszystkie formy kopulatywne niosą ze sobą zarówno znaczenie zaimka osobowego podmiotu, jak i czasownika „być” w znaczeniu „istnieć, egzystować”. W zależności od kontekstu, moze więc wyraz {{tar|ⲡⲓ|pi}} oznaczać: „ona” (jeśli po nim następuje kolejny czasownik), „jest” (jeśli podmiot wyrażony jest rzeczownikiem) lub „ona jest” (jeśli w zdaniu nie występuje inny podmiot ani orzeczenie). W praktyce dwa pierwsze użycia stają się stopniowo coraz rzadsze &amp;ndash; pierwsze w wyniku inkorporacji zaimka osobowego jako prefiksu koniugacyjnego (co powoduje nieprawidłową z punktu widzenia np. gramatyki polskiej redundancję typu *''ona ona śpi''), a drugie przez wzgląd na to, że „być” jest w tarejskim domyślnym orzeczeniem, więc nie ma potrzeby jego wyrażania w mowie ani na piśmie (podobnie jak np. w języku rosyjskim).<br /> <br /> Specyfiką tarejskiej gramatyki jest forma „bezrodzajowa” kopuli. Gramatyki tarejskie nazywają tę formę „wszystkorodzajową”, ponieważ używa się jej kiedy nie jesteśmy w stanie określić rodzaju gramatycznego rzeczy czy osoby, o której jest mowa, kiedy ten rodzaj jest nieistotny, albo &amp;ndash; w przypadku grupy ludzi lub rzeczy &amp;ndash; kiedy należą one do więcej niż jednego rodzaju. <br /> <br /> Forma {{tar|ⲱⲣ|ûr}}, niejako w kontraście do pozostałych, jest niepomijalna, kiedy podmiot wyrażony jest celownikiem.<br /> <br /> === Zaimki osobowe ===<br /> Chociaż zaimki osobowe w formie mianownikowej nie istnieją, tarejski posiada szereg form zależnych, w tym część reliktowych form sprzężonych, używanych wyłącznie w złożeniach z przyimkami. Zzaimki w dopełniaczu, celowniku i bierniku mają także formy akcentowane i nieakcentowane o różnych funkcjach.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Przypadek →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Dopełniacz<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Celownik<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Biernik<br /> ! Ablatyw<br /> ! Allatyw<br /> ! Komitatyw<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Forma →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}}<br /> | {{tar|ⲱⲙ|ûm}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲙ|(a)m}}<br /> | {{tar|ⲩϣⲓ|ushi}}<br /> | {{tar|ⲱϣ|ûsh}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϣ|(a)sh}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲇⲁ|mada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁ|ma}}<br /> | {{tar|ⲙⲓϧⲁ|miha}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲙⲁ|mima}}<br /> | {{tar|ⲙⲉ|me}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲩⲣⲁⲗ|ural}}<br /> | {{tar|ⲩⲣⲓ|uri}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲗ|ral}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲩⲣϣⲓ|urshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲣ|shûr}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲇⲁ|rada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲣⲁ|ra}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲣⲟ(ⲛ)|ro(n)}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲥⲩ|usu}}<br /> | {{tar|ⲱⲥ|ûs}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲥ|(a)s}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲓ|si}}<br /> | {{tar|(ⲓ)ⲥ|(i)s}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲇⲁ|sada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲁ|sa}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲁ|sua}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙⲁ|suma}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ|se}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥⲩ|masu}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁϣⲓ|mashi}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲛⲁⲗ|unal}}<br /> | {{tar|ⲩⲛⲓ|uni}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲗ|nal}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲱϣⲓ|nûshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲛ|shûn}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲇⲁ|nada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲁ|na}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲛⲟ(ⲛ)|no(n)}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲱⲛ|zûn}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ϩⲟⲥ|hos}}<br /> | {{tar|ϩⲱ|hû}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϩ|(a)h}}<br /> | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲏ|hî}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲇⲁ|hada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲁ|ha}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ϩ|(î)h}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲩⲥ|nus}}<br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ⲛ|(î)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲩϣ|hush}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲱⲗ|sûl}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲁϣⲓ|sashi}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲇⲁ|suda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲩ|su}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | mn.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲁⲗ|nûmal}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲓ|nûmi}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙ|nûm}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲥⲓ|ansi}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛⲥ|(a)ns}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲩⲙⲇⲁ|anumda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲩⲗ|napul}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲓ|napi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲡⲓ|anpi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲓⲥⲁ|anisa}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲓⲥ|nis}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲉⲗⲁ|gela}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲓϣⲓ|gishi}}<br /> | {{tar|ⲅⲉⲇⲁ|geda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲅⲁ|ga}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲁⲥⲁ|nasa}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϣⲁϣⲓ|shashi}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲉⲇⲁ|seda}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> Brak danej formy, oznaczony w tabeli pauzą (&amp;mdash;), wskazuje na użycie pełnej formy (jeśli dostępna), lub formy sprzężonej przypadka wymaganego przez rekcję standardową &amp;ndash; np. dla komitatywu będzie to dopełniacz.<br /> <br /> Tarejski nie posiada zaimków czy przymiotników dzierżawczych. W ich miejsce korzysta się z postponowanej konstrukcji komitatywnej z przyimkiem {{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu|do}} i odpowiednią formą sprzężoną: dopełniaczową lub komitatywną, jeśli istnieje:<br /> <br /> &lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 40px&quot;&gt;<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲙⲉ|insume|mój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲣⲟ|insuro|nasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲥⲉ|insuse|twój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲙⲁⲥ|insu mas|Pana, Pani}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲟ|insuno|wasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲍⲟⲛ|insu zon|Państwa}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱϩ|insûh|jego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱⲛ|insûn|jej}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩϩⲁⲗ|insuhal|tego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲋⲥⲩⲗ|inssul|jego, jej, tego}} (w praktyce często używany w znaczeniu „czyjś, kogoś, obojętnie kogo”)<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲱⲙ|insunûm|ich, mężczyzn}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲡ|insunap|ich, kobiet}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲅⲉⲗⲁ|insugela|ich, rzeczy, zwierząt, itp.}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲥⲁ|insunasa|ich, obojętnie kogo}} (rzadko używany)<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> === Partykuły deiktyczne ===<br /> Zaimki wskazujące w tarejskim wyewoluowały w nieodmienne partykuły deiktyczne. Pozwalają one na czterostopniową identyfikację położenia obiektu, o którym mowa: „ten” &amp;ndash; „ten (trochę dalej)” &amp;ndash; „tamten (trochę bliżej)” &amp;ndash; „tamten”. Znaczenie każdej partykuły uzależnione jest od tego, czy stojąca za nią grupa nominalna jest w formie określonej czy w nieokreślonej. Dodatkowo, użycie formy pustej pozwala na oddanie znaczeń „ten” i „tamten” bez kontrastowania obiektów względem siebie.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 560px&quot; <br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Liczba<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Rodzaj<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (I)&lt;br /&gt;„ten”<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień II<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień III<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień IV<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień V<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (VI)&lt;br /&gt;„tamten”<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mn.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma pusta<br /> |}<br /> <br /> === Liczebnik ===<br /> Tarejski posiada dziesiętny system liczebnikowy. Liczebniki główne nie odmieniają się przez rodzaj, liczebniki porządkowe natomiast posiadają formy męskie, żeńskie i nijakie. Jako że derywacja form dla rodzaju żeńskiego i nijakiego jest przewidywalna, w tabeli poniżej przedstawione zostaną tylko liczebniki porządkowe w rodzaju męskim.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 1050px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 1<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|Ⲁ}}<br /> | {{tar|ⲩⲉ|we}}<br /> | {{tar|ⲧⲁⲃⲩ|tabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 11<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲀ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲩⲉ|mûtwe}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲧⲁⲃⲩ|pammûttabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 30<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲃⲁ|maba}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲁⲃⲩ|pammabu}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> ! {{tar|Ⲃ}}<br /> | {{tar|ⲥⲓⲛⲁ|sina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲓⲛⲩ|pamsinu}}<br /> ! 12<br /> ! {{tar|ⲒⲂ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲁ|mûssina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲩ|pammûssinu}}<br /> ! 40<br /> ! {{tar|ⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲓⲙⲓ|khimi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲓⲙⲩ|pamkhimu}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> ! {{tar|Ⲅ}}<br /> | {{tar|ϣⲩⲛⲇ|shund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩⲛⲇⲩ|pamshundu}}<br /> ! 13<br /> ! {{tar|ⲒⲄ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇ|mûtshund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇⲩ|pammûtshundu}}<br /> ! 50<br /> ! {{tar|Ⲕ}}<br /> | {{tar|ⲧⲟ|to}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲧⲟⲧⲩ|pamtotu}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> ! {{tar|Ⲇ}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲛⲧ|fant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϥⲁⲛⲧⲩ|pamfantu}}<br /> ! 14<br /> ! {{tar|ⲒⲆ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧ|mûtfant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧⲩ|pammûtfantu}}<br /> ! 60<br /> ! {{tar|ⲔⲒ}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲥⲓ|sasi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲁⲥⲩ|pamsasu}}<br /> |-<br /> ! 5<br /> ! {{tar|Ⲉ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲓⲁ|diya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲓⲩ|pamdiyu}}<br /> ! 15<br /> ! {{tar|ⲒⲈ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲇⲓⲓⲁ|mûdiya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲇⲓⲓⲩ|pammûdiyu}}<br /> ! 70<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ϣⲩϥⲩ|shufu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩϥⲩ|pamshufu}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> ! {{tar|Ⲋ}}<br /> | {{tar|ⲥⲟⲓⲁ|soya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲟⲓⲩ|pamsoyu}}<br /> ! 16<br /> ! {{tar|ⲒⲊ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲁ|mûssoya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲩ|pammûssoyu}}<br /> ! 80<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲉⲙⲩ|khemu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲉⲙⲩ|pamkhemu}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> ! {{tar|Ⲍ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲛ|shan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙmϣⲁⲛⲩ|pamshanu}}<br /> ! 17<br /> ! {{tar|ⲒⲌ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲁⲛ|mûtshan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲁⲛⲩ|pammûtshanu}}<br /> ! 90<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲥⲩ|pasu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲡⲁⲥⲩ|pampasu}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> ! {{tar|Ⲏ}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲙ|kham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲁⲙⲩ|pamkhamu}}<br /> ! 18<br /> ! {{tar|ⲒⲎ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲕⲭⲁⲙ|mûkkham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲕⲭⲁⲙⲩ|pammûkkhamu}}<br /> ! 100<br /> ! {{tar|Ⲗ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲇⲁ|shada}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲁⲇⲩ|pamshadu}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> ! {{tar|Ⲑ}}<br /> | {{tar|ⲁⲥⲓⲧ|asit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲁⲥⲓⲧⲩ|pamasitu}}<br /> ! 19<br /> ! {{tar|ⲒⲐ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧ|mûtasit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧⲩ|pammûtasitu}}<br /> ! 500<br /> ! {{tar|Ⲙ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲋⲥⲁ|dissa}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲋⲥⲩ|pamdissu}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> ! {{tar|Ⲓ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧ|mût}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲩ|pammûtu}}<br /> ! 20<br /> ! {{tar|ⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲓⲁⲧ|yat}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲓⲁⲧⲩ|pamyatu}}<br /> ! 1000<br /> ! {{tar|Ⲛ}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϩⲁⲗⲩ|pamhalu}}<br /> |}<br /> <br /> === Czasownik ===<br /> Odmiana czasownika w tarejskim ma najprawdopodobniej aglutynacyjną genezę i nie jest wyprowadzalna z języka pranuweńskiego w bezpośredni sposób. Tarejski czasownik niesie ze sobą następujące informacje o następujących kategoriach gramatycznych:<br /> * osobę (pod postacią końcówek osobowych oraz ruchomej klityki osobowej, funkcyjnie bliskiej zaimkowi osobowemu podmiotu),<br /> * czas, tryb i aspekt &amp;ndash; granica między kategorią czasu i aspektu w tarejskim jest dość płynna, a formy wyrażające te kategorie nazywa się zbiorczo „czasoaspektami”. Język tarejski posiada siedem takich konstrukcji czasoaspektowych: ''imperfectum'' („[przeszły] niedokonany”), ''stativum'' („[przeszły] dokonany”), ''indefinitum'' („nieprzeszły”), ''potentialis'' („potencjalny”), ''conditionalis'' („warunkowy”), ''inferentialis'' („nieświadka”) oraz ''imperativum'' („rozkazujący”), <br /> * stronę &amp;ndash; domyślną stroną jest strona czynna. Stronę bierną stanu oraz stronę zwrotną wyraża się za pomocą morfemów fleksyjnych. Strona bierna procesu jest konstrukcją peryfrastyczną.<br /> Dodatkowo, wyróżnia się następujące formy bezosobowe:<br /> * bezokolicznik prosty i kauzatywny,<br /> * imiesłów przymiotnikowy uprzedni bierny, imiesłów przymiotnikowy uprzedni czynny,<br /> * supinum.<br /> Czasowniki dzielą się na kilka klas odmian, uzależnionych od budowy rdzenia czasownika bazowego, tzn. pomijających ewentualne prefiksy:<br /> * klasa I: rdzenie mocne (C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;C&amp;mdash;C) &amp;ndash; złożone z samych spółgłosek. Wygłosowym dźwiękiem bezokolicznika będzie zawsze spółgłoska: {{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙ|kharem|handlować}}, {{tar|ⲕⲩⲙⲩⲙ|kumum|pracować w polu}}, {{tar|ⲛⲓⲡⲁⲗ|nipal|opowiadać}};<br /> * klasa II: rdzenie zgeminowane (G&amp;mdash;C, C&amp;mdash;G) &amp;ndash; jednym z elementów jest zbitka spółgłoskowa lub geminaty: {{tar|ⲋⲥ|ss}} lub {{tar|ϯⲗ|ll}}: {{tar|ⲡⲩⲛⲇ|pund|gasić}}, {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siadać}}, {{tar|ϯⲗⲟⲣ|kuć}};<br /> * klasa III: rdzenie słabe inicjalnie (J&amp;mdash;C, J&amp;mdash;C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;J&amp;mdash;C) &amp;ndash; pierwszym lub środkowym elementem jest półsamogłoska, która często wokalizuje się lub jest absorbowana przez sąsiednie dźwięki w odmianie: {{tar|ⲓⲁⲛⲁⲥ|yanas|kłamać}}, {{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛ|walen|zdobić}};<br /> * klasa IV: rdzenie słabe finalnie (C&amp;mdash;J, C&amp;mdash;C&amp;mdash;J) &amp;ndash; ostatnim elementem jest półsamogłoska. Taki rdzeń wymaga samogłoski podtrzymującej i dlatego bezokolicznik w wygłosie otrzymuje samogłoskę /{{IPA|ɑ}}/: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}}, {{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya|biec, ciec}}, {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲓⲁ|danaya|czcić}}.<br /> <br /> Dodatkowo, część czasowników jest nieregularna w wyniku zmian fonetycznych lub suplecji. Zbiór ten czasem nazywa się klasą V. <br /> <br /> ==== Formy bezosobowe ====<br /> Czasownik tarejski posiada dwa bezokoliczniki &amp;ndash; prosty i kauzatywny. Bezokolicznik kauzatywny jest tworzony poprzez dodanie przefiksu {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} oraz retrakcję konturu samogłoskowego. W ten sposób rdzeń słaby finalnie t-w „długość” przybiera formę prostą {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} i {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}}. Jeśli samogłoski konturu już są tylne, nie ulegają one zmianie, np. k-ss „siedzenie” przybiera formy {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} i {{tar|ⲥⲉⲕⲁⲋⲥ|sekass|siadać}}. Kauzatywność bezokolicznika jest czasami względna lub nieoczywista z powodu etymologicznego zatarcia, np. {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} i {{tar|ⲥⲉⲥⲏⲩⲁⲇ|sesîwad|przekazać, oddać}}. W złożonych formach czasownikowych prefiks {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} umieszczony jest jako ostatni prefiks, w bezpośrednim sąsiedztwie rdzenia, np. {{tar|ⲁⲛⲥⲉⲭⲁⲧⲩⲙ|ansekhatum|zamykać na klucz}} od {{tar|ⲁⲛⲭⲁⲓⲧⲱⲙ|ankhaitûm|być zamkniętym na klucz}}.<br /> <br /> Supinum odpowiada funkcyjnie polskim konstrukcjom z „aby” i „do”, wskazując na cel lub przeznaczenie danej czynności lub przedmiotu. Formalnie przypmina rzeczownik liczby pojedynczej rodzaju męskiego w mianowniku i w mowie potocznej często jest z nim mylony. Supinum konstruuje się przez wymianę konturu fonetycznego na podniesiony o jeden stopień i dodanie końcówki {{tar|&amp;ndash;ⲟⲥ|&amp;ndash;os}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲕⲟⲋⲥⲟⲥ|kossos|aby usiąść, do siedzenia}}, {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲓⲩⲟⲇⲟⲥ|siwodos|aby rozkazywać, do rozkazywania}}. Jeśli samogłoski konturu są już w najwyższym szeregu, nie ulegają zmianie. Zarówno /{{IPA|e̞}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|i}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|o̞}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|u}}/. Jeśli rdzeń jest słaby finalnie, podtrzymująca go samogłoska zostaje ucięta: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲟⲩⲟⲥ|setowos|aby wydłużyć, do wydłużania}}.<br /> <br /> Imiesłowy przymiotnikowe funkcjonują w tarejskim w charakterze przymiotników odczasownikowych. Nie są mocno obciążone funkcyjnie i nie należą do powszechnych. Imiesłów uprzedni bierny tworzy się w rodzaju męskim poprzez otoczenie rdzenia cyrkumfiksem {{tar|ⲁ&amp;ndash; &amp;ndash;ⲁⲍⲩ|a&amp;ndash; &amp;ndash;azu}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲍⲩ|akassazu|posadzony}}. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą swoją samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁⲍⲩ|setawazu|wydłużony}}. Imiesłów uprzedni czynny tworzy się poprzez wymianę konturu fonetycznego na obniżony o jeden stopień i dodanie sufiksu {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}: {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲉⲩⲁⲇⲓⲛ|sewadin|który rozkazał}}. Zarówno /{{IPA|i}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|e̞}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|u}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|o̞}}/. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} → {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓⲛ|taiwin|który wydłużał}}. Formy żeńskie i nijakie tworzy się w zgodzie z odmianą przymiotnikową.<br /> <br /> ==== Formy osobowe ====<br /> ===== Preliminaria =====<br /> Tarejskie formy osobowe są zwykle wielofunkcyjne, wskazując na osobę, liczbę, czas, aspekt, tryb oraz stronę jednocześnie. Szczególnie rozgraniczenie czasu, aspektu i trybu jest trudne: granice między poszczególnymi formami czasowo-aspektowymi wyznaczają granice przede wszystkim między relacjami mówiącego do tego, o czym mówi, następnie sposobami przedstawienia tego, o czym mówi, a dopiero na końcu między poszczególnymi ramami czasowymi. Z tego powodu często mówi się, że kategoria czasu jako taka w tarejskim nie istnieje, a jej rolę spełniają okoliczniki i wyrażenia okolicznikowe, a także kontekst zdaniowy.<br /> <br /> Tabele poniżej ukażą odmianę we wszystkich formach czasowo-aspektowych dla czterech klas regularnych oraz dwóch czasowników nieregularnych: jednego, w którym nieregularność wynika z przeszłych zmian fonetycznych, oraz kolejnego, w którym odmiana jest formalnie regularna, ale odbywa się na kilku tematach w wyniku zlania się kilku czasowników w jeden. Wcześniej przedstawione zostaną klityki osobowe, które przynależą do każdej formy osobowej czasownika, ale mogą się z nią łączyć zarówno w pozycji nagłosowej, jak i wygłosowej, a ich powtarzanie w każdej tabeli zaburzyłoby czytelność.<br /> <br /> ===== Klityki osobowe =====<br /> Klityki osobowe mogą być umieszczone na początku lub na końcu formy czasownika. Prepozycja klityki to forma neutralna &amp;ndash; postpozycją sugeruje się podkreślenie roli podmiotu w kontekście wypowiedzi. Klityki przybierają różne formy w zależności od ich kontekstu fonetycznego, a także &amp;ndash; w 3. osobie &amp;ndash; od rodzaju (lub jego braku). Tabela poniżej prezentuje wszystkie formy klityczne.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 450px&quot;<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Nagłos, przed samogł.<br /> ! Nagłos, przed spółgł.<br /> ! Wygłos, po samogł.<br /> ! Wygłos, po spółgł.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲓⲙ&amp;ndash;|im&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲓ&amp;ndash;|i&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;y}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲙ|&amp;ndash;im}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲓⲛ&amp;ndash;|in&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲛⲓ&amp;ndash;|ni&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲛ|&amp;ndash;n}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲕ&amp;ndash;|ak&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲕ|&amp;ndash;k}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛ&amp;ndash;|ten&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲧⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|te(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲧⲉⲛ|&amp;ndash;ten}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲧⲉⲛ|&amp;ndash;aten}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;6&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲉϥ&amp;ndash;|ef&amp;ndash;}}<br /> | rowspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲉ&amp;ndash;|e&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϥⲩ|&amp;ndash;fu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉϥ|&amp;ndash;ef}}<br /> |-<br /> ! r.ż.<br /> | {{tar|ⲉⲥ&amp;ndash;|es&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲩ|&amp;ndash;su}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲥ|&amp;ndash;es}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | {{tar|ⲉⲍ&amp;ndash;|ez&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲍⲩ|&amp;ndash;ⲍu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲍ|&amp;ndash;ez}}<br /> |-<br /> ! bezrodz.<br /> | {{tar|ⲓϩ&amp;ndash;|ih&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲓ&amp;ndash;|hi&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩ|&amp;ndash;h}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓϩ|&amp;ndash;ih}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! żywotny<br /> | {{tar|ⲥⲉⲛ&amp;ndash;|sen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|se(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲉⲛ|&amp;ndash;sen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲥⲉⲛ|&amp;ndash;asen}}<br /> |-<br /> ! nieżywotny<br /> | {{tar|ϩⲉⲛ&amp;ndash;|hen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|he(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩⲉⲛ|&amp;ndash;hen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁϩⲉⲛ|&amp;ndash;ahen}}<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Indefinitum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 100%; font-size: 80%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙ|kupować}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥ|siedzieć}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲁⲥ|ianas|kłamać}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛ|walen|zdobić}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîia|biec}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | niereg.&lt;br /&gt;{{tar|ⲃⲁⲗ|bal|dać}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | supl.&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁϣ|kash|dołączyć}}<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲟ|kharemo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲟ|kharemetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲟ|kasso}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲟ|kassetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁ|&amp;ndash;ama}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲁ|kassama}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲟ|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲟ|inso}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲟ|insetho}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲁ|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁ|insa}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;ⲟ|V&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲟ|uleno}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|V&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲟ|ulenetho}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;ⲁ|V&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁ|ulena}}<br /> | '''{{tar|&lt;s&gt;VI&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲟ|&lt;s&gt;VI&lt;/s&gt;&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟ|fo}}<br /> | '''{{tar|&lt;s&gt;I&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲑⲟ|&lt;s&gt;I&lt;/s&gt;&amp;ndash;tho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲟ|fîtho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲟ|taiwo}}<br /> | '''{{tar|&lt;s&gt;U&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲑⲟ|&lt;s&gt;U&lt;/s&gt;&amp;ndash;tho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲟ|taitho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲱⲁ|taiwa}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲟ|balo}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲑⲟ|baltho}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁ|bala}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲟ|kasho}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲟ|kashetho}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁ|kasha}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲩ|kharemu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲩ|kharemethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩ|kassu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲩ|kassethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁ|&amp;ndash;ⲩma}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩⲙⲁ|kassuma}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲩ|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲩ|insethu}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲁ|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁ|insa}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;ⲩ|V&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲩ|ulenu}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|V&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲩ|ulenethu}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;ⲁ|V&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁ|ulena}}<br /> | '''{{tar|&lt;s&gt;I&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲩⲩ|&lt;s&gt;I&lt;/s&gt;&amp;ndash;wu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲩ|fîwu}}<br /> | '''{{tar|&lt;s&gt;I&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲑⲩ|&lt;s&gt;I&lt;/s&gt;&amp;ndash;thu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲩ|fîthu}}<br /> | '''{{tar|&lt;s&gt;I&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲩⲁ|&amp;ndash;wa}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲁ|fîwa}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲩ|taiwu}}<br /> | '''{{tar|&lt;s&gt;U&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲑⲩ|&lt;s&gt;U&lt;/s&gt;&amp;ndash;thu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲩ|taithu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲱⲁ|taiwa}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩ|baw}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲑⲩ|balthu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲁ|bawa}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲩ|kashu}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲩ|kashethu}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁ|kasha}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉ|khareme}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲉ|kharemethe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲓ|kharemai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲉ|&amp;ndash;ine}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲉ|kassine}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲉ|&amp;ndash;ithe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲉ|kassithe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁⲓ|&amp;ndash;amai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲁⲓ|kassamai}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲉ|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉ|inse}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲉ|insethe}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲁⲓ|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁⲓ|insai}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;ⲉ|V&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉ|ulene}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|V&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲉ|ulenethe}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;ⲁⲓ|V&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁⲓ|ulenai}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;&lt;s&gt;I&lt;/s&gt;–ⲩⲉ|&lt;s&gt;I&lt;/s&gt;–we}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲉ|fîwe}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;&lt;s&gt;I&lt;/s&gt;–ⲑⲉ|&lt;s&gt;I&lt;/s&gt;–the}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲉ|fîthe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁⲓ|fîyai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲉ|taiwe}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;&lt;s&gt;U&lt;/s&gt;–ⲑⲉ|&lt;s&gt;I&lt;/s&gt;–the}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲉ|taithe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁⲓ|taiwai}}<br /> | {{tar|ⲃⲉ|be}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲑⲉ|bathe}}<br /> | {{tar|ⲃⲉⲓⲁⲓ|beyai}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉ|kashe}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲉ|kashethe}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁⲓ|kashai}}<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Stativum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Imperfectum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Potentialis'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Conditionalis'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Inferentialis'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Imperativum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> <br /> [[Kategoria:Języki Kyonu|Tarejski]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Miasta_Kyonu&diff=23502 2018-02-10T17:05:53Z

<p>Widsið: /* Lista */</p> <hr /> <div>{{główny artykuł|Kyon}}<br /> Tu znajduje się spis wszystkich miast Kyonu.<br /> ''Tu będzie jakaś mapka, ale nie wiem jak się za to wziąć.''<br /> = Lista =<br /> ''Nazwy podane są w porządku alfabetycznym'':<br /> *'''[[Assurhan]]''' ([[Język ajdyniriański|ajd]]. ''Assurhan'' ?) - miasto położone w Ajdynirze. <br /> *'''[[Aþwaŋaran|Aswangaran]]''' ([[Język mokucki|mok]]. ''Aþwaŋaran'' [aθʷaˈŋaɹan]) - stolica [[Arcykrólestwo Mokucji|Mokucji]]. <br /> *'''[[Azena]]''' ([[język azeński|az.]] ''Azīni'' [ʔaˈziːnʲ]) - stolica [[Azenia|Azenii]].<br /> *'''[[Bhaťipur]]''' ([[Język ajdyniriański|ajd]]. ''Bhaťipur'' ?) - miasto położone w Ajdynirze. <br /> *'''[[Budano]]''' ([[Język dżaugryjski|dżaugr]]. ''Будано'' ['buːdano]) - stolica [[Dżaugria|Dżaugrii]].<br /> *'''[[Bu'er]]''' ([[Język qin|qiń]]. ''(岸標 Bú'ér'') - jedno z miast Siedmiomieścia.<br /> *'''[[Cyrana]]''' ([[język hareński|har.]] ''Ciriane'' [t͡siˈrenɘ]) - stolica [[Harenia|Harenii]].<br /> *'''[[Txáahìlv|Czajilwa]]''' ([[Język iszarski|iszar]]. ''Txáahìlv'' [ˈtʃaː˩˥ʔɪlʋ˥˩]) - stolica [[Republika Iszarii|Iszarii]].<br /> *'''[[Ejin]]''' ([[Język enencki|enen]]. ''Eyīn'' [ʔeˈjiːn]) - jedno z trzech Wielkich Tales Cywilizacji Enenków.<br /> *'''[[Ewan]]''' ([[Język enencki|enen]]. ''Ewan'' [ʔeˈwan]) - jedno z trzech Wielkich Tales Cywilizacji Enenków.<br /> *'''[[Djyazhoar]]''' ([[Język ajdyniriański|ajd]]. ''Djyazhoar'' [d͡ʑjaʐɔaɾ]) - stolica [[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Ajdyniru]] i jedno z największych miast na Kyonie. Główne centrum kulturowe, polityczne i handlowe regionu. Perła w koronie Khshāyarów, sławna z powodu imponującej imperialnej architektury, zwłaszcza Złotej Świątyni, Bramy Jaskółki i Pałacu Imperatora. Znane również jako '''Miasto Złotych Kopuł'''. <br /> *'''[[Esér Chura]]''' ([[język merawiański|mer.]] [ˈjɛzeːʁ ˈt͡ʂʉra]) - stolica [[Merawia|Merawii]].<br /> *'''[[Ezhid]]''' ([[Język ajdyniriański|ajd]]. ''Ezhid'' ?) - miasto położone w Ajdynirze.<br /> *'''[[Feketaba]]''' ([[Język buański|bu]]. ''Feketaba'' [feketaba]) - miasto położone w [[Związek Plemion Bu|Buanii]].<br /> *'''[[Fuchang]]''' ([[Język qin|qiń]]. ''泖 Fûchàng'' ?) - jedno z miast Siedmiomieścia.<br /> *'''[[Guangling]]''' ([[Język qin|qiń]]. ''光 Guānglìng'' [ˈgwɐŋ˧lɪŋ˥˩]) - jedno z miast Siedmiomieścia.<br /> *'''[[Ħa'raq|Harak]]''' ([[Język rikkadański|rikkad]]. ''Ħa'raq'' [ħaʔraq]) - stolica Rikkadanu. <br /> *'''[[Hatlangao]]''' ([[Język ayu|ayu]] ''ΧΑΤΛΑΝΓΑΟ'' ['hätläŋgäo]) - miasto położone w [[Tangia|Tangii]]. <br /> *'''[[Huhua]]''' ([[Język qin|qiń]]. ''廣州 Hūhuà'' ?) - jedno z miast Siedmiomieścia.<br /> *'''[[Inannākka]]''' ([[Język północnomiteński|płn. mit]]. ''Inannākka'' ?) - stolica Związku Północnego. <br /> *'''[[Īln Tísti]]''' [[Język nešši|nesz]]. ''Biały Brzeg'' - najbardziej na wschód wysunięty neszyjski port. <br /> *'''[[Jál|Jal]]''' (? ''Jál'' [jál]) - stolica Państwa Szyszenów. <br /> *'''[[Jazyôd]]''' ([[Język ajdyniriański|ajd]]. ''Jazyôd'' ?) - miasto położone w Ajdynirze. <br /> *'''[[Ka'ahr Gmahd]]''' ([[Język kavelski|kavel]]. Ka'ahr Gmahd [kaʔahr gmahd] - stolica [[Kavelia|Kawelii]]. <br /> *'''[[Kadonia]]''' ([[Język wschodniomiteński|wsch. mit]]. ''Kadonia'' ?, [[Język kadoński|kad]]. ''Kàdo'' ['ka᷈do]) - stolica Kadonii.<br /> *'''[[Kehaseat]]''' ([[Język buański|bu]]. ''Kehaseat'' [kehaseat]) - największy port handlowy [[Związek Plemion Bu|Buanii]]. <br /> *'''[[Ḱivarā]]''' ([[Język ajdyniriański|ajd]]. ''Ḱivarā'' ?) - miasto położone w Ajdynirze. <br /> *'''[[Komi]]''' ([[Język pinu|pinu]] ''Komi'' ['kɔmi]) - stolica [[Pinu]].<br /> *'''[[Kozon]]''' ([[Język olseski|ols]]. [[Plik:K_ols.png]][[Plik:O_ols.png]][[Plik:Z_ols.png]][[Plik:O_ols.png]][[Plik:N_ols.png]] ''Kozon'' ['ko̞ꞎ̬o̞n]) - stolica Państwa Olseskiego.<br /> *'''[[Kun Atla]]''' ([[Język ayu|ayu]] ''ΚΥΝ ΑΤΛΑ'' ['kʉn 'ätlä]) - miasto w [[Tangia|Tangii]]. <br /> *'''[[Lakedoi]]''' ([[Język sulimacki|sulim]]. Lakedoi ?) - stolica [[Sulimaq|Sulimaku]].<br /> *'''[[Lūta|Luta]]''' ([[Język naguraski|nagur]]. ''Lūta'' ?) - stolica [[Lūta|Luty]].<br /> *'''[[Matāl|Matal]]''' ([[Język matalski|mat]]. ''Mtal'' [ᵐtɑl]) - miasto położone w Ajdynirze, stolica Księstwa Matalskiego. Znane również jako '''Miasto Czarnoksiężników'''.<br /> *'''[[Melekē|Meleke]], Meleka''', ''dawn''. *'''''Mellakoja''''' ([[Język nešši|nesz]]. ''Melekē'' [mele'kɛ:]) - stolica Państwe Neszyjskiego, główne centrum religijne Wiary Neszyjskiej, wielki port handlowy. Meleka znana jest z Świątyni Ognia oraz sławnych [[Pływający port|pływających portów]].<br /> *'''[[Morunsza]]''' ([[Język morunszański|morusz]]. ''Morūnšā'' ?) - stolica Ilirionu. <br /> *'''[[Naratai]]''' ([[Język ayu|ayu]] ''ΝΑΡΑΤΑΙ'' ['näɾätäi]) - stolica [[Tangia|Tangii]]. <br /> *'''[[Ninxia]]''' ([[Język qin|qiń]]. ''宁 Nìnxiá'' ?) - jedno z miast Siedmiomieścia.<br /> *'''[[Niura]]''' ([[Język murski|mur]]. ''Nyura'' [ˈɲʊ̈ɻə]) - jedna ze stolic Republiki Murów, znajdują się w niej Agora Ludowa i Pałac Wojskowy; część metropolii watańskiej.<br /> *'''[[?????|Plen]]''' ([[Język nešši|nesz]]. ''Plēn'' ['plɛ:n], pl. ''?'') - jedno z najstarszych miast Białego Półksiężyca, dawna stolica nieistniejącej już Cywilizacji [[Cywilizacja Pleńska|Pleńskiej]].<br /> *'''[[Qafni]]''' ([[język orleński|or.]] [kʰɑu̯nɨ]) - stolica [[Stojeziory|Stojezior]]. <br /> *'''[[Rĕv|Rew]]''' (? ''Rĕv'' [r̝̊é͜èw]) - stolica Państwa Rubanów. <br /> *'''[[Raľuhhruş|Raluhhrusz]]''' ([[Język nunapicki|nunap]]. ''Raľuhhruş'' ?) - najdalej na północ wysunięte miasto Kyonu. Jest stolicą miasta-państwa o tej samej nazwie.<br /> *'''[[Saboat]]''' ([[Język buański|bu]]. ''Saboat'' [sabo&lt;sup&gt;w&lt;/sup&gt;at]) - stolica i największe miasto [[Związek Plemion Bu|Buanii]].<br /> *'''[[Śranirh]]''' ([[Język ajdyniriański|ajd]]. ''Śranirh'' ?) - miasto położone w Ajdynirze. <br /> *'''[[Surd]]''' ([[Język olseski|ols]]. Surd [surdʲ]) - stolica Republiki Surdu. <br /> *'''[[S'xaka|Saka]]''' ([[Język sechtoński|secht]]. ''ܨܥܩܐ'' [sʕaqɑʔ]) - stolica [[Secht|Sechtu]].<br /> *'''[[Tarnipal]]''' ([[język tarejski|tar.]] {{tar|Ⲧⲁⲣⲛⲓⲡⲁⲗ}}) - stolica [[Tarum]].<br /> *'''[[Tlàgęvranj|Tagewrań]]''' ([[Tjèvāngō|th]]. ''Tlàgęvranj'' [θʌ'gɛː.vraŋ]) - stolica Państwa Tjevangono. <br /> *'''[[Tuwwa]]''' ([[Język enencki|enen]]. ''Tuwwaʼ'' [ˈtuwːaʔ]) - tradycyjna stolica Cywilizacji Enenków, jedna z trzech Wielkich Tales. <br /> *'''[[Watan]]''' ([[Język murski|mur]]. ''Watán'' [wəˈtʰɑ̃]) - jedna ze stolic Republiki Murów, znajduje się w niej parlament Ngau i dawny pałac książęcy; centrum metropolii watańskiej.<br /> *'''[[Xiapcheng]]''' ([[Język qin|qiń]]. ''港 Xiāpchēng'' [ɕɑːp˩˥t͡ʃʰɛːŋ˥˩]) - jedno z miast Siedmiomieścia.<br /> *'''[[Zhanzhou]]''' ([[Język qin|qiń]]. ''門 Zhanzhou'' [ɕɑːp˩˥t͡ʃʰɛːŋ˥˩]) - główne miasto Siedmiomieścia. <br /> <br /> [[Kategoria:Miasta Kyonu| ]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Miasta_Kyonu&diff=23501 2018-02-10T17:05:40Z

<p>Widsið: </p> <hr /> <div>{{główny artykuł|Kyon}}<br /> Tu znajduje się spis wszystkich miast Kyonu.<br /> ''Tu będzie jakaś mapka, ale nie wiem jak się za to wziąć.''<br /> = Lista =<br /> ''Nazwy podane są w porządku alfabetycznym'':<br /> *'''[[Assurhan]]''' ([[Język ajdyniriański|ajd]]. ''Assurhan'' ?) - miasto położone w Ajdynirze. <br /> *'''[[Aþwaŋaran|Aswangaran]]''' ([[Język mokucki|mok]]. ''Aþwaŋaran'' [aθʷaˈŋaɹan]) - stolica [[Arcykrólestwo Mokucji|Mokucji]]. <br /> *'''[[Azena]]''' ([[język azeński|az.]] ''Azīni'' [ʔaˈziːnʲ]) - stolica [[Azenia|Azenii]].<br /> *'''[[Bhaťipur]]''' ([[Język ajdyniriański|ajd]]. ''Bhaťipur'' ?) - miasto położone w Ajdynirze. <br /> *'''[[Budano]]''' ([[Język dżaugryjski|dżaugr]]. ''Будано'' ['buːdano]) - stolica [[Dżaugria|Dżaugrii]].<br /> *'''[[Bu'er]]''' ([[Język qin|qiń]]. ''(岸標 Bú'ér'') - jedno z miast Siedmiomieścia.<br /> *'''[[Cyrana]]''' ([[język hareński|har.]] ''Ciriane'' [t͡siˈrenɘ]) - stolica [[Harenia|Harenii]].<br /> *'''[[Txáahìlv|Czajilwa]]''' ([[Język iszarski|iszar]]. ''Txáahìlv'' [ˈtʃaː˩˥ʔɪlʋ˥˩]) - stolica [[Republika Iszarii|Iszarii]].<br /> *'''[[Ejin]]''' ([[Język enencki|enen]]. ''Eyīn'' [ʔeˈjiːn]) - jedno z trzech Wielkich Tales Cywilizacji Enenków.<br /> *'''[[Ewan]]''' ([[Język enencki|enen]]. ''Ewan'' [ʔeˈwan]) - jedno z trzech Wielkich Tales Cywilizacji Enenków.<br /> *'''[[Djyazhoar]]''' ([[Język ajdyniriański|ajd]]. ''Djyazhoar'' [d͡ʑjaʐɔaɾ]) - stolica [[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Ajdyniru]] i jedno z największych miast na Kyonie. Główne centrum kulturowe, polityczne i handlowe regionu. Perła w koronie Khshāyarów, sławna z powodu imponującej imperialnej architektury, zwłaszcza Złotej Świątyni, Bramy Jaskółki i Pałacu Imperatora. Znane również jako '''Miasto Złotych Kopuł'''. <br /> *'''[[Esér Chura]]''' ([[język merawiański|mer.]] [ˈjɛzeːʁ ˈt͡ʂʉra]) - stolica [[Merawia|Merawii]].<br /> *'''[[Ezhid]]''' ([[Język ajdyniriański|ajd]]. ''Ezhid'' ?) - miasto położone w Ajdynirze.<br /> *'''[[Feketaba]]''' ([[Język buański|bu]]. ''Feketaba'' [feketaba]) - miasto położone w [[Związek Plemion Bu|Buanii]].<br /> *'''[[Fuchang]]''' ([[Język qin|qiń]]. ''泖 Fûchàng'' ?) - jedno z miast Siedmiomieścia.<br /> *'''[[Guangling]]''' ([[Język qin|qiń]]. ''光 Guānglìng'' [ˈgwɐŋ˧lɪŋ˥˩]) - jedno z miast Siedmiomieścia.<br /> *'''[[Ħa'raq|Harak]]''' ([[Język rikkadański|rikkad]]. ''Ħa'raq'' [ħaʔraq]) - stolica Rikkadanu. <br /> *'''[[Hatlangao]]''' ([[Język ayu|ayu]] ''ΧΑΤΛΑΝΓΑΟ'' ['hätläŋgäo]) - miasto położone w [[Tangia|Tangii]]. <br /> *'''[[Huhua]]''' ([[Język qin|qiń]]. ''廣州 Hūhuà'' ?) - jedno z miast Siedmiomieścia.<br /> *'''[[Inannākka]]''' ([[Język północnomiteński|płn. mit]]. ''Inannākka'' ?) - stolica Związku Północnego. <br /> *'''[[Īln Tísti]]''' [[Język nešši|nesz]]. ''Biały Brzeg'' - najbardziej na wschód wysunięty neszyjski port. <br /> *'''[[Jál|Jal]]''' (? ''Jál'' [jál]) - stolica Państwa Szyszenów. <br /> *'''[[Jazyôd]]''' ([[Język ajdyniriański|ajd]]. ''Jazyôd'' ?) - miasto położone w Ajdynirze. <br /> *'''[[Ka'ahr Gmahd]]''' ([[Język kavelski|kavel]]. Ka'ahr Gmahd [kaʔahr gmahd] - stolica [[Kavelia|Kawelii]]. <br /> *'''[[Kadonia]]''' ([[Język wschodniomiteński|wsch. mit]]. ''Kadonia'' ?, [[Język kadoński|kad]]. ''Kàdo'' ['ka᷈do]) - stolica Kadonii.<br /> *'''[[Kehaseat]]''' ([[Język buański|bu]]. ''Kehaseat'' [kehaseat]) - największy port handlowy [[Związek Plemion Bu|Buanii]]. <br /> *'''[[Ḱivarā]]''' ([[Język ajdyniriański|ajd]]. ''Ḱivarā'' ?) - miasto położone w Ajdynirze. <br /> *'''[[Komi]]''' ([[Język pinu|pinu]] ''Komi'' ['kɔmi]) - stolica [[Pinu]].<br /> *'''[[Kozon]]''' ([[Język olseski|ols]]. [[Plik:K_ols.png]][[Plik:O_ols.png]][[Plik:Z_ols.png]][[Plik:O_ols.png]][[Plik:N_ols.png]] ''Kozon'' ['ko̞ꞎ̬o̞n]) - stolica Państwa Olseskiego.<br /> *'''[[Kun Atla]]''' ([[Język ayu|ayu]] ''ΚΥΝ ΑΤΛΑ'' ['kʉn 'ätlä]) - miasto w [[Tangia|Tangii]]. <br /> *'''[[Lakedoi]]''' ([[Język sulimacki|sulim]]. Lakedoi ?) - stolica [[Sulimaq|Sulimaku]].<br /> *'''[[Lūta|Luta]]''' ([[Język naguraski|nagur]]. ''Lūta'' ?) - stolica [[Lūta|Luty]].<br /> *'''[[Matāl|Matal]]''' ([[Język matalski|mat]]. ''Mtal'' [ᵐtɑl]) - miasto położone w Ajdynirze, stolica Księstwa Matalskiego. Znane również jako '''Miasto Czarnoksiężników'''.<br /> *'''[[Melekē|Meleke]], Meleka''', ''dawn''. *'''''Mellakoja''''' ([[Język nešši|nesz]]. ''Melekē'' [mele'kɛ:]) - stolica Państwe Neszyjskiego, główne centrum religijne Wiary Neszyjskiej, wielki port handlowy. Meleka znana jest z Świątyni Ognia oraz sławnych [[Pływający port|pływających portów]].<br /> *'''[[Morunsza]]''' ([[Język morunszański|morusz]]. ''Morūnšā'' ?) - stolica Ilirionu. <br /> *'''[[Naratai]]''' ([[Język ayu|ayu]] ''ΝΑΡΑΤΑΙ'' ['näɾätäi]) - stolica [[Tangia|Tangii]]. <br /> *'''[[Ninxia]]''' ([[Język qin|qiń]]. ''宁 Nìnxiá'' ?) - jedno z miast Siedmiomieścia.<br /> *'''[[Niura]]''' ([[Język murski|mur]]. ''Nyura'' [ˈɲʊ̈ɻə]) - jedna ze stolic Republiki Murów, znajdują się w niej Agora Ludowa i Pałac Wojskowy; część metropolii watańskiej.<br /> *'''[[?????|Plen]]''' ([[Język nešši|nesz]]. ''Plēn'' ['plɛ:n], pl. ''?'') - jedno z najstarszych miast Białego Półksiężyca, dawna stolica nieistniejącej już Cywilizacji [[Cywilizacja Pleńska|Pleńskiej]].<br /> *'''[[Qafni]]''' ([[język orleński|or.]] [kʰɑu̯nɨ]) - stolica [[Stojeziory|Stojezior]]. <br /> *'''[[Rĕv|Rew]]''' (? ''Rĕv'' [r̝̊é͜èw]) - stolica Państwa Rubanów. <br /> *'''[[Raľuhhruş|Raluhhrusz]]''' ([[Język nunapicki|nunap]]. ''Raľuhhruş'' ?) - najdalej na północ wysunięte miasto Kyonu. Jest stolicą miasta-państwa o tej samej nazwie.<br /> *'''[[Saboat]]''' ([[Język buański|bu]]. ''Saboat'' [sabo&lt;sup&gt;w&lt;/sup&gt;at]) - stolica i największe miasto [[Związek Plemion Bu|Buanii]].<br /> *'''[[Śranirh]]''' ([[Język ajdyniriański|ajd]]. ''Śranirh'' ?) - miasto położone w Ajdynirze. <br /> *'''[[Surd]]''' ([[Język olseski|ols]]. Surd [surdʲ]) - stolica Republiki Surdu. <br /> *'''[[S'xaka|Saka]]''' ([[Język sechtoński|secht]]. ''ܨܥܩܐ'' [sʕaqɑʔ]) - stolica [[Secht|Sechtu]].<br /> *'''[[Tarnipal]] ([[język tarejski|tar.]] {{tar|Ⲧⲁⲣⲛⲓⲡⲁⲗ}}) - stolica [[Tarum]].<br /> *'''[[Tlàgęvranj|Tagewrań]]''' ([[Tjèvāngō|th]]. ''Tlàgęvranj'' [θʌ'gɛː.vraŋ]) - stolica Państwa Tjevangono. <br /> *'''[[Tuwwa]]''' ([[Język enencki|enen]]. ''Tuwwaʼ'' [ˈtuwːaʔ]) - tradycyjna stolica Cywilizacji Enenków, jedna z trzech Wielkich Tales. <br /> *'''[[Watan]]''' ([[Język murski|mur]]. ''Watán'' [wəˈtʰɑ̃]) - jedna ze stolic Republiki Murów, znajduje się w niej parlament Ngau i dawny pałac książęcy; centrum metropolii watańskiej.<br /> *'''[[Xiapcheng]]''' ([[Język qin|qiń]]. ''港 Xiāpchēng'' [ɕɑːp˩˥t͡ʃʰɛːŋ˥˩]) - jedno z miast Siedmiomieścia.<br /> *'''[[Zhanzhou]]''' ([[Język qin|qiń]]. ''門 Zhanzhou'' [ɕɑːp˩˥t͡ʃʰɛːŋ˥˩]) - główne miasto Siedmiomieścia. <br /> <br /> [[Kategoria:Miasta Kyonu| ]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_tarejski&diff=23472 2018-02-08T20:53:35Z

<p>Widsið: /* Indefinitum */</p> <hr /> <div>{{ język<br /> | kolor = #7851A9 | nazwa = tarejski | nazwa własna = Ⲑⲁⲣⲩ ''Tharu''<br /> | twórca = [[User:Widsið|Widsið]] | rok = 2017-2018 | cel = użytkowanie w conworldzie | wersja = 0.5 | nazwa conworldu = [[Kyon]]<br /> | państwa = [[Tarum]] | regiony = wschodni Kyon | mówiący = bd.<br /> | alfabet = nieopracowany conscript (''in loco'': alfabet koptyjski)<br /> | typologia = fleksyjny niekonkatenatywny&lt;br /&gt;VSO<br /> | klasyfikacja = <br /> '''języki nuweńskie''' (?)<br /> : języki antyponuweńskie<br /> :: tarejski<br /> }}<br /> '''Język tarejski''' (Ⲑⲁⲣⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Tharu epilu'' [{{IPA|ˈtʰɑ.ru e̞ˈpi.lu}}]) &amp;ndash; język o nieustalonej klasyfikacji, powszechnie uważany za członka grupy [[języki nuweńskie|języków nuweńskich]], w której tworzy oddzielną podgrupę ''antyponuweńską''. Tarejski jest językiem urzędowym [[Tarum]], chociaż najprawdopodobniej rozwinął się w innej części świata, skąd do wschodniego Kyonu został zawleczony w wyniku niemożliwej do umieszczenia w czasie wędrówki ludów. Izolacja geopolityczna kraju sprawiła, że jest niemal całkowicie wolny od identyfikowalnego zewnętrznego wpływu, chociaż dzieli kilkanaście leksemów, głównie dotyczących fauny i flory, z językami prymitywnych plemion zamieszkujących otaczające Tarum lasy deszczowe.<br /> <br /> Obecnie można wyróżnić dziewięć dialektów języka tarejskiego, a ich zasięg pokrywa się mniej więcej z podziałem administracyjnym kraju, opartym w dużej mierze o naturalne przeszkody dla rozwoju osadnictwa. Istnieje również odgórnie regulowany język standardowy (Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Assemanu epilu'' „oczyszczony język”), używany przede wszystkim w oficjalnej komunikacji. Tarejski zapisywany jest pismem alfabetycznym nieco przypominającym [[runy nuweńskie]]. Pismo ma charakter alfabetyczny i w dużej mierze dobrze odzwierciedla wymowę, dosyć mocno trzymając się zasady „jeden znak &amp;ndash; jeden dźwięk”. Zarówno słownictwo, jak i niekonkatenatywna morfologia języka są sprowadzalne do [[język pranuweński|pranuweńszczyzny]], ale badania tarejskiego zawsze były utrudnione ze względu na zamknięty charakter Tarum.<br /> <br /> Można przypuszczać, że niedawne otwarcie Tarum na świat w połączeniu z ożywionym zainteresowaniem obcymi kulturami na całym świecie będzie sprzyjało badaniom lokalnej mowy i pozwoli na udzielenie odpowiedzi na wiele pytań, dotyczących zarówno języka, jak i etnogenezy Tarejów.<br /> <br /> == Fonetyka i fonologia ==<br /> Tarejski posiada prosty system dźwiękowy, składający się z ośmiu samogłosek, dwóch półsamogłosek oraz osiemnastu spółgłosek.<br /> === Samogłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; |<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Przednie<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Środkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Tylne<br /> |-<br /> ! Przymknięte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/ ・ ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> |-<br /> ! Średnie<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> ! Otwarte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |}<br /> Tarejski system samogłoskowy wyraźnie ciąży ku większemu przymknięciu, jednocześnie nie przesuwając się wyraźnie ani w przód, ani w tył jamy ustnej. Środkowe przymknięte samogłoski ‹ⲏ› /{{IPA|ɨ}}/ i ‹ⲱ› /{{IPA|ʉ}}/ są nieco bardziej otwarte, niż skrajne ‹ⲓ› /{{IPA|i}}/ i ‹ⲩ› /{{IPA|u}}/. Warto zauważyć, że tylne samogłoski są zawsze zaokrąglone, a przednie &amp;ndash; nigdy. Zaokrąglenie jest wyraźne i skompresowane. Samogłoski nie ulegają redukcji w pozycji nieakcentowanej. Długość samogłoski nie ma fonemicznego znaczenia, chociaż najprawdopodobniej opozycja iloczasowa istniała w przeszłości &amp;ndash; wskazuje na to obecność długich dźwięków we wszystkich pozostałych językach nuweńskich. W tarejskim dyftongi nie występują; ostatni z notowanych jeszcze [[kalendarze Kyonu|300 lat temu]] dyftongów ‹ⲁⲓ› uległ koalescencji do /{{IPA|æ}}/, a w dalszej perspektywie najpewniej zleje się z ‹ⲉ› /{{IPA|e̞}}/, do którego stopniowo zbliża się w wymowie. Ortografia tarejska nie oznacza historycznych dyftongów we współczesnych pismach w myśl zasady o fonemiczności, jednak można je znaleźć w starszych tekstach. <br /> <br /> === Półsamogłoski ===<br /> Tarejski posiada dwie półsamogłoski /{{IPA|j}}/ i /{{IPA|w}}/, zapisywane jak ich samogłoskowe odpowiedniki: ‹ⲓ› oraz ‹ⲩ›. Mają one specjalny status w systemie morfofonemicznym tego języka: mimo że inaczej niż samogłoski nie mogą stanowić jądra sylaby, zdarza się, że rdzenie spółgłoskowe są przez nie dopełniane, tak jakby stanowiły one prawdziwe samogłoski, zachowując jednak swój spółgłoskowy status, tzn. tworząc dodatkowy element spółgłoskowego łańcucha. Dodatkowo, rdzenie w których skład wchodzą półsamogłoski, nazywane są rdzeniami płynnymi i podlegają nieco innym zasadom odmiany.<br /> <br /> === Spółgłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1000px&quot;<br /> |-<br /> ! <br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowo-&lt;br /&gt;-zębowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Dziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Zadziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Podniebienne<br /> |-<br /> ! Nosowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲙ /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲛ /{{IPA|n}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Zwarto-&lt;br /&gt;-wybuchowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲡ /{{IPA|p}}/・ⲫ /{{IPA|pʰ}}/・ⲃ /{{IPA|b}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲧ /{{IPA|t}}/・ⲑ /{{IPA|tʰ}}/・ⲇ /{{IPA|d}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲕ /{{IPA|k}}/・ⲭ /{{IPA|kʰ}}/・ⲅ /{{IPA|g}}/<br /> |-<br /> ! Szczelinowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϥ /{{IPA|f}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲥ /{{IPA|s}}/・ⲍ /{{IPA|z}}/・(ⲋⲥ /{{IPA|sː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϣ /{{IPA|ʃ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϧ /{{IPA|ɣ}}/<br /> |-<br /> ! Drżące<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲣ /{{IPA|r}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Aproksymanty<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲗ /{{IPA|l}}/・(ϯⲗ /{{IPA|lː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |}<br /> Charakterystyczną cechą tarejskiej fonologii jest fonemiczny kontrast między aspirowanymi, nieaspirowanymi i dźwięcznymi spółgłoskami zwartymi, nieobecny w pokrewnych językach. Ponadto, inaczej niż samogłoski, spółgłoski ulegają szeregowi przemian pozycyjnych. <br /> <br /> Status geminat ‹ⲋⲥ› oraz ‹ϯⲗ›, wywodzących się z dawnych zbitek spółgłoskowych *vs oraz *tl &amp;ndash; stąd ich nietypowy zapis &amp;ndash; jest niejasny. Przez Tarejów są one odbierane jako jeden dźwięk i nie rozdziela się ich przy podziale na sylaby: Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ → Ⲁ・ⲋⲥⲉ・ⲙⲁ・ⲛⲩ. Jednocześnie trudno jest wskazać na pary minimalne, które pozwalałyby uznać je za odrębne fonemy. Nieco inaczej traktowane jest ‹ⲛⲛ› [{{IPA|nː}}], często wyraźnie artykulacyjnie rozdzielane na dwa elementy a nie przytrzymane.<br /> <br /> Obserwuje się w tarejskim zjawisko lenicji, w języku standardowym i większości dialektów dotyczy ono jednak wyłącznie dźwięcznych spółgłosek zwartych, które w pozycji między dwiema samogłoskami ulegają frykatywizacji: /{{IPA|b}}/ → [{{IPA|β}}]; /{{IPA|d}}/ → [{{IPA|ð}}]; /{{IPA|g}}/ → [{{IPA|ɣ}}]. Zjawisko to zachodzi także w pozycji międzywyrazowej, tzn. granica wyrazu jest ignorowana. Ponadto, dźwięczne spółgłoski nosowe, szczelinowe i zwarto-wybuchowe ulegają ubezdźwięcznieniu przed spółgłoską bezdźwięczną i w wygłosie, chyba że następne słowo zaczyna się na samogłoskę: wtedy dźwięczność zostaje utrzymana w wypadku spółgłosek nosowych i szczelinowych, a spółgłoski zwarto-wybuchowe zostają poddane lenicji.<br /> <br /> === Budowa sylaby ===<br /> Sylaba w języku tarejskim musi się składać przynajmniej z jednej samogłoski, do której dodatkowo może zostać dostawiony pojedynczy nagłos i podwójny wygłos:<br /> <br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;(C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) V (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) (C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> W pozycji '''C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' może stać dowolna spółgłoska, półsamogłoska, lub geminata ‹ⲋⲥ› albo ‹ϯⲗ›. W pozycjach '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' i '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' nie może się znaleźć geminata, dodatkowo, jeśli w pozycji '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' pojawia się półsamogłoska, sylaba zostaje automatycznie zamknięta. Jeśli sylabę otwierała geminata, pozycja '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' również jest niedostępna.<br /> <br /> Dla celów metrycznych i prozodycznych wyróżnia się cztery rodzaje sylab. Poniższa tabela przedstawia ich nazwy oraz uproszczoną budowę, gdzie G oznacza geminatę, J oznacza półsamogłoskę, a C &amp;ndash; dowolną inną spółgłoskę.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słabsza<br /> | V<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słaba<br /> | CV, VC, JV, VJ<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocna<br /> | CVC, CVJ, JVC, GV<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocniejsza<br /> | CVCC, JVCC, GVC<br /> |}<br /> <br /> === Prozodia ===<br /> Akcent w języku tarejskim pada na przedostatnią sylabę, jest stały i ma charakter dynamiczny. Ze względu na swoją stałą pozycję, nie jest fonemiczny. Akcenty pomocnicze pojawiają się na co drugiej sylabie od końca, jeśli wyraz ma więcej niż trzy sylaby, por. np. Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ [{{IPA|e̞ˌsu.tɑˈnʉr.pɑl}}]. Tarejski jest językiem czasowanym według mor, gdzie sylaby słabsze trwają pół mory, sylaby słabe &amp;ndash; jedną morę, sylaby mocne &amp;ndash; półtorej mory, a sylaby mocniejsze &amp;ndash; dwie mory. Charakteryzuje się też opadającą tonacją, także w pytaniach tak/nie, co może być źródłem nieporozumień.<br /> <br /> == Fleksja ==<br /> === Rzeczownik i przymiotnik ===<br /> Tarejskie rzeczowniki i przymiotniki odmieniają się przez następujące kategorie gramatyczne:<br /> * przypadki &amp;ndash; mianownik, dopełniacz, celownik i biernik,<br /> * stany &amp;ndash; „pusty”, określony i nieokreślony,<br /> * liczby &amp;ndash; pojedyncza i mnoga oraz szczątkowe formy podwójnej.<br /> Ponadto, przymiotniki podlegają odmianie przez rodzaje &amp;ndash; męski, żeński i nijaki &amp;ndash; w uzgodnieniu z rzeczownikiem, który określają. Formą prototypową &amp;ndash; słownikową jest mianownik w stanie pustym w liczbie pojedynczej, w przypadku przymiotnika w rodzaju męskim. Końcówki, które przyjmują poszczególne rzeczowniki i przymiotniki są uzależnione od ostatniego dźwięku lub serii dźwięków, a nie od rodzaju.<br /> <br /> Rzeczowniki i przymiotniki pogrupowane są w klasy deklinacyjne, podzielone na grupy: słabą i mocną. W odmianie słabej przynależność do klasy determinuje długość rdzenia. W odmianie mocnej klasę wyznacza końcówka formy prototypowej. Daje to łącznie dziesięć klas odmiany. Ponadto, istnieją rzeczowniki i przymiotniki nieodmienne, derywowane z rdzeni jednospółgłoskowych (historycznie jedną ze spółgłosek było zwarcie krtaniowe).<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | Klasa&amp;nbsp;→<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Słaba<br /> ! colspan=&quot;24&quot; | Mocna<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Szablon / końcówka&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us, &amp;ndash;is, &amp;ndash;os<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;n<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;m<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;C<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;o<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;u<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;i<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;a<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Przykładowy&lt;br /&gt;rzeczownik&amp;nbsp;→<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲛⲩⲩⲩ}}&lt;br /&gt;''nuwu''&lt;br /&gt;„dziecko”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲁⲙⲁⲓⲁ}}&lt;br /&gt;''mamaya''&lt;br /&gt;„dolina, jar”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲡⲓⲗⲩⲥ}}&lt;br /&gt;''pilus''&lt;br /&gt;„słowo”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲓⲇⲇⲁⲛ}}&lt;br /&gt;''middan''&lt;br /&gt;„dolina”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|Ⲑⲁⲣⲱⲙ}}&lt;br /&gt;''Tharûm''&lt;br /&gt;„[[Tarum]]”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲧ}}&lt;br /&gt;''danat''&lt;br /&gt;„czerń”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟ}}&lt;br /&gt;''assarto''&lt;br /&gt;„brama”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲗⲁⲕⲩ}}&lt;br /&gt;''laku''&lt;br /&gt;„namiot”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲃⲓⲃⲓ}}&lt;br /&gt;''bibi''&lt;br /&gt;„schronienie”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ}}&lt;br /&gt;''zora''&lt;br /&gt;„niebo”<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Typowy rodzaj&lt;br /&gt;rzeczownika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''każdy''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us ''męski'', &amp;ndash;is ''żeński'', &amp;ndash;os ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Rodzaj&lt;br /&gt;przymiotnika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 5%&quot; | Liczba&lt;br /&gt;↓<br /> ! Stan&amp;nbsp;→&lt;br /&gt;Przypadek&amp;nbsp;↓<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ni<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;o<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;oti<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;u<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;it<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;at<br /> |-<br /> ! Dopełniacz<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;ûl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;al<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vsal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ol<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;il<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;al<br /> |-<br /> ! Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;os<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;us<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;is<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;îs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;as<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nun<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;min<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mîn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;on<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otin<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;un<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;in<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;în<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;an<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;3&quot; | Mn.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vyu (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnt<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnta<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;na<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ma<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;mana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idena<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adena<br /> |-<br /> ! Dopełniacz&lt;br /&gt;Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;6&quot; | &amp;ndash;wial&lt;br /&gt;&amp;ndash; yal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vnal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCatal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;owal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;unal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;idil<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;adil<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vnat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vtinat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;manat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idenas<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adenas<br /> |-<br /> |}<br /> &lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;'''Objaśnienie symboli:''' C &amp;mdash; dowolna spółgłoska; J &amp;mdash; dowolna półsamogłoska; V &amp;mdash; dowolna samogłoska; &lt;s&gt;V&lt;/s&gt; &amp;mdash; końcówka powoduje usunięcie samogłoski poprzedzającej wyznacznik deklinacji&lt;/span&gt;<br /> <br /> Przynależność przymiotnika do klasy deklinacyjnej determinuje jego końcówka deklinacyjna w rodzaju męskim. Rozkłada się to w sposób następujący:<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;u, to wtedy w rodzaju żeńskim przyjmie on końcówkę &amp;mdash;i, a w nijakim: &amp;mdash;o,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;n, to tę samą końcówkę będzie on miał w rodzaju nijakim, a w rodzaju żeńskim przybierze końcówkę &amp;mdash;a,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;m, to tę samą końcówkę będzie on miał także w rodzaju żeńskim i nijakim,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest dowolna spółgłoska, to znaczy, że posiada on tylko formy puste, równe w każdym rodzaju i może występować tylko w orzeczniku albo jako element kompozytu przymiotnikowo-rzeczownikowego.<br /> <br /> ===== Nieregularna liczba mnoga rzeczowników =====<br /> Część rzeczowników z różnych względów posiada nieregularne formy liczby mnogiej. W przeważającej części są to pozostałości systemu tworzenia liczby mnogiej niekonkatenatywnej („łamanej”). Rzeczowniki tak tworzone, pomimo mnogiego znaczenia, otrzymują pojedyncze końcówki odmiany przez przypadki. W grupie rzeczowników o takiej odmianie znajdują się:<br /> &lt;div style=&quot;column-count: 3; column-gap: 30px&quot;&gt;<br /> * ''kush'' {{tar|ⲕⲩϣ}} „droga” &amp;mdash; ''akushi'' {{tar|ⲁⲕⲩϣⲓ}} „drogi”<br /> * ''mîr'' {{tar|ⲙⲏⲣ}} „człowiek” &amp;mdash; ''mira'' {{tar|ⲙⲓⲣⲁ}} „ludzie”<br /> * ''nabi'' {{tar|ⲛⲁⲃⲓ}} „parafia” &amp;mdash; ''eneb'' {{tar|ⲉⲛⲉⲃ}} „parafie”<br /> * ''neb'' {{tar|ⲛⲉⲃ}} „ojciec” &amp;mdash; ''naba'' {{tar|ⲛⲁⲃⲁ}} „ojcowie”<br /> * ''shi'' {{tar|ϣⲓ}} „dom” &amp;mdash; ''ashû'' {{tar|ⲁϣⲱ}} „domy”<br /> * ''sînam'' {{tar|ⲥⲏⲛⲁⲙ}} „świątynia” &amp;mdash; ''sanûm'' {{tar|ⲥⲁⲛⲱⲙ}} „świątynie”<br /> * ''tel'' {{tar|ⲧⲉⲗ}} „wieża” &amp;mdash; ''telu'' {{tar|ⲧⲉⲗⲩ}} „wieże”<br /> * ''ummi'' {{tar|ⲩⲙⲙⲓ}} „matka” &amp;mdash; ''yamma'' {{tar|ⲓⲁⲙⲙⲁ}} „matki” <br /> * ''wam'' {{tar|ⲩⲁⲙ}} dzień” &amp;mdash; ''awama'' {{tar|ⲁⲩⲁⲙⲁ}} „dni”<br /> * ''zainab'' {{tar|ⲍⲁⲓⲛⲁⲃ}} „lud, plemię” &amp;mdash; ''zeneb'' {{tar|ⲍⲉⲛⲉⲃ}} „ludy, plemiona”<br /> &lt;/div&gt;<br /> Dodatkowo, części ciała występujące w parach zachowały historyczne formy liczby podwójnej, ale wyłącznie w mianowniku. W pozostałych formach odmieniają się regularnie, zgodnie z klasą deklinacyjną, do której należą.<br /> * ''bus'' {{tar|ⲃⲩⲥ}} „dłoń” &amp;ndash; ''buwa'' {{tar|ⲃⲩⲩⲁ}} „dłonie”<br /> * ''lor'' {{tar|ⲗⲟⲣ}} „oko” &amp;ndash; ''lora'' {{tar|ⲗⲟⲣⲁ}} „oczy”<br /> * ''subis'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲥ}} „ucho” &amp;ndash; ''subia'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲁ}} „uszy”<br /> * ''zeyu'' {{tar|ⲍⲉⲓⲩ}} „stopa” &amp;ndash; ''zeya'' {{tar|ⲍⲉⲓⲁ}} „stopy”<br /> <br /> ===== Inne nieregularności odmiany =====<br /> Rzeczowniki i przymiotniki, które w formie mianownikowej mają taką samą końcówkę, jaką otrzymałyby w innym przypadku, nie podwajają końcówki. Jest to szczególnie prominentna cecha nazw miejscowych zakończonych na &amp;ndash;''al'', których formy mianownika i dopełniacza w licznie pojedynczej są tożsame, ale może dotyczyć każdej innej formy, pogłębiając synkretyzm form przypadkowych.<br /> <br /> Niektóre ożywione rzeczowniki w rodzaju męskim, szczególnie te zakończone na &amp;ndash;''r'', przyjmują końcówki odmiany &amp;ndash;''n'' w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej.<br /> <br /> ==== Określoność ====<br /> Określoność jest oznaczana w tarejskim dodatkowym morfemem, mającym charakter proklitycznego morfemu, dodawanego do każdej grupy (przydawki, podmiotu) w obrębie frazy nominalnej. Morfem ten pierwotnie miał charakter rodzajnikowy, ale rozróżnienie rodzaju zanikło wraz z jego fonetyczną erozją. Morfem jest nieodmienny, posiada jednak kilka form, uzależnionych od kolejnego dźwięku. Proklityczny charakter morfemu oddaje się przez jego zapis ze znakiem rodziału ({{tar|⳿}}) w zapisie tarejskim, bądź z dywizem w transkrypcji.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 450px&quot;<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Otoczenie&lt;br /&gt;fon.<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Forma<br /> ! style=&quot;width: 60%&quot; | Przykład<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed samogł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | id&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲇ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''id-assartoti'' {{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟⲧⲓ||brama}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|l}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | il&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲗ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''il-lakû'' {{tar|ⲓⲗ⳿ⲗⲁⲕⲱ||namiot}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | im&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲙ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''im-mafela'' {{tar|ⲓⲙ⳿ⲙⲁϥⲉⲗⲁ||kropla}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|n}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | in&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲛ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''in-nurpilû'' {{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲩⲣⲡⲓⲗⲱ||urząd}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|s}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | is&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲥ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''is-sanûmi'' {{tar|ⲓⲥ⳿ⲥⲁⲛⲱⲙⲓ||świątynie}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed dowolną inną spółgł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | i&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''i-Tharûmi'' {{tar|ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ||[[Tarum]]}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==== Stopniowanie przymiotnika ====<br /> Tarejski przymiotnik posiada pięć stopni gradacji: pozytyw (stopień „równy”, używany w kontekstach, w których nic nie jest porównywane z niczym), ekwatyw (stopień „równy”, porównywane cechy są takie same), komparatyw (stopień wyższy), superlatyw (stopień „najwyższy”, cecha jest najintensywniejsza wśród porównywanych) oraz absolutyw (stopień „najwyższy”, cecha nie ma sobie równych i jest nieporównywalna z niczym). Przymiotnik stopniuje się w języku tarejskim zazwyczaj przy pomocy infiksu, który oddziela temat od wyznaczającej przynależność deklinacyjną końcówki. Wyjątkiem są przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na &amp;ndash;''m'', które przy stopniowaniu zmieniają przynależność klasową, przybierając końcówki deklinacji &amp;ndash;u. Ponadto, przymiotnik ''dobry'' posiada część form supletywnych, a przymiotniki ''zły'', ''ciemny'' oraz ''jasny'' posiadają niekonkatenatywne formy odmiany.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 750px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Pozytyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Ekwatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Komparatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Superlatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Absolutyw<br /> |-<br /> ! I &amp;ndash;u; &amp;ndash;i; &amp;ndash;o<br /> | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | (= forma podstawowa)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁⲛ–|–an–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣ–|–ush–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲋⲥ–|–iss–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲛ–|–in–}}<br /> |-<br /> ! II &amp;ndash;n; &amp;ndash;a; &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲇⲁ–|–(a)da–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ϣⲁ–|–(a)sha–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁⲋ)ⲥⲁ–|–(as)sa–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲛⲁ–|–(a)na–}}<br /> |-<br /> ! III &amp;ndash;m; &amp;ndash;m; &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲙⲩ, –ⲩⲙⲓ, –ⲩⲙⲟ|–umu, –umi, –umo}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣⲩ, –ⲩϣⲓ, –ⲩϣⲟ|–ushu, –ushi, –usho}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲋⲥⲩ, –ⲩⲋⲥⲓ, –ⲩⲋⲥⲟ|–ussu, –ussi, –usso}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲛⲩ, –ⲩⲛⲓ, –ⲩⲛⲟ|–unu, –uni, –uno}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> === Kopula i zaimek osobowy podmiotu ===<br /> Funkcja kopuli i zaimka osobowego podmiotu nie jest w języku tarejskim rozdzielna. Wcześniejsze formy rozwoju języka rozróżniały jeszcze formy sprzężone zaimek-kopula i formy rodzielne, używane gdy podmiot był wyrażony inaczej, niż przy pomocy zaimka w mianowniku. Rozróżnienie nie utrzymało się jednak w żadnym z dialektów. Jako że kopula nie jest formalnie czasownikiem, nie podlega odmianie przez czasy i tryby &amp;ndash; kontekst lub dodatkowe słowa funkcyjne, takie jak przyimki czy partykuły, podpowiadają właściwe znaczenie.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Liczba →<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Pojedyncza<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Mnoga<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15px&quot; | Osoba ↓<br /> ! style=&quot;width: 35px&quot; | Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> | {{tar|ϩⲏⲗ|hîl}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲣ|mir}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲙⲟⲗ|mol}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲣ|mer}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | {{tar|ⲍⲓⲗⲩ|zilu}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;5&quot; | 3.<br /> ! rodz. m.<br /> | {{tar|ϧⲓⲣ|hir}}<br /> | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> |-<br /> ! rodz. ż.<br /> | {{tar|ⲡⲓ|pi}}<br /> | {{tar|ⲡⲩⲣ|pur}}<br /> |-<br /> ! rodz. n.<br /> | {{tar|ϩⲩ|hu}}<br /> | {{tar|ϩⲩⲙ|hum}}<br /> |-<br /> ! brak rodzaju<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙ|sum}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗ|sul}}<br /> |-<br /> ! podmiot celownikowy<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲱⲣ|ûr}}<br /> |}<br /> <br /> Wszystkie formy kopulatywne niosą ze sobą zarówno znaczenie zaimka osobowego podmiotu, jak i czasownika „być” w znaczeniu „istnieć, egzystować”. W zależności od kontekstu, moze więc wyraz {{tar|ⲡⲓ|pi}} oznaczać: „ona” (jeśli po nim następuje kolejny czasownik), „jest” (jeśli podmiot wyrażony jest rzeczownikiem) lub „ona jest” (jeśli w zdaniu nie występuje inny podmiot ani orzeczenie). W praktyce dwa pierwsze użycia stają się stopniowo coraz rzadsze &amp;ndash; pierwsze w wyniku inkorporacji zaimka osobowego jako prefiksu koniugacyjnego (co powoduje nieprawidłową z punktu widzenia np. gramatyki polskiej redundancję typu *''ona ona śpi''), a drugie przez wzgląd na to, że „być” jest w tarejskim domyślnym orzeczeniem, więc nie ma potrzeby jego wyrażania w mowie ani na piśmie (podobnie jak np. w języku rosyjskim).<br /> <br /> Specyfiką tarejskiej gramatyki jest forma „bezrodzajowa” kopuli. Gramatyki tarejskie nazywają tę formę „wszystkorodzajową”, ponieważ używa się jej kiedy nie jesteśmy w stanie określić rodzaju gramatycznego rzeczy czy osoby, o której jest mowa, kiedy ten rodzaj jest nieistotny, albo &amp;ndash; w przypadku grupy ludzi lub rzeczy &amp;ndash; kiedy należą one do więcej niż jednego rodzaju. <br /> <br /> Forma {{tar|ⲱⲣ|ûr}}, niejako w kontraście do pozostałych, jest niepomijalna, kiedy podmiot wyrażony jest celownikiem.<br /> <br /> === Zaimki osobowe ===<br /> Chociaż zaimki osobowe w formie mianownikowej nie istnieją, tarejski posiada szereg form zależnych, w tym część reliktowych form sprzężonych, używanych wyłącznie w złożeniach z przyimkami. Zzaimki w dopełniaczu, celowniku i bierniku mają także formy akcentowane i nieakcentowane o różnych funkcjach.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Przypadek →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Dopełniacz<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Celownik<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Biernik<br /> ! Ablatyw<br /> ! Allatyw<br /> ! Komitatyw<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Forma →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}}<br /> | {{tar|ⲱⲙ|ûm}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲙ|(a)m}}<br /> | {{tar|ⲩϣⲓ|ushi}}<br /> | {{tar|ⲱϣ|ûsh}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϣ|(a)sh}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲇⲁ|mada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁ|ma}}<br /> | {{tar|ⲙⲓϧⲁ|miha}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲙⲁ|mima}}<br /> | {{tar|ⲙⲉ|me}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲩⲣⲁⲗ|ural}}<br /> | {{tar|ⲩⲣⲓ|uri}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲗ|ral}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲩⲣϣⲓ|urshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲣ|shûr}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲇⲁ|rada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲣⲁ|ra}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲣⲟ(ⲛ)|ro(n)}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲥⲩ|usu}}<br /> | {{tar|ⲱⲥ|ûs}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲥ|(a)s}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲓ|si}}<br /> | {{tar|(ⲓ)ⲥ|(i)s}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲇⲁ|sada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲁ|sa}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲁ|sua}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙⲁ|suma}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ|se}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥⲩ|masu}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁϣⲓ|mashi}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲛⲁⲗ|unal}}<br /> | {{tar|ⲩⲛⲓ|uni}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲗ|nal}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲱϣⲓ|nûshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲛ|shûn}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲇⲁ|nada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲁ|na}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲛⲟ(ⲛ)|no(n)}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲱⲛ|zûn}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ϩⲟⲥ|hos}}<br /> | {{tar|ϩⲱ|hû}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϩ|(a)h}}<br /> | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲏ|hî}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲇⲁ|hada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲁ|ha}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ϩ|(î)h}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲩⲥ|nus}}<br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ⲛ|(î)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲩϣ|hush}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲱⲗ|sûl}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲁϣⲓ|sashi}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲇⲁ|suda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲩ|su}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | mn.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲁⲗ|nûmal}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲓ|nûmi}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙ|nûm}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲥⲓ|ansi}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛⲥ|(a)ns}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲩⲙⲇⲁ|anumda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲩⲗ|napul}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲓ|napi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲡⲓ|anpi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲓⲥⲁ|anisa}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲓⲥ|nis}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲉⲗⲁ|gela}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲓϣⲓ|gishi}}<br /> | {{tar|ⲅⲉⲇⲁ|geda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲅⲁ|ga}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲁⲥⲁ|nasa}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϣⲁϣⲓ|shashi}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲉⲇⲁ|seda}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> Brak danej formy, oznaczony w tabeli pauzą (&amp;mdash;), wskazuje na użycie pełnej formy (jeśli dostępna), lub formy sprzężonej przypadka wymaganego przez rekcję standardową &amp;ndash; np. dla komitatywu będzie to dopełniacz.<br /> <br /> Tarejski nie posiada zaimków czy przymiotników dzierżawczych. W ich miejsce korzysta się z postponowanej konstrukcji komitatywnej z przyimkiem {{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu|do}} i odpowiednią formą sprzężoną: dopełniaczową lub komitatywną, jeśli istnieje:<br /> <br /> &lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 40px&quot;&gt;<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲙⲉ|insume|mój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲣⲟ|insuro|nasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲥⲉ|insuse|twój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲙⲁⲥ|insu mas|Pana, Pani}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲟ|insuno|wasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲍⲟⲛ|insu zon|Państwa}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱϩ|insûh|jego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱⲛ|insûn|jej}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩϩⲁⲗ|insuhal|tego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲋⲥⲩⲗ|inssul|jego, jej, tego}} (w praktyce często używany w znaczeniu „czyjś, kogoś, obojętnie kogo”)<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲱⲙ|insunûm|ich, mężczyzn}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲡ|insunap|ich, kobiet}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲅⲉⲗⲁ|insugela|ich, rzeczy, zwierząt, itp.}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲥⲁ|insunasa|ich, obojętnie kogo}} (rzadko używany)<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> === Partykuły deiktyczne ===<br /> Zaimki wskazujące w tarejskim wyewoluowały w nieodmienne partykuły deiktyczne. Pozwalają one na czterostopniową identyfikację położenia obiektu, o którym mowa: „ten” &amp;ndash; „ten (trochę dalej)” &amp;ndash; „tamten (trochę bliżej)” &amp;ndash; „tamten”. Znaczenie każdej partykuły uzależnione jest od tego, czy stojąca za nią grupa nominalna jest w formie określonej czy w nieokreślonej. Dodatkowo, użycie formy pustej pozwala na oddanie znaczeń „ten” i „tamten” bez kontrastowania obiektów względem siebie.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 560px&quot; <br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Liczba<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Rodzaj<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (I)&lt;br /&gt;„ten”<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień II<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień III<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień IV<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień V<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (VI)&lt;br /&gt;„tamten”<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mn.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma pusta<br /> |}<br /> <br /> === Liczebnik ===<br /> Tarejski posiada dziesiętny system liczebnikowy. Liczebniki główne nie odmieniają się przez rodzaj, liczebniki porządkowe natomiast posiadają formy męskie, żeńskie i nijakie. Jako że derywacja form dla rodzaju żeńskiego i nijakiego jest przewidywalna, w tabeli poniżej przedstawione zostaną tylko liczebniki porządkowe w rodzaju męskim.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 1050px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 1<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|Ⲁ}}<br /> | {{tar|ⲩⲉ|we}}<br /> | {{tar|ⲧⲁⲃⲩ|tabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 11<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲀ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲩⲉ|mûtwe}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲧⲁⲃⲩ|pammûttabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 30<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲃⲁ|maba}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲁⲃⲩ|pammabu}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> ! {{tar|Ⲃ}}<br /> | {{tar|ⲥⲓⲛⲁ|sina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲓⲛⲩ|pamsinu}}<br /> ! 12<br /> ! {{tar|ⲒⲂ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲁ|mûssina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲩ|pammûssinu}}<br /> ! 40<br /> ! {{tar|ⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲓⲙⲓ|khimi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲓⲙⲩ|pamkhimu}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> ! {{tar|Ⲅ}}<br /> | {{tar|ϣⲩⲛⲇ|shund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩⲛⲇⲩ|pamshundu}}<br /> ! 13<br /> ! {{tar|ⲒⲄ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇ|mûtshund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇⲩ|pammûtshundu}}<br /> ! 50<br /> ! {{tar|Ⲕ}}<br /> | {{tar|ⲧⲟ|to}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲧⲟⲧⲩ|pamtotu}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> ! {{tar|Ⲇ}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲛⲧ|fant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϥⲁⲛⲧⲩ|pamfantu}}<br /> ! 14<br /> ! {{tar|ⲒⲆ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧ|mûtfant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧⲩ|pammûtfantu}}<br /> ! 60<br /> ! {{tar|ⲔⲒ}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲥⲓ|sasi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲁⲥⲩ|pamsasu}}<br /> |-<br /> ! 5<br /> ! {{tar|Ⲉ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲓⲁ|diya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲓⲩ|pamdiyu}}<br /> ! 15<br /> ! {{tar|ⲒⲈ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲇⲓⲓⲁ|mûdiya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲇⲓⲓⲩ|pammûdiyu}}<br /> ! 70<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ϣⲩϥⲩ|shufu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩϥⲩ|pamshufu}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> ! {{tar|Ⲋ}}<br /> | {{tar|ⲥⲟⲓⲁ|soya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲟⲓⲩ|pamsoyu}}<br /> ! 16<br /> ! {{tar|ⲒⲊ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲁ|mûssoya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲩ|pammûssoyu}}<br /> ! 80<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲉⲙⲩ|khemu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲉⲙⲩ|pamkhemu}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> ! {{tar|Ⲍ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲛ|shan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙmϣⲁⲛⲩ|pamshanu}}<br /> ! 17<br /> ! {{tar|ⲒⲌ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲁⲛ|mûtshan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲁⲛⲩ|pammûtshanu}}<br /> ! 90<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲥⲩ|pasu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲡⲁⲥⲩ|pampasu}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> ! {{tar|Ⲏ}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲙ|kham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲁⲙⲩ|pamkhamu}}<br /> ! 18<br /> ! {{tar|ⲒⲎ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲕⲭⲁⲙ|mûkkham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲕⲭⲁⲙⲩ|pammûkkhamu}}<br /> ! 100<br /> ! {{tar|Ⲗ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲇⲁ|shada}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲁⲇⲩ|pamshadu}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> ! {{tar|Ⲑ}}<br /> | {{tar|ⲁⲥⲓⲧ|asit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲁⲥⲓⲧⲩ|pamasitu}}<br /> ! 19<br /> ! {{tar|ⲒⲐ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧ|mûtasit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧⲩ|pammûtasitu}}<br /> ! 500<br /> ! {{tar|Ⲙ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲋⲥⲁ|dissa}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲋⲥⲩ|pamdissu}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> ! {{tar|Ⲓ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧ|mût}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲩ|pammûtu}}<br /> ! 20<br /> ! {{tar|ⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲓⲁⲧ|yat}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲓⲁⲧⲩ|pamyatu}}<br /> ! 1000<br /> ! {{tar|Ⲛ}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϩⲁⲗⲩ|pamhalu}}<br /> |}<br /> <br /> === Czasownik ===<br /> Odmiana czasownika w tarejskim ma najprawdopodobniej aglutynacyjną genezę i nie jest wyprowadzalna z języka pranuweńskiego w bezpośredni sposób. Tarejski czasownik niesie ze sobą następujące informacje o następujących kategoriach gramatycznych:<br /> * osobę (pod postacią końcówek osobowych oraz ruchomej klityki osobowej, funkcyjnie bliskiej zaimkowi osobowemu podmiotu),<br /> * czas, tryb i aspekt &amp;ndash; granica między kategorią czasu i aspektu w tarejskim jest dość płynna, a formy wyrażające te kategorie nazywa się zbiorczo „czasoaspektami”. Język tarejski posiada siedem takich konstrukcji czasoaspektowych: ''imperfectum'' („[przeszły] niedokonany”), ''stativum'' („[przeszły] dokonany”), ''indefinitum'' („nieprzeszły”), ''potentialis'' („potencjalny”), ''conditionalis'' („warunkowy”), ''inferentialis'' („nieświadka”) oraz ''imperativum'' („rozkazujący”), <br /> * stronę &amp;ndash; domyślną stroną jest strona czynna. Stronę bierną stanu oraz stronę zwrotną wyraża się za pomocą morfemów fleksyjnych. Strona bierna procesu jest konstrukcją peryfrastyczną.<br /> Dodatkowo, wyróżnia się następujące formy bezosobowe:<br /> * bezokolicznik prosty i kauzatywny,<br /> * imiesłów przymiotnikowy uprzedni bierny, imiesłów przymiotnikowy uprzedni czynny,<br /> * supinum.<br /> Czasowniki dzielą się na kilka klas odmian, uzależnionych od budowy rdzenia czasownika bazowego, tzn. pomijających ewentualne prefiksy:<br /> * klasa I: rdzenie mocne (C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;C&amp;mdash;C) &amp;ndash; złożone z samych spółgłosek. Wygłosowym dźwiękiem bezokolicznika będzie zawsze spółgłoska: {{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙ|kharem|handlować}}, {{tar|ⲕⲩⲙⲩⲙ|kumum|pracować w polu}}, {{tar|ⲛⲓⲡⲁⲗ|nipal|opowiadać}};<br /> * klasa II: rdzenie zgeminowane (G&amp;mdash;C, C&amp;mdash;G) &amp;ndash; jednym z elementów jest zbitka spółgłoskowa lub geminaty: {{tar|ⲋⲥ|ss}} lub {{tar|ϯⲗ|ll}}: {{tar|ⲡⲩⲛⲇ|pund|gasić}}, {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siadać}}, {{tar|ϯⲗⲟⲣ|kuć}};<br /> * klasa III: rdzenie słabe inicjalnie (J&amp;mdash;C, J&amp;mdash;C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;J&amp;mdash;C) &amp;ndash; pierwszym lub środkowym elementem jest półsamogłoska, która często wokalizuje się lub jest absorbowana przez sąsiednie dźwięki w odmianie: {{tar|ⲓⲁⲛⲁⲥ|yanas|kłamać}}, {{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛ|walen|zdobić}};<br /> * klasa IV: rdzenie słabe finalnie (C&amp;mdash;J, C&amp;mdash;C&amp;mdash;J) &amp;ndash; ostatnim elementem jest półsamogłoska. Taki rdzeń wymaga samogłoski podtrzymującej i dlatego bezokolicznik w wygłosie otrzymuje samogłoskę /{{IPA|ɑ}}/: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}}, {{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya|biec, ciec}}, {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲓⲁ|danaya|czcić}}.<br /> <br /> Dodatkowo, część czasowników jest nieregularna w wyniku zmian fonetycznych lub suplecji. Zbiór ten czasem nazywa się klasą V. <br /> <br /> ==== Formy bezosobowe ====<br /> Czasownik tarejski posiada dwa bezokoliczniki &amp;ndash; prosty i kauzatywny. Bezokolicznik kauzatywny jest tworzony poprzez dodanie przefiksu {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} oraz retrakcję konturu samogłoskowego. W ten sposób rdzeń słaby finalnie t-w „długość” przybiera formę prostą {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} i {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}}. Jeśli samogłoski konturu już są tylne, nie ulegają one zmianie, np. k-ss „siedzenie” przybiera formy {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} i {{tar|ⲥⲉⲕⲁⲋⲥ|sekass|siadać}}. Kauzatywność bezokolicznika jest czasami względna lub nieoczywista z powodu etymologicznego zatarcia, np. {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} i {{tar|ⲥⲉⲥⲏⲩⲁⲇ|sesîwad|przekazać, oddać}}. W złożonych formach czasownikowych prefiks {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} umieszczony jest jako ostatni prefiks, w bezpośrednim sąsiedztwie rdzenia, np. {{tar|ⲁⲛⲥⲉⲭⲁⲧⲩⲙ|ansekhatum|zamykać na klucz}} od {{tar|ⲁⲛⲭⲁⲓⲧⲱⲙ|ankhaitûm|być zamkniętym na klucz}}.<br /> <br /> Supinum odpowiada funkcyjnie polskim konstrukcjom z „aby” i „do”, wskazując na cel lub przeznaczenie danej czynności lub przedmiotu. Formalnie przypmina rzeczownik liczby pojedynczej rodzaju męskiego w mianowniku i w mowie potocznej często jest z nim mylony. Supinum konstruuje się przez wymianę konturu fonetycznego na podniesiony o jeden stopień i dodanie końcówki {{tar|&amp;ndash;ⲟⲥ|&amp;ndash;os}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲕⲟⲋⲥⲟⲥ|kossos|aby usiąść, do siedzenia}}, {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲓⲩⲟⲇⲟⲥ|siwodos|aby rozkazywać, do rozkazywania}}. Jeśli samogłoski konturu są już w najwyższym szeregu, nie ulegają zmianie. Zarówno /{{IPA|e̞}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|i}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|o̞}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|u}}/. Jeśli rdzeń jest słaby finalnie, podtrzymująca go samogłoska zostaje ucięta: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲟⲩⲟⲥ|setowos|aby wydłużyć, do wydłużania}}.<br /> <br /> Imiesłowy przymiotnikowe funkcjonują w tarejskim w charakterze przymiotników odczasownikowych. Nie są mocno obciążone funkcyjnie i nie należą do powszechnych. Imiesłów uprzedni bierny tworzy się w rodzaju męskim poprzez otoczenie rdzenia cyrkumfiksem {{tar|ⲁ&amp;ndash; &amp;ndash;ⲁⲍⲩ|a&amp;ndash; &amp;ndash;azu}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲍⲩ|akassazu|posadzony}}. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą swoją samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁⲍⲩ|setawazu|wydłużony}}. Imiesłów uprzedni czynny tworzy się poprzez wymianę konturu fonetycznego na obniżony o jeden stopień i dodanie sufiksu {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}: {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲉⲩⲁⲇⲓⲛ|sewadin|który rozkazał}}. Zarówno /{{IPA|i}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|e̞}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|u}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|o̞}}/. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} → {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓⲛ|taiwin|który wydłużał}}. Formy żeńskie i nijakie tworzy się w zgodzie z odmianą przymiotnikową.<br /> <br /> ==== Formy osobowe ====<br /> ===== Preliminaria =====<br /> Tarejskie formy osobowe są zwykle wielofunkcyjne, wskazując na osobę, liczbę, czas, aspekt, tryb oraz stronę jednocześnie. Szczególnie rozgraniczenie czasu, aspektu i trybu jest trudne: granice między poszczególnymi formami czasowo-aspektowymi wyznaczają granice przede wszystkim między relacjami mówiącego do tego, o czym mówi, następnie sposobami przedstawienia tego, o czym mówi, a dopiero na końcu między poszczególnymi ramami czasowymi. Z tego powodu często mówi się, że kategoria czasu jako taka w tarejskim nie istnieje, a jej rolę spełniają okoliczniki i wyrażenia okolicznikowe, a także kontekst zdaniowy.<br /> <br /> Tabele poniżej ukażą odmianę we wszystkich formach czasowo-aspektowych dla czterech klas regularnych oraz dwóch czasowników nieregularnych: jednego, w którym nieregularność wynika z przeszłych zmian fonetycznych, oraz kolejnego, w którym odmiana jest formalnie regularna, ale odbywa się na kilku tematach w wyniku zlania się kilku czasowników w jeden. Wcześniej przedstawione zostaną klityki osobowe, które przynależą do każdej formy osobowej czasownika, ale mogą się z nią łączyć zarówno w pozycji nagłosowej, jak i wygłosowej, a ich powtarzanie w każdej tabeli zaburzyłoby czytelność.<br /> <br /> ===== Klityki osobowe =====<br /> Klityki osobowe mogą być umieszczone na początku lub na końcu formy czasownika. Prepozycja klityki to forma neutralna &amp;ndash; postpozycją sugeruje się podkreślenie roli podmiotu w kontekście wypowiedzi. Klityki przybierają różne formy w zależności od ich kontekstu fonetycznego, a także &amp;ndash; w 3. osobie &amp;ndash; od rodzaju (lub jego braku). Tabela poniżej prezentuje wszystkie formy klityczne.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 450px&quot;<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Nagłos, przed samogł.<br /> ! Nagłos, przed spółgł.<br /> ! Wygłos, po samogł.<br /> ! Wygłos, po spółgł.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲓⲙ&amp;ndash;|im&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲓ&amp;ndash;|i&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;y}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲙ|&amp;ndash;im}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲓⲛ&amp;ndash;|in&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲛⲓ&amp;ndash;|ni&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲛ|&amp;ndash;n}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲕ&amp;ndash;|ak&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲕ|&amp;ndash;k}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛ&amp;ndash;|ten&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲧⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|te(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲧⲉⲛ|&amp;ndash;ten}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲧⲉⲛ|&amp;ndash;aten}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;6&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲉϥ&amp;ndash;|ef&amp;ndash;}}<br /> | rowspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲉ&amp;ndash;|e&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϥⲩ|&amp;ndash;fu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉϥ|&amp;ndash;ef}}<br /> |-<br /> ! r.ż.<br /> | {{tar|ⲉⲥ&amp;ndash;|es&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲩ|&amp;ndash;su}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲥ|&amp;ndash;es}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | {{tar|ⲉⲍ&amp;ndash;|ez&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲍⲩ|&amp;ndash;ⲍu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲍ|&amp;ndash;ez}}<br /> |-<br /> ! bezrodz.<br /> | {{tar|ⲓϩ&amp;ndash;|ih&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲓ&amp;ndash;|hi&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩ|&amp;ndash;h}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓϩ|&amp;ndash;ih}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! żywotny<br /> | {{tar|ⲥⲉⲛ&amp;ndash;|sen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|se(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲉⲛ|&amp;ndash;sen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲥⲉⲛ|&amp;ndash;asen}}<br /> |-<br /> ! nieżywotny<br /> | {{tar|ϩⲉⲛ&amp;ndash;|hen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|he(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩⲉⲛ|&amp;ndash;hen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁϩⲉⲛ|&amp;ndash;ahen}}<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Indefinitum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 100%; font-size: 80%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙ|kupować}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥ|siedzieć}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲁⲥ|ianas|kłamać}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛ|walen|zdobić}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîia|biec}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | niereg.&lt;br /&gt;{{tar|ⲃⲁⲗ|bal|dać}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | supl.&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁϣ|kash|dołączyć}}<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲟ|kharemo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲟ|kharemetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲟ|kasso}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲟ|kassetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁ|&amp;ndash;ama}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲁ|kassama}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲟ|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲟ|inso}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲟ|insetho}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲁ|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁ|insa}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;ⲟ|V&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲟ|uleno}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|V&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲟ|ulenetho}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;ⲁ|V&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁ|ulena}}<br /> | '''{{tar|&lt;s&gt;VI&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲟ|&lt;s&gt;VI&lt;/s&gt;&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟ|fo}}<br /> | '''{{tar|&lt;s&gt;I&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲑⲟ|&lt;s&gt;I&lt;/s&gt;&amp;ndash;tho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲟ|fîtho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲟ|taiwo}}<br /> | '''{{tar|&lt;s&gt;U&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲑⲟ|&lt;s&gt;U&lt;/s&gt;&amp;ndash;tho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲟ|taitho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲱⲁ|taiwa}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲟ|balo}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲑⲟ|baltho}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁ|bala}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲟ|kasho}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲟ|kashetho}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁ|kasha}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲩ|kharemu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲩ|kharemethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩ|kassu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲩ|kassethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁ|&amp;ndash;ⲩma}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩⲙⲁ|kassuma}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲩ|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲩ|insethu}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲁ|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁ|insa}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;ⲩ|V&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲩ|ulenu}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|V&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲩ|ulenethu}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;ⲁ|V&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁ|ulena}}<br /> | '''{{tar|&lt;s&gt;I&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲩⲩ|&lt;s&gt;I&lt;/s&gt;&amp;ndash;wu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲩ|fîwu}}<br /> | '''{{tar|&lt;s&gt;I&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲑⲩ|&lt;s&gt;I&lt;/s&gt;&amp;ndash;thu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲩ|fîthu}}<br /> | '''{{tar|&lt;s&gt;&amp;ndash;ⲩⲁ|&amp;ndash;wa}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲁ|fîwa}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲩ|taiwu}}<br /> | '''{{tar|&lt;s&gt;U&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲑⲩ|&lt;s&gt;U&lt;/s&gt;&amp;ndash;thu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲩ|taithu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲱⲁ|taiwa}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩ|baw}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲑⲩ|balthu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲁ|bawa}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲩ|kashu}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲩ|kashethu}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁ|kasha}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉ|&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉ|khareme}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲉ|kharemethe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲓ|&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲓ|kharemai}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲛⲉ|&amp;ndash;ine}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲛⲉ|kassine}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲓⲑⲉ|&amp;ndash;ithe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲓⲑⲉ|kassithe}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁⲓ|&amp;ndash;amai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲁⲓ|kassamai}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲉ|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉ|inse}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲉ|insethe}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲁⲓ|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁⲓ|insai}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;ⲉ|V&amp;ndash;e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉ|ulene}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;ⲉⲑⲉ|V&amp;ndash;ethe}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲉ|ulenethe}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;ⲁⲓ|V&amp;ndash;ai}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁⲓ|ulenai}}<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Stativum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Imperfectum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Potentialis'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Conditionalis'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Inferentialis'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Imperativum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> <br /> [[Kategoria:Języki Kyonu|Tarejski]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_tarejski&diff=23466 2018-02-07T13:22:07Z

<p>Widsið: /* Indefinitum */</p> <hr /> <div>{{ język<br /> | kolor = #7851A9 | nazwa = tarejski | nazwa własna = Ⲑⲁⲣⲩ ''Tharu''<br /> | twórca = [[User:Widsið|Widsið]] | rok = 2017-2018 | cel = użytkowanie w conworldzie | wersja = 0.5 | nazwa conworldu = [[Kyon]]<br /> | państwa = [[Tarum]] | regiony = wschodni Kyon | mówiący = bd.<br /> | alfabet = nieopracowany conscript (''in loco'': alfabet koptyjski)<br /> | typologia = fleksyjny niekonkatenatywny&lt;br /&gt;VSO<br /> | klasyfikacja = <br /> '''języki nuweńskie''' (?)<br /> : języki antyponuweńskie<br /> :: tarejski<br /> }}<br /> '''Język tarejski''' (Ⲑⲁⲣⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Tharu epilu'' [{{IPA|ˈtʰɑ.ru e̞ˈpi.lu}}]) &amp;ndash; język o nieustalonej klasyfikacji, powszechnie uważany za członka grupy [[języki nuweńskie|języków nuweńskich]], w której tworzy oddzielną podgrupę ''antyponuweńską''. Tarejski jest językiem urzędowym [[Tarum]], chociaż najprawdopodobniej rozwinął się w innej części świata, skąd do wschodniego Kyonu został zawleczony w wyniku niemożliwej do umieszczenia w czasie wędrówki ludów. Izolacja geopolityczna kraju sprawiła, że jest niemal całkowicie wolny od identyfikowalnego zewnętrznego wpływu, chociaż dzieli kilkanaście leksemów, głównie dotyczących fauny i flory, z językami prymitywnych plemion zamieszkujących otaczające Tarum lasy deszczowe.<br /> <br /> Obecnie można wyróżnić dziewięć dialektów języka tarejskiego, a ich zasięg pokrywa się mniej więcej z podziałem administracyjnym kraju, opartym w dużej mierze o naturalne przeszkody dla rozwoju osadnictwa. Istnieje również odgórnie regulowany język standardowy (Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Assemanu epilu'' „oczyszczony język”), używany przede wszystkim w oficjalnej komunikacji. Tarejski zapisywany jest pismem alfabetycznym nieco przypominającym [[runy nuweńskie]]. Pismo ma charakter alfabetyczny i w dużej mierze dobrze odzwierciedla wymowę, dosyć mocno trzymając się zasady „jeden znak &amp;ndash; jeden dźwięk”. Zarówno słownictwo, jak i niekonkatenatywna morfologia języka są sprowadzalne do [[język pranuweński|pranuweńszczyzny]], ale badania tarejskiego zawsze były utrudnione ze względu na zamknięty charakter Tarum.<br /> <br /> Można przypuszczać, że niedawne otwarcie Tarum na świat w połączeniu z ożywionym zainteresowaniem obcymi kulturami na całym świecie będzie sprzyjało badaniom lokalnej mowy i pozwoli na udzielenie odpowiedzi na wiele pytań, dotyczących zarówno języka, jak i etnogenezy Tarejów.<br /> <br /> == Fonetyka i fonologia ==<br /> Tarejski posiada prosty system dźwiękowy, składający się z ośmiu samogłosek, dwóch półsamogłosek oraz osiemnastu spółgłosek.<br /> === Samogłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; |<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Przednie<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Środkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Tylne<br /> |-<br /> ! Przymknięte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/ ・ ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> |-<br /> ! Średnie<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> ! Otwarte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |}<br /> Tarejski system samogłoskowy wyraźnie ciąży ku większemu przymknięciu, jednocześnie nie przesuwając się wyraźnie ani w przód, ani w tył jamy ustnej. Środkowe przymknięte samogłoski ‹ⲏ› /{{IPA|ɨ}}/ i ‹ⲱ› /{{IPA|ʉ}}/ są nieco bardziej otwarte, niż skrajne ‹ⲓ› /{{IPA|i}}/ i ‹ⲩ› /{{IPA|u}}/. Warto zauważyć, że tylne samogłoski są zawsze zaokrąglone, a przednie &amp;ndash; nigdy. Zaokrąglenie jest wyraźne i skompresowane. Samogłoski nie ulegają redukcji w pozycji nieakcentowanej. Długość samogłoski nie ma fonemicznego znaczenia, chociaż najprawdopodobniej opozycja iloczasowa istniała w przeszłości &amp;ndash; wskazuje na to obecność długich dźwięków we wszystkich pozostałych językach nuweńskich. W tarejskim dyftongi nie występują; ostatni z notowanych jeszcze [[kalendarze Kyonu|300 lat temu]] dyftongów ‹ⲁⲓ› uległ koalescencji do /{{IPA|æ}}/, a w dalszej perspektywie najpewniej zleje się z ‹ⲉ› /{{IPA|e̞}}/, do którego stopniowo zbliża się w wymowie. Ortografia tarejska nie oznacza historycznych dyftongów we współczesnych pismach w myśl zasady o fonemiczności, jednak można je znaleźć w starszych tekstach. <br /> <br /> === Półsamogłoski ===<br /> Tarejski posiada dwie półsamogłoski /{{IPA|j}}/ i /{{IPA|w}}/, zapisywane jak ich samogłoskowe odpowiedniki: ‹ⲓ› oraz ‹ⲩ›. Mają one specjalny status w systemie morfofonemicznym tego języka: mimo że inaczej niż samogłoski nie mogą stanowić jądra sylaby, zdarza się, że rdzenie spółgłoskowe są przez nie dopełniane, tak jakby stanowiły one prawdziwe samogłoski, zachowując jednak swój spółgłoskowy status, tzn. tworząc dodatkowy element spółgłoskowego łańcucha. Dodatkowo, rdzenie w których skład wchodzą półsamogłoski, nazywane są rdzeniami płynnymi i podlegają nieco innym zasadom odmiany.<br /> <br /> === Spółgłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1000px&quot;<br /> |-<br /> ! <br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowo-&lt;br /&gt;-zębowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Dziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Zadziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Podniebienne<br /> |-<br /> ! Nosowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲙ /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲛ /{{IPA|n}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Zwarto-&lt;br /&gt;-wybuchowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲡ /{{IPA|p}}/・ⲫ /{{IPA|pʰ}}/・ⲃ /{{IPA|b}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲧ /{{IPA|t}}/・ⲑ /{{IPA|tʰ}}/・ⲇ /{{IPA|d}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲕ /{{IPA|k}}/・ⲭ /{{IPA|kʰ}}/・ⲅ /{{IPA|g}}/<br /> |-<br /> ! Szczelinowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϥ /{{IPA|f}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲥ /{{IPA|s}}/・ⲍ /{{IPA|z}}/・(ⲋⲥ /{{IPA|sː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϣ /{{IPA|ʃ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϧ /{{IPA|ɣ}}/<br /> |-<br /> ! Drżące<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲣ /{{IPA|r}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Aproksymanty<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲗ /{{IPA|l}}/・(ϯⲗ /{{IPA|lː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |}<br /> Charakterystyczną cechą tarejskiej fonologii jest fonemiczny kontrast między aspirowanymi, nieaspirowanymi i dźwięcznymi spółgłoskami zwartymi, nieobecny w pokrewnych językach. Ponadto, inaczej niż samogłoski, spółgłoski ulegają szeregowi przemian pozycyjnych. <br /> <br /> Status geminat ‹ⲋⲥ› oraz ‹ϯⲗ›, wywodzących się z dawnych zbitek spółgłoskowych *vs oraz *tl &amp;ndash; stąd ich nietypowy zapis &amp;ndash; jest niejasny. Przez Tarejów są one odbierane jako jeden dźwięk i nie rozdziela się ich przy podziale na sylaby: Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ → Ⲁ・ⲋⲥⲉ・ⲙⲁ・ⲛⲩ. Jednocześnie trudno jest wskazać na pary minimalne, które pozwalałyby uznać je za odrębne fonemy. Nieco inaczej traktowane jest ‹ⲛⲛ› [{{IPA|nː}}], często wyraźnie artykulacyjnie rozdzielane na dwa elementy a nie przytrzymane.<br /> <br /> Obserwuje się w tarejskim zjawisko lenicji, w języku standardowym i większości dialektów dotyczy ono jednak wyłącznie dźwięcznych spółgłosek zwartych, które w pozycji między dwiema samogłoskami ulegają frykatywizacji: /{{IPA|b}}/ → [{{IPA|β}}]; /{{IPA|d}}/ → [{{IPA|ð}}]; /{{IPA|g}}/ → [{{IPA|ɣ}}]. Zjawisko to zachodzi także w pozycji międzywyrazowej, tzn. granica wyrazu jest ignorowana. Ponadto, dźwięczne spółgłoski nosowe, szczelinowe i zwarto-wybuchowe ulegają ubezdźwięcznieniu przed spółgłoską bezdźwięczną i w wygłosie, chyba że następne słowo zaczyna się na samogłoskę: wtedy dźwięczność zostaje utrzymana w wypadku spółgłosek nosowych i szczelinowych, a spółgłoski zwarto-wybuchowe zostają poddane lenicji.<br /> <br /> === Budowa sylaby ===<br /> Sylaba w języku tarejskim musi się składać przynajmniej z jednej samogłoski, do której dodatkowo może zostać dostawiony pojedynczy nagłos i podwójny wygłos:<br /> <br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;(C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) V (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) (C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> W pozycji '''C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' może stać dowolna spółgłoska, półsamogłoska, lub geminata ‹ⲋⲥ› albo ‹ϯⲗ›. W pozycjach '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' i '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' nie może się znaleźć geminata, dodatkowo, jeśli w pozycji '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' pojawia się półsamogłoska, sylaba zostaje automatycznie zamknięta. Jeśli sylabę otwierała geminata, pozycja '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' również jest niedostępna.<br /> <br /> Dla celów metrycznych i prozodycznych wyróżnia się cztery rodzaje sylab. Poniższa tabela przedstawia ich nazwy oraz uproszczoną budowę, gdzie G oznacza geminatę, J oznacza półsamogłoskę, a C &amp;ndash; dowolną inną spółgłoskę.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słabsza<br /> | V<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słaba<br /> | CV, VC, JV, VJ<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocna<br /> | CVC, CVJ, JVC, GV<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocniejsza<br /> | CVCC, JVCC, GVC<br /> |}<br /> <br /> === Prozodia ===<br /> Akcent w języku tarejskim pada na przedostatnią sylabę, jest stały i ma charakter dynamiczny. Ze względu na swoją stałą pozycję, nie jest fonemiczny. Akcenty pomocnicze pojawiają się na co drugiej sylabie od końca, jeśli wyraz ma więcej niż trzy sylaby, por. np. Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ [{{IPA|e̞ˌsu.tɑˈnʉr.pɑl}}]. Tarejski jest językiem czasowanym według mor, gdzie sylaby słabsze trwają pół mory, sylaby słabe &amp;ndash; jedną morę, sylaby mocne &amp;ndash; półtorej mory, a sylaby mocniejsze &amp;ndash; dwie mory. Charakteryzuje się też opadającą tonacją, także w pytaniach tak/nie, co może być źródłem nieporozumień.<br /> <br /> == Fleksja ==<br /> === Rzeczownik i przymiotnik ===<br /> Tarejskie rzeczowniki i przymiotniki odmieniają się przez następujące kategorie gramatyczne:<br /> * przypadki &amp;ndash; mianownik, dopełniacz, celownik i biernik,<br /> * stany &amp;ndash; „pusty”, określony i nieokreślony,<br /> * liczby &amp;ndash; pojedyncza i mnoga oraz szczątkowe formy podwójnej.<br /> Ponadto, przymiotniki podlegają odmianie przez rodzaje &amp;ndash; męski, żeński i nijaki &amp;ndash; w uzgodnieniu z rzeczownikiem, który określają. Formą prototypową &amp;ndash; słownikową jest mianownik w stanie pustym w liczbie pojedynczej, w przypadku przymiotnika w rodzaju męskim. Końcówki, które przyjmują poszczególne rzeczowniki i przymiotniki są uzależnione od ostatniego dźwięku lub serii dźwięków, a nie od rodzaju.<br /> <br /> Rzeczowniki i przymiotniki pogrupowane są w klasy deklinacyjne, podzielone na grupy: słabą i mocną. W odmianie słabej przynależność do klasy determinuje długość rdzenia. W odmianie mocnej klasę wyznacza końcówka formy prototypowej. Daje to łącznie dziesięć klas odmiany. Ponadto, istnieją rzeczowniki i przymiotniki nieodmienne, derywowane z rdzeni jednospółgłoskowych (historycznie jedną ze spółgłosek było zwarcie krtaniowe).<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | Klasa&amp;nbsp;→<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Słaba<br /> ! colspan=&quot;24&quot; | Mocna<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Szablon / końcówka&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us, &amp;ndash;is, &amp;ndash;os<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;n<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;m<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;C<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;o<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;u<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;i<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;a<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Przykładowy&lt;br /&gt;rzeczownik&amp;nbsp;→<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲛⲩⲩⲩ}}&lt;br /&gt;''nuwu''&lt;br /&gt;„dziecko”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲁⲙⲁⲓⲁ}}&lt;br /&gt;''mamaya''&lt;br /&gt;„dolina, jar”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲡⲓⲗⲩⲥ}}&lt;br /&gt;''pilus''&lt;br /&gt;„słowo”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲓⲇⲇⲁⲛ}}&lt;br /&gt;''middan''&lt;br /&gt;„dolina”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|Ⲑⲁⲣⲱⲙ}}&lt;br /&gt;''Tharûm''&lt;br /&gt;„[[Tarum]]”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲧ}}&lt;br /&gt;''danat''&lt;br /&gt;„czerń”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟ}}&lt;br /&gt;''assarto''&lt;br /&gt;„brama”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲗⲁⲕⲩ}}&lt;br /&gt;''laku''&lt;br /&gt;„namiot”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲃⲓⲃⲓ}}&lt;br /&gt;''bibi''&lt;br /&gt;„schronienie”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ}}&lt;br /&gt;''zora''&lt;br /&gt;„niebo”<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Typowy rodzaj&lt;br /&gt;rzeczownika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''każdy''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us ''męski'', &amp;ndash;is ''żeński'', &amp;ndash;os ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Rodzaj&lt;br /&gt;przymiotnika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 5%&quot; | Liczba&lt;br /&gt;↓<br /> ! Stan&amp;nbsp;→&lt;br /&gt;Przypadek&amp;nbsp;↓<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ni<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;o<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;oti<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;u<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;it<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;at<br /> |-<br /> ! Dopełniacz<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;ûl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;al<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vsal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ol<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;il<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;al<br /> |-<br /> ! Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;os<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;us<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;is<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;îs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;as<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nun<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;min<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mîn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;on<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otin<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;un<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;in<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;în<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;an<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;3&quot; | Mn.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vyu (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnt<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnta<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;na<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ma<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;mana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idena<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adena<br /> |-<br /> ! Dopełniacz&lt;br /&gt;Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;6&quot; | &amp;ndash;wial&lt;br /&gt;&amp;ndash; yal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vnal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCatal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;owal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;unal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;idil<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;adil<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vnat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vtinat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;manat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idenas<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adenas<br /> |-<br /> |}<br /> &lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;'''Objaśnienie symboli:''' C &amp;mdash; dowolna spółgłoska; J &amp;mdash; dowolna półsamogłoska; V &amp;mdash; dowolna samogłoska; &lt;s&gt;V&lt;/s&gt; &amp;mdash; końcówka powoduje usunięcie samogłoski poprzedzającej wyznacznik deklinacji&lt;/span&gt;<br /> <br /> Przynależność przymiotnika do klasy deklinacyjnej determinuje jego końcówka deklinacyjna w rodzaju męskim. Rozkłada się to w sposób następujący:<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;u, to wtedy w rodzaju żeńskim przyjmie on końcówkę &amp;mdash;i, a w nijakim: &amp;mdash;o,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;n, to tę samą końcówkę będzie on miał w rodzaju nijakim, a w rodzaju żeńskim przybierze końcówkę &amp;mdash;a,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;m, to tę samą końcówkę będzie on miał także w rodzaju żeńskim i nijakim,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest dowolna spółgłoska, to znaczy, że posiada on tylko formy puste, równe w każdym rodzaju i może występować tylko w orzeczniku albo jako element kompozytu przymiotnikowo-rzeczownikowego.<br /> <br /> ===== Nieregularna liczba mnoga rzeczowników =====<br /> Część rzeczowników z różnych względów posiada nieregularne formy liczby mnogiej. W przeważającej części są to pozostałości systemu tworzenia liczby mnogiej niekonkatenatywnej („łamanej”). Rzeczowniki tak tworzone, pomimo mnogiego znaczenia, otrzymują pojedyncze końcówki odmiany przez przypadki. W grupie rzeczowników o takiej odmianie znajdują się:<br /> &lt;div style=&quot;column-count: 3; column-gap: 30px&quot;&gt;<br /> * ''kush'' {{tar|ⲕⲩϣ}} „droga” &amp;mdash; ''akushi'' {{tar|ⲁⲕⲩϣⲓ}} „drogi”<br /> * ''mîr'' {{tar|ⲙⲏⲣ}} „człowiek” &amp;mdash; ''mira'' {{tar|ⲙⲓⲣⲁ}} „ludzie”<br /> * ''nabi'' {{tar|ⲛⲁⲃⲓ}} „parafia” &amp;mdash; ''eneb'' {{tar|ⲉⲛⲉⲃ}} „parafie”<br /> * ''neb'' {{tar|ⲛⲉⲃ}} „ojciec” &amp;mdash; ''naba'' {{tar|ⲛⲁⲃⲁ}} „ojcowie”<br /> * ''shi'' {{tar|ϣⲓ}} „dom” &amp;mdash; ''ashû'' {{tar|ⲁϣⲱ}} „domy”<br /> * ''sînam'' {{tar|ⲥⲏⲛⲁⲙ}} „świątynia” &amp;mdash; ''sanûm'' {{tar|ⲥⲁⲛⲱⲙ}} „świątynie”<br /> * ''tel'' {{tar|ⲧⲉⲗ}} „wieża” &amp;mdash; ''telu'' {{tar|ⲧⲉⲗⲩ}} „wieże”<br /> * ''ummi'' {{tar|ⲩⲙⲙⲓ}} „matka” &amp;mdash; ''yamma'' {{tar|ⲓⲁⲙⲙⲁ}} „matki” <br /> * ''wam'' {{tar|ⲩⲁⲙ}} dzień” &amp;mdash; ''awama'' {{tar|ⲁⲩⲁⲙⲁ}} „dni”<br /> * ''zainab'' {{tar|ⲍⲁⲓⲛⲁⲃ}} „lud, plemię” &amp;mdash; ''zeneb'' {{tar|ⲍⲉⲛⲉⲃ}} „ludy, plemiona”<br /> &lt;/div&gt;<br /> Dodatkowo, części ciała występujące w parach zachowały historyczne formy liczby podwójnej, ale wyłącznie w mianowniku. W pozostałych formach odmieniają się regularnie, zgodnie z klasą deklinacyjną, do której należą.<br /> * ''bus'' {{tar|ⲃⲩⲥ}} „dłoń” &amp;ndash; ''buwa'' {{tar|ⲃⲩⲩⲁ}} „dłonie”<br /> * ''lor'' {{tar|ⲗⲟⲣ}} „oko” &amp;ndash; ''lora'' {{tar|ⲗⲟⲣⲁ}} „oczy”<br /> * ''subis'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲥ}} „ucho” &amp;ndash; ''subia'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲁ}} „uszy”<br /> * ''zeyu'' {{tar|ⲍⲉⲓⲩ}} „stopa” &amp;ndash; ''zeya'' {{tar|ⲍⲉⲓⲁ}} „stopy”<br /> <br /> ===== Inne nieregularności odmiany =====<br /> Rzeczowniki i przymiotniki, które w formie mianownikowej mają taką samą końcówkę, jaką otrzymałyby w innym przypadku, nie podwajają końcówki. Jest to szczególnie prominentna cecha nazw miejscowych zakończonych na &amp;ndash;''al'', których formy mianownika i dopełniacza w licznie pojedynczej są tożsame, ale może dotyczyć każdej innej formy, pogłębiając synkretyzm form przypadkowych.<br /> <br /> Niektóre ożywione rzeczowniki w rodzaju męskim, szczególnie te zakończone na &amp;ndash;''r'', przyjmują końcówki odmiany &amp;ndash;''n'' w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej.<br /> <br /> ==== Określoność ====<br /> Określoność jest oznaczana w tarejskim dodatkowym morfemem, mającym charakter proklitycznego morfemu, dodawanego do każdej grupy (przydawki, podmiotu) w obrębie frazy nominalnej. Morfem ten pierwotnie miał charakter rodzajnikowy, ale rozróżnienie rodzaju zanikło wraz z jego fonetyczną erozją. Morfem jest nieodmienny, posiada jednak kilka form, uzależnionych od kolejnego dźwięku. Proklityczny charakter morfemu oddaje się przez jego zapis ze znakiem rodziału ({{tar|⳿}}) w zapisie tarejskim, bądź z dywizem w transkrypcji.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 450px&quot;<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Otoczenie&lt;br /&gt;fon.<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Forma<br /> ! style=&quot;width: 60%&quot; | Przykład<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed samogł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | id&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲇ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''id-assartoti'' {{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟⲧⲓ||brama}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|l}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | il&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲗ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''il-lakû'' {{tar|ⲓⲗ⳿ⲗⲁⲕⲱ||namiot}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | im&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲙ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''im-mafela'' {{tar|ⲓⲙ⳿ⲙⲁϥⲉⲗⲁ||kropla}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|n}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | in&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲛ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''in-nurpilû'' {{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲩⲣⲡⲓⲗⲱ||urząd}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|s}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | is&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲥ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''is-sanûmi'' {{tar|ⲓⲥ⳿ⲥⲁⲛⲱⲙⲓ||świątynie}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed dowolną inną spółgł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | i&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''i-Tharûmi'' {{tar|ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ||[[Tarum]]}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==== Stopniowanie przymiotnika ====<br /> Tarejski przymiotnik posiada pięć stopni gradacji: pozytyw (stopień „równy”, używany w kontekstach, w których nic nie jest porównywane z niczym), ekwatyw (stopień „równy”, porównywane cechy są takie same), komparatyw (stopień wyższy), superlatyw (stopień „najwyższy”, cecha jest najintensywniejsza wśród porównywanych) oraz absolutyw (stopień „najwyższy”, cecha nie ma sobie równych i jest nieporównywalna z niczym). Przymiotnik stopniuje się w języku tarejskim zazwyczaj przy pomocy infiksu, który oddziela temat od wyznaczającej przynależność deklinacyjną końcówki. Wyjątkiem są przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na &amp;ndash;''m'', które przy stopniowaniu zmieniają przynależność klasową, przybierając końcówki deklinacji &amp;ndash;u. Ponadto, przymiotnik ''dobry'' posiada część form supletywnych, a przymiotniki ''zły'', ''ciemny'' oraz ''jasny'' posiadają niekonkatenatywne formy odmiany.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 750px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Pozytyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Ekwatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Komparatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Superlatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Absolutyw<br /> |-<br /> ! I &amp;ndash;u; &amp;ndash;i; &amp;ndash;o<br /> | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | (= forma podstawowa)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁⲛ–|–an–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣ–|–ush–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲋⲥ–|–iss–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲛ–|–in–}}<br /> |-<br /> ! II &amp;ndash;n; &amp;ndash;a; &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲇⲁ–|–(a)da–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ϣⲁ–|–(a)sha–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁⲋ)ⲥⲁ–|–(as)sa–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲛⲁ–|–(a)na–}}<br /> |-<br /> ! III &amp;ndash;m; &amp;ndash;m; &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲙⲩ, –ⲩⲙⲓ, –ⲩⲙⲟ|–umu, –umi, –umo}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣⲩ, –ⲩϣⲓ, –ⲩϣⲟ|–ushu, –ushi, –usho}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲋⲥⲩ, –ⲩⲋⲥⲓ, –ⲩⲋⲥⲟ|–ussu, –ussi, –usso}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲛⲩ, –ⲩⲛⲓ, –ⲩⲛⲟ|–unu, –uni, –uno}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> === Kopula i zaimek osobowy podmiotu ===<br /> Funkcja kopuli i zaimka osobowego podmiotu nie jest w języku tarejskim rozdzielna. Wcześniejsze formy rozwoju języka rozróżniały jeszcze formy sprzężone zaimek-kopula i formy rodzielne, używane gdy podmiot był wyrażony inaczej, niż przy pomocy zaimka w mianowniku. Rozróżnienie nie utrzymało się jednak w żadnym z dialektów. Jako że kopula nie jest formalnie czasownikiem, nie podlega odmianie przez czasy i tryby &amp;ndash; kontekst lub dodatkowe słowa funkcyjne, takie jak przyimki czy partykuły, podpowiadają właściwe znaczenie.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Liczba →<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Pojedyncza<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Mnoga<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15px&quot; | Osoba ↓<br /> ! style=&quot;width: 35px&quot; | Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> | {{tar|ϩⲏⲗ|hîl}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲣ|mir}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲙⲟⲗ|mol}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲣ|mer}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | {{tar|ⲍⲓⲗⲩ|zilu}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;5&quot; | 3.<br /> ! rodz. m.<br /> | {{tar|ϧⲓⲣ|hir}}<br /> | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> |-<br /> ! rodz. ż.<br /> | {{tar|ⲡⲓ|pi}}<br /> | {{tar|ⲡⲩⲣ|pur}}<br /> |-<br /> ! rodz. n.<br /> | {{tar|ϩⲩ|hu}}<br /> | {{tar|ϩⲩⲙ|hum}}<br /> |-<br /> ! brak rodzaju<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙ|sum}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗ|sul}}<br /> |-<br /> ! podmiot celownikowy<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲱⲣ|ûr}}<br /> |}<br /> <br /> Wszystkie formy kopulatywne niosą ze sobą zarówno znaczenie zaimka osobowego podmiotu, jak i czasownika „być” w znaczeniu „istnieć, egzystować”. W zależności od kontekstu, moze więc wyraz {{tar|ⲡⲓ|pi}} oznaczać: „ona” (jeśli po nim następuje kolejny czasownik), „jest” (jeśli podmiot wyrażony jest rzeczownikiem) lub „ona jest” (jeśli w zdaniu nie występuje inny podmiot ani orzeczenie). W praktyce dwa pierwsze użycia stają się stopniowo coraz rzadsze &amp;ndash; pierwsze w wyniku inkorporacji zaimka osobowego jako prefiksu koniugacyjnego (co powoduje nieprawidłową z punktu widzenia np. gramatyki polskiej redundancję typu *''ona ona śpi''), a drugie przez wzgląd na to, że „być” jest w tarejskim domyślnym orzeczeniem, więc nie ma potrzeby jego wyrażania w mowie ani na piśmie (podobnie jak np. w języku rosyjskim).<br /> <br /> Specyfiką tarejskiej gramatyki jest forma „bezrodzajowa” kopuli. Gramatyki tarejskie nazywają tę formę „wszystkorodzajową”, ponieważ używa się jej kiedy nie jesteśmy w stanie określić rodzaju gramatycznego rzeczy czy osoby, o której jest mowa, kiedy ten rodzaj jest nieistotny, albo &amp;ndash; w przypadku grupy ludzi lub rzeczy &amp;ndash; kiedy należą one do więcej niż jednego rodzaju. <br /> <br /> Forma {{tar|ⲱⲣ|ûr}}, niejako w kontraście do pozostałych, jest niepomijalna, kiedy podmiot wyrażony jest celownikiem.<br /> <br /> === Zaimki osobowe ===<br /> Chociaż zaimki osobowe w formie mianownikowej nie istnieją, tarejski posiada szereg form zależnych, w tym część reliktowych form sprzężonych, używanych wyłącznie w złożeniach z przyimkami. Zzaimki w dopełniaczu, celowniku i bierniku mają także formy akcentowane i nieakcentowane o różnych funkcjach.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Przypadek →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Dopełniacz<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Celownik<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Biernik<br /> ! Ablatyw<br /> ! Allatyw<br /> ! Komitatyw<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Forma →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}}<br /> | {{tar|ⲱⲙ|ûm}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲙ|(a)m}}<br /> | {{tar|ⲩϣⲓ|ushi}}<br /> | {{tar|ⲱϣ|ûsh}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϣ|(a)sh}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲇⲁ|mada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁ|ma}}<br /> | {{tar|ⲙⲓϧⲁ|miha}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲙⲁ|mima}}<br /> | {{tar|ⲙⲉ|me}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲩⲣⲁⲗ|ural}}<br /> | {{tar|ⲩⲣⲓ|uri}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲗ|ral}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲩⲣϣⲓ|urshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲣ|shûr}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲇⲁ|rada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲣⲁ|ra}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲣⲟ(ⲛ)|ro(n)}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲥⲩ|usu}}<br /> | {{tar|ⲱⲥ|ûs}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲥ|(a)s}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲓ|si}}<br /> | {{tar|(ⲓ)ⲥ|(i)s}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲇⲁ|sada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲁ|sa}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲁ|sua}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙⲁ|suma}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ|se}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥⲩ|masu}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁϣⲓ|mashi}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲛⲁⲗ|unal}}<br /> | {{tar|ⲩⲛⲓ|uni}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲗ|nal}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲱϣⲓ|nûshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲛ|shûn}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲇⲁ|nada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲁ|na}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲛⲟ(ⲛ)|no(n)}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲱⲛ|zûn}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ϩⲟⲥ|hos}}<br /> | {{tar|ϩⲱ|hû}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϩ|(a)h}}<br /> | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲏ|hî}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲇⲁ|hada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲁ|ha}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ϩ|(î)h}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲩⲥ|nus}}<br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ⲛ|(î)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲩϣ|hush}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲱⲗ|sûl}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲁϣⲓ|sashi}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲇⲁ|suda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲩ|su}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | mn.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲁⲗ|nûmal}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲓ|nûmi}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙ|nûm}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲥⲓ|ansi}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛⲥ|(a)ns}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲩⲙⲇⲁ|anumda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲩⲗ|napul}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲓ|napi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲡⲓ|anpi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲓⲥⲁ|anisa}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲓⲥ|nis}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲉⲗⲁ|gela}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲓϣⲓ|gishi}}<br /> | {{tar|ⲅⲉⲇⲁ|geda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲅⲁ|ga}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲁⲥⲁ|nasa}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϣⲁϣⲓ|shashi}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲉⲇⲁ|seda}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> Brak danej formy, oznaczony w tabeli pauzą (&amp;mdash;), wskazuje na użycie pełnej formy (jeśli dostępna), lub formy sprzężonej przypadka wymaganego przez rekcję standardową &amp;ndash; np. dla komitatywu będzie to dopełniacz.<br /> <br /> Tarejski nie posiada zaimków czy przymiotników dzierżawczych. W ich miejsce korzysta się z postponowanej konstrukcji komitatywnej z przyimkiem {{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu|do}} i odpowiednią formą sprzężoną: dopełniaczową lub komitatywną, jeśli istnieje:<br /> <br /> &lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 40px&quot;&gt;<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲙⲉ|insume|mój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲣⲟ|insuro|nasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲥⲉ|insuse|twój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲙⲁⲥ|insu mas|Pana, Pani}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲟ|insuno|wasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲍⲟⲛ|insu zon|Państwa}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱϩ|insûh|jego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱⲛ|insûn|jej}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩϩⲁⲗ|insuhal|tego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲋⲥⲩⲗ|inssul|jego, jej, tego}} (w praktyce często używany w znaczeniu „czyjś, kogoś, obojętnie kogo”)<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲱⲙ|insunûm|ich, mężczyzn}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲡ|insunap|ich, kobiet}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲅⲉⲗⲁ|insugela|ich, rzeczy, zwierząt, itp.}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲥⲁ|insunasa|ich, obojętnie kogo}} (rzadko używany)<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> === Partykuły deiktyczne ===<br /> Zaimki wskazujące w tarejskim wyewoluowały w nieodmienne partykuły deiktyczne. Pozwalają one na czterostopniową identyfikację położenia obiektu, o którym mowa: „ten” &amp;ndash; „ten (trochę dalej)” &amp;ndash; „tamten (trochę bliżej)” &amp;ndash; „tamten”. Znaczenie każdej partykuły uzależnione jest od tego, czy stojąca za nią grupa nominalna jest w formie określonej czy w nieokreślonej. Dodatkowo, użycie formy pustej pozwala na oddanie znaczeń „ten” i „tamten” bez kontrastowania obiektów względem siebie.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 560px&quot; <br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Liczba<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Rodzaj<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (I)&lt;br /&gt;„ten”<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień II<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień III<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień IV<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień V<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (VI)&lt;br /&gt;„tamten”<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mn.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma pusta<br /> |}<br /> <br /> === Liczebnik ===<br /> Tarejski posiada dziesiętny system liczebnikowy. Liczebniki główne nie odmieniają się przez rodzaj, liczebniki porządkowe natomiast posiadają formy męskie, żeńskie i nijakie. Jako że derywacja form dla rodzaju żeńskiego i nijakiego jest przewidywalna, w tabeli poniżej przedstawione zostaną tylko liczebniki porządkowe w rodzaju męskim.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 1050px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 1<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|Ⲁ}}<br /> | {{tar|ⲩⲉ|we}}<br /> | {{tar|ⲧⲁⲃⲩ|tabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 11<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲀ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲩⲉ|mûtwe}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲧⲁⲃⲩ|pammûttabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 30<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲃⲁ|maba}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲁⲃⲩ|pammabu}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> ! {{tar|Ⲃ}}<br /> | {{tar|ⲥⲓⲛⲁ|sina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲓⲛⲩ|pamsinu}}<br /> ! 12<br /> ! {{tar|ⲒⲂ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲁ|mûssina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲩ|pammûssinu}}<br /> ! 40<br /> ! {{tar|ⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲓⲙⲓ|khimi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲓⲙⲩ|pamkhimu}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> ! {{tar|Ⲅ}}<br /> | {{tar|ϣⲩⲛⲇ|shund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩⲛⲇⲩ|pamshundu}}<br /> ! 13<br /> ! {{tar|ⲒⲄ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇ|mûtshund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇⲩ|pammûtshundu}}<br /> ! 50<br /> ! {{tar|Ⲕ}}<br /> | {{tar|ⲧⲟ|to}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲧⲟⲧⲩ|pamtotu}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> ! {{tar|Ⲇ}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲛⲧ|fant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϥⲁⲛⲧⲩ|pamfantu}}<br /> ! 14<br /> ! {{tar|ⲒⲆ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧ|mûtfant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧⲩ|pammûtfantu}}<br /> ! 60<br /> ! {{tar|ⲔⲒ}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲥⲓ|sasi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲁⲥⲩ|pamsasu}}<br /> |-<br /> ! 5<br /> ! {{tar|Ⲉ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲓⲁ|diya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲓⲩ|pamdiyu}}<br /> ! 15<br /> ! {{tar|ⲒⲈ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲇⲓⲓⲁ|mûdiya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲇⲓⲓⲩ|pammûdiyu}}<br /> ! 70<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ϣⲩϥⲩ|shufu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩϥⲩ|pamshufu}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> ! {{tar|Ⲋ}}<br /> | {{tar|ⲥⲟⲓⲁ|soya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲟⲓⲩ|pamsoyu}}<br /> ! 16<br /> ! {{tar|ⲒⲊ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲁ|mûssoya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲩ|pammûssoyu}}<br /> ! 80<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲉⲙⲩ|khemu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲉⲙⲩ|pamkhemu}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> ! {{tar|Ⲍ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲛ|shan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙmϣⲁⲛⲩ|pamshanu}}<br /> ! 17<br /> ! {{tar|ⲒⲌ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲁⲛ|mûtshan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲁⲛⲩ|pammûtshanu}}<br /> ! 90<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲥⲩ|pasu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲡⲁⲥⲩ|pampasu}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> ! {{tar|Ⲏ}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲙ|kham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲁⲙⲩ|pamkhamu}}<br /> ! 18<br /> ! {{tar|ⲒⲎ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲕⲭⲁⲙ|mûkkham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲕⲭⲁⲙⲩ|pammûkkhamu}}<br /> ! 100<br /> ! {{tar|Ⲗ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲇⲁ|shada}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲁⲇⲩ|pamshadu}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> ! {{tar|Ⲑ}}<br /> | {{tar|ⲁⲥⲓⲧ|asit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲁⲥⲓⲧⲩ|pamasitu}}<br /> ! 19<br /> ! {{tar|ⲒⲐ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧ|mûtasit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧⲩ|pammûtasitu}}<br /> ! 500<br /> ! {{tar|Ⲙ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲋⲥⲁ|dissa}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲋⲥⲩ|pamdissu}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> ! {{tar|Ⲓ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧ|mût}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲩ|pammûtu}}<br /> ! 20<br /> ! {{tar|ⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲓⲁⲧ|yat}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲓⲁⲧⲩ|pamyatu}}<br /> ! 1000<br /> ! {{tar|Ⲛ}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϩⲁⲗⲩ|pamhalu}}<br /> |}<br /> <br /> === Czasownik ===<br /> Odmiana czasownika w tarejskim ma najprawdopodobniej aglutynacyjną genezę i nie jest wyprowadzalna z języka pranuweńskiego w bezpośredni sposób. Tarejski czasownik niesie ze sobą następujące informacje o następujących kategoriach gramatycznych:<br /> * osobę (pod postacią końcówek osobowych oraz ruchomej klityki osobowej, funkcyjnie bliskiej zaimkowi osobowemu podmiotu),<br /> * czas, tryb i aspekt &amp;ndash; granica między kategorią czasu i aspektu w tarejskim jest dość płynna, a formy wyrażające te kategorie nazywa się zbiorczo „czasoaspektami”. Język tarejski posiada siedem takich konstrukcji czasoaspektowych: ''imperfectum'' („[przeszły] niedokonany”), ''stativum'' („[przeszły] dokonany”), ''indefinitum'' („nieprzeszły”), ''potentialis'' („potencjalny”), ''conditionalis'' („warunkowy”), ''inferentialis'' („nieświadka”) oraz ''imperativum'' („rozkazujący”), <br /> * stronę &amp;ndash; domyślną stroną jest strona czynna. Stronę bierną stanu oraz stronę zwrotną wyraża się za pomocą morfemów fleksyjnych. Strona bierna procesu jest konstrukcją peryfrastyczną.<br /> Dodatkowo, wyróżnia się następujące formy bezosobowe:<br /> * bezokolicznik prosty i kauzatywny,<br /> * imiesłów przymiotnikowy uprzedni bierny, imiesłów przymiotnikowy uprzedni czynny,<br /> * supinum.<br /> Czasowniki dzielą się na kilka klas odmian, uzależnionych od budowy rdzenia czasownika bazowego, tzn. pomijających ewentualne prefiksy:<br /> * klasa I: rdzenie mocne (C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;C&amp;mdash;C) &amp;ndash; złożone z samych spółgłosek. Wygłosowym dźwiękiem bezokolicznika będzie zawsze spółgłoska: {{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙ|kharem|handlować}}, {{tar|ⲕⲩⲙⲩⲙ|kumum|pracować w polu}}, {{tar|ⲛⲓⲡⲁⲗ|nipal|opowiadać}};<br /> * klasa II: rdzenie zgeminowane (G&amp;mdash;C, C&amp;mdash;G) &amp;ndash; jednym z elementów jest zbitka spółgłoskowa lub geminaty: {{tar|ⲋⲥ|ss}} lub {{tar|ϯⲗ|ll}}: {{tar|ⲡⲩⲛⲇ|pund|gasić}}, {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siadać}}, {{tar|ϯⲗⲟⲣ|kuć}};<br /> * klasa III: rdzenie słabe inicjalnie (J&amp;mdash;C, J&amp;mdash;C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;J&amp;mdash;C) &amp;ndash; pierwszym lub środkowym elementem jest półsamogłoska, która często wokalizuje się lub jest absorbowana przez sąsiednie dźwięki w odmianie: {{tar|ⲓⲁⲛⲁⲥ|yanas|kłamać}}, {{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛ|walen|zdobić}};<br /> * klasa IV: rdzenie słabe finalnie (C&amp;mdash;J, C&amp;mdash;C&amp;mdash;J) &amp;ndash; ostatnim elementem jest półsamogłoska. Taki rdzeń wymaga samogłoski podtrzymującej i dlatego bezokolicznik w wygłosie otrzymuje samogłoskę /{{IPA|ɑ}}/: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}}, {{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya|biec, ciec}}, {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲓⲁ|danaya|czcić}}.<br /> <br /> Dodatkowo, część czasowników jest nieregularna w wyniku zmian fonetycznych lub suplecji. Zbiór ten czasem nazywa się klasą V. <br /> <br /> ==== Formy bezosobowe ====<br /> Czasownik tarejski posiada dwa bezokoliczniki &amp;ndash; prosty i kauzatywny. Bezokolicznik kauzatywny jest tworzony poprzez dodanie przefiksu {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} oraz retrakcję konturu samogłoskowego. W ten sposób rdzeń słaby finalnie t-w „długość” przybiera formę prostą {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} i {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}}. Jeśli samogłoski konturu już są tylne, nie ulegają one zmianie, np. k-ss „siedzenie” przybiera formy {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} i {{tar|ⲥⲉⲕⲁⲋⲥ|sekass|siadać}}. Kauzatywność bezokolicznika jest czasami względna lub nieoczywista z powodu etymologicznego zatarcia, np. {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} i {{tar|ⲥⲉⲥⲏⲩⲁⲇ|sesîwad|przekazać, oddać}}. W złożonych formach czasownikowych prefiks {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} umieszczony jest jako ostatni prefiks, w bezpośrednim sąsiedztwie rdzenia, np. {{tar|ⲁⲛⲥⲉⲭⲁⲧⲩⲙ|ansekhatum|zamykać na klucz}} od {{tar|ⲁⲛⲭⲁⲓⲧⲱⲙ|ankhaitûm|być zamkniętym na klucz}}.<br /> <br /> Supinum odpowiada funkcyjnie polskim konstrukcjom z „aby” i „do”, wskazując na cel lub przeznaczenie danej czynności lub przedmiotu. Formalnie przypmina rzeczownik liczby pojedynczej rodzaju męskiego w mianowniku i w mowie potocznej często jest z nim mylony. Supinum konstruuje się przez wymianę konturu fonetycznego na podniesiony o jeden stopień i dodanie końcówki {{tar|&amp;ndash;ⲟⲥ|&amp;ndash;os}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲕⲟⲋⲥⲟⲥ|kossos|aby usiąść, do siedzenia}}, {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲓⲩⲟⲇⲟⲥ|siwodos|aby rozkazywać, do rozkazywania}}. Jeśli samogłoski konturu są już w najwyższym szeregu, nie ulegają zmianie. Zarówno /{{IPA|e̞}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|i}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|o̞}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|u}}/. Jeśli rdzeń jest słaby finalnie, podtrzymująca go samogłoska zostaje ucięta: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲟⲩⲟⲥ|setowos|aby wydłużyć, do wydłużania}}.<br /> <br /> Imiesłowy przymiotnikowe funkcjonują w tarejskim w charakterze przymiotników odczasownikowych. Nie są mocno obciążone funkcyjnie i nie należą do powszechnych. Imiesłów uprzedni bierny tworzy się w rodzaju męskim poprzez otoczenie rdzenia cyrkumfiksem {{tar|ⲁ&amp;ndash; &amp;ndash;ⲁⲍⲩ|a&amp;ndash; &amp;ndash;azu}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲍⲩ|akassazu|posadzony}}. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą swoją samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁⲍⲩ|setawazu|wydłużony}}. Imiesłów uprzedni czynny tworzy się poprzez wymianę konturu fonetycznego na obniżony o jeden stopień i dodanie sufiksu {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}: {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲉⲩⲁⲇⲓⲛ|sewadin|który rozkazał}}. Zarówno /{{IPA|i}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|e̞}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|u}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|o̞}}/. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} → {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓⲛ|taiwin|który wydłużał}}. Formy żeńskie i nijakie tworzy się w zgodzie z odmianą przymiotnikową.<br /> <br /> ==== Formy osobowe ====<br /> ===== Preliminaria =====<br /> Tarejskie formy osobowe są zwykle wielofunkcyjne, wskazując na osobę, liczbę, czas, aspekt, tryb oraz stronę jednocześnie. Szczególnie rozgraniczenie czasu, aspektu i trybu jest trudne: granice między poszczególnymi formami czasowo-aspektowymi wyznaczają granice przede wszystkim między relacjami mówiącego do tego, o czym mówi, następnie sposobami przedstawienia tego, o czym mówi, a dopiero na końcu między poszczególnymi ramami czasowymi. Z tego powodu często mówi się, że kategoria czasu jako taka w tarejskim nie istnieje, a jej rolę spełniają okoliczniki i wyrażenia okolicznikowe, a także kontekst zdaniowy.<br /> <br /> Tabele poniżej ukażą odmianę we wszystkich formach czasowo-aspektowych dla czterech klas regularnych oraz dwóch czasowników nieregularnych: jednego, w którym nieregularność wynika z przeszłych zmian fonetycznych, oraz kolejnego, w którym odmiana jest formalnie regularna, ale odbywa się na kilku tematach w wyniku zlania się kilku czasowników w jeden. Wcześniej przedstawione zostaną klityki osobowe, które przynależą do każdej formy osobowej czasownika, ale mogą się z nią łączyć zarówno w pozycji nagłosowej, jak i wygłosowej, a ich powtarzanie w każdej tabeli zaburzyłoby czytelność.<br /> <br /> ===== Klityki osobowe =====<br /> Klityki osobowe mogą być umieszczone na początku lub na końcu formy czasownika. Prepozycja klityki to forma neutralna &amp;ndash; postpozycją sugeruje się podkreślenie roli podmiotu w kontekście wypowiedzi. Klityki przybierają różne formy w zależności od ich kontekstu fonetycznego, a także &amp;ndash; w 3. osobie &amp;ndash; od rodzaju (lub jego braku). Tabela poniżej prezentuje wszystkie formy klityczne.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 450px&quot;<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Nagłos, przed samogł.<br /> ! Nagłos, przed spółgł.<br /> ! Wygłos, po samogł.<br /> ! Wygłos, po spółgł.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲓⲙ&amp;ndash;|im&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲓ&amp;ndash;|i&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;y}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲙ|&amp;ndash;im}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲓⲛ&amp;ndash;|in&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲛⲓ&amp;ndash;|ni&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲛ|&amp;ndash;n}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲕ&amp;ndash;|ak&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲕ|&amp;ndash;k}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛ&amp;ndash;|ten&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲧⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|te(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲧⲉⲛ|&amp;ndash;ten}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲧⲉⲛ|&amp;ndash;aten}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;6&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲉϥ&amp;ndash;|ef&amp;ndash;}}<br /> | rowspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲉ&amp;ndash;|e&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϥⲩ|&amp;ndash;fu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉϥ|&amp;ndash;ef}}<br /> |-<br /> ! r.ż.<br /> | {{tar|ⲉⲥ&amp;ndash;|es&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲩ|&amp;ndash;su}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲥ|&amp;ndash;es}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | {{tar|ⲉⲍ&amp;ndash;|ez&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲍⲩ|&amp;ndash;ⲍu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲍ|&amp;ndash;ez}}<br /> |-<br /> ! bezrodz.<br /> | {{tar|ⲓϩ&amp;ndash;|ih&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲓ&amp;ndash;|hi&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩ|&amp;ndash;h}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓϩ|&amp;ndash;ih}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! żywotny<br /> | {{tar|ⲥⲉⲛ&amp;ndash;|sen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|se(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲉⲛ|&amp;ndash;sen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲥⲉⲛ|&amp;ndash;asen}}<br /> |-<br /> ! nieżywotny<br /> | {{tar|ϩⲉⲛ&amp;ndash;|hen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|he(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩⲉⲛ|&amp;ndash;hen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁϩⲉⲛ|&amp;ndash;ahen}}<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Indefinitum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 100%; font-size: 80%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙ|kupować}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥ|siedzieć}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲁⲥ|ianas|kłamać}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛ|walen|zdobić}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîia|biec}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | niereg.&lt;br /&gt;{{tar|ⲃⲁⲗ|bal|dać}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | supl.&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁϣ|kash|dołączyć}}<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲟ|kharemo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲟ|kharemetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲟ|kasso}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲟ|kassetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁ|&amp;ndash;ama}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲁ|kassama}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲟ|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲟ|inso}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲟ|insetho}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲁ|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁ|insa}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;ⲟ|V&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲟ|uleno}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|V&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲟ|ulenetho}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;ⲁ|V&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁ|ulena}}<br /> | '''{{tar|&lt;s&gt;VI&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲟ|&lt;s&gt;VI&lt;/s&gt;&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟ|fo}}<br /> | '''{{tar|&lt;s&gt;I&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲑⲟ|&lt;s&gt;I&lt;/s&gt;&amp;ndash;tho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲟ|fîtho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲟ|taiwo}}<br /> | '''{{tar|&lt;s&gt;U&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲑⲟ|&lt;s&gt;U&lt;/s&gt;&amp;ndash;tho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲟ|taitho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲱⲁ|taiwa}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲟ|balo}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲑⲟ|baltho}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲁ|bala}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲟ|kasho}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲟ|kashetho}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁ|kasha}}<br /> |-<br /> ! mn.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲩ|kharemu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲩ|kharemethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩ|kassu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲩ|kassethu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁ|&amp;ndash;ⲩma}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲩⲙⲁ|kassuma}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲩ|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲩ|insethu}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲁ|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁ|insa}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;ⲩ|V&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲩ|ulenu}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;ⲉⲑⲩ|V&amp;ndash;ethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲩ|ulenethu}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;ⲁ|V&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁ|ulena}}<br /> | '''{{tar|&lt;s&gt;I&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲩⲩ|&lt;s&gt;I&lt;/s&gt;&amp;ndash;wu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲩ|fîwu}}<br /> | '''{{tar|&lt;s&gt;I&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲑⲩ|&lt;s&gt;I&lt;/s&gt;&amp;ndash;thu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲑⲩ|fîthu}}<br /> | '''{{tar|&lt;s&gt;&amp;ndash;ⲩⲁ|&amp;ndash;wa}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲩⲁ|fîwa}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲩ|&amp;ndash;u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲩ|taiwu}}<br /> | '''{{tar|&lt;s&gt;U&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲑⲩ|&lt;s&gt;U&lt;/s&gt;&amp;ndash;thu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲑⲩ|taithu}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲱⲁ|taiwa}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩ|baw}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲗⲑⲩ|balthu}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲩⲁ|bawa}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲩ|kashu}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲉⲑⲩ|kashethu}}<br /> | {{tar|ⲕⲁϣⲁ|kasha}}<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Stativum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Imperfectum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Potentialis'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Conditionalis'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Inferentialis'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Imperativum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> <br /> [[Kategoria:Języki Kyonu|Tarejski]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_tarejski&diff=23465 2018-02-07T12:33:03Z

<p>Widsið: /* Indefinitum */</p> <hr /> <div>{{ język<br /> | kolor = #7851A9 | nazwa = tarejski | nazwa własna = Ⲑⲁⲣⲩ ''Tharu''<br /> | twórca = [[User:Widsið|Widsið]] | rok = 2017-2018 | cel = użytkowanie w conworldzie | wersja = 0.5 | nazwa conworldu = [[Kyon]]<br /> | państwa = [[Tarum]] | regiony = wschodni Kyon | mówiący = bd.<br /> | alfabet = nieopracowany conscript (''in loco'': alfabet koptyjski)<br /> | typologia = fleksyjny niekonkatenatywny&lt;br /&gt;VSO<br /> | klasyfikacja = <br /> '''języki nuweńskie''' (?)<br /> : języki antyponuweńskie<br /> :: tarejski<br /> }}<br /> '''Język tarejski''' (Ⲑⲁⲣⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Tharu epilu'' [{{IPA|ˈtʰɑ.ru e̞ˈpi.lu}}]) &amp;ndash; język o nieustalonej klasyfikacji, powszechnie uważany za członka grupy [[języki nuweńskie|języków nuweńskich]], w której tworzy oddzielną podgrupę ''antyponuweńską''. Tarejski jest językiem urzędowym [[Tarum]], chociaż najprawdopodobniej rozwinął się w innej części świata, skąd do wschodniego Kyonu został zawleczony w wyniku niemożliwej do umieszczenia w czasie wędrówki ludów. Izolacja geopolityczna kraju sprawiła, że jest niemal całkowicie wolny od identyfikowalnego zewnętrznego wpływu, chociaż dzieli kilkanaście leksemów, głównie dotyczących fauny i flory, z językami prymitywnych plemion zamieszkujących otaczające Tarum lasy deszczowe.<br /> <br /> Obecnie można wyróżnić dziewięć dialektów języka tarejskiego, a ich zasięg pokrywa się mniej więcej z podziałem administracyjnym kraju, opartym w dużej mierze o naturalne przeszkody dla rozwoju osadnictwa. Istnieje również odgórnie regulowany język standardowy (Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Assemanu epilu'' „oczyszczony język”), używany przede wszystkim w oficjalnej komunikacji. Tarejski zapisywany jest pismem alfabetycznym nieco przypominającym [[runy nuweńskie]]. Pismo ma charakter alfabetyczny i w dużej mierze dobrze odzwierciedla wymowę, dosyć mocno trzymając się zasady „jeden znak &amp;ndash; jeden dźwięk”. Zarówno słownictwo, jak i niekonkatenatywna morfologia języka są sprowadzalne do [[język pranuweński|pranuweńszczyzny]], ale badania tarejskiego zawsze były utrudnione ze względu na zamknięty charakter Tarum.<br /> <br /> Można przypuszczać, że niedawne otwarcie Tarum na świat w połączeniu z ożywionym zainteresowaniem obcymi kulturami na całym świecie będzie sprzyjało badaniom lokalnej mowy i pozwoli na udzielenie odpowiedzi na wiele pytań, dotyczących zarówno języka, jak i etnogenezy Tarejów.<br /> <br /> == Fonetyka i fonologia ==<br /> Tarejski posiada prosty system dźwiękowy, składający się z ośmiu samogłosek, dwóch półsamogłosek oraz osiemnastu spółgłosek.<br /> === Samogłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; |<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Przednie<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Środkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Tylne<br /> |-<br /> ! Przymknięte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/ ・ ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> |-<br /> ! Średnie<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> ! Otwarte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |}<br /> Tarejski system samogłoskowy wyraźnie ciąży ku większemu przymknięciu, jednocześnie nie przesuwając się wyraźnie ani w przód, ani w tył jamy ustnej. Środkowe przymknięte samogłoski ‹ⲏ› /{{IPA|ɨ}}/ i ‹ⲱ› /{{IPA|ʉ}}/ są nieco bardziej otwarte, niż skrajne ‹ⲓ› /{{IPA|i}}/ i ‹ⲩ› /{{IPA|u}}/. Warto zauważyć, że tylne samogłoski są zawsze zaokrąglone, a przednie &amp;ndash; nigdy. Zaokrąglenie jest wyraźne i skompresowane. Samogłoski nie ulegają redukcji w pozycji nieakcentowanej. Długość samogłoski nie ma fonemicznego znaczenia, chociaż najprawdopodobniej opozycja iloczasowa istniała w przeszłości &amp;ndash; wskazuje na to obecność długich dźwięków we wszystkich pozostałych językach nuweńskich. W tarejskim dyftongi nie występują; ostatni z notowanych jeszcze [[kalendarze Kyonu|300 lat temu]] dyftongów ‹ⲁⲓ› uległ koalescencji do /{{IPA|æ}}/, a w dalszej perspektywie najpewniej zleje się z ‹ⲉ› /{{IPA|e̞}}/, do którego stopniowo zbliża się w wymowie. Ortografia tarejska nie oznacza historycznych dyftongów we współczesnych pismach w myśl zasady o fonemiczności, jednak można je znaleźć w starszych tekstach. <br /> <br /> === Półsamogłoski ===<br /> Tarejski posiada dwie półsamogłoski /{{IPA|j}}/ i /{{IPA|w}}/, zapisywane jak ich samogłoskowe odpowiedniki: ‹ⲓ› oraz ‹ⲩ›. Mają one specjalny status w systemie morfofonemicznym tego języka: mimo że inaczej niż samogłoski nie mogą stanowić jądra sylaby, zdarza się, że rdzenie spółgłoskowe są przez nie dopełniane, tak jakby stanowiły one prawdziwe samogłoski, zachowując jednak swój spółgłoskowy status, tzn. tworząc dodatkowy element spółgłoskowego łańcucha. Dodatkowo, rdzenie w których skład wchodzą półsamogłoski, nazywane są rdzeniami płynnymi i podlegają nieco innym zasadom odmiany.<br /> <br /> === Spółgłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1000px&quot;<br /> |-<br /> ! <br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowo-&lt;br /&gt;-zębowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Dziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Zadziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Podniebienne<br /> |-<br /> ! Nosowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲙ /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲛ /{{IPA|n}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Zwarto-&lt;br /&gt;-wybuchowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲡ /{{IPA|p}}/・ⲫ /{{IPA|pʰ}}/・ⲃ /{{IPA|b}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲧ /{{IPA|t}}/・ⲑ /{{IPA|tʰ}}/・ⲇ /{{IPA|d}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲕ /{{IPA|k}}/・ⲭ /{{IPA|kʰ}}/・ⲅ /{{IPA|g}}/<br /> |-<br /> ! Szczelinowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϥ /{{IPA|f}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲥ /{{IPA|s}}/・ⲍ /{{IPA|z}}/・(ⲋⲥ /{{IPA|sː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϣ /{{IPA|ʃ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϧ /{{IPA|ɣ}}/<br /> |-<br /> ! Drżące<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲣ /{{IPA|r}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Aproksymanty<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲗ /{{IPA|l}}/・(ϯⲗ /{{IPA|lː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |}<br /> Charakterystyczną cechą tarejskiej fonologii jest fonemiczny kontrast między aspirowanymi, nieaspirowanymi i dźwięcznymi spółgłoskami zwartymi, nieobecny w pokrewnych językach. Ponadto, inaczej niż samogłoski, spółgłoski ulegają szeregowi przemian pozycyjnych. <br /> <br /> Status geminat ‹ⲋⲥ› oraz ‹ϯⲗ›, wywodzących się z dawnych zbitek spółgłoskowych *vs oraz *tl &amp;ndash; stąd ich nietypowy zapis &amp;ndash; jest niejasny. Przez Tarejów są one odbierane jako jeden dźwięk i nie rozdziela się ich przy podziale na sylaby: Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ → Ⲁ・ⲋⲥⲉ・ⲙⲁ・ⲛⲩ. Jednocześnie trudno jest wskazać na pary minimalne, które pozwalałyby uznać je za odrębne fonemy. Nieco inaczej traktowane jest ‹ⲛⲛ› [{{IPA|nː}}], często wyraźnie artykulacyjnie rozdzielane na dwa elementy a nie przytrzymane.<br /> <br /> Obserwuje się w tarejskim zjawisko lenicji, w języku standardowym i większości dialektów dotyczy ono jednak wyłącznie dźwięcznych spółgłosek zwartych, które w pozycji między dwiema samogłoskami ulegają frykatywizacji: /{{IPA|b}}/ → [{{IPA|β}}]; /{{IPA|d}}/ → [{{IPA|ð}}]; /{{IPA|g}}/ → [{{IPA|ɣ}}]. Zjawisko to zachodzi także w pozycji międzywyrazowej, tzn. granica wyrazu jest ignorowana. Ponadto, dźwięczne spółgłoski nosowe, szczelinowe i zwarto-wybuchowe ulegają ubezdźwięcznieniu przed spółgłoską bezdźwięczną i w wygłosie, chyba że następne słowo zaczyna się na samogłoskę: wtedy dźwięczność zostaje utrzymana w wypadku spółgłosek nosowych i szczelinowych, a spółgłoski zwarto-wybuchowe zostają poddane lenicji.<br /> <br /> === Budowa sylaby ===<br /> Sylaba w języku tarejskim musi się składać przynajmniej z jednej samogłoski, do której dodatkowo może zostać dostawiony pojedynczy nagłos i podwójny wygłos:<br /> <br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;(C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) V (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) (C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> W pozycji '''C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' może stać dowolna spółgłoska, półsamogłoska, lub geminata ‹ⲋⲥ› albo ‹ϯⲗ›. W pozycjach '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' i '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' nie może się znaleźć geminata, dodatkowo, jeśli w pozycji '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' pojawia się półsamogłoska, sylaba zostaje automatycznie zamknięta. Jeśli sylabę otwierała geminata, pozycja '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' również jest niedostępna.<br /> <br /> Dla celów metrycznych i prozodycznych wyróżnia się cztery rodzaje sylab. Poniższa tabela przedstawia ich nazwy oraz uproszczoną budowę, gdzie G oznacza geminatę, J oznacza półsamogłoskę, a C &amp;ndash; dowolną inną spółgłoskę.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słabsza<br /> | V<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słaba<br /> | CV, VC, JV, VJ<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocna<br /> | CVC, CVJ, JVC, GV<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocniejsza<br /> | CVCC, JVCC, GVC<br /> |}<br /> <br /> === Prozodia ===<br /> Akcent w języku tarejskim pada na przedostatnią sylabę, jest stały i ma charakter dynamiczny. Ze względu na swoją stałą pozycję, nie jest fonemiczny. Akcenty pomocnicze pojawiają się na co drugiej sylabie od końca, jeśli wyraz ma więcej niż trzy sylaby, por. np. Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ [{{IPA|e̞ˌsu.tɑˈnʉr.pɑl}}]. Tarejski jest językiem czasowanym według mor, gdzie sylaby słabsze trwają pół mory, sylaby słabe &amp;ndash; jedną morę, sylaby mocne &amp;ndash; półtorej mory, a sylaby mocniejsze &amp;ndash; dwie mory. Charakteryzuje się też opadającą tonacją, także w pytaniach tak/nie, co może być źródłem nieporozumień.<br /> <br /> == Fleksja ==<br /> === Rzeczownik i przymiotnik ===<br /> Tarejskie rzeczowniki i przymiotniki odmieniają się przez następujące kategorie gramatyczne:<br /> * przypadki &amp;ndash; mianownik, dopełniacz, celownik i biernik,<br /> * stany &amp;ndash; „pusty”, określony i nieokreślony,<br /> * liczby &amp;ndash; pojedyncza i mnoga oraz szczątkowe formy podwójnej.<br /> Ponadto, przymiotniki podlegają odmianie przez rodzaje &amp;ndash; męski, żeński i nijaki &amp;ndash; w uzgodnieniu z rzeczownikiem, który określają. Formą prototypową &amp;ndash; słownikową jest mianownik w stanie pustym w liczbie pojedynczej, w przypadku przymiotnika w rodzaju męskim. Końcówki, które przyjmują poszczególne rzeczowniki i przymiotniki są uzależnione od ostatniego dźwięku lub serii dźwięków, a nie od rodzaju.<br /> <br /> Rzeczowniki i przymiotniki pogrupowane są w klasy deklinacyjne, podzielone na grupy: słabą i mocną. W odmianie słabej przynależność do klasy determinuje długość rdzenia. W odmianie mocnej klasę wyznacza końcówka formy prototypowej. Daje to łącznie dziesięć klas odmiany. Ponadto, istnieją rzeczowniki i przymiotniki nieodmienne, derywowane z rdzeni jednospółgłoskowych (historycznie jedną ze spółgłosek było zwarcie krtaniowe).<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | Klasa&amp;nbsp;→<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Słaba<br /> ! colspan=&quot;24&quot; | Mocna<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Szablon / końcówka&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us, &amp;ndash;is, &amp;ndash;os<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;n<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;m<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;C<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;o<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;u<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;i<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;a<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Przykładowy&lt;br /&gt;rzeczownik&amp;nbsp;→<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲛⲩⲩⲩ}}&lt;br /&gt;''nuwu''&lt;br /&gt;„dziecko”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲁⲙⲁⲓⲁ}}&lt;br /&gt;''mamaya''&lt;br /&gt;„dolina, jar”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲡⲓⲗⲩⲥ}}&lt;br /&gt;''pilus''&lt;br /&gt;„słowo”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲓⲇⲇⲁⲛ}}&lt;br /&gt;''middan''&lt;br /&gt;„dolina”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|Ⲑⲁⲣⲱⲙ}}&lt;br /&gt;''Tharûm''&lt;br /&gt;„[[Tarum]]”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲧ}}&lt;br /&gt;''danat''&lt;br /&gt;„czerń”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟ}}&lt;br /&gt;''assarto''&lt;br /&gt;„brama”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲗⲁⲕⲩ}}&lt;br /&gt;''laku''&lt;br /&gt;„namiot”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲃⲓⲃⲓ}}&lt;br /&gt;''bibi''&lt;br /&gt;„schronienie”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ}}&lt;br /&gt;''zora''&lt;br /&gt;„niebo”<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Typowy rodzaj&lt;br /&gt;rzeczownika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''każdy''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us ''męski'', &amp;ndash;is ''żeński'', &amp;ndash;os ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Rodzaj&lt;br /&gt;przymiotnika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 5%&quot; | Liczba&lt;br /&gt;↓<br /> ! Stan&amp;nbsp;→&lt;br /&gt;Przypadek&amp;nbsp;↓<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ni<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;o<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;oti<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;u<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;it<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;at<br /> |-<br /> ! Dopełniacz<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;ûl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;al<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vsal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ol<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;il<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;al<br /> |-<br /> ! Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;os<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;us<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;is<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;îs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;as<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nun<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;min<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mîn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;on<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otin<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;un<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;in<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;în<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;an<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;3&quot; | Mn.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vyu (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnt<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnta<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;na<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ma<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;mana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idena<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adena<br /> |-<br /> ! Dopełniacz&lt;br /&gt;Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;6&quot; | &amp;ndash;wial&lt;br /&gt;&amp;ndash; yal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vnal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCatal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;owal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;unal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;idil<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;adil<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vnat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vtinat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;manat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idenas<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adenas<br /> |-<br /> |}<br /> &lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;'''Objaśnienie symboli:''' C &amp;mdash; dowolna spółgłoska; J &amp;mdash; dowolna półsamogłoska; V &amp;mdash; dowolna samogłoska; &lt;s&gt;V&lt;/s&gt; &amp;mdash; końcówka powoduje usunięcie samogłoski poprzedzającej wyznacznik deklinacji&lt;/span&gt;<br /> <br /> Przynależność przymiotnika do klasy deklinacyjnej determinuje jego końcówka deklinacyjna w rodzaju męskim. Rozkłada się to w sposób następujący:<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;u, to wtedy w rodzaju żeńskim przyjmie on końcówkę &amp;mdash;i, a w nijakim: &amp;mdash;o,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;n, to tę samą końcówkę będzie on miał w rodzaju nijakim, a w rodzaju żeńskim przybierze końcówkę &amp;mdash;a,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;m, to tę samą końcówkę będzie on miał także w rodzaju żeńskim i nijakim,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest dowolna spółgłoska, to znaczy, że posiada on tylko formy puste, równe w każdym rodzaju i może występować tylko w orzeczniku albo jako element kompozytu przymiotnikowo-rzeczownikowego.<br /> <br /> ===== Nieregularna liczba mnoga rzeczowników =====<br /> Część rzeczowników z różnych względów posiada nieregularne formy liczby mnogiej. W przeważającej części są to pozostałości systemu tworzenia liczby mnogiej niekonkatenatywnej („łamanej”). Rzeczowniki tak tworzone, pomimo mnogiego znaczenia, otrzymują pojedyncze końcówki odmiany przez przypadki. W grupie rzeczowników o takiej odmianie znajdują się:<br /> &lt;div style=&quot;column-count: 3; column-gap: 30px&quot;&gt;<br /> * ''kush'' {{tar|ⲕⲩϣ}} „droga” &amp;mdash; ''akushi'' {{tar|ⲁⲕⲩϣⲓ}} „drogi”<br /> * ''mîr'' {{tar|ⲙⲏⲣ}} „człowiek” &amp;mdash; ''mira'' {{tar|ⲙⲓⲣⲁ}} „ludzie”<br /> * ''nabi'' {{tar|ⲛⲁⲃⲓ}} „parafia” &amp;mdash; ''eneb'' {{tar|ⲉⲛⲉⲃ}} „parafie”<br /> * ''neb'' {{tar|ⲛⲉⲃ}} „ojciec” &amp;mdash; ''naba'' {{tar|ⲛⲁⲃⲁ}} „ojcowie”<br /> * ''shi'' {{tar|ϣⲓ}} „dom” &amp;mdash; ''ashû'' {{tar|ⲁϣⲱ}} „domy”<br /> * ''sînam'' {{tar|ⲥⲏⲛⲁⲙ}} „świątynia” &amp;mdash; ''sanûm'' {{tar|ⲥⲁⲛⲱⲙ}} „świątynie”<br /> * ''tel'' {{tar|ⲧⲉⲗ}} „wieża” &amp;mdash; ''telu'' {{tar|ⲧⲉⲗⲩ}} „wieże”<br /> * ''ummi'' {{tar|ⲩⲙⲙⲓ}} „matka” &amp;mdash; ''yamma'' {{tar|ⲓⲁⲙⲙⲁ}} „matki” <br /> * ''wam'' {{tar|ⲩⲁⲙ}} dzień” &amp;mdash; ''awama'' {{tar|ⲁⲩⲁⲙⲁ}} „dni”<br /> * ''zainab'' {{tar|ⲍⲁⲓⲛⲁⲃ}} „lud, plemię” &amp;mdash; ''zeneb'' {{tar|ⲍⲉⲛⲉⲃ}} „ludy, plemiona”<br /> &lt;/div&gt;<br /> Dodatkowo, części ciała występujące w parach zachowały historyczne formy liczby podwójnej, ale wyłącznie w mianowniku. W pozostałych formach odmieniają się regularnie, zgodnie z klasą deklinacyjną, do której należą.<br /> * ''bus'' {{tar|ⲃⲩⲥ}} „dłoń” &amp;ndash; ''buwa'' {{tar|ⲃⲩⲩⲁ}} „dłonie”<br /> * ''lor'' {{tar|ⲗⲟⲣ}} „oko” &amp;ndash; ''lora'' {{tar|ⲗⲟⲣⲁ}} „oczy”<br /> * ''subis'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲥ}} „ucho” &amp;ndash; ''subia'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲁ}} „uszy”<br /> * ''zeyu'' {{tar|ⲍⲉⲓⲩ}} „stopa” &amp;ndash; ''zeya'' {{tar|ⲍⲉⲓⲁ}} „stopy”<br /> <br /> ===== Inne nieregularności odmiany =====<br /> Rzeczowniki i przymiotniki, które w formie mianownikowej mają taką samą końcówkę, jaką otrzymałyby w innym przypadku, nie podwajają końcówki. Jest to szczególnie prominentna cecha nazw miejscowych zakończonych na &amp;ndash;''al'', których formy mianownika i dopełniacza w licznie pojedynczej są tożsame, ale może dotyczyć każdej innej formy, pogłębiając synkretyzm form przypadkowych.<br /> <br /> Niektóre ożywione rzeczowniki w rodzaju męskim, szczególnie te zakończone na &amp;ndash;''r'', przyjmują końcówki odmiany &amp;ndash;''n'' w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej.<br /> <br /> ==== Określoność ====<br /> Określoność jest oznaczana w tarejskim dodatkowym morfemem, mającym charakter proklitycznego morfemu, dodawanego do każdej grupy (przydawki, podmiotu) w obrębie frazy nominalnej. Morfem ten pierwotnie miał charakter rodzajnikowy, ale rozróżnienie rodzaju zanikło wraz z jego fonetyczną erozją. Morfem jest nieodmienny, posiada jednak kilka form, uzależnionych od kolejnego dźwięku. Proklityczny charakter morfemu oddaje się przez jego zapis ze znakiem rodziału ({{tar|⳿}}) w zapisie tarejskim, bądź z dywizem w transkrypcji.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 450px&quot;<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Otoczenie&lt;br /&gt;fon.<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Forma<br /> ! style=&quot;width: 60%&quot; | Przykład<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed samogł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | id&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲇ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''id-assartoti'' {{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟⲧⲓ||brama}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|l}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | il&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲗ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''il-lakû'' {{tar|ⲓⲗ⳿ⲗⲁⲕⲱ||namiot}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | im&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲙ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''im-mafela'' {{tar|ⲓⲙ⳿ⲙⲁϥⲉⲗⲁ||kropla}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|n}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | in&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲛ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''in-nurpilû'' {{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲩⲣⲡⲓⲗⲱ||urząd}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|s}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | is&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲥ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''is-sanûmi'' {{tar|ⲓⲥ⳿ⲥⲁⲛⲱⲙⲓ||świątynie}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed dowolną inną spółgł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | i&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''i-Tharûmi'' {{tar|ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ||[[Tarum]]}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==== Stopniowanie przymiotnika ====<br /> Tarejski przymiotnik posiada pięć stopni gradacji: pozytyw (stopień „równy”, używany w kontekstach, w których nic nie jest porównywane z niczym), ekwatyw (stopień „równy”, porównywane cechy są takie same), komparatyw (stopień wyższy), superlatyw (stopień „najwyższy”, cecha jest najintensywniejsza wśród porównywanych) oraz absolutyw (stopień „najwyższy”, cecha nie ma sobie równych i jest nieporównywalna z niczym). Przymiotnik stopniuje się w języku tarejskim zazwyczaj przy pomocy infiksu, który oddziela temat od wyznaczającej przynależność deklinacyjną końcówki. Wyjątkiem są przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na &amp;ndash;''m'', które przy stopniowaniu zmieniają przynależność klasową, przybierając końcówki deklinacji &amp;ndash;u. Ponadto, przymiotnik ''dobry'' posiada część form supletywnych, a przymiotniki ''zły'', ''ciemny'' oraz ''jasny'' posiadają niekonkatenatywne formy odmiany.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 750px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Pozytyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Ekwatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Komparatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Superlatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Absolutyw<br /> |-<br /> ! I &amp;ndash;u; &amp;ndash;i; &amp;ndash;o<br /> | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | (= forma podstawowa)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁⲛ–|–an–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣ–|–ush–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲋⲥ–|–iss–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲛ–|–in–}}<br /> |-<br /> ! II &amp;ndash;n; &amp;ndash;a; &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲇⲁ–|–(a)da–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ϣⲁ–|–(a)sha–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁⲋ)ⲥⲁ–|–(as)sa–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲛⲁ–|–(a)na–}}<br /> |-<br /> ! III &amp;ndash;m; &amp;ndash;m; &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲙⲩ, –ⲩⲙⲓ, –ⲩⲙⲟ|–umu, –umi, –umo}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣⲩ, –ⲩϣⲓ, –ⲩϣⲟ|–ushu, –ushi, –usho}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲋⲥⲩ, –ⲩⲋⲥⲓ, –ⲩⲋⲥⲟ|–ussu, –ussi, –usso}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲛⲩ, –ⲩⲛⲓ, –ⲩⲛⲟ|–unu, –uni, –uno}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> === Kopula i zaimek osobowy podmiotu ===<br /> Funkcja kopuli i zaimka osobowego podmiotu nie jest w języku tarejskim rozdzielna. Wcześniejsze formy rozwoju języka rozróżniały jeszcze formy sprzężone zaimek-kopula i formy rodzielne, używane gdy podmiot był wyrażony inaczej, niż przy pomocy zaimka w mianowniku. Rozróżnienie nie utrzymało się jednak w żadnym z dialektów. Jako że kopula nie jest formalnie czasownikiem, nie podlega odmianie przez czasy i tryby &amp;ndash; kontekst lub dodatkowe słowa funkcyjne, takie jak przyimki czy partykuły, podpowiadają właściwe znaczenie.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Liczba →<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Pojedyncza<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Mnoga<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15px&quot; | Osoba ↓<br /> ! style=&quot;width: 35px&quot; | Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> | {{tar|ϩⲏⲗ|hîl}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲣ|mir}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲙⲟⲗ|mol}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲣ|mer}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | {{tar|ⲍⲓⲗⲩ|zilu}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;5&quot; | 3.<br /> ! rodz. m.<br /> | {{tar|ϧⲓⲣ|hir}}<br /> | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> |-<br /> ! rodz. ż.<br /> | {{tar|ⲡⲓ|pi}}<br /> | {{tar|ⲡⲩⲣ|pur}}<br /> |-<br /> ! rodz. n.<br /> | {{tar|ϩⲩ|hu}}<br /> | {{tar|ϩⲩⲙ|hum}}<br /> |-<br /> ! brak rodzaju<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙ|sum}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗ|sul}}<br /> |-<br /> ! podmiot celownikowy<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲱⲣ|ûr}}<br /> |}<br /> <br /> Wszystkie formy kopulatywne niosą ze sobą zarówno znaczenie zaimka osobowego podmiotu, jak i czasownika „być” w znaczeniu „istnieć, egzystować”. W zależności od kontekstu, moze więc wyraz {{tar|ⲡⲓ|pi}} oznaczać: „ona” (jeśli po nim następuje kolejny czasownik), „jest” (jeśli podmiot wyrażony jest rzeczownikiem) lub „ona jest” (jeśli w zdaniu nie występuje inny podmiot ani orzeczenie). W praktyce dwa pierwsze użycia stają się stopniowo coraz rzadsze &amp;ndash; pierwsze w wyniku inkorporacji zaimka osobowego jako prefiksu koniugacyjnego (co powoduje nieprawidłową z punktu widzenia np. gramatyki polskiej redundancję typu *''ona ona śpi''), a drugie przez wzgląd na to, że „być” jest w tarejskim domyślnym orzeczeniem, więc nie ma potrzeby jego wyrażania w mowie ani na piśmie (podobnie jak np. w języku rosyjskim).<br /> <br /> Specyfiką tarejskiej gramatyki jest forma „bezrodzajowa” kopuli. Gramatyki tarejskie nazywają tę formę „wszystkorodzajową”, ponieważ używa się jej kiedy nie jesteśmy w stanie określić rodzaju gramatycznego rzeczy czy osoby, o której jest mowa, kiedy ten rodzaj jest nieistotny, albo &amp;ndash; w przypadku grupy ludzi lub rzeczy &amp;ndash; kiedy należą one do więcej niż jednego rodzaju. <br /> <br /> Forma {{tar|ⲱⲣ|ûr}}, niejako w kontraście do pozostałych, jest niepomijalna, kiedy podmiot wyrażony jest celownikiem.<br /> <br /> === Zaimki osobowe ===<br /> Chociaż zaimki osobowe w formie mianownikowej nie istnieją, tarejski posiada szereg form zależnych, w tym część reliktowych form sprzężonych, używanych wyłącznie w złożeniach z przyimkami. Zzaimki w dopełniaczu, celowniku i bierniku mają także formy akcentowane i nieakcentowane o różnych funkcjach.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Przypadek →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Dopełniacz<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Celownik<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Biernik<br /> ! Ablatyw<br /> ! Allatyw<br /> ! Komitatyw<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Forma →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}}<br /> | {{tar|ⲱⲙ|ûm}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲙ|(a)m}}<br /> | {{tar|ⲩϣⲓ|ushi}}<br /> | {{tar|ⲱϣ|ûsh}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϣ|(a)sh}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲇⲁ|mada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁ|ma}}<br /> | {{tar|ⲙⲓϧⲁ|miha}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲙⲁ|mima}}<br /> | {{tar|ⲙⲉ|me}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲩⲣⲁⲗ|ural}}<br /> | {{tar|ⲩⲣⲓ|uri}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲗ|ral}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲩⲣϣⲓ|urshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲣ|shûr}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲇⲁ|rada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲣⲁ|ra}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲣⲟ(ⲛ)|ro(n)}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲥⲩ|usu}}<br /> | {{tar|ⲱⲥ|ûs}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲥ|(a)s}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲓ|si}}<br /> | {{tar|(ⲓ)ⲥ|(i)s}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲇⲁ|sada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲁ|sa}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲁ|sua}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙⲁ|suma}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ|se}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥⲩ|masu}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁϣⲓ|mashi}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲛⲁⲗ|unal}}<br /> | {{tar|ⲩⲛⲓ|uni}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲗ|nal}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲱϣⲓ|nûshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲛ|shûn}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲇⲁ|nada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲁ|na}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲛⲟ(ⲛ)|no(n)}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲱⲛ|zûn}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ϩⲟⲥ|hos}}<br /> | {{tar|ϩⲱ|hû}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϩ|(a)h}}<br /> | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲏ|hî}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲇⲁ|hada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲁ|ha}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ϩ|(î)h}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲩⲥ|nus}}<br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ⲛ|(î)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲩϣ|hush}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲱⲗ|sûl}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲁϣⲓ|sashi}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲇⲁ|suda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲩ|su}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | mn.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲁⲗ|nûmal}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲓ|nûmi}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙ|nûm}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲥⲓ|ansi}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛⲥ|(a)ns}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲩⲙⲇⲁ|anumda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲩⲗ|napul}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲓ|napi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲡⲓ|anpi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲓⲥⲁ|anisa}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲓⲥ|nis}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲉⲗⲁ|gela}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲓϣⲓ|gishi}}<br /> | {{tar|ⲅⲉⲇⲁ|geda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲅⲁ|ga}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲁⲥⲁ|nasa}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϣⲁϣⲓ|shashi}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲉⲇⲁ|seda}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> Brak danej formy, oznaczony w tabeli pauzą (&amp;mdash;), wskazuje na użycie pełnej formy (jeśli dostępna), lub formy sprzężonej przypadka wymaganego przez rekcję standardową &amp;ndash; np. dla komitatywu będzie to dopełniacz.<br /> <br /> Tarejski nie posiada zaimków czy przymiotników dzierżawczych. W ich miejsce korzysta się z postponowanej konstrukcji komitatywnej z przyimkiem {{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu|do}} i odpowiednią formą sprzężoną: dopełniaczową lub komitatywną, jeśli istnieje:<br /> <br /> &lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 40px&quot;&gt;<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲙⲉ|insume|mój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲣⲟ|insuro|nasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲥⲉ|insuse|twój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲙⲁⲥ|insu mas|Pana, Pani}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲟ|insuno|wasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲍⲟⲛ|insu zon|Państwa}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱϩ|insûh|jego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱⲛ|insûn|jej}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩϩⲁⲗ|insuhal|tego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲋⲥⲩⲗ|inssul|jego, jej, tego}} (w praktyce często używany w znaczeniu „czyjś, kogoś, obojętnie kogo”)<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲱⲙ|insunûm|ich, mężczyzn}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲡ|insunap|ich, kobiet}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲅⲉⲗⲁ|insugela|ich, rzeczy, zwierząt, itp.}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲥⲁ|insunasa|ich, obojętnie kogo}} (rzadko używany)<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> === Partykuły deiktyczne ===<br /> Zaimki wskazujące w tarejskim wyewoluowały w nieodmienne partykuły deiktyczne. Pozwalają one na czterostopniową identyfikację położenia obiektu, o którym mowa: „ten” &amp;ndash; „ten (trochę dalej)” &amp;ndash; „tamten (trochę bliżej)” &amp;ndash; „tamten”. Znaczenie każdej partykuły uzależnione jest od tego, czy stojąca za nią grupa nominalna jest w formie określonej czy w nieokreślonej. Dodatkowo, użycie formy pustej pozwala na oddanie znaczeń „ten” i „tamten” bez kontrastowania obiektów względem siebie.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 560px&quot; <br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Liczba<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Rodzaj<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (I)&lt;br /&gt;„ten”<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień II<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień III<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień IV<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień V<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (VI)&lt;br /&gt;„tamten”<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mn.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma pusta<br /> |}<br /> <br /> === Liczebnik ===<br /> Tarejski posiada dziesiętny system liczebnikowy. Liczebniki główne nie odmieniają się przez rodzaj, liczebniki porządkowe natomiast posiadają formy męskie, żeńskie i nijakie. Jako że derywacja form dla rodzaju żeńskiego i nijakiego jest przewidywalna, w tabeli poniżej przedstawione zostaną tylko liczebniki porządkowe w rodzaju męskim.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 1050px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 1<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|Ⲁ}}<br /> | {{tar|ⲩⲉ|we}}<br /> | {{tar|ⲧⲁⲃⲩ|tabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 11<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲀ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲩⲉ|mûtwe}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲧⲁⲃⲩ|pammûttabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 30<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲃⲁ|maba}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲁⲃⲩ|pammabu}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> ! {{tar|Ⲃ}}<br /> | {{tar|ⲥⲓⲛⲁ|sina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲓⲛⲩ|pamsinu}}<br /> ! 12<br /> ! {{tar|ⲒⲂ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲁ|mûssina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲩ|pammûssinu}}<br /> ! 40<br /> ! {{tar|ⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲓⲙⲓ|khimi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲓⲙⲩ|pamkhimu}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> ! {{tar|Ⲅ}}<br /> | {{tar|ϣⲩⲛⲇ|shund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩⲛⲇⲩ|pamshundu}}<br /> ! 13<br /> ! {{tar|ⲒⲄ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇ|mûtshund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇⲩ|pammûtshundu}}<br /> ! 50<br /> ! {{tar|Ⲕ}}<br /> | {{tar|ⲧⲟ|to}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲧⲟⲧⲩ|pamtotu}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> ! {{tar|Ⲇ}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲛⲧ|fant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϥⲁⲛⲧⲩ|pamfantu}}<br /> ! 14<br /> ! {{tar|ⲒⲆ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧ|mûtfant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧⲩ|pammûtfantu}}<br /> ! 60<br /> ! {{tar|ⲔⲒ}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲥⲓ|sasi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲁⲥⲩ|pamsasu}}<br /> |-<br /> ! 5<br /> ! {{tar|Ⲉ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲓⲁ|diya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲓⲩ|pamdiyu}}<br /> ! 15<br /> ! {{tar|ⲒⲈ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲇⲓⲓⲁ|mûdiya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲇⲓⲓⲩ|pammûdiyu}}<br /> ! 70<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ϣⲩϥⲩ|shufu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩϥⲩ|pamshufu}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> ! {{tar|Ⲋ}}<br /> | {{tar|ⲥⲟⲓⲁ|soya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲟⲓⲩ|pamsoyu}}<br /> ! 16<br /> ! {{tar|ⲒⲊ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲁ|mûssoya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲩ|pammûssoyu}}<br /> ! 80<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲉⲙⲩ|khemu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲉⲙⲩ|pamkhemu}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> ! {{tar|Ⲍ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲛ|shan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙmϣⲁⲛⲩ|pamshanu}}<br /> ! 17<br /> ! {{tar|ⲒⲌ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲁⲛ|mûtshan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲁⲛⲩ|pammûtshanu}}<br /> ! 90<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲥⲩ|pasu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲡⲁⲥⲩ|pampasu}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> ! {{tar|Ⲏ}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲙ|kham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲁⲙⲩ|pamkhamu}}<br /> ! 18<br /> ! {{tar|ⲒⲎ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲕⲭⲁⲙ|mûkkham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲕⲭⲁⲙⲩ|pammûkkhamu}}<br /> ! 100<br /> ! {{tar|Ⲗ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲇⲁ|shada}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲁⲇⲩ|pamshadu}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> ! {{tar|Ⲑ}}<br /> | {{tar|ⲁⲥⲓⲧ|asit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲁⲥⲓⲧⲩ|pamasitu}}<br /> ! 19<br /> ! {{tar|ⲒⲐ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧ|mûtasit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧⲩ|pammûtasitu}}<br /> ! 500<br /> ! {{tar|Ⲙ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲋⲥⲁ|dissa}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲋⲥⲩ|pamdissu}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> ! {{tar|Ⲓ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧ|mût}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲩ|pammûtu}}<br /> ! 20<br /> ! {{tar|ⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲓⲁⲧ|yat}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲓⲁⲧⲩ|pamyatu}}<br /> ! 1000<br /> ! {{tar|Ⲛ}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϩⲁⲗⲩ|pamhalu}}<br /> |}<br /> <br /> === Czasownik ===<br /> Odmiana czasownika w tarejskim ma najprawdopodobniej aglutynacyjną genezę i nie jest wyprowadzalna z języka pranuweńskiego w bezpośredni sposób. Tarejski czasownik niesie ze sobą następujące informacje o następujących kategoriach gramatycznych:<br /> * osobę (pod postacią końcówek osobowych oraz ruchomej klityki osobowej, funkcyjnie bliskiej zaimkowi osobowemu podmiotu),<br /> * czas, tryb i aspekt &amp;ndash; granica między kategorią czasu i aspektu w tarejskim jest dość płynna, a formy wyrażające te kategorie nazywa się zbiorczo „czasoaspektami”. Język tarejski posiada siedem takich konstrukcji czasoaspektowych: ''imperfectum'' („[przeszły] niedokonany”), ''stativum'' („[przeszły] dokonany”), ''indefinitum'' („nieprzeszły”), ''potentialis'' („potencjalny”), ''conditionalis'' („warunkowy”), ''inferentialis'' („nieświadka”) oraz ''imperativum'' („rozkazujący”), <br /> * stronę &amp;ndash; domyślną stroną jest strona czynna. Stronę bierną stanu oraz stronę zwrotną wyraża się za pomocą morfemów fleksyjnych. Strona bierna procesu jest konstrukcją peryfrastyczną.<br /> Dodatkowo, wyróżnia się następujące formy bezosobowe:<br /> * bezokolicznik prosty i kauzatywny,<br /> * imiesłów przymiotnikowy uprzedni bierny, imiesłów przymiotnikowy uprzedni czynny,<br /> * supinum.<br /> Czasowniki dzielą się na kilka klas odmian, uzależnionych od budowy rdzenia czasownika bazowego, tzn. pomijających ewentualne prefiksy:<br /> * klasa I: rdzenie mocne (C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;C&amp;mdash;C) &amp;ndash; złożone z samych spółgłosek. Wygłosowym dźwiękiem bezokolicznika będzie zawsze spółgłoska: {{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙ|kharem|handlować}}, {{tar|ⲕⲩⲙⲩⲙ|kumum|pracować w polu}}, {{tar|ⲛⲓⲡⲁⲗ|nipal|opowiadać}};<br /> * klasa II: rdzenie zgeminowane (G&amp;mdash;C, C&amp;mdash;G) &amp;ndash; jednym z elementów jest zbitka spółgłoskowa lub geminaty: {{tar|ⲋⲥ|ss}} lub {{tar|ϯⲗ|ll}}: {{tar|ⲡⲩⲛⲇ|pund|gasić}}, {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siadać}}, {{tar|ϯⲗⲟⲣ|kuć}};<br /> * klasa III: rdzenie słabe inicjalnie (J&amp;mdash;C, J&amp;mdash;C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;J&amp;mdash;C) &amp;ndash; pierwszym lub środkowym elementem jest półsamogłoska, która często wokalizuje się lub jest absorbowana przez sąsiednie dźwięki w odmianie: {{tar|ⲓⲁⲛⲁⲥ|yanas|kłamać}}, {{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛ|walen|zdobić}};<br /> * klasa IV: rdzenie słabe finalnie (C&amp;mdash;J, C&amp;mdash;C&amp;mdash;J) &amp;ndash; ostatnim elementem jest półsamogłoska. Taki rdzeń wymaga samogłoski podtrzymującej i dlatego bezokolicznik w wygłosie otrzymuje samogłoskę /{{IPA|ɑ}}/: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}}, {{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya|biec, ciec}}, {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲓⲁ|danaya|czcić}}.<br /> <br /> Dodatkowo, część czasowników jest nieregularna w wyniku zmian fonetycznych lub suplecji. Zbiór ten czasem nazywa się klasą V. <br /> <br /> ==== Formy bezosobowe ====<br /> Czasownik tarejski posiada dwa bezokoliczniki &amp;ndash; prosty i kauzatywny. Bezokolicznik kauzatywny jest tworzony poprzez dodanie przefiksu {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} oraz retrakcję konturu samogłoskowego. W ten sposób rdzeń słaby finalnie t-w „długość” przybiera formę prostą {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} i {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}}. Jeśli samogłoski konturu już są tylne, nie ulegają one zmianie, np. k-ss „siedzenie” przybiera formy {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} i {{tar|ⲥⲉⲕⲁⲋⲥ|sekass|siadać}}. Kauzatywność bezokolicznika jest czasami względna lub nieoczywista z powodu etymologicznego zatarcia, np. {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} i {{tar|ⲥⲉⲥⲏⲩⲁⲇ|sesîwad|przekazać, oddać}}. W złożonych formach czasownikowych prefiks {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} umieszczony jest jako ostatni prefiks, w bezpośrednim sąsiedztwie rdzenia, np. {{tar|ⲁⲛⲥⲉⲭⲁⲧⲩⲙ|ansekhatum|zamykać na klucz}} od {{tar|ⲁⲛⲭⲁⲓⲧⲱⲙ|ankhaitûm|być zamkniętym na klucz}}.<br /> <br /> Supinum odpowiada funkcyjnie polskim konstrukcjom z „aby” i „do”, wskazując na cel lub przeznaczenie danej czynności lub przedmiotu. Formalnie przypmina rzeczownik liczby pojedynczej rodzaju męskiego w mianowniku i w mowie potocznej często jest z nim mylony. Supinum konstruuje się przez wymianę konturu fonetycznego na podniesiony o jeden stopień i dodanie końcówki {{tar|&amp;ndash;ⲟⲥ|&amp;ndash;os}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲕⲟⲋⲥⲟⲥ|kossos|aby usiąść, do siedzenia}}, {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲓⲩⲟⲇⲟⲥ|siwodos|aby rozkazywać, do rozkazywania}}. Jeśli samogłoski konturu są już w najwyższym szeregu, nie ulegają zmianie. Zarówno /{{IPA|e̞}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|i}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|o̞}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|u}}/. Jeśli rdzeń jest słaby finalnie, podtrzymująca go samogłoska zostaje ucięta: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲟⲩⲟⲥ|setowos|aby wydłużyć, do wydłużania}}.<br /> <br /> Imiesłowy przymiotnikowe funkcjonują w tarejskim w charakterze przymiotników odczasownikowych. Nie są mocno obciążone funkcyjnie i nie należą do powszechnych. Imiesłów uprzedni bierny tworzy się w rodzaju męskim poprzez otoczenie rdzenia cyrkumfiksem {{tar|ⲁ&amp;ndash; &amp;ndash;ⲁⲍⲩ|a&amp;ndash; &amp;ndash;azu}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲍⲩ|akassazu|posadzony}}. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą swoją samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁⲍⲩ|setawazu|wydłużony}}. Imiesłów uprzedni czynny tworzy się poprzez wymianę konturu fonetycznego na obniżony o jeden stopień i dodanie sufiksu {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}: {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲉⲩⲁⲇⲓⲛ|sewadin|który rozkazał}}. Zarówno /{{IPA|i}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|e̞}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|u}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|o̞}}/. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} → {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓⲛ|taiwin|który wydłużał}}. Formy żeńskie i nijakie tworzy się w zgodzie z odmianą przymiotnikową.<br /> <br /> ==== Formy osobowe ====<br /> ===== Preliminaria =====<br /> Tarejskie formy osobowe są zwykle wielofunkcyjne, wskazując na osobę, liczbę, czas, aspekt, tryb oraz stronę jednocześnie. Szczególnie rozgraniczenie czasu, aspektu i trybu jest trudne: granice między poszczególnymi formami czasowo-aspektowymi wyznaczają granice przede wszystkim między relacjami mówiącego do tego, o czym mówi, następnie sposobami przedstawienia tego, o czym mówi, a dopiero na końcu między poszczególnymi ramami czasowymi. Z tego powodu często mówi się, że kategoria czasu jako taka w tarejskim nie istnieje, a jej rolę spełniają okoliczniki i wyrażenia okolicznikowe, a także kontekst zdaniowy.<br /> <br /> Tabele poniżej ukażą odmianę we wszystkich formach czasowo-aspektowych dla czterech klas regularnych oraz dwóch czasowników nieregularnych: jednego, w którym nieregularność wynika z przeszłych zmian fonetycznych, oraz kolejnego, w którym odmiana jest formalnie regularna, ale odbywa się na kilku tematach w wyniku zlania się kilku czasowników w jeden. Wcześniej przedstawione zostaną klityki osobowe, które przynależą do każdej formy osobowej czasownika, ale mogą się z nią łączyć zarówno w pozycji nagłosowej, jak i wygłosowej, a ich powtarzanie w każdej tabeli zaburzyłoby czytelność.<br /> <br /> ===== Klityki osobowe =====<br /> Klityki osobowe mogą być umieszczone na początku lub na końcu formy czasownika. Prepozycja klityki to forma neutralna &amp;ndash; postpozycją sugeruje się podkreślenie roli podmiotu w kontekście wypowiedzi. Klityki przybierają różne formy w zależności od ich kontekstu fonetycznego, a także &amp;ndash; w 3. osobie &amp;ndash; od rodzaju (lub jego braku). Tabela poniżej prezentuje wszystkie formy klityczne.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 450px&quot;<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Nagłos, przed samogł.<br /> ! Nagłos, przed spółgł.<br /> ! Wygłos, po samogł.<br /> ! Wygłos, po spółgł.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲓⲙ&amp;ndash;|im&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲓ&amp;ndash;|i&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;y}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲙ|&amp;ndash;im}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲓⲛ&amp;ndash;|in&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲛⲓ&amp;ndash;|ni&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲛ|&amp;ndash;n}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲕ&amp;ndash;|ak&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲕ|&amp;ndash;k}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛ&amp;ndash;|ten&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲧⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|te(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲧⲉⲛ|&amp;ndash;ten}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲧⲉⲛ|&amp;ndash;aten}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;6&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲉϥ&amp;ndash;|ef&amp;ndash;}}<br /> | rowspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲉ&amp;ndash;|e&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϥⲩ|&amp;ndash;fu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉϥ|&amp;ndash;ef}}<br /> |-<br /> ! r.ż.<br /> | {{tar|ⲉⲥ&amp;ndash;|es&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲩ|&amp;ndash;su}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲥ|&amp;ndash;es}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | {{tar|ⲉⲍ&amp;ndash;|ez&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲍⲩ|&amp;ndash;ⲍu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲍ|&amp;ndash;ez}}<br /> |-<br /> ! bezrodz.<br /> | {{tar|ⲓϩ&amp;ndash;|ih&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲓ&amp;ndash;|hi&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩ|&amp;ndash;h}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓϩ|&amp;ndash;ih}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! żywotny<br /> | {{tar|ⲥⲉⲛ&amp;ndash;|sen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|se(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲉⲛ|&amp;ndash;sen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲥⲉⲛ|&amp;ndash;asen}}<br /> |-<br /> ! nieżywotny<br /> | {{tar|ϩⲉⲛ&amp;ndash;|hen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|he(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩⲉⲛ|&amp;ndash;hen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁϩⲉⲛ|&amp;ndash;ahen}}<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Indefinitum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙ|kupować}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥ|siedzieć}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲁⲥ|ianas|kłamać}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛ|walen|zdobić}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîia|biec}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | niereg.&lt;br /&gt;{{tar|ⲃⲁⲗ|bal|dać}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | supl.&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁϣ|kash|dołączyć}}<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! | poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲟ|kharemo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲟ|kharemetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲟ|kasso}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲟ|kassetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁ|&amp;ndash;ama}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲁ|kassama}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲟ|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲟ|inso}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲟ|insetho}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲁ|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁ|insa}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;ⲟ|V&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲟ|uleno}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|V&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲟ|ulenetho}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;ⲁ|V&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁ|ulena}}<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Stativum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Imperfectum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Potentialis'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Conditionalis'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Inferentialis'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Imperativum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> <br /> [[Kategoria:Języki Kyonu|Tarejski]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_tarejski&diff=23464 2018-02-07T12:32:46Z

<p>Widsið: /* Czasownik */</p> <hr /> <div>{{ język<br /> | kolor = #7851A9 | nazwa = tarejski | nazwa własna = Ⲑⲁⲣⲩ ''Tharu''<br /> | twórca = [[User:Widsið|Widsið]] | rok = 2017-2018 | cel = użytkowanie w conworldzie | wersja = 0.5 | nazwa conworldu = [[Kyon]]<br /> | państwa = [[Tarum]] | regiony = wschodni Kyon | mówiący = bd.<br /> | alfabet = nieopracowany conscript (''in loco'': alfabet koptyjski)<br /> | typologia = fleksyjny niekonkatenatywny&lt;br /&gt;VSO<br /> | klasyfikacja = <br /> '''języki nuweńskie''' (?)<br /> : języki antyponuweńskie<br /> :: tarejski<br /> }}<br /> '''Język tarejski''' (Ⲑⲁⲣⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Tharu epilu'' [{{IPA|ˈtʰɑ.ru e̞ˈpi.lu}}]) &amp;ndash; język o nieustalonej klasyfikacji, powszechnie uważany za członka grupy [[języki nuweńskie|języków nuweńskich]], w której tworzy oddzielną podgrupę ''antyponuweńską''. Tarejski jest językiem urzędowym [[Tarum]], chociaż najprawdopodobniej rozwinął się w innej części świata, skąd do wschodniego Kyonu został zawleczony w wyniku niemożliwej do umieszczenia w czasie wędrówki ludów. Izolacja geopolityczna kraju sprawiła, że jest niemal całkowicie wolny od identyfikowalnego zewnętrznego wpływu, chociaż dzieli kilkanaście leksemów, głównie dotyczących fauny i flory, z językami prymitywnych plemion zamieszkujących otaczające Tarum lasy deszczowe.<br /> <br /> Obecnie można wyróżnić dziewięć dialektów języka tarejskiego, a ich zasięg pokrywa się mniej więcej z podziałem administracyjnym kraju, opartym w dużej mierze o naturalne przeszkody dla rozwoju osadnictwa. Istnieje również odgórnie regulowany język standardowy (Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Assemanu epilu'' „oczyszczony język”), używany przede wszystkim w oficjalnej komunikacji. Tarejski zapisywany jest pismem alfabetycznym nieco przypominającym [[runy nuweńskie]]. Pismo ma charakter alfabetyczny i w dużej mierze dobrze odzwierciedla wymowę, dosyć mocno trzymając się zasady „jeden znak &amp;ndash; jeden dźwięk”. Zarówno słownictwo, jak i niekonkatenatywna morfologia języka są sprowadzalne do [[język pranuweński|pranuweńszczyzny]], ale badania tarejskiego zawsze były utrudnione ze względu na zamknięty charakter Tarum.<br /> <br /> Można przypuszczać, że niedawne otwarcie Tarum na świat w połączeniu z ożywionym zainteresowaniem obcymi kulturami na całym świecie będzie sprzyjało badaniom lokalnej mowy i pozwoli na udzielenie odpowiedzi na wiele pytań, dotyczących zarówno języka, jak i etnogenezy Tarejów.<br /> <br /> == Fonetyka i fonologia ==<br /> Tarejski posiada prosty system dźwiękowy, składający się z ośmiu samogłosek, dwóch półsamogłosek oraz osiemnastu spółgłosek.<br /> === Samogłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; |<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Przednie<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Środkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Tylne<br /> |-<br /> ! Przymknięte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/ ・ ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> |-<br /> ! Średnie<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> ! Otwarte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |}<br /> Tarejski system samogłoskowy wyraźnie ciąży ku większemu przymknięciu, jednocześnie nie przesuwając się wyraźnie ani w przód, ani w tył jamy ustnej. Środkowe przymknięte samogłoski ‹ⲏ› /{{IPA|ɨ}}/ i ‹ⲱ› /{{IPA|ʉ}}/ są nieco bardziej otwarte, niż skrajne ‹ⲓ› /{{IPA|i}}/ i ‹ⲩ› /{{IPA|u}}/. Warto zauważyć, że tylne samogłoski są zawsze zaokrąglone, a przednie &amp;ndash; nigdy. Zaokrąglenie jest wyraźne i skompresowane. Samogłoski nie ulegają redukcji w pozycji nieakcentowanej. Długość samogłoski nie ma fonemicznego znaczenia, chociaż najprawdopodobniej opozycja iloczasowa istniała w przeszłości &amp;ndash; wskazuje na to obecność długich dźwięków we wszystkich pozostałych językach nuweńskich. W tarejskim dyftongi nie występują; ostatni z notowanych jeszcze [[kalendarze Kyonu|300 lat temu]] dyftongów ‹ⲁⲓ› uległ koalescencji do /{{IPA|æ}}/, a w dalszej perspektywie najpewniej zleje się z ‹ⲉ› /{{IPA|e̞}}/, do którego stopniowo zbliża się w wymowie. Ortografia tarejska nie oznacza historycznych dyftongów we współczesnych pismach w myśl zasady o fonemiczności, jednak można je znaleźć w starszych tekstach. <br /> <br /> === Półsamogłoski ===<br /> Tarejski posiada dwie półsamogłoski /{{IPA|j}}/ i /{{IPA|w}}/, zapisywane jak ich samogłoskowe odpowiedniki: ‹ⲓ› oraz ‹ⲩ›. Mają one specjalny status w systemie morfofonemicznym tego języka: mimo że inaczej niż samogłoski nie mogą stanowić jądra sylaby, zdarza się, że rdzenie spółgłoskowe są przez nie dopełniane, tak jakby stanowiły one prawdziwe samogłoski, zachowując jednak swój spółgłoskowy status, tzn. tworząc dodatkowy element spółgłoskowego łańcucha. Dodatkowo, rdzenie w których skład wchodzą półsamogłoski, nazywane są rdzeniami płynnymi i podlegają nieco innym zasadom odmiany.<br /> <br /> === Spółgłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1000px&quot;<br /> |-<br /> ! <br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowo-&lt;br /&gt;-zębowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Dziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Zadziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Podniebienne<br /> |-<br /> ! Nosowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲙ /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲛ /{{IPA|n}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Zwarto-&lt;br /&gt;-wybuchowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲡ /{{IPA|p}}/・ⲫ /{{IPA|pʰ}}/・ⲃ /{{IPA|b}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲧ /{{IPA|t}}/・ⲑ /{{IPA|tʰ}}/・ⲇ /{{IPA|d}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲕ /{{IPA|k}}/・ⲭ /{{IPA|kʰ}}/・ⲅ /{{IPA|g}}/<br /> |-<br /> ! Szczelinowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϥ /{{IPA|f}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲥ /{{IPA|s}}/・ⲍ /{{IPA|z}}/・(ⲋⲥ /{{IPA|sː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϣ /{{IPA|ʃ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϧ /{{IPA|ɣ}}/<br /> |-<br /> ! Drżące<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲣ /{{IPA|r}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Aproksymanty<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲗ /{{IPA|l}}/・(ϯⲗ /{{IPA|lː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |}<br /> Charakterystyczną cechą tarejskiej fonologii jest fonemiczny kontrast między aspirowanymi, nieaspirowanymi i dźwięcznymi spółgłoskami zwartymi, nieobecny w pokrewnych językach. Ponadto, inaczej niż samogłoski, spółgłoski ulegają szeregowi przemian pozycyjnych. <br /> <br /> Status geminat ‹ⲋⲥ› oraz ‹ϯⲗ›, wywodzących się z dawnych zbitek spółgłoskowych *vs oraz *tl &amp;ndash; stąd ich nietypowy zapis &amp;ndash; jest niejasny. Przez Tarejów są one odbierane jako jeden dźwięk i nie rozdziela się ich przy podziale na sylaby: Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ → Ⲁ・ⲋⲥⲉ・ⲙⲁ・ⲛⲩ. Jednocześnie trudno jest wskazać na pary minimalne, które pozwalałyby uznać je za odrębne fonemy. Nieco inaczej traktowane jest ‹ⲛⲛ› [{{IPA|nː}}], często wyraźnie artykulacyjnie rozdzielane na dwa elementy a nie przytrzymane.<br /> <br /> Obserwuje się w tarejskim zjawisko lenicji, w języku standardowym i większości dialektów dotyczy ono jednak wyłącznie dźwięcznych spółgłosek zwartych, które w pozycji między dwiema samogłoskami ulegają frykatywizacji: /{{IPA|b}}/ → [{{IPA|β}}]; /{{IPA|d}}/ → [{{IPA|ð}}]; /{{IPA|g}}/ → [{{IPA|ɣ}}]. Zjawisko to zachodzi także w pozycji międzywyrazowej, tzn. granica wyrazu jest ignorowana. Ponadto, dźwięczne spółgłoski nosowe, szczelinowe i zwarto-wybuchowe ulegają ubezdźwięcznieniu przed spółgłoską bezdźwięczną i w wygłosie, chyba że następne słowo zaczyna się na samogłoskę: wtedy dźwięczność zostaje utrzymana w wypadku spółgłosek nosowych i szczelinowych, a spółgłoski zwarto-wybuchowe zostają poddane lenicji.<br /> <br /> === Budowa sylaby ===<br /> Sylaba w języku tarejskim musi się składać przynajmniej z jednej samogłoski, do której dodatkowo może zostać dostawiony pojedynczy nagłos i podwójny wygłos:<br /> <br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;(C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) V (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) (C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> W pozycji '''C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' może stać dowolna spółgłoska, półsamogłoska, lub geminata ‹ⲋⲥ› albo ‹ϯⲗ›. W pozycjach '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' i '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' nie może się znaleźć geminata, dodatkowo, jeśli w pozycji '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' pojawia się półsamogłoska, sylaba zostaje automatycznie zamknięta. Jeśli sylabę otwierała geminata, pozycja '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' również jest niedostępna.<br /> <br /> Dla celów metrycznych i prozodycznych wyróżnia się cztery rodzaje sylab. Poniższa tabela przedstawia ich nazwy oraz uproszczoną budowę, gdzie G oznacza geminatę, J oznacza półsamogłoskę, a C &amp;ndash; dowolną inną spółgłoskę.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słabsza<br /> | V<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słaba<br /> | CV, VC, JV, VJ<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocna<br /> | CVC, CVJ, JVC, GV<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocniejsza<br /> | CVCC, JVCC, GVC<br /> |}<br /> <br /> === Prozodia ===<br /> Akcent w języku tarejskim pada na przedostatnią sylabę, jest stały i ma charakter dynamiczny. Ze względu na swoją stałą pozycję, nie jest fonemiczny. Akcenty pomocnicze pojawiają się na co drugiej sylabie od końca, jeśli wyraz ma więcej niż trzy sylaby, por. np. Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ [{{IPA|e̞ˌsu.tɑˈnʉr.pɑl}}]. Tarejski jest językiem czasowanym według mor, gdzie sylaby słabsze trwają pół mory, sylaby słabe &amp;ndash; jedną morę, sylaby mocne &amp;ndash; półtorej mory, a sylaby mocniejsze &amp;ndash; dwie mory. Charakteryzuje się też opadającą tonacją, także w pytaniach tak/nie, co może być źródłem nieporozumień.<br /> <br /> == Fleksja ==<br /> === Rzeczownik i przymiotnik ===<br /> Tarejskie rzeczowniki i przymiotniki odmieniają się przez następujące kategorie gramatyczne:<br /> * przypadki &amp;ndash; mianownik, dopełniacz, celownik i biernik,<br /> * stany &amp;ndash; „pusty”, określony i nieokreślony,<br /> * liczby &amp;ndash; pojedyncza i mnoga oraz szczątkowe formy podwójnej.<br /> Ponadto, przymiotniki podlegają odmianie przez rodzaje &amp;ndash; męski, żeński i nijaki &amp;ndash; w uzgodnieniu z rzeczownikiem, który określają. Formą prototypową &amp;ndash; słownikową jest mianownik w stanie pustym w liczbie pojedynczej, w przypadku przymiotnika w rodzaju męskim. Końcówki, które przyjmują poszczególne rzeczowniki i przymiotniki są uzależnione od ostatniego dźwięku lub serii dźwięków, a nie od rodzaju.<br /> <br /> Rzeczowniki i przymiotniki pogrupowane są w klasy deklinacyjne, podzielone na grupy: słabą i mocną. W odmianie słabej przynależność do klasy determinuje długość rdzenia. W odmianie mocnej klasę wyznacza końcówka formy prototypowej. Daje to łącznie dziesięć klas odmiany. Ponadto, istnieją rzeczowniki i przymiotniki nieodmienne, derywowane z rdzeni jednospółgłoskowych (historycznie jedną ze spółgłosek było zwarcie krtaniowe).<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | Klasa&amp;nbsp;→<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Słaba<br /> ! colspan=&quot;24&quot; | Mocna<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Szablon / końcówka&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us, &amp;ndash;is, &amp;ndash;os<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;n<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;m<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;C<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;o<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;u<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;i<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;a<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Przykładowy&lt;br /&gt;rzeczownik&amp;nbsp;→<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲛⲩⲩⲩ}}&lt;br /&gt;''nuwu''&lt;br /&gt;„dziecko”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲁⲙⲁⲓⲁ}}&lt;br /&gt;''mamaya''&lt;br /&gt;„dolina, jar”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲡⲓⲗⲩⲥ}}&lt;br /&gt;''pilus''&lt;br /&gt;„słowo”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲓⲇⲇⲁⲛ}}&lt;br /&gt;''middan''&lt;br /&gt;„dolina”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|Ⲑⲁⲣⲱⲙ}}&lt;br /&gt;''Tharûm''&lt;br /&gt;„[[Tarum]]”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲧ}}&lt;br /&gt;''danat''&lt;br /&gt;„czerń”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟ}}&lt;br /&gt;''assarto''&lt;br /&gt;„brama”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲗⲁⲕⲩ}}&lt;br /&gt;''laku''&lt;br /&gt;„namiot”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲃⲓⲃⲓ}}&lt;br /&gt;''bibi''&lt;br /&gt;„schronienie”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ}}&lt;br /&gt;''zora''&lt;br /&gt;„niebo”<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Typowy rodzaj&lt;br /&gt;rzeczownika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''każdy''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us ''męski'', &amp;ndash;is ''żeński'', &amp;ndash;os ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Rodzaj&lt;br /&gt;przymiotnika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 5%&quot; | Liczba&lt;br /&gt;↓<br /> ! Stan&amp;nbsp;→&lt;br /&gt;Przypadek&amp;nbsp;↓<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ni<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;o<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;oti<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;u<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;it<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;at<br /> |-<br /> ! Dopełniacz<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;ûl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;al<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vsal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ol<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;il<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;al<br /> |-<br /> ! Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;os<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;us<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;is<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;îs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;as<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nun<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;min<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mîn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;on<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otin<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;un<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;in<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;în<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;an<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;3&quot; | Mn.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vyu (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnt<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnta<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;na<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ma<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;mana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idena<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adena<br /> |-<br /> ! Dopełniacz&lt;br /&gt;Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;6&quot; | &amp;ndash;wial&lt;br /&gt;&amp;ndash; yal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vnal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCatal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;owal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;unal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;idil<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;adil<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vnat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vtinat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;manat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idenas<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adenas<br /> |-<br /> |}<br /> &lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;'''Objaśnienie symboli:''' C &amp;mdash; dowolna spółgłoska; J &amp;mdash; dowolna półsamogłoska; V &amp;mdash; dowolna samogłoska; &lt;s&gt;V&lt;/s&gt; &amp;mdash; końcówka powoduje usunięcie samogłoski poprzedzającej wyznacznik deklinacji&lt;/span&gt;<br /> <br /> Przynależność przymiotnika do klasy deklinacyjnej determinuje jego końcówka deklinacyjna w rodzaju męskim. Rozkłada się to w sposób następujący:<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;u, to wtedy w rodzaju żeńskim przyjmie on końcówkę &amp;mdash;i, a w nijakim: &amp;mdash;o,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;n, to tę samą końcówkę będzie on miał w rodzaju nijakim, a w rodzaju żeńskim przybierze końcówkę &amp;mdash;a,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;m, to tę samą końcówkę będzie on miał także w rodzaju żeńskim i nijakim,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest dowolna spółgłoska, to znaczy, że posiada on tylko formy puste, równe w każdym rodzaju i może występować tylko w orzeczniku albo jako element kompozytu przymiotnikowo-rzeczownikowego.<br /> <br /> ===== Nieregularna liczba mnoga rzeczowników =====<br /> Część rzeczowników z różnych względów posiada nieregularne formy liczby mnogiej. W przeważającej części są to pozostałości systemu tworzenia liczby mnogiej niekonkatenatywnej („łamanej”). Rzeczowniki tak tworzone, pomimo mnogiego znaczenia, otrzymują pojedyncze końcówki odmiany przez przypadki. W grupie rzeczowników o takiej odmianie znajdują się:<br /> &lt;div style=&quot;column-count: 3; column-gap: 30px&quot;&gt;<br /> * ''kush'' {{tar|ⲕⲩϣ}} „droga” &amp;mdash; ''akushi'' {{tar|ⲁⲕⲩϣⲓ}} „drogi”<br /> * ''mîr'' {{tar|ⲙⲏⲣ}} „człowiek” &amp;mdash; ''mira'' {{tar|ⲙⲓⲣⲁ}} „ludzie”<br /> * ''nabi'' {{tar|ⲛⲁⲃⲓ}} „parafia” &amp;mdash; ''eneb'' {{tar|ⲉⲛⲉⲃ}} „parafie”<br /> * ''neb'' {{tar|ⲛⲉⲃ}} „ojciec” &amp;mdash; ''naba'' {{tar|ⲛⲁⲃⲁ}} „ojcowie”<br /> * ''shi'' {{tar|ϣⲓ}} „dom” &amp;mdash; ''ashû'' {{tar|ⲁϣⲱ}} „domy”<br /> * ''sînam'' {{tar|ⲥⲏⲛⲁⲙ}} „świątynia” &amp;mdash; ''sanûm'' {{tar|ⲥⲁⲛⲱⲙ}} „świątynie”<br /> * ''tel'' {{tar|ⲧⲉⲗ}} „wieża” &amp;mdash; ''telu'' {{tar|ⲧⲉⲗⲩ}} „wieże”<br /> * ''ummi'' {{tar|ⲩⲙⲙⲓ}} „matka” &amp;mdash; ''yamma'' {{tar|ⲓⲁⲙⲙⲁ}} „matki” <br /> * ''wam'' {{tar|ⲩⲁⲙ}} dzień” &amp;mdash; ''awama'' {{tar|ⲁⲩⲁⲙⲁ}} „dni”<br /> * ''zainab'' {{tar|ⲍⲁⲓⲛⲁⲃ}} „lud, plemię” &amp;mdash; ''zeneb'' {{tar|ⲍⲉⲛⲉⲃ}} „ludy, plemiona”<br /> &lt;/div&gt;<br /> Dodatkowo, części ciała występujące w parach zachowały historyczne formy liczby podwójnej, ale wyłącznie w mianowniku. W pozostałych formach odmieniają się regularnie, zgodnie z klasą deklinacyjną, do której należą.<br /> * ''bus'' {{tar|ⲃⲩⲥ}} „dłoń” &amp;ndash; ''buwa'' {{tar|ⲃⲩⲩⲁ}} „dłonie”<br /> * ''lor'' {{tar|ⲗⲟⲣ}} „oko” &amp;ndash; ''lora'' {{tar|ⲗⲟⲣⲁ}} „oczy”<br /> * ''subis'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲥ}} „ucho” &amp;ndash; ''subia'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲁ}} „uszy”<br /> * ''zeyu'' {{tar|ⲍⲉⲓⲩ}} „stopa” &amp;ndash; ''zeya'' {{tar|ⲍⲉⲓⲁ}} „stopy”<br /> <br /> ===== Inne nieregularności odmiany =====<br /> Rzeczowniki i przymiotniki, które w formie mianownikowej mają taką samą końcówkę, jaką otrzymałyby w innym przypadku, nie podwajają końcówki. Jest to szczególnie prominentna cecha nazw miejscowych zakończonych na &amp;ndash;''al'', których formy mianownika i dopełniacza w licznie pojedynczej są tożsame, ale może dotyczyć każdej innej formy, pogłębiając synkretyzm form przypadkowych.<br /> <br /> Niektóre ożywione rzeczowniki w rodzaju męskim, szczególnie te zakończone na &amp;ndash;''r'', przyjmują końcówki odmiany &amp;ndash;''n'' w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej.<br /> <br /> ==== Określoność ====<br /> Określoność jest oznaczana w tarejskim dodatkowym morfemem, mającym charakter proklitycznego morfemu, dodawanego do każdej grupy (przydawki, podmiotu) w obrębie frazy nominalnej. Morfem ten pierwotnie miał charakter rodzajnikowy, ale rozróżnienie rodzaju zanikło wraz z jego fonetyczną erozją. Morfem jest nieodmienny, posiada jednak kilka form, uzależnionych od kolejnego dźwięku. Proklityczny charakter morfemu oddaje się przez jego zapis ze znakiem rodziału ({{tar|⳿}}) w zapisie tarejskim, bądź z dywizem w transkrypcji.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 450px&quot;<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Otoczenie&lt;br /&gt;fon.<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Forma<br /> ! style=&quot;width: 60%&quot; | Przykład<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed samogł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | id&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲇ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''id-assartoti'' {{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟⲧⲓ||brama}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|l}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | il&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲗ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''il-lakû'' {{tar|ⲓⲗ⳿ⲗⲁⲕⲱ||namiot}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | im&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲙ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''im-mafela'' {{tar|ⲓⲙ⳿ⲙⲁϥⲉⲗⲁ||kropla}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|n}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | in&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲛ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''in-nurpilû'' {{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲩⲣⲡⲓⲗⲱ||urząd}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|s}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | is&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲥ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''is-sanûmi'' {{tar|ⲓⲥ⳿ⲥⲁⲛⲱⲙⲓ||świątynie}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed dowolną inną spółgł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | i&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''i-Tharûmi'' {{tar|ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ||[[Tarum]]}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==== Stopniowanie przymiotnika ====<br /> Tarejski przymiotnik posiada pięć stopni gradacji: pozytyw (stopień „równy”, używany w kontekstach, w których nic nie jest porównywane z niczym), ekwatyw (stopień „równy”, porównywane cechy są takie same), komparatyw (stopień wyższy), superlatyw (stopień „najwyższy”, cecha jest najintensywniejsza wśród porównywanych) oraz absolutyw (stopień „najwyższy”, cecha nie ma sobie równych i jest nieporównywalna z niczym). Przymiotnik stopniuje się w języku tarejskim zazwyczaj przy pomocy infiksu, który oddziela temat od wyznaczającej przynależność deklinacyjną końcówki. Wyjątkiem są przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na &amp;ndash;''m'', które przy stopniowaniu zmieniają przynależność klasową, przybierając końcówki deklinacji &amp;ndash;u. Ponadto, przymiotnik ''dobry'' posiada część form supletywnych, a przymiotniki ''zły'', ''ciemny'' oraz ''jasny'' posiadają niekonkatenatywne formy odmiany.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 750px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Pozytyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Ekwatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Komparatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Superlatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Absolutyw<br /> |-<br /> ! I &amp;ndash;u; &amp;ndash;i; &amp;ndash;o<br /> | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | (= forma podstawowa)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁⲛ–|–an–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣ–|–ush–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲋⲥ–|–iss–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲛ–|–in–}}<br /> |-<br /> ! II &amp;ndash;n; &amp;ndash;a; &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲇⲁ–|–(a)da–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ϣⲁ–|–(a)sha–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁⲋ)ⲥⲁ–|–(as)sa–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲛⲁ–|–(a)na–}}<br /> |-<br /> ! III &amp;ndash;m; &amp;ndash;m; &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲙⲩ, –ⲩⲙⲓ, –ⲩⲙⲟ|–umu, –umi, –umo}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣⲩ, –ⲩϣⲓ, –ⲩϣⲟ|–ushu, –ushi, –usho}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲋⲥⲩ, –ⲩⲋⲥⲓ, –ⲩⲋⲥⲟ|–ussu, –ussi, –usso}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲛⲩ, –ⲩⲛⲓ, –ⲩⲛⲟ|–unu, –uni, –uno}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> === Kopula i zaimek osobowy podmiotu ===<br /> Funkcja kopuli i zaimka osobowego podmiotu nie jest w języku tarejskim rozdzielna. Wcześniejsze formy rozwoju języka rozróżniały jeszcze formy sprzężone zaimek-kopula i formy rodzielne, używane gdy podmiot był wyrażony inaczej, niż przy pomocy zaimka w mianowniku. Rozróżnienie nie utrzymało się jednak w żadnym z dialektów. Jako że kopula nie jest formalnie czasownikiem, nie podlega odmianie przez czasy i tryby &amp;ndash; kontekst lub dodatkowe słowa funkcyjne, takie jak przyimki czy partykuły, podpowiadają właściwe znaczenie.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Liczba →<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Pojedyncza<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Mnoga<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15px&quot; | Osoba ↓<br /> ! style=&quot;width: 35px&quot; | Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> | {{tar|ϩⲏⲗ|hîl}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲣ|mir}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲙⲟⲗ|mol}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲣ|mer}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | {{tar|ⲍⲓⲗⲩ|zilu}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;5&quot; | 3.<br /> ! rodz. m.<br /> | {{tar|ϧⲓⲣ|hir}}<br /> | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> |-<br /> ! rodz. ż.<br /> | {{tar|ⲡⲓ|pi}}<br /> | {{tar|ⲡⲩⲣ|pur}}<br /> |-<br /> ! rodz. n.<br /> | {{tar|ϩⲩ|hu}}<br /> | {{tar|ϩⲩⲙ|hum}}<br /> |-<br /> ! brak rodzaju<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙ|sum}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗ|sul}}<br /> |-<br /> ! podmiot celownikowy<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲱⲣ|ûr}}<br /> |}<br /> <br /> Wszystkie formy kopulatywne niosą ze sobą zarówno znaczenie zaimka osobowego podmiotu, jak i czasownika „być” w znaczeniu „istnieć, egzystować”. W zależności od kontekstu, moze więc wyraz {{tar|ⲡⲓ|pi}} oznaczać: „ona” (jeśli po nim następuje kolejny czasownik), „jest” (jeśli podmiot wyrażony jest rzeczownikiem) lub „ona jest” (jeśli w zdaniu nie występuje inny podmiot ani orzeczenie). W praktyce dwa pierwsze użycia stają się stopniowo coraz rzadsze &amp;ndash; pierwsze w wyniku inkorporacji zaimka osobowego jako prefiksu koniugacyjnego (co powoduje nieprawidłową z punktu widzenia np. gramatyki polskiej redundancję typu *''ona ona śpi''), a drugie przez wzgląd na to, że „być” jest w tarejskim domyślnym orzeczeniem, więc nie ma potrzeby jego wyrażania w mowie ani na piśmie (podobnie jak np. w języku rosyjskim).<br /> <br /> Specyfiką tarejskiej gramatyki jest forma „bezrodzajowa” kopuli. Gramatyki tarejskie nazywają tę formę „wszystkorodzajową”, ponieważ używa się jej kiedy nie jesteśmy w stanie określić rodzaju gramatycznego rzeczy czy osoby, o której jest mowa, kiedy ten rodzaj jest nieistotny, albo &amp;ndash; w przypadku grupy ludzi lub rzeczy &amp;ndash; kiedy należą one do więcej niż jednego rodzaju. <br /> <br /> Forma {{tar|ⲱⲣ|ûr}}, niejako w kontraście do pozostałych, jest niepomijalna, kiedy podmiot wyrażony jest celownikiem.<br /> <br /> === Zaimki osobowe ===<br /> Chociaż zaimki osobowe w formie mianownikowej nie istnieją, tarejski posiada szereg form zależnych, w tym część reliktowych form sprzężonych, używanych wyłącznie w złożeniach z przyimkami. Zzaimki w dopełniaczu, celowniku i bierniku mają także formy akcentowane i nieakcentowane o różnych funkcjach.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Przypadek →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Dopełniacz<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Celownik<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Biernik<br /> ! Ablatyw<br /> ! Allatyw<br /> ! Komitatyw<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Forma →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}}<br /> | {{tar|ⲱⲙ|ûm}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲙ|(a)m}}<br /> | {{tar|ⲩϣⲓ|ushi}}<br /> | {{tar|ⲱϣ|ûsh}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϣ|(a)sh}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲇⲁ|mada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁ|ma}}<br /> | {{tar|ⲙⲓϧⲁ|miha}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲙⲁ|mima}}<br /> | {{tar|ⲙⲉ|me}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲩⲣⲁⲗ|ural}}<br /> | {{tar|ⲩⲣⲓ|uri}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲗ|ral}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲩⲣϣⲓ|urshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲣ|shûr}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲇⲁ|rada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲣⲁ|ra}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲣⲟ(ⲛ)|ro(n)}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲥⲩ|usu}}<br /> | {{tar|ⲱⲥ|ûs}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲥ|(a)s}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲓ|si}}<br /> | {{tar|(ⲓ)ⲥ|(i)s}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲇⲁ|sada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲁ|sa}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲁ|sua}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙⲁ|suma}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ|se}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥⲩ|masu}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁϣⲓ|mashi}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲛⲁⲗ|unal}}<br /> | {{tar|ⲩⲛⲓ|uni}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲗ|nal}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲱϣⲓ|nûshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲛ|shûn}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲇⲁ|nada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲁ|na}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲛⲟ(ⲛ)|no(n)}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲱⲛ|zûn}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ϩⲟⲥ|hos}}<br /> | {{tar|ϩⲱ|hû}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϩ|(a)h}}<br /> | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲏ|hî}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲇⲁ|hada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲁ|ha}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ϩ|(î)h}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲩⲥ|nus}}<br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ⲛ|(î)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲩϣ|hush}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲱⲗ|sûl}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲁϣⲓ|sashi}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲇⲁ|suda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲩ|su}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | mn.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲁⲗ|nûmal}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲓ|nûmi}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙ|nûm}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲥⲓ|ansi}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛⲥ|(a)ns}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲩⲙⲇⲁ|anumda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲩⲗ|napul}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲓ|napi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲡⲓ|anpi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲓⲥⲁ|anisa}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲓⲥ|nis}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲉⲗⲁ|gela}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲓϣⲓ|gishi}}<br /> | {{tar|ⲅⲉⲇⲁ|geda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲅⲁ|ga}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲁⲥⲁ|nasa}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϣⲁϣⲓ|shashi}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲉⲇⲁ|seda}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> Brak danej formy, oznaczony w tabeli pauzą (&amp;mdash;), wskazuje na użycie pełnej formy (jeśli dostępna), lub formy sprzężonej przypadka wymaganego przez rekcję standardową &amp;ndash; np. dla komitatywu będzie to dopełniacz.<br /> <br /> Tarejski nie posiada zaimków czy przymiotników dzierżawczych. W ich miejsce korzysta się z postponowanej konstrukcji komitatywnej z przyimkiem {{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu|do}} i odpowiednią formą sprzężoną: dopełniaczową lub komitatywną, jeśli istnieje:<br /> <br /> &lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 40px&quot;&gt;<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲙⲉ|insume|mój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲣⲟ|insuro|nasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲥⲉ|insuse|twój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲙⲁⲥ|insu mas|Pana, Pani}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲟ|insuno|wasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲍⲟⲛ|insu zon|Państwa}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱϩ|insûh|jego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱⲛ|insûn|jej}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩϩⲁⲗ|insuhal|tego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲋⲥⲩⲗ|inssul|jego, jej, tego}} (w praktyce często używany w znaczeniu „czyjś, kogoś, obojętnie kogo”)<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲱⲙ|insunûm|ich, mężczyzn}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲡ|insunap|ich, kobiet}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲅⲉⲗⲁ|insugela|ich, rzeczy, zwierząt, itp.}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲥⲁ|insunasa|ich, obojętnie kogo}} (rzadko używany)<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> === Partykuły deiktyczne ===<br /> Zaimki wskazujące w tarejskim wyewoluowały w nieodmienne partykuły deiktyczne. Pozwalają one na czterostopniową identyfikację położenia obiektu, o którym mowa: „ten” &amp;ndash; „ten (trochę dalej)” &amp;ndash; „tamten (trochę bliżej)” &amp;ndash; „tamten”. Znaczenie każdej partykuły uzależnione jest od tego, czy stojąca za nią grupa nominalna jest w formie określonej czy w nieokreślonej. Dodatkowo, użycie formy pustej pozwala na oddanie znaczeń „ten” i „tamten” bez kontrastowania obiektów względem siebie.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 560px&quot; <br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Liczba<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Rodzaj<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (I)&lt;br /&gt;„ten”<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień II<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień III<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień IV<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień V<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (VI)&lt;br /&gt;„tamten”<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mn.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma pusta<br /> |}<br /> <br /> === Liczebnik ===<br /> Tarejski posiada dziesiętny system liczebnikowy. Liczebniki główne nie odmieniają się przez rodzaj, liczebniki porządkowe natomiast posiadają formy męskie, żeńskie i nijakie. Jako że derywacja form dla rodzaju żeńskiego i nijakiego jest przewidywalna, w tabeli poniżej przedstawione zostaną tylko liczebniki porządkowe w rodzaju męskim.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 1050px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 1<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|Ⲁ}}<br /> | {{tar|ⲩⲉ|we}}<br /> | {{tar|ⲧⲁⲃⲩ|tabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 11<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲀ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲩⲉ|mûtwe}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲧⲁⲃⲩ|pammûttabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 30<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲃⲁ|maba}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲁⲃⲩ|pammabu}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> ! {{tar|Ⲃ}}<br /> | {{tar|ⲥⲓⲛⲁ|sina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲓⲛⲩ|pamsinu}}<br /> ! 12<br /> ! {{tar|ⲒⲂ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲁ|mûssina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲩ|pammûssinu}}<br /> ! 40<br /> ! {{tar|ⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲓⲙⲓ|khimi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲓⲙⲩ|pamkhimu}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> ! {{tar|Ⲅ}}<br /> | {{tar|ϣⲩⲛⲇ|shund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩⲛⲇⲩ|pamshundu}}<br /> ! 13<br /> ! {{tar|ⲒⲄ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇ|mûtshund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇⲩ|pammûtshundu}}<br /> ! 50<br /> ! {{tar|Ⲕ}}<br /> | {{tar|ⲧⲟ|to}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲧⲟⲧⲩ|pamtotu}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> ! {{tar|Ⲇ}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲛⲧ|fant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϥⲁⲛⲧⲩ|pamfantu}}<br /> ! 14<br /> ! {{tar|ⲒⲆ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧ|mûtfant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧⲩ|pammûtfantu}}<br /> ! 60<br /> ! {{tar|ⲔⲒ}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲥⲓ|sasi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲁⲥⲩ|pamsasu}}<br /> |-<br /> ! 5<br /> ! {{tar|Ⲉ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲓⲁ|diya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲓⲩ|pamdiyu}}<br /> ! 15<br /> ! {{tar|ⲒⲈ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲇⲓⲓⲁ|mûdiya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲇⲓⲓⲩ|pammûdiyu}}<br /> ! 70<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ϣⲩϥⲩ|shufu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩϥⲩ|pamshufu}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> ! {{tar|Ⲋ}}<br /> | {{tar|ⲥⲟⲓⲁ|soya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲟⲓⲩ|pamsoyu}}<br /> ! 16<br /> ! {{tar|ⲒⲊ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲁ|mûssoya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲩ|pammûssoyu}}<br /> ! 80<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲉⲙⲩ|khemu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲉⲙⲩ|pamkhemu}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> ! {{tar|Ⲍ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲛ|shan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙmϣⲁⲛⲩ|pamshanu}}<br /> ! 17<br /> ! {{tar|ⲒⲌ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲁⲛ|mûtshan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲁⲛⲩ|pammûtshanu}}<br /> ! 90<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲥⲩ|pasu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲡⲁⲥⲩ|pampasu}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> ! {{tar|Ⲏ}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲙ|kham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲁⲙⲩ|pamkhamu}}<br /> ! 18<br /> ! {{tar|ⲒⲎ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲕⲭⲁⲙ|mûkkham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲕⲭⲁⲙⲩ|pammûkkhamu}}<br /> ! 100<br /> ! {{tar|Ⲗ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲇⲁ|shada}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲁⲇⲩ|pamshadu}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> ! {{tar|Ⲑ}}<br /> | {{tar|ⲁⲥⲓⲧ|asit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲁⲥⲓⲧⲩ|pamasitu}}<br /> ! 19<br /> ! {{tar|ⲒⲐ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧ|mûtasit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧⲩ|pammûtasitu}}<br /> ! 500<br /> ! {{tar|Ⲙ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲋⲥⲁ|dissa}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲋⲥⲩ|pamdissu}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> ! {{tar|Ⲓ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧ|mût}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲩ|pammûtu}}<br /> ! 20<br /> ! {{tar|ⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲓⲁⲧ|yat}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲓⲁⲧⲩ|pamyatu}}<br /> ! 1000<br /> ! {{tar|Ⲛ}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϩⲁⲗⲩ|pamhalu}}<br /> |}<br /> <br /> === Czasownik ===<br /> Odmiana czasownika w tarejskim ma najprawdopodobniej aglutynacyjną genezę i nie jest wyprowadzalna z języka pranuweńskiego w bezpośredni sposób. Tarejski czasownik niesie ze sobą następujące informacje o następujących kategoriach gramatycznych:<br /> * osobę (pod postacią końcówek osobowych oraz ruchomej klityki osobowej, funkcyjnie bliskiej zaimkowi osobowemu podmiotu),<br /> * czas, tryb i aspekt &amp;ndash; granica między kategorią czasu i aspektu w tarejskim jest dość płynna, a formy wyrażające te kategorie nazywa się zbiorczo „czasoaspektami”. Język tarejski posiada siedem takich konstrukcji czasoaspektowych: ''imperfectum'' („[przeszły] niedokonany”), ''stativum'' („[przeszły] dokonany”), ''indefinitum'' („nieprzeszły”), ''potentialis'' („potencjalny”), ''conditionalis'' („warunkowy”), ''inferentialis'' („nieświadka”) oraz ''imperativum'' („rozkazujący”), <br /> * stronę &amp;ndash; domyślną stroną jest strona czynna. Stronę bierną stanu oraz stronę zwrotną wyraża się za pomocą morfemów fleksyjnych. Strona bierna procesu jest konstrukcją peryfrastyczną.<br /> Dodatkowo, wyróżnia się następujące formy bezosobowe:<br /> * bezokolicznik prosty i kauzatywny,<br /> * imiesłów przymiotnikowy uprzedni bierny, imiesłów przymiotnikowy uprzedni czynny,<br /> * supinum.<br /> Czasowniki dzielą się na kilka klas odmian, uzależnionych od budowy rdzenia czasownika bazowego, tzn. pomijających ewentualne prefiksy:<br /> * klasa I: rdzenie mocne (C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;C&amp;mdash;C) &amp;ndash; złożone z samych spółgłosek. Wygłosowym dźwiękiem bezokolicznika będzie zawsze spółgłoska: {{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙ|kharem|handlować}}, {{tar|ⲕⲩⲙⲩⲙ|kumum|pracować w polu}}, {{tar|ⲛⲓⲡⲁⲗ|nipal|opowiadać}};<br /> * klasa II: rdzenie zgeminowane (G&amp;mdash;C, C&amp;mdash;G) &amp;ndash; jednym z elementów jest zbitka spółgłoskowa lub geminaty: {{tar|ⲋⲥ|ss}} lub {{tar|ϯⲗ|ll}}: {{tar|ⲡⲩⲛⲇ|pund|gasić}}, {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siadać}}, {{tar|ϯⲗⲟⲣ|kuć}};<br /> * klasa III: rdzenie słabe inicjalnie (J&amp;mdash;C, J&amp;mdash;C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;J&amp;mdash;C) &amp;ndash; pierwszym lub środkowym elementem jest półsamogłoska, która często wokalizuje się lub jest absorbowana przez sąsiednie dźwięki w odmianie: {{tar|ⲓⲁⲛⲁⲥ|yanas|kłamać}}, {{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛ|walen|zdobić}};<br /> * klasa IV: rdzenie słabe finalnie (C&amp;mdash;J, C&amp;mdash;C&amp;mdash;J) &amp;ndash; ostatnim elementem jest półsamogłoska. Taki rdzeń wymaga samogłoski podtrzymującej i dlatego bezokolicznik w wygłosie otrzymuje samogłoskę /{{IPA|ɑ}}/: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}}, {{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya|biec, ciec}}, {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲓⲁ|danaya|czcić}}.<br /> <br /> Dodatkowo, część czasowników jest nieregularna w wyniku zmian fonetycznych lub suplecji. Zbiór ten czasem nazywa się klasą V. <br /> <br /> ==== Formy bezosobowe ====<br /> Czasownik tarejski posiada dwa bezokoliczniki &amp;ndash; prosty i kauzatywny. Bezokolicznik kauzatywny jest tworzony poprzez dodanie przefiksu {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} oraz retrakcję konturu samogłoskowego. W ten sposób rdzeń słaby finalnie t-w „długość” przybiera formę prostą {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} i {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}}. Jeśli samogłoski konturu już są tylne, nie ulegają one zmianie, np. k-ss „siedzenie” przybiera formy {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} i {{tar|ⲥⲉⲕⲁⲋⲥ|sekass|siadać}}. Kauzatywność bezokolicznika jest czasami względna lub nieoczywista z powodu etymologicznego zatarcia, np. {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} i {{tar|ⲥⲉⲥⲏⲩⲁⲇ|sesîwad|przekazać, oddać}}. W złożonych formach czasownikowych prefiks {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} umieszczony jest jako ostatni prefiks, w bezpośrednim sąsiedztwie rdzenia, np. {{tar|ⲁⲛⲥⲉⲭⲁⲧⲩⲙ|ansekhatum|zamykać na klucz}} od {{tar|ⲁⲛⲭⲁⲓⲧⲱⲙ|ankhaitûm|być zamkniętym na klucz}}.<br /> <br /> Supinum odpowiada funkcyjnie polskim konstrukcjom z „aby” i „do”, wskazując na cel lub przeznaczenie danej czynności lub przedmiotu. Formalnie przypmina rzeczownik liczby pojedynczej rodzaju męskiego w mianowniku i w mowie potocznej często jest z nim mylony. Supinum konstruuje się przez wymianę konturu fonetycznego na podniesiony o jeden stopień i dodanie końcówki {{tar|&amp;ndash;ⲟⲥ|&amp;ndash;os}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲕⲟⲋⲥⲟⲥ|kossos|aby usiąść, do siedzenia}}, {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲓⲩⲟⲇⲟⲥ|siwodos|aby rozkazywać, do rozkazywania}}. Jeśli samogłoski konturu są już w najwyższym szeregu, nie ulegają zmianie. Zarówno /{{IPA|e̞}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|i}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|o̞}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|u}}/. Jeśli rdzeń jest słaby finalnie, podtrzymująca go samogłoska zostaje ucięta: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲟⲩⲟⲥ|setowos|aby wydłużyć, do wydłużania}}.<br /> <br /> Imiesłowy przymiotnikowe funkcjonują w tarejskim w charakterze przymiotników odczasownikowych. Nie są mocno obciążone funkcyjnie i nie należą do powszechnych. Imiesłów uprzedni bierny tworzy się w rodzaju męskim poprzez otoczenie rdzenia cyrkumfiksem {{tar|ⲁ&amp;ndash; &amp;ndash;ⲁⲍⲩ|a&amp;ndash; &amp;ndash;azu}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲍⲩ|akassazu|posadzony}}. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą swoją samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁⲍⲩ|setawazu|wydłużony}}. Imiesłów uprzedni czynny tworzy się poprzez wymianę konturu fonetycznego na obniżony o jeden stopień i dodanie sufiksu {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}: {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲉⲩⲁⲇⲓⲛ|sewadin|który rozkazał}}. Zarówno /{{IPA|i}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|e̞}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|u}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|o̞}}/. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} → {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓⲛ|taiwin|który wydłużał}}. Formy żeńskie i nijakie tworzy się w zgodzie z odmianą przymiotnikową.<br /> <br /> ==== Formy osobowe ====<br /> ===== Preliminaria =====<br /> Tarejskie formy osobowe są zwykle wielofunkcyjne, wskazując na osobę, liczbę, czas, aspekt, tryb oraz stronę jednocześnie. Szczególnie rozgraniczenie czasu, aspektu i trybu jest trudne: granice między poszczególnymi formami czasowo-aspektowymi wyznaczają granice przede wszystkim między relacjami mówiącego do tego, o czym mówi, następnie sposobami przedstawienia tego, o czym mówi, a dopiero na końcu między poszczególnymi ramami czasowymi. Z tego powodu często mówi się, że kategoria czasu jako taka w tarejskim nie istnieje, a jej rolę spełniają okoliczniki i wyrażenia okolicznikowe, a także kontekst zdaniowy.<br /> <br /> Tabele poniżej ukażą odmianę we wszystkich formach czasowo-aspektowych dla czterech klas regularnych oraz dwóch czasowników nieregularnych: jednego, w którym nieregularność wynika z przeszłych zmian fonetycznych, oraz kolejnego, w którym odmiana jest formalnie regularna, ale odbywa się na kilku tematach w wyniku zlania się kilku czasowników w jeden. Wcześniej przedstawione zostaną klityki osobowe, które przynależą do każdej formy osobowej czasownika, ale mogą się z nią łączyć zarówno w pozycji nagłosowej, jak i wygłosowej, a ich powtarzanie w każdej tabeli zaburzyłoby czytelność.<br /> <br /> ===== Klityki osobowe =====<br /> Klityki osobowe mogą być umieszczone na początku lub na końcu formy czasownika. Prepozycja klityki to forma neutralna &amp;ndash; postpozycją sugeruje się podkreślenie roli podmiotu w kontekście wypowiedzi. Klityki przybierają różne formy w zależności od ich kontekstu fonetycznego, a także &amp;ndash; w 3. osobie &amp;ndash; od rodzaju (lub jego braku). Tabela poniżej prezentuje wszystkie formy klityczne.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 450px&quot;<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Nagłos, przed samogł.<br /> ! Nagłos, przed spółgł.<br /> ! Wygłos, po samogł.<br /> ! Wygłos, po spółgł.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲓⲙ&amp;ndash;|im&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲓ&amp;ndash;|i&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;y}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲙ|&amp;ndash;im}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲓⲛ&amp;ndash;|in&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲛⲓ&amp;ndash;|ni&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲛ|&amp;ndash;n}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲕ&amp;ndash;|ak&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲕ|&amp;ndash;k}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛ&amp;ndash;|ten&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲧⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|te(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲧⲉⲛ|&amp;ndash;ten}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲧⲉⲛ|&amp;ndash;aten}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;6&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲉϥ&amp;ndash;|ef&amp;ndash;}}<br /> | rowspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲉ&amp;ndash;|e&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϥⲩ|&amp;ndash;fu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉϥ|&amp;ndash;ef}}<br /> |-<br /> ! r.ż.<br /> | {{tar|ⲉⲥ&amp;ndash;|es&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲩ|&amp;ndash;su}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲥ|&amp;ndash;es}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | {{tar|ⲉⲍ&amp;ndash;|ez&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲍⲩ|&amp;ndash;ⲍu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲍ|&amp;ndash;ez}}<br /> |-<br /> ! bezrodz.<br /> | {{tar|ⲓϩ&amp;ndash;|ih&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲓ&amp;ndash;|hi&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩ|&amp;ndash;h}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓϩ|&amp;ndash;ih}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! żywotny<br /> | {{tar|ⲥⲉⲛ&amp;ndash;|sen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|se(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲉⲛ|&amp;ndash;sen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲥⲉⲛ|&amp;ndash;asen}}<br /> |-<br /> ! nieżywotny<br /> | {{tar|ϩⲉⲛ&amp;ndash;|hen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|he(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩⲉⲛ|&amp;ndash;hen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁϩⲉⲛ|&amp;ndash;ahen}}<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Indefinitum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙ|kupować}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥ|siedzieć}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲁⲛⲁⲥ|ianas|kłamać}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛ|walen|zdobić}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîia|biec}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u&lt;br /&gt;{{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | niereg.&lt;br /&gt;{{tar|ⲃⲁⲗ|bal|dać}}<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | supl.&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁϣ|kash|dołączyć}}<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! | poj.<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲟ|kharemo}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲉⲑⲟ|kharemetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|kharema}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲟ|kasso}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲑⲟ|kassetho}}<br /> | '''{{tar|&amp;ndash;ⲁⲙⲁ|&amp;ndash;ama}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲙⲁ|kassama}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲟ|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲟ|inso}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲉⲑⲟ|insetho}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;ⲁ|V&amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;&amp;ndash;a}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲛⲥⲁ|insa}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;ⲟ|V&amp;ndash;o}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲟ|uleno}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;ⲉⲑⲟ|V&amp;ndash;etho}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲉⲑⲟ|ulenetho}}<br /> | '''{{tar|V&amp;ndash;ⲁ|V&amp;ndash;a}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲩⲗⲉⲛⲁ|ulena}}<br /> |}<br /> <br /> <br /> ===== ''Stativum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Imperfectum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Potentialis'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Conditionalis'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Inferentialis'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Imperativum'' =====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | I<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | II<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant i<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | III, wariant u<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant i <br /> ! colspan=&quot;3&quot; | IV, wariant u<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Czasowniki nieregularne<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> ! Act.<br /> ! Pass.<br /> ! Refl.<br /> |}<br /> <br /> <br /> [[Kategoria:Języki Kyonu|Tarejski]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_tarejski&diff=23444 2018-02-01T23:10:38Z

<p>Widsið: /* Formy osobowe */</p> <hr /> <div>{{ język<br /> | kolor = #7851A9 | nazwa = tarejski | nazwa własna = Ⲑⲁⲣⲩ ''Tharu''<br /> | twórca = [[User:Widsið|Widsið]] | rok = 2017-2018 | cel = użytkowanie w conworldzie | wersja = 0.5 | nazwa conworldu = [[Kyon]]<br /> | państwa = [[Tarum]] | regiony = wschodni Kyon | mówiący = bd.<br /> | alfabet = nieopracowany conscript (''in loco'': alfabet koptyjski)<br /> | typologia = fleksyjny niekonkatenatywny&lt;br /&gt;VSO<br /> | klasyfikacja = <br /> '''języki nuweńskie''' (?)<br /> : języki antyponuweńskie<br /> :: tarejski<br /> }}<br /> '''Język tarejski''' (Ⲑⲁⲣⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Tharu epilu'' [{{IPA|ˈtʰɑ.ru e̞ˈpi.lu}}]) &amp;ndash; język o nieustalonej klasyfikacji, powszechnie uważany za członka grupy [[języki nuweńskie|języków nuweńskich]], w której tworzy oddzielną podgrupę ''antyponuweńską''. Tarejski jest językiem urzędowym [[Tarum]], chociaż najprawdopodobniej rozwinął się w innej części świata, skąd do wschodniego Kyonu został zawleczony w wyniku niemożliwej do umieszczenia w czasie wędrówki ludów. Izolacja geopolityczna kraju sprawiła, że jest niemal całkowicie wolny od identyfikowalnego zewnętrznego wpływu, chociaż dzieli kilkanaście leksemów, głównie dotyczących fauny i flory, z językami prymitywnych plemion zamieszkujących otaczające Tarum lasy deszczowe.<br /> <br /> Obecnie można wyróżnić dziewięć dialektów języka tarejskiego, a ich zasięg pokrywa się mniej więcej z podziałem administracyjnym kraju, opartym w dużej mierze o naturalne przeszkody dla rozwoju osadnictwa. Istnieje również odgórnie regulowany język standardowy (Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Assemanu epilu'' „oczyszczony język”), używany przede wszystkim w oficjalnej komunikacji. Tarejski zapisywany jest pismem alfabetycznym nieco przypominającym [[runy nuweńskie]]. Pismo ma charakter alfabetyczny i w dużej mierze dobrze odzwierciedla wymowę, dosyć mocno trzymając się zasady „jeden znak &amp;ndash; jeden dźwięk”. Zarówno słownictwo, jak i niekonkatenatywna morfologia języka są sprowadzalne do [[język pranuweński|pranuweńszczyzny]], ale badania tarejskiego zawsze były utrudnione ze względu na zamknięty charakter Tarum.<br /> <br /> Można przypuszczać, że niedawne otwarcie Tarum na świat w połączeniu z ożywionym zainteresowaniem obcymi kulturami na całym świecie będzie sprzyjało badaniom lokalnej mowy i pozwoli na udzielenie odpowiedzi na wiele pytań, dotyczących zarówno języka, jak i etnogenezy Tarejów.<br /> <br /> == Fonetyka i fonologia ==<br /> Tarejski posiada prosty system dźwiękowy, składający się z ośmiu samogłosek, dwóch półsamogłosek oraz osiemnastu spółgłosek.<br /> === Samogłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; |<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Przednie<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Środkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Tylne<br /> |-<br /> ! Przymknięte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/ ・ ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> |-<br /> ! Średnie<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> ! Otwarte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |}<br /> Tarejski system samogłoskowy wyraźnie ciąży ku większemu przymknięciu, jednocześnie nie przesuwając się wyraźnie ani w przód, ani w tył jamy ustnej. Środkowe przymknięte samogłoski ‹ⲏ› /{{IPA|ɨ}}/ i ‹ⲱ› /{{IPA|ʉ}}/ są nieco bardziej otwarte, niż skrajne ‹ⲓ› /{{IPA|i}}/ i ‹ⲩ› /{{IPA|u}}/. Warto zauważyć, że tylne samogłoski są zawsze zaokrąglone, a przednie &amp;ndash; nigdy. Zaokrąglenie jest wyraźne i skompresowane. Samogłoski nie ulegają redukcji w pozycji nieakcentowanej. Długość samogłoski nie ma fonemicznego znaczenia, chociaż najprawdopodobniej opozycja iloczasowa istniała w przeszłości &amp;ndash; wskazuje na to obecność długich dźwięków we wszystkich pozostałych językach nuweńskich. W tarejskim dyftongi nie występują; ostatni z notowanych jeszcze [[kalendarze Kyonu|300 lat temu]] dyftongów ‹ⲁⲓ› uległ koalescencji do /{{IPA|æ}}/, a w dalszej perspektywie najpewniej zleje się z ‹ⲉ› /{{IPA|e̞}}/, do którego stopniowo zbliża się w wymowie. Ortografia tarejska nie oznacza historycznych dyftongów we współczesnych pismach w myśl zasady o fonemiczności, jednak można je znaleźć w starszych tekstach. <br /> <br /> === Półsamogłoski ===<br /> Tarejski posiada dwie półsamogłoski /{{IPA|j}}/ i /{{IPA|w}}/, zapisywane jak ich samogłoskowe odpowiedniki: ‹ⲓ› oraz ‹ⲩ›. Mają one specjalny status w systemie morfofonemicznym tego języka: mimo że inaczej niż samogłoski nie mogą stanowić jądra sylaby, zdarza się, że rdzenie spółgłoskowe są przez nie dopełniane, tak jakby stanowiły one prawdziwe samogłoski, zachowując jednak swój spółgłoskowy status, tzn. tworząc dodatkowy element spółgłoskowego łańcucha. Dodatkowo, rdzenie w których skład wchodzą półsamogłoski, nazywane są rdzeniami płynnymi i podlegają nieco innym zasadom odmiany.<br /> <br /> === Spółgłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1000px&quot;<br /> |-<br /> ! <br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowo-&lt;br /&gt;-zębowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Dziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Zadziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Podniebienne<br /> |-<br /> ! Nosowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲙ /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲛ /{{IPA|n}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Zwarto-&lt;br /&gt;-wybuchowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲡ /{{IPA|p}}/・ⲫ /{{IPA|pʰ}}/・ⲃ /{{IPA|b}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲧ /{{IPA|t}}/・ⲑ /{{IPA|tʰ}}/・ⲇ /{{IPA|d}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲕ /{{IPA|k}}/・ⲭ /{{IPA|kʰ}}/・ⲅ /{{IPA|g}}/<br /> |-<br /> ! Szczelinowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϥ /{{IPA|f}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲥ /{{IPA|s}}/・ⲍ /{{IPA|z}}/・(ⲋⲥ /{{IPA|sː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϣ /{{IPA|ʃ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϧ /{{IPA|ɣ}}/<br /> |-<br /> ! Drżące<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲣ /{{IPA|r}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Aproksymanty<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲗ /{{IPA|l}}/・(ϯⲗ /{{IPA|lː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |}<br /> Charakterystyczną cechą tarejskiej fonologii jest fonemiczny kontrast między aspirowanymi, nieaspirowanymi i dźwięcznymi spółgłoskami zwartymi, nieobecny w pokrewnych językach. Ponadto, inaczej niż samogłoski, spółgłoski ulegają szeregowi przemian pozycyjnych. <br /> <br /> Status geminat ‹ⲋⲥ› oraz ‹ϯⲗ›, wywodzących się z dawnych zbitek spółgłoskowych *vs oraz *tl &amp;ndash; stąd ich nietypowy zapis &amp;ndash; jest niejasny. Przez Tarejów są one odbierane jako jeden dźwięk i nie rozdziela się ich przy podziale na sylaby: Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ → Ⲁ・ⲋⲥⲉ・ⲙⲁ・ⲛⲩ. Jednocześnie trudno jest wskazać na pary minimalne, które pozwalałyby uznać je za odrębne fonemy. Nieco inaczej traktowane jest ‹ⲛⲛ› [{{IPA|nː}}], często wyraźnie artykulacyjnie rozdzielane na dwa elementy a nie przytrzymane.<br /> <br /> Obserwuje się w tarejskim zjawisko lenicji, w języku standardowym i większości dialektów dotyczy ono jednak wyłącznie dźwięcznych spółgłosek zwartych, które w pozycji między dwiema samogłoskami ulegają frykatywizacji: /{{IPA|b}}/ → [{{IPA|β}}]; /{{IPA|d}}/ → [{{IPA|ð}}]; /{{IPA|g}}/ → [{{IPA|ɣ}}]. Zjawisko to zachodzi także w pozycji międzywyrazowej, tzn. granica wyrazu jest ignorowana. Ponadto, dźwięczne spółgłoski nosowe, szczelinowe i zwarto-wybuchowe ulegają ubezdźwięcznieniu przed spółgłoską bezdźwięczną i w wygłosie, chyba że następne słowo zaczyna się na samogłoskę: wtedy dźwięczność zostaje utrzymana w wypadku spółgłosek nosowych i szczelinowych, a spółgłoski zwarto-wybuchowe zostają poddane lenicji.<br /> <br /> === Budowa sylaby ===<br /> Sylaba w języku tarejskim musi się składać przynajmniej z jednej samogłoski, do której dodatkowo może zostać dostawiony pojedynczy nagłos i podwójny wygłos:<br /> <br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;(C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) V (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) (C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> W pozycji '''C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' może stać dowolna spółgłoska, półsamogłoska, lub geminata ‹ⲋⲥ› albo ‹ϯⲗ›. W pozycjach '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' i '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' nie może się znaleźć geminata, dodatkowo, jeśli w pozycji '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' pojawia się półsamogłoska, sylaba zostaje automatycznie zamknięta. Jeśli sylabę otwierała geminata, pozycja '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' również jest niedostępna.<br /> <br /> Dla celów metrycznych i prozodycznych wyróżnia się cztery rodzaje sylab. Poniższa tabela przedstawia ich nazwy oraz uproszczoną budowę, gdzie G oznacza geminatę, J oznacza półsamogłoskę, a C &amp;ndash; dowolną inną spółgłoskę.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słabsza<br /> | V<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słaba<br /> | CV, VC, JV, VJ<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocna<br /> | CVC, CVJ, JVC, GV<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocniejsza<br /> | CVCC, JVCC, GVC<br /> |}<br /> <br /> === Prozodia ===<br /> Akcent w języku tarejskim pada na przedostatnią sylabę, jest stały i ma charakter dynamiczny. Ze względu na swoją stałą pozycję, nie jest fonemiczny. Akcenty pomocnicze pojawiają się na co drugiej sylabie od końca, jeśli wyraz ma więcej niż trzy sylaby, por. np. Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ [{{IPA|e̞ˌsu.tɑˈnʉr.pɑl}}]. Tarejski jest językiem czasowanym według mor, gdzie sylaby słabsze trwają pół mory, sylaby słabe &amp;ndash; jedną morę, sylaby mocne &amp;ndash; półtorej mory, a sylaby mocniejsze &amp;ndash; dwie mory. Charakteryzuje się też opadającą tonacją, także w pytaniach tak/nie, co może być źródłem nieporozumień.<br /> <br /> == Fleksja ==<br /> === Rzeczownik i przymiotnik ===<br /> Tarejskie rzeczowniki i przymiotniki odmieniają się przez następujące kategorie gramatyczne:<br /> * przypadki &amp;ndash; mianownik, dopełniacz, celownik i biernik,<br /> * stany &amp;ndash; „pusty”, określony i nieokreślony,<br /> * liczby &amp;ndash; pojedyncza i mnoga oraz szczątkowe formy podwójnej.<br /> Ponadto, przymiotniki podlegają odmianie przez rodzaje &amp;ndash; męski, żeński i nijaki &amp;ndash; w uzgodnieniu z rzeczownikiem, który określają. Formą prototypową &amp;ndash; słownikową jest mianownik w stanie pustym w liczbie pojedynczej, w przypadku przymiotnika w rodzaju męskim. Końcówki, które przyjmują poszczególne rzeczowniki i przymiotniki są uzależnione od ostatniego dźwięku lub serii dźwięków, a nie od rodzaju.<br /> <br /> Rzeczowniki i przymiotniki pogrupowane są w klasy deklinacyjne, podzielone na grupy: słabą i mocną. W odmianie słabej przynależność do klasy determinuje długość rdzenia. W odmianie mocnej klasę wyznacza końcówka formy prototypowej. Daje to łącznie dziesięć klas odmiany. Ponadto, istnieją rzeczowniki i przymiotniki nieodmienne, derywowane z rdzeni jednospółgłoskowych (historycznie jedną ze spółgłosek było zwarcie krtaniowe).<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | Klasa&amp;nbsp;→<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Słaba<br /> ! colspan=&quot;24&quot; | Mocna<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Szablon / końcówka&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us, &amp;ndash;is, &amp;ndash;os<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;n<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;m<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;C<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;o<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;u<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;i<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;a<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Przykładowy&lt;br /&gt;rzeczownik&amp;nbsp;→<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲛⲩⲩⲩ}}&lt;br /&gt;''nuwu''&lt;br /&gt;„dziecko”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲁⲙⲁⲓⲁ}}&lt;br /&gt;''mamaya''&lt;br /&gt;„dolina, jar”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲡⲓⲗⲩⲥ}}&lt;br /&gt;''pilus''&lt;br /&gt;„słowo”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲓⲇⲇⲁⲛ}}&lt;br /&gt;''middan''&lt;br /&gt;„dolina”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|Ⲑⲁⲣⲱⲙ}}&lt;br /&gt;''Tharûm''&lt;br /&gt;„[[Tarum]]”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲧ}}&lt;br /&gt;''danat''&lt;br /&gt;„czerń”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟ}}&lt;br /&gt;''assarto''&lt;br /&gt;„brama”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲗⲁⲕⲩ}}&lt;br /&gt;''laku''&lt;br /&gt;„namiot”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲃⲓⲃⲓ}}&lt;br /&gt;''bibi''&lt;br /&gt;„schronienie”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ}}&lt;br /&gt;''zora''&lt;br /&gt;„niebo”<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Typowy rodzaj&lt;br /&gt;rzeczownika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''każdy''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us ''męski'', &amp;ndash;is ''żeński'', &amp;ndash;os ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Rodzaj&lt;br /&gt;przymiotnika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 5%&quot; | Liczba&lt;br /&gt;↓<br /> ! Stan&amp;nbsp;→&lt;br /&gt;Przypadek&amp;nbsp;↓<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ni<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;o<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;oti<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;u<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;it<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;at<br /> |-<br /> ! Dopełniacz<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;ûl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;al<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vsal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ol<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;il<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;al<br /> |-<br /> ! Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;os<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;us<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;is<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;îs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;as<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nun<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;min<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mîn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;on<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otin<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;un<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;in<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;în<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;an<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;3&quot; | Mn.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vyu (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnt<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnta<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;na<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ma<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;mana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idena<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adena<br /> |-<br /> ! Dopełniacz&lt;br /&gt;Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;6&quot; | &amp;ndash;wial&lt;br /&gt;&amp;ndash; yal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vnal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCatal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;owal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;unal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;idil<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;adil<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vnat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vtinat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;manat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idenas<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adenas<br /> |-<br /> |}<br /> &lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;'''Objaśnienie symboli:''' C &amp;mdash; dowolna spółgłoska; J &amp;mdash; dowolna półsamogłoska; V &amp;mdash; dowolna samogłoska; &lt;s&gt;V&lt;/s&gt; &amp;mdash; końcówka powoduje usunięcie samogłoski poprzedzającej wyznacznik deklinacji&lt;/span&gt;<br /> <br /> Przynależność przymiotnika do klasy deklinacyjnej determinuje jego końcówka deklinacyjna w rodzaju męskim. Rozkłada się to w sposób następujący:<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;u, to wtedy w rodzaju żeńskim przyjmie on końcówkę &amp;mdash;i, a w nijakim: &amp;mdash;o,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;n, to tę samą końcówkę będzie on miał w rodzaju nijakim, a w rodzaju żeńskim przybierze końcówkę &amp;mdash;a,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;m, to tę samą końcówkę będzie on miał także w rodzaju żeńskim i nijakim,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest dowolna spółgłoska, to znaczy, że posiada on tylko formy puste, równe w każdym rodzaju i może występować tylko w orzeczniku albo jako element kompozytu przymiotnikowo-rzeczownikowego.<br /> <br /> ===== Nieregularna liczba mnoga rzeczowników =====<br /> Część rzeczowników z różnych względów posiada nieregularne formy liczby mnogiej. W przeważającej części są to pozostałości systemu tworzenia liczby mnogiej niekonkatenatywnej („łamanej”). Rzeczowniki tak tworzone, pomimo mnogiego znaczenia, otrzymują pojedyncze końcówki odmiany przez przypadki. W grupie rzeczowników o takiej odmianie znajdują się:<br /> &lt;div style=&quot;column-count: 3; column-gap: 30px&quot;&gt;<br /> * ''kush'' {{tar|ⲕⲩϣ}} „droga” &amp;mdash; ''akushi'' {{tar|ⲁⲕⲩϣⲓ}} „drogi”<br /> * ''mîr'' {{tar|ⲙⲏⲣ}} „człowiek” &amp;mdash; ''mira'' {{tar|ⲙⲓⲣⲁ}} „ludzie”<br /> * ''nabi'' {{tar|ⲛⲁⲃⲓ}} „parafia” &amp;mdash; ''eneb'' {{tar|ⲉⲛⲉⲃ}} „parafie”<br /> * ''neb'' {{tar|ⲛⲉⲃ}} „ojciec” &amp;mdash; ''naba'' {{tar|ⲛⲁⲃⲁ}} „ojcowie”<br /> * ''shi'' {{tar|ϣⲓ}} „dom” &amp;mdash; ''ashû'' {{tar|ⲁϣⲱ}} „domy”<br /> * ''sînam'' {{tar|ⲥⲏⲛⲁⲙ}} „świątynia” &amp;mdash; ''sanûm'' {{tar|ⲥⲁⲛⲱⲙ}} „świątynie”<br /> * ''tel'' {{tar|ⲧⲉⲗ}} „wieża” &amp;mdash; ''telu'' {{tar|ⲧⲉⲗⲩ}} „wieże”<br /> * ''ummi'' {{tar|ⲩⲙⲙⲓ}} „matka” &amp;mdash; ''yamma'' {{tar|ⲓⲁⲙⲙⲁ}} „matki” <br /> * ''wam'' {{tar|ⲩⲁⲙ}} dzień” &amp;mdash; ''awama'' {{tar|ⲁⲩⲁⲙⲁ}} „dni”<br /> * ''zainab'' {{tar|ⲍⲁⲓⲛⲁⲃ}} „lud, plemię” &amp;mdash; ''zeneb'' {{tar|ⲍⲉⲛⲉⲃ}} „ludy, plemiona”<br /> &lt;/div&gt;<br /> Dodatkowo, części ciała występujące w parach zachowały historyczne formy liczby podwójnej, ale wyłącznie w mianowniku. W pozostałych formach odmieniają się regularnie, zgodnie z klasą deklinacyjną, do której należą.<br /> * ''bus'' {{tar|ⲃⲩⲥ}} „dłoń” &amp;ndash; ''buwa'' {{tar|ⲃⲩⲩⲁ}} „dłonie”<br /> * ''lor'' {{tar|ⲗⲟⲣ}} „oko” &amp;ndash; ''lora'' {{tar|ⲗⲟⲣⲁ}} „oczy”<br /> * ''subis'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲥ}} „ucho” &amp;ndash; ''subia'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲁ}} „uszy”<br /> * ''zeyu'' {{tar|ⲍⲉⲓⲩ}} „stopa” &amp;ndash; ''zeya'' {{tar|ⲍⲉⲓⲁ}} „stopy”<br /> <br /> ===== Inne nieregularności odmiany =====<br /> Rzeczowniki i przymiotniki, które w formie mianownikowej mają taką samą końcówkę, jaką otrzymałyby w innym przypadku, nie podwajają końcówki. Jest to szczególnie prominentna cecha nazw miejscowych zakończonych na &amp;ndash;''al'', których formy mianownika i dopełniacza w licznie pojedynczej są tożsame, ale może dotyczyć każdej innej formy, pogłębiając synkretyzm form przypadkowych.<br /> <br /> Niektóre ożywione rzeczowniki w rodzaju męskim, szczególnie te zakończone na &amp;ndash;''r'', przyjmują końcówki odmiany &amp;ndash;''n'' w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej.<br /> <br /> ==== Określoność ====<br /> Określoność jest oznaczana w tarejskim dodatkowym morfemem, mającym charakter proklitycznego morfemu, dodawanego do każdej grupy (przydawki, podmiotu) w obrębie frazy nominalnej. Morfem ten pierwotnie miał charakter rodzajnikowy, ale rozróżnienie rodzaju zanikło wraz z jego fonetyczną erozją. Morfem jest nieodmienny, posiada jednak kilka form, uzależnionych od kolejnego dźwięku. Proklityczny charakter morfemu oddaje się przez jego zapis ze znakiem rodziału ({{tar|⳿}}) w zapisie tarejskim, bądź z dywizem w transkrypcji.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 450px&quot;<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Otoczenie&lt;br /&gt;fon.<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Forma<br /> ! style=&quot;width: 60%&quot; | Przykład<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed samogł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | id&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲇ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''id-assartoti'' {{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟⲧⲓ||brama}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|l}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | il&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲗ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''il-lakû'' {{tar|ⲓⲗ⳿ⲗⲁⲕⲱ||namiot}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | im&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲙ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''im-mafela'' {{tar|ⲓⲙ⳿ⲙⲁϥⲉⲗⲁ||kropla}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|n}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | in&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲛ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''in-nurpilû'' {{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲩⲣⲡⲓⲗⲱ||urząd}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|s}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | is&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲥ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''is-sanûmi'' {{tar|ⲓⲥ⳿ⲥⲁⲛⲱⲙⲓ||świątynie}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed dowolną inną spółgł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | i&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''i-Tharûmi'' {{tar|ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ||[[Tarum]]}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==== Stopniowanie przymiotnika ====<br /> Tarejski przymiotnik posiada pięć stopni gradacji: pozytyw (stopień „równy”, używany w kontekstach, w których nic nie jest porównywane z niczym), ekwatyw (stopień „równy”, porównywane cechy są takie same), komparatyw (stopień wyższy), superlatyw (stopień „najwyższy”, cecha jest najintensywniejsza wśród porównywanych) oraz absolutyw (stopień „najwyższy”, cecha nie ma sobie równych i jest nieporównywalna z niczym). Przymiotnik stopniuje się w języku tarejskim zazwyczaj przy pomocy infiksu, który oddziela temat od wyznaczającej przynależność deklinacyjną końcówki. Wyjątkiem są przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na &amp;ndash;''m'', które przy stopniowaniu zmieniają przynależność klasową, przybierając końcówki deklinacji &amp;ndash;u. Ponadto, przymiotnik ''dobry'' posiada część form supletywnych, a przymiotniki ''zły'', ''ciemny'' oraz ''jasny'' posiadają niekonkatenatywne formy odmiany.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 750px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Pozytyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Ekwatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Komparatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Superlatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Absolutyw<br /> |-<br /> ! I &amp;ndash;u; &amp;ndash;i; &amp;ndash;o<br /> | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | (= forma podstawowa)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁⲛ–|–an–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣ–|–ush–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲋⲥ–|–iss–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲛ–|–in–}}<br /> |-<br /> ! II &amp;ndash;n; &amp;ndash;a; &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲇⲁ–|–(a)da–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ϣⲁ–|–(a)sha–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁⲋ)ⲥⲁ–|–(as)sa–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲛⲁ–|–(a)na–}}<br /> |-<br /> ! III &amp;ndash;m; &amp;ndash;m; &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲙⲩ, –ⲩⲙⲓ, –ⲩⲙⲟ|–umu, –umi, –umo}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣⲩ, –ⲩϣⲓ, –ⲩϣⲟ|–ushu, –ushi, –usho}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲋⲥⲩ, –ⲩⲋⲥⲓ, –ⲩⲋⲥⲟ|–ussu, –ussi, –usso}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲛⲩ, –ⲩⲛⲓ, –ⲩⲛⲟ|–unu, –uni, –uno}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> === Kopula i zaimek osobowy podmiotu ===<br /> Funkcja kopuli i zaimka osobowego podmiotu nie jest w języku tarejskim rozdzielna. Wcześniejsze formy rozwoju języka rozróżniały jeszcze formy sprzężone zaimek-kopula i formy rodzielne, używane gdy podmiot był wyrażony inaczej, niż przy pomocy zaimka w mianowniku. Rozróżnienie nie utrzymało się jednak w żadnym z dialektów. Jako że kopula nie jest formalnie czasownikiem, nie podlega odmianie przez czasy i tryby &amp;ndash; kontekst lub dodatkowe słowa funkcyjne, takie jak przyimki czy partykuły, podpowiadają właściwe znaczenie.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Liczba →<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Pojedyncza<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Mnoga<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15px&quot; | Osoba ↓<br /> ! style=&quot;width: 35px&quot; | Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> | {{tar|ϩⲏⲗ|hîl}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲣ|mir}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲙⲟⲗ|mol}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲣ|mer}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | {{tar|ⲍⲓⲗⲩ|zilu}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;5&quot; | 3.<br /> ! rodz. m.<br /> | {{tar|ϧⲓⲣ|hir}}<br /> | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> |-<br /> ! rodz. ż.<br /> | {{tar|ⲡⲓ|pi}}<br /> | {{tar|ⲡⲩⲣ|pur}}<br /> |-<br /> ! rodz. n.<br /> | {{tar|ϩⲩ|hu}}<br /> | {{tar|ϩⲩⲙ|hum}}<br /> |-<br /> ! brak rodzaju<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙ|sum}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗ|sul}}<br /> |-<br /> ! podmiot celownikowy<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲱⲣ|ûr}}<br /> |}<br /> <br /> Wszystkie formy kopulatywne niosą ze sobą zarówno znaczenie zaimka osobowego podmiotu, jak i czasownika „być” w znaczeniu „istnieć, egzystować”. W zależności od kontekstu, moze więc wyraz {{tar|ⲡⲓ|pi}} oznaczać: „ona” (jeśli po nim następuje kolejny czasownik), „jest” (jeśli podmiot wyrażony jest rzeczownikiem) lub „ona jest” (jeśli w zdaniu nie występuje inny podmiot ani orzeczenie). W praktyce dwa pierwsze użycia stają się stopniowo coraz rzadsze &amp;ndash; pierwsze w wyniku inkorporacji zaimka osobowego jako prefiksu koniugacyjnego (co powoduje nieprawidłową z punktu widzenia np. gramatyki polskiej redundancję typu *''ona ona śpi''), a drugie przez wzgląd na to, że „być” jest w tarejskim domyślnym orzeczeniem, więc nie ma potrzeby jego wyrażania w mowie ani na piśmie (podobnie jak np. w języku rosyjskim).<br /> <br /> Specyfiką tarejskiej gramatyki jest forma „bezrodzajowa” kopuli. Gramatyki tarejskie nazywają tę formę „wszystkorodzajową”, ponieważ używa się jej kiedy nie jesteśmy w stanie określić rodzaju gramatycznego rzeczy czy osoby, o której jest mowa, kiedy ten rodzaj jest nieistotny, albo &amp;ndash; w przypadku grupy ludzi lub rzeczy &amp;ndash; kiedy należą one do więcej niż jednego rodzaju. <br /> <br /> Forma {{tar|ⲱⲣ|ûr}}, niejako w kontraście do pozostałych, jest niepomijalna, kiedy podmiot wyrażony jest celownikiem.<br /> <br /> === Zaimki osobowe ===<br /> Chociaż zaimki osobowe w formie mianownikowej nie istnieją, tarejski posiada szereg form zależnych, w tym część reliktowych form sprzężonych, używanych wyłącznie w złożeniach z przyimkami. Zzaimki w dopełniaczu, celowniku i bierniku mają także formy akcentowane i nieakcentowane o różnych funkcjach.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Przypadek →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Dopełniacz<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Celownik<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Biernik<br /> ! Ablatyw<br /> ! Allatyw<br /> ! Komitatyw<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Forma →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}}<br /> | {{tar|ⲱⲙ|ûm}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲙ|(a)m}}<br /> | {{tar|ⲩϣⲓ|ushi}}<br /> | {{tar|ⲱϣ|ûsh}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϣ|(a)sh}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲇⲁ|mada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁ|ma}}<br /> | {{tar|ⲙⲓϧⲁ|miha}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲙⲁ|mima}}<br /> | {{tar|ⲙⲉ|me}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲩⲣⲁⲗ|ural}}<br /> | {{tar|ⲩⲣⲓ|uri}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲗ|ral}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲩⲣϣⲓ|urshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲣ|shûr}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲇⲁ|rada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲣⲁ|ra}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲣⲟ(ⲛ)|ro(n)}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲥⲩ|usu}}<br /> | {{tar|ⲱⲥ|ûs}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲥ|(a)s}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲓ|si}}<br /> | {{tar|(ⲓ)ⲥ|(i)s}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲇⲁ|sada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲁ|sa}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲁ|sua}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙⲁ|suma}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ|se}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥⲩ|masu}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁϣⲓ|mashi}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲛⲁⲗ|unal}}<br /> | {{tar|ⲩⲛⲓ|uni}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲗ|nal}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲱϣⲓ|nûshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲛ|shûn}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲇⲁ|nada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲁ|na}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲛⲟ(ⲛ)|no(n)}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲱⲛ|zûn}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ϩⲟⲥ|hos}}<br /> | {{tar|ϩⲱ|hû}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϩ|(a)h}}<br /> | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲏ|hî}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲇⲁ|hada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲁ|ha}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ϩ|(î)h}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲩⲥ|nus}}<br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ⲛ|(î)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲩϣ|hush}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲱⲗ|sûl}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲁϣⲓ|sashi}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲇⲁ|suda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲩ|su}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | mn.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲁⲗ|nûmal}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲓ|nûmi}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙ|nûm}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲥⲓ|ansi}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛⲥ|(a)ns}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲩⲙⲇⲁ|anumda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲩⲗ|napul}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲓ|napi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲡⲓ|anpi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲓⲥⲁ|anisa}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲓⲥ|nis}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲉⲗⲁ|gela}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲓϣⲓ|gishi}}<br /> | {{tar|ⲅⲉⲇⲁ|geda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲅⲁ|ga}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲁⲥⲁ|nasa}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϣⲁϣⲓ|shashi}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲉⲇⲁ|seda}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> Brak danej formy, oznaczony w tabeli pauzą (&amp;mdash;), wskazuje na użycie pełnej formy (jeśli dostępna), lub formy sprzężonej przypadka wymaganego przez rekcję standardową &amp;ndash; np. dla komitatywu będzie to dopełniacz.<br /> <br /> Tarejski nie posiada zaimków czy przymiotników dzierżawczych. W ich miejsce korzysta się z postponowanej konstrukcji komitatywnej z przyimkiem {{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu|do}} i odpowiednią formą sprzężoną: dopełniaczową lub komitatywną, jeśli istnieje:<br /> <br /> &lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 40px&quot;&gt;<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲙⲉ|insume|mój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲣⲟ|insuro|nasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲥⲉ|insuse|twój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲙⲁⲥ|insu mas|Pana, Pani}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲟ|insuno|wasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲍⲟⲛ|insu zon|Państwa}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱϩ|insûh|jego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱⲛ|insûn|jej}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩϩⲁⲗ|insuhal|tego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲋⲥⲩⲗ|inssul|jego, jej, tego}} (w praktyce często używany w znaczeniu „czyjś, kogoś, obojętnie kogo”)<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲱⲙ|insunûm|ich, mężczyzn}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲡ|insunap|ich, kobiet}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲅⲉⲗⲁ|insugela|ich, rzeczy, zwierząt, itp.}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲥⲁ|insunasa|ich, obojętnie kogo}} (rzadko używany)<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> === Partykuły deiktyczne ===<br /> Zaimki wskazujące w tarejskim wyewoluowały w nieodmienne partykuły deiktyczne. Pozwalają one na czterostopniową identyfikację położenia obiektu, o którym mowa: „ten” &amp;ndash; „ten (trochę dalej)” &amp;ndash; „tamten (trochę bliżej)” &amp;ndash; „tamten”. Znaczenie każdej partykuły uzależnione jest od tego, czy stojąca za nią grupa nominalna jest w formie określonej czy w nieokreślonej. Dodatkowo, użycie formy pustej pozwala na oddanie znaczeń „ten” i „tamten” bez kontrastowania obiektów względem siebie.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 560px&quot; <br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Liczba<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Rodzaj<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (I)&lt;br /&gt;„ten”<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień II<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień III<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień IV<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień V<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (VI)&lt;br /&gt;„tamten”<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mn.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma pusta<br /> |}<br /> <br /> === Liczebnik ===<br /> Tarejski posiada dziesiętny system liczebnikowy. Liczebniki główne nie odmieniają się przez rodzaj, liczebniki porządkowe natomiast posiadają formy męskie, żeńskie i nijakie. Jako że derywacja form dla rodzaju żeńskiego i nijakiego jest przewidywalna, w tabeli poniżej przedstawione zostaną tylko liczebniki porządkowe w rodzaju męskim.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 1050px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 1<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|Ⲁ}}<br /> | {{tar|ⲩⲉ|we}}<br /> | {{tar|ⲧⲁⲃⲩ|tabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 11<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲀ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲩⲉ|mûtwe}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲧⲁⲃⲩ|pammûttabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 30<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲃⲁ|maba}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲁⲃⲩ|pammabu}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> ! {{tar|Ⲃ}}<br /> | {{tar|ⲥⲓⲛⲁ|sina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲓⲛⲩ|pamsinu}}<br /> ! 12<br /> ! {{tar|ⲒⲂ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲁ|mûssina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲩ|pammûssinu}}<br /> ! 40<br /> ! {{tar|ⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲓⲙⲓ|khimi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲓⲙⲩ|pamkhimu}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> ! {{tar|Ⲅ}}<br /> | {{tar|ϣⲩⲛⲇ|shund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩⲛⲇⲩ|pamshundu}}<br /> ! 13<br /> ! {{tar|ⲒⲄ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇ|mûtshund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇⲩ|pammûtshundu}}<br /> ! 50<br /> ! {{tar|Ⲕ}}<br /> | {{tar|ⲧⲟ|to}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲧⲟⲧⲩ|pamtotu}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> ! {{tar|Ⲇ}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲛⲧ|fant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϥⲁⲛⲧⲩ|pamfantu}}<br /> ! 14<br /> ! {{tar|ⲒⲆ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧ|mûtfant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧⲩ|pammûtfantu}}<br /> ! 60<br /> ! {{tar|ⲔⲒ}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲥⲓ|sasi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲁⲥⲩ|pamsasu}}<br /> |-<br /> ! 5<br /> ! {{tar|Ⲉ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲓⲁ|diya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲓⲩ|pamdiyu}}<br /> ! 15<br /> ! {{tar|ⲒⲈ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲇⲓⲓⲁ|mûdiya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲇⲓⲓⲩ|pammûdiyu}}<br /> ! 70<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ϣⲩϥⲩ|shufu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩϥⲩ|pamshufu}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> ! {{tar|Ⲋ}}<br /> | {{tar|ⲥⲟⲓⲁ|soya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲟⲓⲩ|pamsoyu}}<br /> ! 16<br /> ! {{tar|ⲒⲊ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲁ|mûssoya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲩ|pammûssoyu}}<br /> ! 80<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲉⲙⲩ|khemu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲉⲙⲩ|pamkhemu}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> ! {{tar|Ⲍ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲛ|shan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙmϣⲁⲛⲩ|pamshanu}}<br /> ! 17<br /> ! {{tar|ⲒⲌ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲁⲛ|mûtshan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲁⲛⲩ|pammûtshanu}}<br /> ! 90<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲥⲩ|pasu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲡⲁⲥⲩ|pampasu}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> ! {{tar|Ⲏ}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲙ|kham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲁⲙⲩ|pamkhamu}}<br /> ! 18<br /> ! {{tar|ⲒⲎ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲕⲭⲁⲙ|mûkkham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲕⲭⲁⲙⲩ|pammûkkhamu}}<br /> ! 100<br /> ! {{tar|Ⲗ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲇⲁ|shada}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲁⲇⲩ|pamshadu}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> ! {{tar|Ⲑ}}<br /> | {{tar|ⲁⲥⲓⲧ|asit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲁⲥⲓⲧⲩ|pamasitu}}<br /> ! 19<br /> ! {{tar|ⲒⲐ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧ|mûtasit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧⲩ|pammûtasitu}}<br /> ! 500<br /> ! {{tar|Ⲙ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲋⲥⲁ|dissa}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲋⲥⲩ|pamdissu}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> ! {{tar|Ⲓ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧ|mût}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲩ|pammûtu}}<br /> ! 20<br /> ! {{tar|ⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲓⲁⲧ|yat}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲓⲁⲧⲩ|pamyatu}}<br /> ! 1000<br /> ! {{tar|Ⲛ}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϩⲁⲗⲩ|pamhalu}}<br /> |}<br /> <br /> === Czasownik ===<br /> Etymologia odmiany czasownika w tarejskim ma najprawdopodobniej aglutynacyjną genezę i nie jest wyprowadzalna z języka pranuweńskiego w bezpośredni sposób. Tarejski czasownik niesie ze sobą następujące informacje o następujących kategoriach gramatycznych:<br /> * osobę (pod postacią końcówek osobowych oraz ruchomej klityki osobowej, funkcyjnie bliskiej zaimkowi osobowemu podmiotu),<br /> * czas, tryb i aspekt &amp;ndash; granica między kategorią czasu i aspektu w tarejskim jest dość płynna, a formy wyrażające te kategorie nazywa się zbiorczo „czasoaspektami”. Język tarejski posiada siedem takich konstrukcji czasoaspektowych: ''imperfectum'' („[przeszły] niedokonany”), ''stativum'' („[przeszły] dokonany”), ''indefinitum'' („nieprzeszły”), ''potentialis'' („potencjalny”), ''conditionalis'' („warunkowy”), ''inferentialis'' („nieświadka”) oraz ''imperativum'' („rozkazujący”), <br /> * stronę &amp;ndash; domyślną stroną jest strona czynna. Stronę bierną stanu oraz stronę zwrotną wyraża się za pomocą morfemów fleksyjnych. Strona bierna procesu jest konstrukcją peryfrastyczną.<br /> Dodatkowo, wyróżnia się następujące formy bezosobowe:<br /> * bezokolicznik prosty i kauzatywny,<br /> * imiesłów przymiotnikowy uprzedni bierny, imiesłów przymiotnikowy uprzedni czynny,<br /> * supinum.<br /> Czasowniki dzielą się na kilka klas odmian, uzależnionych od budowy rdzenia czasownika bazowego, tzn. pomijających ewentualne prefiksy:<br /> * klasa I: rdzenie mocne (C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;C&amp;mdash;C) &amp;ndash; złożone z samych spółgłosek. Wygłosowym dźwiękiem bezokolicznika będzie zawsze spółgłoska: {{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙ|kharem|handlować}}, {{tar|ⲕⲩⲙⲩⲙ|kumum|pracować w polu}}, {{tar|ⲛⲓⲡⲁⲗ|nipal|opowiadać}};<br /> * klasa II: rdzenie zgeminowane (G&amp;mdash;C, C&amp;mdash;G) &amp;ndash; jednym z elementów jest zbitka spółgłoskowa lub geminaty: {{tar|ⲋⲥ|ss}} lub {{tar|ϯⲗ|ll}}: {{tar|ⲡⲩⲛⲇ|pund|gasić}}, {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siadać}}, {{tar|ϯⲗⲟⲣ|kuć}};<br /> * klasa III: rdzenie słabe inicjalnie (J&amp;mdash;C, J&amp;mdash;C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;J&amp;mdash;C) &amp;ndash; pierwszym lub środkowym elementem jest półsamogłoska, która często wokalizuje się lub jest absorbowana przez sąsiednie dźwięki w odmianie: {{tar|ⲓⲁⲛⲁⲥ|yanas|kłamać}}, {{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛ|walen|zdobić}};<br /> * klasa IV: rdzenie słabe finalnie (C&amp;mdash;J, C&amp;mdash;C&amp;mdash;J) &amp;ndash; ostatnim elementem jest półsamogłoska. Taki rdzeń wymaga samogłoski podtrzymującej i dlatego bezokolicznik w wygłosie otrzymuje samogłoskę /{{IPA|ɑ}}/: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}}, {{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya|biec, ciec}}, {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲓⲁ|danaya|czcić}}.<br /> <br /> Dodatkowo, część czasowników jest nieregularna w wyniku zmian fonetycznych lub suplecji. Zbiór ten czasem nazywa się klasą V. <br /> <br /> ==== Formy bezosobowe ====<br /> Czasownik tarejski posiada dwa bezokoliczniki &amp;ndash; prosty i kauzatywny. Bezokolicznik kauzatywny jest tworzony poprzez dodanie przefiksu {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} oraz retrakcję konturu samogłoskowego. W ten sposób rdzeń słaby finalnie t-w „długość” przybiera formę prostą {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} i {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}}. Jeśli samogłoski konturu już są tylne, nie ulegają one zmianie, np. k-ss „siedzenie” przybiera formy {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} i {{tar|ⲥⲉⲕⲁⲋⲥ|sekass|siadać}}. Kauzatywność bezokolicznika jest czasami względna lub nieoczywista z powodu etymologicznego zatarcia, np. {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} i {{tar|ⲥⲉⲥⲏⲩⲁⲇ|sesîwad|przekazać, oddać}}. W złożonych formach czasownikowych prefiks {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} umieszczony jest jako ostatni prefiks, w bezpośrednim sąsiedztwie rdzenia, np. {{tar|ⲁⲛⲥⲉⲭⲁⲧⲩⲙ|ansekhatum|zamykać na klucz}} od {{tar|ⲁⲛⲭⲁⲓⲧⲱⲙ|ankhaitûm|być zamkniętym na klucz}}.<br /> <br /> Supinum odpowiada funkcyjnie polskim konstrukcjom z „aby” i „do”, wskazując na cel lub przeznaczenie danej czynności lub przedmiotu. Formalnie przypmina rzeczownik liczby pojedynczej rodzaju męskiego w mianowniku i w mowie potocznej często jest z nim mylony. Supinum konstruuje się przez wymianę konturu fonetycznego na podniesiony o jeden stopień i dodanie końcówki {{tar|&amp;ndash;ⲟⲥ|&amp;ndash;os}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲕⲟⲋⲥⲟⲥ|kossos|aby usiąść, do siedzenia}}, {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲓⲩⲟⲇⲟⲥ|siwodos|aby rozkazywać, do rozkazywania}}. Jeśli samogłoski konturu są już w najwyższym szeregu, nie ulegają zmianie. Zarówno /{{IPA|e̞}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|i}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|o̞}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|u}}/. Jeśli rdzeń jest słaby finalnie, podtrzymująca go samogłoska zostaje ucięta: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲟⲩⲟⲥ|setowos|aby wydłużyć, do wydłużania}}.<br /> <br /> Imiesłowy przymiotnikowe funkcjonują w tarejskim w charakterze przymiotników odczasownikowych. Nie są mocno obciążone funkcyjnie i nie należą do powszechnych. Imiesłów uprzedni bierny tworzy się w rodzaju męskim poprzez otoczenie rdzenia cyrkumfiksem {{tar|ⲁ&amp;ndash; &amp;ndash;ⲁⲍⲩ|a&amp;ndash; &amp;ndash;azu}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲍⲩ|akassazu|posadzony}}. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą swoją samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁⲍⲩ|setawazu|wydłużony}}. Imiesłów uprzedni czynny tworzy się poprzez wymianę konturu fonetycznego na obniżony o jeden stopień i dodanie sufiksu {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}: {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲉⲩⲁⲇⲓⲛ|sewadin|który rozkazał}}. Zarówno /{{IPA|i}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|e̞}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|u}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|o̞}}/. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} → {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓⲛ|taiwin|który wydłużał}}. Formy żeńskie i nijakie tworzy się w zgodzie z odmianą przymiotnikową.<br /> <br /> ==== Formy osobowe ====<br /> ===== Preliminaria =====<br /> Tarejskie formy osobowe są zwykle wielofunkcyjne, wskazując na osobę, liczbę, czas, aspekt, tryb oraz stronę jednocześnie. Szczególnie rozgraniczenie czasu, aspektu i trybu jest trudne: granice między poszczególnymi formami czasowo-aspektowymi wyznaczają granice przede wszystkim między relacjami mówiącego do tego, o czym mówi, następnie sposobami przedstawienia tego, o czym mówi, a dopiero na końcu między poszczególnymi ramami czasowymi. Z tego powodu często mówi się, że kategoria czasu jako taka w tarejskim nie istnieje, a jej rolę spełniają okoliczniki i wyrażenia okolicznikowe, a także kontekst zdaniowy.<br /> <br /> Tabele poniżej ukażą odmianę we wszystkich formach czasowo-aspektowych dla czterech klas regularnych oraz dwóch czasowników nieregularnych: jednego, w którym nieregularność wynika z przeszłych zmian fonetycznych, oraz kolejnego, w którym odmiana jest formalnie regularna, ale odbywa się na kilku tematach w wyniku zlania się kilku czasowników w jeden. Wcześniej przedstawione zostaną klityki osobowe, które przynależą do każdej formy osobowej czasownika, ale mogą się z nią łączyć zarówno w pozycji nagłosowej, jak i wygłosowej, a ich powtarzanie w każdej tabeli zaburzyłoby czytelność.<br /> <br /> ===== Klityki osobowe =====<br /> Klityki osobowe mogą być umieszczone na początku lub na końcu formy czasownika. Prepozycja klityki to forma neutralna &amp;ndash; postpozycją sugeruje się podkreślenie roli podmiotu w kontekście wypowiedzi. Klityki przybierają różne formy w zależności od ich kontekstu fonetycznego, a także &amp;ndash; w 3. osobie &amp;ndash; od rodzaju (lub jego braku). Tabela poniżej prezentuje wszystkie formy klityczne.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 450px&quot;<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Nagłos, przed samogł.<br /> ! Nagłos, przed spółgł.<br /> ! Wygłos, po samogł.<br /> ! Wygłos, po spółgł.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲓⲙ&amp;ndash;|im&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲓ&amp;ndash;|i&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;y}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲙ|&amp;ndash;im}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲓⲛ&amp;ndash;|in&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲛⲓ&amp;ndash;|ni&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲛ|&amp;ndash;n}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲕ&amp;ndash;|ak&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲕ|&amp;ndash;k}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛ&amp;ndash;|ten&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲧⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|te(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲧⲉⲛ|&amp;ndash;ten}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲧⲉⲛ|&amp;ndash;aten}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;6&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲉϥ&amp;ndash;|ef&amp;ndash;}}<br /> | rowspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲉ&amp;ndash;|e&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϥⲩ|&amp;ndash;fu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉϥ|&amp;ndash;ef}}<br /> |-<br /> ! r.ż.<br /> | {{tar|ⲉⲥ&amp;ndash;|es&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲩ|&amp;ndash;su}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲥ|&amp;ndash;es}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | {{tar|ⲉⲍ&amp;ndash;|ez&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲍⲩ|&amp;ndash;ⲍu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲍ|&amp;ndash;ez}}<br /> |-<br /> ! bezrodz.<br /> | {{tar|ⲓϩ&amp;ndash;|ih&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲓ&amp;ndash;|hi&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩ|&amp;ndash;h}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓϩ|&amp;ndash;ih}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! żywotny<br /> | {{tar|ⲥⲉⲛ&amp;ndash;|sen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|se(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲉⲛ|&amp;ndash;sen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲥⲉⲛ|&amp;ndash;asen}}<br /> |-<br /> ! nieżywotny<br /> | {{tar|ϩⲉⲛ&amp;ndash;|hen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|he(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩⲉⲛ|&amp;ndash;hen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁϩⲉⲛ|&amp;ndash;ahen}}<br /> |}<br /> <br /> ===== ''Indefinitum'' =====<br /> ===== ''Stativum'' =====<br /> ===== ''Imperfectum'' =====<br /> ===== ''Potentialis'' =====<br /> ===== ''Conditionalis'' =====<br /> ===== ''Inferentialis'' =====<br /> ===== ''Imperativum'' =====<br /> <br /> <br /> [[Kategoria:Języki Kyonu|Tarejski]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_tarejski&diff=23443 2018-02-01T22:39:54Z

<p>Widsið: /* Czasownik */</p> <hr /> <div>{{ język<br /> | kolor = #7851A9 | nazwa = tarejski | nazwa własna = Ⲑⲁⲣⲩ ''Tharu''<br /> | twórca = [[User:Widsið|Widsið]] | rok = 2017-2018 | cel = użytkowanie w conworldzie | wersja = 0.5 | nazwa conworldu = [[Kyon]]<br /> | państwa = [[Tarum]] | regiony = wschodni Kyon | mówiący = bd.<br /> | alfabet = nieopracowany conscript (''in loco'': alfabet koptyjski)<br /> | typologia = fleksyjny niekonkatenatywny&lt;br /&gt;VSO<br /> | klasyfikacja = <br /> '''języki nuweńskie''' (?)<br /> : języki antyponuweńskie<br /> :: tarejski<br /> }}<br /> '''Język tarejski''' (Ⲑⲁⲣⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Tharu epilu'' [{{IPA|ˈtʰɑ.ru e̞ˈpi.lu}}]) &amp;ndash; język o nieustalonej klasyfikacji, powszechnie uważany za członka grupy [[języki nuweńskie|języków nuweńskich]], w której tworzy oddzielną podgrupę ''antyponuweńską''. Tarejski jest językiem urzędowym [[Tarum]], chociaż najprawdopodobniej rozwinął się w innej części świata, skąd do wschodniego Kyonu został zawleczony w wyniku niemożliwej do umieszczenia w czasie wędrówki ludów. Izolacja geopolityczna kraju sprawiła, że jest niemal całkowicie wolny od identyfikowalnego zewnętrznego wpływu, chociaż dzieli kilkanaście leksemów, głównie dotyczących fauny i flory, z językami prymitywnych plemion zamieszkujących otaczające Tarum lasy deszczowe.<br /> <br /> Obecnie można wyróżnić dziewięć dialektów języka tarejskiego, a ich zasięg pokrywa się mniej więcej z podziałem administracyjnym kraju, opartym w dużej mierze o naturalne przeszkody dla rozwoju osadnictwa. Istnieje również odgórnie regulowany język standardowy (Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Assemanu epilu'' „oczyszczony język”), używany przede wszystkim w oficjalnej komunikacji. Tarejski zapisywany jest pismem alfabetycznym nieco przypominającym [[runy nuweńskie]]. Pismo ma charakter alfabetyczny i w dużej mierze dobrze odzwierciedla wymowę, dosyć mocno trzymając się zasady „jeden znak &amp;ndash; jeden dźwięk”. Zarówno słownictwo, jak i niekonkatenatywna morfologia języka są sprowadzalne do [[język pranuweński|pranuweńszczyzny]], ale badania tarejskiego zawsze były utrudnione ze względu na zamknięty charakter Tarum.<br /> <br /> Można przypuszczać, że niedawne otwarcie Tarum na świat w połączeniu z ożywionym zainteresowaniem obcymi kulturami na całym świecie będzie sprzyjało badaniom lokalnej mowy i pozwoli na udzielenie odpowiedzi na wiele pytań, dotyczących zarówno języka, jak i etnogenezy Tarejów.<br /> <br /> == Fonetyka i fonologia ==<br /> Tarejski posiada prosty system dźwiękowy, składający się z ośmiu samogłosek, dwóch półsamogłosek oraz osiemnastu spółgłosek.<br /> === Samogłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; |<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Przednie<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Środkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Tylne<br /> |-<br /> ! Przymknięte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/ ・ ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> |-<br /> ! Średnie<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> ! Otwarte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |}<br /> Tarejski system samogłoskowy wyraźnie ciąży ku większemu przymknięciu, jednocześnie nie przesuwając się wyraźnie ani w przód, ani w tył jamy ustnej. Środkowe przymknięte samogłoski ‹ⲏ› /{{IPA|ɨ}}/ i ‹ⲱ› /{{IPA|ʉ}}/ są nieco bardziej otwarte, niż skrajne ‹ⲓ› /{{IPA|i}}/ i ‹ⲩ› /{{IPA|u}}/. Warto zauważyć, że tylne samogłoski są zawsze zaokrąglone, a przednie &amp;ndash; nigdy. Zaokrąglenie jest wyraźne i skompresowane. Samogłoski nie ulegają redukcji w pozycji nieakcentowanej. Długość samogłoski nie ma fonemicznego znaczenia, chociaż najprawdopodobniej opozycja iloczasowa istniała w przeszłości &amp;ndash; wskazuje na to obecność długich dźwięków we wszystkich pozostałych językach nuweńskich. W tarejskim dyftongi nie występują; ostatni z notowanych jeszcze [[kalendarze Kyonu|300 lat temu]] dyftongów ‹ⲁⲓ› uległ koalescencji do /{{IPA|æ}}/, a w dalszej perspektywie najpewniej zleje się z ‹ⲉ› /{{IPA|e̞}}/, do którego stopniowo zbliża się w wymowie. Ortografia tarejska nie oznacza historycznych dyftongów we współczesnych pismach w myśl zasady o fonemiczności, jednak można je znaleźć w starszych tekstach. <br /> <br /> === Półsamogłoski ===<br /> Tarejski posiada dwie półsamogłoski /{{IPA|j}}/ i /{{IPA|w}}/, zapisywane jak ich samogłoskowe odpowiedniki: ‹ⲓ› oraz ‹ⲩ›. Mają one specjalny status w systemie morfofonemicznym tego języka: mimo że inaczej niż samogłoski nie mogą stanowić jądra sylaby, zdarza się, że rdzenie spółgłoskowe są przez nie dopełniane, tak jakby stanowiły one prawdziwe samogłoski, zachowując jednak swój spółgłoskowy status, tzn. tworząc dodatkowy element spółgłoskowego łańcucha. Dodatkowo, rdzenie w których skład wchodzą półsamogłoski, nazywane są rdzeniami płynnymi i podlegają nieco innym zasadom odmiany.<br /> <br /> === Spółgłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1000px&quot;<br /> |-<br /> ! <br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowo-&lt;br /&gt;-zębowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Dziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Zadziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Podniebienne<br /> |-<br /> ! Nosowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲙ /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲛ /{{IPA|n}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Zwarto-&lt;br /&gt;-wybuchowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲡ /{{IPA|p}}/・ⲫ /{{IPA|pʰ}}/・ⲃ /{{IPA|b}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲧ /{{IPA|t}}/・ⲑ /{{IPA|tʰ}}/・ⲇ /{{IPA|d}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲕ /{{IPA|k}}/・ⲭ /{{IPA|kʰ}}/・ⲅ /{{IPA|g}}/<br /> |-<br /> ! Szczelinowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϥ /{{IPA|f}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲥ /{{IPA|s}}/・ⲍ /{{IPA|z}}/・(ⲋⲥ /{{IPA|sː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϣ /{{IPA|ʃ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϧ /{{IPA|ɣ}}/<br /> |-<br /> ! Drżące<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲣ /{{IPA|r}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Aproksymanty<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲗ /{{IPA|l}}/・(ϯⲗ /{{IPA|lː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |}<br /> Charakterystyczną cechą tarejskiej fonologii jest fonemiczny kontrast między aspirowanymi, nieaspirowanymi i dźwięcznymi spółgłoskami zwartymi, nieobecny w pokrewnych językach. Ponadto, inaczej niż samogłoski, spółgłoski ulegają szeregowi przemian pozycyjnych. <br /> <br /> Status geminat ‹ⲋⲥ› oraz ‹ϯⲗ›, wywodzących się z dawnych zbitek spółgłoskowych *vs oraz *tl &amp;ndash; stąd ich nietypowy zapis &amp;ndash; jest niejasny. Przez Tarejów są one odbierane jako jeden dźwięk i nie rozdziela się ich przy podziale na sylaby: Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ → Ⲁ・ⲋⲥⲉ・ⲙⲁ・ⲛⲩ. Jednocześnie trudno jest wskazać na pary minimalne, które pozwalałyby uznać je za odrębne fonemy. Nieco inaczej traktowane jest ‹ⲛⲛ› [{{IPA|nː}}], często wyraźnie artykulacyjnie rozdzielane na dwa elementy a nie przytrzymane.<br /> <br /> Obserwuje się w tarejskim zjawisko lenicji, w języku standardowym i większości dialektów dotyczy ono jednak wyłącznie dźwięcznych spółgłosek zwartych, które w pozycji między dwiema samogłoskami ulegają frykatywizacji: /{{IPA|b}}/ → [{{IPA|β}}]; /{{IPA|d}}/ → [{{IPA|ð}}]; /{{IPA|g}}/ → [{{IPA|ɣ}}]. Zjawisko to zachodzi także w pozycji międzywyrazowej, tzn. granica wyrazu jest ignorowana. Ponadto, dźwięczne spółgłoski nosowe, szczelinowe i zwarto-wybuchowe ulegają ubezdźwięcznieniu przed spółgłoską bezdźwięczną i w wygłosie, chyba że następne słowo zaczyna się na samogłoskę: wtedy dźwięczność zostaje utrzymana w wypadku spółgłosek nosowych i szczelinowych, a spółgłoski zwarto-wybuchowe zostają poddane lenicji.<br /> <br /> === Budowa sylaby ===<br /> Sylaba w języku tarejskim musi się składać przynajmniej z jednej samogłoski, do której dodatkowo może zostać dostawiony pojedynczy nagłos i podwójny wygłos:<br /> <br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;(C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) V (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) (C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> W pozycji '''C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' może stać dowolna spółgłoska, półsamogłoska, lub geminata ‹ⲋⲥ› albo ‹ϯⲗ›. W pozycjach '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' i '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' nie może się znaleźć geminata, dodatkowo, jeśli w pozycji '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' pojawia się półsamogłoska, sylaba zostaje automatycznie zamknięta. Jeśli sylabę otwierała geminata, pozycja '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' również jest niedostępna.<br /> <br /> Dla celów metrycznych i prozodycznych wyróżnia się cztery rodzaje sylab. Poniższa tabela przedstawia ich nazwy oraz uproszczoną budowę, gdzie G oznacza geminatę, J oznacza półsamogłoskę, a C &amp;ndash; dowolną inną spółgłoskę.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słabsza<br /> | V<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słaba<br /> | CV, VC, JV, VJ<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocna<br /> | CVC, CVJ, JVC, GV<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocniejsza<br /> | CVCC, JVCC, GVC<br /> |}<br /> <br /> === Prozodia ===<br /> Akcent w języku tarejskim pada na przedostatnią sylabę, jest stały i ma charakter dynamiczny. Ze względu na swoją stałą pozycję, nie jest fonemiczny. Akcenty pomocnicze pojawiają się na co drugiej sylabie od końca, jeśli wyraz ma więcej niż trzy sylaby, por. np. Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ [{{IPA|e̞ˌsu.tɑˈnʉr.pɑl}}]. Tarejski jest językiem czasowanym według mor, gdzie sylaby słabsze trwają pół mory, sylaby słabe &amp;ndash; jedną morę, sylaby mocne &amp;ndash; półtorej mory, a sylaby mocniejsze &amp;ndash; dwie mory. Charakteryzuje się też opadającą tonacją, także w pytaniach tak/nie, co może być źródłem nieporozumień.<br /> <br /> == Fleksja ==<br /> === Rzeczownik i przymiotnik ===<br /> Tarejskie rzeczowniki i przymiotniki odmieniają się przez następujące kategorie gramatyczne:<br /> * przypadki &amp;ndash; mianownik, dopełniacz, celownik i biernik,<br /> * stany &amp;ndash; „pusty”, określony i nieokreślony,<br /> * liczby &amp;ndash; pojedyncza i mnoga oraz szczątkowe formy podwójnej.<br /> Ponadto, przymiotniki podlegają odmianie przez rodzaje &amp;ndash; męski, żeński i nijaki &amp;ndash; w uzgodnieniu z rzeczownikiem, który określają. Formą prototypową &amp;ndash; słownikową jest mianownik w stanie pustym w liczbie pojedynczej, w przypadku przymiotnika w rodzaju męskim. Końcówki, które przyjmują poszczególne rzeczowniki i przymiotniki są uzależnione od ostatniego dźwięku lub serii dźwięków, a nie od rodzaju.<br /> <br /> Rzeczowniki i przymiotniki pogrupowane są w klasy deklinacyjne, podzielone na grupy: słabą i mocną. W odmianie słabej przynależność do klasy determinuje długość rdzenia. W odmianie mocnej klasę wyznacza końcówka formy prototypowej. Daje to łącznie dziesięć klas odmiany. Ponadto, istnieją rzeczowniki i przymiotniki nieodmienne, derywowane z rdzeni jednospółgłoskowych (historycznie jedną ze spółgłosek było zwarcie krtaniowe).<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | Klasa&amp;nbsp;→<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Słaba<br /> ! colspan=&quot;24&quot; | Mocna<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Szablon / końcówka&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us, &amp;ndash;is, &amp;ndash;os<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;n<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;m<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;C<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;o<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;u<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;i<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;a<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Przykładowy&lt;br /&gt;rzeczownik&amp;nbsp;→<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲛⲩⲩⲩ}}&lt;br /&gt;''nuwu''&lt;br /&gt;„dziecko”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲁⲙⲁⲓⲁ}}&lt;br /&gt;''mamaya''&lt;br /&gt;„dolina, jar”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲡⲓⲗⲩⲥ}}&lt;br /&gt;''pilus''&lt;br /&gt;„słowo”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲓⲇⲇⲁⲛ}}&lt;br /&gt;''middan''&lt;br /&gt;„dolina”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|Ⲑⲁⲣⲱⲙ}}&lt;br /&gt;''Tharûm''&lt;br /&gt;„[[Tarum]]”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲧ}}&lt;br /&gt;''danat''&lt;br /&gt;„czerń”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟ}}&lt;br /&gt;''assarto''&lt;br /&gt;„brama”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲗⲁⲕⲩ}}&lt;br /&gt;''laku''&lt;br /&gt;„namiot”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲃⲓⲃⲓ}}&lt;br /&gt;''bibi''&lt;br /&gt;„schronienie”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ}}&lt;br /&gt;''zora''&lt;br /&gt;„niebo”<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Typowy rodzaj&lt;br /&gt;rzeczownika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''każdy''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us ''męski'', &amp;ndash;is ''żeński'', &amp;ndash;os ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Rodzaj&lt;br /&gt;przymiotnika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 5%&quot; | Liczba&lt;br /&gt;↓<br /> ! Stan&amp;nbsp;→&lt;br /&gt;Przypadek&amp;nbsp;↓<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ni<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;o<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;oti<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;u<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;it<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;at<br /> |-<br /> ! Dopełniacz<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;ûl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;al<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vsal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ol<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;il<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;al<br /> |-<br /> ! Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;os<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;us<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;is<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;îs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;as<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nun<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;min<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mîn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;on<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otin<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;un<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;in<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;în<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;an<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;3&quot; | Mn.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vyu (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnt<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnta<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;na<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ma<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;mana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idena<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adena<br /> |-<br /> ! Dopełniacz&lt;br /&gt;Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;6&quot; | &amp;ndash;wial&lt;br /&gt;&amp;ndash; yal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vnal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCatal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;owal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;unal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;idil<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;adil<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vnat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vtinat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;manat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idenas<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adenas<br /> |-<br /> |}<br /> &lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;'''Objaśnienie symboli:''' C &amp;mdash; dowolna spółgłoska; J &amp;mdash; dowolna półsamogłoska; V &amp;mdash; dowolna samogłoska; &lt;s&gt;V&lt;/s&gt; &amp;mdash; końcówka powoduje usunięcie samogłoski poprzedzającej wyznacznik deklinacji&lt;/span&gt;<br /> <br /> Przynależność przymiotnika do klasy deklinacyjnej determinuje jego końcówka deklinacyjna w rodzaju męskim. Rozkłada się to w sposób następujący:<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;u, to wtedy w rodzaju żeńskim przyjmie on końcówkę &amp;mdash;i, a w nijakim: &amp;mdash;o,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;n, to tę samą końcówkę będzie on miał w rodzaju nijakim, a w rodzaju żeńskim przybierze końcówkę &amp;mdash;a,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;m, to tę samą końcówkę będzie on miał także w rodzaju żeńskim i nijakim,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest dowolna spółgłoska, to znaczy, że posiada on tylko formy puste, równe w każdym rodzaju i może występować tylko w orzeczniku albo jako element kompozytu przymiotnikowo-rzeczownikowego.<br /> <br /> ===== Nieregularna liczba mnoga rzeczowników =====<br /> Część rzeczowników z różnych względów posiada nieregularne formy liczby mnogiej. W przeważającej części są to pozostałości systemu tworzenia liczby mnogiej niekonkatenatywnej („łamanej”). Rzeczowniki tak tworzone, pomimo mnogiego znaczenia, otrzymują pojedyncze końcówki odmiany przez przypadki. W grupie rzeczowników o takiej odmianie znajdują się:<br /> &lt;div style=&quot;column-count: 3; column-gap: 30px&quot;&gt;<br /> * ''kush'' {{tar|ⲕⲩϣ}} „droga” &amp;mdash; ''akushi'' {{tar|ⲁⲕⲩϣⲓ}} „drogi”<br /> * ''mîr'' {{tar|ⲙⲏⲣ}} „człowiek” &amp;mdash; ''mira'' {{tar|ⲙⲓⲣⲁ}} „ludzie”<br /> * ''nabi'' {{tar|ⲛⲁⲃⲓ}} „parafia” &amp;mdash; ''eneb'' {{tar|ⲉⲛⲉⲃ}} „parafie”<br /> * ''neb'' {{tar|ⲛⲉⲃ}} „ojciec” &amp;mdash; ''naba'' {{tar|ⲛⲁⲃⲁ}} „ojcowie”<br /> * ''shi'' {{tar|ϣⲓ}} „dom” &amp;mdash; ''ashû'' {{tar|ⲁϣⲱ}} „domy”<br /> * ''sînam'' {{tar|ⲥⲏⲛⲁⲙ}} „świątynia” &amp;mdash; ''sanûm'' {{tar|ⲥⲁⲛⲱⲙ}} „świątynie”<br /> * ''tel'' {{tar|ⲧⲉⲗ}} „wieża” &amp;mdash; ''telu'' {{tar|ⲧⲉⲗⲩ}} „wieże”<br /> * ''ummi'' {{tar|ⲩⲙⲙⲓ}} „matka” &amp;mdash; ''yamma'' {{tar|ⲓⲁⲙⲙⲁ}} „matki” <br /> * ''wam'' {{tar|ⲩⲁⲙ}} dzień” &amp;mdash; ''awama'' {{tar|ⲁⲩⲁⲙⲁ}} „dni”<br /> * ''zainab'' {{tar|ⲍⲁⲓⲛⲁⲃ}} „lud, plemię” &amp;mdash; ''zeneb'' {{tar|ⲍⲉⲛⲉⲃ}} „ludy, plemiona”<br /> &lt;/div&gt;<br /> Dodatkowo, części ciała występujące w parach zachowały historyczne formy liczby podwójnej, ale wyłącznie w mianowniku. W pozostałych formach odmieniają się regularnie, zgodnie z klasą deklinacyjną, do której należą.<br /> * ''bus'' {{tar|ⲃⲩⲥ}} „dłoń” &amp;ndash; ''buwa'' {{tar|ⲃⲩⲩⲁ}} „dłonie”<br /> * ''lor'' {{tar|ⲗⲟⲣ}} „oko” &amp;ndash; ''lora'' {{tar|ⲗⲟⲣⲁ}} „oczy”<br /> * ''subis'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲥ}} „ucho” &amp;ndash; ''subia'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲁ}} „uszy”<br /> * ''zeyu'' {{tar|ⲍⲉⲓⲩ}} „stopa” &amp;ndash; ''zeya'' {{tar|ⲍⲉⲓⲁ}} „stopy”<br /> <br /> ===== Inne nieregularności odmiany =====<br /> Rzeczowniki i przymiotniki, które w formie mianownikowej mają taką samą końcówkę, jaką otrzymałyby w innym przypadku, nie podwajają końcówki. Jest to szczególnie prominentna cecha nazw miejscowych zakończonych na &amp;ndash;''al'', których formy mianownika i dopełniacza w licznie pojedynczej są tożsame, ale może dotyczyć każdej innej formy, pogłębiając synkretyzm form przypadkowych.<br /> <br /> Niektóre ożywione rzeczowniki w rodzaju męskim, szczególnie te zakończone na &amp;ndash;''r'', przyjmują końcówki odmiany &amp;ndash;''n'' w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej.<br /> <br /> ==== Określoność ====<br /> Określoność jest oznaczana w tarejskim dodatkowym morfemem, mającym charakter proklitycznego morfemu, dodawanego do każdej grupy (przydawki, podmiotu) w obrębie frazy nominalnej. Morfem ten pierwotnie miał charakter rodzajnikowy, ale rozróżnienie rodzaju zanikło wraz z jego fonetyczną erozją. Morfem jest nieodmienny, posiada jednak kilka form, uzależnionych od kolejnego dźwięku. Proklityczny charakter morfemu oddaje się przez jego zapis ze znakiem rodziału ({{tar|⳿}}) w zapisie tarejskim, bądź z dywizem w transkrypcji.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 450px&quot;<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Otoczenie&lt;br /&gt;fon.<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Forma<br /> ! style=&quot;width: 60%&quot; | Przykład<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed samogł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | id&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲇ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''id-assartoti'' {{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟⲧⲓ||brama}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|l}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | il&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲗ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''il-lakû'' {{tar|ⲓⲗ⳿ⲗⲁⲕⲱ||namiot}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | im&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲙ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''im-mafela'' {{tar|ⲓⲙ⳿ⲙⲁϥⲉⲗⲁ||kropla}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|n}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | in&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲛ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''in-nurpilû'' {{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲩⲣⲡⲓⲗⲱ||urząd}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|s}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | is&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲥ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''is-sanûmi'' {{tar|ⲓⲥ⳿ⲥⲁⲛⲱⲙⲓ||świątynie}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed dowolną inną spółgł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | i&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''i-Tharûmi'' {{tar|ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ||[[Tarum]]}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==== Stopniowanie przymiotnika ====<br /> Tarejski przymiotnik posiada pięć stopni gradacji: pozytyw (stopień „równy”, używany w kontekstach, w których nic nie jest porównywane z niczym), ekwatyw (stopień „równy”, porównywane cechy są takie same), komparatyw (stopień wyższy), superlatyw (stopień „najwyższy”, cecha jest najintensywniejsza wśród porównywanych) oraz absolutyw (stopień „najwyższy”, cecha nie ma sobie równych i jest nieporównywalna z niczym). Przymiotnik stopniuje się w języku tarejskim zazwyczaj przy pomocy infiksu, który oddziela temat od wyznaczającej przynależność deklinacyjną końcówki. Wyjątkiem są przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na &amp;ndash;''m'', które przy stopniowaniu zmieniają przynależność klasową, przybierając końcówki deklinacji &amp;ndash;u. Ponadto, przymiotnik ''dobry'' posiada część form supletywnych, a przymiotniki ''zły'', ''ciemny'' oraz ''jasny'' posiadają niekonkatenatywne formy odmiany.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 750px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Pozytyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Ekwatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Komparatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Superlatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Absolutyw<br /> |-<br /> ! I &amp;ndash;u; &amp;ndash;i; &amp;ndash;o<br /> | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | (= forma podstawowa)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁⲛ–|–an–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣ–|–ush–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲋⲥ–|–iss–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲛ–|–in–}}<br /> |-<br /> ! II &amp;ndash;n; &amp;ndash;a; &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲇⲁ–|–(a)da–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ϣⲁ–|–(a)sha–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁⲋ)ⲥⲁ–|–(as)sa–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲛⲁ–|–(a)na–}}<br /> |-<br /> ! III &amp;ndash;m; &amp;ndash;m; &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲙⲩ, –ⲩⲙⲓ, –ⲩⲙⲟ|–umu, –umi, –umo}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣⲩ, –ⲩϣⲓ, –ⲩϣⲟ|–ushu, –ushi, –usho}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲋⲥⲩ, –ⲩⲋⲥⲓ, –ⲩⲋⲥⲟ|–ussu, –ussi, –usso}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲛⲩ, –ⲩⲛⲓ, –ⲩⲛⲟ|–unu, –uni, –uno}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> === Kopula i zaimek osobowy podmiotu ===<br /> Funkcja kopuli i zaimka osobowego podmiotu nie jest w języku tarejskim rozdzielna. Wcześniejsze formy rozwoju języka rozróżniały jeszcze formy sprzężone zaimek-kopula i formy rodzielne, używane gdy podmiot był wyrażony inaczej, niż przy pomocy zaimka w mianowniku. Rozróżnienie nie utrzymało się jednak w żadnym z dialektów. Jako że kopula nie jest formalnie czasownikiem, nie podlega odmianie przez czasy i tryby &amp;ndash; kontekst lub dodatkowe słowa funkcyjne, takie jak przyimki czy partykuły, podpowiadają właściwe znaczenie.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Liczba →<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Pojedyncza<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Mnoga<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15px&quot; | Osoba ↓<br /> ! style=&quot;width: 35px&quot; | Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> | {{tar|ϩⲏⲗ|hîl}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲣ|mir}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲙⲟⲗ|mol}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲣ|mer}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | {{tar|ⲍⲓⲗⲩ|zilu}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;5&quot; | 3.<br /> ! rodz. m.<br /> | {{tar|ϧⲓⲣ|hir}}<br /> | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> |-<br /> ! rodz. ż.<br /> | {{tar|ⲡⲓ|pi}}<br /> | {{tar|ⲡⲩⲣ|pur}}<br /> |-<br /> ! rodz. n.<br /> | {{tar|ϩⲩ|hu}}<br /> | {{tar|ϩⲩⲙ|hum}}<br /> |-<br /> ! brak rodzaju<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙ|sum}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗ|sul}}<br /> |-<br /> ! podmiot celownikowy<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲱⲣ|ûr}}<br /> |}<br /> <br /> Wszystkie formy kopulatywne niosą ze sobą zarówno znaczenie zaimka osobowego podmiotu, jak i czasownika „być” w znaczeniu „istnieć, egzystować”. W zależności od kontekstu, moze więc wyraz {{tar|ⲡⲓ|pi}} oznaczać: „ona” (jeśli po nim następuje kolejny czasownik), „jest” (jeśli podmiot wyrażony jest rzeczownikiem) lub „ona jest” (jeśli w zdaniu nie występuje inny podmiot ani orzeczenie). W praktyce dwa pierwsze użycia stają się stopniowo coraz rzadsze &amp;ndash; pierwsze w wyniku inkorporacji zaimka osobowego jako prefiksu koniugacyjnego (co powoduje nieprawidłową z punktu widzenia np. gramatyki polskiej redundancję typu *''ona ona śpi''), a drugie przez wzgląd na to, że „być” jest w tarejskim domyślnym orzeczeniem, więc nie ma potrzeby jego wyrażania w mowie ani na piśmie (podobnie jak np. w języku rosyjskim).<br /> <br /> Specyfiką tarejskiej gramatyki jest forma „bezrodzajowa” kopuli. Gramatyki tarejskie nazywają tę formę „wszystkorodzajową”, ponieważ używa się jej kiedy nie jesteśmy w stanie określić rodzaju gramatycznego rzeczy czy osoby, o której jest mowa, kiedy ten rodzaj jest nieistotny, albo &amp;ndash; w przypadku grupy ludzi lub rzeczy &amp;ndash; kiedy należą one do więcej niż jednego rodzaju. <br /> <br /> Forma {{tar|ⲱⲣ|ûr}}, niejako w kontraście do pozostałych, jest niepomijalna, kiedy podmiot wyrażony jest celownikiem.<br /> <br /> === Zaimki osobowe ===<br /> Chociaż zaimki osobowe w formie mianownikowej nie istnieją, tarejski posiada szereg form zależnych, w tym część reliktowych form sprzężonych, używanych wyłącznie w złożeniach z przyimkami. Zzaimki w dopełniaczu, celowniku i bierniku mają także formy akcentowane i nieakcentowane o różnych funkcjach.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Przypadek →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Dopełniacz<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Celownik<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Biernik<br /> ! Ablatyw<br /> ! Allatyw<br /> ! Komitatyw<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Forma →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}}<br /> | {{tar|ⲱⲙ|ûm}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲙ|(a)m}}<br /> | {{tar|ⲩϣⲓ|ushi}}<br /> | {{tar|ⲱϣ|ûsh}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϣ|(a)sh}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲇⲁ|mada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁ|ma}}<br /> | {{tar|ⲙⲓϧⲁ|miha}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲙⲁ|mima}}<br /> | {{tar|ⲙⲉ|me}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲩⲣⲁⲗ|ural}}<br /> | {{tar|ⲩⲣⲓ|uri}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲗ|ral}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲩⲣϣⲓ|urshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲣ|shûr}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲇⲁ|rada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲣⲁ|ra}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲣⲟ(ⲛ)|ro(n)}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲥⲩ|usu}}<br /> | {{tar|ⲱⲥ|ûs}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲥ|(a)s}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲓ|si}}<br /> | {{tar|(ⲓ)ⲥ|(i)s}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲇⲁ|sada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲁ|sa}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲁ|sua}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙⲁ|suma}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ|se}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥⲩ|masu}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁϣⲓ|mashi}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲛⲁⲗ|unal}}<br /> | {{tar|ⲩⲛⲓ|uni}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲗ|nal}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲱϣⲓ|nûshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲛ|shûn}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲇⲁ|nada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲁ|na}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲛⲟ(ⲛ)|no(n)}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲱⲛ|zûn}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ϩⲟⲥ|hos}}<br /> | {{tar|ϩⲱ|hû}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϩ|(a)h}}<br /> | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲏ|hî}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲇⲁ|hada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲁ|ha}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ϩ|(î)h}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲩⲥ|nus}}<br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ⲛ|(î)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲩϣ|hush}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲱⲗ|sûl}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲁϣⲓ|sashi}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲇⲁ|suda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲩ|su}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | mn.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲁⲗ|nûmal}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲓ|nûmi}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙ|nûm}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲥⲓ|ansi}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛⲥ|(a)ns}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲩⲙⲇⲁ|anumda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲩⲗ|napul}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲓ|napi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲡⲓ|anpi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲓⲥⲁ|anisa}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲓⲥ|nis}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲉⲗⲁ|gela}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲓϣⲓ|gishi}}<br /> | {{tar|ⲅⲉⲇⲁ|geda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲅⲁ|ga}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲁⲥⲁ|nasa}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϣⲁϣⲓ|shashi}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲉⲇⲁ|seda}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> Brak danej formy, oznaczony w tabeli pauzą (&amp;mdash;), wskazuje na użycie pełnej formy (jeśli dostępna), lub formy sprzężonej przypadka wymaganego przez rekcję standardową &amp;ndash; np. dla komitatywu będzie to dopełniacz.<br /> <br /> Tarejski nie posiada zaimków czy przymiotników dzierżawczych. W ich miejsce korzysta się z postponowanej konstrukcji komitatywnej z przyimkiem {{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu|do}} i odpowiednią formą sprzężoną: dopełniaczową lub komitatywną, jeśli istnieje:<br /> <br /> &lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 40px&quot;&gt;<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲙⲉ|insume|mój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲣⲟ|insuro|nasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲥⲉ|insuse|twój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲙⲁⲥ|insu mas|Pana, Pani}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲟ|insuno|wasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲍⲟⲛ|insu zon|Państwa}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱϩ|insûh|jego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱⲛ|insûn|jej}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩϩⲁⲗ|insuhal|tego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲋⲥⲩⲗ|inssul|jego, jej, tego}} (w praktyce często używany w znaczeniu „czyjś, kogoś, obojętnie kogo”)<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲱⲙ|insunûm|ich, mężczyzn}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲡ|insunap|ich, kobiet}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲅⲉⲗⲁ|insugela|ich, rzeczy, zwierząt, itp.}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲥⲁ|insunasa|ich, obojętnie kogo}} (rzadko używany)<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> === Partykuły deiktyczne ===<br /> Zaimki wskazujące w tarejskim wyewoluowały w nieodmienne partykuły deiktyczne. Pozwalają one na czterostopniową identyfikację położenia obiektu, o którym mowa: „ten” &amp;ndash; „ten (trochę dalej)” &amp;ndash; „tamten (trochę bliżej)” &amp;ndash; „tamten”. Znaczenie każdej partykuły uzależnione jest od tego, czy stojąca za nią grupa nominalna jest w formie określonej czy w nieokreślonej. Dodatkowo, użycie formy pustej pozwala na oddanie znaczeń „ten” i „tamten” bez kontrastowania obiektów względem siebie.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 560px&quot; <br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Liczba<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Rodzaj<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (I)&lt;br /&gt;„ten”<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień II<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień III<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień IV<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień V<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (VI)&lt;br /&gt;„tamten”<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mn.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma pusta<br /> |}<br /> <br /> === Liczebnik ===<br /> Tarejski posiada dziesiętny system liczebnikowy. Liczebniki główne nie odmieniają się przez rodzaj, liczebniki porządkowe natomiast posiadają formy męskie, żeńskie i nijakie. Jako że derywacja form dla rodzaju żeńskiego i nijakiego jest przewidywalna, w tabeli poniżej przedstawione zostaną tylko liczebniki porządkowe w rodzaju męskim.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 1050px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 1<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|Ⲁ}}<br /> | {{tar|ⲩⲉ|we}}<br /> | {{tar|ⲧⲁⲃⲩ|tabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 11<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲀ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲩⲉ|mûtwe}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲧⲁⲃⲩ|pammûttabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 30<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲃⲁ|maba}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲁⲃⲩ|pammabu}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> ! {{tar|Ⲃ}}<br /> | {{tar|ⲥⲓⲛⲁ|sina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲓⲛⲩ|pamsinu}}<br /> ! 12<br /> ! {{tar|ⲒⲂ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲁ|mûssina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲩ|pammûssinu}}<br /> ! 40<br /> ! {{tar|ⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲓⲙⲓ|khimi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲓⲙⲩ|pamkhimu}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> ! {{tar|Ⲅ}}<br /> | {{tar|ϣⲩⲛⲇ|shund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩⲛⲇⲩ|pamshundu}}<br /> ! 13<br /> ! {{tar|ⲒⲄ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇ|mûtshund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇⲩ|pammûtshundu}}<br /> ! 50<br /> ! {{tar|Ⲕ}}<br /> | {{tar|ⲧⲟ|to}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲧⲟⲧⲩ|pamtotu}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> ! {{tar|Ⲇ}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲛⲧ|fant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϥⲁⲛⲧⲩ|pamfantu}}<br /> ! 14<br /> ! {{tar|ⲒⲆ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧ|mûtfant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧⲩ|pammûtfantu}}<br /> ! 60<br /> ! {{tar|ⲔⲒ}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲥⲓ|sasi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲁⲥⲩ|pamsasu}}<br /> |-<br /> ! 5<br /> ! {{tar|Ⲉ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲓⲁ|diya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲓⲩ|pamdiyu}}<br /> ! 15<br /> ! {{tar|ⲒⲈ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲇⲓⲓⲁ|mûdiya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲇⲓⲓⲩ|pammûdiyu}}<br /> ! 70<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ϣⲩϥⲩ|shufu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩϥⲩ|pamshufu}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> ! {{tar|Ⲋ}}<br /> | {{tar|ⲥⲟⲓⲁ|soya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲟⲓⲩ|pamsoyu}}<br /> ! 16<br /> ! {{tar|ⲒⲊ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲁ|mûssoya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲩ|pammûssoyu}}<br /> ! 80<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲉⲙⲩ|khemu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲉⲙⲩ|pamkhemu}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> ! {{tar|Ⲍ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲛ|shan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙmϣⲁⲛⲩ|pamshanu}}<br /> ! 17<br /> ! {{tar|ⲒⲌ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲁⲛ|mûtshan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲁⲛⲩ|pammûtshanu}}<br /> ! 90<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲥⲩ|pasu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲡⲁⲥⲩ|pampasu}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> ! {{tar|Ⲏ}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲙ|kham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲁⲙⲩ|pamkhamu}}<br /> ! 18<br /> ! {{tar|ⲒⲎ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲕⲭⲁⲙ|mûkkham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲕⲭⲁⲙⲩ|pammûkkhamu}}<br /> ! 100<br /> ! {{tar|Ⲗ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲇⲁ|shada}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲁⲇⲩ|pamshadu}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> ! {{tar|Ⲑ}}<br /> | {{tar|ⲁⲥⲓⲧ|asit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲁⲥⲓⲧⲩ|pamasitu}}<br /> ! 19<br /> ! {{tar|ⲒⲐ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧ|mûtasit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧⲩ|pammûtasitu}}<br /> ! 500<br /> ! {{tar|Ⲙ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲋⲥⲁ|dissa}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲋⲥⲩ|pamdissu}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> ! {{tar|Ⲓ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧ|mût}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲩ|pammûtu}}<br /> ! 20<br /> ! {{tar|ⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲓⲁⲧ|yat}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲓⲁⲧⲩ|pamyatu}}<br /> ! 1000<br /> ! {{tar|Ⲛ}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϩⲁⲗⲩ|pamhalu}}<br /> |}<br /> <br /> === Czasownik ===<br /> Etymologia odmiany czasownika w tarejskim ma najprawdopodobniej aglutynacyjną genezę i nie jest wyprowadzalna z języka pranuweńskiego w bezpośredni sposób. Tarejski czasownik niesie ze sobą następujące informacje o następujących kategoriach gramatycznych:<br /> * osobę (pod postacią końcówek osobowych oraz ruchomej klityki osobowej, funkcyjnie bliskiej zaimkowi osobowemu podmiotu),<br /> * czas, tryb i aspekt &amp;ndash; granica między kategorią czasu i aspektu w tarejskim jest dość płynna, a formy wyrażające te kategorie nazywa się zbiorczo „czasoaspektami”. Język tarejski posiada siedem takich konstrukcji czasoaspektowych: ''imperfectum'' („[przeszły] niedokonany”), ''stativum'' („[przeszły] dokonany”), ''indefinitum'' („nieprzeszły”), ''potentialis'' („potencjalny”), ''conditionalis'' („warunkowy”), ''inferentialis'' („nieświadka”) oraz ''imperativum'' („rozkazujący”), <br /> * stronę &amp;ndash; domyślną stroną jest strona czynna. Stronę bierną stanu oraz stronę zwrotną wyraża się za pomocą morfemów fleksyjnych. Strona bierna procesu jest konstrukcją peryfrastyczną.<br /> Dodatkowo, wyróżnia się następujące formy bezosobowe:<br /> * bezokolicznik prosty i kauzatywny,<br /> * imiesłów przymiotnikowy uprzedni bierny, imiesłów przymiotnikowy uprzedni czynny,<br /> * supinum.<br /> Czasowniki dzielą się na kilka klas odmian, uzależnionych od budowy rdzenia czasownika bazowego, tzn. pomijających ewentualne prefiksy:<br /> * klasa I: rdzenie mocne (C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;C&amp;mdash;C) &amp;ndash; złożone z samych spółgłosek. Wygłosowym dźwiękiem bezokolicznika będzie zawsze spółgłoska: {{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙ|kharem|handlować}}, {{tar|ⲕⲩⲙⲩⲙ|kumum|pracować w polu}}, {{tar|ⲛⲓⲡⲁⲗ|nipal|opowiadać}};<br /> * klasa II: rdzenie zgeminowane (G&amp;mdash;C, C&amp;mdash;G) &amp;ndash; jednym z elementów jest zbitka spółgłoskowa lub geminaty: {{tar|ⲋⲥ|ss}} lub {{tar|ϯⲗ|ll}}: {{tar|ⲡⲩⲛⲇ|pund|gasić}}, {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siadać}}, {{tar|ϯⲗⲟⲣ|kuć}};<br /> * klasa III: rdzenie słabe inicjalnie (J&amp;mdash;C, J&amp;mdash;C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;J&amp;mdash;C) &amp;ndash; pierwszym lub środkowym elementem jest półsamogłoska, która często wokalizuje się lub jest absorbowana przez sąsiednie dźwięki w odmianie: {{tar|ⲓⲁⲛⲁⲥ|yanas|kłamać}}, {{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛ|walen|zdobić}};<br /> * klasa IV: rdzenie słabe finalnie (C&amp;mdash;J, C&amp;mdash;C&amp;mdash;J) &amp;ndash; ostatnim elementem jest półsamogłoska. Taki rdzeń wymaga samogłoski podtrzymującej i dlatego bezokolicznik w wygłosie otrzymuje samogłoskę /{{IPA|ɑ}}/: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}}, {{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîya|biec, ciec}}, {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲓⲁ|danaya|czcić}}.<br /> <br /> Dodatkowo, część czasowników jest nieregularna w wyniku zmian fonetycznych lub suplecji. Zbiór ten czasem nazywa się klasą V. <br /> <br /> ==== Formy bezosobowe ====<br /> Czasownik tarejski posiada dwa bezokoliczniki &amp;ndash; prosty i kauzatywny. Bezokolicznik kauzatywny jest tworzony poprzez dodanie przefiksu {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} oraz retrakcję konturu samogłoskowego. W ten sposób rdzeń słaby finalnie t-w „długość” przybiera formę prostą {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} i {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}}. Jeśli samogłoski konturu już są tylne, nie ulegają one zmianie, np. k-ss „siedzenie” przybiera formy {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} i {{tar|ⲥⲉⲕⲁⲋⲥ|sekass|siadać}}. Kauzatywność bezokolicznika jest czasami względna lub nieoczywista z powodu etymologicznego zatarcia, np. {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} i {{tar|ⲥⲉⲥⲏⲩⲁⲇ|sesîwad|przekazać, oddać}}. W złożonych formach czasownikowych prefiks {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} umieszczony jest jako ostatni prefiks, w bezpośrednim sąsiedztwie rdzenia, np. {{tar|ⲁⲛⲥⲉⲭⲁⲧⲩⲙ|ansekhatum|zamykać na klucz}} od {{tar|ⲁⲛⲭⲁⲓⲧⲱⲙ|ankhaitûm|być zamkniętym na klucz}}.<br /> <br /> Supinum odpowiada funkcyjnie polskim konstrukcjom z „aby” i „do”, wskazując na cel lub przeznaczenie danej czynności lub przedmiotu. Formalnie przypmina rzeczownik liczby pojedynczej rodzaju męskiego w mianowniku i w mowie potocznej często jest z nim mylony. Supinum konstruuje się przez wymianę konturu fonetycznego na podniesiony o jeden stopień i dodanie końcówki {{tar|&amp;ndash;ⲟⲥ|&amp;ndash;os}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲕⲟⲋⲥⲟⲥ|kossos|aby usiąść, do siedzenia}}, {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲓⲩⲟⲇⲟⲥ|siwodos|aby rozkazywać, do rozkazywania}}. Jeśli samogłoski konturu są już w najwyższym szeregu, nie ulegają zmianie. Zarówno /{{IPA|e̞}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|i}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|o̞}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|u}}/. Jeśli rdzeń jest słaby finalnie, podtrzymująca go samogłoska zostaje ucięta: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲟⲩⲟⲥ|setowos|aby wydłużyć, do wydłużania}}.<br /> <br /> Imiesłowy przymiotnikowe funkcjonują w tarejskim w charakterze przymiotników odczasownikowych. Nie są mocno obciążone funkcyjnie i nie należą do powszechnych. Imiesłów uprzedni bierny tworzy się w rodzaju męskim poprzez otoczenie rdzenia cyrkumfiksem {{tar|ⲁ&amp;ndash; &amp;ndash;ⲁⲍⲩ|a&amp;ndash; &amp;ndash;azu}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲍⲩ|akassazu|posadzony}}. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą swoją samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁⲍⲩ|setawazu|wydłużony}}. Imiesłów uprzedni czynny tworzy się poprzez wymianę konturu fonetycznego na obniżony o jeden stopień i dodanie sufiksu {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}: {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲉⲩⲁⲇⲓⲛ|sewadin|który rozkazał}}. Zarówno /{{IPA|i}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|e̞}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|u}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|o̞}}/. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} → {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓⲛ|taiwin|który wydłużał}}. Formy żeńskie i nijakie tworzy się w zgodzie z odmianą przymiotnikową.<br /> <br /> ==== Formy osobowe ====<br /> <br /> ===== Klityki osobowe =====<br /> Klityki osobowe mogą być umieszczone na początku lub na końcu formy czasownika. Prepozycja klityki to forma neutralna &amp;ndash; postpozycją sugeruje się podkreślenie roli podmiotu w kontekście wypowiedzi. Klityki przybierają różne formy w zależności od ich kontekstu fonetycznego, a także &amp;ndash; w 3. osobie &amp;ndash; od rodzaju (lub jego braku). Tabela poniżej prezentuje wszystkie formy klityczne.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 450px&quot;<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Nagłos, przed samogł.<br /> ! Nagłos, przed spółgł.<br /> ! Wygłos, po samogł.<br /> ! Wygłos, po spółgł.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲓⲙ&amp;ndash;|im&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲓ&amp;ndash;|i&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;y}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲙ|&amp;ndash;im}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲓⲛ&amp;ndash;|in&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲛⲓ&amp;ndash;|ni&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲛ|&amp;ndash;n}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲕ&amp;ndash;|ak&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲕ|&amp;ndash;k}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛ&amp;ndash;|ten&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲧⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|te(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲧⲉⲛ|&amp;ndash;ten}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲧⲉⲛ|&amp;ndash;aten}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;6&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲉϥ&amp;ndash;|ef&amp;ndash;}}<br /> | rowspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲉ&amp;ndash;|e&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϥⲩ|&amp;ndash;fu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉϥ|&amp;ndash;ef}}<br /> |-<br /> ! r.ż.<br /> | {{tar|ⲉⲥ&amp;ndash;|es&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲩ|&amp;ndash;su}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲥ|&amp;ndash;es}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | {{tar|ⲉⲍ&amp;ndash;|ez&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲍⲩ|&amp;ndash;ⲍu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲍ|&amp;ndash;ez}}<br /> |-<br /> ! bezrodz.<br /> | {{tar|ⲓϩ&amp;ndash;|ih&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲓ&amp;ndash;|hi&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩ|&amp;ndash;h}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓϩ|&amp;ndash;ih}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! żywotny<br /> | {{tar|ⲥⲉⲛ&amp;ndash;|sen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|se(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲉⲛ|&amp;ndash;sen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲥⲉⲛ|&amp;ndash;asen}}<br /> |-<br /> ! nieżywotny<br /> | {{tar|ϩⲉⲛ&amp;ndash;|hen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|he(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩⲉⲛ|&amp;ndash;hen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁϩⲉⲛ|&amp;ndash;ahen}}<br /> |}<br /> <br /> <br /> [[Kategoria:Języki Kyonu|Tarejski]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_olseski&diff=23442 2018-02-01T21:33:21Z

<p>Widsið: /* Wzajemne zrozumienie z językami regionu */</p> <hr /> <div>{{AM}}<br /> {{język<br /> | kolor = #6666CC<br /> | nazwa = Język olseski<br /> | nazwa własna = Hafănz Ołéṕes <br /> [[Plik:H_ols.png]][[Plik:A_ols.png]][[Plik:F_ols.png]][[Plik:Ă_ols.png]][[Plik:N_ols.png]][[Plik:Z_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:O_ols.png]][[Plik:Ł_ols.png]][[Plik:É_ols.png]][[Plik:Ṕ_ols.png]][[Plik:E_ols.png]][[Plik:S_ols.png]]<br /> | alfabet u = olseski<br /> | typologia u = aglutynacyjno-analityczno-fleksyjny&lt;br/&gt;SOV<br /> | faktycznie = tak<br /> | twórca f = [[Użytkownik:Pluur|Pluur]]<br /> | rok f = 2015 (pierwszy zamysł)<br /> | wersja f = 4<br /> | conlanger1 f = ol., ols.<br /> | fikcyjnie = tak<br /> | conworld Msc = [[Kyon]]<br /> | państwa = [[Monarchia Olsów]]&lt;br/&gt;<br /> *[[Olsenia]]<br /> *[[Surd]]<br /> *[[Rubania]]<br /> *[[Szyszenia]]<br /> | klasyfikacja = [[Języki oldyjskie]]<br /> *Języki południowooldyjskie<br /> **Języki olsesko-rubańskie<br /> | tekst jaki = ''Kraby'' (J. Kaczmarski)<br /> | tekst u = Tedá slósab sokyḱ óf́a sitéb, xe kóną á jef́ipa tilosis, yk pą̆ra ny kágjazux túg sóstra. Tis snor kitĕmŏx epą. Kónax túg e fróht ąhuránis, takár ątŭték, yk afŏztíx vit, sul áltár janvína hépą̆r tedá slósab ny fezepázexpite tedá týtýfjab tatí...<br /> }}<br /> <br /> <br /> '''Język olseski''' (ols. Hafănz Ołéṕes [[Plik:H_ols.png]][[Plik:A_ols.png]][[Plik:F_ols.png]][[Plik:Ă_ols.png]][[Plik:N_ols.png]][[Plik:Z_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:O_ols.png]][[Plik:Ł_ols.png]][[Plik:É_ols.png]][[Plik:Ṕ_ols.png]][[Plik:E_ols.png]][[Plik:S_ols.png]], dosł. ''mowa olseska'') - sztuczny język utworzony na potrzeby [[Kyon|Kyonu]]. Język jest aglutynacyjno-analityczno-fleksyjny. Jako ojczysty używany przez Olsów żyjących na terenie [[Monarchia Olsów|Monarchii Olseskiej]]. Poza Olsami język ten jest linguą francą Wschodu [[Kyon|Kyonu]], wykorzystywany w handlu, polityce i kulturze. Jest językiem urzędowym Olsenii, Surdu, Rubanii oraz Szyszenii.<br /> <br /> =Fonetyka=<br /> Język olseski posiada 6 samogłosek, jeden dyftong oraz 26 spółgłosek.<br /> ==Samogłoski==<br /> Język olseski posiada 6 samogłosek. Nie występuje iloczas, za to rozbudowany jest system akcenturacji. <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; <br /> !<br /> !Przednie<br /> !Środkowe<br /> !Tylne<br /> |-<br /> !style=&quot;text-align:left&quot;|Przymknięte<br /> |i '''i''' [[Plik:I_ols.png]]<br /> |<br /> |ɯ '''y''' [[Plik:Y_ols.png]] u '''u''' [[Plik:U_ols.png]]<br /> |-<br /> !style=&quot;text-align:left&quot;|Średnie<br /> |e̞ '''e''' [[Plik:E_ols.png]]<br /> |<br /> |o̞ '''o''' [[Plik:O_ols.png]]<br /> |-<br /> !style=&quot;text-align:left&quot;|Otwarte<br /> |<br /> |a '''a''' [[Plik:A_ols.png]]<br /> |<br /> |-<br /> |}<br /> Uwagi:<br /> * [ɯ] w niektórych dialektach jest wymawiana jak: [ɤ]<br /> * [e̞] jest samogłoską średnią przednią niezaokrągloną<br /> * [o̞] jest samogłoską średnią tylną niezaokrągloną<br /> ===Dyftong===<br /> W języku olseskim występuje jeden dyftong naturalny. Jest nim [ãɯ̯̃], który zapisywany jest znakiem '''ą'''. Poza tym w języku występują połączenia między dowolną samogłoską, a półsamogłoską (tj.: [w], [j] oraz [ɰ&lt;sup&gt;l&lt;/sup&gt;]). <br /> ===Akcenturacja===<br /> Akcent w języku olseskim jest toniczny, z tym, że oprócz tonu występuje także nacisk na ową sylabę. Akcent ma cechę dystynktywną (aťá [[Plik:a_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]][[Plik:á_ols.png]] [ʔat'á] - owca, aťa [[Plik:a_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]][[Plik:a_ols.png]] ['ʔat'a] - nim, prepozycjonał zaimka on). W języku olseskim istnieją trzy rodzaje sylab: neutralna, wyższa (akutowa) oraz niższa (brewisowa). <br /> ====Akcent neutralny====<br /> Akcent neutralny pada na drugą od końca sylabę (akcent dynamiczny, paroksytoniczny). Jest to akcent ''domyślny'', często stosowany w zapożyczeniach i sporej grupie wyrazów olseskich. Akcentu neutralnego nie zapisuje się w łacince, zaś w IPA-ie przez apostrof przed sylabą akcentowaną.<br /> ====Akcent akutowy====<br /> Akcent akutowy (wyższy) wymawiany jest z zauważalnie wyższym tonem. W IPA-ie jak zaznaczany akutem na samogłoską akcentowaną [á]. Zapis w łacince także stosuje akut.<br /> ====Akcent brewisowy====<br /> Akcent brewisowy (niższy) wymawiany jest jako dyftong dwu tych samych samogłosek, ze spadającym tonem. Akcent ten podobny jest do cyrkumfleksu [https://en.wikipedia.org/wiki/Pitch_accent#Ancient_Greek] w antycznej grece (przykład z ''γῆ''). W IPA-ie zaznaczany: ă [á͜à]. Dla dyftongu ą̆ następująco [ã́͜ã̀ɯ̯̃]. W łacince zapisuje się go brewisem nad samogłoską.<br /> <br /> ===Harmonia akcentowa===<br /> W języku olseskim występuje harmonia akcentowa. Pierwszą zasadną harmonii jest to, że sylaba wygłosowa kończy się przeciwnym akcentem do sylaby nagłosowej (przeciwnymi względem siebie akcentami są akcenty: akutowy i brewisowy). Dawniej prawo te było sztywne, a obecnie ma zastosowanie do kilku form gramatycznych. Rozłożenie akcentu wpływa na dobór końcówek (trzy rodzaje końcówek) m. in. czasowników. Zasady stosowania końcówek są w dialektach częściowo są wymieszane, a niektóre wyrazy mogą posiadać dwie, a nawet trzy formy poprawne.<br /> <br /> ==Spółgłoski==<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;<br /> !<br /> !<br /> !Wargowe<br /> !Zębowe<br /> !Dziąsłowe<br /> !Retrofleksyjne<br /> !Podniebienne<br /> !Miękkopodniebienne<br /> !Miękkopodniebienno-wargowe<br /> |-<br /> !style=&quot;text-align:left&quot; colspan=2|'''Nosowe'''<br /> |m '''m''' [[Plik:M_ols.png]]<br /> |n̪ '''n''' [[Plik:N_ols.png]]<br /> |<br /> |<br /> |<br /> |<br /> |<br /> |-<br /> !style=&quot;text-align:left&quot; rowspan=3|'''Zwarte'''<br /> !style=&quot;text-align:left&quot; |'''bezdźwięczne'''<br /> |p '''p''' [[Plik:P_ols.png]]<br /> |t̪ '''t''' [[Plik:T_ols.png]]<br /> |<br /> |<br /> |<br /> |k '''k''' [[Plik:K_ols.png]]<br /> |kʷ '''kü''' [[Plik:Kü_ols.png]]<br /> |-<br /> !style=&quot;text-align:left&quot; |'''dźwięczne'''<br /> |b '''b''' [[Plik:B_ols.png]]<br /> |d̪ '''d''' [[Plik:D_ols.png]]<br /> |<br /> |<br /> |<br /> |g '''g''' [[Plik:G_ols.png]]<br /> |<br /> |-<br /> !style=&quot;text-align:left&quot; |'''ejektywne'''<br /> |pʼ '''ṕ''' [[Plik:Ṕ_ols.png]]<br /> |t̪ʼ '''ť''' [[Plik:T́_ols.png]]<br /> |<br /> |<br /> |<br /> |kʼ '''ḱ''' [[Plik:Ḱ_ols.png]]<br /> |<br /> |-<br /> !style=&quot;text-align:left&quot; rowspan=2|'''Szczelinowe'''<br /> !style=&quot;text-align:left&quot; |'''bezdźwięczne'''<br /> |f '''f''' [[Plik:F_ols.png]]<br /> |s~z '''s''' [[Plik:S_ols.png]]<br /> |ʃ~ʒ '''x''' [[Plik:X_ols.png]]<br /> |<br /> |<br /> |x '''h''' [[Plik:H_ols.png]]<br /> |xʷ '''hü''' [[Plik:Hü_ols.png]]<br /> |-<br /> !style=&quot;text-align:left&quot; |'''ejektywne'''<br /> |ⱱ̊ʼ~fʼ '''f́''' [[Plik:F́_ols.png]]<br /> |sʼ '''ś''' [[Plik:Ś_ols.png]]<br /> |<br /> |<br /> |<br /> |<br /> |<br /> |-<br /> !style=&quot;text-align:left&quot; colspan=2|'''Aproksymanty'''<br /> |w '''v''' [[Plik:V_ols.png]]<br /> |<br /> |<br /> |<br /> |j '''j''' [[Plik:J_ols.png]]<br /> |ɰ&lt;sup&gt;l&lt;/sup&gt;~ʟ̞ '''w''' [[Plik:W_ols.png]]<br /> |<br /> |-<br /> !style=&quot;text-align:left&quot; colspan=2|'''Drżące'''<br /> |<br /> |colspan=2|r~ɼ̊ '''r''' [[Plik:R_ols.png]]<br /> |<br /> |<br /> |<br /> |<br /> |-<br /> !style=&quot;text-align:left&quot; rowspan=2|'''Boczne'''<br /> !style=&quot;text-align:left&quot; |'''szczelinowe'''<br /> |<br /> |colspan=2|ɬ~ɮ '''ł''' [[Plik:Ł_ols.png]]<br /> |ꞎ̬ '''z''' [[Plik:Z_ols.png]]<br /> |<br /> |<br /> |<br /> |-<br /> !style=&quot;text-align:left&quot; |'''aproksymanty'''<br /> |<br /> |l̪ '''l''' [[Plik:L_ols.png]]<br /> |<br /> |<br /> |<br /> |<br /> |<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> Uwagi:<br /> * [ⱱ̊ʼ] jest spółgłoską uderzeniową wargowo-zębową ejektywną<br /> * [ɰ&lt;sup&gt;l&lt;/sup&gt;] jest spółgłoską półotwartą miękkopodniebienną z modulacją boczną<br /> * [ɼ̊] jest spółgłoską drżącą dziąsłową podniesioną bezdźwięczną<br /> * [ꞎ̬] jest spółgłoską boczną szczelinową retrofleksyjną dźwięczną<br /> <br /> Allofony spółgłosek według ich położenia:<br /> * Zachowanie spółgłosek w otoczeniu [ꞎ̬]:<br /> ** [n] → [ɳ]<br /> ** [t] → [ʈ]<br /> ** [d] → [ɖ]<br /> ** [tʼ] → [ʈʼ]<br /> ** [s] → [ʐ]<br /> ** [sʼ] → [ʂʼ] <br /> ** [r] → [ɻ]<br /> * Zachowanie się /r/:<br /> ** nagłos: [ɼ̊]<br /> ** sąsiedztwo spółgłosek bezdźwięcznych i ejektywnych: [ɼ̊]<br /> ** sąsiedztwo spółgłosek dźwięcznych: [r]<br /> ** wygłos: [r]<br /> * Zachowanie się /s/:<br /> ** sąsiedztwo spółgłosek dźwięcznych oraz między samogłoskami: [z]<br /> ** inne: [s]<br /> * Zachowanie się /ʃ/:<br /> ** sąsiedztwo spółgłosek dźwięcznych oraz między samogłoskami: [ʒ]<br /> ** inne: [ʃ]<br /> * Zachowanie się /ɬ/:<br /> ** sąsiedztwo spółgłosek dźwięcznych oraz między samogłoskami: [ɮ]<br /> ** inne: [ɬ]<br /> * Zachowanie się /ɰ&lt;sup&gt;l&lt;/sup&gt;/:<br /> ** spółgłoska waha się między [ɰ&lt;sup&gt;l&lt;/sup&gt;], a [ʟ̞]<br /> * Zachowanie się /ⱱ̊ʼ/:<br /> ** spółgłoska waha się między [ⱱ̊ʼ], a [fʼ]<br /> <br /> ==Upodobnienia spółgłoskowe==<br /> W języku olseskim często dochodzi do nagłosowych zmian rdzenia. Najczęściej zachodzi lenicja. Dużo rzadziej występuję udźwięcznienia, ubezdźwięcznienia, czy ubezejektywnienia. Lenicja zachodzi m.in.: przy odmianie przymiotnika, czy przy słowotwórstwie. <br /> ===Lenicja===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;<br /> !Przed lenicją<br /> !Po lenicji<br /> |-<br /> |p [[Plik:P_ols.png]]<br /> |f [[Plik:F_ols.png]]<br /> |-<br /> |t [[Plik:T_ols.png]]<br /> |s [[Plik:S_ols.png]]<br /> |-<br /> |k [[Plik:K_ols.png]]<br /> |h [[Plik:H_ols.png]]<br /> |-<br /> |kü [[Plik:Kü_ols.png]]<br /> |hü [[Plik:Hü_ols.png]]<br /> |-<br /> |f [[Plik:F_ols.png]]<br /> |∅ <br /> |-<br /> |s [[Plik:S_ols.png]]<br /> |f [[Plik:F_ols.png]]<br /> |-<br /> |x [[Plik:S_ols.png]]<br /> |s [[Plik:S_ols.png]]&lt;br/&gt;j [[Plik:J_ols.png]]<br /> |-<br /> |h [[Plik:H_ols.png]]<br /> |x [[Plik:X_ols.png]]&lt;br/&gt;w [[Plik:W_ols.png]]<br /> |-<br /> |hü [[Plik:Hü_ols.png]]<br /> |w [[Plik:W_ols.png]]<br /> |-<br /> |v [[Plik:V_ols.png]]<br /> |∅<br /> |-<br /> |j [[Plik:J_ols.png]]<br /> |∅ <br /> |-<br /> |w [[Plik:W_ols.png]]<br /> |∅ <br /> |-<br /> |}<br /> Uwagi:<br /> * dwa warianty lenicji z ''x'' oraz ''h'' pochodzą ze zlania się dwu wcześniejszych lenicji<br /> * '''∅''' oznacza usunięcie spółgłoski, poza zaimkami dzierżawczymi, gdyby wymuszało to rozziew dwóch samogłosek: nie &lt;s&gt;hasą̆ŏlux&lt;/s&gt;, a hasą̆'''j'''ŏlux<br /> <br /> =Zapis=<br /> Oryginalnym zapisem język olseskiego jest pismo olseskie, jednak najczęściej zapisuje się go łacinką.<br /> ==Pismo olseskie==<br /> Pismo olseskie jest pismem alfabetycznym i w znacznej mierze funkcyjnym (ang.: [[https://en.wikipedia.org/wiki/Featural_writing_system Featural writing system]]). <br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;<br /> !colspan=6 | Samogłoski i dyftong<br /> |-<br /> ! Łacinka<br /> ! Pismo olseskie<br /> |-<br /> ! A<br /> | [[Plik:A_ols.png]]<br /> |-<br /> ! Á<br /> | [[Plik:Á_ols.png]]<br /> |-<br /> ! Ă<br /> | [[Plik:Ă_ols.png]]<br /> |-<br /> ! E<br /> | [[Plik:E_ols.png]]<br /> |-<br /> ! É<br /> | [[Plik:É_ols.png]]<br /> |-<br /> ! Ĕ<br /> | [[Plik:Ĕ_ols.png]]<br /> |-<br /> ! I<br /> | [[Plik:I_ols.png]]<br /> |-<br /> ! Í<br /> | [[Plik:Í_ols.png]]<br /> |-<br /> ! Ĭ<br /> | [[Plik:Ĭ_ols.png]]<br /> |-<br /> ! O<br /> | [[Plik:O_ols.png]]<br /> |-<br /> ! Ó<br /> | [[Plik:Ó_ols.png]]<br /> |-<br /> ! Ŏ<br /> | [[Plik:Ŏ_ols.png]]<br /> |-<br /> ! U<br /> | [[Plik:U_ols.png]]<br /> |-<br /> ! Ú<br /> | [[Plik:Ú_ols.png]]<br /> |-<br /> ! Ŭ<br /> | [[Plik:Ŭ_ols.png]]<br /> |-<br /> ! Y<br /> | [[Plik:Y_ols.png]]<br /> |- <br /> ! Ý<br /> | [[Plik:Ý_ols.png]]<br /> |-<br /> ! Y̆<br /> | [[Plik:Y̆_ols.png]]<br /> |- <br /> ! Ą<br /> | [[Plik:Ą_ols.png]]<br /> |-<br /> ! Ą́<br /> | [[Plik:Ą́_ols.png]]<br /> |-<br /> ! Ą̆<br /> | [[Plik:Ą̆_ols.png]]<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;<br /> !colspan=6 | Spółgłoski<br /> |-<br /> ! Łacinka<br /> ! Pismo olseskie<br /> |-<br /> ! M<br /> | [[Plik:M_ols.png]]<br /> |-<br /> ! N<br /> | [[Plik:N_ols.png]]<br /> |-<br /> ! P<br /> | [[Plik:P_ols.png]]<br /> |-<br /> ! T<br /> | [[Plik:T_ols.png]]<br /> |-<br /> ! K<br /> | [[Plik:K_ols.png]]<br /> |-<br /> ! Kü<br /> | [[Plik:Kü_ols.png]]<br /> |-<br /> ! B<br /> | [[Plik:B_ols.png]]<br /> |-<br /> ! D<br /> | [[Plik:D_ols.png]]<br /> |-<br /> ! G<br /> | [[Plik:G_ols.png]]<br /> |-<br /> ! Ṕ<br /> | [[Plik:Ṕ_ols.png]]<br /> |-<br /> ! T́<br /> | [[Plik:T́_ols.png]]<br /> |-<br /> ! Ḱ<br /> | [[Plik:Ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> ! F<br /> | [[Plik:F_ols.png]]<br /> |-<br /> ! S<br /> | [[Plik:S_ols.png]]<br /> |-<br /> ! X<br /> | [[Plik:X_ols.png]]<br /> |-<br /> ! H<br /> | [[Plik:H_ols.png]]<br /> |-<br /> ! Hü<br /> | [[Plik:Hü_ols.png]]<br /> |-<br /> ! F́<br /> | [[Plik:F́_ols.png]]<br /> |-<br /> ! Ś<br /> | [[Plik:Ś_ols.png]]<br /> |-<br /> ! R<br /> | [[Plik:R_ols.png]]<br /> |-<br /> ! L<br /> | [[Plik:L_ols.png]]<br /> |-<br /> ! Z<br /> | [[Plik:Z_ols.png]]<br /> |-<br /> ! Ł<br /> | [[Plik:Ł_ols.png]]<br /> |-<br /> ! V<br /> | [[Plik:V_ols.png]]<br /> |-<br /> ! J<br /> | [[Plik:J_ols.png]]<br /> |-<br /> ! W<br /> | [[Plik:W_ols.png]]<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> '''Spacja''' [[Plik:SPA_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> <br /> ==Łacinka==<br /> W zapisie języka olseskiego alfabetem łacińskim wykorzystuje się następujące litery:<br /> &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 200%&quot;&gt;<br /> A Á Ă B D E É Ĕ F F́ G H HÜ I Í Ĭ J K Ḱ KÜ L Ł M N O Ó Ŏ P Ṕ R S Ś T T́ U Ú Ŭ V W X Y Ý Y̆ Z<br /> &lt;br/&gt;a á ă b d é ĕ f f́ g h hü i í ĭ j k ḱ kü l ł m n o ó ŏ p ṕ r s ś t ť u ú ŭ v w x y ý y̆ z<br /> &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> =Gramatyka=<br /> ==Czasownik==<br /> W języku olseskim czasownik jest najbardziej rozbudowaną fleksyjnie częścią mowy. Odmienia się przez czasy, tryby, osoby (jednakowoż przez liczby) oraz przeczenie. Ponad to posiada formę bezokolicznika, formę rozkaźnikową oraz stronę bierną w czasie przeszłym. Odmiana przez czasy, osoby oraz przeczenie realizowana jest aglutynacyjnie, jednak większość trybów wyrażana jest partykułami. Przeczenia oraz osoby są ''doklejane'' w formie przedrostków, zaś czasy końcówek (przyrostków). <br /> ===Bezokolicznik===<br /> Bezokolicznik w języku olseskim posiada trzy końcówki, od których często zależą dalsze odmiany czasownicze. <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; <br /> !<br /> !Akcent&lt;br/&gt; akutowy<br /> !Akcent&lt;br/&gt; brewisowy<br /> !Akcent&lt;br/&gt; neutralny<br /> |-<br /> !Bezokolicznik<br /> | -á [[Plik:á_ols.png]]<br /> | -ă [[Plik:ă_ols.png]]<br /> | -a [[Plik:a_ols.png]]<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ===Czas===<br /> Końcówki czasów posiadają trzy formy - zależne od akcentu rdzenia (dodaje się je po uprzednim usunięciu końcówki bezokolicznika). Głównymi zasadami, które kierują wyborem końcówki są:<br /> * Jeżeli bezokolicznik jest pod akcentem akutowym (-á), to czasownik przyjmuje końcówkę akcentu akutowego: six'''á''' [[Plik:s_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:á_ols.png]] ''chwytać'', six'''í''' [[Plik:s_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:í_ols.png]] ''chwyta''<br /> * Jeżeli nagłosowa sylaba rdzenia czasownika jest pod akcentem brewisowym, to czasownik przyjmuje końcówkę akcentu akutowego: kl'''ă'''ka [[Plik:k_ols.png]][[Plik:l_ols.png]][[Plik:ă_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:a_ols.png]] ''dać'', klăk'''í''' [[Plik:k_ols.png]][[Plik:l_ols.png]][[Plik:ă_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:í_ols.png]] ''daje''<br /> * Jeżeli bezokolicznik jest pod akcentem brewisowym (-ă), to czasownik przyjmuje końcówkę akcentu brewisowego: sup'''ă''' [[Plik:s_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:p_ols.png]][[Plik:ă_ols.png]] ''przejmować się'', sup'''ăs''' [[Plik:s_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:p_ols.png]][[Plik:ă_ols.png]][[Plik:s_ols.png]] ''przejmował(a) się''<br /> * Jeżeli nagłosowa sylaba rdzenia czasownika jest pod akcentem akutowym, to czasownik przyjmuje końcówkę akcentu brewisowego: '''á'''bja [[Plik:á_ols.png]][[Plik:b_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:a_ols.png]] ''szumieć'', ábj'''ăs''' [[Plik:á_ols.png]][[Plik:b_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:ă_ols.png]][[Plik:s_ols.png]] ''szumiał(a)''<br /> * Jeżeli cały rdzeń nie posiada ani akcentu akutowego, ani brewisowego, to czasownik przyjmuje końcówkę neutralną: k'''y'''d'''y'''l'''a''' [[Plik:k_ols.png]][[Plik:y_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:y_ols.png]][[Plik:l_ols.png]][[Plik:a_ols.png]] ''żegnać'', kydyl'''is''' [[Plik:k_ols.png]][[Plik:y_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:y_ols.png]][[Plik:l_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:s_ols.png]] ''żegnał(a)''<br /> * Jeżeli ani nagłos, ani wygłos rdzenia czasownika (w rdzeniach trój- i więcej sylabowych) nie jest pod akcentami akutowym, ani brewisowym, to czasownik przyjmuje końcówkę neutralną: h'''a'''síl'''a''' [[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:l_ols.png]][[Plik:a_ols.png]] ''bronić'', hasíl'''is''' [[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:l_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:s_ols.png]] ''bronił(a)''<br /> ====Czas nieprzeszły====<br /> Czas nieprzeszły używany jest do wyrażania zdarzeń i stanów nieprzeszłych, to jest teraźniejszych i przyszłych. Czas ten opisuje też prawdy naturalne.<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; <br /> !<br /> !Akcent&lt;br/&gt; akutowy<br /> !Akcent&lt;br/&gt; brewisowy<br /> !Akcent&lt;br/&gt; neutralny<br /> |-<br /> !Czas nieprzeszły<br /> | -í [[Plik:í_ols.png]]<br /> | -ă [[Plik:ă_ols.png]]<br /> | -ą [[Plik:ą_ols.png]]<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ====Czas przeszły czynny====<br /> Czas przeszły czynny wyraża czynności przeszłe dokonane i niedokonane, odpowiadające polskiej stronie czynnej. Można od niego tworzyć imiesłowy.<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; <br /> !<br /> !Akcent&lt;br/&gt; akutowy<br /> !Akcent&lt;br/&gt; brewisowy<br /> !Akcent&lt;br/&gt; neutralny<br /> |-<br /> !Czas przeszły czynny<br /> | -ék [[Plik:é_ols.png]][[Plik:k_ols.png]]<br /> | -ăs [[Plik:ă_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]<br /> | -is [[Plik:i_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ====Czas przeszły bierny====<br /> Czas przeszły bierny wyraża czynności przeszłe, odpowiadające polskiej stronie biernej. Jako jedyny tworzy (tylko) stronę bierną. Można od niego tworzyć imiesłowy.<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; <br /> !<br /> !Akcent&lt;br/&gt; akutowy<br /> !Akcent&lt;br/&gt; brewisowy<br /> !Akcent&lt;br/&gt; neutralny<br /> |-<br /> !Czas przeszły bierny<br /> | -vá [[Plik:v_ols.png]][[Plik:á_ols.png]]<br /> | -vă [[Plik:v_ols.png]][[Plik:ă_ols.png]]<br /> | -jis [[Plik:j_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ===Przeczenie===<br /> Czasowniki olseskie posiadają także trzy formy przedrostków przeczących, zależnych od akcentu. W tym przypadku przedrostek przeczenie przyjmuje formę akcentu nagłosowej sylaby rdzenia czasownika.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; <br /> !<br /> !Akcent&lt;br/&gt; akutowy<br /> !Akcent&lt;br/&gt; brewisowy<br /> !Akcent&lt;br/&gt; neutralny<br /> |-<br /> !Przeczenie<br /> | í(r)- [[Plik:í_ols.png]]'''/'''[[Plik:í_ols.png]][[Plik:r_ols.png]]<br /> | hüŏ(z)- [[Plik:hü_ols.png]][[Plik:ŏ_ols.png]]'''/'''[[Plik:hü_ols.png]][[Plik:ŏ_ols.png]][[Plik:z_ols.png]]<br /> | ha(z)- [[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]]'''/'''[[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:z_ols.png]]<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> * Przeczenie umieszcza się przed przedrostkiem osobowym (jeśli występuje): wymsá [[Plik:w_ols.png]][[Plik:y_ols.png]][[Plik:m_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:á_ols.png]] ''budzić się'', '''ha'''sewymsék [[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:w_ols.png]][[Plik:y_ols.png]][[Plik:m_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:k_ols.png]] ''nie obudziłeś się''<br /> * Formę ze spółgłoską stosuje się, gdy rdzeń, bądź przyrostek osoby rozpoczyna się samogłoską: níta [[Plik:n_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:a_ols.png]] ''czcić'', í'''r'''anítvă [[Plik:í_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:ă_ols.png]] ''nie był czczony''<br /> <br /> ===Tryby===<br /> Tryby w języku olseskim wyraża się poprzez analityczne konstrukcje, złożone z partykuły na początku zdania, oraz czasownika na końcu zdania. Wyjątek stanowi tryb rozkazujący, który tworzony jest poprzez usunięcie końcówki bezokolicznika. W olseskim występuje 9 trybów. Część z nich posiada dość wąskie użycie. Tradycyjnie do trybów zalicza się także wyznaczniki dokonaności czasownika. <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; <br /> !Tryb<br /> !Partykuła<br /> |-<br /> !Oznajmujący<br /> |∅<br /> |-<br /> !Rozkazujący<br /> |V:∅<br /> |-<br /> !Przypuszczający<br /> |se [[Plik:S_ols.png]][[Plik:E_ols.png]]&lt;br/&gt;pąs [[Plik:P_ols.png]][[Plik:Ą_ols.png]][[Plik:S_ols.png]]<br /> |-<br /> !Proszący<br /> |pa [[Plik:P_ols.png]][[Plik:A_ols.png]]<br /> |-<br /> !Nieświadka<br /> |łop [[Plik:Ł_ols.png]][[Plik:O_ols.png]][[Plik:P_ols.png]]<br /> |-<br /> !Wielokrotny<br /> |tis [[Plik:T_ols.png]][[Plik:I_ols.png]][[Plik:S_ols.png]]<br /> |-<br /> !Nawykowy<br /> |ruf [[Plik:R_ols.png]][[Plik:U_ols.png]][[Plik:F_ols.png]]<br /> |-<br /> !Ciągły<br /> |san [[Plik:S_ols.png]][[Plik:A_ols.png]][[Plik:N_ols.png]]<br /> |-<br /> !Dokonany<br /> |xe [[Plik:X_ols.png]][[Plik:E_ols.png]]<br /> |-<br /> |}<br /> ====Tryb oznajmujący====<br /> '''Tryb oznajmujący''' (indicativus) jest podstawową formą czasownika, wyraża myśli neutralne, obiektywne. W większości przypadków jest równoważny polskiemu trybowi oznajmującemu.<br /> ====Tryb rozkazujący====<br /> '''Tryb rozkazujący''' (imperativus) wyraża rozkazy, nakazy. W części przypadków odpowiada polskiemu trybowi rozkazującemu. Imperativus jest tworzony poprzez usunięcie końcówki bezokolicznika.<br /> ====Tryb przypuszczający====<br /> '''Tryb przypuszczający''' (conditionalis) wyraża przypuszczenia, wątpliwości, niezdecydowanie. W części przypadków odpowiada polskiemu trybowi przypuszczającemu. Conditionalis jest tworzony poprzez partykuły: '''se''' [[Plik:S_ols.png]][[Plik:E_ols.png]] (w czasie nieprzeszłym) oraz '''pąs''' [[Plik:P_ols.png]][[Plik:Ą_ols.png]][[Plik:S_ols.png]] (w czasie przeszłym czynnym i przeszłym biernym).<br /> ====Tryb proszący====<br /> '''Tryb proszący''' (opativus) wyraża prośby, życzenia. W części przypadków odpowiada polskiemu trybowi przypuszczającemu, oraz złożeniom typu: ''proszę (o)...'', ''życzę ci...''. Opativus jest tworzony poprzez partykułę '''pa''' [[Plik:P_ols.png]][[Plik:A_ols.png]].<br /> ====Tryb nieświadka====<br /> '''Tryb nieświadka''' (auditivus) wyraża myśli pochodzące z drugiej ręki, formułuje dystans mówiącego. Odpowiada polskim konstrukcjom typu: ''jakoby...'', ''rzekomo...'', ''ponoć...''. Auditivus jest tworzony poprzez partykułę '''łop''' [[Plik:Ł_ols.png]][[Plik:O_ols.png]][[Plik:P_ols.png]].<br /> ====Tryb wielokrotny====<br /> '''Tryb wielokrotny''' (iterativus) wyraża krotności czynności, podkreśla ponadczasowość procesu. Odpowiada polskim czasownikom wielokrotnym oraz konstrukcjom typu: ''na pewno...''. Iterativus jest tworzony poprzez partykułę '''tis''' [[Plik:T_ols.png]][[Plik:I_ols.png]][[Plik:S_ols.png]].<br /> ====Tryb nawykowy====<br /> '''Tryb nawykowy''' (usitativus) podkreśla przyzwyczajenia i nawyki mówcy. W przypadku czasowników vă boleć (osobie mówiącej) oraz xísá boleć (osobie o której się mówi) użycie trybu nawykowego podkreśla, że jest to ból spowodowany przez długo trwającą chorobę. Odpowiada angielskiej konstrukcji ''used to'', oraz polskim wyrażeniom typu: ''nawykłem...'', ''jestem przyzwyczajonym do...''. Usitativus jest tworzony poprzez partykułę '''ruf''' [[Plik:R_ols.png]][[Plik:U_ols.png]][[Plik:F_ols.png]].<br /> ====Tryb ciągły====<br /> '''Tryb ciągły''' (progressivus) podkreśla czynności w chwili mówienia. Stosowany głównie w czasie nieprzeszłym, rzadziej w czasach przeszłych. Odpowiada w znacznej części angielskim czasownikom continuous oraz formom niedokonanym polskich czasowników. Progressivus jest tworzony poprzez partykułę '''san''' [[Plik:S_ols.png]][[Plik:A_ols.png]][[Plik:N_ols.png]].<br /> ====Tryb dokonany====<br /> '''Tryb dokonany''' (perfectivus) podkreśla dokonaność czasownika, mówi o czynnościach skończonych, przerwanych. Stosowany głównie w czasach przeszłych. Odpowiada w znacznej części formom dokonanym polskich czasowników. Ponadto tryb dokonany może być stosowany razem z trybem rozkazującym - wtedy partykułę xe umieszcza się za czasownikiem. Zabieg ten wzmacnia wypowiedź, często stosowany jest w przekleństwach. Perfectivus jest tworzony poprzez partykułę '''xe''' [[Plik:X_ols.png]][[Plik:E_ols.png]].<br /> <br /> ===Imiesłów===<br /> Imiesłowy w języku olseskim mogą być utworzone tylko od czasów przeszłych. Język olseski wyróżnia dwa rodzaje imiesłowów: czynny (pochodzący z czasu przeszłego czynnego) oraz bierny (z czasu przeszłego biernego). <br /> ====Imiesłów czynny====<br /> Imiesłów czynny używany jest w odniesieniu do przedmiotu czynności, nazwy cechy odczasowniczej, rzadziej do czynności teraźniejszych. Ogólnie rzecz biorąc odpowiada polskim imiesłowom przymiotnikowym czynnym i biernym.<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; <br /> !<br /> !Akcent&lt;br/&gt; akutowy<br /> !Akcent&lt;br/&gt; brewisowy<br /> !Akcent&lt;br/&gt; neutralny<br /> |-<br /> !Imiesłów przeszły czynny<br /> | -ék [[Plik:é_ols.png]][[Plik:k_ols.png]]<br /> | -ăs [[Plik:ă_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]<br /> | -is [[Plik:i_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]<br /> |-<br /> |}<br /> Imiesłowy czynne tworzy się poprzez dołączenie do formy przeszłej czynnej czasownika:<br /> *przed samogłoskami: h- [[Plik:h_ols.png]]<br /> *zaś spółgłoski nagłosu rdzenia podlegają procesowi lenicji<br /> Przykłady: ''być'' '''ejba''' [[Plik:e_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:b_ols.png]][[Plik:a_ols.png]] → hejbis [[Plik:h_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:b_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:s_ols.png]], ''chwytać'' '''sixá''' [[Plik:s_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:á_ols.png]] → fixék [[Plik:f_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:k_ols.png]], ''przejmować się'' '''supă''' [[Plik:s_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:p_ols.png]][[Plik:ă_ols.png]] → fupăs [[Plik:f_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:p_ols.png]][[Plik:ă_ols.png]][[Plik:s_ols.png]].<br /> <br /> ====Imiesłów bierny====<br /> Imiesłów bierny obecnie służy jedynie do wyrażania form bezosobowych.<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; <br /> !<br /> !Akcent&lt;br/&gt; akutowy<br /> !Akcent&lt;br/&gt; brewisowy<br /> !Akcent&lt;br/&gt; neutralny<br /> |-<br /> !Imiesłów przeszły bierny<br /> | -vá [[Plik:v_ols.png]][[Plik:á_ols.png]]<br /> | -vă [[Plik:v_ols.png]][[Plik:ă_ols.png]]<br /> | -jís [[Plik:j_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]<br /> |-<br /> |}<br /> Imiesłowy bierne tworzy się poprzez dołączenie do formy przeszłej czynnej czasownika:<br /> *przed samogłoskami: h- [[Plik:h_ols.png]]<br /> *przed spółgłoskami: a- [[Plik:a_ols.png]] oraz spółgłoski nagłosu rdzenia podlegają procesowi lenicji<br /> Warto zauważyć, że końcówka akcentu neutralnego przyjmuje formę ''-jís''. Jest to spowodowane dawnym ściągnięciem form złożonych czasów (a za tym i imiesłowów) przeszłych biernych.&lt;br/&gt;<br /> Przykłady:''być'' '''ejba''' [[Plik:e_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:b_ols.png]][[Plik:a_ols.png]] → hejbjís [[Plik:h_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:b_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:s_ols.png]], ''chwytać'' '''sixá''' [[Plik:s_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:á_ols.png]] → afixvá [[Plik:a_ols.png]][[Plik:f_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:á_ols.png]], ''przejmować się'' '''supă''' [[Plik:s_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:p_ols.png]][[Plik:ă_ols.png]] → afupvă [[Plik:a_ols.png]][[Plik:f_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:p_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:ă_ols.png]].<br /> <br /> ===Przedrostki osobowe===<br /> Czasowniki olseskie domyślnie (to jest bez przedrostka osobowego) odpowiada trzeciej osobie liczby pojedynczej. Do odmienionego przez czasy czasownika można dodać dane zaimki, które pełnią tu funkcję przedrostka czasownika.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; <br /> !Osoba<br /> !Liczba&lt;br/&gt; pojedyncza<br /> !Liczba&lt;br/&gt; mnoga<br /> !Liczba&lt;br/&gt; podwójna<br /> !Liczba&lt;br/&gt; zbiorowa<br /> |-<br /> !1.<br /> |ą(n)- [[Plik:ą_ols.png]]'''/'''[[Plik:ą_ols.png]][[Plik:n_ols.png]]<br /> |są(n)- [[Plik:s_ols.png]][[Plik:ą_ols.png]]'''/'''[[Plik:s_ols.png]][[Plik:ą_ols.png]][[Plik:n_ols.png]]&lt;br/&gt; fu(n)- [[Plik:f_ols.png]][[Plik:u_ols.png]]'''/'''[[Plik:f_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:n_ols.png]]<br /> |wo(j)- [[Plik:w_ols.png]][[Plik:o_ols.png]]'''/'''[[Plik:w_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]]<br /> |am- [[Plik:a_ols.png]][[Plik:m_ols.png]]<br /> |-<br /> !2.<br /> |se(t)- [[Plik:s_ols.png]][[Plik:e_ols.png]]'''/'''[[Plik:s_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:t_ols.png]]<br /> |sno(r)- [[Plik:s_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:o_ols.png]]'''/'''[[Plik:s_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:r_ols.png]]<br /> |sna(n)- [[Plik:s_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:a_ols.png]]'''/'''[[Plik:s_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:n_ols.png]]<br /> | —<br /> |-<br /> !3. <br /> |a(ť)- [[Plik:a_ols.png]]'''/'''[[Plik:a_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]]&lt;br/&gt;y(ḱ)- [[Plik:y_ols.png]]'''/'''[[Plik:y_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |aťe(n)- [[Plik:a_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]][[Plik:e_ols.png]]'''/'''[[Plik:a_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:n_ols.png]]&lt;br/&gt;yḱe(n)- [[Plik:y_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]][[Plik:e_ols.png]]'''/'''[[Plik:y_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:n_ols.png]]<br /> | —<br /> | —<br /> |-<br /> |} <br /> <br /> * Dwa przedrostki w pierwszej osobie liczby mnogiej rozróżniają my inkluzywne (z rozmówcą): ''są(n)-'' i my ekskluzywne (bez rozmówcy): ''fu(n)-''<br /> * Dwa przedrostki w trzeciej osobie liczb pojedynczej i mnogiej rozróżniają rodzaj męski: ''a(ť)-'', ''aťe(n)-'' oraz żeński: ''y(ḱ)-'', ''yḱe(n)-''<br /> * Spółgłoska w nawiasie dodawana jest, jeżeli rdzeń czasownika rozpoczyna się samogłoską: ejba ''być'', sna'''n'''ejbą ''wy dwoje/dwie jesteście''<br /> * Odmiana w liczbie podwójnej i zbiorowej jest ułomna - nie posiada wszystkich form osobowych<br /> <br /> ===Tabela koniugacyjna===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; <br /> !<br /> !width=&quot;120px&quot;|Akcent akutowy<br /> !width=&quot;120px&quot;|Akcent brewisowy<br /> !width=&quot;120px&quot;|Akcent neutralny<br /> |-<br /> !style=&quot;text-align:left&quot; |Bezokolicznik<br /> | -á [[Plik:á_ols.png]]<br /> | -ă [[Plik:ă_ols.png]]<br /> | -a [[Plik:a_ols.png]]<br /> |-<br /> !style=&quot;text-align:left&quot; |Czas nieprzeszły<br /> | -í [[Plik:í_ols.png]]<br /> | -ă [[Plik:ă_ols.png]]<br /> | -ą [[Plik:ą_ols.png]]<br /> |-<br /> !style=&quot;text-align:left&quot; |Czas przeszły czynny<br /> | -ék [[Plik:é_ols.png]][[Plik:k_ols.png]]<br /> | -ăs [[Plik:ă_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]<br /> | -is [[Plik:i_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]<br /> |-<br /> !style=&quot;text-align:left&quot; |Czas przeszły bierny<br /> | -vá [[Plik:v_ols.png]][[Plik:á_ols.png]]<br /> | -vă [[Plik:v_ols.png]][[Plik:ă_ols.png]]<br /> | -jis [[Plik:j_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]<br /> |-<br /> !style=&quot;text-align:left&quot; |Przeczenie<br /> | í(r)- [[Plik:í_ols.png]]'''/'''[[Plik:í_ols.png]][[Plik:r_ols.png]]<br /> | hüŏ(z)- [[Plik:hü_ols.png]][[Plik:ŏ_ols.png]]'''/'''[[Plik:hü_ols.png]][[Plik:ŏ_ols.png]][[Plik:z_ols.png]]<br /> | ha(z)- [[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]]'''/'''[[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:z_ols.png]]<br /> |-<br /> !style=&quot;text-align:left&quot; |Imiesłów przeszły czynny<br /> | -ék [[Plik:é_ols.png]][[Plik:k_ols.png]]<br /> | -ăs [[Plik:ă_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]<br /> | -is [[Plik:i_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]<br /> |-<br /> !style=&quot;text-align:left&quot; |Imiesłów przeszły bierny<br /> | -vá [[Plik:v_ols.png]][[Plik:á_ols.png]]<br /> | -vă [[Plik:v_ols.png]][[Plik:ă_ols.png]]<br /> | -jís [[Plik:j_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]<br /> |-<br /> !style=&quot;text-align:left&quot; |Tryb rozkazujący<br /> |colspan=3|-V:∅<br /> |-<br /> !style=&quot;text-align:left&quot; |Tryb przypuszczający<br /> |colspan=3|se [[Plik:S_ols.png]][[Plik:E_ols.png]]&lt;br/&gt;pąs [[Plik:P_ols.png]][[Plik:Ą_ols.png]][[Plik:S_ols.png]]<br /> |-<br /> !style=&quot;text-align:left&quot; |Tryb proszący<br /> |colspan=3|pa [[Plik:P_ols.png]][[Plik:A_ols.png]]<br /> |-<br /> !style=&quot;text-align:left&quot; |Tryb nieświadka<br /> |colspan=3|łop [[Plik:Ł_ols.png]][[Plik:O_ols.png]][[Plik:P_ols.png]]<br /> |-<br /> !style=&quot;text-align:left&quot; |Tryb wielokrotny<br /> |colspan=3|tis [[Plik:T_ols.png]][[Plik:I_ols.png]][[Plik:S_ols.png]]<br /> |-<br /> !style=&quot;text-align:left&quot; |Tryb nawykowy<br /> |colspan=3|ruf [[Plik:R_ols.png]][[Plik:U_ols.png]][[Plik:F_ols.png]]<br /> |-<br /> !style=&quot;text-align:left&quot; |Tryb ciągły<br /> |colspan=3|san [[Plik:S_ols.png]][[Plik:A_ols.png]][[Plik:N_ols.png]]<br /> |-<br /> !style=&quot;text-align:left&quot; |Tryb dokonany <br /> |colspan=3|xe [[Plik:X_ols.png]][[Plik:E_ols.png]]<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==Rzeczownik==<br /> Rzeczowniki w języku olseskim odmieniają się przez trzy przypadki, dwie liczby (szczątkowo dwie kolejne). Brak rozróżnienia rodzaju (poza rzeczownikami osobowymi, które rozróżniają płeć) i kategorii. Obecnie wyróżnia się dwie formy deklinacji: samogłoskowa i spółgłoskowa. Istnieje też mniejsza grupa rzeczowników odmieniana nieregularnie. <br /> &lt;br/&gt;Przypadki:<br /> *Mianownik (nominativus) służy do określania podmiotu w zdaniu, może też wyrażać zawołania, acz niektóre rzeczowniki posiadają osobne formy wołacza, np.: '''pĕrt''' [[Plik:p_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:t_ols.png]] ''król'', '''pérti!''' [[Plik:p_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:i_ols.png]] ''królu!''.<br /> *Biernik (accusativus) służy do wyrażania dopełnień w zdaniu.<br /> *Prepozycjonał (prepositionalis) służy do tworzenia wyrażeń przy- i poimkowych. <br /> Liczby:<br /> *Pojedyncza<br /> *Mnoga<br /> *Podwójna używana tylko w niektórych rzeczownikach, często posiada zmieniony rdzeń. Przez przypadki odmienia się tak jak liczba pojedyncza wg jednej z dwu regularnych deklinacji.<br /> *Zbiorowa używana w jeszcze mniejszej liczbie rzeczowników, często posiada zmieniony rdzeń. Przez przypadki odmienia się tak jak liczba pojedyncza wg jednej z dwu regularnych deklinacji. Liczba zbiorowa określa ogólne, większe zbiory ludzi.<br /> ===Deklinacja===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; <br /> !rowspan=2|<br /> !colspan=2|Deklinacja samogłoskowa<br /> !colspan=2|Deklinacja spółgłoskowa<br /> |-<br /> ! width=&quot;80px&quot;|Liczba&lt;br/&gt;pojedyncza<br /> ! width=&quot;80px&quot;|Liczba&lt;br/&gt;mnoga<br /> ! width=&quot;80px&quot;|Liczba&lt;br/&gt;pojedyncza<br /> ! width=&quot;80px&quot;|Liczba&lt;br/&gt;mnoga<br /> |-<br /> !Mianownik<br /> | V<br /> | V:ą [[Plik:ą_ols.png]]<br /> | C<br /> | -ą [[Plik:ą_ols.png]]<br /> |-<br /> !Biernik<br /> | -x [[Plik:x_ols.png]]<br /> | V<br /> | -ux [[Plik:u_ols.png]][[Plik:x_ols.png]]<br /> | -e [[Plik:e_ols.png]]<br /> |-<br /> !Perpozycjonał<br /> | -b [[Plik:b_ols.png]]<br /> | -z [[Plik:z_ols.png]]<br /> | -a [[Plik:a_ols.png]]<br /> | -ez [[Plik:e_ols.png]][[Plik:z_ols.png]]<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> *V oznacza dowolną samogłoskę lub dyftong<br /> *V:ą oznacza alternację dowolnej samogłoski lub dyftongu na '''ą''' [[Plik:ą_ols.png]]<br /> *C oznacza dowolną spółgłoskę<br /> <br /> ====Deklinacje nieregularne====<br /> <br /> ===Lista słów z liczbą podwójną i/lub zbiorową===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; <br /> !Wyraz polski<br /> !colspan=3|Wyraz olseski<br /> |-<br /> !<br /> !Liczba pojedyncza<br /> !Liczba podwójna<br /> !Liczba zbiorowa<br /> |-<br /> !Ucho<br /> |Kaz [[Plik:k_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:z_ols.png]]<br /> |Kázhaz [[Plik:k_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:z_ols.png]]&lt;ref&gt;Reduplikacja&lt;/ref&gt;<br /> | —<br /> |-<br /> !Oko<br /> |Lodz [[Plik:l_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:z_ols.png]]<br /> |Lodza [[Plik:l_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:a_ols.png]]<br /> | —<br /> |-<br /> !Sutek <br /> |Partă [[Plik:p_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:ă_ols.png]]<br /> |Părt [[Plik:p_ols.png]][[Plik:ă_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:t_ols.png]]<br /> | —<br /> |-<br /> !Ręka<br /> |Porzó [[Plik:p_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]]<br /> |Pŏrza [[Plik:p_ols.png]][[Plik:ŏ_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:a_ols.png]]<br /> | —<br /> |-<br /> !Dłoń<br /> |Tíza [[Plik:t_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:a_ols.png]]<br /> |Tĕz [[Plik:t_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]][[Plik:z_ols.png]]<br /> | —<br /> |-<br /> !Noga<br /> |Kanoť [[Plik:k_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]]<br /> |Kăna [[Plik:k_ols.png]][[Plik:ă_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:a_ols.png]]<br /> | —<br /> |-<br /> !Kolano<br /> |Poküep [[Plik:p_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:kü_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:p_ols.png]]<br /> |Păküa [[Plik:p_ols.png]][[Plik:ă_ols.png]][[Plik:kü_ols.png]][[Plik:a_ols.png]]<br /> | —<br /> |-<br /> !Stopa<br /> |Objesá [[Plik:o_ols.png]][[Plik:b_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:á_ols.png]]<br /> |Obés [[Plik:o_ols.png]][[Plik:b_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]<br /> | —<br /> |-<br /> !Serce<br /> |Făma [[Plik:f_ols.png]][[Plik:ă_ols.png]][[Plik:m_ols.png]][[Plik:a_ols.png]]&lt;ref&gt;De facto liczba podwójna, forma stosowana jako liczba pojedyńcza&lt;/ref&gt;<br /> | —<br /> | —<br /> |-<br /> !Człowiek<br /> |Ejk [[Plik:e_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:k_ols.png]]<br /> |Ĕ [[Plik:Ĕ_ols.png]]<br /> |Éjh [[Plik:É_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:k_ols.png]]<br /> |-<br /> !Mężczyzna<br /> |Troz [[Plik:t_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:z_ols.png]]<br /> |Trŏ [[Plik:t_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:ŏ_ols.png]]<br /> |Trosroz [[Plik:t_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:z_ols.png]]&lt;ref&gt;Reduplikacja&lt;/ref&gt;<br /> |-<br /> !Kobieta<br /> |Tyz [[Plik:t_ols.png]][[Plik:y_ols.png]][[Plik:z_ols.png]]<br /> |Ty̆ [[Plik:t_ols.png]][[Plik:y̆_ols.png]]<br /> |Tysy [[Plik:t_ols.png]][[Plik:y_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:y_ols.png]]&lt;ref&gt;Reduplikacja&lt;/ref&gt;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==Przymiotnik==<br /> Przymiotnik w języku olseskim pełni formę polskich: przymiotnika i przysłówka. Ta część mowy zawsze stoi za wyrazem określanym. Jeżeli stoi za rzeczownikiem, lub zaimkiem jest przymiotnikiem, jeżeli za czasownikiem jest przysłówkiem. Przymiotniki nie odmieniają się ani przez przypadki, ani przez liczby, ale stopniują się. <br /> ===Stopniowanie===<br /> Stopniowanie jest realizowane przez ''doklejanie'' przedrostków i przyrostków. Język olseski zna cztery różne stopnie:<br /> * Stopień równy<br /> * Stopień wyższy<br /> * Stopień najwyższy<br /> * Stopień ekwatywny, który wyraża taką samą intensywność cechy: safăg [[Plik:s_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:f_ols.png]][[Plik:ă_ols.png]][[Plik:g_ols.png]] ''dokładny'', ehtísafăgul [[Plik:e_ols.png]][[Plik:h_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:f_ols.png]][[Plik:ă_ols.png]][[Plik:g_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:l_ols.png]] ''tak samo dokładny (jak)''<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; <br /> !Stopień<br /> !Końcówka<br /> |-<br /> !Równy<br /> | -gs [[Plik:g_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> -g [[Plik:g_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> -ḱ [[Plik:ḱ_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> -ṕ [[Plik:ṕ_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> -ṕes [[Plik:ṕ_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> |-<br /> !Wyższy<br /> | -ul [[Plik:u_ols.png]][[Plik:l_ols.png]]<br /> |-<br /> !Najwyższy<br /> | Reduplikacja&lt;br/&gt;+&lt;br/&gt; -ul [[Plik:u_ols.png]][[Plik:l_ols.png]]<br /> |-<br /> !Ekwatywny<br /> | ehtí- [[Plik:e_ols.png]][[Plik:h_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:í_ols.png]]&lt;br/&gt; +&lt;br/&gt; -ul [[Plik:u_ols.png]][[Plik:l_ols.png]]<br /> |}<br /> <br /> <br /> *Reduplikacja podlega procesowi lenicji nagłosu: prugs [[Plik:p_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:g_ols.png]][[Plik:s_ols.png]] ''duży'', ''wielki'', pru'''f'''rugsul [[Plik:p_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:f_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:g_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:l_ols.png]] ''największy''.<br /> <br /> ==Zaimek==<br /> Zaimki osobowe i dzierżawcze w języku olseskim odmieniają się przez trzy przypadki, od dwóch do czterech liczb, niektóre posiadają także rodzaje. Zaimki dzierżawcze w mianowniku mogą być dołączane są do nagłosu rzeczownika. Zaimki pytająco-nieokreślone odmieniają się przez przypadki. Pozostałe zaimki nie podlegają deklinacji, na przykład: '''e''' [[Plik:e_ols.png]] ''ten'', '''krág''' [[Plik:k_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:g_ols.png]] ''tam'', '''inaw?''' [[Plik:i_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:w_ols.png]][[Plik:?_ols.png]] ''gdzie?'', '''inus?''' [[Plik:i_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:?_ols.png]] ''kiedy?'', '''pesn''' [[Plik:p_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:s_ols.png]] ''nic'', '''vab''' [[Plik:v_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:b_ols.png]] ''nigdy'', '''jeka''' [[Plik:j_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:a_ols.png]] ''zawsze'', '''hüŏm''' [[Plik:hü_ols.png]][[Plik:ŏ_ols.png]][[Plik:m_ols.png]] ''wszyscy''.<br /> ===Zaimek pytająco-nieokreślony===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;<br /> !<br /> !Ktoś, kto?<br /> !Coś, co?<br /> |-<br /> !Mianownik<br /> |fú [[Plik:f_ols.png]][[Plik:ú_ols.png]]<br /> |łitł [[Plik:ł_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:ł_ols.png]]<br /> |-<br /> !Biernik<br /> |túx [[Plik:t_ols.png]][[Plik:ú_ols.png]][[Plik:x_ols.png]]<br /> |fil [[Plik:f_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:l_ols.png]]<br /> |-<br /> !Prepozycjonał<br /> |kútr [[Plik:k_ols.png]][[Plik:ú_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:r_ols.png]]<br /> |tib [[Plik:t_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:b_ols.png]]<br /> |- <br /> |}<br /> ===Zaimek osobowy===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;<br /> ! <br /> ! colspan=4|Mianownik<br /> ! colspan=4|Biernik<br /> ! colspan=4|Prepozycjonał<br /> |-<br /> ! Osoba<br /> ! Liczba&lt;br/&gt;pojedyncza<br /> ! Liczba&lt;br/&gt;podwójna<br /> ! Liczba&lt;br/&gt;mnoga<br /> ! Liczba&lt;br/&gt;zbiorowa<br /> ! Liczba&lt;br/&gt;pojedyncza<br /> ! Liczba&lt;br/&gt;podwójna<br /> ! Liczba&lt;br/&gt;mnoga<br /> ! Liczba&lt;br/&gt;zbiorowa<br /> ! Liczba&lt;br/&gt;pojedyncza<br /> ! Liczba&lt;br/&gt;podwójna<br /> ! Liczba&lt;br/&gt;mnoga<br /> ! Liczba&lt;br/&gt;zbiorowa<br /> |-<br /> ! 1.<br /> | ą [[Plik:ą_ols.png]]<br /> | woj [[Plik:w_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]]<br /> | są [[Plik:s_ols.png]][[Plik:ą_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> fun [[Plik:f_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:n_ols.png]]<br /> | a [[Plik:a_ols.png]]<br /> | únĕx [[Plik:ú_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]][[Plik:x_ols.png]]<br /> | wójŏx [[Plik:w_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:ŏ_ols.png]][[Plik:x_ols.png]]<br /> | sánĕx [[Plik:s_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]][[Plik:x_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> fúnŏx [[Plik:f_ols.png]][[Plik:ú_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:ŏ_ols.png]][[Plik:x_ols.png]]<br /> | ăx [[Plik:ă_ols.png]][[Plik:x_ols.png]]<br /> | una [[Plik:u_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:a_ols.png]]<br /> | wója [[Plik:w_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:a_ols.png]]<br /> | sana [[Plik:s_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:a_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> funa [[Plik:f_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:a_ols.png]]<br /> | ă [[Plik:ă_ols.png]]<br /> |-<br /> ! 2.<br /> | set [[Plik:s_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:t_ols.png]]<br /> | sna [[Plik:s_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:a_ols.png]]<br /> | snor [[Plik:s_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:r_ols.png]]<br /> | rowspan=4| —<br /> | sétŏx [[Plik:s_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:ŏ_ols.png]][[Plik:x_ols.png]]<br /> | snósnorŏx [[Plik:s_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:ŏ_ols.png]][[Plik:x_ols.png]]<br /> | snórŏx [[Plik:s_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:ŏ_ols.png]][[Plik:x_ols.png]]<br /> | rowspan=4| —<br /> | seta [[Plik:s_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:a_ols.png]]<br /> | snóra [[Plik:s_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:a_ols.png]]<br /> | snora [[Plik:s_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:a_ols.png]]<br /> | rowspan=4| —<br /> |-<br /> ! 3. ''to''<br /> | hit [[Plik:h_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:t_ols.png]]<br /> | rowspan=3| —<br /> | hitĕm [[Plik:h_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]][[Plik:m_ols.png]]<br /> | hítŏx [[Plik:h_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:ŏ_ols.png]][[Plik:x_ols.png]]<br /> | rowspan=3| —<br /> | hitĕmŏx [[Plik:h_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]][[Plik:m_ols.png]][[Plik:ŏ_ols.png]][[Plik:x_ols.png]]<br /> | hita [[Plik:h_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:a_ols.png]]<br /> | rowspan=3| —<br /> | hitĕma [[Plik:h_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]][[Plik:m_ols.png]][[Plik:a_ols.png]]<br /> |-<br /> ! 3. ''on''<br /> | ať [[Plik:a_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]]<br /> | aťĕm [[Plik:a_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]][[Plik:m_ols.png]]<br /> | aťŏx [[Plik:a_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]][[Plik:ŏ_ols.png]][[Plik:x_ols.png]]<br /> | aťĕmŏx [[Plik:a_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]][[Plik:m_ols.png]][[Plik:ŏ_ols.png]][[Plik:x_ols.png]]<br /> | aťa [[Plik:a_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]][[Plik:a_ols.png]]<br /> | aťĕma [[Plik:a_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]][[Plik:m_ols.png]][[Plik:a_ols.png]]<br /> |-<br /> ! 3. ''ona''<br /> | yḱ [[Plik:y_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> | yḱĕm [[Plik:y_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]][[Plik:m_ols.png]]<br /> | yḱŏx [[Plik:y_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]][[Plik:ŏ_ols.png]][[Plik:x_ols.png]]<br /> | yḱĕmŏx [[Plik:y_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]][[Plik:m_ols.png]][[Plik:ŏ_ols.png]][[Plik:x_ols.png]]<br /> | yḱa [[Plik:y_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]][[Plik:a_ols.png]]<br /> | yḱĕma [[Plik:y_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]][[Plik:m_ols.png]][[Plik:a_ols.png]]<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> *Dwie formy w kolumnie 1. os. l. mn. odpowiadają my inkluzywnemu (z rozmówcą) — '''są''' [[Plik:s_ols.png]][[Plik:ą_ols.png]] oraz my ekskluzywnemu (bez rozmówcy) — '''fun''' [[Plik:f_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:n_ols.png]]<br /> <br /> ===Zaimek dzierżawczy===<br /> Zaimek dzierżawczy w mianowniku może być doklejany do nagłosu rzeczowników, co często wymusza lenicję tegoż.<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;<br /> ! <br /> ! colspan=4|Mianownik<br /> ! colspan=4|Biernik<br /> ! colspan=4|Prepozycjonał<br /> |-<br /> ! Osoba<br /> ! Liczba&lt;br/&gt;pojedyncza<br /> ! Liczba&lt;br/&gt;podwójna<br /> ! Liczba&lt;br/&gt;mnoga<br /> ! Liczba&lt;br/&gt;zbiorowa<br /> ! Liczba&lt;br/&gt;pojedyncza<br /> ! Liczba&lt;br/&gt;podwójna<br /> ! Liczba&lt;br/&gt;mnoga<br /> ! Liczba&lt;br/&gt;zbiorowa<br /> ! Liczba&lt;br/&gt;pojedyncza<br /> ! Liczba&lt;br/&gt;podwójna<br /> ! Liczba&lt;br/&gt;mnoga<br /> ! Liczba&lt;br/&gt;zbiorowa<br /> |-<br /> ! 1.<br /> | hasą̆ [[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:ą̆_ols.png]]<br /> | hasw [[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:w_ols.png]]<br /> | hasą́ [[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:ą́_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> hasfu [[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:f_ols.png]][[Plik:u_ols.png]]<br /> | ana [[Plik:a_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:a_ols.png]]<br /> | hás [[Plik:h_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]<br /> | hás [[Plik:h_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]<br /> | hás [[Plik:h_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> hás [[Plik:h_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]<br /> | an [[Plik:a_ols.png]][[Plik:n_ols.png]]<br /> | has [[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]<br /> | hás [[Plik:h_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]<br /> | hás [[Plik:h_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> has [[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]<br /> | an [[Plik:a_ols.png]][[Plik:n_ols.png]]<br /> |-<br /> ! 2.<br /> | xaxet [[Plik:x_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:t_ols.png]]<br /> | xahna [[Plik:x_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:h_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:a_ols.png]]<br /> | xasnor [[Plik:x_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:r_ols.png]]<br /> | rowspan=4| —<br /> | xáx [[Plik:x_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:x_ols.png]]<br /> | xah [[Plik:x_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:h_ols.png]]<br /> | xás [[Plik:x_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]<br /> | rowspan=4| —<br /> | xax [[Plik:x_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:x_ols.png]]<br /> | xah [[Plik:x_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:h_ols.png]]<br /> | xas [[Plik:x_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]<br /> | rowspan=4| —<br /> |-<br /> ! 3. ''to''<br /> | hah [[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:h_ols.png]]<br /> | rowspan=3| —<br /> | hahit [[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:h_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:t_ols.png]]<br /> | háh [[Plik:h_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:h_ols.png]]<br /> | rowspan=3| —<br /> | hah [[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:h_ols.png]]<br /> | hah [[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:h_ols.png]]<br /> | rowspan=3| —<br /> | hah [[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:h_ols.png]]<br /> |-<br /> ! 3. ''on''<br /> | haj [[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:j_ols.png]]<br /> | hajať [[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]]<br /> | háj [[Plik:h_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:j_ols.png]]<br /> | haj [[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:j_ols.png]]<br /> | haj [[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:j_ols.png]]<br /> | haj [[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:j_ols.png]]<br /> |-<br /> ! 3. ''ona''<br /> | haw [[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:w_ols.png]]<br /> | hawyḱ [[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:w_ols.png]][[Plik:y_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> | háw [[Plik:h_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:w_ols.png]]<br /> | haw [[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:w_ols.png]]<br /> | haw [[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:w_ols.png]]<br /> | haw [[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:w_ols.png]]<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==Liczebnik==<br /> Język olseski stosuje dwunastkowy system liczenia. <br /> ===Lista liczebników===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;<br /> !Zapis&lt;br/&gt;dziesiętny<br /> !Zapis&lt;br/&gt;dwunastkowy<br /> !Liczebnik&lt;br/&gt;główny<br /> !Liczebnik&lt;br/&gt;porządkowy<br /> |-<br /> !0<br /> !0<br /> |hyv [[Plik:h_ols.png]][[Plik:y_ols.png]][[Plik:v_ols.png]]<br /> |hyḱ [[Plik:h_ols.png]][[Plik:y_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !1<br /> !1<br /> |sí [[Plik:s_ols.png]][[Plik:í_ols.png]]<br /> |síḱ [[Plik:s_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !2<br /> !2<br /> |fo [[Plik:f_ols.png]][[Plik:o_ols.png]]<br /> |foḱ [[Plik:f_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !3<br /> !3<br /> |küo [[Plik:kü_ols.png]][[Plik:o_ols.png]]<br /> |küoḱ [[Plik:kü_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !4<br /> !4<br /> |savt [[Plik:s_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:t_ols.png]]<br /> |savť [[Plik:s_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]]<br /> |-<br /> !5<br /> !5<br /> |edé [[Plik:e_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:é_ols.png]]<br /> |edéḱ [[Plik:e_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !6<br /> !6<br /> |af́á [[Plik:a_ols.png]][[Plik:f́_ols.png]][[Plik:á_ols.png]]<br /> |af́áḱ [[Plik:a_ols.png]][[Plik:f́_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !7<br /> !7<br /> |waw [[Plik:w_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:w_ols.png]]<br /> |wawḱ [[Plik:w_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:w_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !8<br /> !8<br /> |krĭ [[Plik:k_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:ĭ_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> fosavt [[Plik:f_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:t_ols.png]]<br /> |krĭḱ [[Plik:k_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:ĭ_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> fosavť [[Plik:f_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]]<br /> |-<br /> !9<br /> !9<br /> |xíx [[Plik:x_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:x_ols.png]] <br /> |xíś [[Plik:x_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:ś_ols.png]]<br /> |-<br /> !10<br /> !Δ&lt;ref&gt;Z powodu braku czcionek dla najnowszych [https://en.wikipedia.org/wiki/Duodecimal#Symbols&gt;zapisów] systemu dwunastkowego, będę stosował symbol delty (Δ) dla dziesiątki oraz ety (E) dla jedenastki.&lt;/ref&gt;<br /> |vĕ [[Plik:v_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> fojdé [[Plik:f_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:é_ols.png]]<br /> |vĕḱ [[Plik:v_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> fojdéḱ [[Plik:f_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !11<br /> !E<br /> |húd [[Plik:h_ols.png]][[Plik:ú_ols.png]][[Plik:d_ols.png]]<br /> |húť [[Plik:h_ols.png]][[Plik:ú_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]]<br /> |-<br /> !12<br /> !10<br /> |voj [[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> fof́á [[Plik:f_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:f́_ols.png]][[Plik:á_ols.png]]<br /> |vojḱ [[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !13<br /> !11<br /> |voj-sí [[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:í_ols.png]]<br /> |voj-síḱ [[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !14<br /> !12<br /> |voj-fo [[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:f_ols.png]][[Plik:o_ols.png]]<br /> |voj-foḱ [[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:f_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !15<br /> !13<br /> |voj-küo [[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:kü_ols.png]][[Plik:o_ols.png]]<br /> |voj-küoḱ [[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:kü_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !16<br /> !14<br /> |voj-savt [[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:t_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> savtsavt [[Plik:s_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:t_ols.png]]<br /> |voj-savť [[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]]<br /> |-<br /> !17<br /> !15<br /> |voj-edé [[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:é_ols.png]]<br /> |voj-edéḱ [[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !18<br /> !16<br /> |voj-af́á [[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:f́_ols.png]][[Plik:á_ols.png]]<br /> |voj-af́áḱ [[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:f́_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !19<br /> !17<br /> |voj-waw [[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:w_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:w_ols.png]]<br /> |voj-wawḱ [[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:w_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:w_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !20<br /> !18<br /> |voj-krĭ [[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:ĭ_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> voj-fosavt [[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:f_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:t_ols.png]]<br /> |voj-krĭḱ [[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:ĭ_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !21<br /> !19<br /> |voj-xíx [[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:x_ols.png]] <br /> |voj-xíś [[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:ś_ols.png]] <br /> |-<br /> !22<br /> !1Δ<br /> |voj-vĕ [[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]]<br /> |voj-vĕḱ [[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !23<br /> !1E<br /> |voj-húd [[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:h_ols.png]][[Plik:ú_ols.png]][[Plik:d_ols.png]]<br /> |voj-húť [[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:h_ols.png]][[Plik:ú_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]]<br /> |-<br /> !24<br /> !20<br /> |fovoj [[Plik:f_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]]<br /> |fovojḱ [[Plik:f_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !25<br /> !21<br /> |fovoj-sí [[Plik:f_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:í_ols.png]]<br /> |fovoj-síḱ [[Plik:f_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !36<br /> !30<br /> |küovoj [[Plik:kü_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]]<br /> |küovojḱ [[Plik:kü_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !37<br /> !31<br /> |küovoj-sí [[Plik:kü_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:í_ols.png]]<br /> |küovoj-síḱ [[Plik:kü_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !48<br /> !40<br /> |savtvoj [[Plik:s_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]]<br /> |savtvojḱ [[Plik:s_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !49<br /> !41<br /> |savtvoj-sí [[Plik:s_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:í_ols.png]]<br /> |savtvoj-síḱ [[Plik:s_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !60<br /> !50<br /> |edévoj [[Plik:e_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]]<br /> |edévojḱ [[Plik:e_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !61<br /> !51<br /> |edévoj-sí [[Plik:e_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:í_ols.png]]<br /> |edévoj-síḱ [[Plik:e_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !72<br /> !60<br /> |af́ávoj [[Plik:a_ols.png]][[Plik:f́_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]]<br /> |af́ávojḱ [[Plik:a_ols.png]][[Plik:f́_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !73<br /> !61<br /> |af́ávoj-sí [[Plik:a_ols.png]][[Plik:f́_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:í_ols.png]]<br /> |af́ávoj-síḱ [[Plik:a_ols.png]][[Plik:f́_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !84<br /> !70<br /> |wawvoj [[Plik:w_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:w_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]]<br /> |wawvojḱ [[Plik:w_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:w_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !85<br /> !71<br /> |wawvoj-sí [[Plik:w_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:w_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:í_ols.png]]<br /> |wawvoj-síḱ [[Plik:w_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:w_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !96<br /> !80<br /> |krĭvoj [[Plik:k_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:ĭ_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]]<br /> |krĭvojḱ [[Plik:k_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:ĭ_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !97<br /> !81<br /> |krĭvoj-sí [[Plik:k_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:ĭ_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:í_ols.png]]<br /> |krĭvoj-síḱ [[Plik:k_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:ĭ_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !108<br /> !90<br /> |xíxvoj [[Plik:x_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]]<br /> |xíxvojḱ [[Plik:x_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !109<br /> !91<br /> |xíxvoj-sí [[Plik:x_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:í_ols.png]]<br /> |xíxvoj-síḱ [[Plik:x_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !120<br /> !Δ0<br /> |vĕvoj [[Plik:v_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]]<br /> |vĕvojḱ [[Plik:v_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !121<br /> !Δ1<br /> |vĕvoj-sí [[Plik:v_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:í_ols.png]]<br /> |vĕvoj-síḱ [[Plik:v_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !132<br /> !E0<br /> |húdvoj [[Plik:h_ols.png]][[Plik:ú_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]]<br /> |húdvojḱ [[Plik:h_ols.png]][[Plik:ú_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !133<br /> !E1<br /> |húdvoj-sí [[Plik:h_ols.png]][[Plik:ú_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:í_ols.png]]<br /> |húdvoj-síḱ [[Plik:h_ols.png]][[Plik:ú_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !144<br /> !100<br /> |kóz [[Plik:k_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:z_ols.png]]<br /> |kózḱ [[Plik:k_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !145<br /> !101<br /> |kóz-sí [[Plik:k_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:í_ols.png]]<br /> |kóz-síḱ [[Plik:k_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !269<br /> !1Δ5<br /> |kóz-vĕvoj-edé [[Plik:k_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:é_ols.png]]<br /> |kóz-vĕvoj-edéḱ [[Plik:k_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !288<br /> !200<br /> |fokóz [[Plik:f_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:z_ols.png]]<br /> |fokózḱ [[Plik:f_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !432<br /> !300<br /> |küokóz [[Plik:kü_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:z_ols.png]]<br /> |küokózḱ [[Plik:kü_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !576<br /> !400<br /> |savtkóz [[Plik:s_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:z_ols.png]]<br /> |savtkózḱ [[Plik:s_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !720<br /> !500<br /> |edékóz [[Plik:e_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:z_ols.png]]<br /> |edékózḱ [[Plik:e_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !864<br /> !600<br /> |af́ákóz [[Plik:a_ols.png]][[Plik:f́_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:z_ols.png]]<br /> |af́ákózḱ [[Plik:a_ols.png]][[Plik:f́_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !1000<br /> !6E4<br /> |af́ákóz-húdvoj-savt [[Plik:a_ols.png]][[Plik:f́_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:h_ols.png]][[Plik:ú_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:t_ols.png]]<br /> |af́ákóz-húdvoj-savť [[Plik:a_ols.png]][[Plik:f́_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:h_ols.png]][[Plik:ú_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]]<br /> |-<br /> !1008<br /> !700<br /> |wawkóz [[Plik:w_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:w_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:z_ols.png]]<br /> |wawkózḱ [[Plik:w_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:w_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !1152<br /> !800<br /> |krĭkóz [[Plik:k_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:ĭ_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:z_ols.png]]<br /> |krĭkózḱ [[Plik:k_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:ĭ_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !1296<br /> !900<br /> |xíxkóz [[Plik:x_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:z_ols.png]]<br /> |xíxkózḱ [[Plik:x_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !1440<br /> !Δ00<br /> |vĕkóz [[Plik:v_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:z_ols.png]]<br /> |vĕkózḱ [[Plik:v_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !1584<br /> !E00<br /> |húdkóz [[Plik:h_ols.png]][[Plik:ú_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:z_ols.png]]<br /> |húdkózḱ [[Plik:h_ols.png]][[Plik:ú_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !1728<br /> !1000<br /> |kyrá [[Plik:k_ols.png]][[Plik:y_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:á_ols.png]]<br /> |kyráḱ [[Plik:k_ols.png]][[Plik:y_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !2000<br /> !11Δ8<br /> |kyrá-kóz-vĕvoj-krĭ [[Plik:k_ols.png]][[Plik:y_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:ĭ_ols.png]]<br /> |kyrá-kóz-vĕvoj-krĭḱ [[Plik:k_ols.png]][[Plik:y_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:ĭ_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !10.000<br /> !5954<br /> |edékyrá-xíxkóz-edévoj-savt [[Plik:e_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:y_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:t_ols.png]]<br /> |edékyrá-xíxkóz-edévoj-savť [[Plik:e_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:y_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]]<br /> |-<br /> !20.736<br /> !10.000<br /> |tydár [[Plik:t_ols.png]][[Plik:y_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:r_ols.png]]<br /> |tydárḱ [[Plik:t_ols.png]][[Plik:y_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> !248.832<br /> !100.000<br /> |fízan [[Plik:f_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:n_ols.png]]<br /> |fízanť [[Plik:f_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]]<br /> |-<br /> !2.985.984<br /> !1.000.000<br /> |húsbar [[Plik:h_ols.png]][[Plik:ú_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:b_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:r_ols.png]]<br /> |húsbarḱ [[Plik:h_ols.png]][[Plik:ú_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:b_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> *Liczebniki 8, 10 oraz 12 posiadają dwie formy, przy czym pierwsza jest oficjalna, druga mniej oficjalna, stosowana w codziennych rachunkach<br /> ====Stopniowanie====<br /> Porządkowe liczebniki olseskie można stopniować, tak samo jak przymiotniki. Przyjmują te same przed- i przyrostki, na przykład liczebnik ''pierwszy'' '''síḱ''' [[Plik:s_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]]: ''bardziej pierwszy'' '''síḱul''' [[Plik:s_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:l_ols.png]], ''najbardziej pierwszy'' '''sísíḱul''' [[Plik:s_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:l_ols.png]], ''tak samo pierwszy'' '''ehtísíḱul''' [[Plik:e_ols.png]][[Plik:h_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:l_ols.png]]. Z powodu zakresu użycia stopień wyższy i najwyższy są w zasadzie nie używane w języku mówionym, czasami można je spotkać w języku pisanym. Stosowany jest stopień ekwatywny, szczególnie w odniesieniu do porównań oraz ''zajmowania miejsc ex æquo'': '''ehtífoḱul''' [[Plik:e_ols.png]][[Plik:h_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:f_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:l_ols.png]] ''ex æquo na drugim (miejscu)''.<br /> <br /> ==Przyimek==<br /> Przyimki w języku olseskim prawie zawsze łączą się z trzecim przypadkiem - prepozycjonałem (niekiedy łączą się z biernikiem, jest to jednak bardzo ograniczona grupa, głównie odnosząca się do wyrażeń, niźli przyimków jako takich). Język ten precyzyjniej niż języki indoeuropejskie określa przyimki miejsca od czasu. Wymienia się trzy grupy przyimków:<br /> *Przyimki miejsca: '''á''' [[Plik:á_ols.png]] ''do, ku, w stronę'', '''hüan''' [[Plik:hü_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:n_ols.png]] ''na'', '''ág''' [[Plik:á_ols.png]][[Plik:g_ols.png]] ''nad'', '''sadár''' [[Plik:s_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:r_ols.png]] ''obok (nie styka się)'', '''tŭd''' [[Plik:t_ols.png]][[Plik:ŭ_ols.png]][[Plik:d_ols.png]] ''pod'', '''fuls''' [[Plik:f_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:l_ols.png]][[Plik:s_ols.png]] ''przed'', '''fál''' [[Plik:f_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:l_ols.png]] ''przez'', '''íto''' [[Plik:í_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:o_ols.png]] ''przy (styka się)'', '''un''' [[Plik:u_ols.png]][[Plik:n_ols.png]] ''w'', '''kis''' [[Plik:k_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:s_ols.png]] ''pośród'', '''ŏh''' [[Plik:ŏ_ols.png]][[Plik:h_ols.png]] ''z'', '''syn''' [[Plik:s_ols.png]][[Plik:y_ols.png]][[Plik:n_ols.png]] ''za'', '''tegó''' [[Plik:t_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:g_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]] ''na przeciw''.<br /> *Przyimki czasu: '''loťár''' [[Plik:l_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:r_ols.png]] ''na końcu'', '''rojár''' [[Plik:r_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:r_ols.png]] ''na początku'', '''tedá''' [[Plik:t_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:á_ols.png]] ''po'', '''físka''' [[Plik:f_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:a_ols.png]] ''przed'', '''áltár''' [[Plik:á_ols.png]][[Plik:l_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:r_ols.png]] ''podczas'', '''flyn''' [[Plik:f_ols.png]][[Plik:l_ols.png]][[Plik:y_ols.png]][[Plik:n_ols.png]] ''o''.<br /> *Przyimki pozostałe: '''fund''' [[Plik:f_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:d_ols.png]] ''dla'', '''óf́a''' [[Plik:ó_ols.png]][[Plik:f́_ols.png]][[Plik:a_ols.png]] ''przeciw'', '''vĕ''' [[Plik:v_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]] ''z (czegoś zrobione, złożone)'', '''psăl''' [[Plik:p_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:ă_ols.png]][[Plik:l_ols.png]] ''z'', '''uṕ''' [[Plik:u_ols.png]][[Plik:ṕ_ols.png]] ''bez'', '''kjá''' [[Plik:k_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:á_ols.png]] ''od'', '''fĭl''' [[Plik:f_ols.png]][[Plik:ĭ_ols.png]][[Plik:l_ols.png]] ''przez (przyczyna)''.<br /> <br /> =Słowotwórstwo=<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;<br /> ! Kategoria<br /> ! Przedrostek<br /> ! Przyrostek<br /> ! width=150| Lenicja<br /> ! Przykład<br /> ! width=250| Uwagi<br /> |-<br /> !Narodowości<br /> | —<br /> | '''-e''' [[Plik:E_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> '''-i''' [[Plik:I_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> '''-ani''' [[Plik:A_ols.png]][[Plik:N_ols.png]][[Plik:I_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> '''-ăni''' [[Plik:ă_ols.png]][[Plik:N_ols.png]][[Plik:I_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> | Czasami; &lt;br/&gt;dt. gł. narodowości Wschodu [[Kyon|Kyonu]]<br /> | ''Olsowie'' Oł'''e''' [[Plik:O_ols.png]][[Plik:Ł_ols.png]][[Plik:E_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> ''Szomemowie'' Xomĕm'''i''' [[Plik:X_ols.png]][[Plik:O_ols.png]][[Plik:M_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]][[Plik:M_ols.png]][[Plik:I_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> ''Rubanowie'' Rub'''ani''' [[Plik:R_ols.png]][[Plik:U_ols.png]][[Plik:B_ols.png]][[Plik:A_ols.png]][[Plik:N_ols.png]][[Plik:I_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> ''Kuokpowie'' '''Hü'''okp'''ăni''' [[Plik:Hü_ols.png]][[Plik:O_ols.png]][[Plik:K_ols.png]][[Plik:P_ols.png]][[Plik:ă_ols.png]][[Plik:N_ols.png]][[Plik:I_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> | —<br /> |-<br /> !Państwa<br /> | —<br /> | '''-e''' [[Plik:e_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> | Brak<br /> | ''Olsenia'' Oł'''e''' [[Plik:O_ols.png]][[Plik:Ł_ols.png]][[Plik:E_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> ''Rubania'' Rub'''e''' [[Plik:r_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:b_ols.png]][[Plik:E_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> | —<br /> |-<br /> !Osoby<br /> | —<br /> | '''-a''' [[Plik:a_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> '''-e''' [[Plik:e_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> '''-i''' [[Plik:i_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> '''-ą̆''' [[Plik:ą̆_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> '''-ad''' [[Plik:a_ols.png]][[Plik:d_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> '''-ąg''' [[Plik:ą_ols.png]][[Plik:g_ols.png]] &lt;br/&gt;<br /> '''-b''' [[Plik:b_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> | Czasami<br /> | ''sekretarz, minister'' habúptomek'''a''' [[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:b_ols.png]][[Plik:ú_ols.png]][[Plik:p_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:m_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:a_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> ''winowajca'' sŏr'''e''' [[Plik:s_ols.png]][[Plik:ŏ_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:e_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> ''wolny (człowiek)'' '''f'''sy̆g'''i''' [[Plik:f_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:y̆_ols.png]][[Plik:g_ols.png]][[Plik:i_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> ''pasterz, pastuch'' hüanez'''ą̆''' [[Plik:hü_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:ą̆_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> ''kucharz'' á'''s'''igv'''ad''' [[Plik:á_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:g_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:d_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> ''chrześcijanin'' áváptism'''ąg''' [[Plik:á_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:p_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:m_ols.png]][[Plik:ą_ols.png]][[Plik:g_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> ''wyznawca'' jokŏr'''b''' [[Plik:j_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:ŏ_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:b_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> | '''1.''' Ta kategoria jest bardzo szeroka, dotyczy zarówno nazw wykonawców czynności, zawodów, przywar i td. &lt;br/&gt;<br /> '''2.''' Kategoria osób jest bardzo plastyczna, może być urabiana od rzeczowników (sŏre), wyrazów zapożyczonych (habúptomeka), przymiotników (fsy̆gi), czy rzeczowników odczasownikowych (ásigvad, z '''tigva''' ''gotować''). W przypadku tych dwu ostatnich '''bardzo często''' występuje nagłosowa lenicja. <br /> |-<br /> ! Źwierzęta<br /> | —<br /> | <br /> *męskie: &lt;br/&gt;<br /> '''-a''' [[Plik:a_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> '''-j''' [[Plik:j_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> '''-r''' [[Plik:r_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> *żeńskie: &lt;br/&gt;<br /> '''-s''' [[Plik:s_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> '''-v''' [[Plik:v_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> | Brak<br /> | ''świnia'' kam'''a''' [[Plik:k_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:m_ols.png]][[Plik:a_ols.png]] / kam'''s''' [[Plik:k_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:m_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> ''żyrafa'' féḱi'''j''' [[Plik:f_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:j_ols.png]] / féḱi'''s''' [[Plik:f_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> ''lew workowaty'' vilĕ'''r''' [[Plik:v_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:l_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]][[Plik:r_ols.png]] / vilĕ'''s''' [[Plik:v_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:l_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]][[Plik:s_ols.png]] &lt;br/&gt;<br /> ''jeleń olbrzymi, renifer'' kórd'''a''' [[Plik:k_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:a_ols.png]] / kórda'''v''' [[Plik:k_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:v_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> | '''1.''' W przypadku końcówki '''-a''' [[Plik:a_ols.png]] mogą występować warianty toniczno-akcentowe, tj.: &lt;br/&gt;'''-á''' [[Plik:á_ols.png]] (''bóbr olbrzymi'' furynj'''á''' [[Plik:f_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:y_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:á_ols.png]])&lt;br/&gt; '''-ă''' [[Plik:ă_ols.png]] (''wielbłądozwierz'' trútl'''ă''' [[Plik:t_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:ú_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:l_ols.png]][[Plik:ă_ols.png]]). &lt;br/&gt;<br /> '''2.''' Rozróżnienie rodzaju męskiego i żeńskiego jest zabiegiem dość archaicznym, obecnie obie formy są stosowane zamiennie.<br /> |-<br /> ! Rzeczowniki odczasownikowe<br /> | '''á-''' [[Plik:á_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> '''ab-''' [[Plik:a_ols.png]][[Plik:b_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> '''af-''' [[Plik:a_ols.png]][[Plik:f_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> '''hé-''' [[Plik:h_ols.png]][[Plik:é_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> |'''-ín''' [[Plik:í_ols.png]][[Plik:n_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> | Często, &lt;br/&gt;<br /> dt. gł. przedrostków&lt;br/&gt;<br /> nigdy jednak niedt. '''hé-'''<br /> | ''wstydzić się'' '''s'''nóha [[Plik:s_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]] → '''á'''fnóh [[Plik:á_ols.png]][[Plik:f_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:h_ols.png]] ''wstyd''&lt;br/&gt;<br /> ''kłamać'' '''x'''éza [[Plik:x_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:a_ols.png]] → '''ab'''séz [[Plik:a_ols.png]][[Plik:b_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:z_ols.png]] ''kłamstwo''&lt;br/&gt;<br /> ''pisać'' kámna [[Plik:k_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:m_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:a_ols.png]] → '''af'''hám [[Plik:a_ols.png]][[Plik:f_ols.png]][[Plik:h_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:m_ols.png]] ''pismo''&lt;br/&gt;<br /> ''odpoczywać'' pą̆ra [[Plik:p_ols.png]][[Plik:ą̆_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:a_ols.png]] → '''hé'''pą̆r [[Plik:h_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:p_ols.png]][[Plik:ą̆_ols.png]][[Plik:r_ols.png]] ''odpoczynek''&lt;br/&gt;<br /> ''żyć'' janvá [[Plik:j_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:á_ols.png]] → janv'''ín''' [[Plik:j_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:n_ols.png]] ''życie''&lt;br/&gt;<br /> | Przy tworzeniu rzeczowników odczasownikowych, poza dodaniem odpowiedniego przed- lub przyrostka należy usunąć końcówkę bezokolicznika.<br /> |-<br /> ! Rzeczowniki odprzymiotnikowe<br /> | —<br /> | —<br /> | Często<br /> | —<br /> | Przy tworzeniu rzeczowników odprzymiotnikowych należy usunąć końcówkę przymiotnika. Często pojawiają się nieregularne wzrostki, pozostałość wyrównywania harmonii: &lt;br/&gt;<br /> '''-el-''' [[Plik:e_ols.png]][[Plik:l_ols.png]], '''-ex-''' [[Plik:e_ols.png]][[Plik:x_ols.png]], &lt;br/&gt;'''-or-''' [[Plik:o_ols.png]][[Plik:r_ols.png]], '''-ur-''' [[Plik:u_ols.png]][[Plik:r_ols.png]], &lt;br/&gt;'''-ať-''' [[Plik:a_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]], '''-iḱ-''' [[Plik:i_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]].&lt;br/&gt;<br /> |-<br /> ! Czasowniki odrzeczownikowe<br /> | '''for-''' [[Plik:f_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:r_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> '''küa-''' [[Plik:kü_ols.png]][[Plik:a_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> '''vo-''' [[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> | '''-a''' [[Plik:a_ols.png]]<br /> | Brak<br /> | ''wiatr'' xís [[Plik:x_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:s_ols.png]] → '''for'''xís'''a''' [[Plik:f_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:a_ols.png]] ''wiać (wiatr)'' &lt;br/&gt;<br /> ''miasto'' krug [[Plik:k_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:g_ols.png]] → '''küa'''krug'''a''' [[Plik:kü_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:g_ols.png]][[Plik:a_ols.png]] ''osiedlać się, zasiedlać'' &lt;br/&gt;<br /> ''krew'' hązan [[Plik:h_ols.png]][[Plik:ą_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:n_ols.png]] → '''vo'''hązan'''a''' [[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:h_ols.png]][[Plik:ą_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:a_ols.png]] ''krwawić''<br /> | Przy tworzeniu czasowników odrzeczownikowych należy dodać zarówno jeden z trzech przedrostków, jak i dodać końcówkę bezokolicznika.<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> =Składnia=<br /> Szykiem wyrazów w mowie Olsów jest SOV (Subject Object Verb). Przymiotniki są umieszczane za rzeczownikiem, który określają. Jeżeli przymiotnik umieszczony jest za czasownikiem, wtedy pełni funkcję przysłówka. Inne określenia czasownika, tj. okoliczniki znajdują się albo na początku zdania, albo rzadziej za czasownikiem. Niektóre części koniugacji czasownika, w formie partykuł, są umieszczane na początku zdania.<br /> ==Konstrukcje==<br /> ===Konstrukcja ''kazać, nakazywać''===<br /> Język olseski nie zna czasownika ''kazać, nakazać''. W zamian tego stosuje się specjalną konstrukcję, z użyciem trybu rozkazującego. Konstrukcja ta pojawiła się w bajce Owca i konie: pl. ''co człowiek nakazuje robić koniom'', ol. '''łitł ejk rére hók''' [[Plik:Ł_ols.png]][[Plik:I_ols.png]][[Plik:T_ols.png]][[Plik:Ł_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:E_ols.png]][[Plik:J_ols.png]][[Plik:K_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:R_ols.png]][[Plik:É_ols.png]][[Plik:R_ols.png]][[Plik:E_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:H_ols.png]][[Plik:Ó_ols.png]][[Plik:K_ols.png]] [co człowiek koń-A.pl. robić-imp.]. Aby zabronić (zakazać) czegoś, czasownik przyjmuje formę przeczącą.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> !colspan=3|Kazać, nakazać<br /> |-<br /> |podmiot (niekonieczny)<br /> |dopełnienie w bierniku<br /> |czasownik w trybie rozkazującym<br /> |-<br /> |}<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> !colspan=3|Zakazać<br /> |-<br /> |podmiot (niekonieczny)<br /> |dopełnienie w bierniku<br /> |zaprzeczony czasownik w trybie rozkazującym<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ===Konstrukcja dzierżawcza===<br /> W celu wyrażenia posiadania czegoś stosuje się albo zaimki dzierżawcze, doklejane do rzeczownika, albo poniższą konstrukcję z wokółimkiem '''fyl...ky''' [[Plik:F_ols.png]][[Plik:Y_ols.png]][[Plik:L_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:K_ols.png]][[Plik:Y_ols.png]].<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> !colspan=2|Konstrukcja dzieżawcza<br /> |-<br /> |&lt;center&gt;'''fyl...ky'''&lt;br/&gt;[[Plik:F_ols.png]][[Plik:Y_ols.png]][[Plik:L_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:K_ols.png]][[Plik:Y_ols.png]]&lt;/center&gt;<br /> |Rzeczownik w bierniku<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ===Konstrukcja nadporównawcza===<br /> W przypadku porównań typu ''[[Pvi ul pvi|Świątynia nad świątyniami]]'', ''mędrzec nad mędrcami'' i td. używa się spójki '''ul''' [[Plik:U_ols.png]][[Plik:L_ols.png]] między oboma członami: [[Pvi ul pvi]], vałtari ul vałtari. Oba rzeczowniki są w podstawowej formie (mianownik w liczbie pojedyńczej). <br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> !colspan=2|Konstrukcja nadporównawcza<br /> |-<br /> |&lt;center&gt;...'''ul'''...&lt;br/&gt;<br /> [[Plik:U_ols.png]][[Plik:L_ols.png]]&lt;/center&gt;<br /> |Rzeczowniki w mianowniku l. pojedyńczej.<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ===Konstrukcje trybowe===<br /> *Użycie '''trybu nawykowego''' w przypadku czasowników '''vă''' [[Plik:v_ols.png]][[Plik:ă_ols.png]] ''boleć (osobie mówiącej)'' oraz '''xísá''' [[Plik:x_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:á_ols.png]] ''boleć (osobie o której się mówi)'' podkreśla, że jest to ból spowodowany przez długo trwającą chorobę.<br /> *'''Tryb dokonany''' może być stosowany razem z trybem rozkazującym - wtedy partykułę '''xe''' [[Plik:x_ols.png]][[Plik:e_ols.png]] umieszcza się za czasownikiem. Zabieg ten wzmacnia wypowiedź, często stosowany jest w przekleństwach.<br /> <br /> =Przykładowe teksty=<br /> {|class=wikitable<br /> |-<br /> !style=&quot;text-align: center;&quot; width=&quot;350px&quot;|&lt;small&gt;Tekst&lt;br/&gt;olseski&lt;/small&gt;<br /> !style=&quot;text-align: center;&quot; width=&quot;250px&quot;|&lt;small&gt;Tekst&lt;br/&gt;olseski łacinką&lt;/small&gt;<br /> !style=&quot;text-align: center;&quot; width=&quot;150px&quot;|&lt;small&gt;Tekst&lt;br/&gt;polski&lt;/small&gt;<br /> |-<br /> | [[Plik:Owca_i_konie_ols.png|500px]]<br /> |'''''Aťá ny rérą'''''&lt;br/&gt;<br /> Aťá huan símyla, in oxpŏs huŏfjŏgék, xe rére sagis: san síḱ rér ogax sokyk fásăs, san foḱ atăx prugs iťék, ny san kuoḱ ejkux atis hárg. Xe aťá á rérez pănzék: „Ruf ígsax ąvă, iną sagą, litl ejk rére hók.” Xe rérą prendék: „Aťá két, ruf ígsa fuvă infu san sagą ina tis ejk-ejk setoxpŏx kază, yk klánux fund aťa. Ny aťá oxpŏx huŏfjŏgí.” Inyḱ xe aťá hítox kétăs xe oxpŏ fál tătez fólăs.<br /> |'''''Owca i konie''''' (A. Schleicher) - olseski w wersji 3.0&lt;br/&gt;<br /> Na wzgórzu owca, która nie miała wełny, zobaczyła konie; jeden ciągnął ciężki wóz, drugi dźwigał wielki ładunek, a trzeci wiózł szybko człowieka. Owca rzekła do koni: „Serce mnie boli, widząc, co człowiek nakazuje robić koniom”. Konie odpowiedziały: „Słuchaj, owco, serca nas bolą, kiedy widzimy, jak człowiek, pan, zabiera twoją wełnę na płaszcz dla samego siebie. I owca nie ma wełny”. Usłyszawszy to, owca pobiegła przez równinę.<br /> |-<br /> |[[Plik:K_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:Ą_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> [[Plik:T_ols.png]][[Plik:E_ols.png]][[Plik:D_ols.png]][[Plik:Á_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:S_ols.png]][[Plik:L_ols.png]][[Plik:Ó_ols.png]][[Plik:S_ols.png]][[Plik:A_ols.png]][[Plik:B_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:S_ols.png]][[Plik:O_ols.png]][[Plik:K_ols.png]][[Plik:Y_ols.png]][[Plik:Ḱ_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:Ó_ols.png]][[Plik:F́_ols.png]][[Plik:A_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:S_ols.png]][[Plik:I_ols.png]][[Plik:T_ols.png]][[Plik:É_ols.png]][[Plik:B_ols.png]][[Plik:,_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> [[Plik:X_ols.png]][[Plik:E_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:K_ols.png]][[Plik:Ó_ols.png]][[Plik:N_ols.png]][[Plik:Ą_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:Á_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:J_ols.png]][[Plik:E_ols.png]][[Plik:F́_ols.png]][[Plik:I_ols.png]][[Plik:P_ols.png]][[Plik:A_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:T_ols.png]][[Plik:I_ols.png]][[Plik:L_ols.png]][[Plik:O_ols.png]][[Plik:S_ols.png]][[Plik:I_ols.png]][[Plik:S_ols.png]][[Plik:,_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> [[Plik:Y_ols.png]][[Plik:K_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:P_ols.png]][[Plik:ą̆_ols.png]][[Plik:R_ols.png]][[Plik:A_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:N_ols.png]][[Plik:Y_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:K_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:G_ols.png]][[Plik:J_ols.png]][[Plik:A_ols.png]][[Plik:Z_ols.png]][[Plik:U_ols.png]][[Plik:X_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:T_ols.png]][[Plik:ú_ols.png]][[Plik:G_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:S_ols.png]][[Plik:Ó_ols.png]][[Plik:S_ols.png]][[Plik:T_ols.png]][[Plik:R_ols.png]][[Plik:A_ols.png]][[Plik:._ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]]&lt;br/&gt;[[Plik:T_ols.png]][[Plik:I_ols.png]][[Plik:S_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:S_ols.png]][[Plik:N_ols.png]][[Plik:O_ols.png]][[Plik:R_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:K_ols.png]][[Plik:I_ols.png]][[Plik:T_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]][[Plik:M_ols.png]][[Plik:ŏ_ols.png]][[Plik:X_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:E_ols.png]][[Plik:P_ols.png]][[Plik:Ą_ols.png]][[Plik:._ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> [[Plik:K_ols.png]][[Plik:Ó_ols.png]][[Plik:N_ols.png]][[Plik:A_ols.png]][[Plik:X_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:T_ols.png]][[Plik:ú_ols.png]][[Plik:G_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:E_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:F_ols.png]][[Plik:R_ols.png]][[Plik:Ó_ols.png]][[Plik:H_ols.png]][[Plik:T_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:Ą_ols.png]][[Plik:H_ols.png]][[Plik:U_ols.png]][[Plik:R_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:N_ols.png]][[Plik:I_ols.png]][[Plik:S_ols.png]][[Plik:,_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]]&lt;br/&gt;[[Plik:T_ols.png]][[Plik:A_ols.png]][[Plik:K_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:R_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:Ą_ols.png]][[Plik:T_ols.png]][[Plik:ŭ_ols.png]][[Plik:T_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:K_ols.png]][[Plik:,_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> [[Plik:Y_ols.png]][[Plik:K_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:A_ols.png]][[Plik:F_ols.png]][[Plik:ŏ_ols.png]][[Plik:Z_ols.png]][[Plik:T_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:X_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:V_ols.png]][[Plik:I_ols.png]][[Plik:T_ols.png]][[Plik:,_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> [[Plik:S_ols.png]][[Plik:U_ols.png]][[Plik:L_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:L_ols.png]][[Plik:T_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:R_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:J_ols.png]][[Plik:A_ols.png]][[Plik:N_ols.png]][[Plik:V_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:N_ols.png]][[Plik:A_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:H_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:P_ols.png]][[Plik:ą̆_ols.png]][[Plik:R_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:T_ols.png]][[Plik:E_ols.png]][[Plik:D_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:S_ols.png]][[Plik:L_ols.png]][[Plik:Ó_ols.png]][[Plik:S_ols.png]][[Plik:A_ols.png]][[Plik:B_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> [[Plik:N_ols.png]][[Plik:Y_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:F_ols.png]][[Plik:E_ols.png]][[Plik:Z_ols.png]][[Plik:E_ols.png]][[Plik:P_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:Z_ols.png]][[Plik:E_ols.png]][[Plik:X_ols.png]][[Plik:P_ols.png]][[Plik:I_ols.png]][[Plik:T_ols.png]][[Plik:E_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:T_ols.png]][[Plik:E_ols.png]][[Plik:D_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:T_ols.png]][[Plik:ý_ols.png]][[Plik:T_ols.png]][[Plik:ý_ols.png]][[Plik:F_ols.png]][[Plik:J_ols.png]][[Plik:A_ols.png]][[Plik:B_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:T_ols.png]][[Plik:A_ols.png]][[Plik:T_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:._ols.png]][[Plik:._ols.png]][[Plik:._ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> |'''''Kóną'''''&lt;br/&gt;<br /> Tedá slósab sokyḱ óf́a sitéb,&lt;br/&gt;<br /> xe kóną á jef́ipa tilosis, &lt;br/&gt;<br /> yk pą̆ra ny kágjazux túg sóstra. &lt;br/&gt;<br /> Tis snor kitĕmŏx epą. &lt;br/&gt;<br /> Kónax túg e fróht ąhuránis, &lt;br/&gt;<br /> takár ątŭték, &lt;br/&gt;<br /> yk afŏztíx vit, &lt;br/&gt;<br /> sul áltár janvína hépą̆r tedá slósab&lt;br/&gt;<br /> ny fezepázexpite tedá týtýfjab tatí...&lt;br/&gt;<br /> |'''''Kraby''''' (J. Kaczmarski)&lt;br/&gt;<br /> Po ciężkiej walce z żywiołem&lt;br/&gt;<br /> kraby wypełzły na brzeg,&lt;br/&gt;<br /> aby odpocząć i zażyć odrobiny ciepła.&lt;br/&gt;<br /> Wy je zjadacie.&lt;br/&gt;<br /> Wrzuciłem tych parę krabów spowrotem,&lt;br/&gt;<br /> gdyż chciałem,&lt;br/&gt;<br /> aby zachowały wiarę,&lt;br/&gt;<br /> że istnieje w życiu odpoczynek po walce i&lt;br/&gt;<br /> szczęście po cierpieniu...<br /> |-<br /> |[[Plik:L_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:L_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:S_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:b_ols.png]][[Plik:ą_ols.png]][[Plik:?_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> [[Plik:h_ols.png]][[Plik:f_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:S_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:ŭ_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:S_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:ŏ_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:ą_ols.png]][[Plik:hü_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]][[Plik:ą_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> [[Plik:h_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:ú_ols.png]][[Plik:ś_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:ą_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> [[Plik:a_ols.png]][[Plik:f́_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:f_ols.png]][[Plik:ł_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:w_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:k_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> [[Plik:ą_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> [[Plik:t_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:l_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:ś_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:,_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:f_ols.png]][[Plik:y̆_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:,_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:kü_ols.png]][[Plik:ă_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:kü_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:y_ols.png]][[Plik:n_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> [[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:ą̆_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:ă_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:,_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:ă_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:g_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:w_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:a_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> [[Plik:h_ols.png]][[Plik:f_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:S_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:ŭ_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:S_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:ŏ_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:ą_ols.png]][[Plik:hü_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]][[Plik:ą_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> [[Plik:h_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]][[Plik:ŏ_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:g_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]][[Plik:b_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:ą_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:f́_ols.png]][[Plik:kü_ols.png]][[Plik:ĭ_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> [[Plik:h_ols.png]][[Plik:f_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:S_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:ŭ_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:S_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:ŏ_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:ą_ols.png]][[Plik:hü_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]][[Plik:ą_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> [[Plik:h_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]][[Plik:ŏ_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:b_ols.png]][[Plik:._ols.png]][[Plik:._ols.png]][[Plik:._ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> [[Plik:h_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:w_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:w_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:kü_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]][[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:n_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> [[Plik:n_ols.png]][[Plik:y_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]][[Plik:ŏ_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:ą_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:hü_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]][[Plik:._ols.png]]&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;<br /> [[Plik:n_ols.png]][[Plik:y_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:ṕ_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:b_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> [[Plik:n_ols.png]][[Plik:y_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:l_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:ł_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:ḱ_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:f_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:ŏ_ols.png]][[Plik:g_ols.png]][[Plik:é_ols.png]][[Plik:k_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> [[Plik:kü_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:f_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:f_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:l_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:ą_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:h_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:t_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> [[Plik:n_ols.png]][[Plik:y_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]][[Plik:b_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:y_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> [[Plik:x_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:f_ols.png]][[Plik:y_ols.png]][[Plik:l_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]][[Plik:ă_ols.png]][[Plik:m_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:ą́_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:y_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:ą_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:ă_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> [[Plik:t_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:h_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:ť_ols.png]][[Plik:l_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:ą_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:ý_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:f_ols.png]][[Plik:ă_ols.png]][[Plik:s_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> [[Plik:n_ols.png]][[Plik:y_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:v_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:f_ols.png]][[Plik:ú_ols.png]][[Plik:m_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:f_ols.png]][[Plik:ł_ols.png]][[Plik:a_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:d_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:ł_ols.png]][[Plik:i_ols.png]][[Plik:ł_ols.png]][[Plik:i_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> [[Plik:s_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:l_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:h_ols.png]][[Plik:o_ols.png]][[Plik:w_ols.png]][[Plik:ą_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:ú_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:ĕ_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:ó_ols.png]][[Plik:h_ols.png]][[Plik:ă_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:s_ols.png]][[Plik:y_ols.png]][[Plik:r_ols.png]][[Plik:á_ols.png]][[Plik:._ols.png]]&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;<br /> [[Plik:p_ols.png]][[Plik:ă_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:,_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:ą_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:b_ols.png]][[Plik:ą_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> [[Plik:p_ols.png]][[Plik:ă_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:z_ols.png]][[Plik:,_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:l_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:l_ols.png]][[Plik:í_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:k_ols.png]][[Plik:u_ols.png]][[Plik:x_ols.png]][[Plik:SPA_ols.png]][[Plik:ą_ols.png]][[Plik:n_ols.png]][[Plik:e_ols.png]][[Plik:j_ols.png]][[Plik:b_ols.png]][[Plik:ą_ols.png]][[Plik:?_ols.png]]&lt;br/&gt;<br /> |'''''Lulí set ejkux ejbą?'''''&lt;br/&gt;<br /> Hfót e setŭtí sétŏx ąhüoḱą&lt;br/&gt;<br /> Hin xe oz Ikúśa ąrjanis&lt;br/&gt;<br /> Af́e ne fłándox res wojanék&lt;br/&gt;<br /> Ą ejkux e snotis&lt;br/&gt;<br /> Tis alaśťis, tis afy̆sék, tis aküăsék küoxyn&lt;br/&gt;<br /> Hasą̆xnékux aťínsăs, vărg tis awazis jeka&lt;br/&gt;<br /> Hfót e setŭtí sétŏx ąhüoḱą&lt;br/&gt;<br /> Hin aťŏx ág kuťvĕb ąnef́küĭjis&lt;br/&gt;<br /> Hfót e setŭtí sétŏx ąhüoḱą&lt;br/&gt;<br /> Hin aťŏx á vinób...&lt;br/&gt;<br /> Hin tis rojár wowazküenis sĕhan&lt;br/&gt;<br /> Ny xe aťŏx ątánzék hüeť.&lt;br/&gt;<br /> <br /> Ny ať vaṕes e aťejbis&lt;br/&gt;<br /> Ny lodzax vałterḱ e afjŏgék&lt;br/&gt;<br /> Küit xe fef lodzax e ąvahótis&lt;br/&gt;<br /> Ny xe ať á kuťvĕb yzávis&lt;br/&gt;<br /> Xe voz fyl hajaťămzą́x ky ąnisasăs&lt;br/&gt;<br /> Tis hajaťlodzax e ąsýnfăs&lt;br/&gt;<br /> Ny vakafúmis un fłándox e odí łiłi&lt;br/&gt;<br /> Sul hową únĕx snóhă syrá.&lt;br/&gt;<br /> <br /> Pănz, ą ejkux ejbą&lt;br/&gt;<br /> Pănz, lulí ejkux ąnejbą?&lt;br/&gt;<br /> |'''''Ty człowiek jesteś?''''' (Lao Che)&lt;br/&gt;<br /> Jeśli chcesz to Ci opowiem&lt;br/&gt;<br /> Jak się w Boga pobawiłem&lt;br/&gt;<br /> Otóż szliśmy lasem&lt;br/&gt;<br /> Ja tego człowieka prowadziłem&lt;br/&gt;<br /> On kluczył, milczał, po trzykroć upadał&lt;br/&gt;<br /> Znał me zamiary, jednak zawsze wstawał&lt;br/&gt;<br /> Jeśli chcesz to Ci opowiem&lt;br/&gt;<br /> Jak Go nad dołem pochyliłem&lt;br/&gt;<br /> Jeśli chcesz to ci opowiem&lt;br/&gt;<br /> Jak Mu w potylicę... &lt;br/&gt;<br /> Jak to wpierw postaliśmy obaj chwile&lt;br/&gt;<br /> A chwile później to już Go zabiłem.&lt;br/&gt;<br /> <br /> A taki był piękny&lt;br/&gt;<br /> I takie mądre miał oczy&lt;br/&gt;<br /> Potem to już te oczy zgasiłem&lt;br/&gt;<br /> A On w dół się stoczył&lt;br/&gt;<br /> Tył Jego głowy wybrałem,&lt;br/&gt;<br /> tych Jego oczu się bałem&lt;br/&gt;<br /> A teraz echo w tym lesie szydzi&lt;br/&gt;<br /> Ze ziemia nosić mnie się wstydzi.&lt;br/&gt;<br /> <br /> Powiedz, ja człowiek jestem&lt;br/&gt;<br /> Powiedz, czy ja człowiek jestem?&lt;br/&gt;<br /> |-<br /> |[[Plik:E_ols.png]][[Plik:V_ols.png]][[Plik:P_ols.png]][[Plik:á_ols.png]]<br /> [[Plik:L%27estaca_OLS.png]]<br /> |'''''Evpá''''' &lt;ref&gt;W tekście olseskim, w przeciwieństwie do wersji A. Rurarz, a podobnie jak w oryginale Ll. Llacha mamy ''pal'', a nie ''mur'' (jak u Kaczmarskiego).&lt;/ref&gt;<br /> Siset ty̆rŏḱ únĕx pănzék&lt;br/&gt;<br /> Vsa ejbą, un văbab amwazküenis&lt;br/&gt; <br /> Jus fénix fyl húfax ky amkéwątăs&lt;br/&gt; <br /> Ny abábjín fyl hútĕ ky łertis&lt;br/&gt;<br /> Apănzék: lulí evpáx hasesaga&lt;br/&gt;<br /> Evpá e hüŏmux kĕhüí &lt;br/&gt;<br /> Jus hazamhasílą&lt;br/&gt;<br /> Ăx toḱágux piṕes inadĭją&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;<br /> Jus amjemą, evpá sewí&lt;br/&gt;<br /> Izi snóma xotimṕ ítíbă&lt;br/&gt;<br /> Komą́ sewí, sewí, sewí&lt;br/&gt;<br /> Fríka hítŏx hazyzŭldą&lt;br/&gt;<br /> Hf́ót hójt sejemą łibg&lt;br/&gt;<br /> Ny krág ąjemą łibg&lt;br/&gt;<br /> Komą́ sewí, sewí, sewí&lt;br/&gt;<br /> Ny fsy̆x piṕes amejbą.&lt;br/&gt;<br /> |'''''L’estaca (Pal)''''' &lt;br/&gt;(Ll. Llach, wg tłumaczenia Agnieszki Rurarz)&lt;br/&gt;<br /> Stary Sizet kiedyś mówił mi -&lt;br/&gt;<br /> staliśmy w bramie, był świt,&lt;br/&gt;<br /> gdyśmy czekali na słońca wschód&lt;br/&gt;<br /> i samochodów rósł szum.&lt;br/&gt;<br /> Mówił: czy muru nie widzisz?&lt;br/&gt;<br /> Wszystkich nas trzyma ten mur&lt;br/&gt;<br /> Gdy nie będziemy bronić się&lt;br/&gt;<br /> Zagrodzi nam każdą z dróg&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;<br /> Gdy uderzymy, runie mur&lt;br/&gt;<br /> Nie może przecież wiecznie trwać&lt;br/&gt;<br /> Na pewno runie, runie, runie&lt;br/&gt;<br /> Nie pozostanie po nim ślad&lt;br/&gt;<br /> Jeśli uderzysz mocno tu&lt;br/&gt;<br /> A ja uderzę mocno tam&lt;br/&gt;<br /> Na pewno runie, runie, runie&lt;br/&gt;<br /> I wolny będzie każdy z nas&lt;br/&gt;<br /> |-<br /> | [[Plik:Źwierzęta_ols.png|500px]]<br /> |'''Féḱij''' (Giraffa camelopardalis) resafux kjá vą̆nküa féḱ ejbą. Hit un Áfrikeb janví.&lt;br/&gt;[[Plik:Fékij ols.mp3]]&lt;br/&gt;<br /> '''Łírda''' (Acinonyx) łetux fyl resafux jĭmibabeṕ ky kjá vą̆nküa sĕrḱ (Felidae) ejbą. Tixĭz e un Áfrikeb ny un Ásjeb janví.&lt;br/&gt;[[Plik:Łírda_ols.mp3]]&lt;br/&gt;<br /> '''Kórda''' (Rangifer tarandus) resafux kofŏṕes kjá vą̆nküa kórdaḱ (Cervidae) ejbą. Hit tysth un anihowa (lef́égs un kobib hḱysyn un Sverigeb janví).&lt;br/&gt;[[Plik:Kórda_ols.mp3]]&lt;br/&gt;<br /> '''Idýr''' (Capreolus) łetux fyl resafux kofŏṕes ky kjá vą̆nküa kórdaḱ (Cervidae) ejbą. Hit tysth un Kaxúbeb janví.&lt;br/&gt;[[Plik:Idýr_ols.mp3]]&lt;br/&gt;<br /> |'''Żirafa''' (Giraffa camelopardalis) – to je wiôldżi susk z rodzëznë żirafòwatëch. Òna żëjë w Africe.&lt;br/&gt;<br /> '''Gepard''' (Acinonyx) - to je szlach rabùsznëch susków z rodzëznë kòtowatëch (Felidae). Ten zwiérz żëje w Africe i Azje.&lt;br/&gt;<br /> '''Renifer''' (Rangifer tarandus) – to je lądowi susk z rodzëznë jeléniowatëch (Cervidae). Òn żëje m. jin. w tundrze - dalek na nordze np. w Szwedzce.&lt;br/&gt;<br /> '''Sarna''' (Capreolus) – to je szlach lądowëch susków z rodzëznë jeléniowatëch (Cervidae). Òna żëje m. jin. na Kaszëbach.&lt;br/&gt;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> =Słownik i lekcje języka=<br /> [[Słownik języka olseskiego]] z lekcjami języka.<br /> <br /> =Wzajemne zrozumienie z językami regionu=<br /> Tabela przedstawia wzajemne zrozumienie języka olseskiego z językami Wschodu Kyonu, w odniesieniu do języka polskiego.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; <br /> !Język<br /> !Stopień zrozumienia<br /> |-<br /> !rubański<br /> |polski i czeski&lt;br/&gt;<br /> W powolnej mowie raczej zrozumiały, sporo zapożyczeń olseskich.<br /> |-<br /> !północnorubański<br /> |polski i słoweński&lt;br/&gt;<br /> Zrozumiały w bardzo ograniczonym stopniu, północnorubański posiada sporo słownictwa nieobecnego w olseskim.<br /> |-<br /> !felżyckie<br /> |polski i rosyjski<br /> Bardziej zrozumiały od północnorubańskiego.<br /> |-<br /> !tambimski<br /> |polski i rumuński<br /> Wspólne pojedyńcze słowa, liczne zapożyczenia olseskie.<br /> |-<br /> !szyszeński<br /> |polski i niemiecki<br /> Wspólne pojedyńcze słowa, mocno odmienna gramatyka.<br /> |-<br /> !ptykpowski<br /> |polski i portugalski<br /> Wspólne pojedyńcze słowa dotyczące niecodziennych czynności, mocno odmienna gramatyka.<br /> |-<br /> !orański<br /> |polski i węgierski<br /> Raczej niezrozumiały, poza zapożyczonymi słowami.<br /> |-<br /> !szomemski<br /> |polski i węgierski<br /> Raczej niezrozumiały, poza zapożyczonymi słowami.<br /> |-<br /> ![[Język_kauradzki|kauradzki]]<br /> |polski i mongolski<br /> Niezrozumiały, mogą trafić się podobno brzmiące słowa.<br /> |-<br /> ![[Język_fylski|fylski]]<br /> |polski i mongolski<br /> Niezrozumiały, mogą trafić się podobno brzmiące słowa.<br /> |-<br /> ![[Język_ajdyniriański|ajdyniriański]]<br /> |polski i arabski<br /> Niezrozumiały, istnieją wspólne zapożyczenia.<br /> |-<br /> ![[Język tarejski|tarejski]]<br /> |polski i arabski<br /> Niezrozumiały, istnieją wspólne zapożyczenia.<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> =Linki zewnętrzne=<br /> '''Język olseski''' (wersja 3.0) opisana na forum: [http://jezykotw.webd.pl/f/index.php?topic=1943.0]<br /> =Odnośniki=<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> [[Kategoria:Pluur]][[Kategoria:Języki_Kyonu|Olseski język]][[Kategoria:Języki_sztuczne_a_priori]][[Kategoria:Monarchia Olsów]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_tarejski&diff=23441 2018-02-01T21:19:56Z

<p>Widsið: /* Czasownik */</p> <hr /> <div>{{ język<br /> | kolor = #7851A9 | nazwa = tarejski | nazwa własna = Ⲑⲁⲣⲩ ''Tharu''<br /> | twórca = [[User:Widsið|Widsið]] | rok = 2017-2018 | cel = użytkowanie w conworldzie | wersja = 0.5 | nazwa conworldu = [[Kyon]]<br /> | państwa = [[Tarum]] | regiony = wschodni Kyon | mówiący = bd.<br /> | alfabet = nieopracowany conscript (''in loco'': alfabet koptyjski)<br /> | typologia = fleksyjny niekonkatenatywny&lt;br /&gt;VSO<br /> | klasyfikacja = <br /> '''języki nuweńskie''' (?)<br /> : języki antyponuweńskie<br /> :: tarejski<br /> }}<br /> '''Język tarejski''' (Ⲑⲁⲣⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Tharu epilu'' [{{IPA|ˈtʰɑ.ru e̞ˈpi.lu}}]) &amp;ndash; język o nieustalonej klasyfikacji, powszechnie uważany za członka grupy [[języki nuweńskie|języków nuweńskich]], w której tworzy oddzielną podgrupę ''antyponuweńską''. Tarejski jest językiem urzędowym [[Tarum]], chociaż najprawdopodobniej rozwinął się w innej części świata, skąd do wschodniego Kyonu został zawleczony w wyniku niemożliwej do umieszczenia w czasie wędrówki ludów. Izolacja geopolityczna kraju sprawiła, że jest niemal całkowicie wolny od identyfikowalnego zewnętrznego wpływu, chociaż dzieli kilkanaście leksemów, głównie dotyczących fauny i flory, z językami prymitywnych plemion zamieszkujących otaczające Tarum lasy deszczowe.<br /> <br /> Obecnie można wyróżnić dziewięć dialektów języka tarejskiego, a ich zasięg pokrywa się mniej więcej z podziałem administracyjnym kraju, opartym w dużej mierze o naturalne przeszkody dla rozwoju osadnictwa. Istnieje również odgórnie regulowany język standardowy (Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Assemanu epilu'' „oczyszczony język”), używany przede wszystkim w oficjalnej komunikacji. Tarejski zapisywany jest pismem alfabetycznym nieco przypominającym [[runy nuweńskie]]. Pismo ma charakter alfabetyczny i w dużej mierze dobrze odzwierciedla wymowę, dosyć mocno trzymając się zasady „jeden znak &amp;ndash; jeden dźwięk”. Zarówno słownictwo, jak i niekonkatenatywna morfologia języka są sprowadzalne do [[język pranuweński|pranuweńszczyzny]], ale badania tarejskiego zawsze były utrudnione ze względu na zamknięty charakter Tarum.<br /> <br /> Można przypuszczać, że niedawne otwarcie Tarum na świat w połączeniu z ożywionym zainteresowaniem obcymi kulturami na całym świecie będzie sprzyjało badaniom lokalnej mowy i pozwoli na udzielenie odpowiedzi na wiele pytań, dotyczących zarówno języka, jak i etnogenezy Tarejów.<br /> <br /> == Fonetyka i fonologia ==<br /> Tarejski posiada prosty system dźwiękowy, składający się z ośmiu samogłosek, dwóch półsamogłosek oraz osiemnastu spółgłosek.<br /> === Samogłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; |<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Przednie<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Środkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Tylne<br /> |-<br /> ! Przymknięte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/ ・ ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> |-<br /> ! Średnie<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> ! Otwarte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |}<br /> Tarejski system samogłoskowy wyraźnie ciąży ku większemu przymknięciu, jednocześnie nie przesuwając się wyraźnie ani w przód, ani w tył jamy ustnej. Środkowe przymknięte samogłoski ‹ⲏ› /{{IPA|ɨ}}/ i ‹ⲱ› /{{IPA|ʉ}}/ są nieco bardziej otwarte, niż skrajne ‹ⲓ› /{{IPA|i}}/ i ‹ⲩ› /{{IPA|u}}/. Warto zauważyć, że tylne samogłoski są zawsze zaokrąglone, a przednie &amp;ndash; nigdy. Zaokrąglenie jest wyraźne i skompresowane. Samogłoski nie ulegają redukcji w pozycji nieakcentowanej. Długość samogłoski nie ma fonemicznego znaczenia, chociaż najprawdopodobniej opozycja iloczasowa istniała w przeszłości &amp;ndash; wskazuje na to obecność długich dźwięków we wszystkich pozostałych językach nuweńskich. W tarejskim dyftongi nie występują; ostatni z notowanych jeszcze [[kalendarze Kyonu|300 lat temu]] dyftongów ‹ⲁⲓ› uległ koalescencji do /{{IPA|æ}}/, a w dalszej perspektywie najpewniej zleje się z ‹ⲉ› /{{IPA|e̞}}/, do którego stopniowo zbliża się w wymowie. Ortografia tarejska nie oznacza historycznych dyftongów we współczesnych pismach w myśl zasady o fonemiczności, jednak można je znaleźć w starszych tekstach. <br /> <br /> === Półsamogłoski ===<br /> Tarejski posiada dwie półsamogłoski /{{IPA|j}}/ i /{{IPA|w}}/, zapisywane jak ich samogłoskowe odpowiedniki: ‹ⲓ› oraz ‹ⲩ›. Mają one specjalny status w systemie morfofonemicznym tego języka: mimo że inaczej niż samogłoski nie mogą stanowić jądra sylaby, zdarza się, że rdzenie spółgłoskowe są przez nie dopełniane, tak jakby stanowiły one prawdziwe samogłoski, zachowując jednak swój spółgłoskowy status, tzn. tworząc dodatkowy element spółgłoskowego łańcucha. Dodatkowo, rdzenie w których skład wchodzą półsamogłoski, nazywane są rdzeniami płynnymi i podlegają nieco innym zasadom odmiany.<br /> <br /> === Spółgłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1000px&quot;<br /> |-<br /> ! <br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowo-&lt;br /&gt;-zębowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Dziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Zadziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Podniebienne<br /> |-<br /> ! Nosowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲙ /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲛ /{{IPA|n}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Zwarto-&lt;br /&gt;-wybuchowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲡ /{{IPA|p}}/・ⲫ /{{IPA|pʰ}}/・ⲃ /{{IPA|b}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲧ /{{IPA|t}}/・ⲑ /{{IPA|tʰ}}/・ⲇ /{{IPA|d}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲕ /{{IPA|k}}/・ⲭ /{{IPA|kʰ}}/・ⲅ /{{IPA|g}}/<br /> |-<br /> ! Szczelinowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϥ /{{IPA|f}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲥ /{{IPA|s}}/・ⲍ /{{IPA|z}}/・(ⲋⲥ /{{IPA|sː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϣ /{{IPA|ʃ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϧ /{{IPA|ɣ}}/<br /> |-<br /> ! Drżące<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲣ /{{IPA|r}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Aproksymanty<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲗ /{{IPA|l}}/・(ϯⲗ /{{IPA|lː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |}<br /> Charakterystyczną cechą tarejskiej fonologii jest fonemiczny kontrast między aspirowanymi, nieaspirowanymi i dźwięcznymi spółgłoskami zwartymi, nieobecny w pokrewnych językach. Ponadto, inaczej niż samogłoski, spółgłoski ulegają szeregowi przemian pozycyjnych. <br /> <br /> Status geminat ‹ⲋⲥ› oraz ‹ϯⲗ›, wywodzących się z dawnych zbitek spółgłoskowych *vs oraz *tl &amp;ndash; stąd ich nietypowy zapis &amp;ndash; jest niejasny. Przez Tarejów są one odbierane jako jeden dźwięk i nie rozdziela się ich przy podziale na sylaby: Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ → Ⲁ・ⲋⲥⲉ・ⲙⲁ・ⲛⲩ. Jednocześnie trudno jest wskazać na pary minimalne, które pozwalałyby uznać je za odrębne fonemy. Nieco inaczej traktowane jest ‹ⲛⲛ› [{{IPA|nː}}], często wyraźnie artykulacyjnie rozdzielane na dwa elementy a nie przytrzymane.<br /> <br /> Obserwuje się w tarejskim zjawisko lenicji, w języku standardowym i większości dialektów dotyczy ono jednak wyłącznie dźwięcznych spółgłosek zwartych, które w pozycji między dwiema samogłoskami ulegają frykatywizacji: /{{IPA|b}}/ → [{{IPA|β}}]; /{{IPA|d}}/ → [{{IPA|ð}}]; /{{IPA|g}}/ → [{{IPA|ɣ}}]. Zjawisko to zachodzi także w pozycji międzywyrazowej, tzn. granica wyrazu jest ignorowana. Ponadto, dźwięczne spółgłoski nosowe, szczelinowe i zwarto-wybuchowe ulegają ubezdźwięcznieniu przed spółgłoską bezdźwięczną i w wygłosie, chyba że następne słowo zaczyna się na samogłoskę: wtedy dźwięczność zostaje utrzymana w wypadku spółgłosek nosowych i szczelinowych, a spółgłoski zwarto-wybuchowe zostają poddane lenicji.<br /> <br /> === Budowa sylaby ===<br /> Sylaba w języku tarejskim musi się składać przynajmniej z jednej samogłoski, do której dodatkowo może zostać dostawiony pojedynczy nagłos i podwójny wygłos:<br /> <br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;(C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) V (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) (C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> W pozycji '''C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' może stać dowolna spółgłoska, półsamogłoska, lub geminata ‹ⲋⲥ› albo ‹ϯⲗ›. W pozycjach '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' i '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' nie może się znaleźć geminata, dodatkowo, jeśli w pozycji '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' pojawia się półsamogłoska, sylaba zostaje automatycznie zamknięta. Jeśli sylabę otwierała geminata, pozycja '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' również jest niedostępna.<br /> <br /> Dla celów metrycznych i prozodycznych wyróżnia się cztery rodzaje sylab. Poniższa tabela przedstawia ich nazwy oraz uproszczoną budowę, gdzie G oznacza geminatę, J oznacza półsamogłoskę, a C &amp;ndash; dowolną inną spółgłoskę.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słabsza<br /> | V<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słaba<br /> | CV, VC, JV, VJ<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocna<br /> | CVC, CVJ, JVC, GV<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocniejsza<br /> | CVCC, JVCC, GVC<br /> |}<br /> <br /> === Prozodia ===<br /> Akcent w języku tarejskim pada na przedostatnią sylabę, jest stały i ma charakter dynamiczny. Ze względu na swoją stałą pozycję, nie jest fonemiczny. Akcenty pomocnicze pojawiają się na co drugiej sylabie od końca, jeśli wyraz ma więcej niż trzy sylaby, por. np. Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ [{{IPA|e̞ˌsu.tɑˈnʉr.pɑl}}]. Tarejski jest językiem czasowanym według mor, gdzie sylaby słabsze trwają pół mory, sylaby słabe &amp;ndash; jedną morę, sylaby mocne &amp;ndash; półtorej mory, a sylaby mocniejsze &amp;ndash; dwie mory. Charakteryzuje się też opadającą tonacją, także w pytaniach tak/nie, co może być źródłem nieporozumień.<br /> <br /> == Fleksja ==<br /> === Rzeczownik i przymiotnik ===<br /> Tarejskie rzeczowniki i przymiotniki odmieniają się przez następujące kategorie gramatyczne:<br /> * przypadki &amp;ndash; mianownik, dopełniacz, celownik i biernik,<br /> * stany &amp;ndash; „pusty”, określony i nieokreślony,<br /> * liczby &amp;ndash; pojedyncza i mnoga oraz szczątkowe formy podwójnej.<br /> Ponadto, przymiotniki podlegają odmianie przez rodzaje &amp;ndash; męski, żeński i nijaki &amp;ndash; w uzgodnieniu z rzeczownikiem, który określają. Formą prototypową &amp;ndash; słownikową jest mianownik w stanie pustym w liczbie pojedynczej, w przypadku przymiotnika w rodzaju męskim. Końcówki, które przyjmują poszczególne rzeczowniki i przymiotniki są uzależnione od ostatniego dźwięku lub serii dźwięków, a nie od rodzaju.<br /> <br /> Rzeczowniki i przymiotniki pogrupowane są w klasy deklinacyjne, podzielone na grupy: słabą i mocną. W odmianie słabej przynależność do klasy determinuje długość rdzenia. W odmianie mocnej klasę wyznacza końcówka formy prototypowej. Daje to łącznie dziesięć klas odmiany. Ponadto, istnieją rzeczowniki i przymiotniki nieodmienne, derywowane z rdzeni jednospółgłoskowych (historycznie jedną ze spółgłosek było zwarcie krtaniowe).<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | Klasa&amp;nbsp;→<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Słaba<br /> ! colspan=&quot;24&quot; | Mocna<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Szablon / końcówka&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us, &amp;ndash;is, &amp;ndash;os<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;n<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;m<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;C<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;o<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;u<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;i<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;a<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Przykładowy&lt;br /&gt;rzeczownik&amp;nbsp;→<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲛⲩⲩⲩ}}&lt;br /&gt;''nuwu''&lt;br /&gt;„dziecko”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲁⲙⲁⲓⲁ}}&lt;br /&gt;''mamaya''&lt;br /&gt;„dolina, jar”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲡⲓⲗⲩⲥ}}&lt;br /&gt;''pilus''&lt;br /&gt;„słowo”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲓⲇⲇⲁⲛ}}&lt;br /&gt;''middan''&lt;br /&gt;„dolina”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|Ⲑⲁⲣⲱⲙ}}&lt;br /&gt;''Tharûm''&lt;br /&gt;„[[Tarum]]”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲧ}}&lt;br /&gt;''danat''&lt;br /&gt;„czerń”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟ}}&lt;br /&gt;''assarto''&lt;br /&gt;„brama”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲗⲁⲕⲩ}}&lt;br /&gt;''laku''&lt;br /&gt;„namiot”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲃⲓⲃⲓ}}&lt;br /&gt;''bibi''&lt;br /&gt;„schronienie”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ}}&lt;br /&gt;''zora''&lt;br /&gt;„niebo”<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Typowy rodzaj&lt;br /&gt;rzeczownika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''każdy''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us ''męski'', &amp;ndash;is ''żeński'', &amp;ndash;os ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Rodzaj&lt;br /&gt;przymiotnika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 5%&quot; | Liczba&lt;br /&gt;↓<br /> ! Stan&amp;nbsp;→&lt;br /&gt;Przypadek&amp;nbsp;↓<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ni<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;o<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;oti<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;u<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;it<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;at<br /> |-<br /> ! Dopełniacz<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;ûl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;al<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vsal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ol<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;il<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;al<br /> |-<br /> ! Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;os<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;us<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;is<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;îs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;as<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nun<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;min<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mîn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;on<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otin<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;un<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;in<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;în<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;an<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;3&quot; | Mn.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vyu (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnt<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnta<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;na<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ma<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;mana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idena<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adena<br /> |-<br /> ! Dopełniacz&lt;br /&gt;Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;6&quot; | &amp;ndash;wial&lt;br /&gt;&amp;ndash; yal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vnal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCatal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;owal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;unal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;idil<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;adil<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vnat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vtinat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;manat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idenas<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adenas<br /> |-<br /> |}<br /> &lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;'''Objaśnienie symboli:''' C &amp;mdash; dowolna spółgłoska; J &amp;mdash; dowolna półsamogłoska; V &amp;mdash; dowolna samogłoska; &lt;s&gt;V&lt;/s&gt; &amp;mdash; końcówka powoduje usunięcie samogłoski poprzedzającej wyznacznik deklinacji&lt;/span&gt;<br /> <br /> Przynależność przymiotnika do klasy deklinacyjnej determinuje jego końcówka deklinacyjna w rodzaju męskim. Rozkłada się to w sposób następujący:<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;u, to wtedy w rodzaju żeńskim przyjmie on końcówkę &amp;mdash;i, a w nijakim: &amp;mdash;o,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;n, to tę samą końcówkę będzie on miał w rodzaju nijakim, a w rodzaju żeńskim przybierze końcówkę &amp;mdash;a,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;m, to tę samą końcówkę będzie on miał także w rodzaju żeńskim i nijakim,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest dowolna spółgłoska, to znaczy, że posiada on tylko formy puste, równe w każdym rodzaju i może występować tylko w orzeczniku albo jako element kompozytu przymiotnikowo-rzeczownikowego.<br /> <br /> ===== Nieregularna liczba mnoga rzeczowników =====<br /> Część rzeczowników z różnych względów posiada nieregularne formy liczby mnogiej. W przeważającej części są to pozostałości systemu tworzenia liczby mnogiej niekonkatenatywnej („łamanej”). Rzeczowniki tak tworzone, pomimo mnogiego znaczenia, otrzymują pojedyncze końcówki odmiany przez przypadki. W grupie rzeczowników o takiej odmianie znajdują się:<br /> &lt;div style=&quot;column-count: 3; column-gap: 30px&quot;&gt;<br /> * ''kush'' {{tar|ⲕⲩϣ}} „droga” &amp;mdash; ''akushi'' {{tar|ⲁⲕⲩϣⲓ}} „drogi”<br /> * ''mîr'' {{tar|ⲙⲏⲣ}} „człowiek” &amp;mdash; ''mira'' {{tar|ⲙⲓⲣⲁ}} „ludzie”<br /> * ''nabi'' {{tar|ⲛⲁⲃⲓ}} „parafia” &amp;mdash; ''eneb'' {{tar|ⲉⲛⲉⲃ}} „parafie”<br /> * ''neb'' {{tar|ⲛⲉⲃ}} „ojciec” &amp;mdash; ''naba'' {{tar|ⲛⲁⲃⲁ}} „ojcowie”<br /> * ''shi'' {{tar|ϣⲓ}} „dom” &amp;mdash; ''ashû'' {{tar|ⲁϣⲱ}} „domy”<br /> * ''sînam'' {{tar|ⲥⲏⲛⲁⲙ}} „świątynia” &amp;mdash; ''sanûm'' {{tar|ⲥⲁⲛⲱⲙ}} „świątynie”<br /> * ''tel'' {{tar|ⲧⲉⲗ}} „wieża” &amp;mdash; ''telu'' {{tar|ⲧⲉⲗⲩ}} „wieże”<br /> * ''ummi'' {{tar|ⲩⲙⲙⲓ}} „matka” &amp;mdash; ''yamma'' {{tar|ⲓⲁⲙⲙⲁ}} „matki” <br /> * ''wam'' {{tar|ⲩⲁⲙ}} dzień” &amp;mdash; ''awama'' {{tar|ⲁⲩⲁⲙⲁ}} „dni”<br /> * ''zainab'' {{tar|ⲍⲁⲓⲛⲁⲃ}} „lud, plemię” &amp;mdash; ''zeneb'' {{tar|ⲍⲉⲛⲉⲃ}} „ludy, plemiona”<br /> &lt;/div&gt;<br /> Dodatkowo, części ciała występujące w parach zachowały historyczne formy liczby podwójnej, ale wyłącznie w mianowniku. W pozostałych formach odmieniają się regularnie, zgodnie z klasą deklinacyjną, do której należą.<br /> * ''bus'' {{tar|ⲃⲩⲥ}} „dłoń” &amp;ndash; ''buwa'' {{tar|ⲃⲩⲩⲁ}} „dłonie”<br /> * ''lor'' {{tar|ⲗⲟⲣ}} „oko” &amp;ndash; ''lora'' {{tar|ⲗⲟⲣⲁ}} „oczy”<br /> * ''subis'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲥ}} „ucho” &amp;ndash; ''subia'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲁ}} „uszy”<br /> * ''zeyu'' {{tar|ⲍⲉⲓⲩ}} „stopa” &amp;ndash; ''zeya'' {{tar|ⲍⲉⲓⲁ}} „stopy”<br /> <br /> ===== Inne nieregularności odmiany =====<br /> Rzeczowniki i przymiotniki, które w formie mianownikowej mają taką samą końcówkę, jaką otrzymałyby w innym przypadku, nie podwajają końcówki. Jest to szczególnie prominentna cecha nazw miejscowych zakończonych na &amp;ndash;''al'', których formy mianownika i dopełniacza w licznie pojedynczej są tożsame, ale może dotyczyć każdej innej formy, pogłębiając synkretyzm form przypadkowych.<br /> <br /> Niektóre ożywione rzeczowniki w rodzaju męskim, szczególnie te zakończone na &amp;ndash;''r'', przyjmują końcówki odmiany &amp;ndash;''n'' w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej.<br /> <br /> ==== Określoność ====<br /> Określoność jest oznaczana w tarejskim dodatkowym morfemem, mającym charakter proklitycznego morfemu, dodawanego do każdej grupy (przydawki, podmiotu) w obrębie frazy nominalnej. Morfem ten pierwotnie miał charakter rodzajnikowy, ale rozróżnienie rodzaju zanikło wraz z jego fonetyczną erozją. Morfem jest nieodmienny, posiada jednak kilka form, uzależnionych od kolejnego dźwięku. Proklityczny charakter morfemu oddaje się przez jego zapis ze znakiem rodziału ({{tar|⳿}}) w zapisie tarejskim, bądź z dywizem w transkrypcji.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 450px&quot;<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Otoczenie&lt;br /&gt;fon.<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Forma<br /> ! style=&quot;width: 60%&quot; | Przykład<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed samogł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | id&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲇ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''id-assartoti'' {{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟⲧⲓ||brama}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|l}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | il&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲗ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''il-lakû'' {{tar|ⲓⲗ⳿ⲗⲁⲕⲱ||namiot}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | im&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲙ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''im-mafela'' {{tar|ⲓⲙ⳿ⲙⲁϥⲉⲗⲁ||kropla}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|n}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | in&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲛ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''in-nurpilû'' {{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲩⲣⲡⲓⲗⲱ||urząd}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|s}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | is&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲥ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''is-sanûmi'' {{tar|ⲓⲥ⳿ⲥⲁⲛⲱⲙⲓ||świątynie}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed dowolną inną spółgł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | i&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''i-Tharûmi'' {{tar|ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ||[[Tarum]]}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==== Stopniowanie przymiotnika ====<br /> Tarejski przymiotnik posiada pięć stopni gradacji: pozytyw (stopień „równy”, używany w kontekstach, w których nic nie jest porównywane z niczym), ekwatyw (stopień „równy”, porównywane cechy są takie same), komparatyw (stopień wyższy), superlatyw (stopień „najwyższy”, cecha jest najintensywniejsza wśród porównywanych) oraz absolutyw (stopień „najwyższy”, cecha nie ma sobie równych i jest nieporównywalna z niczym). Przymiotnik stopniuje się w języku tarejskim zazwyczaj przy pomocy infiksu, który oddziela temat od wyznaczającej przynależność deklinacyjną końcówki. Wyjątkiem są przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na &amp;ndash;''m'', które przy stopniowaniu zmieniają przynależność klasową, przybierając końcówki deklinacji &amp;ndash;u. Ponadto, przymiotnik ''dobry'' posiada część form supletywnych, a przymiotniki ''zły'', ''ciemny'' oraz ''jasny'' posiadają niekonkatenatywne formy odmiany.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 750px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Pozytyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Ekwatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Komparatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Superlatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Absolutyw<br /> |-<br /> ! I &amp;ndash;u; &amp;ndash;i; &amp;ndash;o<br /> | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | (= forma podstawowa)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁⲛ–|–an–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣ–|–ush–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲋⲥ–|–iss–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲛ–|–in–}}<br /> |-<br /> ! II &amp;ndash;n; &amp;ndash;a; &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲇⲁ–|–(a)da–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ϣⲁ–|–(a)sha–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁⲋ)ⲥⲁ–|–(as)sa–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲛⲁ–|–(a)na–}}<br /> |-<br /> ! III &amp;ndash;m; &amp;ndash;m; &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲙⲩ, –ⲩⲙⲓ, –ⲩⲙⲟ|–umu, –umi, –umo}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣⲩ, –ⲩϣⲓ, –ⲩϣⲟ|–ushu, –ushi, –usho}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲋⲥⲩ, –ⲩⲋⲥⲓ, –ⲩⲋⲥⲟ|–ussu, –ussi, –usso}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲛⲩ, –ⲩⲛⲓ, –ⲩⲛⲟ|–unu, –uni, –uno}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> === Kopula i zaimek osobowy podmiotu ===<br /> Funkcja kopuli i zaimka osobowego podmiotu nie jest w języku tarejskim rozdzielna. Wcześniejsze formy rozwoju języka rozróżniały jeszcze formy sprzężone zaimek-kopula i formy rodzielne, używane gdy podmiot był wyrażony inaczej, niż przy pomocy zaimka w mianowniku. Rozróżnienie nie utrzymało się jednak w żadnym z dialektów. Jako że kopula nie jest formalnie czasownikiem, nie podlega odmianie przez czasy i tryby &amp;ndash; kontekst lub dodatkowe słowa funkcyjne, takie jak przyimki czy partykuły, podpowiadają właściwe znaczenie.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Liczba →<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Pojedyncza<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Mnoga<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15px&quot; | Osoba ↓<br /> ! style=&quot;width: 35px&quot; | Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> | {{tar|ϩⲏⲗ|hîl}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲣ|mir}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲙⲟⲗ|mol}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲣ|mer}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | {{tar|ⲍⲓⲗⲩ|zilu}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;5&quot; | 3.<br /> ! rodz. m.<br /> | {{tar|ϧⲓⲣ|hir}}<br /> | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> |-<br /> ! rodz. ż.<br /> | {{tar|ⲡⲓ|pi}}<br /> | {{tar|ⲡⲩⲣ|pur}}<br /> |-<br /> ! rodz. n.<br /> | {{tar|ϩⲩ|hu}}<br /> | {{tar|ϩⲩⲙ|hum}}<br /> |-<br /> ! brak rodzaju<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙ|sum}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗ|sul}}<br /> |-<br /> ! podmiot celownikowy<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲱⲣ|ûr}}<br /> |}<br /> <br /> Wszystkie formy kopulatywne niosą ze sobą zarówno znaczenie zaimka osobowego podmiotu, jak i czasownika „być” w znaczeniu „istnieć, egzystować”. W zależności od kontekstu, moze więc wyraz {{tar|ⲡⲓ|pi}} oznaczać: „ona” (jeśli po nim następuje kolejny czasownik), „jest” (jeśli podmiot wyrażony jest rzeczownikiem) lub „ona jest” (jeśli w zdaniu nie występuje inny podmiot ani orzeczenie). W praktyce dwa pierwsze użycia stają się stopniowo coraz rzadsze &amp;ndash; pierwsze w wyniku inkorporacji zaimka osobowego jako prefiksu koniugacyjnego (co powoduje nieprawidłową z punktu widzenia np. gramatyki polskiej redundancję typu *''ona ona śpi''), a drugie przez wzgląd na to, że „być” jest w tarejskim domyślnym orzeczeniem, więc nie ma potrzeby jego wyrażania w mowie ani na piśmie (podobnie jak np. w języku rosyjskim).<br /> <br /> Specyfiką tarejskiej gramatyki jest forma „bezrodzajowa” kopuli. Gramatyki tarejskie nazywają tę formę „wszystkorodzajową”, ponieważ używa się jej kiedy nie jesteśmy w stanie określić rodzaju gramatycznego rzeczy czy osoby, o której jest mowa, kiedy ten rodzaj jest nieistotny, albo &amp;ndash; w przypadku grupy ludzi lub rzeczy &amp;ndash; kiedy należą one do więcej niż jednego rodzaju. <br /> <br /> Forma {{tar|ⲱⲣ|ûr}}, niejako w kontraście do pozostałych, jest niepomijalna, kiedy podmiot wyrażony jest celownikiem.<br /> <br /> === Zaimki osobowe ===<br /> Chociaż zaimki osobowe w formie mianownikowej nie istnieją, tarejski posiada szereg form zależnych, w tym część reliktowych form sprzężonych, używanych wyłącznie w złożeniach z przyimkami. Zzaimki w dopełniaczu, celowniku i bierniku mają także formy akcentowane i nieakcentowane o różnych funkcjach.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Przypadek →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Dopełniacz<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Celownik<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Biernik<br /> ! Ablatyw<br /> ! Allatyw<br /> ! Komitatyw<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Forma →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}}<br /> | {{tar|ⲱⲙ|ûm}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲙ|(a)m}}<br /> | {{tar|ⲩϣⲓ|ushi}}<br /> | {{tar|ⲱϣ|ûsh}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϣ|(a)sh}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲇⲁ|mada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁ|ma}}<br /> | {{tar|ⲙⲓϧⲁ|miha}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲙⲁ|mima}}<br /> | {{tar|ⲙⲉ|me}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲩⲣⲁⲗ|ural}}<br /> | {{tar|ⲩⲣⲓ|uri}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲗ|ral}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲩⲣϣⲓ|urshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲣ|shûr}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲇⲁ|rada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲣⲁ|ra}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲣⲟ(ⲛ)|ro(n)}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲥⲩ|usu}}<br /> | {{tar|ⲱⲥ|ûs}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲥ|(a)s}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲓ|si}}<br /> | {{tar|(ⲓ)ⲥ|(i)s}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲇⲁ|sada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲁ|sa}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲁ|sua}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙⲁ|suma}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ|se}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥⲩ|masu}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁϣⲓ|mashi}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲛⲁⲗ|unal}}<br /> | {{tar|ⲩⲛⲓ|uni}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲗ|nal}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲱϣⲓ|nûshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲛ|shûn}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲇⲁ|nada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲁ|na}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲛⲟ(ⲛ)|no(n)}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲱⲛ|zûn}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ϩⲟⲥ|hos}}<br /> | {{tar|ϩⲱ|hû}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϩ|(a)h}}<br /> | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲏ|hî}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲇⲁ|hada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲁ|ha}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ϩ|(î)h}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲩⲥ|nus}}<br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ⲛ|(î)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲩϣ|hush}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲱⲗ|sûl}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲁϣⲓ|sashi}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲇⲁ|suda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲩ|su}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | mn.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲁⲗ|nûmal}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲓ|nûmi}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙ|nûm}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲥⲓ|ansi}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛⲥ|(a)ns}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲩⲙⲇⲁ|anumda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲩⲗ|napul}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲓ|napi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲡⲓ|anpi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲓⲥⲁ|anisa}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲓⲥ|nis}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲉⲗⲁ|gela}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲓϣⲓ|gishi}}<br /> | {{tar|ⲅⲉⲇⲁ|geda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲅⲁ|ga}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲁⲥⲁ|nasa}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϣⲁϣⲓ|shashi}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲉⲇⲁ|seda}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> Brak danej formy, oznaczony w tabeli pauzą (&amp;mdash;), wskazuje na użycie pełnej formy (jeśli dostępna), lub formy sprzężonej przypadka wymaganego przez rekcję standardową &amp;ndash; np. dla komitatywu będzie to dopełniacz.<br /> <br /> Tarejski nie posiada zaimków czy przymiotników dzierżawczych. W ich miejsce korzysta się z postponowanej konstrukcji komitatywnej z przyimkiem {{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu|do}} i odpowiednią formą sprzężoną: dopełniaczową lub komitatywną, jeśli istnieje:<br /> <br /> &lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 40px&quot;&gt;<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲙⲉ|insume|mój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲣⲟ|insuro|nasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲥⲉ|insuse|twój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲙⲁⲥ|insu mas|Pana, Pani}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲟ|insuno|wasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲍⲟⲛ|insu zon|Państwa}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱϩ|insûh|jego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱⲛ|insûn|jej}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩϩⲁⲗ|insuhal|tego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲋⲥⲩⲗ|inssul|jego, jej, tego}} (w praktyce często używany w znaczeniu „czyjś, kogoś, obojętnie kogo”)<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲱⲙ|insunûm|ich, mężczyzn}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲡ|insunap|ich, kobiet}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲅⲉⲗⲁ|insugela|ich, rzeczy, zwierząt, itp.}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲥⲁ|insunasa|ich, obojętnie kogo}} (rzadko używany)<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> === Partykuły deiktyczne ===<br /> Zaimki wskazujące w tarejskim wyewoluowały w nieodmienne partykuły deiktyczne. Pozwalają one na czterostopniową identyfikację położenia obiektu, o którym mowa: „ten” &amp;ndash; „ten (trochę dalej)” &amp;ndash; „tamten (trochę bliżej)” &amp;ndash; „tamten”. Znaczenie każdej partykuły uzależnione jest od tego, czy stojąca za nią grupa nominalna jest w formie określonej czy w nieokreślonej. Dodatkowo, użycie formy pustej pozwala na oddanie znaczeń „ten” i „tamten” bez kontrastowania obiektów względem siebie.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 560px&quot; <br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Liczba<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Rodzaj<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (I)&lt;br /&gt;„ten”<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień II<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień III<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień IV<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień V<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (VI)&lt;br /&gt;„tamten”<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mn.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma pusta<br /> |}<br /> <br /> === Liczebnik ===<br /> Tarejski posiada dziesiętny system liczebnikowy. Liczebniki główne nie odmieniają się przez rodzaj, liczebniki porządkowe natomiast posiadają formy męskie, żeńskie i nijakie. Jako że derywacja form dla rodzaju żeńskiego i nijakiego jest przewidywalna, w tabeli poniżej przedstawione zostaną tylko liczebniki porządkowe w rodzaju męskim.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 1050px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 1<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|Ⲁ}}<br /> | {{tar|ⲩⲉ|we}}<br /> | {{tar|ⲧⲁⲃⲩ|tabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 11<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲀ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲩⲉ|mûtwe}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲧⲁⲃⲩ|pammûttabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 30<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲃⲁ|maba}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲁⲃⲩ|pammabu}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> ! {{tar|Ⲃ}}<br /> | {{tar|ⲥⲓⲛⲁ|sina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲓⲛⲩ|pamsinu}}<br /> ! 12<br /> ! {{tar|ⲒⲂ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲁ|mûssina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲩ|pammûssinu}}<br /> ! 40<br /> ! {{tar|ⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲓⲙⲓ|khimi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲓⲙⲩ|pamkhimu}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> ! {{tar|Ⲅ}}<br /> | {{tar|ϣⲩⲛⲇ|shund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩⲛⲇⲩ|pamshundu}}<br /> ! 13<br /> ! {{tar|ⲒⲄ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇ|mûtshund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇⲩ|pammûtshundu}}<br /> ! 50<br /> ! {{tar|Ⲕ}}<br /> | {{tar|ⲧⲟ|to}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲧⲟⲧⲩ|pamtotu}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> ! {{tar|Ⲇ}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲛⲧ|fant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϥⲁⲛⲧⲩ|pamfantu}}<br /> ! 14<br /> ! {{tar|ⲒⲆ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧ|mûtfant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧⲩ|pammûtfantu}}<br /> ! 60<br /> ! {{tar|ⲔⲒ}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲥⲓ|sasi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲁⲥⲩ|pamsasu}}<br /> |-<br /> ! 5<br /> ! {{tar|Ⲉ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲓⲁ|diya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲓⲩ|pamdiyu}}<br /> ! 15<br /> ! {{tar|ⲒⲈ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲇⲓⲓⲁ|mûdiya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲇⲓⲓⲩ|pammûdiyu}}<br /> ! 70<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ϣⲩϥⲩ|shufu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩϥⲩ|pamshufu}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> ! {{tar|Ⲋ}}<br /> | {{tar|ⲥⲟⲓⲁ|soya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲟⲓⲩ|pamsoyu}}<br /> ! 16<br /> ! {{tar|ⲒⲊ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲁ|mûssoya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲩ|pammûssoyu}}<br /> ! 80<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲉⲙⲩ|khemu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲉⲙⲩ|pamkhemu}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> ! {{tar|Ⲍ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲛ|shan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙmϣⲁⲛⲩ|pamshanu}}<br /> ! 17<br /> ! {{tar|ⲒⲌ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲁⲛ|mûtshan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲁⲛⲩ|pammûtshanu}}<br /> ! 90<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲥⲩ|pasu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲡⲁⲥⲩ|pampasu}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> ! {{tar|Ⲏ}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲙ|kham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲁⲙⲩ|pamkhamu}}<br /> ! 18<br /> ! {{tar|ⲒⲎ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲕⲭⲁⲙ|mûkkham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲕⲭⲁⲙⲩ|pammûkkhamu}}<br /> ! 100<br /> ! {{tar|Ⲗ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲇⲁ|shada}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲁⲇⲩ|pamshadu}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> ! {{tar|Ⲑ}}<br /> | {{tar|ⲁⲥⲓⲧ|asit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲁⲥⲓⲧⲩ|pamasitu}}<br /> ! 19<br /> ! {{tar|ⲒⲐ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧ|mûtasit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧⲩ|pammûtasitu}}<br /> ! 500<br /> ! {{tar|Ⲙ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲋⲥⲁ|dissa}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲋⲥⲩ|pamdissu}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> ! {{tar|Ⲓ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧ|mût}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲩ|pammûtu}}<br /> ! 20<br /> ! {{tar|ⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲓⲁⲧ|yat}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲓⲁⲧⲩ|pamyatu}}<br /> ! 1000<br /> ! {{tar|Ⲛ}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϩⲁⲗⲩ|pamhalu}}<br /> |}<br /> <br /> === Czasownik ===<br /> Etymologia odmiany czasownika w tarejskim ma najprawdopodobniej aglutynacyjną genezę i nie jest wyprowadzalna z języka pranuweńskiego w bezpośredni sposób. Tarejski czasownik niesie ze sobą następujące informacje o następujących kategoriach gramatycznych:<br /> * osobę (pod postacią końcówek osobowych oraz ruchomej klityki osobowej, funkcyjnie bliskiej zaimkowi osobowemu podmiotu),<br /> * czas, tryb i aspekt &amp;ndash; granica między kategorią czasu i aspektu w tarejskim jest dość płynna, a formy wyrażające te kategorie nazywa się zbiorczo „czasoaspektami”. Język tarejski posiada siedem takich konstrukcji czasoaspektowych: ''imperfectum'' („[przeszły] niedokonany”), ''stativum'' („[przeszły] dokonany”), ''indefinitum'' („nieprzeszły”), ''potentialis'' („potencjalny”), ''conditionalis'' („warunkowy”), ''inferentialis'' („nieświadka”) oraz ''imperativum'' („rozkazujący”), <br /> * stronę &amp;ndash; domyślną stroną jest strona czynna. Stronę bierną stanu oraz stronę zwrotną wyraża się za pomocą morfemów fleksyjnych. Strona bierna procesu jest konstrukcją peryfrastyczną.<br /> Dodatkowo, wyróżnia się następujące formy bezosobowe:<br /> * bezokolicznik prosty i kauzatywny,<br /> * imiesłów przymiotnikowy uprzedni bierny, imiesłów przymiotnikowy uprzedni czynny,<br /> * supinum.<br /> Czasowniki dzielą się na kilka klas odmian, uzależnionych od budowy rdzenia czasownika bazowego, tzn. pomijających ewentualne prefiksy:<br /> * klasa I: rdzenie mocne (C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;C&amp;mdash;C) &amp;ndash; złożone z samych spółgłosek. Wygłosowym dźwiękiem bezokolicznika będzie zawsze spółgłoska: {{tar|ⲭⲁⲣⲉⲙ|kharem|handlować}}, {{tar|ⲕⲩⲙⲩⲙ|kumum|pracować w polu}}, {{tar|ⲛⲓⲡⲁⲗ|nipal|opowiadać}};<br /> * klasa II: rdzenie zgeminowane (G&amp;mdash;C, C&amp;mdash;G) &amp;ndash; jednym z elementów jest zbitka spółgłoskowa lub geminaty: {{tar|ⲋⲥ|ss}} lub {{tar|ϯⲗ|ll}}: {{tar|ⲡⲩⲛⲇ|pund|gasić}}, {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siadać}}, {{tar|ϯⲗⲟⲣ|kuć}};<br /> * klasa III: rdzenie słabe inicjalnie (J&amp;mdash;C, J&amp;mdash;C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;J&amp;mdash;C) &amp;ndash; pierwszym lub środkowym elementem jest półsamogłoska, która często wokalizuje się lub jest absorbowana przez sąsiednie dźwięki w odmianie: {{tar|ⲓⲁⲛⲁⲥ|yanas|kłamać}}, {{tar|ⲩⲁⲗⲉⲛ|walen|zdobić}};<br /> * klasa IV: rdzenie słabe finalnie (C&amp;mdash;J, C&amp;mdash;C&amp;mdash;J) &amp;ndash; ostatnim elementem jest półsamogłoska. Taki rdzeń wymaga samogłoski podtrzymującej i dlatego bezokolicznik w wygłosie otrzymuje samogłoskę /{{IPA|ɑ}}/: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}}, {{tar|ϥⲏⲓⲁ|fîja|biec, ciec}}, {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲓⲁ|danaya|czcić}}.<br /> <br /> Dodatkowo, część czasowników jest nieregularna w wyniku zmian fonetycznych lub suplecji. Zbiór ten czasem nazywa się klasą V. <br /> <br /> ==== Formy bezosobowe ====<br /> Czasownik tarejski posiada dwa bezokoliczniki &amp;ndash; prosty i kauzatywny. Bezokolicznik kauzatywny jest tworzony poprzez dodanie przefiksu {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} oraz retrakcję konturu samogłoskowego. W ten sposób rdzeń słaby finalnie t-w „długość” przybiera formę prostą {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} i {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}}. Jeśli samogłoski konturu już są tylne, nie ulegają one zmianie, np. k-ss „siedzenie” przybiera formy {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} i {{tar|ⲥⲉⲕⲁⲋⲥ|sekass|siadać}}. Kauzatywność bezokolicznika jest czasami względna lub nieoczywista z powodu etymologicznego zatarcia, np. {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} i {{tar|ⲥⲉⲥⲏⲩⲁⲇ|sesîwad|przekazać, oddać}}. W złożonych formach czasownikowych prefiks {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} umieszczony jest jako ostatni prefiks, w bezpośrednim sąsiedztwie rdzenia, np. {{tar|ⲁⲛⲥⲉⲭⲁⲧⲩⲙ|ansekhatum|zamykać na klucz}} od {{tar|ⲁⲛⲭⲁⲓⲧⲱⲙ|ankhaitûm|być zamkniętym na klucz}}.<br /> <br /> Supinum odpowiada funkcyjnie polskim konstrukcjom z „aby” i „do”, wskazując na cel lub przeznaczenie danej czynności lub przedmiotu. Formalnie przypmina rzeczownik liczby pojedynczej rodzaju męskiego w mianowniku i w mowie potocznej często jest z nim mylony. Supinum konstruuje się przez wymianę konturu fonetycznego na podniesiony o jeden stopień i dodanie końcówki {{tar|&amp;ndash;ⲟⲥ|&amp;ndash;os}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲕⲟⲋⲥⲟⲥ|kossos|aby usiąść, do siedzenia}}, {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲓⲩⲟⲇⲟⲥ|siwodos|aby rozkazywać, do rozkazywania}}. Jeśli samogłoski konturu są już w najwyższym szeregu, nie ulegają zmianie. Zarówno /{{IPA|e̞}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|i}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|o̞}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|u}}/. Jeśli rdzeń jest słaby finalnie, podtrzymująca go samogłoska zostaje ucięta: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲟⲩⲟⲥ|setowos|aby wydłużyć, do wydłużania}}.<br /> <br /> Imiesłowy przymiotnikowe funkcjonują w tarejskim w charakterze przymiotników odczasownikowych. Nie są mocno obciążone funkcyjnie i nie należą do powszechnych. Imiesłów uprzedni bierny tworzy się w rodzaju męskim poprzez otoczenie rdzenia cyrkumfiksem {{tar|ⲁ&amp;ndash; &amp;ndash;ⲁⲍⲩ|a&amp;ndash; &amp;ndash;azu}}: {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} → {{tar|ⲁⲕⲁⲋⲥⲁⲍⲩ|akassazu|posadzony}}. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą swoją samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}} → {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁⲍⲩ|setawazu|wydłużony}}. Imiesłów uprzedni czynny tworzy się poprzez wymianę konturu fonetycznego na obniżony o jeden stopień i dodanie sufiksu {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}: {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} → {{tar|ⲥⲉⲩⲁⲇⲓⲛ|sewadin|który rozkazał}}. Zarówno /{{IPA|i}}/ jak i /{{IPA|ɨ}}/ podnoszone są do /{{IPA|e̞}}/; analogicznie, zarówno /{{IPA|u}}/ jak i /{{IPA|ʉ}}/ są podnoszone do /{{IPA|o̞}}/. Podobnie jak w przypadku supinum, rdzenie słabe tracą samogłoskę podtrzymującą: {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} → {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲓⲛ|taiwin|który wydłużał}}. Formy żeńskie i nijakie tworzy się w zgodzie z odmianą przymiotnikową.<br /> <br /> ==== Formy osobowe ====<br /> <br /> ===== Klityki osobowe =====<br /> Klityki osobowe mogą być umieszczone na początku lub na końcu formy czasownika. Prepozycja klityki to forma neutralna &amp;ndash; postpozycją sugeruje się podkreślenie roli podmiotu w kontekście wypowiedzi. Klityki przybierają różne formy w zależności od ich kontekstu fonetycznego, a także &amp;ndash; w 3. osobie &amp;ndash; od rodzaju (lub jego braku). Tabela poniżej prezentuje wszystkie formy klityczne.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 450px&quot;<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Nagłos, przed samogł.<br /> ! Nagłos, przed spółgł.<br /> ! Wygłos, po samogł.<br /> ! Wygłos, po spółgł.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲓⲙ&amp;ndash;|im&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲓ&amp;ndash;|i&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;y}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲙ|&amp;ndash;im}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲓⲛ&amp;ndash;|in&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲛⲓ&amp;ndash;|ni&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲛ|&amp;ndash;n}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲕ&amp;ndash;|ak&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲕ|&amp;ndash;k}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛ&amp;ndash;|ten&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲧⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|te(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲧⲉⲛ|&amp;ndash;ten}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲧⲉⲛ|&amp;ndash;aten}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;6&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲉϥ&amp;ndash;|ef&amp;ndash;}}<br /> | rowspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲉ&amp;ndash;|e&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϥⲩ|&amp;ndash;fu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉϥ|&amp;ndash;ef}}<br /> |-<br /> ! r.ż.<br /> | {{tar|ⲉⲥ&amp;ndash;|es&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲩ|&amp;ndash;su}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲥ|&amp;ndash;es}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | {{tar|ⲉⲍ&amp;ndash;|ez&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲍⲩ|&amp;ndash;ⲍu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲍ|&amp;ndash;ez}}<br /> |-<br /> ! bezrodz.<br /> | {{tar|ⲓϩ&amp;ndash;|ih&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲓ&amp;ndash;|hi&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩ|&amp;ndash;h}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓϩ|&amp;ndash;ih}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! żywotny<br /> | {{tar|ⲥⲉⲛ&amp;ndash;|sen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|se(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲉⲛ|&amp;ndash;sen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲥⲉⲛ|&amp;ndash;asen}}<br /> |-<br /> ! nieżywotny<br /> | {{tar|ϩⲉⲛ&amp;ndash;|hen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|he(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩⲉⲛ|&amp;ndash;hen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁϩⲉⲛ|&amp;ndash;ahen}}<br /> |}<br /> <br /> <br /> [[Kategoria:Języki Kyonu|Tarejski]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_tarejski&diff=23440 2018-02-01T18:52:42Z

<p>Widsið: /* Czasownik */</p> <hr /> <div>{{ język<br /> | kolor = #7851A9 | nazwa = tarejski | nazwa własna = Ⲑⲁⲣⲩ ''Tharu''<br /> | twórca = [[User:Widsið|Widsið]] | rok = 2017-2018 | cel = użytkowanie w conworldzie | wersja = 0.5 | nazwa conworldu = [[Kyon]]<br /> | państwa = [[Tarum]] | regiony = wschodni Kyon | mówiący = bd.<br /> | alfabet = nieopracowany conscript (''in loco'': alfabet koptyjski)<br /> | typologia = fleksyjny niekonkatenatywny&lt;br /&gt;VSO<br /> | klasyfikacja = <br /> '''języki nuweńskie''' (?)<br /> : języki antyponuweńskie<br /> :: tarejski<br /> }}<br /> '''Język tarejski''' (Ⲑⲁⲣⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Tharu epilu'' [{{IPA|ˈtʰɑ.ru e̞ˈpi.lu}}]) &amp;ndash; język o nieustalonej klasyfikacji, powszechnie uważany za członka grupy [[języki nuweńskie|języków nuweńskich]], w której tworzy oddzielną podgrupę ''antyponuweńską''. Tarejski jest językiem urzędowym [[Tarum]], chociaż najprawdopodobniej rozwinął się w innej części świata, skąd do wschodniego Kyonu został zawleczony w wyniku niemożliwej do umieszczenia w czasie wędrówki ludów. Izolacja geopolityczna kraju sprawiła, że jest niemal całkowicie wolny od identyfikowalnego zewnętrznego wpływu, chociaż dzieli kilkanaście leksemów, głównie dotyczących fauny i flory, z językami prymitywnych plemion zamieszkujących otaczające Tarum lasy deszczowe.<br /> <br /> Obecnie można wyróżnić dziewięć dialektów języka tarejskiego, a ich zasięg pokrywa się mniej więcej z podziałem administracyjnym kraju, opartym w dużej mierze o naturalne przeszkody dla rozwoju osadnictwa. Istnieje również odgórnie regulowany język standardowy (Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Assemanu epilu'' „oczyszczony język”), używany przede wszystkim w oficjalnej komunikacji. Tarejski zapisywany jest pismem alfabetycznym nieco przypominającym [[runy nuweńskie]]. Pismo ma charakter alfabetyczny i w dużej mierze dobrze odzwierciedla wymowę, dosyć mocno trzymając się zasady „jeden znak &amp;ndash; jeden dźwięk”. Zarówno słownictwo, jak i niekonkatenatywna morfologia języka są sprowadzalne do [[język pranuweński|pranuweńszczyzny]], ale badania tarejskiego zawsze były utrudnione ze względu na zamknięty charakter Tarum.<br /> <br /> Można przypuszczać, że niedawne otwarcie Tarum na świat w połączeniu z ożywionym zainteresowaniem obcymi kulturami na całym świecie będzie sprzyjało badaniom lokalnej mowy i pozwoli na udzielenie odpowiedzi na wiele pytań, dotyczących zarówno języka, jak i etnogenezy Tarejów.<br /> <br /> == Fonetyka i fonologia ==<br /> Tarejski posiada prosty system dźwiękowy, składający się z ośmiu samogłosek, dwóch półsamogłosek oraz osiemnastu spółgłosek.<br /> === Samogłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; |<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Przednie<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Środkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Tylne<br /> |-<br /> ! Przymknięte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/ ・ ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> |-<br /> ! Średnie<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> ! Otwarte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |}<br /> Tarejski system samogłoskowy wyraźnie ciąży ku większemu przymknięciu, jednocześnie nie przesuwając się wyraźnie ani w przód, ani w tył jamy ustnej. Środkowe przymknięte samogłoski ‹ⲏ› /{{IPA|ɨ}}/ i ‹ⲱ› /{{IPA|ʉ}}/ są nieco bardziej otwarte, niż skrajne ‹ⲓ› /{{IPA|i}}/ i ‹ⲩ› /{{IPA|u}}/. Warto zauważyć, że tylne samogłoski są zawsze zaokrąglone, a przednie &amp;ndash; nigdy. Zaokrąglenie jest wyraźne i skompresowane. Samogłoski nie ulegają redukcji w pozycji nieakcentowanej. Długość samogłoski nie ma fonemicznego znaczenia, chociaż najprawdopodobniej opozycja iloczasowa istniała w przeszłości &amp;ndash; wskazuje na to obecność długich dźwięków we wszystkich pozostałych językach nuweńskich. W tarejskim dyftongi nie występują; ostatni z notowanych jeszcze [[kalendarze Kyonu|300 lat temu]] dyftongów ‹ⲁⲓ› uległ koalescencji do /{{IPA|æ}}/, a w dalszej perspektywie najpewniej zleje się z ‹ⲉ› /{{IPA|e̞}}/, do którego stopniowo zbliża się w wymowie. Ortografia tarejska nie oznacza historycznych dyftongów we współczesnych pismach w myśl zasady o fonemiczności, jednak można je znaleźć w starszych tekstach. <br /> <br /> === Półsamogłoski ===<br /> Tarejski posiada dwie półsamogłoski /{{IPA|j}}/ i /{{IPA|w}}/, zapisywane jak ich samogłoskowe odpowiedniki: ‹ⲓ› oraz ‹ⲩ›. Mają one specjalny status w systemie morfofonemicznym tego języka: mimo że inaczej niż samogłoski nie mogą stanowić jądra sylaby, zdarza się, że rdzenie spółgłoskowe są przez nie dopełniane, tak jakby stanowiły one prawdziwe samogłoski, zachowując jednak swój spółgłoskowy status, tzn. tworząc dodatkowy element spółgłoskowego łańcucha. Dodatkowo, rdzenie w których skład wchodzą półsamogłoski, nazywane są rdzeniami płynnymi i podlegają nieco innym zasadom odmiany.<br /> <br /> === Spółgłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1000px&quot;<br /> |-<br /> ! <br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowo-&lt;br /&gt;-zębowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Dziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Zadziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Podniebienne<br /> |-<br /> ! Nosowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲙ /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲛ /{{IPA|n}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Zwarto-&lt;br /&gt;-wybuchowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲡ /{{IPA|p}}/・ⲫ /{{IPA|pʰ}}/・ⲃ /{{IPA|b}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲧ /{{IPA|t}}/・ⲑ /{{IPA|tʰ}}/・ⲇ /{{IPA|d}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲕ /{{IPA|k}}/・ⲭ /{{IPA|kʰ}}/・ⲅ /{{IPA|g}}/<br /> |-<br /> ! Szczelinowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϥ /{{IPA|f}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲥ /{{IPA|s}}/・ⲍ /{{IPA|z}}/・(ⲋⲥ /{{IPA|sː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϣ /{{IPA|ʃ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϧ /{{IPA|ɣ}}/<br /> |-<br /> ! Drżące<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲣ /{{IPA|r}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Aproksymanty<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲗ /{{IPA|l}}/・(ϯⲗ /{{IPA|lː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |}<br /> Charakterystyczną cechą tarejskiej fonologii jest fonemiczny kontrast między aspirowanymi, nieaspirowanymi i dźwięcznymi spółgłoskami zwartymi, nieobecny w pokrewnych językach. Ponadto, inaczej niż samogłoski, spółgłoski ulegają szeregowi przemian pozycyjnych. <br /> <br /> Status geminat ‹ⲋⲥ› oraz ‹ϯⲗ›, wywodzących się z dawnych zbitek spółgłoskowych *vs oraz *tl &amp;ndash; stąd ich nietypowy zapis &amp;ndash; jest niejasny. Przez Tarejów są one odbierane jako jeden dźwięk i nie rozdziela się ich przy podziale na sylaby: Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ → Ⲁ・ⲋⲥⲉ・ⲙⲁ・ⲛⲩ. Jednocześnie trudno jest wskazać na pary minimalne, które pozwalałyby uznać je za odrębne fonemy. Nieco inaczej traktowane jest ‹ⲛⲛ› [{{IPA|nː}}], często wyraźnie artykulacyjnie rozdzielane na dwa elementy a nie przytrzymane.<br /> <br /> Obserwuje się w tarejskim zjawisko lenicji, w języku standardowym i większości dialektów dotyczy ono jednak wyłącznie dźwięcznych spółgłosek zwartych, które w pozycji między dwiema samogłoskami ulegają frykatywizacji: /{{IPA|b}}/ → [{{IPA|β}}]; /{{IPA|d}}/ → [{{IPA|ð}}]; /{{IPA|g}}/ → [{{IPA|ɣ}}]. Zjawisko to zachodzi także w pozycji międzywyrazowej, tzn. granica wyrazu jest ignorowana. Ponadto, dźwięczne spółgłoski nosowe, szczelinowe i zwarto-wybuchowe ulegają ubezdźwięcznieniu przed spółgłoską bezdźwięczną i w wygłosie, chyba że następne słowo zaczyna się na samogłoskę: wtedy dźwięczność zostaje utrzymana w wypadku spółgłosek nosowych i szczelinowych, a spółgłoski zwarto-wybuchowe zostają poddane lenicji.<br /> <br /> === Budowa sylaby ===<br /> Sylaba w języku tarejskim musi się składać przynajmniej z jednej samogłoski, do której dodatkowo może zostać dostawiony pojedynczy nagłos i podwójny wygłos:<br /> <br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;(C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) V (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) (C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> W pozycji '''C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' może stać dowolna spółgłoska, półsamogłoska, lub geminata ‹ⲋⲥ› albo ‹ϯⲗ›. W pozycjach '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' i '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' nie może się znaleźć geminata, dodatkowo, jeśli w pozycji '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' pojawia się półsamogłoska, sylaba zostaje automatycznie zamknięta. Jeśli sylabę otwierała geminata, pozycja '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' również jest niedostępna.<br /> <br /> Dla celów metrycznych i prozodycznych wyróżnia się cztery rodzaje sylab. Poniższa tabela przedstawia ich nazwy oraz uproszczoną budowę, gdzie G oznacza geminatę, J oznacza półsamogłoskę, a C &amp;ndash; dowolną inną spółgłoskę.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słabsza<br /> | V<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słaba<br /> | CV, VC, JV, VJ<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocna<br /> | CVC, CVJ, JVC, GV<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocniejsza<br /> | CVCC, JVCC, GVC<br /> |}<br /> <br /> === Prozodia ===<br /> Akcent w języku tarejskim pada na przedostatnią sylabę, jest stały i ma charakter dynamiczny. Ze względu na swoją stałą pozycję, nie jest fonemiczny. Akcenty pomocnicze pojawiają się na co drugiej sylabie od końca, jeśli wyraz ma więcej niż trzy sylaby, por. np. Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ [{{IPA|e̞ˌsu.tɑˈnʉr.pɑl}}]. Tarejski jest językiem czasowanym według mor, gdzie sylaby słabsze trwają pół mory, sylaby słabe &amp;ndash; jedną morę, sylaby mocne &amp;ndash; półtorej mory, a sylaby mocniejsze &amp;ndash; dwie mory. Charakteryzuje się też opadającą tonacją, także w pytaniach tak/nie, co może być źródłem nieporozumień.<br /> <br /> == Fleksja ==<br /> === Rzeczownik i przymiotnik ===<br /> Tarejskie rzeczowniki i przymiotniki odmieniają się przez następujące kategorie gramatyczne:<br /> * przypadki &amp;ndash; mianownik, dopełniacz, celownik i biernik,<br /> * stany &amp;ndash; „pusty”, określony i nieokreślony,<br /> * liczby &amp;ndash; pojedyncza i mnoga oraz szczątkowe formy podwójnej.<br /> Ponadto, przymiotniki podlegają odmianie przez rodzaje &amp;ndash; męski, żeński i nijaki &amp;ndash; w uzgodnieniu z rzeczownikiem, który określają. Formą prototypową &amp;ndash; słownikową jest mianownik w stanie pustym w liczbie pojedynczej, w przypadku przymiotnika w rodzaju męskim. Końcówki, które przyjmują poszczególne rzeczowniki i przymiotniki są uzależnione od ostatniego dźwięku lub serii dźwięków, a nie od rodzaju.<br /> <br /> Rzeczowniki i przymiotniki pogrupowane są w klasy deklinacyjne, podzielone na grupy: słabą i mocną. W odmianie słabej przynależność do klasy determinuje długość rdzenia. W odmianie mocnej klasę wyznacza końcówka formy prototypowej. Daje to łącznie dziesięć klas odmiany. Ponadto, istnieją rzeczowniki i przymiotniki nieodmienne, derywowane z rdzeni jednospółgłoskowych (historycznie jedną ze spółgłosek było zwarcie krtaniowe).<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | Klasa&amp;nbsp;→<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Słaba<br /> ! colspan=&quot;24&quot; | Mocna<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Szablon / końcówka&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us, &amp;ndash;is, &amp;ndash;os<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;n<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;m<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;C<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;o<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;u<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;i<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;a<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Przykładowy&lt;br /&gt;rzeczownik&amp;nbsp;→<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲛⲩⲩⲩ}}&lt;br /&gt;''nuwu''&lt;br /&gt;„dziecko”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲁⲙⲁⲓⲁ}}&lt;br /&gt;''mamaya''&lt;br /&gt;„dolina, jar”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲡⲓⲗⲩⲥ}}&lt;br /&gt;''pilus''&lt;br /&gt;„słowo”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲓⲇⲇⲁⲛ}}&lt;br /&gt;''middan''&lt;br /&gt;„dolina”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|Ⲑⲁⲣⲱⲙ}}&lt;br /&gt;''Tharûm''&lt;br /&gt;„[[Tarum]]”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲧ}}&lt;br /&gt;''danat''&lt;br /&gt;„czerń”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟ}}&lt;br /&gt;''assarto''&lt;br /&gt;„brama”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲗⲁⲕⲩ}}&lt;br /&gt;''laku''&lt;br /&gt;„namiot”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲃⲓⲃⲓ}}&lt;br /&gt;''bibi''&lt;br /&gt;„schronienie”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ}}&lt;br /&gt;''zora''&lt;br /&gt;„niebo”<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Typowy rodzaj&lt;br /&gt;rzeczownika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''każdy''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us ''męski'', &amp;ndash;is ''żeński'', &amp;ndash;os ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Rodzaj&lt;br /&gt;przymiotnika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 5%&quot; | Liczba&lt;br /&gt;↓<br /> ! Stan&amp;nbsp;→&lt;br /&gt;Przypadek&amp;nbsp;↓<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ni<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;o<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;oti<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;u<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;it<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;at<br /> |-<br /> ! Dopełniacz<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;ûl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;al<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vsal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ol<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;il<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;al<br /> |-<br /> ! Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;os<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;us<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;is<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;îs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;as<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nun<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;min<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mîn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;on<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otin<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;un<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;in<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;în<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;an<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;3&quot; | Mn.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vyu (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnt<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnta<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;na<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ma<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;mana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idena<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adena<br /> |-<br /> ! Dopełniacz&lt;br /&gt;Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;6&quot; | &amp;ndash;wial&lt;br /&gt;&amp;ndash; yal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vnal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCatal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;owal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;unal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;idil<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;adil<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vnat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vtinat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;manat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idenas<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adenas<br /> |-<br /> |}<br /> &lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;'''Objaśnienie symboli:''' C &amp;mdash; dowolna spółgłoska; J &amp;mdash; dowolna półsamogłoska; V &amp;mdash; dowolna samogłoska; &lt;s&gt;V&lt;/s&gt; &amp;mdash; końcówka powoduje usunięcie samogłoski poprzedzającej wyznacznik deklinacji&lt;/span&gt;<br /> <br /> Przynależność przymiotnika do klasy deklinacyjnej determinuje jego końcówka deklinacyjna w rodzaju męskim. Rozkłada się to w sposób następujący:<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;u, to wtedy w rodzaju żeńskim przyjmie on końcówkę &amp;mdash;i, a w nijakim: &amp;mdash;o,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;n, to tę samą końcówkę będzie on miał w rodzaju nijakim, a w rodzaju żeńskim przybierze końcówkę &amp;mdash;a,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;m, to tę samą końcówkę będzie on miał także w rodzaju żeńskim i nijakim,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest dowolna spółgłoska, to znaczy, że posiada on tylko formy puste, równe w każdym rodzaju i może występować tylko w orzeczniku albo jako element kompozytu przymiotnikowo-rzeczownikowego.<br /> <br /> ===== Nieregularna liczba mnoga rzeczowników =====<br /> Część rzeczowników z różnych względów posiada nieregularne formy liczby mnogiej. W przeważającej części są to pozostałości systemu tworzenia liczby mnogiej niekonkatenatywnej („łamanej”). Rzeczowniki tak tworzone, pomimo mnogiego znaczenia, otrzymują pojedyncze końcówki odmiany przez przypadki. W grupie rzeczowników o takiej odmianie znajdują się:<br /> &lt;div style=&quot;column-count: 3; column-gap: 30px&quot;&gt;<br /> * ''kush'' {{tar|ⲕⲩϣ}} „droga” &amp;mdash; ''akushi'' {{tar|ⲁⲕⲩϣⲓ}} „drogi”<br /> * ''mîr'' {{tar|ⲙⲏⲣ}} „człowiek” &amp;mdash; ''mira'' {{tar|ⲙⲓⲣⲁ}} „ludzie”<br /> * ''nabi'' {{tar|ⲛⲁⲃⲓ}} „parafia” &amp;mdash; ''eneb'' {{tar|ⲉⲛⲉⲃ}} „parafie”<br /> * ''neb'' {{tar|ⲛⲉⲃ}} „ojciec” &amp;mdash; ''naba'' {{tar|ⲛⲁⲃⲁ}} „ojcowie”<br /> * ''shi'' {{tar|ϣⲓ}} „dom” &amp;mdash; ''ashû'' {{tar|ⲁϣⲱ}} „domy”<br /> * ''sînam'' {{tar|ⲥⲏⲛⲁⲙ}} „świątynia” &amp;mdash; ''sanûm'' {{tar|ⲥⲁⲛⲱⲙ}} „świątynie”<br /> * ''tel'' {{tar|ⲧⲉⲗ}} „wieża” &amp;mdash; ''telu'' {{tar|ⲧⲉⲗⲩ}} „wieże”<br /> * ''ummi'' {{tar|ⲩⲙⲙⲓ}} „matka” &amp;mdash; ''yamma'' {{tar|ⲓⲁⲙⲙⲁ}} „matki” <br /> * ''wam'' {{tar|ⲩⲁⲙ}} dzień” &amp;mdash; ''awama'' {{tar|ⲁⲩⲁⲙⲁ}} „dni”<br /> * ''zainab'' {{tar|ⲍⲁⲓⲛⲁⲃ}} „lud, plemię” &amp;mdash; ''zeneb'' {{tar|ⲍⲉⲛⲉⲃ}} „ludy, plemiona”<br /> &lt;/div&gt;<br /> Dodatkowo, części ciała występujące w parach zachowały historyczne formy liczby podwójnej, ale wyłącznie w mianowniku. W pozostałych formach odmieniają się regularnie, zgodnie z klasą deklinacyjną, do której należą.<br /> * ''bus'' {{tar|ⲃⲩⲥ}} „dłoń” &amp;ndash; ''buwa'' {{tar|ⲃⲩⲩⲁ}} „dłonie”<br /> * ''lor'' {{tar|ⲗⲟⲣ}} „oko” &amp;ndash; ''lora'' {{tar|ⲗⲟⲣⲁ}} „oczy”<br /> * ''subis'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲥ}} „ucho” &amp;ndash; ''subia'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲁ}} „uszy”<br /> * ''zeyu'' {{tar|ⲍⲉⲓⲩ}} „stopa” &amp;ndash; ''zeya'' {{tar|ⲍⲉⲓⲁ}} „stopy”<br /> <br /> ===== Inne nieregularności odmiany =====<br /> Rzeczowniki i przymiotniki, które w formie mianownikowej mają taką samą końcówkę, jaką otrzymałyby w innym przypadku, nie podwajają końcówki. Jest to szczególnie prominentna cecha nazw miejscowych zakończonych na &amp;ndash;''al'', których formy mianownika i dopełniacza w licznie pojedynczej są tożsame, ale może dotyczyć każdej innej formy, pogłębiając synkretyzm form przypadkowych.<br /> <br /> Niektóre ożywione rzeczowniki w rodzaju męskim, szczególnie te zakończone na &amp;ndash;''r'', przyjmują końcówki odmiany &amp;ndash;''n'' w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej.<br /> <br /> ==== Określoność ====<br /> Określoność jest oznaczana w tarejskim dodatkowym morfemem, mającym charakter proklitycznego morfemu, dodawanego do każdej grupy (przydawki, podmiotu) w obrębie frazy nominalnej. Morfem ten pierwotnie miał charakter rodzajnikowy, ale rozróżnienie rodzaju zanikło wraz z jego fonetyczną erozją. Morfem jest nieodmienny, posiada jednak kilka form, uzależnionych od kolejnego dźwięku. Proklityczny charakter morfemu oddaje się przez jego zapis ze znakiem rodziału ({{tar|⳿}}) w zapisie tarejskim, bądź z dywizem w transkrypcji.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 450px&quot;<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Otoczenie&lt;br /&gt;fon.<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Forma<br /> ! style=&quot;width: 60%&quot; | Przykład<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed samogł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | id&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲇ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''id-assartoti'' {{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟⲧⲓ||brama}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|l}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | il&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲗ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''il-lakû'' {{tar|ⲓⲗ⳿ⲗⲁⲕⲱ||namiot}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | im&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲙ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''im-mafela'' {{tar|ⲓⲙ⳿ⲙⲁϥⲉⲗⲁ||kropla}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|n}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | in&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲛ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''in-nurpilû'' {{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲩⲣⲡⲓⲗⲱ||urząd}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|s}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | is&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲥ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''is-sanûmi'' {{tar|ⲓⲥ⳿ⲥⲁⲛⲱⲙⲓ||świątynie}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed dowolną inną spółgł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | i&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''i-Tharûmi'' {{tar|ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ||[[Tarum]]}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==== Stopniowanie przymiotnika ====<br /> Tarejski przymiotnik posiada pięć stopni gradacji: pozytyw (stopień „równy”, używany w kontekstach, w których nic nie jest porównywane z niczym), ekwatyw (stopień „równy”, porównywane cechy są takie same), komparatyw (stopień wyższy), superlatyw (stopień „najwyższy”, cecha jest najintensywniejsza wśród porównywanych) oraz absolutyw (stopień „najwyższy”, cecha nie ma sobie równych i jest nieporównywalna z niczym). Przymiotnik stopniuje się w języku tarejskim zazwyczaj przy pomocy infiksu, który oddziela temat od wyznaczającej przynależność deklinacyjną końcówki. Wyjątkiem są przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na &amp;ndash;''m'', które przy stopniowaniu zmieniają przynależność klasową, przybierając końcówki deklinacji &amp;ndash;u. Ponadto, przymiotnik ''dobry'' posiada część form supletywnych, a przymiotniki ''zły'', ''ciemny'' oraz ''jasny'' posiadają niekonkatenatywne formy odmiany.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 750px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Pozytyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Ekwatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Komparatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Superlatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Absolutyw<br /> |-<br /> ! I &amp;ndash;u; &amp;ndash;i; &amp;ndash;o<br /> | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | (= forma podstawowa)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁⲛ–|–an–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣ–|–ush–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲋⲥ–|–iss–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲛ–|–in–}}<br /> |-<br /> ! II &amp;ndash;n; &amp;ndash;a; &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲇⲁ–|–(a)da–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ϣⲁ–|–(a)sha–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁⲋ)ⲥⲁ–|–(as)sa–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲛⲁ–|–(a)na–}}<br /> |-<br /> ! III &amp;ndash;m; &amp;ndash;m; &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲙⲩ, –ⲩⲙⲓ, –ⲩⲙⲟ|–umu, –umi, –umo}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣⲩ, –ⲩϣⲓ, –ⲩϣⲟ|–ushu, –ushi, –usho}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲋⲥⲩ, –ⲩⲋⲥⲓ, –ⲩⲋⲥⲟ|–ussu, –ussi, –usso}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲛⲩ, –ⲩⲛⲓ, –ⲩⲛⲟ|–unu, –uni, –uno}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> === Kopula i zaimek osobowy podmiotu ===<br /> Funkcja kopuli i zaimka osobowego podmiotu nie jest w języku tarejskim rozdzielna. Wcześniejsze formy rozwoju języka rozróżniały jeszcze formy sprzężone zaimek-kopula i formy rodzielne, używane gdy podmiot był wyrażony inaczej, niż przy pomocy zaimka w mianowniku. Rozróżnienie nie utrzymało się jednak w żadnym z dialektów. Jako że kopula nie jest formalnie czasownikiem, nie podlega odmianie przez czasy i tryby &amp;ndash; kontekst lub dodatkowe słowa funkcyjne, takie jak przyimki czy partykuły, podpowiadają właściwe znaczenie.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Liczba →<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Pojedyncza<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Mnoga<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15px&quot; | Osoba ↓<br /> ! style=&quot;width: 35px&quot; | Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> | {{tar|ϩⲏⲗ|hîl}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲣ|mir}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲙⲟⲗ|mol}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲣ|mer}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | {{tar|ⲍⲓⲗⲩ|zilu}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;5&quot; | 3.<br /> ! rodz. m.<br /> | {{tar|ϧⲓⲣ|hir}}<br /> | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> |-<br /> ! rodz. ż.<br /> | {{tar|ⲡⲓ|pi}}<br /> | {{tar|ⲡⲩⲣ|pur}}<br /> |-<br /> ! rodz. n.<br /> | {{tar|ϩⲩ|hu}}<br /> | {{tar|ϩⲩⲙ|hum}}<br /> |-<br /> ! brak rodzaju<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙ|sum}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗ|sul}}<br /> |-<br /> ! podmiot celownikowy<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲱⲣ|ûr}}<br /> |}<br /> <br /> Wszystkie formy kopulatywne niosą ze sobą zarówno znaczenie zaimka osobowego podmiotu, jak i czasownika „być” w znaczeniu „istnieć, egzystować”. W zależności od kontekstu, moze więc wyraz {{tar|ⲡⲓ|pi}} oznaczać: „ona” (jeśli po nim następuje kolejny czasownik), „jest” (jeśli podmiot wyrażony jest rzeczownikiem) lub „ona jest” (jeśli w zdaniu nie występuje inny podmiot ani orzeczenie). W praktyce dwa pierwsze użycia stają się stopniowo coraz rzadsze &amp;ndash; pierwsze w wyniku inkorporacji zaimka osobowego jako prefiksu koniugacyjnego (co powoduje nieprawidłową z punktu widzenia np. gramatyki polskiej redundancję typu *''ona ona śpi''), a drugie przez wzgląd na to, że „być” jest w tarejskim domyślnym orzeczeniem, więc nie ma potrzeby jego wyrażania w mowie ani na piśmie (podobnie jak np. w języku rosyjskim).<br /> <br /> Specyfiką tarejskiej gramatyki jest forma „bezrodzajowa” kopuli. Gramatyki tarejskie nazywają tę formę „wszystkorodzajową”, ponieważ używa się jej kiedy nie jesteśmy w stanie określić rodzaju gramatycznego rzeczy czy osoby, o której jest mowa, kiedy ten rodzaj jest nieistotny, albo &amp;ndash; w przypadku grupy ludzi lub rzeczy &amp;ndash; kiedy należą one do więcej niż jednego rodzaju. <br /> <br /> Forma {{tar|ⲱⲣ|ûr}}, niejako w kontraście do pozostałych, jest niepomijalna, kiedy podmiot wyrażony jest celownikiem.<br /> <br /> === Zaimki osobowe ===<br /> Chociaż zaimki osobowe w formie mianownikowej nie istnieją, tarejski posiada szereg form zależnych, w tym część reliktowych form sprzężonych, używanych wyłącznie w złożeniach z przyimkami. Zzaimki w dopełniaczu, celowniku i bierniku mają także formy akcentowane i nieakcentowane o różnych funkcjach.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Przypadek →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Dopełniacz<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Celownik<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Biernik<br /> ! Ablatyw<br /> ! Allatyw<br /> ! Komitatyw<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Forma →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}}<br /> | {{tar|ⲱⲙ|ûm}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲙ|(a)m}}<br /> | {{tar|ⲩϣⲓ|ushi}}<br /> | {{tar|ⲱϣ|ûsh}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϣ|(a)sh}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲇⲁ|mada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁ|ma}}<br /> | {{tar|ⲙⲓϧⲁ|miha}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲙⲁ|mima}}<br /> | {{tar|ⲙⲉ|me}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲩⲣⲁⲗ|ural}}<br /> | {{tar|ⲩⲣⲓ|uri}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲗ|ral}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲩⲣϣⲓ|urshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲣ|shûr}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲇⲁ|rada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲣⲁ|ra}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲣⲟ(ⲛ)|ro(n)}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲥⲩ|usu}}<br /> | {{tar|ⲱⲥ|ûs}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲥ|(a)s}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲓ|si}}<br /> | {{tar|(ⲓ)ⲥ|(i)s}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲇⲁ|sada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲁ|sa}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲁ|sua}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙⲁ|suma}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ|se}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥⲩ|masu}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁϣⲓ|mashi}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲛⲁⲗ|unal}}<br /> | {{tar|ⲩⲛⲓ|uni}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲗ|nal}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲱϣⲓ|nûshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲛ|shûn}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲇⲁ|nada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲁ|na}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲛⲟ(ⲛ)|no(n)}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲱⲛ|zûn}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ϩⲟⲥ|hos}}<br /> | {{tar|ϩⲱ|hû}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϩ|(a)h}}<br /> | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲏ|hî}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲇⲁ|hada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲁ|ha}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ϩ|(î)h}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲩⲥ|nus}}<br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ⲛ|(î)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲩϣ|hush}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲱⲗ|sûl}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲁϣⲓ|sashi}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲇⲁ|suda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲩ|su}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | mn.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲁⲗ|nûmal}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲓ|nûmi}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙ|nûm}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲥⲓ|ansi}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛⲥ|(a)ns}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲩⲙⲇⲁ|anumda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲩⲗ|napul}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲓ|napi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲡⲓ|anpi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲓⲥⲁ|anisa}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲓⲥ|nis}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲉⲗⲁ|gela}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲓϣⲓ|gishi}}<br /> | {{tar|ⲅⲉⲇⲁ|geda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲅⲁ|ga}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲁⲥⲁ|nasa}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϣⲁϣⲓ|shashi}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲉⲇⲁ|seda}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> Brak danej formy, oznaczony w tabeli pauzą (&amp;mdash;), wskazuje na użycie pełnej formy (jeśli dostępna), lub formy sprzężonej przypadka wymaganego przez rekcję standardową &amp;ndash; np. dla komitatywu będzie to dopełniacz.<br /> <br /> Tarejski nie posiada zaimków czy przymiotników dzierżawczych. W ich miejsce korzysta się z postponowanej konstrukcji komitatywnej z przyimkiem {{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu|do}} i odpowiednią formą sprzężoną: dopełniaczową lub komitatywną, jeśli istnieje:<br /> <br /> &lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 40px&quot;&gt;<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲙⲉ|insume|mój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲣⲟ|insuro|nasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲥⲉ|insuse|twój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲙⲁⲥ|insu mas|Pana, Pani}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲟ|insuno|wasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲍⲟⲛ|insu zon|Państwa}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱϩ|insûh|jego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱⲛ|insûn|jej}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩϩⲁⲗ|insuhal|tego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲋⲥⲩⲗ|inssul|jego, jej, tego}} (w praktyce często używany w znaczeniu „czyjś, kogoś, obojętnie kogo”)<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲱⲙ|insunûm|ich, mężczyzn}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲡ|insunap|ich, kobiet}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲅⲉⲗⲁ|insugela|ich, rzeczy, zwierząt, itp.}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲥⲁ|insunasa|ich, obojętnie kogo}} (rzadko używany)<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> === Partykuły deiktyczne ===<br /> Zaimki wskazujące w tarejskim wyewoluowały w nieodmienne partykuły deiktyczne. Pozwalają one na czterostopniową identyfikację położenia obiektu, o którym mowa: „ten” &amp;ndash; „ten (trochę dalej)” &amp;ndash; „tamten (trochę bliżej)” &amp;ndash; „tamten”. Znaczenie każdej partykuły uzależnione jest od tego, czy stojąca za nią grupa nominalna jest w formie określonej czy w nieokreślonej. Dodatkowo, użycie formy pustej pozwala na oddanie znaczeń „ten” i „tamten” bez kontrastowania obiektów względem siebie.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 560px&quot; <br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Liczba<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Rodzaj<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (I)&lt;br /&gt;„ten”<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień II<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień III<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień IV<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień V<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (VI)&lt;br /&gt;„tamten”<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mn.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma pusta<br /> |}<br /> <br /> === Liczebnik ===<br /> Tarejski posiada dziesiętny system liczebnikowy. Liczebniki główne nie odmieniają się przez rodzaj, liczebniki porządkowe natomiast posiadają formy męskie, żeńskie i nijakie. Jako że derywacja form dla rodzaju żeńskiego i nijakiego jest przewidywalna, w tabeli poniżej przedstawione zostaną tylko liczebniki porządkowe w rodzaju męskim.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 1050px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 1<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|Ⲁ}}<br /> | {{tar|ⲩⲉ|we}}<br /> | {{tar|ⲧⲁⲃⲩ|tabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 11<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲀ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲩⲉ|mûtwe}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲧⲁⲃⲩ|pammûttabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 30<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲃⲁ|maba}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲁⲃⲩ|pammabu}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> ! {{tar|Ⲃ}}<br /> | {{tar|ⲥⲓⲛⲁ|sina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲓⲛⲩ|pamsinu}}<br /> ! 12<br /> ! {{tar|ⲒⲂ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲁ|mûssina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲩ|pammûssinu}}<br /> ! 40<br /> ! {{tar|ⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲓⲙⲓ|khimi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲓⲙⲩ|pamkhimu}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> ! {{tar|Ⲅ}}<br /> | {{tar|ϣⲩⲛⲇ|shund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩⲛⲇⲩ|pamshundu}}<br /> ! 13<br /> ! {{tar|ⲒⲄ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇ|mûtshund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇⲩ|pammûtshundu}}<br /> ! 50<br /> ! {{tar|Ⲕ}}<br /> | {{tar|ⲧⲟ|to}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲧⲟⲧⲩ|pamtotu}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> ! {{tar|Ⲇ}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲛⲧ|fant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϥⲁⲛⲧⲩ|pamfantu}}<br /> ! 14<br /> ! {{tar|ⲒⲆ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧ|mûtfant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧⲩ|pammûtfantu}}<br /> ! 60<br /> ! {{tar|ⲔⲒ}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲥⲓ|sasi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲁⲥⲩ|pamsasu}}<br /> |-<br /> ! 5<br /> ! {{tar|Ⲉ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲓⲁ|diya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲓⲩ|pamdiyu}}<br /> ! 15<br /> ! {{tar|ⲒⲈ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲇⲓⲓⲁ|mûdiya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲇⲓⲓⲩ|pammûdiyu}}<br /> ! 70<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ϣⲩϥⲩ|shufu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩϥⲩ|pamshufu}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> ! {{tar|Ⲋ}}<br /> | {{tar|ⲥⲟⲓⲁ|soya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲟⲓⲩ|pamsoyu}}<br /> ! 16<br /> ! {{tar|ⲒⲊ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲁ|mûssoya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲩ|pammûssoyu}}<br /> ! 80<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲉⲙⲩ|khemu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲉⲙⲩ|pamkhemu}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> ! {{tar|Ⲍ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲛ|shan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙmϣⲁⲛⲩ|pamshanu}}<br /> ! 17<br /> ! {{tar|ⲒⲌ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲁⲛ|mûtshan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲁⲛⲩ|pammûtshanu}}<br /> ! 90<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲥⲩ|pasu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲡⲁⲥⲩ|pampasu}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> ! {{tar|Ⲏ}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲙ|kham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲁⲙⲩ|pamkhamu}}<br /> ! 18<br /> ! {{tar|ⲒⲎ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲕⲭⲁⲙ|mûkkham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲕⲭⲁⲙⲩ|pammûkkhamu}}<br /> ! 100<br /> ! {{tar|Ⲗ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲇⲁ|shada}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲁⲇⲩ|pamshadu}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> ! {{tar|Ⲑ}}<br /> | {{tar|ⲁⲥⲓⲧ|asit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲁⲥⲓⲧⲩ|pamasitu}}<br /> ! 19<br /> ! {{tar|ⲒⲐ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧ|mûtasit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧⲩ|pammûtasitu}}<br /> ! 500<br /> ! {{tar|Ⲙ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲋⲥⲁ|dissa}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲋⲥⲩ|pamdissu}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> ! {{tar|Ⲓ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧ|mût}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲩ|pammûtu}}<br /> ! 20<br /> ! {{tar|ⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲓⲁⲧ|yat}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲓⲁⲧⲩ|pamyatu}}<br /> ! 1000<br /> ! {{tar|Ⲛ}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϩⲁⲗⲩ|pamhalu}}<br /> |}<br /> <br /> === Czasownik ===<br /> Etymologia odmiany czasownika w tarejskim ma najprawdopodobniej aglutynacyjną genezę i nie jest wyprowadzalna z języka pranuweńskiego w bezpośredni sposób. Tarejski czasownik niesie ze sobą następujące informacje o następujących kategoriach gramatycznych:<br /> * osobę (pod postacią końcówek osobowych oraz ruchomej klityki osobowej, funkcyjnie bliskiej zaimkowi osobowemu podmiotu),<br /> * czas, tryb i aspekt &amp;ndash; granica między kategorią czasu i aspektu w tarejskim jest dość płynna, a formy wyrażające te kategorie nazywa się zbiorczo „czasoaspektami”. Język tarejski posiada siedem takich konstrukcji czasoaspektowych: ''imperfectum'' („[przeszły] niedokonany”), ''stativum'' („[przeszły] dokonany”), ''indefinitum'' („nieprzeszły”), ''potentialis'' („potencjalny”), ''conditionalis'' („warunkowy”), ''inferentialis'' („nieświadka”) oraz ''imperativum'' („rozkazujący”), <br /> * stronę &amp;ndash; domyślną stroną jest strona czynna. Stronę bierną stanu oraz stronę zwrotną wyraża się za pomocą morfemów fleksyjnych. Strona bierna procesu jest konstrukcją peryfrastyczną.<br /> Dodatkowo, wyróżnia się następujące formy bezosobowe:<br /> * bezokolicznik prosty i kauzatywny,<br /> * imiesłów przymiotnikowy uprzedni bierny, imiesłów przymiotnikowy uprzedni czynny,<br /> * supinum.<br /> Czasowniki dzielą się na kilka klas odmian, uzależnionych od budowy rdzenia czasownika bazowego, tzn. pomijających ewentualne prefiksy:<br /> * klasa I: rdzenie mocne (C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;C&amp;mdash;C),<br /> * klasa II: rdzenie zgeminowane (G&amp;mdash;C, C&amp;mdash;G),<br /> * klasa III: rdzenie słabe inicjalnie (J&amp;mdash;C, J&amp;mdash;C&amp;mdash;C),<br /> * klasa IV: rdzenie słabe finalnie (C&amp;mdash;J, C&amp;mdash;J&amp;mdash;C).<br /> Dodatkowo, część czasowników jest nieregularna w wyniku zmian fonetycznych lub suplecji. Zbiór ten czasem nazywa się klasą V. <br /> <br /> ==== Formy bezosobowe ====<br /> Czasownik tarejski posiada dwa bezokoliczniki &amp;ndash; prosty i kauzatywny. Bezokolicznik kauzatywny jest tworzony poprzez dodanie przefiksu {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} oraz retrakcję konturu samogłoskowego. W ten sposób rdze słaby finalnie t-w „długość” przybiera formę prostą {{tar|ⲧⲁⲓⲩⲁ|taiwa|być długim}} i {{tar|ⲥⲉⲧⲁⲩⲁ|setawa|wydłużyć (się)}}. Jeśli samogłoski konturu już są tylne, nie ulegają one zmianie, np. k-ss „siedzenie” przybiera formy {{tar|ⲕⲁⲋⲥ|kass|siedzieć}} i {{tar|ⲥⲉⲕⲁⲋⲥ|sekass|siadać}}. Kauzatywność bezokolicznika jest czasami względna lub nieoczywista z powodu etymologicznego zatarcia, np. {{tar|ⲥⲓⲩⲁⲇ|siwad|rozkazywać}} i {{tar|ⲥⲉⲥⲏⲩⲁⲇ|sesîwad|przekazać, oddać}}. W złożonych formach czasownikowych prefiks {{tar|ⲥⲉ&amp;ndash;|se&amp;ndash;}} umieszczony jest jako ostatni prefiks, w bezpośrednim sąsiedztwie rdzenia, np. {{tar|ⲁⲛⲥⲉⲭⲁⲧⲩⲙ|ansekhatum|zamykać na klucz}} od {{tar|ⲁⲛⲭⲁⲓⲧⲱⲙ|ankhaitûm|być zamkniętym na klucz}}.<br /> <br /> ==== Formy osobowe ====<br /> <br /> ===== Klityki osobowe =====<br /> Klityki osobowe mogą być umieszczone na początku lub na końcu formy czasownika. Prepozycja klityki to forma neutralna &amp;ndash; postpozycją sugeruje się podkreślenie roli podmiotu w kontekście wypowiedzi. Klityki przybierają różne formy w zależności od ich kontekstu fonetycznego, a także &amp;ndash; w 3. osobie &amp;ndash; od rodzaju (lub jego braku). Tabela poniżej prezentuje wszystkie formy klityczne.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 450px&quot;<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Nagłos, przed samogł.<br /> ! Nagłos, przed spółgł.<br /> ! Wygłos, po samogł.<br /> ! Wygłos, po spółgł.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲓⲙ&amp;ndash;|im&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲓ&amp;ndash;|i&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;y}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲙ|&amp;ndash;im}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲓⲛ&amp;ndash;|in&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲛⲓ&amp;ndash;|ni&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲛ|&amp;ndash;n}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲕ&amp;ndash;|ak&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲕ|&amp;ndash;k}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛ&amp;ndash;|ten&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲧⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|te(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲧⲉⲛ|&amp;ndash;ten}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲧⲉⲛ|&amp;ndash;aten}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;6&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲉϥ&amp;ndash;|ef&amp;ndash;}}<br /> | rowspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲉ&amp;ndash;|e&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϥⲩ|&amp;ndash;fu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉϥ|&amp;ndash;ef}}<br /> |-<br /> ! r.ż.<br /> | {{tar|ⲉⲥ&amp;ndash;|es&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲩ|&amp;ndash;su}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲥ|&amp;ndash;es}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | {{tar|ⲉⲍ&amp;ndash;|ez&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲍⲩ|&amp;ndash;ⲍu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲍ|&amp;ndash;ez}}<br /> |-<br /> ! bezrodz.<br /> | {{tar|ⲓϩ&amp;ndash;|ih&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲓ&amp;ndash;|hi&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩ|&amp;ndash;h}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓϩ|&amp;ndash;ih}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! żywotny<br /> | {{tar|ⲥⲉⲛ&amp;ndash;|sen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|se(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲉⲛ|&amp;ndash;sen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲥⲉⲛ|&amp;ndash;asen}}<br /> |-<br /> ! nieżywotny<br /> | {{tar|ϩⲉⲛ&amp;ndash;|hen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|he(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩⲉⲛ|&amp;ndash;hen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁϩⲉⲛ|&amp;ndash;ahen}}<br /> |}<br /> <br /> <br /> [[Kategoria:Języki Kyonu|Tarejski]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_tarejski&diff=23439 2018-02-01T18:26:58Z

<p>Widsið: /* Czasownik */</p> <hr /> <div>{{ język<br /> | kolor = #7851A9 | nazwa = tarejski | nazwa własna = Ⲑⲁⲣⲩ ''Tharu''<br /> | twórca = [[User:Widsið|Widsið]] | rok = 2017-2018 | cel = użytkowanie w conworldzie | wersja = 0.5 | nazwa conworldu = [[Kyon]]<br /> | państwa = [[Tarum]] | regiony = wschodni Kyon | mówiący = bd.<br /> | alfabet = nieopracowany conscript (''in loco'': alfabet koptyjski)<br /> | typologia = fleksyjny niekonkatenatywny&lt;br /&gt;VSO<br /> | klasyfikacja = <br /> '''języki nuweńskie''' (?)<br /> : języki antyponuweńskie<br /> :: tarejski<br /> }}<br /> '''Język tarejski''' (Ⲑⲁⲣⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Tharu epilu'' [{{IPA|ˈtʰɑ.ru e̞ˈpi.lu}}]) &amp;ndash; język o nieustalonej klasyfikacji, powszechnie uważany za członka grupy [[języki nuweńskie|języków nuweńskich]], w której tworzy oddzielną podgrupę ''antyponuweńską''. Tarejski jest językiem urzędowym [[Tarum]], chociaż najprawdopodobniej rozwinął się w innej części świata, skąd do wschodniego Kyonu został zawleczony w wyniku niemożliwej do umieszczenia w czasie wędrówki ludów. Izolacja geopolityczna kraju sprawiła, że jest niemal całkowicie wolny od identyfikowalnego zewnętrznego wpływu, chociaż dzieli kilkanaście leksemów, głównie dotyczących fauny i flory, z językami prymitywnych plemion zamieszkujących otaczające Tarum lasy deszczowe.<br /> <br /> Obecnie można wyróżnić dziewięć dialektów języka tarejskiego, a ich zasięg pokrywa się mniej więcej z podziałem administracyjnym kraju, opartym w dużej mierze o naturalne przeszkody dla rozwoju osadnictwa. Istnieje również odgórnie regulowany język standardowy (Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Assemanu epilu'' „oczyszczony język”), używany przede wszystkim w oficjalnej komunikacji. Tarejski zapisywany jest pismem alfabetycznym nieco przypominającym [[runy nuweńskie]]. Pismo ma charakter alfabetyczny i w dużej mierze dobrze odzwierciedla wymowę, dosyć mocno trzymając się zasady „jeden znak &amp;ndash; jeden dźwięk”. Zarówno słownictwo, jak i niekonkatenatywna morfologia języka są sprowadzalne do [[język pranuweński|pranuweńszczyzny]], ale badania tarejskiego zawsze były utrudnione ze względu na zamknięty charakter Tarum.<br /> <br /> Można przypuszczać, że niedawne otwarcie Tarum na świat w połączeniu z ożywionym zainteresowaniem obcymi kulturami na całym świecie będzie sprzyjało badaniom lokalnej mowy i pozwoli na udzielenie odpowiedzi na wiele pytań, dotyczących zarówno języka, jak i etnogenezy Tarejów.<br /> <br /> == Fonetyka i fonologia ==<br /> Tarejski posiada prosty system dźwiękowy, składający się z ośmiu samogłosek, dwóch półsamogłosek oraz osiemnastu spółgłosek.<br /> === Samogłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; |<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Przednie<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Środkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Tylne<br /> |-<br /> ! Przymknięte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/ ・ ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> |-<br /> ! Średnie<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> ! Otwarte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |}<br /> Tarejski system samogłoskowy wyraźnie ciąży ku większemu przymknięciu, jednocześnie nie przesuwając się wyraźnie ani w przód, ani w tył jamy ustnej. Środkowe przymknięte samogłoski ‹ⲏ› /{{IPA|ɨ}}/ i ‹ⲱ› /{{IPA|ʉ}}/ są nieco bardziej otwarte, niż skrajne ‹ⲓ› /{{IPA|i}}/ i ‹ⲩ› /{{IPA|u}}/. Warto zauważyć, że tylne samogłoski są zawsze zaokrąglone, a przednie &amp;ndash; nigdy. Zaokrąglenie jest wyraźne i skompresowane. Samogłoski nie ulegają redukcji w pozycji nieakcentowanej. Długość samogłoski nie ma fonemicznego znaczenia, chociaż najprawdopodobniej opozycja iloczasowa istniała w przeszłości &amp;ndash; wskazuje na to obecność długich dźwięków we wszystkich pozostałych językach nuweńskich. W tarejskim dyftongi nie występują; ostatni z notowanych jeszcze [[kalendarze Kyonu|300 lat temu]] dyftongów ‹ⲁⲓ› uległ koalescencji do /{{IPA|æ}}/, a w dalszej perspektywie najpewniej zleje się z ‹ⲉ› /{{IPA|e̞}}/, do którego stopniowo zbliża się w wymowie. Ortografia tarejska nie oznacza historycznych dyftongów we współczesnych pismach w myśl zasady o fonemiczności, jednak można je znaleźć w starszych tekstach. <br /> <br /> === Półsamogłoski ===<br /> Tarejski posiada dwie półsamogłoski /{{IPA|j}}/ i /{{IPA|w}}/, zapisywane jak ich samogłoskowe odpowiedniki: ‹ⲓ› oraz ‹ⲩ›. Mają one specjalny status w systemie morfofonemicznym tego języka: mimo że inaczej niż samogłoski nie mogą stanowić jądra sylaby, zdarza się, że rdzenie spółgłoskowe są przez nie dopełniane, tak jakby stanowiły one prawdziwe samogłoski, zachowując jednak swój spółgłoskowy status, tzn. tworząc dodatkowy element spółgłoskowego łańcucha. Dodatkowo, rdzenie w których skład wchodzą półsamogłoski, nazywane są rdzeniami płynnymi i podlegają nieco innym zasadom odmiany.<br /> <br /> === Spółgłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1000px&quot;<br /> |-<br /> ! <br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowo-&lt;br /&gt;-zębowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Dziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Zadziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Podniebienne<br /> |-<br /> ! Nosowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲙ /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲛ /{{IPA|n}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Zwarto-&lt;br /&gt;-wybuchowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲡ /{{IPA|p}}/・ⲫ /{{IPA|pʰ}}/・ⲃ /{{IPA|b}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲧ /{{IPA|t}}/・ⲑ /{{IPA|tʰ}}/・ⲇ /{{IPA|d}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲕ /{{IPA|k}}/・ⲭ /{{IPA|kʰ}}/・ⲅ /{{IPA|g}}/<br /> |-<br /> ! Szczelinowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϥ /{{IPA|f}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲥ /{{IPA|s}}/・ⲍ /{{IPA|z}}/・(ⲋⲥ /{{IPA|sː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϣ /{{IPA|ʃ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϧ /{{IPA|ɣ}}/<br /> |-<br /> ! Drżące<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲣ /{{IPA|r}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Aproksymanty<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲗ /{{IPA|l}}/・(ϯⲗ /{{IPA|lː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |}<br /> Charakterystyczną cechą tarejskiej fonologii jest fonemiczny kontrast między aspirowanymi, nieaspirowanymi i dźwięcznymi spółgłoskami zwartymi, nieobecny w pokrewnych językach. Ponadto, inaczej niż samogłoski, spółgłoski ulegają szeregowi przemian pozycyjnych. <br /> <br /> Status geminat ‹ⲋⲥ› oraz ‹ϯⲗ›, wywodzących się z dawnych zbitek spółgłoskowych *vs oraz *tl &amp;ndash; stąd ich nietypowy zapis &amp;ndash; jest niejasny. Przez Tarejów są one odbierane jako jeden dźwięk i nie rozdziela się ich przy podziale na sylaby: Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ → Ⲁ・ⲋⲥⲉ・ⲙⲁ・ⲛⲩ. Jednocześnie trudno jest wskazać na pary minimalne, które pozwalałyby uznać je za odrębne fonemy. Nieco inaczej traktowane jest ‹ⲛⲛ› [{{IPA|nː}}], często wyraźnie artykulacyjnie rozdzielane na dwa elementy a nie przytrzymane.<br /> <br /> Obserwuje się w tarejskim zjawisko lenicji, w języku standardowym i większości dialektów dotyczy ono jednak wyłącznie dźwięcznych spółgłosek zwartych, które w pozycji między dwiema samogłoskami ulegają frykatywizacji: /{{IPA|b}}/ → [{{IPA|β}}]; /{{IPA|d}}/ → [{{IPA|ð}}]; /{{IPA|g}}/ → [{{IPA|ɣ}}]. Zjawisko to zachodzi także w pozycji międzywyrazowej, tzn. granica wyrazu jest ignorowana. Ponadto, dźwięczne spółgłoski nosowe, szczelinowe i zwarto-wybuchowe ulegają ubezdźwięcznieniu przed spółgłoską bezdźwięczną i w wygłosie, chyba że następne słowo zaczyna się na samogłoskę: wtedy dźwięczność zostaje utrzymana w wypadku spółgłosek nosowych i szczelinowych, a spółgłoski zwarto-wybuchowe zostają poddane lenicji.<br /> <br /> === Budowa sylaby ===<br /> Sylaba w języku tarejskim musi się składać przynajmniej z jednej samogłoski, do której dodatkowo może zostać dostawiony pojedynczy nagłos i podwójny wygłos:<br /> <br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;(C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) V (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) (C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> W pozycji '''C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' może stać dowolna spółgłoska, półsamogłoska, lub geminata ‹ⲋⲥ› albo ‹ϯⲗ›. W pozycjach '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' i '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' nie może się znaleźć geminata, dodatkowo, jeśli w pozycji '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' pojawia się półsamogłoska, sylaba zostaje automatycznie zamknięta. Jeśli sylabę otwierała geminata, pozycja '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' również jest niedostępna.<br /> <br /> Dla celów metrycznych i prozodycznych wyróżnia się cztery rodzaje sylab. Poniższa tabela przedstawia ich nazwy oraz uproszczoną budowę, gdzie G oznacza geminatę, J oznacza półsamogłoskę, a C &amp;ndash; dowolną inną spółgłoskę.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słabsza<br /> | V<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słaba<br /> | CV, VC, JV, VJ<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocna<br /> | CVC, CVJ, JVC, GV<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocniejsza<br /> | CVCC, JVCC, GVC<br /> |}<br /> <br /> === Prozodia ===<br /> Akcent w języku tarejskim pada na przedostatnią sylabę, jest stały i ma charakter dynamiczny. Ze względu na swoją stałą pozycję, nie jest fonemiczny. Akcenty pomocnicze pojawiają się na co drugiej sylabie od końca, jeśli wyraz ma więcej niż trzy sylaby, por. np. Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ [{{IPA|e̞ˌsu.tɑˈnʉr.pɑl}}]. Tarejski jest językiem czasowanym według mor, gdzie sylaby słabsze trwają pół mory, sylaby słabe &amp;ndash; jedną morę, sylaby mocne &amp;ndash; półtorej mory, a sylaby mocniejsze &amp;ndash; dwie mory. Charakteryzuje się też opadającą tonacją, także w pytaniach tak/nie, co może być źródłem nieporozumień.<br /> <br /> == Fleksja ==<br /> === Rzeczownik i przymiotnik ===<br /> Tarejskie rzeczowniki i przymiotniki odmieniają się przez następujące kategorie gramatyczne:<br /> * przypadki &amp;ndash; mianownik, dopełniacz, celownik i biernik,<br /> * stany &amp;ndash; „pusty”, określony i nieokreślony,<br /> * liczby &amp;ndash; pojedyncza i mnoga oraz szczątkowe formy podwójnej.<br /> Ponadto, przymiotniki podlegają odmianie przez rodzaje &amp;ndash; męski, żeński i nijaki &amp;ndash; w uzgodnieniu z rzeczownikiem, który określają. Formą prototypową &amp;ndash; słownikową jest mianownik w stanie pustym w liczbie pojedynczej, w przypadku przymiotnika w rodzaju męskim. Końcówki, które przyjmują poszczególne rzeczowniki i przymiotniki są uzależnione od ostatniego dźwięku lub serii dźwięków, a nie od rodzaju.<br /> <br /> Rzeczowniki i przymiotniki pogrupowane są w klasy deklinacyjne, podzielone na grupy: słabą i mocną. W odmianie słabej przynależność do klasy determinuje długość rdzenia. W odmianie mocnej klasę wyznacza końcówka formy prototypowej. Daje to łącznie dziesięć klas odmiany. Ponadto, istnieją rzeczowniki i przymiotniki nieodmienne, derywowane z rdzeni jednospółgłoskowych (historycznie jedną ze spółgłosek było zwarcie krtaniowe).<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | Klasa&amp;nbsp;→<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Słaba<br /> ! colspan=&quot;24&quot; | Mocna<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Szablon / końcówka&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us, &amp;ndash;is, &amp;ndash;os<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;n<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;m<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;C<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;o<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;u<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;i<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;a<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Przykładowy&lt;br /&gt;rzeczownik&amp;nbsp;→<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲛⲩⲩⲩ}}&lt;br /&gt;''nuwu''&lt;br /&gt;„dziecko”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲁⲙⲁⲓⲁ}}&lt;br /&gt;''mamaya''&lt;br /&gt;„dolina, jar”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲡⲓⲗⲩⲥ}}&lt;br /&gt;''pilus''&lt;br /&gt;„słowo”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲓⲇⲇⲁⲛ}}&lt;br /&gt;''middan''&lt;br /&gt;„dolina”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|Ⲑⲁⲣⲱⲙ}}&lt;br /&gt;''Tharûm''&lt;br /&gt;„[[Tarum]]”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲧ}}&lt;br /&gt;''danat''&lt;br /&gt;„czerń”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟ}}&lt;br /&gt;''assarto''&lt;br /&gt;„brama”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲗⲁⲕⲩ}}&lt;br /&gt;''laku''&lt;br /&gt;„namiot”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲃⲓⲃⲓ}}&lt;br /&gt;''bibi''&lt;br /&gt;„schronienie”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ}}&lt;br /&gt;''zora''&lt;br /&gt;„niebo”<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Typowy rodzaj&lt;br /&gt;rzeczownika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''każdy''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us ''męski'', &amp;ndash;is ''żeński'', &amp;ndash;os ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Rodzaj&lt;br /&gt;przymiotnika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 5%&quot; | Liczba&lt;br /&gt;↓<br /> ! Stan&amp;nbsp;→&lt;br /&gt;Przypadek&amp;nbsp;↓<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ni<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;o<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;oti<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;u<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;it<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;at<br /> |-<br /> ! Dopełniacz<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;ûl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;al<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vsal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ol<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;il<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;al<br /> |-<br /> ! Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;os<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;us<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;is<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;îs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;as<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nun<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;min<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mîn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;on<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otin<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;un<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;in<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;în<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;an<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;3&quot; | Mn.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vyu (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnt<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnta<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;na<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ma<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;mana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idena<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adena<br /> |-<br /> ! Dopełniacz&lt;br /&gt;Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;6&quot; | &amp;ndash;wial&lt;br /&gt;&amp;ndash; yal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vnal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCatal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;owal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;unal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;idil<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;adil<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vnat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vtinat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;manat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idenas<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adenas<br /> |-<br /> |}<br /> &lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;'''Objaśnienie symboli:''' C &amp;mdash; dowolna spółgłoska; J &amp;mdash; dowolna półsamogłoska; V &amp;mdash; dowolna samogłoska; &lt;s&gt;V&lt;/s&gt; &amp;mdash; końcówka powoduje usunięcie samogłoski poprzedzającej wyznacznik deklinacji&lt;/span&gt;<br /> <br /> Przynależność przymiotnika do klasy deklinacyjnej determinuje jego końcówka deklinacyjna w rodzaju męskim. Rozkłada się to w sposób następujący:<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;u, to wtedy w rodzaju żeńskim przyjmie on końcówkę &amp;mdash;i, a w nijakim: &amp;mdash;o,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;n, to tę samą końcówkę będzie on miał w rodzaju nijakim, a w rodzaju żeńskim przybierze końcówkę &amp;mdash;a,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;m, to tę samą końcówkę będzie on miał także w rodzaju żeńskim i nijakim,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest dowolna spółgłoska, to znaczy, że posiada on tylko formy puste, równe w każdym rodzaju i może występować tylko w orzeczniku albo jako element kompozytu przymiotnikowo-rzeczownikowego.<br /> <br /> ===== Nieregularna liczba mnoga rzeczowników =====<br /> Część rzeczowników z różnych względów posiada nieregularne formy liczby mnogiej. W przeważającej części są to pozostałości systemu tworzenia liczby mnogiej niekonkatenatywnej („łamanej”). Rzeczowniki tak tworzone, pomimo mnogiego znaczenia, otrzymują pojedyncze końcówki odmiany przez przypadki. W grupie rzeczowników o takiej odmianie znajdują się:<br /> &lt;div style=&quot;column-count: 3; column-gap: 30px&quot;&gt;<br /> * ''kush'' {{tar|ⲕⲩϣ}} „droga” &amp;mdash; ''akushi'' {{tar|ⲁⲕⲩϣⲓ}} „drogi”<br /> * ''mîr'' {{tar|ⲙⲏⲣ}} „człowiek” &amp;mdash; ''mira'' {{tar|ⲙⲓⲣⲁ}} „ludzie”<br /> * ''nabi'' {{tar|ⲛⲁⲃⲓ}} „parafia” &amp;mdash; ''eneb'' {{tar|ⲉⲛⲉⲃ}} „parafie”<br /> * ''neb'' {{tar|ⲛⲉⲃ}} „ojciec” &amp;mdash; ''naba'' {{tar|ⲛⲁⲃⲁ}} „ojcowie”<br /> * ''shi'' {{tar|ϣⲓ}} „dom” &amp;mdash; ''ashû'' {{tar|ⲁϣⲱ}} „domy”<br /> * ''sînam'' {{tar|ⲥⲏⲛⲁⲙ}} „świątynia” &amp;mdash; ''sanûm'' {{tar|ⲥⲁⲛⲱⲙ}} „świątynie”<br /> * ''tel'' {{tar|ⲧⲉⲗ}} „wieża” &amp;mdash; ''telu'' {{tar|ⲧⲉⲗⲩ}} „wieże”<br /> * ''ummi'' {{tar|ⲩⲙⲙⲓ}} „matka” &amp;mdash; ''yamma'' {{tar|ⲓⲁⲙⲙⲁ}} „matki” <br /> * ''wam'' {{tar|ⲩⲁⲙ}} dzień” &amp;mdash; ''awama'' {{tar|ⲁⲩⲁⲙⲁ}} „dni”<br /> * ''zainab'' {{tar|ⲍⲁⲓⲛⲁⲃ}} „lud, plemię” &amp;mdash; ''zeneb'' {{tar|ⲍⲉⲛⲉⲃ}} „ludy, plemiona”<br /> &lt;/div&gt;<br /> Dodatkowo, części ciała występujące w parach zachowały historyczne formy liczby podwójnej, ale wyłącznie w mianowniku. W pozostałych formach odmieniają się regularnie, zgodnie z klasą deklinacyjną, do której należą.<br /> * ''bus'' {{tar|ⲃⲩⲥ}} „dłoń” &amp;ndash; ''buwa'' {{tar|ⲃⲩⲩⲁ}} „dłonie”<br /> * ''lor'' {{tar|ⲗⲟⲣ}} „oko” &amp;ndash; ''lora'' {{tar|ⲗⲟⲣⲁ}} „oczy”<br /> * ''subis'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲥ}} „ucho” &amp;ndash; ''subia'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲁ}} „uszy”<br /> * ''zeyu'' {{tar|ⲍⲉⲓⲩ}} „stopa” &amp;ndash; ''zeya'' {{tar|ⲍⲉⲓⲁ}} „stopy”<br /> <br /> ===== Inne nieregularności odmiany =====<br /> Rzeczowniki i przymiotniki, które w formie mianownikowej mają taką samą końcówkę, jaką otrzymałyby w innym przypadku, nie podwajają końcówki. Jest to szczególnie prominentna cecha nazw miejscowych zakończonych na &amp;ndash;''al'', których formy mianownika i dopełniacza w licznie pojedynczej są tożsame, ale może dotyczyć każdej innej formy, pogłębiając synkretyzm form przypadkowych.<br /> <br /> Niektóre ożywione rzeczowniki w rodzaju męskim, szczególnie te zakończone na &amp;ndash;''r'', przyjmują końcówki odmiany &amp;ndash;''n'' w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej.<br /> <br /> ==== Określoność ====<br /> Określoność jest oznaczana w tarejskim dodatkowym morfemem, mającym charakter proklitycznego morfemu, dodawanego do każdej grupy (przydawki, podmiotu) w obrębie frazy nominalnej. Morfem ten pierwotnie miał charakter rodzajnikowy, ale rozróżnienie rodzaju zanikło wraz z jego fonetyczną erozją. Morfem jest nieodmienny, posiada jednak kilka form, uzależnionych od kolejnego dźwięku. Proklityczny charakter morfemu oddaje się przez jego zapis ze znakiem rodziału ({{tar|⳿}}) w zapisie tarejskim, bądź z dywizem w transkrypcji.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 450px&quot;<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Otoczenie&lt;br /&gt;fon.<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Forma<br /> ! style=&quot;width: 60%&quot; | Przykład<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed samogł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | id&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲇ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''id-assartoti'' {{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟⲧⲓ||brama}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|l}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | il&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲗ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''il-lakû'' {{tar|ⲓⲗ⳿ⲗⲁⲕⲱ||namiot}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | im&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲙ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''im-mafela'' {{tar|ⲓⲙ⳿ⲙⲁϥⲉⲗⲁ||kropla}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|n}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | in&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲛ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''in-nurpilû'' {{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲩⲣⲡⲓⲗⲱ||urząd}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|s}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | is&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲥ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''is-sanûmi'' {{tar|ⲓⲥ⳿ⲥⲁⲛⲱⲙⲓ||świątynie}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed dowolną inną spółgł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | i&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''i-Tharûmi'' {{tar|ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ||[[Tarum]]}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==== Stopniowanie przymiotnika ====<br /> Tarejski przymiotnik posiada pięć stopni gradacji: pozytyw (stopień „równy”, używany w kontekstach, w których nic nie jest porównywane z niczym), ekwatyw (stopień „równy”, porównywane cechy są takie same), komparatyw (stopień wyższy), superlatyw (stopień „najwyższy”, cecha jest najintensywniejsza wśród porównywanych) oraz absolutyw (stopień „najwyższy”, cecha nie ma sobie równych i jest nieporównywalna z niczym). Przymiotnik stopniuje się w języku tarejskim zazwyczaj przy pomocy infiksu, który oddziela temat od wyznaczającej przynależność deklinacyjną końcówki. Wyjątkiem są przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na &amp;ndash;''m'', które przy stopniowaniu zmieniają przynależność klasową, przybierając końcówki deklinacji &amp;ndash;u. Ponadto, przymiotnik ''dobry'' posiada część form supletywnych, a przymiotniki ''zły'', ''ciemny'' oraz ''jasny'' posiadają niekonkatenatywne formy odmiany.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 750px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Pozytyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Ekwatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Komparatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Superlatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Absolutyw<br /> |-<br /> ! I &amp;ndash;u; &amp;ndash;i; &amp;ndash;o<br /> | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | (= forma podstawowa)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁⲛ–|–an–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣ–|–ush–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲋⲥ–|–iss–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲛ–|–in–}}<br /> |-<br /> ! II &amp;ndash;n; &amp;ndash;a; &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲇⲁ–|–(a)da–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ϣⲁ–|–(a)sha–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁⲋ)ⲥⲁ–|–(as)sa–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲛⲁ–|–(a)na–}}<br /> |-<br /> ! III &amp;ndash;m; &amp;ndash;m; &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲙⲩ, –ⲩⲙⲓ, –ⲩⲙⲟ|–umu, –umi, –umo}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣⲩ, –ⲩϣⲓ, –ⲩϣⲟ|–ushu, –ushi, –usho}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲋⲥⲩ, –ⲩⲋⲥⲓ, –ⲩⲋⲥⲟ|–ussu, –ussi, –usso}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲛⲩ, –ⲩⲛⲓ, –ⲩⲛⲟ|–unu, –uni, –uno}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> === Kopula i zaimek osobowy podmiotu ===<br /> Funkcja kopuli i zaimka osobowego podmiotu nie jest w języku tarejskim rozdzielna. Wcześniejsze formy rozwoju języka rozróżniały jeszcze formy sprzężone zaimek-kopula i formy rodzielne, używane gdy podmiot był wyrażony inaczej, niż przy pomocy zaimka w mianowniku. Rozróżnienie nie utrzymało się jednak w żadnym z dialektów. Jako że kopula nie jest formalnie czasownikiem, nie podlega odmianie przez czasy i tryby &amp;ndash; kontekst lub dodatkowe słowa funkcyjne, takie jak przyimki czy partykuły, podpowiadają właściwe znaczenie.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Liczba →<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Pojedyncza<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Mnoga<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15px&quot; | Osoba ↓<br /> ! style=&quot;width: 35px&quot; | Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> | {{tar|ϩⲏⲗ|hîl}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲣ|mir}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲙⲟⲗ|mol}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲣ|mer}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | {{tar|ⲍⲓⲗⲩ|zilu}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;5&quot; | 3.<br /> ! rodz. m.<br /> | {{tar|ϧⲓⲣ|hir}}<br /> | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> |-<br /> ! rodz. ż.<br /> | {{tar|ⲡⲓ|pi}}<br /> | {{tar|ⲡⲩⲣ|pur}}<br /> |-<br /> ! rodz. n.<br /> | {{tar|ϩⲩ|hu}}<br /> | {{tar|ϩⲩⲙ|hum}}<br /> |-<br /> ! brak rodzaju<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙ|sum}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗ|sul}}<br /> |-<br /> ! podmiot celownikowy<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲱⲣ|ûr}}<br /> |}<br /> <br /> Wszystkie formy kopulatywne niosą ze sobą zarówno znaczenie zaimka osobowego podmiotu, jak i czasownika „być” w znaczeniu „istnieć, egzystować”. W zależności od kontekstu, moze więc wyraz {{tar|ⲡⲓ|pi}} oznaczać: „ona” (jeśli po nim następuje kolejny czasownik), „jest” (jeśli podmiot wyrażony jest rzeczownikiem) lub „ona jest” (jeśli w zdaniu nie występuje inny podmiot ani orzeczenie). W praktyce dwa pierwsze użycia stają się stopniowo coraz rzadsze &amp;ndash; pierwsze w wyniku inkorporacji zaimka osobowego jako prefiksu koniugacyjnego (co powoduje nieprawidłową z punktu widzenia np. gramatyki polskiej redundancję typu *''ona ona śpi''), a drugie przez wzgląd na to, że „być” jest w tarejskim domyślnym orzeczeniem, więc nie ma potrzeby jego wyrażania w mowie ani na piśmie (podobnie jak np. w języku rosyjskim).<br /> <br /> Specyfiką tarejskiej gramatyki jest forma „bezrodzajowa” kopuli. Gramatyki tarejskie nazywają tę formę „wszystkorodzajową”, ponieważ używa się jej kiedy nie jesteśmy w stanie określić rodzaju gramatycznego rzeczy czy osoby, o której jest mowa, kiedy ten rodzaj jest nieistotny, albo &amp;ndash; w przypadku grupy ludzi lub rzeczy &amp;ndash; kiedy należą one do więcej niż jednego rodzaju. <br /> <br /> Forma {{tar|ⲱⲣ|ûr}}, niejako w kontraście do pozostałych, jest niepomijalna, kiedy podmiot wyrażony jest celownikiem.<br /> <br /> === Zaimki osobowe ===<br /> Chociaż zaimki osobowe w formie mianownikowej nie istnieją, tarejski posiada szereg form zależnych, w tym część reliktowych form sprzężonych, używanych wyłącznie w złożeniach z przyimkami. Zzaimki w dopełniaczu, celowniku i bierniku mają także formy akcentowane i nieakcentowane o różnych funkcjach.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Przypadek →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Dopełniacz<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Celownik<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Biernik<br /> ! Ablatyw<br /> ! Allatyw<br /> ! Komitatyw<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Forma →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}}<br /> | {{tar|ⲱⲙ|ûm}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲙ|(a)m}}<br /> | {{tar|ⲩϣⲓ|ushi}}<br /> | {{tar|ⲱϣ|ûsh}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϣ|(a)sh}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲇⲁ|mada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁ|ma}}<br /> | {{tar|ⲙⲓϧⲁ|miha}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲙⲁ|mima}}<br /> | {{tar|ⲙⲉ|me}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲩⲣⲁⲗ|ural}}<br /> | {{tar|ⲩⲣⲓ|uri}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲗ|ral}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲩⲣϣⲓ|urshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲣ|shûr}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲇⲁ|rada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲣⲁ|ra}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲣⲟ(ⲛ)|ro(n)}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲥⲩ|usu}}<br /> | {{tar|ⲱⲥ|ûs}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲥ|(a)s}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲓ|si}}<br /> | {{tar|(ⲓ)ⲥ|(i)s}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲇⲁ|sada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲁ|sa}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲁ|sua}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙⲁ|suma}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ|se}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥⲩ|masu}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁϣⲓ|mashi}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲛⲁⲗ|unal}}<br /> | {{tar|ⲩⲛⲓ|uni}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲗ|nal}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲱϣⲓ|nûshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲛ|shûn}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲇⲁ|nada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲁ|na}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲛⲟ(ⲛ)|no(n)}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲱⲛ|zûn}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ϩⲟⲥ|hos}}<br /> | {{tar|ϩⲱ|hû}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϩ|(a)h}}<br /> | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲏ|hî}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲇⲁ|hada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲁ|ha}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ϩ|(î)h}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲩⲥ|nus}}<br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ⲛ|(î)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲩϣ|hush}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲱⲗ|sûl}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲁϣⲓ|sashi}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲇⲁ|suda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲩ|su}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | mn.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲁⲗ|nûmal}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲓ|nûmi}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙ|nûm}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲥⲓ|ansi}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛⲥ|(a)ns}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲩⲙⲇⲁ|anumda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲩⲗ|napul}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲓ|napi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲡⲓ|anpi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲓⲥⲁ|anisa}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲓⲥ|nis}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲉⲗⲁ|gela}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲓϣⲓ|gishi}}<br /> | {{tar|ⲅⲉⲇⲁ|geda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲅⲁ|ga}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲁⲥⲁ|nasa}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϣⲁϣⲓ|shashi}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲉⲇⲁ|seda}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> Brak danej formy, oznaczony w tabeli pauzą (&amp;mdash;), wskazuje na użycie pełnej formy (jeśli dostępna), lub formy sprzężonej przypadka wymaganego przez rekcję standardową &amp;ndash; np. dla komitatywu będzie to dopełniacz.<br /> <br /> Tarejski nie posiada zaimków czy przymiotników dzierżawczych. W ich miejsce korzysta się z postponowanej konstrukcji komitatywnej z przyimkiem {{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu|do}} i odpowiednią formą sprzężoną: dopełniaczową lub komitatywną, jeśli istnieje:<br /> <br /> &lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 40px&quot;&gt;<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲙⲉ|insume|mój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲣⲟ|insuro|nasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲥⲉ|insuse|twój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲙⲁⲥ|insu mas|Pana, Pani}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲟ|insuno|wasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲍⲟⲛ|insu zon|Państwa}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱϩ|insûh|jego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱⲛ|insûn|jej}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩϩⲁⲗ|insuhal|tego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲋⲥⲩⲗ|inssul|jego, jej, tego}} (w praktyce często używany w znaczeniu „czyjś, kogoś, obojętnie kogo”)<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲱⲙ|insunûm|ich, mężczyzn}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲡ|insunap|ich, kobiet}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲅⲉⲗⲁ|insugela|ich, rzeczy, zwierząt, itp.}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲥⲁ|insunasa|ich, obojętnie kogo}} (rzadko używany)<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> === Partykuły deiktyczne ===<br /> Zaimki wskazujące w tarejskim wyewoluowały w nieodmienne partykuły deiktyczne. Pozwalają one na czterostopniową identyfikację położenia obiektu, o którym mowa: „ten” &amp;ndash; „ten (trochę dalej)” &amp;ndash; „tamten (trochę bliżej)” &amp;ndash; „tamten”. Znaczenie każdej partykuły uzależnione jest od tego, czy stojąca za nią grupa nominalna jest w formie określonej czy w nieokreślonej. Dodatkowo, użycie formy pustej pozwala na oddanie znaczeń „ten” i „tamten” bez kontrastowania obiektów względem siebie.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 560px&quot; <br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Liczba<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Rodzaj<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (I)&lt;br /&gt;„ten”<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień II<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień III<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień IV<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień V<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (VI)&lt;br /&gt;„tamten”<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mn.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma pusta<br /> |}<br /> <br /> === Liczebnik ===<br /> Tarejski posiada dziesiętny system liczebnikowy. Liczebniki główne nie odmieniają się przez rodzaj, liczebniki porządkowe natomiast posiadają formy męskie, żeńskie i nijakie. Jako że derywacja form dla rodzaju żeńskiego i nijakiego jest przewidywalna, w tabeli poniżej przedstawione zostaną tylko liczebniki porządkowe w rodzaju męskim.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 1050px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 1<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|Ⲁ}}<br /> | {{tar|ⲩⲉ|we}}<br /> | {{tar|ⲧⲁⲃⲩ|tabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 11<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲀ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲩⲉ|mûtwe}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲧⲁⲃⲩ|pammûttabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 30<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲃⲁ|maba}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲁⲃⲩ|pammabu}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> ! {{tar|Ⲃ}}<br /> | {{tar|ⲥⲓⲛⲁ|sina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲓⲛⲩ|pamsinu}}<br /> ! 12<br /> ! {{tar|ⲒⲂ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲁ|mûssina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲩ|pammûssinu}}<br /> ! 40<br /> ! {{tar|ⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲓⲙⲓ|khimi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲓⲙⲩ|pamkhimu}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> ! {{tar|Ⲅ}}<br /> | {{tar|ϣⲩⲛⲇ|shund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩⲛⲇⲩ|pamshundu}}<br /> ! 13<br /> ! {{tar|ⲒⲄ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇ|mûtshund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇⲩ|pammûtshundu}}<br /> ! 50<br /> ! {{tar|Ⲕ}}<br /> | {{tar|ⲧⲟ|to}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲧⲟⲧⲩ|pamtotu}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> ! {{tar|Ⲇ}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲛⲧ|fant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϥⲁⲛⲧⲩ|pamfantu}}<br /> ! 14<br /> ! {{tar|ⲒⲆ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧ|mûtfant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧⲩ|pammûtfantu}}<br /> ! 60<br /> ! {{tar|ⲔⲒ}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲥⲓ|sasi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲁⲥⲩ|pamsasu}}<br /> |-<br /> ! 5<br /> ! {{tar|Ⲉ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲓⲁ|diya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲓⲩ|pamdiyu}}<br /> ! 15<br /> ! {{tar|ⲒⲈ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲇⲓⲓⲁ|mûdiya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲇⲓⲓⲩ|pammûdiyu}}<br /> ! 70<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ϣⲩϥⲩ|shufu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩϥⲩ|pamshufu}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> ! {{tar|Ⲋ}}<br /> | {{tar|ⲥⲟⲓⲁ|soya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲟⲓⲩ|pamsoyu}}<br /> ! 16<br /> ! {{tar|ⲒⲊ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲁ|mûssoya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲩ|pammûssoyu}}<br /> ! 80<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲉⲙⲩ|khemu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲉⲙⲩ|pamkhemu}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> ! {{tar|Ⲍ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲛ|shan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙmϣⲁⲛⲩ|pamshanu}}<br /> ! 17<br /> ! {{tar|ⲒⲌ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲁⲛ|mûtshan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲁⲛⲩ|pammûtshanu}}<br /> ! 90<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲥⲩ|pasu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲡⲁⲥⲩ|pampasu}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> ! {{tar|Ⲏ}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲙ|kham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲁⲙⲩ|pamkhamu}}<br /> ! 18<br /> ! {{tar|ⲒⲎ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲕⲭⲁⲙ|mûkkham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲕⲭⲁⲙⲩ|pammûkkhamu}}<br /> ! 100<br /> ! {{tar|Ⲗ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲇⲁ|shada}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲁⲇⲩ|pamshadu}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> ! {{tar|Ⲑ}}<br /> | {{tar|ⲁⲥⲓⲧ|asit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲁⲥⲓⲧⲩ|pamasitu}}<br /> ! 19<br /> ! {{tar|ⲒⲐ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧ|mûtasit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧⲩ|pammûtasitu}}<br /> ! 500<br /> ! {{tar|Ⲙ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲋⲥⲁ|dissa}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲋⲥⲩ|pamdissu}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> ! {{tar|Ⲓ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧ|mût}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲩ|pammûtu}}<br /> ! 20<br /> ! {{tar|ⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲓⲁⲧ|yat}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲓⲁⲧⲩ|pamyatu}}<br /> ! 1000<br /> ! {{tar|Ⲛ}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϩⲁⲗⲩ|pamhalu}}<br /> |}<br /> <br /> === Czasownik ===<br /> Etymologia odmiany czasownika w tarejskim ma najprawdopodobniej aglutynacyjną genezę i nie jest wyprowadzalna z języka pranuweńskiego w bezpośredni sposób. Tarejski czasownik niesie ze sobą następujące informacje o następujących kategoriach gramatycznych:<br /> * osobę (pod postacią końcówek osobowych oraz ruchomej klityki osobowej, funkcyjnie bliskiej zaimkowi osobowemu podmiotu),<br /> * czas, tryb i aspekt &amp;ndash; granica między kategorią czasu i aspektu w tarejskim jest dość płynna, a formy wyrażające te kategorie nazywa się zbiorczo „czasoaspektami”. Język tarejski posiada siedem takich konstrukcji czasoaspektowych: ''imperfectum'' („[przeszły] niedokonany”), ''stativum'' („[przeszły] dokonany”), ''indefinitum'' („nieprzeszły”), ''potentialis'' („potencjalny”), ''conditionalis'' („warunkowy”), ''inferentialis'' („nieświadka”) oraz ''imperativum'' („rozkazujący”), <br /> * stronę &amp;ndash; domyślną stroną jest strona czynna. Stronę bierną stanu oraz stronę zwrotną wyraża się za pomocą morfemów fleksyjnych. Strona bierna procesu jest konstrukcją peryfrastyczną.<br /> Dodatkowo, wyróżnia się następujące formy bezosobowe:<br /> * bezokolicznik prosty i kauzatywny,<br /> * imiesłów przymiotnikowy uprzedni bierny, imiesłów przymiotnikowy uprzedni czynny,<br /> * supinum.<br /> Czasowniki dzielą się na kilka klas odmian, uzależnionych od budowy rdzenia czasownika bazowego, tzn. pomijających ewentualne prefiksy:<br /> * klasa I: rdzenie mocne (C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;C&amp;mdash;C),<br /> * klasa II: rdzenie zgeminowane (G&amp;mdash;C, C&amp;mdash;G),<br /> * klasa III: rdzenie słabe inicjalnie (J&amp;mdash;C, J&amp;mdash;C&amp;mdash;C),<br /> * klasa IV: rdzenie słabe finalnie (C&amp;mdash;J, C&amp;mdash;J&amp;mdash;C).<br /> Dodatkowo, część czasowników jest nieregularna w wyniku zmian fonetycznych lub suplecji. Zbiór ten czasem nazywa się klasą V. <br /> <br /> ==== Formy bezosobowe ====<br /> <br /> ==== Formy osobowe ====<br /> <br /> ===== Klityki osobowe =====<br /> Klityki osobowe mogą być umieszczone na początku lub na końcu formy czasownika. Prepozycja klityki to forma neutralna &amp;ndash; postpozycją sugeruje się podkreślenie roli podmiotu w kontekście wypowiedzi. Klityki przybierają różne formy w zależności od ich kontekstu fonetycznego, a także &amp;ndash; w 3. osobie &amp;ndash; od rodzaju (lub jego braku). Tabela poniżej prezentuje wszystkie formy klityczne.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 450px&quot;<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Nagłos, przed samogł.<br /> ! Nagłos, przed spółgł.<br /> ! Wygłos, po samogł.<br /> ! Wygłos, po spółgł.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲓⲙ&amp;ndash;|im&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲓ&amp;ndash;|i&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;y}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲙ|&amp;ndash;im}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲓⲛ&amp;ndash;|in&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲛⲓ&amp;ndash;|ni&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲛ|&amp;ndash;n}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲕ&amp;ndash;|ak&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲕ|&amp;ndash;k}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛ&amp;ndash;|ten&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲧⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|te(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲧⲉⲛ|&amp;ndash;ten}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲧⲉⲛ|&amp;ndash;aten}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;6&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲉϥ&amp;ndash;|ef&amp;ndash;}}<br /> | rowspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲉ&amp;ndash;|e&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϥⲩ|&amp;ndash;fu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉϥ|&amp;ndash;ef}}<br /> |-<br /> ! r.ż.<br /> | {{tar|ⲉⲥ&amp;ndash;|es&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲩ|&amp;ndash;su}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲥ|&amp;ndash;es}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | {{tar|ⲉⲍ&amp;ndash;|ez&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲍⲩ|&amp;ndash;ⲍu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲍ|&amp;ndash;ez}}<br /> |-<br /> ! bezrodz.<br /> | {{tar|ⲓϩ&amp;ndash;|ih&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲓ&amp;ndash;|hi&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩ|&amp;ndash;h}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓϩ|&amp;ndash;ih}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! żywotny<br /> | {{tar|ⲥⲉⲛ&amp;ndash;|sen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|se(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲉⲛ|&amp;ndash;sen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲥⲉⲛ|&amp;ndash;asen}}<br /> |-<br /> ! nieżywotny<br /> | {{tar|ϩⲉⲛ&amp;ndash;|hen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|he(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩⲉⲛ|&amp;ndash;hen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁϩⲉⲛ|&amp;ndash;ahen}}<br /> |}<br /> <br /> <br /> [[Kategoria:Języki Kyonu|Tarejski]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_tarejski&diff=23438 2018-01-30T23:33:00Z

<p>Widsið: /* Czasownik */</p> <hr /> <div>{{ język<br /> | kolor = #7851A9 | nazwa = tarejski | nazwa własna = Ⲑⲁⲣⲩ ''Tharu''<br /> | twórca = [[User:Widsið|Widsið]] | rok = 2017-2018 | cel = użytkowanie w conworldzie | wersja = 0.5 | nazwa conworldu = [[Kyon]]<br /> | państwa = [[Tarum]] | regiony = wschodni Kyon | mówiący = bd.<br /> | alfabet = nieopracowany conscript (''in loco'': alfabet koptyjski)<br /> | typologia = fleksyjny niekonkatenatywny&lt;br /&gt;VSO<br /> | klasyfikacja = <br /> '''języki nuweńskie''' (?)<br /> : języki antyponuweńskie<br /> :: tarejski<br /> }}<br /> '''Język tarejski''' (Ⲑⲁⲣⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Tharu epilu'' [{{IPA|ˈtʰɑ.ru e̞ˈpi.lu}}]) &amp;ndash; język o nieustalonej klasyfikacji, powszechnie uważany za członka grupy [[języki nuweńskie|języków nuweńskich]], w której tworzy oddzielną podgrupę ''antyponuweńską''. Tarejski jest językiem urzędowym [[Tarum]], chociaż najprawdopodobniej rozwinął się w innej części świata, skąd do wschodniego Kyonu został zawleczony w wyniku niemożliwej do umieszczenia w czasie wędrówki ludów. Izolacja geopolityczna kraju sprawiła, że jest niemal całkowicie wolny od identyfikowalnego zewnętrznego wpływu, chociaż dzieli kilkanaście leksemów, głównie dotyczących fauny i flory, z językami prymitywnych plemion zamieszkujących otaczające Tarum lasy deszczowe.<br /> <br /> Obecnie można wyróżnić dziewięć dialektów języka tarejskiego, a ich zasięg pokrywa się mniej więcej z podziałem administracyjnym kraju, opartym w dużej mierze o naturalne przeszkody dla rozwoju osadnictwa. Istnieje również odgórnie regulowany język standardowy (Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Assemanu epilu'' „oczyszczony język”), używany przede wszystkim w oficjalnej komunikacji. Tarejski zapisywany jest pismem alfabetycznym nieco przypominającym [[runy nuweńskie]]. Pismo ma charakter alfabetyczny i w dużej mierze dobrze odzwierciedla wymowę, dosyć mocno trzymając się zasady „jeden znak &amp;ndash; jeden dźwięk”. Zarówno słownictwo, jak i niekonkatenatywna morfologia języka są sprowadzalne do [[język pranuweński|pranuweńszczyzny]], ale badania tarejskiego zawsze były utrudnione ze względu na zamknięty charakter Tarum.<br /> <br /> Można przypuszczać, że niedawne otwarcie Tarum na świat w połączeniu z ożywionym zainteresowaniem obcymi kulturami na całym świecie będzie sprzyjało badaniom lokalnej mowy i pozwoli na udzielenie odpowiedzi na wiele pytań, dotyczących zarówno języka, jak i etnogenezy Tarejów.<br /> <br /> == Fonetyka i fonologia ==<br /> Tarejski posiada prosty system dźwiękowy, składający się z ośmiu samogłosek, dwóch półsamogłosek oraz osiemnastu spółgłosek.<br /> === Samogłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; |<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Przednie<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Środkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Tylne<br /> |-<br /> ! Przymknięte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/ ・ ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> |-<br /> ! Średnie<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> ! Otwarte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |}<br /> Tarejski system samogłoskowy wyraźnie ciąży ku większemu przymknięciu, jednocześnie nie przesuwając się wyraźnie ani w przód, ani w tył jamy ustnej. Środkowe przymknięte samogłoski ‹ⲏ› /{{IPA|ɨ}}/ i ‹ⲱ› /{{IPA|ʉ}}/ są nieco bardziej otwarte, niż skrajne ‹ⲓ› /{{IPA|i}}/ i ‹ⲩ› /{{IPA|u}}/. Warto zauważyć, że tylne samogłoski są zawsze zaokrąglone, a przednie &amp;ndash; nigdy. Zaokrąglenie jest wyraźne i skompresowane. Samogłoski nie ulegają redukcji w pozycji nieakcentowanej. Długość samogłoski nie ma fonemicznego znaczenia, chociaż najprawdopodobniej opozycja iloczasowa istniała w przeszłości &amp;ndash; wskazuje na to obecność długich dźwięków we wszystkich pozostałych językach nuweńskich. W tarejskim dyftongi nie występują; ostatni z notowanych jeszcze [[kalendarze Kyonu|300 lat temu]] dyftongów ‹ⲁⲓ› uległ koalescencji do /{{IPA|æ}}/, a w dalszej perspektywie najpewniej zleje się z ‹ⲉ› /{{IPA|e̞}}/, do którego stopniowo zbliża się w wymowie. Ortografia tarejska nie oznacza historycznych dyftongów we współczesnych pismach w myśl zasady o fonemiczności, jednak można je znaleźć w starszych tekstach. <br /> <br /> === Półsamogłoski ===<br /> Tarejski posiada dwie półsamogłoski /{{IPA|j}}/ i /{{IPA|w}}/, zapisywane jak ich samogłoskowe odpowiedniki: ‹ⲓ› oraz ‹ⲩ›. Mają one specjalny status w systemie morfofonemicznym tego języka: mimo że inaczej niż samogłoski nie mogą stanowić jądra sylaby, zdarza się, że rdzenie spółgłoskowe są przez nie dopełniane, tak jakby stanowiły one prawdziwe samogłoski, zachowując jednak swój spółgłoskowy status, tzn. tworząc dodatkowy element spółgłoskowego łańcucha. Dodatkowo, rdzenie w których skład wchodzą półsamogłoski, nazywane są rdzeniami płynnymi i podlegają nieco innym zasadom odmiany.<br /> <br /> === Spółgłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1000px&quot;<br /> |-<br /> ! <br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowo-&lt;br /&gt;-zębowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Dziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Zadziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Podniebienne<br /> |-<br /> ! Nosowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲙ /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲛ /{{IPA|n}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Zwarto-&lt;br /&gt;-wybuchowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲡ /{{IPA|p}}/・ⲫ /{{IPA|pʰ}}/・ⲃ /{{IPA|b}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲧ /{{IPA|t}}/・ⲑ /{{IPA|tʰ}}/・ⲇ /{{IPA|d}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲕ /{{IPA|k}}/・ⲭ /{{IPA|kʰ}}/・ⲅ /{{IPA|g}}/<br /> |-<br /> ! Szczelinowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϥ /{{IPA|f}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲥ /{{IPA|s}}/・ⲍ /{{IPA|z}}/・(ⲋⲥ /{{IPA|sː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϣ /{{IPA|ʃ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϧ /{{IPA|ɣ}}/<br /> |-<br /> ! Drżące<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲣ /{{IPA|r}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Aproksymanty<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲗ /{{IPA|l}}/・(ϯⲗ /{{IPA|lː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |}<br /> Charakterystyczną cechą tarejskiej fonologii jest fonemiczny kontrast między aspirowanymi, nieaspirowanymi i dźwięcznymi spółgłoskami zwartymi, nieobecny w pokrewnych językach. Ponadto, inaczej niż samogłoski, spółgłoski ulegają szeregowi przemian pozycyjnych. <br /> <br /> Status geminat ‹ⲋⲥ› oraz ‹ϯⲗ›, wywodzących się z dawnych zbitek spółgłoskowych *vs oraz *tl &amp;ndash; stąd ich nietypowy zapis &amp;ndash; jest niejasny. Przez Tarejów są one odbierane jako jeden dźwięk i nie rozdziela się ich przy podziale na sylaby: Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ → Ⲁ・ⲋⲥⲉ・ⲙⲁ・ⲛⲩ. Jednocześnie trudno jest wskazać na pary minimalne, które pozwalałyby uznać je za odrębne fonemy. Nieco inaczej traktowane jest ‹ⲛⲛ› [{{IPA|nː}}], często wyraźnie artykulacyjnie rozdzielane na dwa elementy a nie przytrzymane.<br /> <br /> Obserwuje się w tarejskim zjawisko lenicji, w języku standardowym i większości dialektów dotyczy ono jednak wyłącznie dźwięcznych spółgłosek zwartych, które w pozycji między dwiema samogłoskami ulegają frykatywizacji: /{{IPA|b}}/ → [{{IPA|β}}]; /{{IPA|d}}/ → [{{IPA|ð}}]; /{{IPA|g}}/ → [{{IPA|ɣ}}]. Zjawisko to zachodzi także w pozycji międzywyrazowej, tzn. granica wyrazu jest ignorowana. Ponadto, dźwięczne spółgłoski nosowe, szczelinowe i zwarto-wybuchowe ulegają ubezdźwięcznieniu przed spółgłoską bezdźwięczną i w wygłosie, chyba że następne słowo zaczyna się na samogłoskę: wtedy dźwięczność zostaje utrzymana w wypadku spółgłosek nosowych i szczelinowych, a spółgłoski zwarto-wybuchowe zostają poddane lenicji.<br /> <br /> === Budowa sylaby ===<br /> Sylaba w języku tarejskim musi się składać przynajmniej z jednej samogłoski, do której dodatkowo może zostać dostawiony pojedynczy nagłos i podwójny wygłos:<br /> <br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;(C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) V (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) (C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> W pozycji '''C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' może stać dowolna spółgłoska, półsamogłoska, lub geminata ‹ⲋⲥ› albo ‹ϯⲗ›. W pozycjach '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' i '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' nie może się znaleźć geminata, dodatkowo, jeśli w pozycji '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' pojawia się półsamogłoska, sylaba zostaje automatycznie zamknięta. Jeśli sylabę otwierała geminata, pozycja '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' również jest niedostępna.<br /> <br /> Dla celów metrycznych i prozodycznych wyróżnia się cztery rodzaje sylab. Poniższa tabela przedstawia ich nazwy oraz uproszczoną budowę, gdzie G oznacza geminatę, J oznacza półsamogłoskę, a C &amp;ndash; dowolną inną spółgłoskę.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słabsza<br /> | V<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słaba<br /> | CV, VC, JV, VJ<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocna<br /> | CVC, CVJ, JVC, GV<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocniejsza<br /> | CVCC, JVCC, GVC<br /> |}<br /> <br /> === Prozodia ===<br /> Akcent w języku tarejskim pada na przedostatnią sylabę, jest stały i ma charakter dynamiczny. Ze względu na swoją stałą pozycję, nie jest fonemiczny. Akcenty pomocnicze pojawiają się na co drugiej sylabie od końca, jeśli wyraz ma więcej niż trzy sylaby, por. np. Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ [{{IPA|e̞ˌsu.tɑˈnʉr.pɑl}}]. Tarejski jest językiem czasowanym według mor, gdzie sylaby słabsze trwają pół mory, sylaby słabe &amp;ndash; jedną morę, sylaby mocne &amp;ndash; półtorej mory, a sylaby mocniejsze &amp;ndash; dwie mory. Charakteryzuje się też opadającą tonacją, także w pytaniach tak/nie, co może być źródłem nieporozumień.<br /> <br /> == Fleksja ==<br /> === Rzeczownik i przymiotnik ===<br /> Tarejskie rzeczowniki i przymiotniki odmieniają się przez następujące kategorie gramatyczne:<br /> * przypadki &amp;ndash; mianownik, dopełniacz, celownik i biernik,<br /> * stany &amp;ndash; „pusty”, określony i nieokreślony,<br /> * liczby &amp;ndash; pojedyncza i mnoga oraz szczątkowe formy podwójnej.<br /> Ponadto, przymiotniki podlegają odmianie przez rodzaje &amp;ndash; męski, żeński i nijaki &amp;ndash; w uzgodnieniu z rzeczownikiem, który określają. Formą prototypową &amp;ndash; słownikową jest mianownik w stanie pustym w liczbie pojedynczej, w przypadku przymiotnika w rodzaju męskim. Końcówki, które przyjmują poszczególne rzeczowniki i przymiotniki są uzależnione od ostatniego dźwięku lub serii dźwięków, a nie od rodzaju.<br /> <br /> Rzeczowniki i przymiotniki pogrupowane są w klasy deklinacyjne, podzielone na grupy: słabą i mocną. W odmianie słabej przynależność do klasy determinuje długość rdzenia. W odmianie mocnej klasę wyznacza końcówka formy prototypowej. Daje to łącznie dziesięć klas odmiany. Ponadto, istnieją rzeczowniki i przymiotniki nieodmienne, derywowane z rdzeni jednospółgłoskowych (historycznie jedną ze spółgłosek było zwarcie krtaniowe).<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | Klasa&amp;nbsp;→<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Słaba<br /> ! colspan=&quot;24&quot; | Mocna<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Szablon / końcówka&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us, &amp;ndash;is, &amp;ndash;os<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;n<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;m<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;C<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;o<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;u<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;i<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;a<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Przykładowy&lt;br /&gt;rzeczownik&amp;nbsp;→<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲛⲩⲩⲩ}}&lt;br /&gt;''nuwu''&lt;br /&gt;„dziecko”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲁⲙⲁⲓⲁ}}&lt;br /&gt;''mamaya''&lt;br /&gt;„dolina, jar”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲡⲓⲗⲩⲥ}}&lt;br /&gt;''pilus''&lt;br /&gt;„słowo”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲓⲇⲇⲁⲛ}}&lt;br /&gt;''middan''&lt;br /&gt;„dolina”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|Ⲑⲁⲣⲱⲙ}}&lt;br /&gt;''Tharûm''&lt;br /&gt;„[[Tarum]]”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲧ}}&lt;br /&gt;''danat''&lt;br /&gt;„czerń”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟ}}&lt;br /&gt;''assarto''&lt;br /&gt;„brama”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲗⲁⲕⲩ}}&lt;br /&gt;''laku''&lt;br /&gt;„namiot”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲃⲓⲃⲓ}}&lt;br /&gt;''bibi''&lt;br /&gt;„schronienie”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ}}&lt;br /&gt;''zora''&lt;br /&gt;„niebo”<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Typowy rodzaj&lt;br /&gt;rzeczownika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''każdy''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us ''męski'', &amp;ndash;is ''żeński'', &amp;ndash;os ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Rodzaj&lt;br /&gt;przymiotnika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 5%&quot; | Liczba&lt;br /&gt;↓<br /> ! Stan&amp;nbsp;→&lt;br /&gt;Przypadek&amp;nbsp;↓<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ni<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;o<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;oti<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;u<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;it<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;at<br /> |-<br /> ! Dopełniacz<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;ûl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;al<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vsal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ol<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;il<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;al<br /> |-<br /> ! Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;os<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;us<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;is<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;îs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;as<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nun<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;min<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mîn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;on<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otin<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;un<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;in<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;în<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;an<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;3&quot; | Mn.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vyu (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnt<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnta<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;na<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ma<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;mana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idena<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adena<br /> |-<br /> ! Dopełniacz&lt;br /&gt;Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;6&quot; | &amp;ndash;wial&lt;br /&gt;&amp;ndash; yal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vnal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCatal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;owal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;unal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;idil<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;adil<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vnat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vtinat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;manat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idenas<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adenas<br /> |-<br /> |}<br /> &lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;'''Objaśnienie symboli:''' C &amp;mdash; dowolna spółgłoska; J &amp;mdash; dowolna półsamogłoska; V &amp;mdash; dowolna samogłoska; &lt;s&gt;V&lt;/s&gt; &amp;mdash; końcówka powoduje usunięcie samogłoski poprzedzającej wyznacznik deklinacji&lt;/span&gt;<br /> <br /> Przynależność przymiotnika do klasy deklinacyjnej determinuje jego końcówka deklinacyjna w rodzaju męskim. Rozkłada się to w sposób następujący:<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;u, to wtedy w rodzaju żeńskim przyjmie on końcówkę &amp;mdash;i, a w nijakim: &amp;mdash;o,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;n, to tę samą końcówkę będzie on miał w rodzaju nijakim, a w rodzaju żeńskim przybierze końcówkę &amp;mdash;a,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;m, to tę samą końcówkę będzie on miał także w rodzaju żeńskim i nijakim,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest dowolna spółgłoska, to znaczy, że posiada on tylko formy puste, równe w każdym rodzaju i może występować tylko w orzeczniku albo jako element kompozytu przymiotnikowo-rzeczownikowego.<br /> <br /> ===== Nieregularna liczba mnoga rzeczowników =====<br /> Część rzeczowników z różnych względów posiada nieregularne formy liczby mnogiej. W przeważającej części są to pozostałości systemu tworzenia liczby mnogiej niekonkatenatywnej („łamanej”). Rzeczowniki tak tworzone, pomimo mnogiego znaczenia, otrzymują pojedyncze końcówki odmiany przez przypadki. W grupie rzeczowników o takiej odmianie znajdują się:<br /> &lt;div style=&quot;column-count: 3; column-gap: 30px&quot;&gt;<br /> * ''kush'' {{tar|ⲕⲩϣ}} „droga” &amp;mdash; ''akushi'' {{tar|ⲁⲕⲩϣⲓ}} „drogi”<br /> * ''mîr'' {{tar|ⲙⲏⲣ}} „człowiek” &amp;mdash; ''mira'' {{tar|ⲙⲓⲣⲁ}} „ludzie”<br /> * ''nabi'' {{tar|ⲛⲁⲃⲓ}} „parafia” &amp;mdash; ''eneb'' {{tar|ⲉⲛⲉⲃ}} „parafie”<br /> * ''neb'' {{tar|ⲛⲉⲃ}} „ojciec” &amp;mdash; ''naba'' {{tar|ⲛⲁⲃⲁ}} „ojcowie”<br /> * ''shi'' {{tar|ϣⲓ}} „dom” &amp;mdash; ''ashû'' {{tar|ⲁϣⲱ}} „domy”<br /> * ''sînam'' {{tar|ⲥⲏⲛⲁⲙ}} „świątynia” &amp;mdash; ''sanûm'' {{tar|ⲥⲁⲛⲱⲙ}} „świątynie”<br /> * ''tel'' {{tar|ⲧⲉⲗ}} „wieża” &amp;mdash; ''telu'' {{tar|ⲧⲉⲗⲩ}} „wieże”<br /> * ''ummi'' {{tar|ⲩⲙⲙⲓ}} „matka” &amp;mdash; ''yamma'' {{tar|ⲓⲁⲙⲙⲁ}} „matki” <br /> * ''wam'' {{tar|ⲩⲁⲙ}} dzień” &amp;mdash; ''awama'' {{tar|ⲁⲩⲁⲙⲁ}} „dni”<br /> * ''zainab'' {{tar|ⲍⲁⲓⲛⲁⲃ}} „lud, plemię” &amp;mdash; ''zeneb'' {{tar|ⲍⲉⲛⲉⲃ}} „ludy, plemiona”<br /> &lt;/div&gt;<br /> Dodatkowo, części ciała występujące w parach zachowały historyczne formy liczby podwójnej, ale wyłącznie w mianowniku. W pozostałych formach odmieniają się regularnie, zgodnie z klasą deklinacyjną, do której należą.<br /> * ''bus'' {{tar|ⲃⲩⲥ}} „dłoń” &amp;ndash; ''buwa'' {{tar|ⲃⲩⲩⲁ}} „dłonie”<br /> * ''lor'' {{tar|ⲗⲟⲣ}} „oko” &amp;ndash; ''lora'' {{tar|ⲗⲟⲣⲁ}} „oczy”<br /> * ''subis'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲥ}} „ucho” &amp;ndash; ''subia'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲁ}} „uszy”<br /> * ''zeyu'' {{tar|ⲍⲉⲓⲩ}} „stopa” &amp;ndash; ''zeya'' {{tar|ⲍⲉⲓⲁ}} „stopy”<br /> <br /> ===== Inne nieregularności odmiany =====<br /> Rzeczowniki i przymiotniki, które w formie mianownikowej mają taką samą końcówkę, jaką otrzymałyby w innym przypadku, nie podwajają końcówki. Jest to szczególnie prominentna cecha nazw miejscowych zakończonych na &amp;ndash;''al'', których formy mianownika i dopełniacza w licznie pojedynczej są tożsame, ale może dotyczyć każdej innej formy, pogłębiając synkretyzm form przypadkowych.<br /> <br /> Niektóre ożywione rzeczowniki w rodzaju męskim, szczególnie te zakończone na &amp;ndash;''r'', przyjmują końcówki odmiany &amp;ndash;''n'' w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej.<br /> <br /> ==== Określoność ====<br /> Określoność jest oznaczana w tarejskim dodatkowym morfemem, mającym charakter proklitycznego morfemu, dodawanego do każdej grupy (przydawki, podmiotu) w obrębie frazy nominalnej. Morfem ten pierwotnie miał charakter rodzajnikowy, ale rozróżnienie rodzaju zanikło wraz z jego fonetyczną erozją. Morfem jest nieodmienny, posiada jednak kilka form, uzależnionych od kolejnego dźwięku. Proklityczny charakter morfemu oddaje się przez jego zapis ze znakiem rodziału ({{tar|⳿}}) w zapisie tarejskim, bądź z dywizem w transkrypcji.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 450px&quot;<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Otoczenie&lt;br /&gt;fon.<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Forma<br /> ! style=&quot;width: 60%&quot; | Przykład<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed samogł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | id&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲇ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''id-assartoti'' {{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟⲧⲓ||brama}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|l}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | il&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲗ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''il-lakû'' {{tar|ⲓⲗ⳿ⲗⲁⲕⲱ||namiot}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | im&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲙ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''im-mafela'' {{tar|ⲓⲙ⳿ⲙⲁϥⲉⲗⲁ||kropla}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|n}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | in&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲛ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''in-nurpilû'' {{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲩⲣⲡⲓⲗⲱ||urząd}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|s}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | is&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲥ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''is-sanûmi'' {{tar|ⲓⲥ⳿ⲥⲁⲛⲱⲙⲓ||świątynie}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed dowolną inną spółgł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | i&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''i-Tharûmi'' {{tar|ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ||[[Tarum]]}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==== Stopniowanie przymiotnika ====<br /> Tarejski przymiotnik posiada pięć stopni gradacji: pozytyw (stopień „równy”, używany w kontekstach, w których nic nie jest porównywane z niczym), ekwatyw (stopień „równy”, porównywane cechy są takie same), komparatyw (stopień wyższy), superlatyw (stopień „najwyższy”, cecha jest najintensywniejsza wśród porównywanych) oraz absolutyw (stopień „najwyższy”, cecha nie ma sobie równych i jest nieporównywalna z niczym). Przymiotnik stopniuje się w języku tarejskim zazwyczaj przy pomocy infiksu, który oddziela temat od wyznaczającej przynależność deklinacyjną końcówki. Wyjątkiem są przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na &amp;ndash;''m'', które przy stopniowaniu zmieniają przynależność klasową, przybierając końcówki deklinacji &amp;ndash;u. Ponadto, przymiotnik ''dobry'' posiada część form supletywnych, a przymiotniki ''zły'', ''ciemny'' oraz ''jasny'' posiadają niekonkatenatywne formy odmiany.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 750px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Pozytyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Ekwatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Komparatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Superlatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Absolutyw<br /> |-<br /> ! I &amp;ndash;u; &amp;ndash;i; &amp;ndash;o<br /> | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | (= forma podstawowa)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁⲛ–|–an–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣ–|–ush–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲋⲥ–|–iss–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲛ–|–in–}}<br /> |-<br /> ! II &amp;ndash;n; &amp;ndash;a; &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲇⲁ–|–(a)da–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ϣⲁ–|–(a)sha–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁⲋ)ⲥⲁ–|–(as)sa–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲛⲁ–|–(a)na–}}<br /> |-<br /> ! III &amp;ndash;m; &amp;ndash;m; &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲙⲩ, –ⲩⲙⲓ, –ⲩⲙⲟ|–umu, –umi, –umo}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣⲩ, –ⲩϣⲓ, –ⲩϣⲟ|–ushu, –ushi, –usho}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲋⲥⲩ, –ⲩⲋⲥⲓ, –ⲩⲋⲥⲟ|–ussu, –ussi, –usso}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲛⲩ, –ⲩⲛⲓ, –ⲩⲛⲟ|–unu, –uni, –uno}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> === Kopula i zaimek osobowy podmiotu ===<br /> Funkcja kopuli i zaimka osobowego podmiotu nie jest w języku tarejskim rozdzielna. Wcześniejsze formy rozwoju języka rozróżniały jeszcze formy sprzężone zaimek-kopula i formy rodzielne, używane gdy podmiot był wyrażony inaczej, niż przy pomocy zaimka w mianowniku. Rozróżnienie nie utrzymało się jednak w żadnym z dialektów. Jako że kopula nie jest formalnie czasownikiem, nie podlega odmianie przez czasy i tryby &amp;ndash; kontekst lub dodatkowe słowa funkcyjne, takie jak przyimki czy partykuły, podpowiadają właściwe znaczenie.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Liczba →<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Pojedyncza<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Mnoga<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15px&quot; | Osoba ↓<br /> ! style=&quot;width: 35px&quot; | Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> | {{tar|ϩⲏⲗ|hîl}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲣ|mir}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲙⲟⲗ|mol}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲣ|mer}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | {{tar|ⲍⲓⲗⲩ|zilu}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;5&quot; | 3.<br /> ! rodz. m.<br /> | {{tar|ϧⲓⲣ|hir}}<br /> | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> |-<br /> ! rodz. ż.<br /> | {{tar|ⲡⲓ|pi}}<br /> | {{tar|ⲡⲩⲣ|pur}}<br /> |-<br /> ! rodz. n.<br /> | {{tar|ϩⲩ|hu}}<br /> | {{tar|ϩⲩⲙ|hum}}<br /> |-<br /> ! brak rodzaju<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙ|sum}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗ|sul}}<br /> |-<br /> ! podmiot celownikowy<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲱⲣ|ûr}}<br /> |}<br /> <br /> Wszystkie formy kopulatywne niosą ze sobą zarówno znaczenie zaimka osobowego podmiotu, jak i czasownika „być” w znaczeniu „istnieć, egzystować”. W zależności od kontekstu, moze więc wyraz {{tar|ⲡⲓ|pi}} oznaczać: „ona” (jeśli po nim następuje kolejny czasownik), „jest” (jeśli podmiot wyrażony jest rzeczownikiem) lub „ona jest” (jeśli w zdaniu nie występuje inny podmiot ani orzeczenie). W praktyce dwa pierwsze użycia stają się stopniowo coraz rzadsze &amp;ndash; pierwsze w wyniku inkorporacji zaimka osobowego jako prefiksu koniugacyjnego (co powoduje nieprawidłową z punktu widzenia np. gramatyki polskiej redundancję typu *''ona ona śpi''), a drugie przez wzgląd na to, że „być” jest w tarejskim domyślnym orzeczeniem, więc nie ma potrzeby jego wyrażania w mowie ani na piśmie (podobnie jak np. w języku rosyjskim).<br /> <br /> Specyfiką tarejskiej gramatyki jest forma „bezrodzajowa” kopuli. Gramatyki tarejskie nazywają tę formę „wszystkorodzajową”, ponieważ używa się jej kiedy nie jesteśmy w stanie określić rodzaju gramatycznego rzeczy czy osoby, o której jest mowa, kiedy ten rodzaj jest nieistotny, albo &amp;ndash; w przypadku grupy ludzi lub rzeczy &amp;ndash; kiedy należą one do więcej niż jednego rodzaju. <br /> <br /> Forma {{tar|ⲱⲣ|ûr}}, niejako w kontraście do pozostałych, jest niepomijalna, kiedy podmiot wyrażony jest celownikiem.<br /> <br /> === Zaimki osobowe ===<br /> Chociaż zaimki osobowe w formie mianownikowej nie istnieją, tarejski posiada szereg form zależnych, w tym część reliktowych form sprzężonych, używanych wyłącznie w złożeniach z przyimkami. Zzaimki w dopełniaczu, celowniku i bierniku mają także formy akcentowane i nieakcentowane o różnych funkcjach.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Przypadek →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Dopełniacz<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Celownik<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Biernik<br /> ! Ablatyw<br /> ! Allatyw<br /> ! Komitatyw<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Forma →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}}<br /> | {{tar|ⲱⲙ|ûm}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲙ|(a)m}}<br /> | {{tar|ⲩϣⲓ|ushi}}<br /> | {{tar|ⲱϣ|ûsh}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϣ|(a)sh}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲇⲁ|mada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁ|ma}}<br /> | {{tar|ⲙⲓϧⲁ|miha}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲙⲁ|mima}}<br /> | {{tar|ⲙⲉ|me}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲩⲣⲁⲗ|ural}}<br /> | {{tar|ⲩⲣⲓ|uri}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲗ|ral}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲩⲣϣⲓ|urshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲣ|shûr}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲇⲁ|rada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲣⲁ|ra}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲣⲟ(ⲛ)|ro(n)}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲥⲩ|usu}}<br /> | {{tar|ⲱⲥ|ûs}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲥ|(a)s}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲓ|si}}<br /> | {{tar|(ⲓ)ⲥ|(i)s}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲇⲁ|sada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲁ|sa}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲁ|sua}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙⲁ|suma}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ|se}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥⲩ|masu}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁϣⲓ|mashi}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲛⲁⲗ|unal}}<br /> | {{tar|ⲩⲛⲓ|uni}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲗ|nal}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲱϣⲓ|nûshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲛ|shûn}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲇⲁ|nada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲁ|na}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲛⲟ(ⲛ)|no(n)}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲱⲛ|zûn}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ϩⲟⲥ|hos}}<br /> | {{tar|ϩⲱ|hû}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϩ|(a)h}}<br /> | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲏ|hî}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲇⲁ|hada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲁ|ha}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ϩ|(î)h}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲩⲥ|nus}}<br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ⲛ|(î)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲩϣ|hush}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲱⲗ|sûl}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲁϣⲓ|sashi}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲇⲁ|suda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲩ|su}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | mn.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲁⲗ|nûmal}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲓ|nûmi}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙ|nûm}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲥⲓ|ansi}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛⲥ|(a)ns}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲩⲙⲇⲁ|anumda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲩⲗ|napul}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲓ|napi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲡⲓ|anpi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲓⲥⲁ|anisa}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲓⲥ|nis}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲉⲗⲁ|gela}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲓϣⲓ|gishi}}<br /> | {{tar|ⲅⲉⲇⲁ|geda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲅⲁ|ga}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲁⲥⲁ|nasa}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϣⲁϣⲓ|shashi}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲉⲇⲁ|seda}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> Brak danej formy, oznaczony w tabeli pauzą (&amp;mdash;), wskazuje na użycie pełnej formy (jeśli dostępna), lub formy sprzężonej przypadka wymaganego przez rekcję standardową &amp;ndash; np. dla komitatywu będzie to dopełniacz.<br /> <br /> Tarejski nie posiada zaimków czy przymiotników dzierżawczych. W ich miejsce korzysta się z postponowanej konstrukcji komitatywnej z przyimkiem {{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu|do}} i odpowiednią formą sprzężoną: dopełniaczową lub komitatywną, jeśli istnieje:<br /> <br /> &lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 40px&quot;&gt;<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲙⲉ|insume|mój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲣⲟ|insuro|nasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲥⲉ|insuse|twój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲙⲁⲥ|insu mas|Pana, Pani}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲟ|insuno|wasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲍⲟⲛ|insu zon|Państwa}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱϩ|insûh|jego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱⲛ|insûn|jej}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩϩⲁⲗ|insuhal|tego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲋⲥⲩⲗ|inssul|jego, jej, tego}} (w praktyce często używany w znaczeniu „czyjś, kogoś, obojętnie kogo”)<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲱⲙ|insunûm|ich, mężczyzn}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲡ|insunap|ich, kobiet}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲅⲉⲗⲁ|insugela|ich, rzeczy, zwierząt, itp.}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲥⲁ|insunasa|ich, obojętnie kogo}} (rzadko używany)<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> === Partykuły deiktyczne ===<br /> Zaimki wskazujące w tarejskim wyewoluowały w nieodmienne partykuły deiktyczne. Pozwalają one na czterostopniową identyfikację położenia obiektu, o którym mowa: „ten” &amp;ndash; „ten (trochę dalej)” &amp;ndash; „tamten (trochę bliżej)” &amp;ndash; „tamten”. Znaczenie każdej partykuły uzależnione jest od tego, czy stojąca za nią grupa nominalna jest w formie określonej czy w nieokreślonej. Dodatkowo, użycie formy pustej pozwala na oddanie znaczeń „ten” i „tamten” bez kontrastowania obiektów względem siebie.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 560px&quot; <br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Liczba<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Rodzaj<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (I)&lt;br /&gt;„ten”<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień II<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień III<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień IV<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień V<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (VI)&lt;br /&gt;„tamten”<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mn.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma pusta<br /> |}<br /> <br /> === Liczebnik ===<br /> Tarejski posiada dziesiętny system liczebnikowy. Liczebniki główne nie odmieniają się przez rodzaj, liczebniki porządkowe natomiast posiadają formy męskie, żeńskie i nijakie. Jako że derywacja form dla rodzaju żeńskiego i nijakiego jest przewidywalna, w tabeli poniżej przedstawione zostaną tylko liczebniki porządkowe w rodzaju męskim.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 1050px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 1<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|Ⲁ}}<br /> | {{tar|ⲩⲉ|we}}<br /> | {{tar|ⲧⲁⲃⲩ|tabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 11<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲀ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲩⲉ|mûtwe}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲧⲁⲃⲩ|pammûttabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 30<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲃⲁ|maba}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲁⲃⲩ|pammabu}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> ! {{tar|Ⲃ}}<br /> | {{tar|ⲥⲓⲛⲁ|sina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲓⲛⲩ|pamsinu}}<br /> ! 12<br /> ! {{tar|ⲒⲂ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲁ|mûssina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲩ|pammûssinu}}<br /> ! 40<br /> ! {{tar|ⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲓⲙⲓ|khimi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲓⲙⲩ|pamkhimu}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> ! {{tar|Ⲅ}}<br /> | {{tar|ϣⲩⲛⲇ|shund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩⲛⲇⲩ|pamshundu}}<br /> ! 13<br /> ! {{tar|ⲒⲄ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇ|mûtshund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇⲩ|pammûtshundu}}<br /> ! 50<br /> ! {{tar|Ⲕ}}<br /> | {{tar|ⲧⲟ|to}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲧⲟⲧⲩ|pamtotu}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> ! {{tar|Ⲇ}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲛⲧ|fant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϥⲁⲛⲧⲩ|pamfantu}}<br /> ! 14<br /> ! {{tar|ⲒⲆ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧ|mûtfant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧⲩ|pammûtfantu}}<br /> ! 60<br /> ! {{tar|ⲔⲒ}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲥⲓ|sasi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲁⲥⲩ|pamsasu}}<br /> |-<br /> ! 5<br /> ! {{tar|Ⲉ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲓⲁ|diya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲓⲩ|pamdiyu}}<br /> ! 15<br /> ! {{tar|ⲒⲈ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲇⲓⲓⲁ|mûdiya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲇⲓⲓⲩ|pammûdiyu}}<br /> ! 70<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ϣⲩϥⲩ|shufu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩϥⲩ|pamshufu}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> ! {{tar|Ⲋ}}<br /> | {{tar|ⲥⲟⲓⲁ|soya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲟⲓⲩ|pamsoyu}}<br /> ! 16<br /> ! {{tar|ⲒⲊ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲁ|mûssoya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲩ|pammûssoyu}}<br /> ! 80<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲉⲙⲩ|khemu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲉⲙⲩ|pamkhemu}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> ! {{tar|Ⲍ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲛ|shan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙmϣⲁⲛⲩ|pamshanu}}<br /> ! 17<br /> ! {{tar|ⲒⲌ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲁⲛ|mûtshan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲁⲛⲩ|pammûtshanu}}<br /> ! 90<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲥⲩ|pasu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲡⲁⲥⲩ|pampasu}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> ! {{tar|Ⲏ}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲙ|kham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲁⲙⲩ|pamkhamu}}<br /> ! 18<br /> ! {{tar|ⲒⲎ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲕⲭⲁⲙ|mûkkham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲕⲭⲁⲙⲩ|pammûkkhamu}}<br /> ! 100<br /> ! {{tar|Ⲗ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲇⲁ|shada}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲁⲇⲩ|pamshadu}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> ! {{tar|Ⲑ}}<br /> | {{tar|ⲁⲥⲓⲧ|asit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲁⲥⲓⲧⲩ|pamasitu}}<br /> ! 19<br /> ! {{tar|ⲒⲐ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧ|mûtasit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧⲩ|pammûtasitu}}<br /> ! 500<br /> ! {{tar|Ⲙ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲋⲥⲁ|dissa}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲋⲥⲩ|pamdissu}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> ! {{tar|Ⲓ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧ|mût}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲩ|pammûtu}}<br /> ! 20<br /> ! {{tar|ⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲓⲁⲧ|yat}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲓⲁⲧⲩ|pamyatu}}<br /> ! 1000<br /> ! {{tar|Ⲛ}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϩⲁⲗⲩ|pamhalu}}<br /> |}<br /> <br /> === Czasownik ===<br /> Etymologia odmiany czasownika w tarejskim ma najprawdopodobniej aglutynacyjną genezę i nie jest wyprowadzalna z języka pranuweńskiego w bezpośredni sposób. Tarejski czasownik niesie ze sobą następujące informacje o następujących kategoriach gramatycznych:<br /> * osobę (pod postacią końcówek osobowych oraz ruchomej klityki osobowej, funkcyjnie bliskiej zaimkowi osobowemu podmiotu),<br /> * czas, tryb i aspekt &amp;ndash; granica między kategorią czasu i aspektu w tarejskim jest dość płynna, a formy wyrażające te kategorie nazywa się zbiorczo „czasoaspektami”. Język tarejski posiada siedem takich konstrukcji czasoaspektowych: ''imperfectum'' („[przeszły] niedokonany”), ''perfectum'' („[przeszły] dokonany”), ''indefinitum'' („nieprzeszły”), ''potentialis'' („potencjalny”), ''conditionalis'' („warunkowy”), ''inferentialis'' („nieświadka”) oraz ''imperativum'' („rozkazujący”), <br /> * stronę &amp;ndash; domyślną stroną jest strona czynna. Stronę bierną stanu oraz stronę zwrotną wyraża się za pomocą morfemów fleksyjnych. Strona bierna procesu jest konstrukcją peryfrastyczną.<br /> Dodatkowo, wyróżnia się następujące formy bezosobowe:<br /> * bezokolicznik prosty i kauzatywny,<br /> * imiesłów przymiotnikowy uprzedni bierny, imiesłów przymiotnikowy uprzedni czynny,<br /> * supinum.<br /> Czasowniki dzielą się na kilka klas odmian, uzależnionych od budowy rdzenia czasownika bazowego, tzn. pomijających ewentualne prefiksy:<br /> * klasa I: rdzenie mocne (C&amp;mdash;C, C&amp;mdash;C&amp;mdash;C),<br /> * klasa II: rdzenie zgeminowane (G&amp;mdash;C, C&amp;mdash;G),<br /> * klasa III: rdzenie słabe inicjalnie (J&amp;mdash;C, J&amp;mdash;C&amp;mdash;C),<br /> * klasa IV: rdzenie słabe finalnie (C&amp;mdash;J, C&amp;mdash;J&amp;mdash;C).<br /> Dodatkowo, część czasowników jest nieregularna w wyniku zmian fonetycznych lub suplecji.<br /> <br /> ==== Klityki osobowe ====<br /> Klityki osobowe mogą być umieszczone na początku lub na końcu formy czasownika. Prepozycja klityki to forma neutralna &amp;ndash; postpozycją sugeruje się podkreślenie roli podmiotu w kontekście wypowiedzi. Klityki przybierają różne formy w zależności od ich kontekstu fonetycznego, a także &amp;ndash; w 3. osobie &amp;ndash; od rodzaju (lub jego braku). Tabela poniżej prezentuje wszystkie formy klityczne.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 450px&quot;<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> ! Nagłos, przed samogł.<br /> ! Nagłos, przed spółgł.<br /> ! Wygłos, po samogł.<br /> ! Wygłos, po spółgł.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲓⲙ&amp;ndash;|im&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲓ&amp;ndash;|i&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓ|&amp;ndash;y}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲙ|&amp;ndash;im}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲓⲛ&amp;ndash;|in&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲛⲓ&amp;ndash;|ni&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲛ|&amp;ndash;n}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓⲛ|&amp;ndash;in}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲕ&amp;ndash;|ak&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲕ|&amp;ndash;k}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲕ|&amp;ndash;ak}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛ&amp;ndash;|ten&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲧⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|te(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲧⲉⲛ|&amp;ndash;ten}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲧⲉⲛ|&amp;ndash;aten}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;6&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲉϥ&amp;ndash;|ef&amp;ndash;}}<br /> | rowspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲉ&amp;ndash;|e&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϥⲩ|&amp;ndash;fu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉϥ|&amp;ndash;ef}}<br /> |-<br /> ! r.ż.<br /> | {{tar|ⲉⲥ&amp;ndash;|es&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲩ|&amp;ndash;su}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲥ|&amp;ndash;es}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | {{tar|ⲉⲍ&amp;ndash;|ez&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲍⲩ|&amp;ndash;ⲍu}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲉⲍ|&amp;ndash;ez}}<br /> |-<br /> ! bezrodz.<br /> | {{tar|ⲓϩ&amp;ndash;|ih&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲓ&amp;ndash;|hi&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩ|&amp;ndash;h}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲓϩ|&amp;ndash;ih}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! żywotny<br /> | {{tar|ⲥⲉⲛ&amp;ndash;|sen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|se(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲥⲉⲛ|&amp;ndash;sen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁⲥⲉⲛ|&amp;ndash;asen}}<br /> |-<br /> ! nieżywotny<br /> | {{tar|ϩⲉⲛ&amp;ndash;|hen&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|ϩⲉ(ⲛ)&amp;ndash;|he(n)&amp;ndash;}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ϩⲉⲛ|&amp;ndash;hen}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁϩⲉⲛ|&amp;ndash;ahen}}<br /> |}<br /> <br /> <br /> [[Kategoria:Języki Kyonu|Tarejski]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_tarejski&diff=23437 2018-01-30T19:25:19Z

<p>Widsið: /* Czasownik */ albo jeszcze inaczej</p> <hr /> <div>{{ język<br /> | kolor = #7851A9 | nazwa = tarejski | nazwa własna = Ⲑⲁⲣⲩ ''Tharu''<br /> | twórca = [[User:Widsið|Widsið]] | rok = 2017-2018 | cel = użytkowanie w conworldzie | wersja = 0.5 | nazwa conworldu = [[Kyon]]<br /> | państwa = [[Tarum]] | regiony = wschodni Kyon | mówiący = bd.<br /> | alfabet = nieopracowany conscript (''in loco'': alfabet koptyjski)<br /> | typologia = fleksyjny niekonkatenatywny&lt;br /&gt;VSO<br /> | klasyfikacja = <br /> '''języki nuweńskie''' (?)<br /> : języki antyponuweńskie<br /> :: tarejski<br /> }}<br /> '''Język tarejski''' (Ⲑⲁⲣⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Tharu epilu'' [{{IPA|ˈtʰɑ.ru e̞ˈpi.lu}}]) &amp;ndash; język o nieustalonej klasyfikacji, powszechnie uważany za członka grupy [[języki nuweńskie|języków nuweńskich]], w której tworzy oddzielną podgrupę ''antyponuweńską''. Tarejski jest językiem urzędowym [[Tarum]], chociaż najprawdopodobniej rozwinął się w innej części świata, skąd do wschodniego Kyonu został zawleczony w wyniku niemożliwej do umieszczenia w czasie wędrówki ludów. Izolacja geopolityczna kraju sprawiła, że jest niemal całkowicie wolny od identyfikowalnego zewnętrznego wpływu, chociaż dzieli kilkanaście leksemów, głównie dotyczących fauny i flory, z językami prymitywnych plemion zamieszkujących otaczające Tarum lasy deszczowe.<br /> <br /> Obecnie można wyróżnić dziewięć dialektów języka tarejskiego, a ich zasięg pokrywa się mniej więcej z podziałem administracyjnym kraju, opartym w dużej mierze o naturalne przeszkody dla rozwoju osadnictwa. Istnieje również odgórnie regulowany język standardowy (Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Assemanu epilu'' „oczyszczony język”), używany przede wszystkim w oficjalnej komunikacji. Tarejski zapisywany jest pismem alfabetycznym nieco przypominającym [[runy nuweńskie]]. Pismo ma charakter alfabetyczny i w dużej mierze dobrze odzwierciedla wymowę, dosyć mocno trzymając się zasady „jeden znak &amp;ndash; jeden dźwięk”. Zarówno słownictwo, jak i niekonkatenatywna morfologia języka są sprowadzalne do [[język pranuweński|pranuweńszczyzny]], ale badania tarejskiego zawsze były utrudnione ze względu na zamknięty charakter Tarum.<br /> <br /> Można przypuszczać, że niedawne otwarcie Tarum na świat w połączeniu z ożywionym zainteresowaniem obcymi kulturami na całym świecie będzie sprzyjało badaniom lokalnej mowy i pozwoli na udzielenie odpowiedzi na wiele pytań, dotyczących zarówno języka, jak i etnogenezy Tarejów.<br /> <br /> == Fonetyka i fonologia ==<br /> Tarejski posiada prosty system dźwiękowy, składający się z ośmiu samogłosek, dwóch półsamogłosek oraz osiemnastu spółgłosek.<br /> === Samogłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; |<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Przednie<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Środkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Tylne<br /> |-<br /> ! Przymknięte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/ ・ ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> |-<br /> ! Średnie<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> ! Otwarte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |}<br /> Tarejski system samogłoskowy wyraźnie ciąży ku większemu przymknięciu, jednocześnie nie przesuwając się wyraźnie ani w przód, ani w tył jamy ustnej. Środkowe przymknięte samogłoski ‹ⲏ› /{{IPA|ɨ}}/ i ‹ⲱ› /{{IPA|ʉ}}/ są nieco bardziej otwarte, niż skrajne ‹ⲓ› /{{IPA|i}}/ i ‹ⲩ› /{{IPA|u}}/. Warto zauważyć, że tylne samogłoski są zawsze zaokrąglone, a przednie &amp;ndash; nigdy. Zaokrąglenie jest wyraźne i skompresowane. Samogłoski nie ulegają redukcji w pozycji nieakcentowanej. Długość samogłoski nie ma fonemicznego znaczenia, chociaż najprawdopodobniej opozycja iloczasowa istniała w przeszłości &amp;ndash; wskazuje na to obecność długich dźwięków we wszystkich pozostałych językach nuweńskich. W tarejskim dyftongi nie występują; ostatni z notowanych jeszcze [[kalendarze Kyonu|300 lat temu]] dyftongów ‹ⲁⲓ› uległ koalescencji do /{{IPA|æ}}/, a w dalszej perspektywie najpewniej zleje się z ‹ⲉ› /{{IPA|e̞}}/, do którego stopniowo zbliża się w wymowie. Ortografia tarejska nie oznacza historycznych dyftongów we współczesnych pismach w myśl zasady o fonemiczności, jednak można je znaleźć w starszych tekstach. <br /> <br /> === Półsamogłoski ===<br /> Tarejski posiada dwie półsamogłoski /{{IPA|j}}/ i /{{IPA|w}}/, zapisywane jak ich samogłoskowe odpowiedniki: ‹ⲓ› oraz ‹ⲩ›. Mają one specjalny status w systemie morfofonemicznym tego języka: mimo że inaczej niż samogłoski nie mogą stanowić jądra sylaby, zdarza się, że rdzenie spółgłoskowe są przez nie dopełniane, tak jakby stanowiły one prawdziwe samogłoski, zachowując jednak swój spółgłoskowy status, tzn. tworząc dodatkowy element spółgłoskowego łańcucha. Dodatkowo, rdzenie w których skład wchodzą półsamogłoski, nazywane są rdzeniami płynnymi i podlegają nieco innym zasadom odmiany.<br /> <br /> === Spółgłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1000px&quot;<br /> |-<br /> ! <br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowo-&lt;br /&gt;-zębowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Dziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Zadziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Podniebienne<br /> |-<br /> ! Nosowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲙ /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲛ /{{IPA|n}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Zwarto-&lt;br /&gt;-wybuchowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲡ /{{IPA|p}}/・ⲫ /{{IPA|pʰ}}/・ⲃ /{{IPA|b}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲧ /{{IPA|t}}/・ⲑ /{{IPA|tʰ}}/・ⲇ /{{IPA|d}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲕ /{{IPA|k}}/・ⲭ /{{IPA|kʰ}}/・ⲅ /{{IPA|g}}/<br /> |-<br /> ! Szczelinowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϥ /{{IPA|f}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲥ /{{IPA|s}}/・ⲍ /{{IPA|z}}/・(ⲋⲥ /{{IPA|sː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϣ /{{IPA|ʃ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϧ /{{IPA|ɣ}}/<br /> |-<br /> ! Drżące<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲣ /{{IPA|r}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Aproksymanty<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲗ /{{IPA|l}}/・(ϯⲗ /{{IPA|lː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |}<br /> Charakterystyczną cechą tarejskiej fonologii jest fonemiczny kontrast między aspirowanymi, nieaspirowanymi i dźwięcznymi spółgłoskami zwartymi, nieobecny w pokrewnych językach. Ponadto, inaczej niż samogłoski, spółgłoski ulegają szeregowi przemian pozycyjnych. <br /> <br /> Status geminat ‹ⲋⲥ› oraz ‹ϯⲗ›, wywodzących się z dawnych zbitek spółgłoskowych *vs oraz *tl &amp;ndash; stąd ich nietypowy zapis &amp;ndash; jest niejasny. Przez Tarejów są one odbierane jako jeden dźwięk i nie rozdziela się ich przy podziale na sylaby: Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ → Ⲁ・ⲋⲥⲉ・ⲙⲁ・ⲛⲩ. Jednocześnie trudno jest wskazać na pary minimalne, które pozwalałyby uznać je za odrębne fonemy. Nieco inaczej traktowane jest ‹ⲛⲛ› [{{IPA|nː}}], często wyraźnie artykulacyjnie rozdzielane na dwa elementy a nie przytrzymane.<br /> <br /> Obserwuje się w tarejskim zjawisko lenicji, w języku standardowym i większości dialektów dotyczy ono jednak wyłącznie dźwięcznych spółgłosek zwartych, które w pozycji między dwiema samogłoskami ulegają frykatywizacji: /{{IPA|b}}/ → [{{IPA|β}}]; /{{IPA|d}}/ → [{{IPA|ð}}]; /{{IPA|g}}/ → [{{IPA|ɣ}}]. Zjawisko to zachodzi także w pozycji międzywyrazowej, tzn. granica wyrazu jest ignorowana. Ponadto, dźwięczne spółgłoski nosowe, szczelinowe i zwarto-wybuchowe ulegają ubezdźwięcznieniu przed spółgłoską bezdźwięczną i w wygłosie, chyba że następne słowo zaczyna się na samogłoskę: wtedy dźwięczność zostaje utrzymana w wypadku spółgłosek nosowych i szczelinowych, a spółgłoski zwarto-wybuchowe zostają poddane lenicji.<br /> <br /> === Budowa sylaby ===<br /> Sylaba w języku tarejskim musi się składać przynajmniej z jednej samogłoski, do której dodatkowo może zostać dostawiony pojedynczy nagłos i podwójny wygłos:<br /> <br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;(C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) V (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) (C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> W pozycji '''C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' może stać dowolna spółgłoska, półsamogłoska, lub geminata ‹ⲋⲥ› albo ‹ϯⲗ›. W pozycjach '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' i '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' nie może się znaleźć geminata, dodatkowo, jeśli w pozycji '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' pojawia się półsamogłoska, sylaba zostaje automatycznie zamknięta. Jeśli sylabę otwierała geminata, pozycja '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' również jest niedostępna.<br /> <br /> Dla celów metrycznych i prozodycznych wyróżnia się cztery rodzaje sylab. Poniższa tabela przedstawia ich nazwy oraz uproszczoną budowę, gdzie G oznacza geminatę, J oznacza półsamogłoskę, a C &amp;ndash; dowolną inną spółgłoskę.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słabsza<br /> | V<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słaba<br /> | CV, VC, JV, VJ<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocna<br /> | CVC, CVJ, JVC, GV<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocniejsza<br /> | CVCC, JVCC, GVC<br /> |}<br /> <br /> === Prozodia ===<br /> Akcent w języku tarejskim pada na przedostatnią sylabę, jest stały i ma charakter dynamiczny. Ze względu na swoją stałą pozycję, nie jest fonemiczny. Akcenty pomocnicze pojawiają się na co drugiej sylabie od końca, jeśli wyraz ma więcej niż trzy sylaby, por. np. Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ [{{IPA|e̞ˌsu.tɑˈnʉr.pɑl}}]. Tarejski jest językiem czasowanym według mor, gdzie sylaby słabsze trwają pół mory, sylaby słabe &amp;ndash; jedną morę, sylaby mocne &amp;ndash; półtorej mory, a sylaby mocniejsze &amp;ndash; dwie mory. Charakteryzuje się też opadającą tonacją, także w pytaniach tak/nie, co może być źródłem nieporozumień.<br /> <br /> == Fleksja ==<br /> === Rzeczownik i przymiotnik ===<br /> Tarejskie rzeczowniki i przymiotniki odmieniają się przez następujące kategorie gramatyczne:<br /> * przypadki &amp;ndash; mianownik, dopełniacz, celownik i biernik,<br /> * stany &amp;ndash; „pusty”, określony i nieokreślony,<br /> * liczby &amp;ndash; pojedyncza i mnoga oraz szczątkowe formy podwójnej.<br /> Ponadto, przymiotniki podlegają odmianie przez rodzaje &amp;ndash; męski, żeński i nijaki &amp;ndash; w uzgodnieniu z rzeczownikiem, który określają. Formą prototypową &amp;ndash; słownikową jest mianownik w stanie pustym w liczbie pojedynczej, w przypadku przymiotnika w rodzaju męskim. Końcówki, które przyjmują poszczególne rzeczowniki i przymiotniki są uzależnione od ostatniego dźwięku lub serii dźwięków, a nie od rodzaju.<br /> <br /> Rzeczowniki i przymiotniki pogrupowane są w klasy deklinacyjne, podzielone na grupy: słabą i mocną. W odmianie słabej przynależność do klasy determinuje długość rdzenia. W odmianie mocnej klasę wyznacza końcówka formy prototypowej. Daje to łącznie dziesięć klas odmiany. Ponadto, istnieją rzeczowniki i przymiotniki nieodmienne, derywowane z rdzeni jednospółgłoskowych (historycznie jedną ze spółgłosek było zwarcie krtaniowe).<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | Klasa&amp;nbsp;→<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Słaba<br /> ! colspan=&quot;24&quot; | Mocna<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Szablon / końcówka&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us, &amp;ndash;is, &amp;ndash;os<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;n<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;m<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;C<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;o<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;u<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;i<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;a<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Przykładowy&lt;br /&gt;rzeczownik&amp;nbsp;→<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲛⲩⲩⲩ}}&lt;br /&gt;''nuwu''&lt;br /&gt;„dziecko”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲁⲙⲁⲓⲁ}}&lt;br /&gt;''mamaya''&lt;br /&gt;„dolina, jar”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲡⲓⲗⲩⲥ}}&lt;br /&gt;''pilus''&lt;br /&gt;„słowo”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲓⲇⲇⲁⲛ}}&lt;br /&gt;''middan''&lt;br /&gt;„dolina”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|Ⲑⲁⲣⲱⲙ}}&lt;br /&gt;''Tharûm''&lt;br /&gt;„[[Tarum]]”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲧ}}&lt;br /&gt;''danat''&lt;br /&gt;„czerń”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟ}}&lt;br /&gt;''assarto''&lt;br /&gt;„brama”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲗⲁⲕⲩ}}&lt;br /&gt;''laku''&lt;br /&gt;„namiot”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲃⲓⲃⲓ}}&lt;br /&gt;''bibi''&lt;br /&gt;„schronienie”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ}}&lt;br /&gt;''zora''&lt;br /&gt;„niebo”<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Typowy rodzaj&lt;br /&gt;rzeczownika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''każdy''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us ''męski'', &amp;ndash;is ''żeński'', &amp;ndash;os ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Rodzaj&lt;br /&gt;przymiotnika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 5%&quot; | Liczba&lt;br /&gt;↓<br /> ! Stan&amp;nbsp;→&lt;br /&gt;Przypadek&amp;nbsp;↓<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ni<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;o<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;oti<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;u<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;it<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;at<br /> |-<br /> ! Dopełniacz<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;ûl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;al<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vsal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ol<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;il<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;al<br /> |-<br /> ! Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;os<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;us<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;is<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;îs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;as<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nun<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;min<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mîn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;on<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otin<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;un<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;in<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;în<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;an<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;3&quot; | Mn.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vyu (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnt<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnta<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;na<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ma<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;mana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idena<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adena<br /> |-<br /> ! Dopełniacz&lt;br /&gt;Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;6&quot; | &amp;ndash;wial&lt;br /&gt;&amp;ndash; yal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vnal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCatal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;owal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;unal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;idil<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;adil<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vnat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vtinat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;manat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idenas<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adenas<br /> |-<br /> |}<br /> &lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;'''Objaśnienie symboli:''' C &amp;mdash; dowolna spółgłoska; J &amp;mdash; dowolna półsamogłoska; V &amp;mdash; dowolna samogłoska; &lt;s&gt;V&lt;/s&gt; &amp;mdash; końcówka powoduje usunięcie samogłoski poprzedzającej wyznacznik deklinacji&lt;/span&gt;<br /> <br /> Przynależność przymiotnika do klasy deklinacyjnej determinuje jego końcówka deklinacyjna w rodzaju męskim. Rozkłada się to w sposób następujący:<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;u, to wtedy w rodzaju żeńskim przyjmie on końcówkę &amp;mdash;i, a w nijakim: &amp;mdash;o,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;n, to tę samą końcówkę będzie on miał w rodzaju nijakim, a w rodzaju żeńskim przybierze końcówkę &amp;mdash;a,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;m, to tę samą końcówkę będzie on miał także w rodzaju żeńskim i nijakim,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest dowolna spółgłoska, to znaczy, że posiada on tylko formy puste, równe w każdym rodzaju i może występować tylko w orzeczniku albo jako element kompozytu przymiotnikowo-rzeczownikowego.<br /> <br /> ===== Nieregularna liczba mnoga rzeczowników =====<br /> Część rzeczowników z różnych względów posiada nieregularne formy liczby mnogiej. W przeważającej części są to pozostałości systemu tworzenia liczby mnogiej niekonkatenatywnej („łamanej”). Rzeczowniki tak tworzone, pomimo mnogiego znaczenia, otrzymują pojedyncze końcówki odmiany przez przypadki. W grupie rzeczowników o takiej odmianie znajdują się:<br /> &lt;div style=&quot;column-count: 3; column-gap: 30px&quot;&gt;<br /> * ''kush'' {{tar|ⲕⲩϣ}} „droga” &amp;mdash; ''akushi'' {{tar|ⲁⲕⲩϣⲓ}} „drogi”<br /> * ''mîr'' {{tar|ⲙⲏⲣ}} „człowiek” &amp;mdash; ''mira'' {{tar|ⲙⲓⲣⲁ}} „ludzie”<br /> * ''nabi'' {{tar|ⲛⲁⲃⲓ}} „parafia” &amp;mdash; ''eneb'' {{tar|ⲉⲛⲉⲃ}} „parafie”<br /> * ''neb'' {{tar|ⲛⲉⲃ}} „ojciec” &amp;mdash; ''naba'' {{tar|ⲛⲁⲃⲁ}} „ojcowie”<br /> * ''shi'' {{tar|ϣⲓ}} „dom” &amp;mdash; ''ashû'' {{tar|ⲁϣⲱ}} „domy”<br /> * ''sînam'' {{tar|ⲥⲏⲛⲁⲙ}} „świątynia” &amp;mdash; ''sanûm'' {{tar|ⲥⲁⲛⲱⲙ}} „świątynie”<br /> * ''tel'' {{tar|ⲧⲉⲗ}} „wieża” &amp;mdash; ''telu'' {{tar|ⲧⲉⲗⲩ}} „wieże”<br /> * ''ummi'' {{tar|ⲩⲙⲙⲓ}} „matka” &amp;mdash; ''yamma'' {{tar|ⲓⲁⲙⲙⲁ}} „matki” <br /> * ''wam'' {{tar|ⲩⲁⲙ}} dzień” &amp;mdash; ''awama'' {{tar|ⲁⲩⲁⲙⲁ}} „dni”<br /> * ''zainab'' {{tar|ⲍⲁⲓⲛⲁⲃ}} „lud, plemię” &amp;mdash; ''zeneb'' {{tar|ⲍⲉⲛⲉⲃ}} „ludy, plemiona”<br /> &lt;/div&gt;<br /> Dodatkowo, części ciała występujące w parach zachowały historyczne formy liczby podwójnej, ale wyłącznie w mianowniku. W pozostałych formach odmieniają się regularnie, zgodnie z klasą deklinacyjną, do której należą.<br /> * ''bus'' {{tar|ⲃⲩⲥ}} „dłoń” &amp;ndash; ''buwa'' {{tar|ⲃⲩⲩⲁ}} „dłonie”<br /> * ''lor'' {{tar|ⲗⲟⲣ}} „oko” &amp;ndash; ''lora'' {{tar|ⲗⲟⲣⲁ}} „oczy”<br /> * ''subis'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲥ}} „ucho” &amp;ndash; ''subia'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲁ}} „uszy”<br /> * ''zeyu'' {{tar|ⲍⲉⲓⲩ}} „stopa” &amp;ndash; ''zeya'' {{tar|ⲍⲉⲓⲁ}} „stopy”<br /> <br /> ===== Inne nieregularności odmiany =====<br /> Rzeczowniki i przymiotniki, które w formie mianownikowej mają taką samą końcówkę, jaką otrzymałyby w innym przypadku, nie podwajają końcówki. Jest to szczególnie prominentna cecha nazw miejscowych zakończonych na &amp;ndash;''al'', których formy mianownika i dopełniacza w licznie pojedynczej są tożsame, ale może dotyczyć każdej innej formy, pogłębiając synkretyzm form przypadkowych.<br /> <br /> Niektóre ożywione rzeczowniki w rodzaju męskim, szczególnie te zakończone na &amp;ndash;''r'', przyjmują końcówki odmiany &amp;ndash;''n'' w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej.<br /> <br /> ==== Określoność ====<br /> Określoność jest oznaczana w tarejskim dodatkowym morfemem, mającym charakter proklitycznego morfemu, dodawanego do każdej grupy (przydawki, podmiotu) w obrębie frazy nominalnej. Morfem ten pierwotnie miał charakter rodzajnikowy, ale rozróżnienie rodzaju zanikło wraz z jego fonetyczną erozją. Morfem jest nieodmienny, posiada jednak kilka form, uzależnionych od kolejnego dźwięku. Proklityczny charakter morfemu oddaje się przez jego zapis ze znakiem rodziału ({{tar|⳿}}) w zapisie tarejskim, bądź z dywizem w transkrypcji.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 450px&quot;<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Otoczenie&lt;br /&gt;fon.<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Forma<br /> ! style=&quot;width: 60%&quot; | Przykład<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed samogł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | id&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲇ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''id-assartoti'' {{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟⲧⲓ||brama}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|l}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | il&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲗ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''il-lakû'' {{tar|ⲓⲗ⳿ⲗⲁⲕⲱ||namiot}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | im&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲙ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''im-mafela'' {{tar|ⲓⲙ⳿ⲙⲁϥⲉⲗⲁ||kropla}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|n}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | in&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲛ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''in-nurpilû'' {{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲩⲣⲡⲓⲗⲱ||urząd}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|s}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | is&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲥ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''is-sanûmi'' {{tar|ⲓⲥ⳿ⲥⲁⲛⲱⲙⲓ||świątynie}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed dowolną inną spółgł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | i&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''i-Tharûmi'' {{tar|ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ||[[Tarum]]}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==== Stopniowanie przymiotnika ====<br /> Tarejski przymiotnik posiada pięć stopni gradacji: pozytyw (stopień „równy”, używany w kontekstach, w których nic nie jest porównywane z niczym), ekwatyw (stopień „równy”, porównywane cechy są takie same), komparatyw (stopień wyższy), superlatyw (stopień „najwyższy”, cecha jest najintensywniejsza wśród porównywanych) oraz absolutyw (stopień „najwyższy”, cecha nie ma sobie równych i jest nieporównywalna z niczym). Przymiotnik stopniuje się w języku tarejskim zazwyczaj przy pomocy infiksu, który oddziela temat od wyznaczającej przynależność deklinacyjną końcówki. Wyjątkiem są przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na &amp;ndash;''m'', które przy stopniowaniu zmieniają przynależność klasową, przybierając końcówki deklinacji &amp;ndash;u. Ponadto, przymiotnik ''dobry'' posiada część form supletywnych, a przymiotniki ''zły'', ''ciemny'' oraz ''jasny'' posiadają niekonkatenatywne formy odmiany.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 750px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Pozytyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Ekwatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Komparatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Superlatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Absolutyw<br /> |-<br /> ! I &amp;ndash;u; &amp;ndash;i; &amp;ndash;o<br /> | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | (= forma podstawowa)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁⲛ–|–an–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣ–|–ush–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲋⲥ–|–iss–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲛ–|–in–}}<br /> |-<br /> ! II &amp;ndash;n; &amp;ndash;a; &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲇⲁ–|–(a)da–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ϣⲁ–|–(a)sha–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁⲋ)ⲥⲁ–|–(as)sa–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲛⲁ–|–(a)na–}}<br /> |-<br /> ! III &amp;ndash;m; &amp;ndash;m; &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲙⲩ, –ⲩⲙⲓ, –ⲩⲙⲟ|–umu, –umi, –umo}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣⲩ, –ⲩϣⲓ, –ⲩϣⲟ|–ushu, –ushi, –usho}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲋⲥⲩ, –ⲩⲋⲥⲓ, –ⲩⲋⲥⲟ|–ussu, –ussi, –usso}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲛⲩ, –ⲩⲛⲓ, –ⲩⲛⲟ|–unu, –uni, –uno}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> === Kopula i zaimek osobowy podmiotu ===<br /> Funkcja kopuli i zaimka osobowego podmiotu nie jest w języku tarejskim rozdzielna. Wcześniejsze formy rozwoju języka rozróżniały jeszcze formy sprzężone zaimek-kopula i formy rodzielne, używane gdy podmiot był wyrażony inaczej, niż przy pomocy zaimka w mianowniku. Rozróżnienie nie utrzymało się jednak w żadnym z dialektów. Jako że kopula nie jest formalnie czasownikiem, nie podlega odmianie przez czasy i tryby &amp;ndash; kontekst lub dodatkowe słowa funkcyjne, takie jak przyimki czy partykuły, podpowiadają właściwe znaczenie.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Liczba →<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Pojedyncza<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Mnoga<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15px&quot; | Osoba ↓<br /> ! style=&quot;width: 35px&quot; | Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> | {{tar|ϩⲏⲗ|hîl}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲣ|mir}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲙⲟⲗ|mol}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲣ|mer}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | {{tar|ⲍⲓⲗⲩ|zilu}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;5&quot; | 3.<br /> ! rodz. m.<br /> | {{tar|ϧⲓⲣ|hir}}<br /> | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> |-<br /> ! rodz. ż.<br /> | {{tar|ⲡⲓ|pi}}<br /> | {{tar|ⲡⲩⲣ|pur}}<br /> |-<br /> ! rodz. n.<br /> | {{tar|ϩⲩ|hu}}<br /> | {{tar|ϩⲩⲙ|hum}}<br /> |-<br /> ! brak rodzaju<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙ|sum}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗ|sul}}<br /> |-<br /> ! podmiot celownikowy<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲱⲣ|ûr}}<br /> |}<br /> <br /> Wszystkie formy kopulatywne niosą ze sobą zarówno znaczenie zaimka osobowego podmiotu, jak i czasownika „być” w znaczeniu „istnieć, egzystować”. W zależności od kontekstu, moze więc wyraz {{tar|ⲡⲓ|pi}} oznaczać: „ona” (jeśli po nim następuje kolejny czasownik), „jest” (jeśli podmiot wyrażony jest rzeczownikiem) lub „ona jest” (jeśli w zdaniu nie występuje inny podmiot ani orzeczenie). W praktyce dwa pierwsze użycia stają się stopniowo coraz rzadsze &amp;ndash; pierwsze w wyniku inkorporacji zaimka osobowego jako prefiksu koniugacyjnego (co powoduje nieprawidłową z punktu widzenia np. gramatyki polskiej redundancję typu *''ona ona śpi''), a drugie przez wzgląd na to, że „być” jest w tarejskim domyślnym orzeczeniem, więc nie ma potrzeby jego wyrażania w mowie ani na piśmie (podobnie jak np. w języku rosyjskim).<br /> <br /> Specyfiką tarejskiej gramatyki jest forma „bezrodzajowa” kopuli. Gramatyki tarejskie nazywają tę formę „wszystkorodzajową”, ponieważ używa się jej kiedy nie jesteśmy w stanie określić rodzaju gramatycznego rzeczy czy osoby, o której jest mowa, kiedy ten rodzaj jest nieistotny, albo &amp;ndash; w przypadku grupy ludzi lub rzeczy &amp;ndash; kiedy należą one do więcej niż jednego rodzaju. <br /> <br /> Forma {{tar|ⲱⲣ|ûr}}, niejako w kontraście do pozostałych, jest niepomijalna, kiedy podmiot wyrażony jest celownikiem.<br /> <br /> === Zaimki osobowe ===<br /> Chociaż zaimki osobowe w formie mianownikowej nie istnieją, tarejski posiada szereg form zależnych, w tym część reliktowych form sprzężonych, używanych wyłącznie w złożeniach z przyimkami. Zzaimki w dopełniaczu, celowniku i bierniku mają także formy akcentowane i nieakcentowane o różnych funkcjach.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Przypadek →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Dopełniacz<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Celownik<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Biernik<br /> ! Ablatyw<br /> ! Allatyw<br /> ! Komitatyw<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Forma →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}}<br /> | {{tar|ⲱⲙ|ûm}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲙ|(a)m}}<br /> | {{tar|ⲩϣⲓ|ushi}}<br /> | {{tar|ⲱϣ|ûsh}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϣ|(a)sh}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲇⲁ|mada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁ|ma}}<br /> | {{tar|ⲙⲓϧⲁ|miha}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲙⲁ|mima}}<br /> | {{tar|ⲙⲉ|me}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲩⲣⲁⲗ|ural}}<br /> | {{tar|ⲩⲣⲓ|uri}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲗ|ral}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲩⲣϣⲓ|urshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲣ|shûr}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲇⲁ|rada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲣⲁ|ra}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲣⲟ(ⲛ)|ro(n)}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲥⲩ|usu}}<br /> | {{tar|ⲱⲥ|ûs}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲥ|(a)s}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲓ|si}}<br /> | {{tar|(ⲓ)ⲥ|(i)s}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲇⲁ|sada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲁ|sa}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲁ|sua}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙⲁ|suma}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ|se}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥⲩ|masu}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁϣⲓ|mashi}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲛⲁⲗ|unal}}<br /> | {{tar|ⲩⲛⲓ|uni}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲗ|nal}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲱϣⲓ|nûshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲛ|shûn}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲇⲁ|nada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲁ|na}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲛⲟ(ⲛ)|no(n)}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲱⲛ|zûn}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ϩⲟⲥ|hos}}<br /> | {{tar|ϩⲱ|hû}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϩ|(a)h}}<br /> | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲏ|hî}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲇⲁ|hada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲁ|ha}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ϩ|(î)h}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲩⲥ|nus}}<br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ⲛ|(î)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲩϣ|hush}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲱⲗ|sûl}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲁϣⲓ|sashi}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲇⲁ|suda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲩ|su}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | mn.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲁⲗ|nûmal}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲓ|nûmi}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙ|nûm}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲥⲓ|ansi}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛⲥ|(a)ns}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲩⲙⲇⲁ|anumda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲩⲗ|napul}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲓ|napi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲡⲓ|anpi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲓⲥⲁ|anisa}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲓⲥ|nis}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲉⲗⲁ|gela}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲓϣⲓ|gishi}}<br /> | {{tar|ⲅⲉⲇⲁ|geda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲅⲁ|ga}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲁⲥⲁ|nasa}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϣⲁϣⲓ|shashi}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲉⲇⲁ|seda}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> Brak danej formy, oznaczony w tabeli pauzą (&amp;mdash;), wskazuje na użycie pełnej formy (jeśli dostępna), lub formy sprzężonej przypadka wymaganego przez rekcję standardową &amp;ndash; np. dla komitatywu będzie to dopełniacz.<br /> <br /> Tarejski nie posiada zaimków czy przymiotników dzierżawczych. W ich miejsce korzysta się z postponowanej konstrukcji komitatywnej z przyimkiem {{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu|do}} i odpowiednią formą sprzężoną: dopełniaczową lub komitatywną, jeśli istnieje:<br /> <br /> &lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 40px&quot;&gt;<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲙⲉ|insume|mój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲣⲟ|insuro|nasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲥⲉ|insuse|twój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲙⲁⲥ|insu mas|Pana, Pani}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲟ|insuno|wasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲍⲟⲛ|insu zon|Państwa}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱϩ|insûh|jego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱⲛ|insûn|jej}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩϩⲁⲗ|insuhal|tego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲋⲥⲩⲗ|inssul|jego, jej, tego}} (w praktyce często używany w znaczeniu „czyjś, kogoś, obojętnie kogo”)<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲱⲙ|insunûm|ich, mężczyzn}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲡ|insunap|ich, kobiet}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲅⲉⲗⲁ|insugela|ich, rzeczy, zwierząt, itp.}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲥⲁ|insunasa|ich, obojętnie kogo}} (rzadko używany)<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> === Partykuły deiktyczne ===<br /> Zaimki wskazujące w tarejskim wyewoluowały w nieodmienne partykuły deiktyczne. Pozwalają one na czterostopniową identyfikację położenia obiektu, o którym mowa: „ten” &amp;ndash; „ten (trochę dalej)” &amp;ndash; „tamten (trochę bliżej)” &amp;ndash; „tamten”. Znaczenie każdej partykuły uzależnione jest od tego, czy stojąca za nią grupa nominalna jest w formie określonej czy w nieokreślonej. Dodatkowo, użycie formy pustej pozwala na oddanie znaczeń „ten” i „tamten” bez kontrastowania obiektów względem siebie.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 560px&quot; <br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Liczba<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Rodzaj<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (I)&lt;br /&gt;„ten”<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień II<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień III<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień IV<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień V<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (VI)&lt;br /&gt;„tamten”<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mn.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma pusta<br /> |}<br /> <br /> === Liczebnik ===<br /> Tarejski posiada dziesiętny system liczebnikowy. Liczebniki główne nie odmieniają się przez rodzaj, liczebniki porządkowe natomiast posiadają formy męskie, żeńskie i nijakie. Jako że derywacja form dla rodzaju żeńskiego i nijakiego jest przewidywalna, w tabeli poniżej przedstawione zostaną tylko liczebniki porządkowe w rodzaju męskim.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 1050px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 1<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|Ⲁ}}<br /> | {{tar|ⲩⲉ|we}}<br /> | {{tar|ⲧⲁⲃⲩ|tabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 11<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲀ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲩⲉ|mûtwe}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲧⲁⲃⲩ|pammûttabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 30<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲃⲁ|maba}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲁⲃⲩ|pammabu}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> ! {{tar|Ⲃ}}<br /> | {{tar|ⲥⲓⲛⲁ|sina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲓⲛⲩ|pamsinu}}<br /> ! 12<br /> ! {{tar|ⲒⲂ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲁ|mûssina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲩ|pammûssinu}}<br /> ! 40<br /> ! {{tar|ⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲓⲙⲓ|khimi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲓⲙⲩ|pamkhimu}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> ! {{tar|Ⲅ}}<br /> | {{tar|ϣⲩⲛⲇ|shund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩⲛⲇⲩ|pamshundu}}<br /> ! 13<br /> ! {{tar|ⲒⲄ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇ|mûtshund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇⲩ|pammûtshundu}}<br /> ! 50<br /> ! {{tar|Ⲕ}}<br /> | {{tar|ⲧⲟ|to}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲧⲟⲧⲩ|pamtotu}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> ! {{tar|Ⲇ}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲛⲧ|fant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϥⲁⲛⲧⲩ|pamfantu}}<br /> ! 14<br /> ! {{tar|ⲒⲆ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧ|mûtfant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧⲩ|pammûtfantu}}<br /> ! 60<br /> ! {{tar|ⲔⲒ}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲥⲓ|sasi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲁⲥⲩ|pamsasu}}<br /> |-<br /> ! 5<br /> ! {{tar|Ⲉ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲓⲁ|diya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲓⲩ|pamdiyu}}<br /> ! 15<br /> ! {{tar|ⲒⲈ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲇⲓⲓⲁ|mûdiya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲇⲓⲓⲩ|pammûdiyu}}<br /> ! 70<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ϣⲩϥⲩ|shufu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩϥⲩ|pamshufu}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> ! {{tar|Ⲋ}}<br /> | {{tar|ⲥⲟⲓⲁ|soya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲟⲓⲩ|pamsoyu}}<br /> ! 16<br /> ! {{tar|ⲒⲊ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲁ|mûssoya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲩ|pammûssoyu}}<br /> ! 80<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲉⲙⲩ|khemu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲉⲙⲩ|pamkhemu}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> ! {{tar|Ⲍ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲛ|shan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙmϣⲁⲛⲩ|pamshanu}}<br /> ! 17<br /> ! {{tar|ⲒⲌ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲁⲛ|mûtshan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲁⲛⲩ|pammûtshanu}}<br /> ! 90<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲥⲩ|pasu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲡⲁⲥⲩ|pampasu}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> ! {{tar|Ⲏ}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲙ|kham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲁⲙⲩ|pamkhamu}}<br /> ! 18<br /> ! {{tar|ⲒⲎ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲕⲭⲁⲙ|mûkkham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲕⲭⲁⲙⲩ|pammûkkhamu}}<br /> ! 100<br /> ! {{tar|Ⲗ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲇⲁ|shada}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲁⲇⲩ|pamshadu}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> ! {{tar|Ⲑ}}<br /> | {{tar|ⲁⲥⲓⲧ|asit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲁⲥⲓⲧⲩ|pamasitu}}<br /> ! 19<br /> ! {{tar|ⲒⲐ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧ|mûtasit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧⲩ|pammûtasitu}}<br /> ! 500<br /> ! {{tar|Ⲙ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲋⲥⲁ|dissa}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲋⲥⲩ|pamdissu}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> ! {{tar|Ⲓ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧ|mût}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲩ|pammûtu}}<br /> ! 20<br /> ! {{tar|ⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲓⲁⲧ|yat}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲓⲁⲧⲩ|pamyatu}}<br /> ! 1000<br /> ! {{tar|Ⲛ}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϩⲁⲗⲩ|pamhalu}}<br /> |}<br /> <br /> === Czasownik ===<br /> &lt;!---<br /> Tarejski czasownik posiada dość skomplikowaną odmianę. Czasowniki pogrupowane są w dwanaście klas odmiany, definiowanych według długości rdzenia oraz wygłosu bezokolicznika „nieograniczonego” i odmieniają się przez:<br /> * duratywność (tzw. czasy „ograniczone” i „nieograniczone”),<br /> * czas (teraźniejszy I, teraźniejszy II, przyszły I, przyszły II, przeszły I, przeszły II),<br /> * tryb (oznajmujący, łączący, rozkazujący),<br /> * stronę (czynna, bierna, zwrotna),<br /> * liczbę (pojedyncza, mnoga),<br /> * osobę (1., 2., 3.),<br /> ** w drugiej osobie posiada formę formalną i nieformalną,<br /> ** w trzeciej osobie posiada formy dla wszystkich rodzajów i bezrodzajową.<br /> Dodatkowo, istnieją formy bezosobowe:<br /> * imiesłowy (czynny i bierny, odmieniają się jak przymiotniki),<br /> * bezokoliczniki („nieograniczony” i „ograniczony”),<br /> * supinum.<br /> Oprócz odmian regularnych, istnieje szereg czasowników nieregularnych, które mają odmianę supletywną lub defektywną, a także takich, które w strukturze głębokiej można uznać za regularne, ale w strukturze powierzchniowej uchodzą za nieregularne z powodu zmian fonetycznych.<br /> <br /> ==== Klasy odmiany ====<br /> Klasy odmiany czasownika tarejskiego uzależnione są od budowy bezokolicznika nieograniczonego. Bezokolicznik ten może przybrać jeden z siedmiu szablonów budowy rdzenia, oraz jedną z czterech końcówek determinujących odmianę. Przedstawia to tabela poniżej.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 500px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; | Grupa<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | Szablon<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | Końcówka<br /> ! style=&quot;width: 250px&quot; | Przykładowe czasowniki<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mocna<br /> ! 1<br /> | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-J&lt;br /&gt;CC-J<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲓⲩ|meyu|pływać}}, {{tar|ⲣⲁⲩⲩ|rawu|gonić}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲓⲓ|bayi|układać}}, {{tar|ⲗⲉⲩⲓ|lewi|kupować}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C-J<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩ|famayu|pielgrzymować}}, {{tar|ⲍⲉⲛⲇⲁⲓⲩ|zendayu|kraść}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓ|khartawi|zaczynać}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | Słaba<br /> ! 5<br /> | rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C&lt;br /&gt;CC-C&lt;br /&gt;C-CC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁ|–a}}<br /> | {{tar|ⲅⲓϥⲁ|gifa|sądzić}}, {{tar|ⲁⲋⲥⲉⲙⲁ|assema|poprawiać}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲉ|–e}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲧⲉ|rete|chwalić}}, {{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉ|kasse|siadać}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲧⲁϯⲗⲩ|tallu|mierzyć}}, {{tar|ⲑⲉⲙⲩ|themu|dzielić}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲣⲏⲛⲓ|rîni|zgniatać}}, {{tar|ⲡⲓⲗⲓ|pili|mówić}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> | rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C-C<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁ|–a}}<br /> | {{tar|ⲇⲁⲇⲉⲛⲁ|dadena|sciemniać się}}, {{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|ekharema|handlować}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲉ|–e}}<br /> | {{tar|ϥⲟⲃⲁⲙⲉ|fobame|stawić czoła}}, {{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉ|sarane|oddzielać}}<br /> |-<br /> ! 11<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲉⲭⲛⲁⲧⲩ|ekhnatu|przysięgać}}, {{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩ|perinu|uciekać}}<br /> |-<br /> ! 12<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓ|suledi|trwać}}, {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲥⲓ|redasi|uciszać}}<br /> |-<br /> |}<br /> Podział na grupę słabą i mocną dotyczy dalszej filozofii odmiany: podczas gdy czasowniki krótkordzeniowe, „mocne”, charakteryzują się wymianą samogłoski rdzennej w poszczególnych formach, a końcówki gramatyczne są w nich mocno zredukowane, czasowniki „słabe” opierają się wyłącznie na prefiksach osobowych, augmentacji i końcówkach. Czasem mówi się, że czasowniki nieregularne tworzą dodatkową, 13. klasę odmiany. Nieregularności w odmianie mają różną naturę &amp;ndash; powszechne jest występowanie zarówno cech odmiany słabej, jak i mocnej (w różnych kombinacjach), jak również wynikający z fonetycznej erozji supletywizm.<br /> <br /> ==== Formy bezosobowe ====<br /> Za podstawowe, słownikowe formy czasownika tarejskiego uważa się: bezokolicznik ograniczony, bezokolicznik nieograniczony oraz supinum. Ponadto, istnieją inne formy bezosobowe, które derywuje się od tych trzech form:<br /> * od bezokolicznika nieograniczonego &amp;ndash; bezokolicznik strony biernej procesu,<br /> * od bezokolicznika ograniczonego &amp;ndash; bezokolicznik strony biernej stanu, bezokolicznik strony zwrotnej,<br /> * od supinum &amp;ndash; imiesłów współczesny czynny, imiesłów uprzedni czynny, imiesłów uprzedni czynny, imiesłów uprzedni bierny.<br /> Bezokoliczniki: ograniczony oraz nieograniczony są także podstawami do tworzenia osobowych form czasownika. Tabela poniżej przedstawia przegląd form bezosobowych.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Klasa →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 1.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 4.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 5.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 6.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 7.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 8.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 9.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 10.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 11.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 12.<br /> |-<br /> ! Forma ↓<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik nieograniczony<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲉⲓⲩ|meyu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲉⲩⲓ|lewi}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩ|famayu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓ|khartawi}}<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲁ|gifa}}<br /> | '''{{tar|–ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉ|kasse}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲩ|themu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲓ|pili}}<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|ekharema}}<br /> | '''{{tar|–ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉ|sarane}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩ|perinu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓ|suledi}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik strony biernej procesu<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲱⲣ|–utûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲉⲓⲩⲧⲱⲣ|meyutûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲱⲣ|–itûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲉⲩⲓⲧⲱⲣ|lewitûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲱⲣ|–utûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩⲧⲱⲣ|famayutûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲱⲣ|–itûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓⲧⲱⲣ|khartawitûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲉⲣ|–ater}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲁⲧⲉⲣ|gifater}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲧⲉⲣ|–eter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲧⲉⲣ|kasseter}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲉⲣ|–uter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲩⲧⲉⲣ|themuter}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲉⲣ|–iter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲓⲧⲉⲣ|piliter}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲉⲣ|–ater}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲉⲣ|ekharemater}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲧⲉⲣ|–eter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉⲧⲉⲣ|saraneter}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲉⲣ|–uter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩⲧⲉⲣ|perinuter}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲉⲣ|–iter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲧⲉⲣ|sulediter}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik ograniczony<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛ|¨–ûn}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲟⲓⲱⲛ|moyûn}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛ|¨–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲟⲩⲁⲓⲛ|lowain}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛ|¨–ûn}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲓⲱⲛ|famaiyûn}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛ|¨–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲓⲩⲁⲓⲛ|khartaiwain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲟⲛ|gifon}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛ|–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲓⲛ|kassain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲟⲛ|themon}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛ|–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲁⲓⲛ|pilain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲟⲛ|ekharemon}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛ|–in}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲓⲛ|saranin}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲟⲛ|perinon}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛ|–in}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲛ|suledin}}<br /> <br /> |-<br /> ! Bezokolicznik strony biernej stanu<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛⲧⲩ|¨–ûntu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲟⲓⲱⲛⲧⲩ|moyûntu}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛⲧⲉ|¨–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲟⲩⲁⲓⲛⲧⲉ|lowainte}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛⲧⲩ|¨–ûntu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲓⲱⲛⲧⲩ|famaiyûntu}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛⲧⲉ|¨–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲓⲩⲁⲓⲛⲧⲉ|khartaiwainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲟⲛⲧⲁ|gifonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛⲧⲉ|–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲓⲛⲧⲉ|kassainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲟⲛⲧⲁ|themonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛⲧⲉ|–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲁⲓⲛⲧⲉ|pilainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲟⲛⲧⲁ|ekharemonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛⲧⲁ|–inta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲓⲛⲧⲁ|saraninta}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲟⲛⲧⲁ|perinonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛⲧⲁ|–inta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲛⲧⲁ|suledinta}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik strony zwrotnej<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲥ|¨–ûs}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲟⲓⲱⲥ|moyûs}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲥ|¨–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲟⲩⲁⲓⲥ|lowais}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲥ|¨–ûs}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲓⲱⲥ|famaiyûs}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲥ|¨–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲓⲩⲁⲓⲥ|khartaiwais}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲟⲥ|gifos}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲥ|–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲓⲥ|kassais}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲟⲥ|themos}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲥ|–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲁⲓⲥ|pilais}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲟⲥ|ekharemos}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲥ|–is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲓⲥ|saranis}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲟⲥ|perinos}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲥ|–is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲥ|suledis}}<br /> |-<br /> ! Supinum<br /> | '''{{tar|▲–ⲧⲩ|▲–tu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩ|miytu}}<br /> | '''{{tar|▲–ⲧⲓ|▲–ti}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓ|liwti}}<br /> | '''{{tar|▲–ⲥⲩ|▲–su}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩ|fomoysu}}<br /> | '''{{tar|▲–ⲥⲓ|▲–si}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓ|khortowsi}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁ|–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲛⲁ|gifna}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉ|–ne}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲥⲛⲉ|kasne}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩ|–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲛⲩ|themnu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓ|–ni}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲛⲓ|pilni}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁ|–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁ|ekharemna}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉ|–ne}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉ|saranne}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩ|–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩ|perinnu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓ|–ni}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓ|suledni}}<br /> |-<br /> ! Imiesłów współczesny czynny<br /> | '''{{tar|▲–ⲧⲩⲡⲩ|▲–tupu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩ|miytupu}}<br /> | '''{{tar|▲–ⲧⲓⲡⲩ|▲–tipu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓ|liwtipu}}<br /> | '''{{tar|▲–ⲥⲩϥⲩ|▲–su}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩϥⲩ|fomoysufu}}<br /> | '''{{tar|▲–ⲥⲓϥⲩ|▲–si}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓ|khortowsifu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁⲙ|–nam}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲛⲁ|gifnam}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉⲙ|–nem}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲥⲛⲉ|kasnem}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩⲙ|–num}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲛⲩ|themnum}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓⲙ|–nim}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲛⲓ|pilnim}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁⲙ|–nam}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁ|ekharemnam}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉⲙ|–nem}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉ|sarannem}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩⲙ|–num}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩ|perinnum}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓⲙ|–nim}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓ|sulednim}}<br /> |-<br /> ! Imiesłów współczesny bierny<br /> | '''{{tar|▲–ⲧⲩⲋⲥⲩ|▲–tussu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩⲋⲥⲩ|miytussu}}<br /> | '''{{tar|▲–ⲧⲓⲋⲥⲩ|▲–tissu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓⲋⲥⲩ|liwtissu}}<br /> | '''{{tar|▲–ⲥⲩⲋⲥⲩ|▲–sussu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩⲋⲥⲩ|fomoysussu}}<br /> | '''{{tar|▲–ⲥⲓⲋⲥⲩ|▲–sissu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓⲋⲥⲩ|khortowsissu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁⲙⲥⲩ|–namsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲛⲁⲙⲥⲩ|gifnamsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉⲙⲥⲩ|–nemsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲥⲛⲉⲙⲥⲩ|kasnemsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩⲙⲥⲩ|–numsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲛⲩⲙⲥⲩ|themnumsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓⲙⲥⲩ|–nimsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲛⲓⲙⲥⲩ|pilnimsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁⲙⲥⲩ|–namsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁⲙⲥⲩ|ekharemnamsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉⲙⲥⲩ|–nemsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉⲙⲥⲩ|sarannemsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩⲙⲥⲩ|–numsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩⲙⲥⲩ|perinnumsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓⲙⲥⲩ|–nimsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓⲙⲥⲩ|sulednimsu}}<br /> |-<br /> ! Imiesłów uprzedni czynny<br /> | '''{{tar|▲–ⲧⲩϯⲗⲩⲛ|▲–tullun}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩϯⲗⲩⲛ|miytullun}}<br /> | '''{{tar|▲–ⲧⲓϯⲗⲩⲛ|▲–tillun}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓϯⲗⲩⲛ|liwtillun}}<br /> | '''{{tar|▲–ⲥⲩϯⲗⲩⲛ|▲–sullun}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩϯⲗⲩⲛ|fomoysullun}}<br /> | '''{{tar|▲–ⲥⲓϯⲗⲩⲛ|▲–sillun}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓϯⲗⲩⲛ|khortowsillun}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁⲛⲩ|a–nanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲅⲓϥⲛⲁⲛⲩ|agifnanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲉⲛⲩ|a–nenu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲥⲛⲉⲛⲩ|akasnenu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩⲛⲩ|a–nunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲑⲉⲙⲛⲩⲛⲩ|athemnunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲓⲛⲩ|a–ninu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲡⲓⲗⲛⲓⲛⲩ|apilninu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁⲛⲩ|a–nanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁⲛⲩ|akharemnanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲉⲛⲩ|a–nenu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉⲛⲩ|asarannenu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩⲛⲩ|a–nunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩⲛⲩ|aperinnunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲓⲛⲩ|a–ninu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓⲛⲩ|asuledninu}}<br /> |-<br /> ! Imiesłów uprzedni bierny<br /> | '''{{tar|▲–ⲧⲩⲗⲑⲩ|▲–tulthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩⲗⲑⲩ|miytulthu}}<br /> | '''{{tar|▲–ⲧⲓⲗⲑⲩ|▲–tilthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓⲗⲑⲩ|liwtilthu}}<br /> | '''{{tar|▲–ⲥⲩⲗⲑⲩ|▲–sulthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩⲗⲑⲩ|fomoysulthu}}<br /> | '''{{tar|▲–ⲥⲓⲗⲑⲩ|▲–silthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓⲗⲑⲩ|khortowsilthu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁⲑⲩ|a–nathu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲅⲓϥⲛⲁⲑⲩ|agifnathu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲉⲑⲩ|a–nethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲥⲛⲉⲑⲩ|akasnethu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩⲑⲩ|a–nuthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲑⲉⲙⲛⲩⲑⲩ|athemnuthu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲓⲑⲩ|a–nithu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲡⲓⲗⲛⲓⲑⲩ|apilnithu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁⲑⲩ|a–nathu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁⲑⲩ|akharemnathu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲉⲑⲩ|a–nethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉⲑⲩ|asarannethu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩⲑⲩ|a–nuthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩⲑⲩ|aperinnuthu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲓⲑⲩ|a–nithu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓⲑⲩ|asulednithu}}<br /> |}<br /> <br /> ==== Formy osobowe ====<br /> Formy osobowe czasownika tarejskiego tylko w odmianie mocnej częściowo sprowadzają się do pranuweńskich odmian czasownika &amp;ndash; odmiana słaba ma najprawdopodobniej genezę aglutynacyjną. Budowa wszystkich form osobowych opiera się na następującym schemacie zasadniczym:<br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;[p]+ [a]+ [t] +[c] +[s] +[o]&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> w którym:<br /> : [t] oznacza temat czasownika: rdzeń spółgłoskowy uzupełniony o kontur samogłoskowy,<br /> : [p]+ oznacza prefigowany zaimek osobowy, pozostałość dawniej niezależnych form mianownikowych,<br /> : [a]+ oznacza augmentację,<br /> : +[c] oznacza wykładnik czasu gramatycznego,<br /> : +[s] oznacza wykładnik strony,<br /> : +[o] oznacza wykładnik osoby.<br /> Zmiany fonetyczne na przestrzeni dziejów zatarły niektóre elementy &amp;ndash; wykładniki osoby uległy szczególnie silnej redukcji w formach mocnych przez relatywną bliskość spełniającego podobną funkcję i niosącego tę samą informację gramatyczną prefigowanego zaimka. Augmentacja pojawia się tylko w formach słabych, w których w wielu formach całkowicie zastąpiła wykładnik czasu przeszłego.<br /> <br /> Przy derywacji nowych czasowników za pomocą prefiksu, obowiązuje zasada że prefiks łączy się w niepodzielną całość z tematem, a więc zajmuje pozycję po zaimku prefigowanym i augmentacji. <br /> <br /> ===== Odmiana mocna =====<br /> Odmiana mocna charakteryzuje się regularnymi wymianami w obrębie konturu samogłoskowego tematu. Zmiany te mogą przybierać formę zjawisk retrakcji samogłosek przednich, protrakcji samogłosek tylnych lub podniesienia lub obniżenia samogłoski o jeden stopień &amp;ndash; skrajne samogłoski dla danego procesu, jak /{{IPA|i}}/ w przypadku podniesienia, zmianie nie podlegają. Tabela poniżej przedstawia rezultaty poszczególnych zjawisk dla każdego tarejskiego fonemu.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! Fonem ↓<br /> ! Retrakcja<br /> ! Protrakcja<br /> ! Podniesienie<br /> ! Obniżenie<br /> |-<br /> | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> | &amp;mdash;<br /> | &amp;mdash;<br /> | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> |-<br /> | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> | &amp;mdash;<br /> | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | &amp;mdash;<br /> | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/<br /> | ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | (ⲓ /{{IPA|i}}/)<br /> | &amp;mdash;<br /> | &amp;mdash;<br /> |-<br /> | ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | (ⲟ /{{IPA|o̞}}/)<br /> | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/<br /> | &amp;mdash;<br /> | &amp;mdash;<br /> |-<br /> | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> | &amp;mdash;<br /> | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |-<br /> | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> | &amp;mdash;<br /> | ⲉ /{{IPA|e̞}}/ <br /> | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |-<br /> | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> | &amp;mdash;<br /> | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | &amp;mdash;<br /> |-<br /> | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> | &amp;mdash;<br /> | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> | &amp;mdash;<br /> |}<br /> <br /> W tabelach zjawisko retrakcji lub protrakcji oznacza się przy pomocy symbolu ¨. Podniesienie oznacza się symbolem ▲, a obniżenie symbolem ▼.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Klasa →<br /> ! colspan=&quot;4&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! colspan=&quot;4&quot; | 3.<br /> ! colspan=&quot;4&quot; | 4.<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Strona →<br /> ! Czynna<br /> ! Zwrotna<br /> ! Bierna&lt;br /&gt;stanu<br /> ! Bierna&lt;br /&gt;procesu<br /> ! Czynna<br /> ! Zwrotna<br /> ! Bierna&lt;br /&gt;stanu<br /> ! Bierna&lt;br /&gt;procesu<br /> ! Czynna<br /> ! Zwrotna<br /> ! Bierna&lt;br /&gt;stanu<br /> ! Bierna&lt;br /&gt;procesu<br /> ! Czynna<br /> ! Zwrotna<br /> ! Bierna&lt;br /&gt;stanu<br /> ! Bierna&lt;br /&gt;procesu<br /> |-<br /> ! Forma ↓<br /> ! Zaim.&lt;br /&gt;os. ↓<br /> ! colspan=&quot;16&quot; | Teraźniejszy I&lt;br /&gt;{{m|PRAESENS INDEFINITA}}<br /> |-<br /> ! 1.sg.<br /> | {{tar|ⲓ&amp;ndash;|i&amp;ndash;}}&amp;nbsp;{{m|+ C}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲙ&amp;ndash;|im&amp;ndash;}}&amp;nbsp;{{m|+ V}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲟ|&amp;ndash;o}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲙⲉⲓⲟ|imeio}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;¨&amp;ndash;ⲟⲙ|&amp;ndash;¨&amp;ndash;om}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲙⲟⲓⲟⲙ|imoiom}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;¨&amp;ndash;ⲱⲛⲇⲟ|&amp;ndash;¨&amp;ndash;ûndo}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲙⲟⲓⲱⲛⲇⲟ|imoyûndo}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲩⲛⲥⲟ|&amp;ndash;unso}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲙⲉⲓⲩⲛⲥⲟ|imeyunso}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;ⲁ|&amp;ndash;a}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲗⲉⲩⲁ|ilewa}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;¨&amp;ndash;ⲁⲙ|&amp;ndash;¨&amp;ndash;am}}&lt;br /&gt;{{tar|ⲓⲗⲟⲩⲁⲙ|ilowam}}<br /> | {{tar|&amp;ndash;¨&amp;ndash;ⲏⲛⲇⲟ|&amp;ndash;¨<br /> |}<br /> <br /> ===== Czasy ograniczone =====<br /> Formy ograniczone występują w czasach: teraźniejszym I (''praesens prompta''), przeszłym I (''praeteritum perfectum'') i przyszłym I (''futurum perfectum''). Oznaczają one działania rozgrywające się w danym punkcie czasowym i albo poza niego nie wykraczające (przeszły I i przyszły I), albo gdy ich aspekt habitualny czy duratywny nie ma znaczenia, a opisywany jest aktualny stan rzeczy (teraźniejszy). Formy odmiany czasów ograniczonych derywowane są z bezokolicznika ograniczonego, który stanowi także podstawę do przypisania czasownika do klasy odmiany.<br /> <br /> ===== Czasy nieograniczone =====<br /> Formy nieograniczone występują w czasach: teraźniejszym II (''praesens indefinita''), przeszłym II (''praeteritum imperfectum'') i przyszłym II (''futurum imperfectum''). Oznaczają one wydarzenia pozbawione ram czasowych, dziejące się w przeszłości, teraźniejszości lub przyszłości. Płynność tych form czasowych sprawia, że niejednokrotnie możliwe jest ich użycie zamienne celem podkreślenia innego elementu wypowiedzi, pod warunkiem, że kontekst jest jasny lub dookreślony odpowiednimi zaimkami. Formy czasów nieograniczonych derywowane są z bezokolicznika nieograniczonego.<br /> ---&gt;<br /> [[Kategoria:Języki Kyonu|Tarejski]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_tarejski&diff=23434 2018-01-30T17:49:27Z

<p>Widsið: /* Czasownik */</p> <hr /> <div>{{ język<br /> | kolor = #7851A9 | nazwa = tarejski | nazwa własna = Ⲑⲁⲣⲩ ''Tharu''<br /> | twórca = [[User:Widsið|Widsið]] | rok = 2017-2018 | cel = użytkowanie w conworldzie | wersja = 0.5 | nazwa conworldu = [[Kyon]]<br /> | państwa = [[Tarum]] | regiony = wschodni Kyon | mówiący = bd.<br /> | alfabet = nieopracowany conscript (''in loco'': alfabet koptyjski)<br /> | typologia = fleksyjny niekonkatenatywny&lt;br /&gt;VSO<br /> | klasyfikacja = <br /> '''języki nuweńskie''' (?)<br /> : języki antyponuweńskie<br /> :: tarejski<br /> }}<br /> '''Język tarejski''' (Ⲑⲁⲣⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Tharu epilu'' [{{IPA|ˈtʰɑ.ru e̞ˈpi.lu}}]) &amp;ndash; język o nieustalonej klasyfikacji, powszechnie uważany za członka grupy [[języki nuweńskie|języków nuweńskich]], w której tworzy oddzielną podgrupę ''antyponuweńską''. Tarejski jest językiem urzędowym [[Tarum]], chociaż najprawdopodobniej rozwinął się w innej części świata, skąd do wschodniego Kyonu został zawleczony w wyniku niemożliwej do umieszczenia w czasie wędrówki ludów. Izolacja geopolityczna kraju sprawiła, że jest niemal całkowicie wolny od identyfikowalnego zewnętrznego wpływu, chociaż dzieli kilkanaście leksemów, głównie dotyczących fauny i flory, z językami prymitywnych plemion zamieszkujących otaczające Tarum lasy deszczowe.<br /> <br /> Obecnie można wyróżnić dziewięć dialektów języka tarejskiego, a ich zasięg pokrywa się mniej więcej z podziałem administracyjnym kraju, opartym w dużej mierze o naturalne przeszkody dla rozwoju osadnictwa. Istnieje również odgórnie regulowany język standardowy (Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Assemanu epilu'' „oczyszczony język”), używany przede wszystkim w oficjalnej komunikacji. Tarejski zapisywany jest pismem alfabetycznym nieco przypominającym [[runy nuweńskie]]. Pismo ma charakter alfabetyczny i w dużej mierze dobrze odzwierciedla wymowę, dosyć mocno trzymając się zasady „jeden znak &amp;ndash; jeden dźwięk”. Zarówno słownictwo, jak i niekonkatenatywna morfologia języka są sprowadzalne do [[język pranuweński|pranuweńszczyzny]], ale badania tarejskiego zawsze były utrudnione ze względu na zamknięty charakter Tarum.<br /> <br /> Można przypuszczać, że niedawne otwarcie Tarum na świat w połączeniu z ożywionym zainteresowaniem obcymi kulturami na całym świecie będzie sprzyjało badaniom lokalnej mowy i pozwoli na udzielenie odpowiedzi na wiele pytań, dotyczących zarówno języka, jak i etnogenezy Tarejów.<br /> <br /> == Fonetyka i fonologia ==<br /> Tarejski posiada prosty system dźwiękowy, składający się z ośmiu samogłosek, dwóch półsamogłosek oraz osiemnastu spółgłosek.<br /> === Samogłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; |<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Przednie<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Środkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Tylne<br /> |-<br /> ! Przymknięte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/ ・ ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> |-<br /> ! Średnie<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> ! Otwarte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |}<br /> Tarejski system samogłoskowy wyraźnie ciąży ku większemu przymknięciu, jednocześnie nie przesuwając się wyraźnie ani w przód, ani w tył jamy ustnej. Środkowe przymknięte samogłoski ‹ⲏ› /{{IPA|ɨ}}/ i ‹ⲱ› /{{IPA|ʉ}}/ są nieco bardziej otwarte, niż skrajne ‹ⲓ› /{{IPA|i}}/ i ‹ⲩ› /{{IPA|u}}/. Warto zauważyć, że tylne samogłoski są zawsze zaokrąglone, a przednie &amp;ndash; nigdy. Zaokrąglenie jest wyraźne i skompresowane. Samogłoski nie ulegają redukcji w pozycji nieakcentowanej. Długość samogłoski nie ma fonemicznego znaczenia, chociaż najprawdopodobniej opozycja iloczasowa istniała w przeszłości &amp;ndash; wskazuje na to obecność długich dźwięków we wszystkich pozostałych językach nuweńskich. W tarejskim dyftongi nie występują; ostatni z notowanych jeszcze [[kalendarze Kyonu|300 lat temu]] dyftongów ‹ⲁⲓ› uległ koalescencji do /{{IPA|æ}}/, a w dalszej perspektywie najpewniej zleje się z ‹ⲉ› /{{IPA|e̞}}/, do którego stopniowo zbliża się w wymowie. Ortografia tarejska nie oznacza historycznych dyftongów we współczesnych pismach w myśl zasady o fonemiczności, jednak można je znaleźć w starszych tekstach. <br /> <br /> === Półsamogłoski ===<br /> Tarejski posiada dwie półsamogłoski /{{IPA|j}}/ i /{{IPA|w}}/, zapisywane jak ich samogłoskowe odpowiedniki: ‹ⲓ› oraz ‹ⲩ›. Mają one specjalny status w systemie morfofonemicznym tego języka: mimo że inaczej niż samogłoski nie mogą stanowić jądra sylaby, zdarza się, że rdzenie spółgłoskowe są przez nie dopełniane, tak jakby stanowiły one prawdziwe samogłoski, zachowując jednak swój spółgłoskowy status, tzn. tworząc dodatkowy element spółgłoskowego łańcucha. Dodatkowo, rdzenie w których skład wchodzą półsamogłoski, nazywane są rdzeniami płynnymi i podlegają nieco innym zasadom odmiany.<br /> <br /> === Spółgłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1000px&quot;<br /> |-<br /> ! <br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowo-&lt;br /&gt;-zębowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Dziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Zadziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Podniebienne<br /> |-<br /> ! Nosowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲙ /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲛ /{{IPA|n}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Zwarto-&lt;br /&gt;-wybuchowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲡ /{{IPA|p}}/・ⲫ /{{IPA|pʰ}}/・ⲃ /{{IPA|b}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲧ /{{IPA|t}}/・ⲑ /{{IPA|tʰ}}/・ⲇ /{{IPA|d}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲕ /{{IPA|k}}/・ⲭ /{{IPA|kʰ}}/・ⲅ /{{IPA|g}}/<br /> |-<br /> ! Szczelinowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϥ /{{IPA|f}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲥ /{{IPA|s}}/・ⲍ /{{IPA|z}}/・(ⲋⲥ /{{IPA|sː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϣ /{{IPA|ʃ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϧ /{{IPA|ɣ}}/<br /> |-<br /> ! Drżące<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲣ /{{IPA|r}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Aproksymanty<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲗ /{{IPA|l}}/・(ϯⲗ /{{IPA|lː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |}<br /> Charakterystyczną cechą tarejskiej fonologii jest fonemiczny kontrast między aspirowanymi, nieaspirowanymi i dźwięcznymi spółgłoskami zwartymi, nieobecny w pokrewnych językach. Ponadto, inaczej niż samogłoski, spółgłoski ulegają szeregowi przemian pozycyjnych. <br /> <br /> Status geminat ‹ⲋⲥ› oraz ‹ϯⲗ›, wywodzących się z dawnych zbitek spółgłoskowych *vs oraz *tl &amp;ndash; stąd ich nietypowy zapis &amp;ndash; jest niejasny. Przez Tarejów są one odbierane jako jeden dźwięk i nie rozdziela się ich przy podziale na sylaby: Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ → Ⲁ・ⲋⲥⲉ・ⲙⲁ・ⲛⲩ. Jednocześnie trudno jest wskazać na pary minimalne, które pozwalałyby uznać je za odrębne fonemy. Nieco inaczej traktowane jest ‹ⲛⲛ› [{{IPA|nː}}], często wyraźnie artykulacyjnie rozdzielane na dwa elementy a nie przytrzymane.<br /> <br /> Obserwuje się w tarejskim zjawisko lenicji, w języku standardowym i większości dialektów dotyczy ono jednak wyłącznie dźwięcznych spółgłosek zwartych, które w pozycji między dwiema samogłoskami ulegają frykatywizacji: /{{IPA|b}}/ → [{{IPA|β}}]; /{{IPA|d}}/ → [{{IPA|ð}}]; /{{IPA|g}}/ → [{{IPA|ɣ}}]. Zjawisko to zachodzi także w pozycji międzywyrazowej, tzn. granica wyrazu jest ignorowana. Ponadto, dźwięczne spółgłoski nosowe, szczelinowe i zwarto-wybuchowe ulegają ubezdźwięcznieniu przed spółgłoską bezdźwięczną i w wygłosie, chyba że następne słowo zaczyna się na samogłoskę: wtedy dźwięczność zostaje utrzymana w wypadku spółgłosek nosowych i szczelinowych, a spółgłoski zwarto-wybuchowe zostają poddane lenicji.<br /> <br /> === Budowa sylaby ===<br /> Sylaba w języku tarejskim musi się składać przynajmniej z jednej samogłoski, do której dodatkowo może zostać dostawiony pojedynczy nagłos i podwójny wygłos:<br /> <br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;(C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) V (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) (C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> W pozycji '''C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' może stać dowolna spółgłoska, półsamogłoska, lub geminata ‹ⲋⲥ› albo ‹ϯⲗ›. W pozycjach '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' i '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' nie może się znaleźć geminata, dodatkowo, jeśli w pozycji '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' pojawia się półsamogłoska, sylaba zostaje automatycznie zamknięta. Jeśli sylabę otwierała geminata, pozycja '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' również jest niedostępna.<br /> <br /> Dla celów metrycznych i prozodycznych wyróżnia się cztery rodzaje sylab. Poniższa tabela przedstawia ich nazwy oraz uproszczoną budowę, gdzie G oznacza geminatę, J oznacza półsamogłoskę, a C &amp;ndash; dowolną inną spółgłoskę.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słabsza<br /> | V<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słaba<br /> | CV, VC, JV, VJ<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocna<br /> | CVC, CVJ, JVC, GV<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocniejsza<br /> | CVCC, JVCC, GVC<br /> |}<br /> <br /> === Prozodia ===<br /> Akcent w języku tarejskim pada na przedostatnią sylabę, jest stały i ma charakter dynamiczny. Ze względu na swoją stałą pozycję, nie jest fonemiczny. Akcenty pomocnicze pojawiają się na co drugiej sylabie od końca, jeśli wyraz ma więcej niż trzy sylaby, por. np. Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ [{{IPA|e̞ˌsu.tɑˈnʉr.pɑl}}]. Tarejski jest językiem czasowanym według mor, gdzie sylaby słabsze trwają pół mory, sylaby słabe &amp;ndash; jedną morę, sylaby mocne &amp;ndash; półtorej mory, a sylaby mocniejsze &amp;ndash; dwie mory. Charakteryzuje się też opadającą tonacją, także w pytaniach tak/nie, co może być źródłem nieporozumień.<br /> <br /> == Fleksja ==<br /> === Rzeczownik i przymiotnik ===<br /> Tarejskie rzeczowniki i przymiotniki odmieniają się przez następujące kategorie gramatyczne:<br /> * przypadki &amp;ndash; mianownik, dopełniacz, celownik i biernik,<br /> * stany &amp;ndash; „pusty”, określony i nieokreślony,<br /> * liczby &amp;ndash; pojedyncza i mnoga oraz szczątkowe formy podwójnej.<br /> Ponadto, przymiotniki podlegają odmianie przez rodzaje &amp;ndash; męski, żeński i nijaki &amp;ndash; w uzgodnieniu z rzeczownikiem, który określają. Formą prototypową &amp;ndash; słownikową jest mianownik w stanie pustym w liczbie pojedynczej, w przypadku przymiotnika w rodzaju męskim. Końcówki, które przyjmują poszczególne rzeczowniki i przymiotniki są uzależnione od ostatniego dźwięku lub serii dźwięków, a nie od rodzaju.<br /> <br /> Rzeczowniki i przymiotniki pogrupowane są w klasy deklinacyjne, podzielone na grupy: słabą i mocną. W odmianie słabej przynależność do klasy determinuje długość rdzenia. W odmianie mocnej klasę wyznacza końcówka formy prototypowej. Daje to łącznie dziesięć klas odmiany. Ponadto, istnieją rzeczowniki i przymiotniki nieodmienne, derywowane z rdzeni jednospółgłoskowych (historycznie jedną ze spółgłosek było zwarcie krtaniowe).<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | Klasa&amp;nbsp;→<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Słaba<br /> ! colspan=&quot;24&quot; | Mocna<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Szablon / końcówka&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us, &amp;ndash;is, &amp;ndash;os<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;n<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;m<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;C<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;o<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;u<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;i<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;a<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Przykładowy&lt;br /&gt;rzeczownik&amp;nbsp;→<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲛⲩⲩⲩ}}&lt;br /&gt;''nuwu''&lt;br /&gt;„dziecko”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲁⲙⲁⲓⲁ}}&lt;br /&gt;''mamaya''&lt;br /&gt;„dolina, jar”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲡⲓⲗⲩⲥ}}&lt;br /&gt;''pilus''&lt;br /&gt;„słowo”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲓⲇⲇⲁⲛ}}&lt;br /&gt;''middan''&lt;br /&gt;„dolina”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|Ⲑⲁⲣⲱⲙ}}&lt;br /&gt;''Tharûm''&lt;br /&gt;„[[Tarum]]”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲧ}}&lt;br /&gt;''danat''&lt;br /&gt;„czerń”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟ}}&lt;br /&gt;''assarto''&lt;br /&gt;„brama”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲗⲁⲕⲩ}}&lt;br /&gt;''laku''&lt;br /&gt;„namiot”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲃⲓⲃⲓ}}&lt;br /&gt;''bibi''&lt;br /&gt;„schronienie”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ}}&lt;br /&gt;''zora''&lt;br /&gt;„niebo”<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Typowy rodzaj&lt;br /&gt;rzeczownika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''każdy''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us ''męski'', &amp;ndash;is ''żeński'', &amp;ndash;os ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Rodzaj&lt;br /&gt;przymiotnika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 5%&quot; | Liczba&lt;br /&gt;↓<br /> ! Stan&amp;nbsp;→&lt;br /&gt;Przypadek&amp;nbsp;↓<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ni<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;o<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;oti<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;u<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;it<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;at<br /> |-<br /> ! Dopełniacz<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;ûl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;al<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vsal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ol<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;il<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;al<br /> |-<br /> ! Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;os<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;us<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;is<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;îs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;as<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nun<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;min<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mîn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;on<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otin<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;un<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;in<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;în<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;an<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;3&quot; | Mn.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vyu (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnt<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnta<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;na<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ma<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;mana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idena<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adena<br /> |-<br /> ! Dopełniacz&lt;br /&gt;Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;6&quot; | &amp;ndash;wial&lt;br /&gt;&amp;ndash; yal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vnal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCatal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;owal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;unal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;idil<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;adil<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vnat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vtinat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;manat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idenas<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adenas<br /> |-<br /> |}<br /> &lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;'''Objaśnienie symboli:''' C &amp;mdash; dowolna spółgłoska; J &amp;mdash; dowolna półsamogłoska; V &amp;mdash; dowolna samogłoska; &lt;s&gt;V&lt;/s&gt; &amp;mdash; końcówka powoduje usunięcie samogłoski poprzedzającej wyznacznik deklinacji&lt;/span&gt;<br /> <br /> Przynależność przymiotnika do klasy deklinacyjnej determinuje jego końcówka deklinacyjna w rodzaju męskim. Rozkłada się to w sposób następujący:<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;u, to wtedy w rodzaju żeńskim przyjmie on końcówkę &amp;mdash;i, a w nijakim: &amp;mdash;o,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;n, to tę samą końcówkę będzie on miał w rodzaju nijakim, a w rodzaju żeńskim przybierze końcówkę &amp;mdash;a,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;m, to tę samą końcówkę będzie on miał także w rodzaju żeńskim i nijakim,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest dowolna spółgłoska, to znaczy, że posiada on tylko formy puste, równe w każdym rodzaju i może występować tylko w orzeczniku albo jako element kompozytu przymiotnikowo-rzeczownikowego.<br /> <br /> ===== Nieregularna liczba mnoga rzeczowników =====<br /> Część rzeczowników z różnych względów posiada nieregularne formy liczby mnogiej. W przeważającej części są to pozostałości systemu tworzenia liczby mnogiej niekonkatenatywnej („łamanej”). Rzeczowniki tak tworzone, pomimo mnogiego znaczenia, otrzymują pojedyncze końcówki odmiany przez przypadki. W grupie rzeczowników o takiej odmianie znajdują się:<br /> &lt;div style=&quot;column-count: 3; column-gap: 30px&quot;&gt;<br /> * ''kush'' {{tar|ⲕⲩϣ}} „droga” &amp;mdash; ''akushi'' {{tar|ⲁⲕⲩϣⲓ}} „drogi”<br /> * ''mîr'' {{tar|ⲙⲏⲣ}} „człowiek” &amp;mdash; ''mira'' {{tar|ⲙⲓⲣⲁ}} „ludzie”<br /> * ''nabi'' {{tar|ⲛⲁⲃⲓ}} „parafia” &amp;mdash; ''eneb'' {{tar|ⲉⲛⲉⲃ}} „parafie”<br /> * ''neb'' {{tar|ⲛⲉⲃ}} „ojciec” &amp;mdash; ''naba'' {{tar|ⲛⲁⲃⲁ}} „ojcowie”<br /> * ''shi'' {{tar|ϣⲓ}} „dom” &amp;mdash; ''ashû'' {{tar|ⲁϣⲱ}} „domy”<br /> * ''sînam'' {{tar|ⲥⲏⲛⲁⲙ}} „świątynia” &amp;mdash; ''sanûm'' {{tar|ⲥⲁⲛⲱⲙ}} „świątynie”<br /> * ''tel'' {{tar|ⲧⲉⲗ}} „wieża” &amp;mdash; ''telu'' {{tar|ⲧⲉⲗⲩ}} „wieże”<br /> * ''ummi'' {{tar|ⲩⲙⲙⲓ}} „matka” &amp;mdash; ''yamma'' {{tar|ⲓⲁⲙⲙⲁ}} „matki” <br /> * ''wam'' {{tar|ⲩⲁⲙ}} dzień” &amp;mdash; ''awama'' {{tar|ⲁⲩⲁⲙⲁ}} „dni”<br /> * ''zainab'' {{tar|ⲍⲁⲓⲛⲁⲃ}} „lud, plemię” &amp;mdash; ''zeneb'' {{tar|ⲍⲉⲛⲉⲃ}} „ludy, plemiona”<br /> &lt;/div&gt;<br /> Dodatkowo, części ciała występujące w parach zachowały historyczne formy liczby podwójnej, ale wyłącznie w mianowniku. W pozostałych formach odmieniają się regularnie, zgodnie z klasą deklinacyjną, do której należą.<br /> * ''bus'' {{tar|ⲃⲩⲥ}} „dłoń” &amp;ndash; ''buwa'' {{tar|ⲃⲩⲩⲁ}} „dłonie”<br /> * ''lor'' {{tar|ⲗⲟⲣ}} „oko” &amp;ndash; ''lora'' {{tar|ⲗⲟⲣⲁ}} „oczy”<br /> * ''subis'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲥ}} „ucho” &amp;ndash; ''subia'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲁ}} „uszy”<br /> * ''zeyu'' {{tar|ⲍⲉⲓⲩ}} „stopa” &amp;ndash; ''zeya'' {{tar|ⲍⲉⲓⲁ}} „stopy”<br /> <br /> ===== Inne nieregularności odmiany =====<br /> Rzeczowniki i przymiotniki, które w formie mianownikowej mają taką samą końcówkę, jaką otrzymałyby w innym przypadku, nie podwajają końcówki. Jest to szczególnie prominentna cecha nazw miejscowych zakończonych na &amp;ndash;''al'', których formy mianownika i dopełniacza w licznie pojedynczej są tożsame, ale może dotyczyć każdej innej formy, pogłębiając synkretyzm form przypadkowych.<br /> <br /> Niektóre ożywione rzeczowniki w rodzaju męskim, szczególnie te zakończone na &amp;ndash;''r'', przyjmują końcówki odmiany &amp;ndash;''n'' w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej.<br /> <br /> ==== Określoność ====<br /> Określoność jest oznaczana w tarejskim dodatkowym morfemem, mającym charakter proklitycznego morfemu, dodawanego do każdej grupy (przydawki, podmiotu) w obrębie frazy nominalnej. Morfem ten pierwotnie miał charakter rodzajnikowy, ale rozróżnienie rodzaju zanikło wraz z jego fonetyczną erozją. Morfem jest nieodmienny, posiada jednak kilka form, uzależnionych od kolejnego dźwięku. Proklityczny charakter morfemu oddaje się przez jego zapis ze znakiem rodziału ({{tar|⳿}}) w zapisie tarejskim, bądź z dywizem w transkrypcji.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 450px&quot;<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Otoczenie&lt;br /&gt;fon.<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Forma<br /> ! style=&quot;width: 60%&quot; | Przykład<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed samogł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | id&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲇ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''id-assartoti'' {{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟⲧⲓ||brama}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|l}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | il&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲗ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''il-lakû'' {{tar|ⲓⲗ⳿ⲗⲁⲕⲱ||namiot}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | im&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲙ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''im-mafela'' {{tar|ⲓⲙ⳿ⲙⲁϥⲉⲗⲁ||kropla}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|n}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | in&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲛ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''in-nurpilû'' {{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲩⲣⲡⲓⲗⲱ||urząd}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|s}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | is&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲥ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''is-sanûmi'' {{tar|ⲓⲥ⳿ⲥⲁⲛⲱⲙⲓ||świątynie}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed dowolną inną spółgł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | i&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''i-Tharûmi'' {{tar|ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ||[[Tarum]]}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==== Stopniowanie przymiotnika ====<br /> Tarejski przymiotnik posiada pięć stopni gradacji: pozytyw (stopień „równy”, używany w kontekstach, w których nic nie jest porównywane z niczym), ekwatyw (stopień „równy”, porównywane cechy są takie same), komparatyw (stopień wyższy), superlatyw (stopień „najwyższy”, cecha jest najintensywniejsza wśród porównywanych) oraz absolutyw (stopień „najwyższy”, cecha nie ma sobie równych i jest nieporównywalna z niczym). Przymiotnik stopniuje się w języku tarejskim zazwyczaj przy pomocy infiksu, który oddziela temat od wyznaczającej przynależność deklinacyjną końcówki. Wyjątkiem są przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na &amp;ndash;''m'', które przy stopniowaniu zmieniają przynależność klasową, przybierając końcówki deklinacji &amp;ndash;u. Ponadto, przymiotnik ''dobry'' posiada część form supletywnych, a przymiotniki ''zły'', ''ciemny'' oraz ''jasny'' posiadają niekonkatenatywne formy odmiany.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 750px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Pozytyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Ekwatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Komparatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Superlatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Absolutyw<br /> |-<br /> ! I &amp;ndash;u; &amp;ndash;i; &amp;ndash;o<br /> | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | (= forma podstawowa)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁⲛ–|–an–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣ–|–ush–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲋⲥ–|–iss–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲛ–|–in–}}<br /> |-<br /> ! II &amp;ndash;n; &amp;ndash;a; &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲇⲁ–|–(a)da–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ϣⲁ–|–(a)sha–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁⲋ)ⲥⲁ–|–(as)sa–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲛⲁ–|–(a)na–}}<br /> |-<br /> ! III &amp;ndash;m; &amp;ndash;m; &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲙⲩ, –ⲩⲙⲓ, –ⲩⲙⲟ|–umu, –umi, –umo}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣⲩ, –ⲩϣⲓ, –ⲩϣⲟ|–ushu, –ushi, –usho}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲋⲥⲩ, –ⲩⲋⲥⲓ, –ⲩⲋⲥⲟ|–ussu, –ussi, –usso}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲛⲩ, –ⲩⲛⲓ, –ⲩⲛⲟ|–unu, –uni, –uno}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> === Kopula i zaimek osobowy podmiotu ===<br /> Funkcja kopuli i zaimka osobowego podmiotu nie jest w języku tarejskim rozdzielna. Wcześniejsze formy rozwoju języka rozróżniały jeszcze formy sprzężone zaimek-kopula i formy rodzielne, używane gdy podmiot był wyrażony inaczej, niż przy pomocy zaimka w mianowniku. Rozróżnienie nie utrzymało się jednak w żadnym z dialektów. Jako że kopula nie jest formalnie czasownikiem, nie podlega odmianie przez czasy i tryby &amp;ndash; kontekst lub dodatkowe słowa funkcyjne, takie jak przyimki czy partykuły, podpowiadają właściwe znaczenie.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Liczba →<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Pojedyncza<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Mnoga<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15px&quot; | Osoba ↓<br /> ! style=&quot;width: 35px&quot; | Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> | {{tar|ϩⲏⲗ|hîl}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲣ|mir}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲙⲟⲗ|mol}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲣ|mer}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | {{tar|ⲍⲓⲗⲩ|zilu}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;5&quot; | 3.<br /> ! rodz. m.<br /> | {{tar|ϧⲓⲣ|hir}}<br /> | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> |-<br /> ! rodz. ż.<br /> | {{tar|ⲡⲓ|pi}}<br /> | {{tar|ⲡⲩⲣ|pur}}<br /> |-<br /> ! rodz. n.<br /> | {{tar|ϩⲩ|hu}}<br /> | {{tar|ϩⲩⲙ|hum}}<br /> |-<br /> ! brak rodzaju<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙ|sum}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗ|sul}}<br /> |-<br /> ! podmiot celownikowy<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲱⲣ|ûr}}<br /> |}<br /> <br /> Wszystkie formy kopulatywne niosą ze sobą zarówno znaczenie zaimka osobowego podmiotu, jak i czasownika „być” w znaczeniu „istnieć, egzystować”. W zależności od kontekstu, moze więc wyraz {{tar|ⲡⲓ|pi}} oznaczać: „ona” (jeśli po nim następuje kolejny czasownik), „jest” (jeśli podmiot wyrażony jest rzeczownikiem) lub „ona jest” (jeśli w zdaniu nie występuje inny podmiot ani orzeczenie). W praktyce dwa pierwsze użycia stają się stopniowo coraz rzadsze &amp;ndash; pierwsze w wyniku inkorporacji zaimka osobowego jako prefiksu koniugacyjnego (co powoduje nieprawidłową z punktu widzenia np. gramatyki polskiej redundancję typu *''ona ona śpi''), a drugie przez wzgląd na to, że „być” jest w tarejskim domyślnym orzeczeniem, więc nie ma potrzeby jego wyrażania w mowie ani na piśmie (podobnie jak np. w języku rosyjskim).<br /> <br /> Specyfiką tarejskiej gramatyki jest forma „bezrodzajowa” kopuli. Gramatyki tarejskie nazywają tę formę „wszystkorodzajową”, ponieważ używa się jej kiedy nie jesteśmy w stanie określić rodzaju gramatycznego rzeczy czy osoby, o której jest mowa, kiedy ten rodzaj jest nieistotny, albo &amp;ndash; w przypadku grupy ludzi lub rzeczy &amp;ndash; kiedy należą one do więcej niż jednego rodzaju. <br /> <br /> Forma {{tar|ⲱⲣ|ûr}}, niejako w kontraście do pozostałych, jest niepomijalna, kiedy podmiot wyrażony jest celownikiem.<br /> <br /> === Zaimki osobowe ===<br /> Chociaż zaimki osobowe w formie mianownikowej nie istnieją, tarejski posiada szereg form zależnych, w tym część reliktowych form sprzężonych, używanych wyłącznie w złożeniach z przyimkami. Zzaimki w dopełniaczu, celowniku i bierniku mają także formy akcentowane i nieakcentowane o różnych funkcjach.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Przypadek →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Dopełniacz<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Celownik<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Biernik<br /> ! Ablatyw<br /> ! Allatyw<br /> ! Komitatyw<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Forma →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}}<br /> | {{tar|ⲱⲙ|ûm}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲙ|(a)m}}<br /> | {{tar|ⲩϣⲓ|ushi}}<br /> | {{tar|ⲱϣ|ûsh}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϣ|(a)sh}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲇⲁ|mada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁ|ma}}<br /> | {{tar|ⲙⲓϧⲁ|miha}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲙⲁ|mima}}<br /> | {{tar|ⲙⲉ|me}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲩⲣⲁⲗ|ural}}<br /> | {{tar|ⲩⲣⲓ|uri}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲗ|ral}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲩⲣϣⲓ|urshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲣ|shûr}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲇⲁ|rada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲣⲁ|ra}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲣⲟ(ⲛ)|ro(n)}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲥⲩ|usu}}<br /> | {{tar|ⲱⲥ|ûs}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲥ|(a)s}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲓ|si}}<br /> | {{tar|(ⲓ)ⲥ|(i)s}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲇⲁ|sada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲁ|sa}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲁ|sua}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙⲁ|suma}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ|se}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥⲩ|masu}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁϣⲓ|mashi}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲛⲁⲗ|unal}}<br /> | {{tar|ⲩⲛⲓ|uni}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲗ|nal}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲱϣⲓ|nûshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲛ|shûn}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲇⲁ|nada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲁ|na}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲛⲟ(ⲛ)|no(n)}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲱⲛ|zûn}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ϩⲟⲥ|hos}}<br /> | {{tar|ϩⲱ|hû}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϩ|(a)h}}<br /> | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲏ|hî}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲇⲁ|hada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲁ|ha}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ϩ|(î)h}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲩⲥ|nus}}<br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ⲛ|(î)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲩϣ|hush}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲱⲗ|sûl}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲁϣⲓ|sashi}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲇⲁ|suda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲩ|su}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | mn.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲁⲗ|nûmal}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲓ|nûmi}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙ|nûm}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲥⲓ|ansi}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛⲥ|(a)ns}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲩⲙⲇⲁ|anumda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲩⲗ|napul}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲓ|napi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲡⲓ|anpi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲓⲥⲁ|anisa}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲓⲥ|nis}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲉⲗⲁ|gela}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲓϣⲓ|gishi}}<br /> | {{tar|ⲅⲉⲇⲁ|geda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲅⲁ|ga}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲁⲥⲁ|nasa}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϣⲁϣⲓ|shashi}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲉⲇⲁ|seda}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> Brak danej formy, oznaczony w tabeli pauzą (&amp;mdash;), wskazuje na użycie pełnej formy (jeśli dostępna), lub formy sprzężonej przypadka wymaganego przez rekcję standardową &amp;ndash; np. dla komitatywu będzie to dopełniacz.<br /> <br /> Tarejski nie posiada zaimków czy przymiotników dzierżawczych. W ich miejsce korzysta się z postponowanej konstrukcji komitatywnej z przyimkiem {{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu|do}} i odpowiednią formą sprzężoną: dopełniaczową lub komitatywną, jeśli istnieje:<br /> <br /> &lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 40px&quot;&gt;<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲙⲉ|insume|mój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲣⲟ|insuro|nasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲥⲉ|insuse|twój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲙⲁⲥ|insu mas|Pana, Pani}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲟ|insuno|wasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲍⲟⲛ|insu zon|Państwa}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱϩ|insûh|jego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱⲛ|insûn|jej}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩϩⲁⲗ|insuhal|tego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲋⲥⲩⲗ|inssul|jego, jej, tego}} (w praktyce często używany w znaczeniu „czyjś, kogoś, obojętnie kogo”)<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲱⲙ|insunûm|ich, mężczyzn}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲡ|insunap|ich, kobiet}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲅⲉⲗⲁ|insugela|ich, rzeczy, zwierząt, itp.}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲥⲁ|insunasa|ich, obojętnie kogo}} (rzadko używany)<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> === Partykuły deiktyczne ===<br /> Zaimki wskazujące w tarejskim wyewoluowały w nieodmienne partykuły deiktyczne. Pozwalają one na czterostopniową identyfikację położenia obiektu, o którym mowa: „ten” &amp;ndash; „ten (trochę dalej)” &amp;ndash; „tamten (trochę bliżej)” &amp;ndash; „tamten”. Znaczenie każdej partykuły uzależnione jest od tego, czy stojąca za nią grupa nominalna jest w formie określonej czy w nieokreślonej. Dodatkowo, użycie formy pustej pozwala na oddanie znaczeń „ten” i „tamten” bez kontrastowania obiektów względem siebie.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 560px&quot; <br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Liczba<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Rodzaj<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (I)&lt;br /&gt;„ten”<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień II<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień III<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień IV<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień V<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (VI)&lt;br /&gt;„tamten”<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mn.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma pusta<br /> |}<br /> <br /> === Liczebnik ===<br /> Tarejski posiada dziesiętny system liczebnikowy. Liczebniki główne nie odmieniają się przez rodzaj, liczebniki porządkowe natomiast posiadają formy męskie, żeńskie i nijakie. Jako że derywacja form dla rodzaju żeńskiego i nijakiego jest przewidywalna, w tabeli poniżej przedstawione zostaną tylko liczebniki porządkowe w rodzaju męskim.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 1050px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 1<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|Ⲁ}}<br /> | {{tar|ⲩⲉ|we}}<br /> | {{tar|ⲧⲁⲃⲩ|tabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 11<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲀ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲩⲉ|mûtwe}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲧⲁⲃⲩ|pammûttabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 30<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲃⲁ|maba}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲁⲃⲩ|pammabu}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> ! {{tar|Ⲃ}}<br /> | {{tar|ⲥⲓⲛⲁ|sina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲓⲛⲩ|pamsinu}}<br /> ! 12<br /> ! {{tar|ⲒⲂ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲁ|mûssina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲩ|pammûssinu}}<br /> ! 40<br /> ! {{tar|ⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲓⲙⲓ|khimi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲓⲙⲩ|pamkhimu}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> ! {{tar|Ⲅ}}<br /> | {{tar|ϣⲩⲛⲇ|shund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩⲛⲇⲩ|pamshundu}}<br /> ! 13<br /> ! {{tar|ⲒⲄ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇ|mûtshund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇⲩ|pammûtshundu}}<br /> ! 50<br /> ! {{tar|Ⲕ}}<br /> | {{tar|ⲧⲟ|to}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲧⲟⲧⲩ|pamtotu}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> ! {{tar|Ⲇ}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲛⲧ|fant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϥⲁⲛⲧⲩ|pamfantu}}<br /> ! 14<br /> ! {{tar|ⲒⲆ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧ|mûtfant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧⲩ|pammûtfantu}}<br /> ! 60<br /> ! {{tar|ⲔⲒ}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲥⲓ|sasi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲁⲥⲩ|pamsasu}}<br /> |-<br /> ! 5<br /> ! {{tar|Ⲉ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲓⲁ|diya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲓⲩ|pamdiyu}}<br /> ! 15<br /> ! {{tar|ⲒⲈ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲇⲓⲓⲁ|mûdiya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲇⲓⲓⲩ|pammûdiyu}}<br /> ! 70<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ϣⲩϥⲩ|shufu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩϥⲩ|pamshufu}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> ! {{tar|Ⲋ}}<br /> | {{tar|ⲥⲟⲓⲁ|soya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲟⲓⲩ|pamsoyu}}<br /> ! 16<br /> ! {{tar|ⲒⲊ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲁ|mûssoya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲩ|pammûssoyu}}<br /> ! 80<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲉⲙⲩ|khemu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲉⲙⲩ|pamkhemu}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> ! {{tar|Ⲍ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲛ|shan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙmϣⲁⲛⲩ|pamshanu}}<br /> ! 17<br /> ! {{tar|ⲒⲌ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲁⲛ|mûtshan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲁⲛⲩ|pammûtshanu}}<br /> ! 90<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲥⲩ|pasu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲡⲁⲥⲩ|pampasu}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> ! {{tar|Ⲏ}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲙ|kham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲁⲙⲩ|pamkhamu}}<br /> ! 18<br /> ! {{tar|ⲒⲎ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲕⲭⲁⲙ|mûkkham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲕⲭⲁⲙⲩ|pammûkkhamu}}<br /> ! 100<br /> ! {{tar|Ⲗ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲇⲁ|shada}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲁⲇⲩ|pamshadu}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> ! {{tar|Ⲑ}}<br /> | {{tar|ⲁⲥⲓⲧ|asit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲁⲥⲓⲧⲩ|pamasitu}}<br /> ! 19<br /> ! {{tar|ⲒⲐ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧ|mûtasit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧⲩ|pammûtasitu}}<br /> ! 500<br /> ! {{tar|Ⲙ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲋⲥⲁ|dissa}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲋⲥⲩ|pamdissu}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> ! {{tar|Ⲓ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧ|mût}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲩ|pammûtu}}<br /> ! 20<br /> ! {{tar|ⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲓⲁⲧ|yat}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲓⲁⲧⲩ|pamyatu}}<br /> ! 1000<br /> ! {{tar|Ⲛ}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϩⲁⲗⲩ|pamhalu}}<br /> |}<br /> <br /> === Czasownik ===<br /> Tarejski czasownik posiada dość skomplikowaną odmianę. Czasowniki pogrupowane są w dwanaście klas odmiany, definiowanych według długości rdzenia oraz wygłosu bezokolicznika „nieograniczonego” i odmieniają się przez:<br /> * duratywność (tzw. czasy „ograniczone” i „nieograniczone”),<br /> * czas (teraźniejszy I, teraźniejszy II, przyszły I, przyszły II, przeszły I, przeszły II),<br /> * tryb (oznajmujący, łączący, rozkazujący),<br /> * stronę (czynna, bierna, zwrotna),<br /> * liczbę (pojedyncza, mnoga),<br /> * osobę (1., 2., 3.),<br /> ** w drugiej osobie posiada formę formalną i nieformalną,<br /> ** w trzeciej osobie posiada formy dla wszystkich rodzajów i bezrodzajową.<br /> Dodatkowo, istnieją formy bezosobowe:<br /> * imiesłowy (czynny i bierny, odmieniają się jak przymiotniki),<br /> * bezokoliczniki („nieograniczony” i „ograniczony”),<br /> * supinum.<br /> Oprócz odmian regularnych, istnieje szereg czasowników nieregularnych, które mają odmianę supletywną lub defektywną, a także takich, które w strukturze głębokiej można uznać za regularne, ale w strukturze powierzchniowej uchodzą za nieregularne z powodu zmian fonetycznych.<br /> <br /> ==== Klasy odmiany ====<br /> Klasy odmiany czasownika tarejskiego uzależnione są od budowy bezokolicznika nieograniczonego. Bezokolicznik ten może przybrać jeden z siedmiu szablonów budowy rdzenia, oraz jedną z czterech końcówek determinujących odmianę. Przedstawia to tabela poniżej.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 500px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; | Grupa<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | Szablon<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | Końcówka<br /> ! style=&quot;width: 250px&quot; | Przykładowe czasowniki<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mocna<br /> ! 1<br /> | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-J&lt;br /&gt;CC-J<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲓⲩ|meyu|pływać}}, {{tar|ⲣⲁⲩⲩ|rawu|gonić}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲓⲓ|bayi|układać}}, {{tar|ⲗⲉⲩⲓ|lewi|kupować}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C-J<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩ|famayu|pielgrzymować}}, {{tar|ⲍⲉⲛⲇⲁⲓⲩ|zendayu|kraść}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓ|khartawi|zaczynać}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | Słaba<br /> ! 5<br /> | rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C&lt;br /&gt;CC-C&lt;br /&gt;C-CC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁ|–a}}<br /> | {{tar|ⲅⲓϥⲁ|gifa|sądzić}}, {{tar|ⲁⲋⲥⲉⲙⲁ|assema|poprawiać}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲉ|–e}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲧⲉ|rete|chwalić}}, {{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉ|kasse|siadać}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲧⲁϯⲗⲩ|tallu|mierzyć}}, {{tar|ⲑⲉⲙⲩ|themu|dzielić}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲣⲏⲛⲓ|rîni|zgniatać}}, {{tar|ⲡⲓⲗⲓ|pili|mówić}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> | rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C-C<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁ|–a}}<br /> | {{tar|ⲇⲁⲇⲉⲛⲁ|dadena|sciemniać się}}, {{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|ekharema|handlować}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲉ|–e}}<br /> | {{tar|ϥⲟⲃⲁⲙⲉ|fobame|stawić czoła}}, {{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉ|sarane|oddzielać}}<br /> |-<br /> ! 11<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲉⲭⲛⲁⲧⲩ|ekhnatu|przysięgać}}, {{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩ|perinu|uciekać}}<br /> |-<br /> ! 12<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓ|suledi|trwać}}, {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲥⲓ|redasi|uciszać}}<br /> |-<br /> |}<br /> Podział na grupę słabą i mocną dotyczy dalszej filozofii odmiany: podczas gdy czasowniki krótkordzeniowe, „mocne”, charakteryzują się wymianą samogłoski rdzennej w poszczególnych formach, a końcówki gramatyczne są w nich mocno zredukowane, czasowniki „słabe” opierają się wyłącznie na prefiksach osobowych, augmentacji i końcówkach. Czasem mówi się, że czasowniki nieregularne tworzą dodatkową, 13. klasę odmiany. Nieregularności w odmianie mają różną naturę &amp;ndash; powszechne jest występowanie zarówno cech odmiany słabej, jak i mocnej (w różnych kombinacjach), jak również wynikający z fonetycznej erozji supletywizm.<br /> <br /> ==== Formy bezosobowe ====<br /> Za podstawowe, słownikowe formy czasownika tarejskiego uważa się: bezokolicznik ograniczony, bezokolicznik nieograniczony oraz supinum. Ponadto, istnieją inne formy bezosobowe, które derywuje się od tych trzech form:<br /> * od bezokolicznika nieograniczonego &amp;ndash; bezokolicznik strony biernej procesu,<br /> * od bezokolicznika ograniczonego &amp;ndash; bezokolicznik strony biernej stanu, bezokolicznik strony zwrotnej,<br /> * od supinum &amp;ndash; imiesłów współczesny czynny, imiesłów uprzedni czynny, imiesłów uprzedni czynny, imiesłów uprzedni bierny.<br /> Bezokoliczniki: ograniczony oraz nieograniczony są także podstawami do tworzenia osobowych form czasownika. Tabela poniżej przedstawia przegląd form bezosobowych.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Klasa →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 1.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 4.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 5.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 6.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 7.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 8.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 9.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 10.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 11.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 12.<br /> |-<br /> ! Forma ↓<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik nieograniczony<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲉⲓⲩ|meyu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲉⲩⲓ|lewi}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩ|famayu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓ|khartawi}}<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲁ|gifa}}<br /> | '''{{tar|–ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉ|kasse}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲩ|themu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲓ|pili}}<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|ekharema}}<br /> | '''{{tar|–ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉ|sarane}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩ|perinu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓ|suledi}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik strony biernej procesu<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲱⲣ|–utûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲉⲓⲩⲧⲱⲣ|meyutûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲱⲣ|–itûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲉⲩⲓⲧⲱⲣ|lewitûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲱⲣ|–utûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩⲧⲱⲣ|famayutûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲱⲣ|–itûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓⲧⲱⲣ|khartawitûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲉⲣ|–ater}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲁⲧⲉⲣ|gifater}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲧⲉⲣ|–eter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲧⲉⲣ|kasseter}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲉⲣ|–uter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲩⲧⲉⲣ|themuter}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲉⲣ|–iter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲓⲧⲉⲣ|piliter}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲉⲣ|–ater}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲉⲣ|ekharemater}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲧⲉⲣ|–eter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉⲧⲉⲣ|saraneter}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲉⲣ|–uter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩⲧⲉⲣ|perinuter}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲉⲣ|–iter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲧⲉⲣ|sulediter}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik ograniczony<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛ|¨–ûn}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲟⲓⲱⲛ|moyûn}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛ|¨–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲟⲩⲁⲓⲛ|lowain}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛ|¨–ûn}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲓⲱⲛ|famaiyûn}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛ|¨–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲓⲩⲁⲓⲛ|khartaiwain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲟⲛ|gifon}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛ|–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲓⲛ|kassain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲟⲛ|themon}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛ|–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲁⲓⲛ|pilain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲟⲛ|ekharemon}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛ|–in}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲓⲛ|saranin}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲟⲛ|perinon}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛ|–in}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲛ|suledin}}<br /> <br /> |-<br /> ! Bezokolicznik strony biernej stanu<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛⲧⲩ|¨–ûntu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲟⲓⲱⲛⲧⲩ|moyûntu}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛⲧⲉ|¨–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲟⲩⲁⲓⲛⲧⲉ|lowainte}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛⲧⲩ|¨–ûntu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲓⲱⲛⲧⲩ|famaiyûntu}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛⲧⲉ|¨–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲓⲩⲁⲓⲛⲧⲉ|khartaiwainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲟⲛⲧⲁ|gifonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛⲧⲉ|–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲓⲛⲧⲉ|kassainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲟⲛⲧⲁ|themonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛⲧⲉ|–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲁⲓⲛⲧⲉ|pilainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲟⲛⲧⲁ|ekharemonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛⲧⲁ|–inta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲓⲛⲧⲁ|saraninta}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲟⲛⲧⲁ|perinonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛⲧⲁ|–inta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲛⲧⲁ|suledinta}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik strony zwrotnej<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲥ|¨–ûs}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲟⲓⲱⲥ|moyûs}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲥ|¨–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲟⲩⲁⲓⲥ|lowais}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲥ|¨–ûs}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲓⲱⲥ|famaiyûs}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲥ|¨–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲓⲩⲁⲓⲥ|khartaiwais}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲟⲥ|gifos}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲥ|–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲓⲥ|kassais}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲟⲥ|themos}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲥ|–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲁⲓⲥ|pilais}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲟⲥ|ekharemos}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲥ|–is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲓⲥ|saranis}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲟⲥ|perinos}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲥ|–is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲥ|suledis}}<br /> |-<br /> ! Supinum<br /> | '''{{tar|▲–ⲧⲩ|▲–tu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩ|miytu}}<br /> | '''{{tar|▲–ⲧⲓ|▲–ti}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓ|liwti}}<br /> | '''{{tar|▲–ⲥⲩ|▲–su}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩ|fomoysu}}<br /> | '''{{tar|▲–ⲥⲓ|▲–si}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓ|khortowsi}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁ|–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲛⲁ|gifna}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉ|–ne}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲥⲛⲉ|kasne}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩ|–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲛⲩ|themnu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓ|–ni}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲛⲓ|pilni}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁ|–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁ|ekharemna}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉ|–ne}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉ|saranne}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩ|–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩ|perinnu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓ|–ni}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓ|suledni}}<br /> |-<br /> ! Imiesłów współczesny czynny<br /> | '''{{tar|▲–ⲧⲩⲡⲩ|▲–tupu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩ|miytupu}}<br /> | '''{{tar|▲–ⲧⲓⲡⲩ|▲–tipu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓ|liwtipu}}<br /> | '''{{tar|▲–ⲥⲩϥⲩ|▲–su}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩϥⲩ|fomoysufu}}<br /> | '''{{tar|▲–ⲥⲓϥⲩ|▲–si}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓ|khortowsifu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁⲙ|–nam}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲛⲁ|gifnam}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉⲙ|–nem}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲥⲛⲉ|kasnem}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩⲙ|–num}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲛⲩ|themnum}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓⲙ|–nim}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲛⲓ|pilnim}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁⲙ|–nam}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁ|ekharemnam}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉⲙ|–nem}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉ|sarannem}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩⲙ|–num}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩ|perinnum}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓⲙ|–nim}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓ|sulednim}}<br /> |-<br /> ! Imiesłów współczesny bierny<br /> | '''{{tar|▲–ⲧⲩⲋⲥⲩ|▲–tussu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩⲋⲥⲩ|miytussu}}<br /> | '''{{tar|▲–ⲧⲓⲋⲥⲩ|▲–tissu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓⲋⲥⲩ|liwtissu}}<br /> | '''{{tar|▲–ⲥⲩⲋⲥⲩ|▲–sussu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩⲋⲥⲩ|fomoysussu}}<br /> | '''{{tar|▲–ⲥⲓⲋⲥⲩ|▲–sissu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓⲋⲥⲩ|khortowsissu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁⲙⲥⲩ|–namsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲛⲁⲙⲥⲩ|gifnamsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉⲙⲥⲩ|–nemsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲥⲛⲉⲙⲥⲩ|kasnemsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩⲙⲥⲩ|–numsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲛⲩⲙⲥⲩ|themnumsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓⲙⲥⲩ|–nimsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲛⲓⲙⲥⲩ|pilnimsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁⲙⲥⲩ|–namsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁⲙⲥⲩ|ekharemnamsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉⲙⲥⲩ|–nemsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉⲙⲥⲩ|sarannemsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩⲙⲥⲩ|–numsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩⲙⲥⲩ|perinnumsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓⲙⲥⲩ|–nimsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓⲙⲥⲩ|sulednimsu}}<br /> |-<br /> ! Imiesłów uprzedni czynny<br /> | '''{{tar|▲–ⲧⲩϯⲗⲩⲛ|▲–tullun}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩϯⲗⲩⲛ|miytullun}}<br /> | '''{{tar|▲–ⲧⲓϯⲗⲩⲛ|▲–tillun}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓϯⲗⲩⲛ|liwtillun}}<br /> | '''{{tar|▲–ⲥⲩϯⲗⲩⲛ|▲–sullun}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩϯⲗⲩⲛ|fomoysullun}}<br /> | '''{{tar|▲–ⲥⲓϯⲗⲩⲛ|▲–sillun}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓϯⲗⲩⲛ|khortowsillun}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁⲛⲩ|a–nanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲅⲓϥⲛⲁⲛⲩ|agifnanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲉⲛⲩ|a–nenu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲥⲛⲉⲛⲩ|akasnenu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩⲛⲩ|a–nunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲑⲉⲙⲛⲩⲛⲩ|athemnunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲓⲛⲩ|a–ninu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲡⲓⲗⲛⲓⲛⲩ|apilninu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁⲛⲩ|a–nanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁⲛⲩ|akharemnanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲉⲛⲩ|a–nenu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉⲛⲩ|asarannenu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩⲛⲩ|a–nunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩⲛⲩ|aperinnunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲓⲛⲩ|a–ninu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓⲛⲩ|asuledninu}}<br /> |-<br /> ! Imiesłów uprzedni bierny<br /> | '''{{tar|▲–ⲧⲩⲗⲑⲩ|▲–tulthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩⲗⲑⲩ|miytulthu}}<br /> | '''{{tar|▲–ⲧⲓⲗⲑⲩ|▲–tilthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓⲗⲑⲩ|liwtilthu}}<br /> | '''{{tar|▲–ⲥⲩⲗⲑⲩ|▲–sulthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩⲗⲑⲩ|fomoysulthu}}<br /> | '''{{tar|▲–ⲥⲓⲗⲑⲩ|▲–silthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓⲗⲑⲩ|khortowsilthu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁⲑⲩ|a–nathu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲅⲓϥⲛⲁⲑⲩ|agifnathu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲉⲑⲩ|a–nethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲥⲛⲉⲑⲩ|akasnethu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩⲑⲩ|a–nuthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲑⲉⲙⲛⲩⲑⲩ|athemnuthu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲓⲑⲩ|a–nithu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲡⲓⲗⲛⲓⲑⲩ|apilnithu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁⲑⲩ|a–nathu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁⲑⲩ|akharemnathu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲉⲑⲩ|a–nethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉⲑⲩ|asarannethu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩⲑⲩ|a–nuthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩⲑⲩ|aperinnuthu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲓⲑⲩ|a–nithu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓⲑⲩ|asulednithu}}<br /> |}<br /> <br /> ==== Formy osobowe ====<br /> Formy osobowe czasownika tarejskiego tylko w odmianie mocnej częściowo sprowadzają się do pranuweńskich odmian czasownika &amp;ndash; odmiana słaba ma najprawdopodobniej genezę aglutynacyjną. Budowa wszystkich form osobowych opiera się na następującym schemacie zasadniczym:<br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;[p]+ [a]+ [t] +[c] +[s] +[o]&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> w którym:<br /> : [t] oznacza temat czasownika: rdzeń spółgłoskowy uzupełniony o kontur samogłoskowy,<br /> : [p]+ oznacza prefigowany zaimek osobowy, pozostałość dawniej niezależnych form mianownikowych,<br /> : [a]+ oznacza augmentację,<br /> : +[c] oznacza wykładnik czasu gramatycznego,<br /> : +[s] oznacza wykładnik strony,<br /> : +[o] oznacza wykładnik osoby.<br /> Zmiany fonetyczne na przestrzeni dziejów zatarły niektóre elementy &amp;ndash; wykładniki osoby uległy szczególnie silnej redukcji w formach mocnych przez relatywną bliskość spełniającego podobną funkcję i niosącego tę samą informację gramatyczną prefigowanego zaimka. Augmentacja pojawia się tylko w formach słabych, w których w wielu formach całkowicie zastąpiła wykładnik czasu przeszłego.<br /> <br /> Przy derywacji nowych czasowników za pomocą prefiksu, obowiązuje zasada że prefiks łączy się w niepodzielną całość z tematem, a więc zajmuje pozycję po zaimku prefigowanym i augmentacji. <br /> <br /> ===== Odmiana mocna =====<br /> Odmiana mocna charakteryzuje się regularnymi wymianami w obrębie konturu samogłoskowego tematu. Zmiany te mogą przybierać formę zjawisk retrakcji samogłosek przednich, protrakcji samogłosek tylnych lub podniesienia lub obniżenia samogłoski o jeden stopień &amp;ndash; skrajne samogłoski dla danego procesu, jak /{{IPA|i}}/ w przypadku podniesienia, zmianie nie podlegają. Tabela poniżej przedstawia rezultaty poszczególnych zjawisk dla każdego tarejskiego fonemu.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! Fonem ↓<br /> ! Retrakcja<br /> ! Protrakcja<br /> ! Podniesienie<br /> ! Obniżenie<br /> |-<br /> | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> | &amp;mdash;<br /> | &amp;mdash;<br /> | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> |-<br /> | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> | &amp;mdash;<br /> | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | &amp;mdash;<br /> | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/<br /> | ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | (ⲓ /{{IPA|i}}/)<br /> | &amp;mdash;<br /> | &amp;mdash;<br /> |-<br /> | ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | (ⲟ /{{IPA|o̞}}/)<br /> | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/<br /> | &amp;mdash;<br /> | &amp;mdash;<br /> |-<br /> | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> | &amp;mdash;<br /> | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |-<br /> | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> | &amp;mdash;<br /> | ⲉ /{{IPA|e̞}}/ <br /> | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |-<br /> | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> | &amp;mdash;<br /> | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | &amp;mdash;<br /> |-<br /> | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> | &amp;mdash;<br /> | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> | &amp;mdash;<br /> |}<br /> <br /> W tabelach zjawisko retrakcji lub protrakcji oznacza się przy pomocy symbolu ¨. Podniesienie oznacza się symbolem ▲, a obniżenie symbolem ▼.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! Klasa →<br /> ! colspan=&quot;4&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! colspan=&quot;4&quot; | 3.<br /> ! colspan=&quot;4&quot; | 4.<br /> |-<br /> ! Strona →<br /> ! Czynna<br /> ! Zwrotna<br /> ! Bierna&lt;br /&gt;stanu<br /> ! Bierna&lt;br /&gt;procesu<br /> ! Czynna<br /> ! Zwrotna<br /> ! Bierna&lt;br /&gt;stanu<br /> ! Bierna&lt;br /&gt;procesu<br /> ! Czynna<br /> ! Zwrotna<br /> ! Bierna&lt;br /&gt;stanu<br /> ! Bierna&lt;br /&gt;procesu<br /> ! Czynna<br /> ! Zwrotna<br /> ! Bierna&lt;br /&gt;stanu<br /> ! Bierna&lt;br /&gt;procesu<br /> |}<br /> <br /> &lt;!---<br /> ===== Czasy ograniczone =====<br /> Formy ograniczone występują w czasach: teraźniejszym I (''praesens prompta''), przeszłym I (''praeteritum perfectum'') i przyszłym I (''futurum perfectum''). Oznaczają one działania rozgrywające się w danym punkcie czasowym i albo poza niego nie wykraczające (przeszły I i przyszły I), albo gdy ich aspekt habitualny czy duratywny nie ma znaczenia, a opisywany jest aktualny stan rzeczy (teraźniejszy). Formy odmiany czasów ograniczonych derywowane są z bezokolicznika ograniczonego, który stanowi także podstawę do przypisania czasownika do klasy odmiany.<br /> <br /> ===== Czasy nieograniczone =====<br /> Formy nieograniczone występują w czasach: teraźniejszym II (''praesens indefinita''), przeszłym II (''praeteritum imperfectum'') i przyszłym II (''futurum imperfectum''). Oznaczają one wydarzenia pozbawione ram czasowych, dziejące się w przeszłości, teraźniejszości lub przyszłości. Płynność tych form czasowych sprawia, że niejednokrotnie możliwe jest ich użycie zamienne celem podkreślenia innego elementu wypowiedzi, pod warunkiem, że kontekst jest jasny lub dookreślony odpowiednimi zaimkami. Formy czasów nieograniczonych derywowane są z bezokolicznika nieograniczonego.<br /> ---&gt;<br /> [[Kategoria:Języki Kyonu|Tarejski]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_tarejski&diff=23433 2018-01-28T19:17:39Z

<p>Widsið: /* Formy osobowe */</p> <hr /> <div>{{ język<br /> | kolor = #7851A9 | nazwa = tarejski | nazwa własna = Ⲑⲁⲣⲩ ''Tharu''<br /> | twórca = [[User:Widsið|Widsið]] | rok = 2017-2018 | cel = użytkowanie w conworldzie | wersja = 0.5 | nazwa conworldu = [[Kyon]]<br /> | państwa = [[Tarum]] | regiony = wschodni Kyon | mówiący = bd.<br /> | alfabet = nieopracowany conscript (''in loco'': alfabet koptyjski)<br /> | typologia = fleksyjny niekonkatenatywny&lt;br /&gt;VSO<br /> | klasyfikacja = <br /> '''języki nuweńskie''' (?)<br /> : języki antyponuweńskie<br /> :: tarejski<br /> }}<br /> '''Język tarejski''' (Ⲑⲁⲣⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Tharu epilu'' [{{IPA|ˈtʰɑ.ru e̞ˈpi.lu}}]) &amp;ndash; język o nieustalonej klasyfikacji, powszechnie uważany za członka grupy [[języki nuweńskie|języków nuweńskich]], w której tworzy oddzielną podgrupę ''antyponuweńską''. Tarejski jest językiem urzędowym [[Tarum]], chociaż najprawdopodobniej rozwinął się w innej części świata, skąd do wschodniego Kyonu został zawleczony w wyniku niemożliwej do umieszczenia w czasie wędrówki ludów. Izolacja geopolityczna kraju sprawiła, że jest niemal całkowicie wolny od identyfikowalnego zewnętrznego wpływu, chociaż dzieli kilkanaście leksemów, głównie dotyczących fauny i flory, z językami prymitywnych plemion zamieszkujących otaczające Tarum lasy deszczowe.<br /> <br /> Obecnie można wyróżnić dziewięć dialektów języka tarejskiego, a ich zasięg pokrywa się mniej więcej z podziałem administracyjnym kraju, opartym w dużej mierze o naturalne przeszkody dla rozwoju osadnictwa. Istnieje również odgórnie regulowany język standardowy (Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Assemanu epilu'' „oczyszczony język”), używany przede wszystkim w oficjalnej komunikacji. Tarejski zapisywany jest pismem alfabetycznym nieco przypominającym [[runy nuweńskie]]. Pismo ma charakter alfabetyczny i w dużej mierze dobrze odzwierciedla wymowę, dosyć mocno trzymając się zasady „jeden znak &amp;ndash; jeden dźwięk”. Zarówno słownictwo, jak i niekonkatenatywna morfologia języka są sprowadzalne do [[język pranuweński|pranuweńszczyzny]], ale badania tarejskiego zawsze były utrudnione ze względu na zamknięty charakter Tarum.<br /> <br /> Można przypuszczać, że niedawne otwarcie Tarum na świat w połączeniu z ożywionym zainteresowaniem obcymi kulturami na całym świecie będzie sprzyjało badaniom lokalnej mowy i pozwoli na udzielenie odpowiedzi na wiele pytań, dotyczących zarówno języka, jak i etnogenezy Tarejów.<br /> <br /> == Fonetyka i fonologia ==<br /> Tarejski posiada prosty system dźwiękowy, składający się z ośmiu samogłosek, dwóch półsamogłosek oraz osiemnastu spółgłosek.<br /> === Samogłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; |<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Przednie<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Środkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Tylne<br /> |-<br /> ! Przymknięte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/ ・ ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> |-<br /> ! Średnie<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> ! Otwarte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |}<br /> Tarejski system samogłoskowy wyraźnie ciąży ku większemu przymknięciu, jednocześnie nie przesuwając się wyraźnie ani w przód, ani w tył jamy ustnej. Środkowe przymknięte samogłoski ‹ⲏ› /{{IPA|ɨ}}/ i ‹ⲱ› /{{IPA|ʉ}}/ są nieco bardziej otwarte, niż skrajne ‹ⲓ› /{{IPA|i}}/ i ‹ⲩ› /{{IPA|u}}/. Warto zauważyć, że tylne samogłoski są zawsze zaokrąglone, a przednie &amp;ndash; nigdy. Zaokrąglenie jest wyraźne i skompresowane. Samogłoski nie ulegają redukcji w pozycji nieakcentowanej. Długość samogłoski nie ma fonemicznego znaczenia, chociaż najprawdopodobniej opozycja iloczasowa istniała w przeszłości &amp;ndash; wskazuje na to obecność długich dźwięków we wszystkich pozostałych językach nuweńskich. W tarejskim dyftongi nie występują; ostatni z notowanych jeszcze [[kalendarze Kyonu|300 lat temu]] dyftongów ‹ⲁⲓ› uległ koalescencji do /{{IPA|æ}}/, a w dalszej perspektywie najpewniej zleje się z ‹ⲉ› /{{IPA|e̞}}/, do którego stopniowo zbliża się w wymowie. Ortografia tarejska nie oznacza historycznych dyftongów we współczesnych pismach w myśl zasady o fonemiczności, jednak można je znaleźć w starszych tekstach. <br /> <br /> === Półsamogłoski ===<br /> Tarejski posiada dwie półsamogłoski /{{IPA|j}}/ i /{{IPA|w}}/, zapisywane jak ich samogłoskowe odpowiedniki: ‹ⲓ› oraz ‹ⲩ›. Mają one specjalny status w systemie morfofonemicznym tego języka: mimo że inaczej niż samogłoski nie mogą stanowić jądra sylaby, zdarza się, że rdzenie spółgłoskowe są przez nie dopełniane, tak jakby stanowiły one prawdziwe samogłoski, zachowując jednak swój spółgłoskowy status, tzn. tworząc dodatkowy element spółgłoskowego łańcucha. Dodatkowo, rdzenie w których skład wchodzą półsamogłoski, nazywane są rdzeniami płynnymi i podlegają nieco innym zasadom odmiany.<br /> <br /> === Spółgłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1000px&quot;<br /> |-<br /> ! <br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowo-&lt;br /&gt;-zębowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Dziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Zadziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Podniebienne<br /> |-<br /> ! Nosowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲙ /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲛ /{{IPA|n}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Zwarto-&lt;br /&gt;-wybuchowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲡ /{{IPA|p}}/・ⲫ /{{IPA|pʰ}}/・ⲃ /{{IPA|b}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲧ /{{IPA|t}}/・ⲑ /{{IPA|tʰ}}/・ⲇ /{{IPA|d}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲕ /{{IPA|k}}/・ⲭ /{{IPA|kʰ}}/・ⲅ /{{IPA|g}}/<br /> |-<br /> ! Szczelinowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϥ /{{IPA|f}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲥ /{{IPA|s}}/・ⲍ /{{IPA|z}}/・(ⲋⲥ /{{IPA|sː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϣ /{{IPA|ʃ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϧ /{{IPA|ɣ}}/<br /> |-<br /> ! Drżące<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲣ /{{IPA|r}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Aproksymanty<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲗ /{{IPA|l}}/・(ϯⲗ /{{IPA|lː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |}<br /> Charakterystyczną cechą tarejskiej fonologii jest fonemiczny kontrast między aspirowanymi, nieaspirowanymi i dźwięcznymi spółgłoskami zwartymi, nieobecny w pokrewnych językach. Ponadto, inaczej niż samogłoski, spółgłoski ulegają szeregowi przemian pozycyjnych. <br /> <br /> Status geminat ‹ⲋⲥ› oraz ‹ϯⲗ›, wywodzących się z dawnych zbitek spółgłoskowych *vs oraz *tl &amp;ndash; stąd ich nietypowy zapis &amp;ndash; jest niejasny. Przez Tarejów są one odbierane jako jeden dźwięk i nie rozdziela się ich przy podziale na sylaby: Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ → Ⲁ・ⲋⲥⲉ・ⲙⲁ・ⲛⲩ. Jednocześnie trudno jest wskazać na pary minimalne, które pozwalałyby uznać je za odrębne fonemy. Nieco inaczej traktowane jest ‹ⲛⲛ› [{{IPA|nː}}], często wyraźnie artykulacyjnie rozdzielane na dwa elementy a nie przytrzymane.<br /> <br /> Obserwuje się w tarejskim zjawisko lenicji, w języku standardowym i większości dialektów dotyczy ono jednak wyłącznie dźwięcznych spółgłosek zwartych, które w pozycji między dwiema samogłoskami ulegają frykatywizacji: /{{IPA|b}}/ → [{{IPA|β}}]; /{{IPA|d}}/ → [{{IPA|ð}}]; /{{IPA|g}}/ → [{{IPA|ɣ}}]. Zjawisko to zachodzi także w pozycji międzywyrazowej, tzn. granica wyrazu jest ignorowana. Ponadto, dźwięczne spółgłoski nosowe, szczelinowe i zwarto-wybuchowe ulegają ubezdźwięcznieniu przed spółgłoską bezdźwięczną i w wygłosie, chyba że następne słowo zaczyna się na samogłoskę: wtedy dźwięczność zostaje utrzymana w wypadku spółgłosek nosowych i szczelinowych, a spółgłoski zwarto-wybuchowe zostają poddane lenicji.<br /> <br /> === Budowa sylaby ===<br /> Sylaba w języku tarejskim musi się składać przynajmniej z jednej samogłoski, do której dodatkowo może zostać dostawiony pojedynczy nagłos i podwójny wygłos:<br /> <br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;(C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) V (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) (C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> W pozycji '''C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' może stać dowolna spółgłoska, półsamogłoska, lub geminata ‹ⲋⲥ› albo ‹ϯⲗ›. W pozycjach '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' i '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' nie może się znaleźć geminata, dodatkowo, jeśli w pozycji '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' pojawia się półsamogłoska, sylaba zostaje automatycznie zamknięta. Jeśli sylabę otwierała geminata, pozycja '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' również jest niedostępna.<br /> <br /> Dla celów metrycznych i prozodycznych wyróżnia się cztery rodzaje sylab. Poniższa tabela przedstawia ich nazwy oraz uproszczoną budowę, gdzie G oznacza geminatę, J oznacza półsamogłoskę, a C &amp;ndash; dowolną inną spółgłoskę.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słabsza<br /> | V<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słaba<br /> | CV, VC, JV, VJ<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocna<br /> | CVC, CVJ, JVC, GV<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocniejsza<br /> | CVCC, JVCC, GVC<br /> |}<br /> <br /> === Prozodia ===<br /> Akcent w języku tarejskim pada na przedostatnią sylabę, jest stały i ma charakter dynamiczny. Ze względu na swoją stałą pozycję, nie jest fonemiczny. Akcenty pomocnicze pojawiają się na co drugiej sylabie od końca, jeśli wyraz ma więcej niż trzy sylaby, por. np. Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ [{{IPA|e̞ˌsu.tɑˈnʉr.pɑl}}]. Tarejski jest językiem czasowanym według mor, gdzie sylaby słabsze trwają pół mory, sylaby słabe &amp;ndash; jedną morę, sylaby mocne &amp;ndash; półtorej mory, a sylaby mocniejsze &amp;ndash; dwie mory. Charakteryzuje się też opadającą tonacją, także w pytaniach tak/nie, co może być źródłem nieporozumień.<br /> <br /> == Fleksja ==<br /> === Rzeczownik i przymiotnik ===<br /> Tarejskie rzeczowniki i przymiotniki odmieniają się przez następujące kategorie gramatyczne:<br /> * przypadki &amp;ndash; mianownik, dopełniacz, celownik i biernik,<br /> * stany &amp;ndash; „pusty”, określony i nieokreślony,<br /> * liczby &amp;ndash; pojedyncza i mnoga oraz szczątkowe formy podwójnej.<br /> Ponadto, przymiotniki podlegają odmianie przez rodzaje &amp;ndash; męski, żeński i nijaki &amp;ndash; w uzgodnieniu z rzeczownikiem, który określają. Formą prototypową &amp;ndash; słownikową jest mianownik w stanie pustym w liczbie pojedynczej, w przypadku przymiotnika w rodzaju męskim. Końcówki, które przyjmują poszczególne rzeczowniki i przymiotniki są uzależnione od ostatniego dźwięku lub serii dźwięków, a nie od rodzaju.<br /> <br /> Rzeczowniki i przymiotniki pogrupowane są w klasy deklinacyjne, podzielone na grupy: słabą i mocną. W odmianie słabej przynależność do klasy determinuje długość rdzenia. W odmianie mocnej klasę wyznacza końcówka formy prototypowej. Daje to łącznie dziesięć klas odmiany. Ponadto, istnieją rzeczowniki i przymiotniki nieodmienne, derywowane z rdzeni jednospółgłoskowych (historycznie jedną ze spółgłosek było zwarcie krtaniowe).<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | Klasa&amp;nbsp;→<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Słaba<br /> ! colspan=&quot;24&quot; | Mocna<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Szablon / końcówka&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us, &amp;ndash;is, &amp;ndash;os<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;n<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;m<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;C<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;o<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;u<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;i<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;a<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Przykładowy&lt;br /&gt;rzeczownik&amp;nbsp;→<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲛⲩⲩⲩ}}&lt;br /&gt;''nuwu''&lt;br /&gt;„dziecko”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲁⲙⲁⲓⲁ}}&lt;br /&gt;''mamaya''&lt;br /&gt;„dolina, jar”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲡⲓⲗⲩⲥ}}&lt;br /&gt;''pilus''&lt;br /&gt;„słowo”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲓⲇⲇⲁⲛ}}&lt;br /&gt;''middan''&lt;br /&gt;„dolina”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|Ⲑⲁⲣⲱⲙ}}&lt;br /&gt;''Tharûm''&lt;br /&gt;„[[Tarum]]”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲧ}}&lt;br /&gt;''danat''&lt;br /&gt;„czerń”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟ}}&lt;br /&gt;''assarto''&lt;br /&gt;„brama”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲗⲁⲕⲩ}}&lt;br /&gt;''laku''&lt;br /&gt;„namiot”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲃⲓⲃⲓ}}&lt;br /&gt;''bibi''&lt;br /&gt;„schronienie”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ}}&lt;br /&gt;''zora''&lt;br /&gt;„niebo”<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Typowy rodzaj&lt;br /&gt;rzeczownika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''każdy''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us ''męski'', &amp;ndash;is ''żeński'', &amp;ndash;os ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Rodzaj&lt;br /&gt;przymiotnika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 5%&quot; | Liczba&lt;br /&gt;↓<br /> ! Stan&amp;nbsp;→&lt;br /&gt;Przypadek&amp;nbsp;↓<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ni<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;o<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;oti<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;u<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;it<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;at<br /> |-<br /> ! Dopełniacz<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;ûl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;al<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vsal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ol<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;il<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;al<br /> |-<br /> ! Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;os<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;us<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;is<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;îs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;as<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nun<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;min<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mîn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;on<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otin<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;un<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;in<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;în<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;an<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;3&quot; | Mn.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vyu (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnt<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnta<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;na<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ma<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;mana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idena<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adena<br /> |-<br /> ! Dopełniacz&lt;br /&gt;Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;6&quot; | &amp;ndash;wial&lt;br /&gt;&amp;ndash; yal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vnal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCatal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;owal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;unal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;idil<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;adil<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vnat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vtinat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;manat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idenas<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adenas<br /> |-<br /> |}<br /> &lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;'''Objaśnienie symboli:''' C &amp;mdash; dowolna spółgłoska; J &amp;mdash; dowolna półsamogłoska; V &amp;mdash; dowolna samogłoska; &lt;s&gt;V&lt;/s&gt; &amp;mdash; końcówka powoduje usunięcie samogłoski poprzedzającej wyznacznik deklinacji&lt;/span&gt;<br /> <br /> Przynależność przymiotnika do klasy deklinacyjnej determinuje jego końcówka deklinacyjna w rodzaju męskim. Rozkłada się to w sposób następujący:<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;u, to wtedy w rodzaju żeńskim przyjmie on końcówkę &amp;mdash;i, a w nijakim: &amp;mdash;o,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;n, to tę samą końcówkę będzie on miał w rodzaju nijakim, a w rodzaju żeńskim przybierze końcówkę &amp;mdash;a,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;m, to tę samą końcówkę będzie on miał także w rodzaju żeńskim i nijakim,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest dowolna spółgłoska, to znaczy, że posiada on tylko formy puste, równe w każdym rodzaju i może występować tylko w orzeczniku albo jako element kompozytu przymiotnikowo-rzeczownikowego.<br /> <br /> ===== Nieregularna liczba mnoga rzeczowników =====<br /> Część rzeczowników z różnych względów posiada nieregularne formy liczby mnogiej. W przeważającej części są to pozostałości systemu tworzenia liczby mnogiej niekonkatenatywnej („łamanej”). Rzeczowniki tak tworzone, pomimo mnogiego znaczenia, otrzymują pojedyncze końcówki odmiany przez przypadki. W grupie rzeczowników o takiej odmianie znajdują się:<br /> &lt;div style=&quot;column-count: 3; column-gap: 30px&quot;&gt;<br /> * ''kush'' {{tar|ⲕⲩϣ}} „droga” &amp;mdash; ''akushi'' {{tar|ⲁⲕⲩϣⲓ}} „drogi”<br /> * ''mîr'' {{tar|ⲙⲏⲣ}} „człowiek” &amp;mdash; ''mira'' {{tar|ⲙⲓⲣⲁ}} „ludzie”<br /> * ''nabi'' {{tar|ⲛⲁⲃⲓ}} „parafia” &amp;mdash; ''eneb'' {{tar|ⲉⲛⲉⲃ}} „parafie”<br /> * ''neb'' {{tar|ⲛⲉⲃ}} „ojciec” &amp;mdash; ''naba'' {{tar|ⲛⲁⲃⲁ}} „ojcowie”<br /> * ''shi'' {{tar|ϣⲓ}} „dom” &amp;mdash; ''ashû'' {{tar|ⲁϣⲱ}} „domy”<br /> * ''sînam'' {{tar|ⲥⲏⲛⲁⲙ}} „świątynia” &amp;mdash; ''sanûm'' {{tar|ⲥⲁⲛⲱⲙ}} „świątynie”<br /> * ''tel'' {{tar|ⲧⲉⲗ}} „wieża” &amp;mdash; ''telu'' {{tar|ⲧⲉⲗⲩ}} „wieże”<br /> * ''ummi'' {{tar|ⲩⲙⲙⲓ}} „matka” &amp;mdash; ''yamma'' {{tar|ⲓⲁⲙⲙⲁ}} „matki” <br /> * ''wam'' {{tar|ⲩⲁⲙ}} dzień” &amp;mdash; ''awama'' {{tar|ⲁⲩⲁⲙⲁ}} „dni”<br /> * ''zainab'' {{tar|ⲍⲁⲓⲛⲁⲃ}} „lud, plemię” &amp;mdash; ''zeneb'' {{tar|ⲍⲉⲛⲉⲃ}} „ludy, plemiona”<br /> &lt;/div&gt;<br /> Dodatkowo, części ciała występujące w parach zachowały historyczne formy liczby podwójnej, ale wyłącznie w mianowniku. W pozostałych formach odmieniają się regularnie, zgodnie z klasą deklinacyjną, do której należą.<br /> * ''bus'' {{tar|ⲃⲩⲥ}} „dłoń” &amp;ndash; ''buwa'' {{tar|ⲃⲩⲩⲁ}} „dłonie”<br /> * ''lor'' {{tar|ⲗⲟⲣ}} „oko” &amp;ndash; ''lora'' {{tar|ⲗⲟⲣⲁ}} „oczy”<br /> * ''subis'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲥ}} „ucho” &amp;ndash; ''subia'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲁ}} „uszy”<br /> * ''zeyu'' {{tar|ⲍⲉⲓⲩ}} „stopa” &amp;ndash; ''zeya'' {{tar|ⲍⲉⲓⲁ}} „stopy”<br /> <br /> ===== Inne nieregularności odmiany =====<br /> Rzeczowniki i przymiotniki, które w formie mianownikowej mają taką samą końcówkę, jaką otrzymałyby w innym przypadku, nie podwajają końcówki. Jest to szczególnie prominentna cecha nazw miejscowych zakończonych na &amp;ndash;''al'', których formy mianownika i dopełniacza w licznie pojedynczej są tożsame, ale może dotyczyć każdej innej formy, pogłębiając synkretyzm form przypadkowych.<br /> <br /> Niektóre ożywione rzeczowniki w rodzaju męskim, szczególnie te zakończone na &amp;ndash;''r'', przyjmują końcówki odmiany &amp;ndash;''n'' w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej.<br /> <br /> ==== Określoność ====<br /> Określoność jest oznaczana w tarejskim dodatkowym morfemem, mającym charakter proklitycznego morfemu, dodawanego do każdej grupy (przydawki, podmiotu) w obrębie frazy nominalnej. Morfem ten pierwotnie miał charakter rodzajnikowy, ale rozróżnienie rodzaju zanikło wraz z jego fonetyczną erozją. Morfem jest nieodmienny, posiada jednak kilka form, uzależnionych od kolejnego dźwięku. Proklityczny charakter morfemu oddaje się przez jego zapis ze znakiem rodziału ({{tar|⳿}}) w zapisie tarejskim, bądź z dywizem w transkrypcji.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 450px&quot;<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Otoczenie&lt;br /&gt;fon.<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Forma<br /> ! style=&quot;width: 60%&quot; | Przykład<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed samogł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | id&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲇ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''id-assartoti'' {{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟⲧⲓ||brama}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|l}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | il&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲗ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''il-lakû'' {{tar|ⲓⲗ⳿ⲗⲁⲕⲱ||namiot}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | im&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲙ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''im-mafela'' {{tar|ⲓⲙ⳿ⲙⲁϥⲉⲗⲁ||kropla}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|n}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | in&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲛ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''in-nurpilû'' {{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲩⲣⲡⲓⲗⲱ||urząd}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|s}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | is&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲥ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''is-sanûmi'' {{tar|ⲓⲥ⳿ⲥⲁⲛⲱⲙⲓ||świątynie}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed dowolną inną spółgł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | i&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''i-Tharûmi'' {{tar|ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ||[[Tarum]]}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==== Stopniowanie przymiotnika ====<br /> Tarejski przymiotnik posiada pięć stopni gradacji: pozytyw (stopień „równy”, używany w kontekstach, w których nic nie jest porównywane z niczym), ekwatyw (stopień „równy”, porównywane cechy są takie same), komparatyw (stopień wyższy), superlatyw (stopień „najwyższy”, cecha jest najintensywniejsza wśród porównywanych) oraz absolutyw (stopień „najwyższy”, cecha nie ma sobie równych i jest nieporównywalna z niczym). Przymiotnik stopniuje się w języku tarejskim zazwyczaj przy pomocy infiksu, który oddziela temat od wyznaczającej przynależność deklinacyjną końcówki. Wyjątkiem są przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na &amp;ndash;''m'', które przy stopniowaniu zmieniają przynależność klasową, przybierając końcówki deklinacji &amp;ndash;u. Ponadto, przymiotnik ''dobry'' posiada część form supletywnych, a przymiotniki ''zły'', ''ciemny'' oraz ''jasny'' posiadają niekonkatenatywne formy odmiany.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 750px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Pozytyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Ekwatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Komparatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Superlatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Absolutyw<br /> |-<br /> ! I &amp;ndash;u; &amp;ndash;i; &amp;ndash;o<br /> | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | (= forma podstawowa)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁⲛ–|–an–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣ–|–ush–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲋⲥ–|–iss–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲛ–|–in–}}<br /> |-<br /> ! II &amp;ndash;n; &amp;ndash;a; &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲇⲁ–|–(a)da–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ϣⲁ–|–(a)sha–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁⲋ)ⲥⲁ–|–(as)sa–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲛⲁ–|–(a)na–}}<br /> |-<br /> ! III &amp;ndash;m; &amp;ndash;m; &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲙⲩ, –ⲩⲙⲓ, –ⲩⲙⲟ|–umu, –umi, –umo}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣⲩ, –ⲩϣⲓ, –ⲩϣⲟ|–ushu, –ushi, –usho}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲋⲥⲩ, –ⲩⲋⲥⲓ, –ⲩⲋⲥⲟ|–ussu, –ussi, –usso}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲛⲩ, –ⲩⲛⲓ, –ⲩⲛⲟ|–unu, –uni, –uno}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> === Kopula i zaimek osobowy podmiotu ===<br /> Funkcja kopuli i zaimka osobowego podmiotu nie jest w języku tarejskim rozdzielna. Wcześniejsze formy rozwoju języka rozróżniały jeszcze formy sprzężone zaimek-kopula i formy rodzielne, używane gdy podmiot był wyrażony inaczej, niż przy pomocy zaimka w mianowniku. Rozróżnienie nie utrzymało się jednak w żadnym z dialektów. Jako że kopula nie jest formalnie czasownikiem, nie podlega odmianie przez czasy i tryby &amp;ndash; kontekst lub dodatkowe słowa funkcyjne, takie jak przyimki czy partykuły, podpowiadają właściwe znaczenie.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Liczba →<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Pojedyncza<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Mnoga<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15px&quot; | Osoba ↓<br /> ! style=&quot;width: 35px&quot; | Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> | {{tar|ϩⲏⲗ|hîl}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲣ|mir}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲙⲟⲗ|mol}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲣ|mer}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | {{tar|ⲍⲓⲗⲩ|zilu}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;5&quot; | 3.<br /> ! rodz. m.<br /> | {{tar|ϧⲓⲣ|hir}}<br /> | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> |-<br /> ! rodz. ż.<br /> | {{tar|ⲡⲓ|pi}}<br /> | {{tar|ⲡⲩⲣ|pur}}<br /> |-<br /> ! rodz. n.<br /> | {{tar|ϩⲩ|hu}}<br /> | {{tar|ϩⲩⲙ|hum}}<br /> |-<br /> ! brak rodzaju<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙ|sum}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗ|sul}}<br /> |-<br /> ! podmiot celownikowy<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲱⲣ|ûr}}<br /> |}<br /> <br /> Wszystkie formy kopulatywne niosą ze sobą zarówno znaczenie zaimka osobowego podmiotu, jak i czasownika „być” w znaczeniu „istnieć, egzystować”. W zależności od kontekstu, moze więc wyraz {{tar|ⲡⲓ|pi}} oznaczać: „ona” (jeśli po nim następuje kolejny czasownik), „jest” (jeśli podmiot wyrażony jest rzeczownikiem) lub „ona jest” (jeśli w zdaniu nie występuje inny podmiot ani orzeczenie). W praktyce dwa pierwsze użycia stają się stopniowo coraz rzadsze &amp;ndash; pierwsze w wyniku inkorporacji zaimka osobowego jako prefiksu koniugacyjnego (co powoduje nieprawidłową z punktu widzenia np. gramatyki polskiej redundancję typu *''ona ona śpi''), a drugie przez wzgląd na to, że „być” jest w tarejskim domyślnym orzeczeniem, więc nie ma potrzeby jego wyrażania w mowie ani na piśmie (podobnie jak np. w języku rosyjskim).<br /> <br /> Specyfiką tarejskiej gramatyki jest forma „bezrodzajowa” kopuli. Gramatyki tarejskie nazywają tę formę „wszystkorodzajową”, ponieważ używa się jej kiedy nie jesteśmy w stanie określić rodzaju gramatycznego rzeczy czy osoby, o której jest mowa, kiedy ten rodzaj jest nieistotny, albo &amp;ndash; w przypadku grupy ludzi lub rzeczy &amp;ndash; kiedy należą one do więcej niż jednego rodzaju. <br /> <br /> Forma {{tar|ⲱⲣ|ûr}}, niejako w kontraście do pozostałych, jest niepomijalna, kiedy podmiot wyrażony jest celownikiem.<br /> <br /> === Zaimki osobowe ===<br /> Chociaż zaimki osobowe w formie mianownikowej nie istnieją, tarejski posiada szereg form zależnych, w tym część reliktowych form sprzężonych, używanych wyłącznie w złożeniach z przyimkami. Zzaimki w dopełniaczu, celowniku i bierniku mają także formy akcentowane i nieakcentowane o różnych funkcjach.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Przypadek →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Dopełniacz<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Celownik<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Biernik<br /> ! Ablatyw<br /> ! Allatyw<br /> ! Komitatyw<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Forma →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}}<br /> | {{tar|ⲱⲙ|ûm}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲙ|(a)m}}<br /> | {{tar|ⲩϣⲓ|ushi}}<br /> | {{tar|ⲱϣ|ûsh}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϣ|(a)sh}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲇⲁ|mada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁ|ma}}<br /> | {{tar|ⲙⲓϧⲁ|miha}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲙⲁ|mima}}<br /> | {{tar|ⲙⲉ|me}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲩⲣⲁⲗ|ural}}<br /> | {{tar|ⲩⲣⲓ|uri}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲗ|ral}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲩⲣϣⲓ|urshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲣ|shûr}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲇⲁ|rada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲣⲁ|ra}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲣⲟ(ⲛ)|ro(n)}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲥⲩ|usu}}<br /> | {{tar|ⲱⲥ|ûs}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲥ|(a)s}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲓ|si}}<br /> | {{tar|(ⲓ)ⲥ|(i)s}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲇⲁ|sada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲁ|sa}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲁ|sua}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙⲁ|suma}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ|se}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥⲩ|masu}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁϣⲓ|mashi}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲛⲁⲗ|unal}}<br /> | {{tar|ⲩⲛⲓ|uni}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲗ|nal}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲱϣⲓ|nûshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲛ|shûn}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲇⲁ|nada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲁ|na}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲛⲟ(ⲛ)|no(n)}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲱⲛ|zûn}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ϩⲟⲥ|hos}}<br /> | {{tar|ϩⲱ|hû}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϩ|(a)h}}<br /> | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲏ|hî}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲇⲁ|hada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲁ|ha}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ϩ|(î)h}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲩⲥ|nus}}<br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ⲛ|(î)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲩϣ|hush}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲱⲗ|sûl}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲁϣⲓ|sashi}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲇⲁ|suda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲩ|su}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | mn.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲁⲗ|nûmal}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲓ|nûmi}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙ|nûm}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲥⲓ|ansi}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛⲥ|(a)ns}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲩⲙⲇⲁ|anumda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲩⲗ|napul}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲓ|napi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲡⲓ|anpi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲓⲥⲁ|anisa}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲓⲥ|nis}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲉⲗⲁ|gela}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲓϣⲓ|gishi}}<br /> | {{tar|ⲅⲉⲇⲁ|geda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲅⲁ|ga}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲁⲥⲁ|nasa}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϣⲁϣⲓ|shashi}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲉⲇⲁ|seda}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> Brak danej formy, oznaczony w tabeli pauzą (&amp;mdash;), wskazuje na użycie pełnej formy (jeśli dostępna), lub formy sprzężonej przypadka wymaganego przez rekcję standardową &amp;ndash; np. dla komitatywu będzie to dopełniacz.<br /> <br /> Tarejski nie posiada zaimków czy przymiotników dzierżawczych. W ich miejsce korzysta się z postponowanej konstrukcji komitatywnej z przyimkiem {{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu|do}} i odpowiednią formą sprzężoną: dopełniaczową lub komitatywną, jeśli istnieje:<br /> <br /> &lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 40px&quot;&gt;<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲙⲉ|insume|mój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲣⲟ|insuro|nasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲥⲉ|insuse|twój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲙⲁⲥ|insu mas|Pana, Pani}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲟ|insuno|wasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲍⲟⲛ|insu zon|Państwa}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱϩ|insûh|jego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱⲛ|insûn|jej}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩϩⲁⲗ|insuhal|tego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲋⲥⲩⲗ|inssul|jego, jej, tego}} (w praktyce często używany w znaczeniu „czyjś, kogoś, obojętnie kogo”)<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲱⲙ|insunûm|ich, mężczyzn}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲡ|insunap|ich, kobiet}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲅⲉⲗⲁ|insugela|ich, rzeczy, zwierząt, itp.}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲥⲁ|insunasa|ich, obojętnie kogo}} (rzadko używany)<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> === Partykuły deiktyczne ===<br /> Zaimki wskazujące w tarejskim wyewoluowały w nieodmienne partykuły deiktyczne. Pozwalają one na czterostopniową identyfikację położenia obiektu, o którym mowa: „ten” &amp;ndash; „ten (trochę dalej)” &amp;ndash; „tamten (trochę bliżej)” &amp;ndash; „tamten”. Znaczenie każdej partykuły uzależnione jest od tego, czy stojąca za nią grupa nominalna jest w formie określonej czy w nieokreślonej. Dodatkowo, użycie formy pustej pozwala na oddanie znaczeń „ten” i „tamten” bez kontrastowania obiektów względem siebie.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 560px&quot; <br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Liczba<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Rodzaj<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (I)&lt;br /&gt;„ten”<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień II<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień III<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień IV<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień V<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (VI)&lt;br /&gt;„tamten”<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mn.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma pusta<br /> |}<br /> <br /> === Liczebnik ===<br /> Tarejski posiada dziesiętny system liczebnikowy. Liczebniki główne nie odmieniają się przez rodzaj, liczebniki porządkowe natomiast posiadają formy męskie, żeńskie i nijakie. Jako że derywacja form dla rodzaju żeńskiego i nijakiego jest przewidywalna, w tabeli poniżej przedstawione zostaną tylko liczebniki porządkowe w rodzaju męskim.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 1050px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 1<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|Ⲁ}}<br /> | {{tar|ⲩⲉ|we}}<br /> | {{tar|ⲧⲁⲃⲩ|tabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 11<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲀ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲩⲉ|mûtwe}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲧⲁⲃⲩ|pammûttabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 30<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲃⲁ|maba}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲁⲃⲩ|pammabu}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> ! {{tar|Ⲃ}}<br /> | {{tar|ⲥⲓⲛⲁ|sina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲓⲛⲩ|pamsinu}}<br /> ! 12<br /> ! {{tar|ⲒⲂ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲁ|mûssina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲩ|pammûssinu}}<br /> ! 40<br /> ! {{tar|ⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲓⲙⲓ|khimi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲓⲙⲩ|pamkhimu}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> ! {{tar|Ⲅ}}<br /> | {{tar|ϣⲩⲛⲇ|shund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩⲛⲇⲩ|pamshundu}}<br /> ! 13<br /> ! {{tar|ⲒⲄ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇ|mûtshund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇⲩ|pammûtshundu}}<br /> ! 50<br /> ! {{tar|Ⲕ}}<br /> | {{tar|ⲧⲟ|to}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲧⲟⲧⲩ|pamtotu}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> ! {{tar|Ⲇ}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲛⲧ|fant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϥⲁⲛⲧⲩ|pamfantu}}<br /> ! 14<br /> ! {{tar|ⲒⲆ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧ|mûtfant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧⲩ|pammûtfantu}}<br /> ! 60<br /> ! {{tar|ⲔⲒ}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲥⲓ|sasi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲁⲥⲩ|pamsasu}}<br /> |-<br /> ! 5<br /> ! {{tar|Ⲉ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲓⲁ|diya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲓⲩ|pamdiyu}}<br /> ! 15<br /> ! {{tar|ⲒⲈ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲇⲓⲓⲁ|mûdiya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲇⲓⲓⲩ|pammûdiyu}}<br /> ! 70<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ϣⲩϥⲩ|shufu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩϥⲩ|pamshufu}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> ! {{tar|Ⲋ}}<br /> | {{tar|ⲥⲟⲓⲁ|soya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲟⲓⲩ|pamsoyu}}<br /> ! 16<br /> ! {{tar|ⲒⲊ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲁ|mûssoya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲩ|pammûssoyu}}<br /> ! 80<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲉⲙⲩ|khemu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲉⲙⲩ|pamkhemu}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> ! {{tar|Ⲍ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲛ|shan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙmϣⲁⲛⲩ|pamshanu}}<br /> ! 17<br /> ! {{tar|ⲒⲌ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲁⲛ|mûtshan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲁⲛⲩ|pammûtshanu}}<br /> ! 90<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲥⲩ|pasu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲡⲁⲥⲩ|pampasu}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> ! {{tar|Ⲏ}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲙ|kham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲁⲙⲩ|pamkhamu}}<br /> ! 18<br /> ! {{tar|ⲒⲎ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲕⲭⲁⲙ|mûkkham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲕⲭⲁⲙⲩ|pammûkkhamu}}<br /> ! 100<br /> ! {{tar|Ⲗ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲇⲁ|shada}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲁⲇⲩ|pamshadu}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> ! {{tar|Ⲑ}}<br /> | {{tar|ⲁⲥⲓⲧ|asit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲁⲥⲓⲧⲩ|pamasitu}}<br /> ! 19<br /> ! {{tar|ⲒⲐ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧ|mûtasit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧⲩ|pammûtasitu}}<br /> ! 500<br /> ! {{tar|Ⲙ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲋⲥⲁ|dissa}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲋⲥⲩ|pamdissu}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> ! {{tar|Ⲓ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧ|mût}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲩ|pammûtu}}<br /> ! 20<br /> ! {{tar|ⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲓⲁⲧ|yat}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲓⲁⲧⲩ|pamyatu}}<br /> ! 1000<br /> ! {{tar|Ⲛ}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϩⲁⲗⲩ|pamhalu}}<br /> |}<br /> <br /> === Czasownik ===<br /> Tarejski czasownik posiada dość skomplikowaną odmianę. Czasowniki pogrupowane są w dwanaście klas odmiany, definiowanych według długości rdzenia oraz wygłosu bezokolicznika „nieograniczonego” i odmieniają się przez:<br /> * duratywność (tzw. czasy „ograniczone” i „nieograniczone”),<br /> * czas (teraźniejszy I, teraźniejszy II, przyszły I, przyszły II, przeszły I, przeszły II),<br /> * tryb (oznajmujący, łączący, rozkazujący),<br /> * stronę (czynna, bierna, zwrotna),<br /> * liczbę (pojedyncza, mnoga),<br /> * osobę (1., 2., 3.),<br /> ** w drugiej osobie posiada formę formalną i nieformalną,<br /> ** w trzeciej osobie posiada formy dla wszystkich rodzajów i bezrodzajową.<br /> Dodatkowo, istnieją formy bezosobowe:<br /> * imiesłowy (czynny i bierny, odmieniają się jak przymiotniki),<br /> * bezokoliczniki („nieograniczony” i „ograniczony”),<br /> * supinum.<br /> Oprócz odmian regularnych, istnieje szereg czasowników nieregularnych, które mają odmianę supletywną lub defektywną, a także takich, które w strukturze głębokiej można uznać za regularne, ale w strukturze powierzchniowej uchodzą za nieregularne z powodu zmian fonetycznych.<br /> <br /> ==== Klasy odmiany ====<br /> Klasy odmiany czasownika tarejskiego uzależnione są od budowy bezokolicznika nieograniczonego. Bezokolicznik ten może przybrać jeden z siedmiu szablonów budowy rdzenia, oraz jedną z czterech końcówek determinujących odmianę. Przedstawia to tabela poniżej.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 500px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; | Grupa<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | Szablon<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | Końcówka<br /> ! style=&quot;width: 250px&quot; | Przykładowe czasowniki<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mocna<br /> ! 1<br /> | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-J&lt;br /&gt;CC-J<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲓⲩ|meyu|pływać}}, {{tar|ⲣⲁⲩⲩ|rawu|gonić}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲓⲓ|bayi|układać}}, {{tar|ⲗⲉⲩⲓ|lewi|kupować}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C-J<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩ|famayu|pielgrzymować}}, {{tar|ⲍⲉⲛⲇⲁⲓⲩ|zendayu|kraść}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓ|khartawi|zaczynać}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | Słaba<br /> ! 5<br /> | rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C&lt;br /&gt;CC-C&lt;br /&gt;C-CC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁ|–a}}<br /> | {{tar|ⲅⲓϥⲁ|gifa|sądzić}}, {{tar|ⲁⲋⲥⲉⲙⲁ|assema|poprawiać}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲉ|–e}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲧⲉ|rete|chwalić}}, {{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉ|kasse|siadać}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲧⲁϯⲗⲩ|tallu|mierzyć}}, {{tar|ⲑⲉⲙⲩ|themu|dzielić}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲣⲏⲛⲓ|rîni|zgniatać}}, {{tar|ⲡⲓⲗⲓ|pili|mówić}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> | rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C-C<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁ|–a}}<br /> | {{tar|ⲇⲁⲇⲉⲛⲁ|dadena|sciemniać się}}, {{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|ekharema|handlować}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲉ|–e}}<br /> | {{tar|ϥⲟⲃⲁⲙⲉ|fobame|stawić czoła}}, {{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉ|sarane|oddzielać}}<br /> |-<br /> ! 11<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲉⲭⲛⲁⲧⲩ|ekhnatu|przysięgać}}, {{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩ|perinu|uciekać}}<br /> |-<br /> ! 12<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓ|suledi|trwać}}, {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲥⲓ|redasi|uciszać}}<br /> |-<br /> |}<br /> Podział na grupę słabą i mocną dotyczy dalszej filozofii odmiany: podczas gdy czasowniki krótkordzeniowe, „mocne”, charakteryzują się wymianą samogłoski rdzennej w poszczególnych formach, a końcówki gramatyczne są w nich mocno zredukowane, czasowniki „słabe” opierają się wyłącznie na prefiksach osobowych, augmentacji i końcówkach. Czasem mówi się, że czasowniki nieregularne tworzą dodatkową, 13. klasę odmiany. Nieregularności w odmianie mają różną naturę &amp;ndash; powszechne jest występowanie zarówno cech odmiany słabej, jak i mocnej (w różnych kombinacjach), jak również wynikający z fonetycznej erozji supletywizm.<br /> <br /> ==== Formy bezosobowe ====<br /> Za podstawowe, słownikowe formy czasownika tarejskiego uważa się: bezokolicznik ograniczony, bezokolicznik nieograniczony oraz supinum. Ponadto, istnieją inne formy bezosobowe, które derywuje się od tych trzech form:<br /> * od bezokolicznika nieograniczonego &amp;ndash; bezokolicznik strony biernej procesu,<br /> * od bezokolicznika ograniczonego &amp;ndash; bezokolicznik strony biernej stanu, bezokolicznik strony zwrotnej,<br /> * od supinum &amp;ndash; imiesłów współczesny czynny, imiesłów uprzedni czynny, imiesłów uprzedni czynny, imiesłów uprzedni bierny.<br /> Bezokoliczniki: ograniczony oraz nieograniczony są także podstawami do tworzenia osobowych form czasownika. Tabela poniżej przedstawia przegląd form bezosobowych.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Klasa →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 1.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 4.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 5.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 6.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 7.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 8.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 9.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 10.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 11.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 12.<br /> |-<br /> ! Forma ↓<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik nieograniczony<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲉⲓⲩ|meyu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲉⲩⲓ|lewi}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩ|famayu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓ|khartawi}}<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲁ|gifa}}<br /> | '''{{tar|–ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉ|kasse}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲩ|themu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲓ|pili}}<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|ekharema}}<br /> | '''{{tar|–ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉ|sarane}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩ|perinu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓ|suledi}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik strony biernej procesu<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲱⲣ|–utûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲉⲓⲩⲧⲱⲣ|meyutûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲱⲣ|–itûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲉⲩⲓⲧⲱⲣ|lewitûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲱⲣ|–utûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩⲧⲱⲣ|famayutûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲱⲣ|–itûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓⲧⲱⲣ|khartawitûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲉⲣ|–ater}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲁⲧⲉⲣ|gifater}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲧⲉⲣ|–eter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲧⲉⲣ|kasseter}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲉⲣ|–uter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲩⲧⲉⲣ|themuter}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲉⲣ|–iter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲓⲧⲉⲣ|piliter}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲉⲣ|–ater}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲉⲣ|ekharemater}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲧⲉⲣ|–eter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉⲧⲉⲣ|saraneter}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲉⲣ|–uter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩⲧⲉⲣ|perinuter}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲉⲣ|–iter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲧⲉⲣ|sulediter}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik ograniczony<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛ|¨–ûn}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲟⲓⲱⲛ|moyûn}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛ|¨–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲟⲩⲁⲓⲛ|lowain}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛ|¨–ûn}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲓⲱⲛ|famaiyûn}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛ|¨–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲓⲩⲁⲓⲛ|khartaiwain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲟⲛ|gifon}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛ|–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲓⲛ|kassain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲟⲛ|themon}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛ|–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲁⲓⲛ|pilain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲟⲛ|ekharemon}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛ|–in}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲓⲛ|saranin}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲟⲛ|perinon}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛ|–in}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲛ|suledin}}<br /> <br /> |-<br /> ! Bezokolicznik strony biernej stanu<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛⲧⲩ|¨–ûntu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲟⲓⲱⲛⲧⲩ|moyûntu}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛⲧⲉ|¨–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲟⲩⲁⲓⲛⲧⲉ|lowainte}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛⲧⲩ|¨–ûntu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲓⲱⲛⲧⲩ|famaiyûntu}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛⲧⲉ|¨–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲓⲩⲁⲓⲛⲧⲉ|khartaiwainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲟⲛⲧⲁ|gifonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛⲧⲉ|–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲓⲛⲧⲉ|kassainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲟⲛⲧⲁ|themonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛⲧⲉ|–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲁⲓⲛⲧⲉ|pilainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲟⲛⲧⲁ|ekharemonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛⲧⲁ|–inta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲓⲛⲧⲁ|saraninta}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲟⲛⲧⲁ|perinonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛⲧⲁ|–inta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲛⲧⲁ|suledinta}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik strony zwrotnej<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲥ|¨–ûs}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲟⲓⲱⲥ|moyûs}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲥ|¨–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲟⲩⲁⲓⲥ|lowais}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲥ|¨–ûs}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲓⲱⲥ|famaiyûs}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲥ|v–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲓⲩⲁⲓⲥ|khartaiwais}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲟⲥ|gifos}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲥ|–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲓⲥ|kassais}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲟⲥ|themos}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲥ|–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲁⲓⲥ|pilais}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲟⲥ|ekharemos}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲥ|–is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲓⲥ|saranis}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲟⲥ|perinos}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲥ|–is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲥ|suledis}}<br /> |-<br /> ! Supinum<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲩ|^–tu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩ|miytu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲓ|^–ti}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓ|liwti}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲩ|^–su}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩ|fomoysu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲓ|^–si}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓ|khortowsi}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁ|–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲛⲁ|gifna}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉ|–ne}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲥⲛⲉ|kasne}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩ|–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲛⲩ|themnu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓ|–ni}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲛⲓ|pilni}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁ|–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁ|ekharemna}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉ|–ne}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉ|saranne}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩ|–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩ|perinnu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓ|–ni}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓ|suledni}}<br /> |-<br /> ! Imiesłów współczesny czynny<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲩⲡⲩ|^–tupu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩ|miytupu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲓⲡⲩ|^–tipu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓ|liwtipu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲩϥⲩ|^–su}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩϥⲩ|fomoysufu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲓϥⲩ|^–si}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓ|khortowsifu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁⲙ|–nam}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲛⲁ|gifnam}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉⲙ|–nem}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲥⲛⲉ|kasnem}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩⲙ|–num}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲛⲩ|themnum}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓⲙ|–nim}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲛⲓ|pilnim}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁⲙ|–nam}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁ|ekharemnam}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉⲙ|–nem}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉ|sarannem}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩⲙ|–num}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩ|perinnum}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓⲙ|–nim}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓ|sulednim}}<br /> |-<br /> ! Imiesłów współczesny bierny<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲩⲋⲥⲩ|^–tussu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩⲋⲥⲩ|miytussu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲓⲋⲥⲩ|^–tissu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓⲋⲥⲩ|liwtissu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲩⲋⲥⲩ|^–sussu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩⲋⲥⲩ|fomoysussu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲓⲋⲥⲩ|^–sissu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓⲋⲥⲩ|khortowsissu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁⲙⲥⲩ|–namsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲛⲁⲙⲥⲩ|gifnamsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉⲙⲥⲩ|–nemsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲥⲛⲉⲙⲥⲩ|kasnemsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩⲙⲥⲩ|–numsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲛⲩⲙⲥⲩ|themnumsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓⲙⲥⲩ|–nimsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲛⲓⲙⲥⲩ|pilnimsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁⲙⲥⲩ|–namsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁⲙⲥⲩ|ekharemnamsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉⲙⲥⲩ|–nemsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉⲙⲥⲩ|sarannemsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩⲙⲥⲩ|–numsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩⲙⲥⲩ|perinnumsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓⲙⲥⲩ|–nimsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓⲙⲥⲩ|sulednimsu}}<br /> |-<br /> ! Imiesłów uprzedni czynny<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲩϯⲗⲩⲛ|^–tullun}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩϯⲗⲩⲛ|miytullun}}<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲓϯⲗⲩⲛ|^–tillun}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓϯⲗⲩⲛ|liwtillun}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲩϯⲗⲩⲛ|^–sullun}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩϯⲗⲩⲛ|fomoysullun}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲓϯⲗⲩⲛ|^–sillun}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓϯⲗⲩⲛ|khortowsillun}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁⲛⲩ|a–nanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲅⲓϥⲛⲁⲛⲩ|agifnanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲉⲛⲩ|a–nenu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲥⲛⲉⲛⲩ|akasnenu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩⲛⲩ|a–nunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲑⲉⲙⲛⲩⲛⲩ|athemnunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲓⲛⲩ|a–ninu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲡⲓⲗⲛⲓⲛⲩ|apilninu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁⲛⲩ|a–nanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁⲛⲩ|akharemnanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲉⲛⲩ|a–nenu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉⲛⲩ|asarannenu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩⲛⲩ|a–nunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩⲛⲩ|aperinnunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲓⲛⲩ|a–ninu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓⲛⲩ|asuledninu}}<br /> |-<br /> ! Imiesłów uprzedni bierny<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲩⲗⲑⲩ|^–tulthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩⲗⲑⲩ|miytulthu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲓⲗⲑⲩ|^–tilthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓⲗⲑⲩ|liwtilthu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲩⲗⲑⲩ|^–sulthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩⲗⲑⲩ|fomoysulthu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲓⲗⲑⲩ|^–silthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓⲗⲑⲩ|khortowsilthu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁⲑⲩ|a–nathu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲅⲓϥⲛⲁⲑⲩ|agifnathu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲉⲑⲩ|a–nethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲥⲛⲉⲑⲩ|akasnethu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩⲑⲩ|a–nuthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲑⲉⲙⲛⲩⲑⲩ|athemnuthu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲓⲑⲩ|a–nithu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲡⲓⲗⲛⲓⲑⲩ|apilnithu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁⲑⲩ|a–nathu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁⲑⲩ|akharemnathu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲉⲑⲩ|a–nethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉⲑⲩ|asarannethu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩⲑⲩ|a–nuthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩⲑⲩ|aperinnuthu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲓⲑⲩ|a–nithu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓⲑⲩ|asulednithu}}<br /> |}<br /> <br /> ==== Formy osobowe ====<br /> Formy osobowe czasownika tarejskiego tylko w odmianie mocnej częściowo sprowadzają się do pranuweńskich odmian czasownika &amp;ndash; odmiana słaba ma najprawdopodobniej genezę aglutynacyjną. Budowa wszystkich form osobowych opiera się na następującym schemacie zasadniczym:<br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;[p]+ [a]+ [t] +[c] +[s] +[o]&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> w którym:<br /> : [t] oznacza temat czasownika: rdzeń spółgłoskowy uzupełniony o kontur samogłoskowy,<br /> : [p]+ oznacza prefigowany zaimek osobowy, pozostałość dawniej niezależnych form mianownikowych,<br /> : [a]+ oznacza augmentację,<br /> : +[c] oznacza wykładnik czasu gramatycznego,<br /> : +[s] oznacza wykładnik strony,<br /> : +[o] oznacza wykładnik osoby.<br /> Zmiany fonetyczne na przestrzeni dziejów zatarły niektóre elementy &amp;ndash; wykładniki osoby uległy szczególnie silnej redukcji w formach mocnych przez relatywną bliskość spełniającego podobną funkcję i niosącego tę samą informację gramatyczną prefigowanego zaimka. Augmentacja pojawia się tylko w formach słabych, w których w wielu formach całkowicie zastąpiła wykładnik czasu przeszłego.<br /> <br /> Przy derywacji nowych czasowników za pomocą prefiksu, obowiązuje zasada że prefiks łączy się w niepodzielną całość z tematem, a więc zajmuje pozycję po zaimku prefigowanym i augmentacji. <br /> <br /> &lt;!---<br /> ===== Czasy ograniczone =====<br /> Formy ograniczone występują w czasach: teraźniejszym I (''praesens prompta''), przeszłym I (''praeteritum perfectum'') i przyszłym I (''futurum perfectum''). Oznaczają one działania rozgrywające się w danym punkcie czasowym i albo poza niego nie wykraczające (przeszły I i przyszły I), albo gdy ich aspekt habitualny czy duratywny nie ma znaczenia, a opisywany jest aktualny stan rzeczy (teraźniejszy). Formy odmiany czasów ograniczonych derywowane są z bezokolicznika ograniczonego, który stanowi także podstawę do przypisania czasownika do klasy odmiany.<br /> <br /> ===== Czasy nieograniczone =====<br /> Formy nieograniczone występują w czasach: teraźniejszym II (''praesens indefinita''), przeszłym II (''praeteritum imperfectum'') i przyszłym II (''futurum imperfectum''). Oznaczają one wydarzenia pozbawione ram czasowych, dziejące się w przeszłości, teraźniejszości lub przyszłości. Płynność tych form czasowych sprawia, że niejednokrotnie możliwe jest ich użycie zamienne celem podkreślenia innego elementu wypowiedzi, pod warunkiem, że kontekst jest jasny lub dookreślony odpowiednimi zaimkami. Formy czasów nieograniczonych derywowane są z bezokolicznika nieograniczonego.<br /> ---&gt;<br /> [[Kategoria:Języki Kyonu|Tarejski]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=S%C5%82ownik:Tarejski&diff=23432 2018-01-28T01:53:50Z

<p>Widsið: Utworzył nową stronę „Tarejski Tarejski == {{tar|Ⲁ}} == {{ h | {{tar|ⲁⲅⲁⲙ|aga...”</p> <hr /> <div>[[Kategoria:Słowniki języków Kyonu|Tarejski]]<br /> [[Kategoria:Słowniki: język sztuczny — język polski|Tarejski]]<br /> <br /> == {{tar|Ⲁ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲁⲅⲁⲙ|agam}} | ˈɑ.ɣɑm̥ | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''pl'' {{tar|'''ⲁⲅⲁⲙⲁ'''|'''agama'''}}}} jezioro }}<br /> {{ h | {{tar|ⲁⲇⲁⲙ|adam}} | ˈɑ.ðɑm̥ | | {{m|''przym.''}} prosty }}<br /> {{ h | {{tar|ⲁⲙⲩ|amu}} | ˈɑ.mu | | {{m|''przyim.''}} z, razem z }}<br /> {{ h | {{tar|ⲁⲛⲇⲣⲁⲛⲟ|andrano}} | ɑndˈrɑ.no̞ | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż'' ''pl'' {{tar|'''ⲁⲛⲇⲣⲁⲛⲟⲩⲁ'''|'''andranowa'''}}}} kaplica }}<br /> {{ h | {{tar|ⲁⲛⲥⲁ|ansa}} | ˈɑn.sɑ | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''sing. tant.''}} deszcz }}<br /> {{ h | {{tar|ⲁⲧⲉϥ|atef}} | ˈɑ.te̞f | | {{m|''rzecz.'' ''r.n'' ''pl'' {{tar|'''ⲁⲧⲉϥⲁⲧ'''|'''atefat'''}}}} wzgórze }}<br /> {{ h | {{tar|ⲁϩ|ah}} | ɑɣ | | {{m|''part.''}} tak (''partykuła twierdząca'') }}<br /> {{ h | {{tar|ⲁϩⲁⲛ|ahan}} | ˈɑ.ɣɑn̥ | | {{m|''przym.''}} żółty }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲃ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲃⲁ|ba}} | bɑ | | {{m|''przyim.''}} '''1.''' {{m|(+ DAT/ABL)}} w, do, do wewnątrz; '''2.''' {{m|(+ ACC)}} w, wewnątrz }} <br /> {{ h | {{tar|ⲃⲁⲓⲛⲓ|baini}} | ˈbæ.ni | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż'' ''pl'' {{tar|'''ⲃⲁⲓⲛⲓⲇⲓ'''|'''bainidi'''}}}} '''1.''' środek, wnętrze; '''2.''' środek, centrum }}<br /> {{ h | {{tar|ⲃⲓⲛ|bin}} | bin̥ | | {{m|''przym.''}} zły }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲅ}} ==<br /> == {{tar|Ⲇ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲇⲁϩⲉⲛⲧ|dahent}} | ˈdɑ.ɣe̞n̥t | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲇⲁϩⲉⲛⲧⲁⲧ'''|'''dahentat'''}}}} góra }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲉ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲉⲛⲧⲁ|enta}} | ˈe̞n̥.tɑː | | {{m|''przyim.}} '''1.''' {{m|(+ DAT/ABL)}} na (''wskazuje kierunek zmiany położenia''); '''2.''' {{m|(+ DAT/ABL)}} na, do, w kierunku, w stronę (''wskazuje kierunek ruchu''); '''3.''' {{m|(+ ACC)}} na (''wskazuje miejsce położenia'') }}<br /> {{ h | {{tar|ⲉⲡⲉⲣⲩⲥ|eperus}} | e̞ˈpe̞.rus | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''pl'' {{tar|'''ⲉⲡⲉⲣⲩⲓⲩ'''|'''eperuyu'''}} lub {{tar|'''ⲉⲡⲉⲣⲩⲛⲧ'''|'''eperunt'''}} pył, kurz }}}}<br /> {{ h | {{tar|ⲉⲣⲧⲁⲛ|ertan}} | ˈe̞r.tɑn̥ | | {{m|''przym.''}} niebieski }} <br /> <br /> == {{tar|ⲊⲤ}} ==<br /> == {{tar|Ⲍ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ|zora}} | ˈzo̞.rɑ | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''sing. tant.''}} niebo }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲏ}} ==<br /> == {{tar|Ⲑ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲑⲁⲙⲁⲧ|thamat}} | ˈtʰɑ.mɑt | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲑⲁⲙⲉⲧⲁ'''|'''thameta'''}}}} morze }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲓ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲓⲁⲇⲁ|yada}} | ˈjɑ.ðɑ | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲓⲁⲇⲁⲇⲓ'''|'''yadadi'''}}}} rzeka }}<br /> {{ h | {{tar|ⲓⲁⲙⲩ|yamu}} | ˈjɑ.mu | | {{m|''przym.''}} czerwony }}<br /> {{ h | {{tar|ⲓⲃⲁⲧⲩ|ibat}} | iˈβɑ.tu | | {{m|''przym.''}} wschodni }}<br /> {{ h | {{tar|ⲓⲃⲉⲧ|ibet}} | ˈi.βe̞t | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''sing. tant''}} wschód (kierunek) }}<br /> {{ h | {{tar|ⲓⲉⲛⲓⲙ|yenim}} | ˈje̞.nim̥ | | {{m|''przym.''}} suchy }}<br /> {{ h | {{tar|ⲓⲙⲉⲛⲥⲩ|imensu}} | iˈme̞n.su | | {{m|''przym.''}} zachodni }}<br /> {{ h | {{tar|ⲓⲙⲉⲛⲧ|iment}} | ˈi.me̞n̥t | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''sing. tant''}} zachód (kierunek) }}<br /> {{ h | {{tar|ⲓⲛⲅⲁⲡ|ingap}} | ˈin.gɑp | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲓⲛⲅⲁⲡⲁⲧ'''|'''ingapat'''}}}} chmura }}<br /> {{ h | {{tar|ⲓⲛⲉⲧⲩ|inetu}} | iˈne̞.tu | | {{m|''przym.''}} gładki }} <br /> {{ h | {{tar|ⲓⲧⲣⲓ|itri}} | ˈit.ri | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl.'' {{tar|'''ⲓⲧⲣⲓⲇⲓ'''|'''itridi'''}}}} gwiazda }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲕ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲕⲉⲙⲩ|kemu}} | ˈke̞.mu | | {{m|''przym.''}} czarny }}<br /> {{ h | {{tar|ⲕⲉⲣⲙⲓⲥ|kermis}} | ˈke̞r.mis | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''sing. tant.''}} popiół }}<br /> {{ h | {{tar|ⲕⲟⲅⲟⲣⲩ|kogoru}} | ko̞ˈɣo̞.ru | | {{m|''przym.}} tajemniczy }}<br /> {{ h | {{tar|ⲕⲟϯⲗⲩ|kollu}} | ˈko̞.lːu | | {{m|''przym.''}} okrągły }}<br /> {{ h | {{tar|ⲕⲩϣ|kush}} | kuʃ | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''pl'' {{tar|'''ⲁⲕⲩϣⲓ'''|'''akushi'''}}}} droga }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲗ}} ==<br /> == {{tar|Ⲙ}} ==<br /> {{ h | {{tar|Ⲙⲁⲃ|Mab}} | mɑp | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''sing. tant.''}} [[Kyon]] }}<br /> {{ h | {{tar|ⲙⲁⲃ|mab}} | mɑp | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''sing. tant.''}} '''1.''' ziemia, grunt; '''2.''' ziemia, gleba }}<br /> {{ h | {{tar|ⲙⲁⲓⲗⲩ|mailu}} | ˈmæ.lu | | {{m|''przym.''}} zgniły, zepsuty }}<br /> {{ h | {{tar|ⲙⲁⲡⲧⲩ|maptu}} | ˈmɑp.tu | | {{m|''przym.''}} nowy }}<br /> {{ h | {{tar|ⲙⲁⲩⲁ|mawa}} | ˈmɑ.wɑ | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''sing. tant.''}} woda }}<br /> {{ h | {{tar|ⲙⲏⲣ|mîr}} | mɨr | | {{m|''rzecz.'' ''r.m'' ''pl'' {{tar|'''ⲙⲓⲣⲁ'''|'''mira'''}}}} człowiek }}<br /> {{ h | {{tar|ⲙⲓⲗⲩ|milu}} | ˈmi.lu | | {{m|''przym.}} pełny, pełen }}<br /> {{ h | {{tar|ⲙⲟⲗⲁ|mola}} | ˈmo̞.lɑ | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''pl'' {{tar|'''ⲙⲟⲗⲁⲇⲓ'''|'''moladi'''}} lub form. arch. {{tar|'''ⲙⲟⲗⲁϩⲁ'''|'''molaha'''}}}} ogień }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲛ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲛⲁⲇⲁⲛ|nadan}} | ˈnɑ.ðɑn̥ | | {{m|''przym.''}} '''1.''' {{m|o osobie}} głuchy; '''2.''' {{m|o narzędziu}} tępy }}<br /> {{ h | {{tar|ⲛⲁⲡⲩ|napu}} | ˈnɑ.pu | | {{m|''przym.''}} mokry }}<br /> {{ h | {{tar|ⲛⲁϥⲣⲩ|nafru}} | ˈnɑf.ru | | {{m|''przym.''}} '''1.''' dobry (moralnie); '''2.''' dobry, zdatny }}<br /> {{ h | {{tar|ⲛⲉⲙ|nem}} | ne̞m̥ | | {{m|''spój.''}} i, a }}<br /> {{ h | {{tar|ⲛⲉϥⲧ|neft}} | ne̞ft | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲛⲉϥⲧⲁⲧ'''|'''neftat'''}}}} wiatr }}<br /> {{ h | {{tar|ⲛⲱⲧ|nût}} | nʉt | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲛⲟⲧⲁ'''|'''nota'''}}}} noc }} <br /> <br /> == {{tar|Ⲟ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲟϩⲓⲥ|ohis}} | ˈo̞.ɣis | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲟϩⲓⲓⲩ'''|'''ohiyu'''}} lub {{tar|'''ⲟϩⲓⲛⲧ'''|'''ohint'''}}}} księżyc }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲡ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲡⲁⲗⲁⲛ|palan}} |ˈpɑ.lɑn̥ | | {{m|''przym.''}} brudny }}<br /> {{ h | {{tar|ⲡⲁⲣⲁⲙ|param}} | ˈpɑ.rɑm̥ | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''pl'' {{tar|'''ⲡⲁⲣⲁⲙⲁ'''|'''parama'''}}}} '''1.''' imię, miano; '''2.''' nazwa }}<br /> {{ h | {{tar|ⲡⲁⲣⲥⲁⲛ|parsan}} | ˈpɑr.sɑn̥ | | {{m|''przym.''}} zielony }}<br /> {{ h | {{tar|ⲡⲉϩⲉϥ|pehef}} | ˈpe̞.ɣe̞f | | {{m|''przym.''}} południowy }}<br /> {{ h | {{tar|ⲡⲉϩⲉⲙ|pehem}} | ˈpe̞.ɣe̞m̥ | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''pl'' {{tar|'''ⲡⲉϩ(ⲉ)ⲙⲁ'''|'''peh(e)ma'''}}}} '''1.''' dzień, jasna część doby }}<br /> {{ h | {{tar|ⲡⲉϩⲩ|pehu}} | ˈpe̞.ɣu | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''sing. tant.''}} południe (kierunek) }}<br /> {{ h | {{tar|ⲡⲉⲙⲟⲥ|pemos}} | ˈpe̞.mo̞s | | {{m|''rzecz.'' ''r.n.'' ''sing. tant.''}} sól }}<br /> {{ h | {{tar|ⲡⲉⲙⲟⲛⲧⲁ|pemonta}} | pe̞ˈmo̞n.tɑ | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲡⲉⲙⲟⲛⲧⲁⲇⲓ'''|'''pemontadi'''}}}} kopalnia soli }}<br /> {{ h | {{tar|ⲡⲩⲛ|pun}} | pun̥ | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''pl'' {{tar|'''ⲡⲩⲛⲁ'''|'''puna'''}}}} kamień }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲣ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲣⲁⲛⲡⲩ|ranpu}} | ˈrɑn.pu | | {{m|''przym.''}} młody }}<br /> {{ h | {{tar|ⲣⲉⲇⲁ|reda}} | ˈre̞.ðɑ | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''sing. tant.''}} lód }}<br /> {{ h | {{tar|ⲣⲉϩⲓ|rehi}} | ˈre̞.ɣi | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲣⲉϩⲓⲇⲓ'''|'''rehidi'''}}}} słońce }}<br /> {{ h | {{tar|ⲣⲟⲙⲡⲓ|rompi}} | ˈro̞m.pi | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲣⲟⲙⲡⲓⲇⲓ'''|'''rompidi'''}}}} rok }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲥ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲥⲉⲣ|ser}} | se̞r | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''pl'' {{tar|'''ⲥⲉⲣⲁⲧ'''|'''serat'''}}}} owca }}<br /> {{ h | {{tar|ⲥⲉⲣϥⲩ|serfu}} | ˈse̞r.fu | | {{m|''przym.''}} gorący }}<br /> {{ h | {{tar|ⲥⲓⲛⲩ|sinu}} | ˈsi.nu | | {{m|''przym.''}} {{m|o osobie}} stary }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲧ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲧⲉϥⲉⲣⲩ|teferu}} | te̞ˈfe̞.ru | | {{m|''przym.''}} '''1.''' lewy, znajdujący się po lewej stronie; '''2.''' skierowany w lewo }}<br /> {{ h | {{tar|ⲧⲉϥⲟⲣ|tefor}} | ˈte̞.fo̞r | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲧⲉϥⲟⲣⲁⲧ'''|'''teforat'''}} lub rzadziej niepopr. {{tar|'''ⲧⲉϥⲟⲣⲁ'''|'''tefora'''}}}} lewo, lewa strona }}<br /> {{ h | {{tar|ⲧⲉⲛⲁⲙ|tenam}} | ˈte̞.nɑm̥ | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''pl'' {{tar|'''ⲧⲉⲛⲁⲙⲁ'''|'''tenama'''}}}} prawo, prawa strona }}<br /> {{ h | {{tar|ⲧⲉⲛⲉⲙⲩ|tenemu}} | te̞ˈne̞.mu | | {{m|''przym.''}} '''1.''' prawy, znajdujący się po prawej stronie; '''2.''' skierowany w prawo }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲩ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲩ|u}} | u | | {{m|''spój.''}} i, a }}<br /> {{ h | {{tar|ⲩⲁⲃ|wab}} | wɑp | | '''1.''' {{m|''przym.''}} daleki, odległy; '''2.''' {{m|''przysł.''}} daleko }}<br /> {{ h | {{tar|ⲩⲁⲙ|wam}} | wɑm̥ | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''pl'' {{tar|'''ⲁⲩⲁⲙⲁ'''|'''awama'''}}}} dzień, doba, dzień kalendarzowy }}<br /> {{ h | {{tar|ⲩⲁⲛⲥⲩ|wansu}} | ˈwɑn.su | | {{m|''przym.}} stary }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲫ}} ==<br /> == {{tar|Ⲭ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ⲭⲉⲛⲥⲩ|khensu}} | ˈkʰe̞n.su | | {{m|''przym.''}} północny }}<br /> {{ h | {{tar|ⲭⲉⲛⲧ|khent}} | ˈkʰe̞n̥t | | {{m|''rzecz.'' ''r.m.'' ''sing. tant.''}} północ (kierunek) }}<br /> <br /> == {{tar|Ⲱ}} ==<br /> == {{tar|Ϣ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ϣⲁⲗⲇⲁ|shalda}} | ˈʃɑl.dɑ | | {{m|''rzecz.'' ''r.ż.'' ''sing. tant.''}} śnieg }}<br /> {{ h | {{tar|ϣⲁⲗⲓ|shali}} | ˈʃɑ.li | | {{m|''spój.''}} bo, ponieważ }}<br /> {{ h | {{tar|ϣⲁⲡⲩ|shapu}} | ˈʃɑ.pu | | {{m|''przym.''}} '''1.''' właściwy, adekwatny; '''2.''' prawidłowy, poprawny }}<br /> {{ h | {{tar|ϣⲁⲣⲙⲩ|sharmu}} | ˈʃɑr.mu | | {{m|''przym.''}} zimny }}<br /> {{ h | {{tar|ϣⲟⲥ|shos}} | ʃo̞s | | {{m|''rzecz.'' ''r.n.'' ''sing. tant.''}} '''1.''' piasek; '''2.''' szkło }}<br /> <br /> == {{tar|Ϥ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ϥⲉⲇⲁ|feda}} | ˈfe̞.ðɑ | | {{m|''spój.''}} jeśli, jeżeli }} <br /> {{ h | {{tar|ϥⲓ|fi}} | fi | | {{m|''part.''}} nie (''partykuła negacyjna'') }}<br /> <br /> == {{tar|Ϩ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ϩⲉⲍⲩ}} | ˈɣe̞.zu | | {{m|''przym.''}} biały }}<br /> {{ h | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}} | ɣɨn̥ | | '''1.''' {{m|''przym.''}} bliski; '''2.''' {{m|''przym.''}} blisko }}<br /> <br /> == {{tar|ϮⲖ}} ==<br /> {{ h | {{tar|ϯⲗⲉϩⲟϥ|llehof}} | ˈlːe̞.ɣo̞f | | {{m|''rzecz.'' ''r.n.'' ''pl'' {{tar|'''ϯⲗⲉϩⲟϥⲁⲧ'''|'''llehofat'''}}}} dym }}<br /> {{ h | {{tar|ϯⲗⲟⲥ|llos}} | lːo̞s | | {{m|''rzecz.'' ''r.n.'' ''pl'' {{tar|'''ϯⲗⲟⲓⲩ'''|'''lloyu'''}} lub {{tar|'''ϯⲗⲟⲛⲧ'''|'''llont'''}}}} mgła }}</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_tarejski&diff=23431 2018-01-28T01:07:19Z

<p>Widsið: /* Nieregularna liczba mnoga rzeczowników */</p> <hr /> <div>{{ język<br /> | kolor = #7851A9 | nazwa = tarejski | nazwa własna = Ⲑⲁⲣⲩ ''Tharu''<br /> | twórca = [[User:Widsið|Widsið]] | rok = 2017-2018 | cel = użytkowanie w conworldzie | wersja = 0.5 | nazwa conworldu = [[Kyon]]<br /> | państwa = [[Tarum]] | regiony = wschodni Kyon | mówiący = bd.<br /> | alfabet = nieopracowany conscript (''in loco'': alfabet koptyjski)<br /> | typologia = fleksyjny niekonkatenatywny&lt;br /&gt;VSO<br /> | klasyfikacja = <br /> '''języki nuweńskie''' (?)<br /> : języki antyponuweńskie<br /> :: tarejski<br /> }}<br /> '''Język tarejski''' (Ⲑⲁⲣⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Tharu epilu'' [{{IPA|ˈtʰɑ.ru e̞ˈpi.lu}}]) &amp;ndash; język o nieustalonej klasyfikacji, powszechnie uważany za członka grupy [[języki nuweńskie|języków nuweńskich]], w której tworzy oddzielną podgrupę ''antyponuweńską''. Tarejski jest językiem urzędowym [[Tarum]], chociaż najprawdopodobniej rozwinął się w innej części świata, skąd do wschodniego Kyonu został zawleczony w wyniku niemożliwej do umieszczenia w czasie wędrówki ludów. Izolacja geopolityczna kraju sprawiła, że jest niemal całkowicie wolny od identyfikowalnego zewnętrznego wpływu, chociaż dzieli kilkanaście leksemów, głównie dotyczących fauny i flory, z językami prymitywnych plemion zamieszkujących otaczające Tarum lasy deszczowe.<br /> <br /> Obecnie można wyróżnić dziewięć dialektów języka tarejskiego, a ich zasięg pokrywa się mniej więcej z podziałem administracyjnym kraju, opartym w dużej mierze o naturalne przeszkody dla rozwoju osadnictwa. Istnieje również odgórnie regulowany język standardowy (Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Assemanu epilu'' „oczyszczony język”), używany przede wszystkim w oficjalnej komunikacji. Tarejski zapisywany jest pismem alfabetycznym nieco przypominającym [[runy nuweńskie]]. Pismo ma charakter alfabetyczny i w dużej mierze dobrze odzwierciedla wymowę, dosyć mocno trzymając się zasady „jeden znak &amp;ndash; jeden dźwięk”. Zarówno słownictwo, jak i niekonkatenatywna morfologia języka są sprowadzalne do [[język pranuweński|pranuweńszczyzny]], ale badania tarejskiego zawsze były utrudnione ze względu na zamknięty charakter Tarum.<br /> <br /> Można przypuszczać, że niedawne otwarcie Tarum na świat w połączeniu z ożywionym zainteresowaniem obcymi kulturami na całym świecie będzie sprzyjało badaniom lokalnej mowy i pozwoli na udzielenie odpowiedzi na wiele pytań, dotyczących zarówno języka, jak i etnogenezy Tarejów.<br /> <br /> == Fonetyka i fonologia ==<br /> Tarejski posiada prosty system dźwiękowy, składający się z ośmiu samogłosek, dwóch półsamogłosek oraz osiemnastu spółgłosek.<br /> === Samogłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; |<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Przednie<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Środkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Tylne<br /> |-<br /> ! Przymknięte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/ ・ ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> |-<br /> ! Średnie<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> ! Otwarte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |}<br /> Tarejski system samogłoskowy wyraźnie ciąży ku większemu przymknięciu, jednocześnie nie przesuwając się wyraźnie ani w przód, ani w tył jamy ustnej. Środkowe przymknięte samogłoski ‹ⲏ› /{{IPA|ɨ}}/ i ‹ⲱ› /{{IPA|ʉ}}/ są nieco bardziej otwarte, niż skrajne ‹ⲓ› /{{IPA|i}}/ i ‹ⲩ› /{{IPA|u}}/. Warto zauważyć, że tylne samogłoski są zawsze zaokrąglone, a przednie &amp;ndash; nigdy. Zaokrąglenie jest wyraźne i skompresowane. Samogłoski nie ulegają redukcji w pozycji nieakcentowanej. Długość samogłoski nie ma fonemicznego znaczenia, chociaż najprawdopodobniej opozycja iloczasowa istniała w przeszłości &amp;ndash; wskazuje na to obecność długich dźwięków we wszystkich pozostałych językach nuweńskich. W tarejskim dyftongi nie występują; ostatni z notowanych jeszcze [[kalendarze Kyonu|300 lat temu]] dyftongów ‹ⲁⲓ› uległ koalescencji do /{{IPA|æ}}/, a w dalszej perspektywie najpewniej zleje się z ‹ⲉ› /{{IPA|e̞}}/, do którego stopniowo zbliża się w wymowie. Ortografia tarejska nie oznacza historycznych dyftongów we współczesnych pismach w myśl zasady o fonemiczności, jednak można je znaleźć w starszych tekstach. <br /> <br /> === Półsamogłoski ===<br /> Tarejski posiada dwie półsamogłoski /{{IPA|j}}/ i /{{IPA|w}}/, zapisywane jak ich samogłoskowe odpowiedniki: ‹ⲓ› oraz ‹ⲩ›. Mają one specjalny status w systemie morfofonemicznym tego języka: mimo że inaczej niż samogłoski nie mogą stanowić jądra sylaby, zdarza się, że rdzenie spółgłoskowe są przez nie dopełniane, tak jakby stanowiły one prawdziwe samogłoski, zachowując jednak swój spółgłoskowy status, tzn. tworząc dodatkowy element spółgłoskowego łańcucha. Dodatkowo, rdzenie w których skład wchodzą półsamogłoski, nazywane są rdzeniami płynnymi i podlegają nieco innym zasadom odmiany.<br /> <br /> === Spółgłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1000px&quot;<br /> |-<br /> ! <br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowo-&lt;br /&gt;-zębowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Dziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Zadziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Podniebienne<br /> |-<br /> ! Nosowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲙ /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲛ /{{IPA|n}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Zwarto-&lt;br /&gt;-wybuchowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲡ /{{IPA|p}}/・ⲫ /{{IPA|pʰ}}/・ⲃ /{{IPA|b}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲧ /{{IPA|t}}/・ⲑ /{{IPA|tʰ}}/・ⲇ /{{IPA|d}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲕ /{{IPA|k}}/・ⲭ /{{IPA|kʰ}}/・ⲅ /{{IPA|g}}/<br /> |-<br /> ! Szczelinowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϥ /{{IPA|f}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲥ /{{IPA|s}}/・ⲍ /{{IPA|z}}/・(ⲋⲥ /{{IPA|sː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϣ /{{IPA|ʃ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϧ /{{IPA|ɣ}}/<br /> |-<br /> ! Drżące<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲣ /{{IPA|r}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Aproksymanty<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲗ /{{IPA|l}}/・(ϯⲗ /{{IPA|lː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |}<br /> Charakterystyczną cechą tarejskiej fonologii jest fonemiczny kontrast między aspirowanymi, nieaspirowanymi i dźwięcznymi spółgłoskami zwartymi, nieobecny w pokrewnych językach. Ponadto, inaczej niż samogłoski, spółgłoski ulegają szeregowi przemian pozycyjnych. <br /> <br /> Status geminat ‹ⲋⲥ› oraz ‹ϯⲗ›, wywodzących się z dawnych zbitek spółgłoskowych *vs oraz *tl &amp;ndash; stąd ich nietypowy zapis &amp;ndash; jest niejasny. Przez Tarejów są one odbierane jako jeden dźwięk i nie rozdziela się ich przy podziale na sylaby: Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ → Ⲁ・ⲋⲥⲉ・ⲙⲁ・ⲛⲩ. Jednocześnie trudno jest wskazać na pary minimalne, które pozwalałyby uznać je za odrębne fonemy. Nieco inaczej traktowane jest ‹ⲛⲛ› [{{IPA|nː}}], często wyraźnie artykulacyjnie rozdzielane na dwa elementy a nie przytrzymane.<br /> <br /> Obserwuje się w tarejskim zjawisko lenicji, w języku standardowym i większości dialektów dotyczy ono jednak wyłącznie dźwięcznych spółgłosek zwartych, które w pozycji między dwiema samogłoskami ulegają frykatywizacji: /{{IPA|b}}/ → [{{IPA|β}}]; /{{IPA|d}}/ → [{{IPA|ð}}]; /{{IPA|g}}/ → [{{IPA|ɣ}}]. Zjawisko to zachodzi także w pozycji międzywyrazowej, tzn. granica wyrazu jest ignorowana. Ponadto, dźwięczne spółgłoski nosowe, szczelinowe i zwarto-wybuchowe ulegają ubezdźwięcznieniu przed spółgłoską bezdźwięczną i w wygłosie, chyba że następne słowo zaczyna się na samogłoskę: wtedy dźwięczność zostaje utrzymana w wypadku spółgłosek nosowych i szczelinowych, a spółgłoski zwarto-wybuchowe zostają poddane lenicji.<br /> <br /> === Budowa sylaby ===<br /> Sylaba w języku tarejskim musi się składać przynajmniej z jednej samogłoski, do której dodatkowo może zostać dostawiony pojedynczy nagłos i podwójny wygłos:<br /> <br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;(C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) V (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) (C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> W pozycji '''C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' może stać dowolna spółgłoska, półsamogłoska, lub geminata ‹ⲋⲥ› albo ‹ϯⲗ›. W pozycjach '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' i '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' nie może się znaleźć geminata, dodatkowo, jeśli w pozycji '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' pojawia się półsamogłoska, sylaba zostaje automatycznie zamknięta. Jeśli sylabę otwierała geminata, pozycja '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' również jest niedostępna.<br /> <br /> Dla celów metrycznych i prozodycznych wyróżnia się cztery rodzaje sylab. Poniższa tabela przedstawia ich nazwy oraz uproszczoną budowę, gdzie G oznacza geminatę, J oznacza półsamogłoskę, a C &amp;ndash; dowolną inną spółgłoskę.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słabsza<br /> | V<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słaba<br /> | CV, VC, JV, VJ<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocna<br /> | CVC, CVJ, JVC, GV<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocniejsza<br /> | CVCC, JVCC, GVC<br /> |}<br /> <br /> === Prozodia ===<br /> Akcent w języku tarejskim pada na przedostatnią sylabę, jest stały i ma charakter dynamiczny. Ze względu na swoją stałą pozycję, nie jest fonemiczny. Akcenty pomocnicze pojawiają się na co drugiej sylabie od końca, jeśli wyraz ma więcej niż trzy sylaby, por. np. Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ [{{IPA|e̞ˌsu.tɑˈnʉr.pɑl}}]. Tarejski jest językiem czasowanym według mor, gdzie sylaby słabsze trwają pół mory, sylaby słabe &amp;ndash; jedną morę, sylaby mocne &amp;ndash; półtorej mory, a sylaby mocniejsze &amp;ndash; dwie mory. Charakteryzuje się też opadającą tonacją, także w pytaniach tak/nie, co może być źródłem nieporozumień.<br /> <br /> == Fleksja ==<br /> === Rzeczownik i przymiotnik ===<br /> Tarejskie rzeczowniki i przymiotniki odmieniają się przez następujące kategorie gramatyczne:<br /> * przypadki &amp;ndash; mianownik, dopełniacz, celownik i biernik,<br /> * stany &amp;ndash; „pusty”, określony i nieokreślony,<br /> * liczby &amp;ndash; pojedyncza i mnoga oraz szczątkowe formy podwójnej.<br /> Ponadto, przymiotniki podlegają odmianie przez rodzaje &amp;ndash; męski, żeński i nijaki &amp;ndash; w uzgodnieniu z rzeczownikiem, który określają. Formą prototypową &amp;ndash; słownikową jest mianownik w stanie pustym w liczbie pojedynczej, w przypadku przymiotnika w rodzaju męskim. Końcówki, które przyjmują poszczególne rzeczowniki i przymiotniki są uzależnione od ostatniego dźwięku lub serii dźwięków, a nie od rodzaju.<br /> <br /> Rzeczowniki i przymiotniki pogrupowane są w klasy deklinacyjne, podzielone na grupy: słabą i mocną. W odmianie słabej przynależność do klasy determinuje długość rdzenia. W odmianie mocnej klasę wyznacza końcówka formy prototypowej. Daje to łącznie dziesięć klas odmiany. Ponadto, istnieją rzeczowniki i przymiotniki nieodmienne, derywowane z rdzeni jednospółgłoskowych (historycznie jedną ze spółgłosek było zwarcie krtaniowe).<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | Klasa&amp;nbsp;→<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Słaba<br /> ! colspan=&quot;24&quot; | Mocna<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Szablon / końcówka&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us, &amp;ndash;is, &amp;ndash;os<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;n<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;m<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;C<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;o<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;u<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;i<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;a<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Przykładowy&lt;br /&gt;rzeczownik&amp;nbsp;→<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲛⲩⲩⲩ}}&lt;br /&gt;''nuwu''&lt;br /&gt;„dziecko”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲁⲙⲁⲓⲁ}}&lt;br /&gt;''mamaya''&lt;br /&gt;„dolina, jar”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲡⲓⲗⲩⲥ}}&lt;br /&gt;''pilus''&lt;br /&gt;„słowo”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲓⲇⲇⲁⲛ}}&lt;br /&gt;''middan''&lt;br /&gt;„dolina”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|Ⲑⲁⲣⲱⲙ}}&lt;br /&gt;''Tharûm''&lt;br /&gt;„[[Tarum]]”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲧ}}&lt;br /&gt;''danat''&lt;br /&gt;„czerń”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟ}}&lt;br /&gt;''assarto''&lt;br /&gt;„brama”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲗⲁⲕⲩ}}&lt;br /&gt;''laku''&lt;br /&gt;„namiot”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲃⲓⲃⲓ}}&lt;br /&gt;''bibi''&lt;br /&gt;„schronienie”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ}}&lt;br /&gt;''zora''&lt;br /&gt;„niebo”<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Typowy rodzaj&lt;br /&gt;rzeczownika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''każdy''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us ''męski'', &amp;ndash;is ''żeński'', &amp;ndash;os ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Rodzaj&lt;br /&gt;przymiotnika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 5%&quot; | Liczba&lt;br /&gt;↓<br /> ! Stan&amp;nbsp;→&lt;br /&gt;Przypadek&amp;nbsp;↓<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ni<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;o<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;oti<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;u<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;it<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;at<br /> |-<br /> ! Dopełniacz<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;ûl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;al<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vsal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ol<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;il<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;al<br /> |-<br /> ! Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;os<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;us<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;is<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;îs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;as<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nun<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;min<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mîn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;on<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otin<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;un<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;in<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;în<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;an<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;3&quot; | Mn.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vyu (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnt<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnta<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;na<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ma<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;mana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idena<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adena<br /> |-<br /> ! Dopełniacz&lt;br /&gt;Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;6&quot; | &amp;ndash;wial&lt;br /&gt;&amp;ndash; yal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vnal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCatal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;owal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;unal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;idil<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;adil<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vnat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vtinat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;manat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idenas<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adenas<br /> |-<br /> |}<br /> &lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;'''Objaśnienie symboli:''' C &amp;mdash; dowolna spółgłoska; J &amp;mdash; dowolna półsamogłoska; V &amp;mdash; dowolna samogłoska; &lt;s&gt;V&lt;/s&gt; &amp;mdash; końcówka powoduje usunięcie samogłoski poprzedzającej wyznacznik deklinacji&lt;/span&gt;<br /> <br /> Przynależność przymiotnika do klasy deklinacyjnej determinuje jego końcówka deklinacyjna w rodzaju męskim. Rozkłada się to w sposób następujący:<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;u, to wtedy w rodzaju żeńskim przyjmie on końcówkę &amp;mdash;i, a w nijakim: &amp;mdash;o,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;n, to tę samą końcówkę będzie on miał w rodzaju nijakim, a w rodzaju żeńskim przybierze końcówkę &amp;mdash;a,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;m, to tę samą końcówkę będzie on miał także w rodzaju żeńskim i nijakim,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest dowolna spółgłoska, to znaczy, że posiada on tylko formy puste, równe w każdym rodzaju i może występować tylko w orzeczniku albo jako element kompozytu przymiotnikowo-rzeczownikowego.<br /> <br /> ===== Nieregularna liczba mnoga rzeczowników =====<br /> Część rzeczowników z różnych względów posiada nieregularne formy liczby mnogiej. W przeważającej części są to pozostałości systemu tworzenia liczby mnogiej niekonkatenatywnej („łamanej”). Rzeczowniki tak tworzone, pomimo mnogiego znaczenia, otrzymują pojedyncze końcówki odmiany przez przypadki. W grupie rzeczowników o takiej odmianie znajdują się:<br /> &lt;div style=&quot;column-count: 3; column-gap: 30px&quot;&gt;<br /> * ''kush'' {{tar|ⲕⲩϣ}} „droga” &amp;mdash; ''akushi'' {{tar|ⲁⲕⲩϣⲓ}} „drogi”<br /> * ''mîr'' {{tar|ⲙⲏⲣ}} „człowiek” &amp;mdash; ''mira'' {{tar|ⲙⲓⲣⲁ}} „ludzie”<br /> * ''nabi'' {{tar|ⲛⲁⲃⲓ}} „parafia” &amp;mdash; ''eneb'' {{tar|ⲉⲛⲉⲃ}} „parafie”<br /> * ''neb'' {{tar|ⲛⲉⲃ}} „ojciec” &amp;mdash; ''naba'' {{tar|ⲛⲁⲃⲁ}} „ojcowie”<br /> * ''shi'' {{tar|ϣⲓ}} „dom” &amp;mdash; ''ashû'' {{tar|ⲁϣⲱ}} „domy”<br /> * ''sînam'' {{tar|ⲥⲏⲛⲁⲙ}} „świątynia” &amp;mdash; ''sanûm'' {{tar|ⲥⲁⲛⲱⲙ}} „świątynie”<br /> * ''tel'' {{tar|ⲧⲉⲗ}} „wieża” &amp;mdash; ''telu'' {{tar|ⲧⲉⲗⲩ}} „wieże”<br /> * ''ummi'' {{tar|ⲩⲙⲙⲓ}} „matka” &amp;mdash; ''yamma'' {{tar|ⲓⲁⲙⲙⲁ}} „matki” <br /> * ''wam'' {{tar|ⲩⲁⲙ}} dzień” &amp;mdash; ''awama'' {{tar|ⲁⲩⲁⲙⲁ}} „dni”<br /> * ''zainab'' {{tar|ⲍⲁⲓⲛⲁⲃ}} „lud, plemię” &amp;mdash; ''zeneb'' {{tar|ⲍⲉⲛⲉⲃ}} „ludy, plemiona”<br /> &lt;/div&gt;<br /> Dodatkowo, części ciała występujące w parach zachowały historyczne formy liczby podwójnej, ale wyłącznie w mianowniku. W pozostałych formach odmieniają się regularnie, zgodnie z klasą deklinacyjną, do której należą.<br /> * ''bus'' {{tar|ⲃⲩⲥ}} „dłoń” &amp;ndash; ''buwa'' {{tar|ⲃⲩⲩⲁ}} „dłonie”<br /> * ''lor'' {{tar|ⲗⲟⲣ}} „oko” &amp;ndash; ''lora'' {{tar|ⲗⲟⲣⲁ}} „oczy”<br /> * ''subis'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲥ}} „ucho” &amp;ndash; ''subia'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲁ}} „uszy”<br /> * ''zeyu'' {{tar|ⲍⲉⲓⲩ}} „stopa” &amp;ndash; ''zeya'' {{tar|ⲍⲉⲓⲁ}} „stopy”<br /> <br /> ===== Inne nieregularności odmiany =====<br /> Rzeczowniki i przymiotniki, które w formie mianownikowej mają taką samą końcówkę, jaką otrzymałyby w innym przypadku, nie podwajają końcówki. Jest to szczególnie prominentna cecha nazw miejscowych zakończonych na &amp;ndash;''al'', których formy mianownika i dopełniacza w licznie pojedynczej są tożsame, ale może dotyczyć każdej innej formy, pogłębiając synkretyzm form przypadkowych.<br /> <br /> Niektóre ożywione rzeczowniki w rodzaju męskim, szczególnie te zakończone na &amp;ndash;''r'', przyjmują końcówki odmiany &amp;ndash;''n'' w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej.<br /> <br /> ==== Określoność ====<br /> Określoność jest oznaczana w tarejskim dodatkowym morfemem, mającym charakter proklitycznego morfemu, dodawanego do każdej grupy (przydawki, podmiotu) w obrębie frazy nominalnej. Morfem ten pierwotnie miał charakter rodzajnikowy, ale rozróżnienie rodzaju zanikło wraz z jego fonetyczną erozją. Morfem jest nieodmienny, posiada jednak kilka form, uzależnionych od kolejnego dźwięku. Proklityczny charakter morfemu oddaje się przez jego zapis ze znakiem rodziału ({{tar|⳿}}) w zapisie tarejskim, bądź z dywizem w transkrypcji.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 450px&quot;<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Otoczenie&lt;br /&gt;fon.<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Forma<br /> ! style=&quot;width: 60%&quot; | Przykład<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed samogł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | id&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲇ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''id-assartoti'' {{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟⲧⲓ||brama}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|l}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | il&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲗ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''il-lakû'' {{tar|ⲓⲗ⳿ⲗⲁⲕⲱ||namiot}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | im&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲙ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''im-mafela'' {{tar|ⲓⲙ⳿ⲙⲁϥⲉⲗⲁ||kropla}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|n}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | in&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲛ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''in-nurpilû'' {{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲩⲣⲡⲓⲗⲱ||urząd}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|s}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | is&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲥ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''is-sanûmi'' {{tar|ⲓⲥ⳿ⲥⲁⲛⲱⲙⲓ||świątynie}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed dowolną inną spółgł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | i&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''i-Tharûmi'' {{tar|ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ||[[Tarum]]}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==== Stopniowanie przymiotnika ====<br /> Tarejski przymiotnik posiada pięć stopni gradacji: pozytyw (stopień „równy”, używany w kontekstach, w których nic nie jest porównywane z niczym), ekwatyw (stopień „równy”, porównywane cechy są takie same), komparatyw (stopień wyższy), superlatyw (stopień „najwyższy”, cecha jest najintensywniejsza wśród porównywanych) oraz absolutyw (stopień „najwyższy”, cecha nie ma sobie równych i jest nieporównywalna z niczym). Przymiotnik stopniuje się w języku tarejskim zazwyczaj przy pomocy infiksu, który oddziela temat od wyznaczającej przynależność deklinacyjną końcówki. Wyjątkiem są przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na &amp;ndash;''m'', które przy stopniowaniu zmieniają przynależność klasową, przybierając końcówki deklinacji &amp;ndash;u. Ponadto, przymiotnik ''dobry'' posiada część form supletywnych, a przymiotniki ''zły'', ''ciemny'' oraz ''jasny'' posiadają niekonkatenatywne formy odmiany.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 750px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Pozytyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Ekwatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Komparatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Superlatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Absolutyw<br /> |-<br /> ! I &amp;ndash;u; &amp;ndash;i; &amp;ndash;o<br /> | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | (= forma podstawowa)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁⲛ–|–an–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣ–|–ush–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲋⲥ–|–iss–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲛ–|–in–}}<br /> |-<br /> ! II &amp;ndash;n; &amp;ndash;a; &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲇⲁ–|–(a)da–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ϣⲁ–|–(a)sha–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁⲋ)ⲥⲁ–|–(as)sa–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲛⲁ–|–(a)na–}}<br /> |-<br /> ! III &amp;ndash;m; &amp;ndash;m; &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲙⲩ, –ⲩⲙⲓ, –ⲩⲙⲟ|–umu, –umi, –umo}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣⲩ, –ⲩϣⲓ, –ⲩϣⲟ|–ushu, –ushi, –usho}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲋⲥⲩ, –ⲩⲋⲥⲓ, –ⲩⲋⲥⲟ|–ussu, –ussi, –usso}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲛⲩ, –ⲩⲛⲓ, –ⲩⲛⲟ|–unu, –uni, –uno}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> === Kopula i zaimek osobowy podmiotu ===<br /> Funkcja kopuli i zaimka osobowego podmiotu nie jest w języku tarejskim rozdzielna. Wcześniejsze formy rozwoju języka rozróżniały jeszcze formy sprzężone zaimek-kopula i formy rodzielne, używane gdy podmiot był wyrażony inaczej, niż przy pomocy zaimka w mianowniku. Rozróżnienie nie utrzymało się jednak w żadnym z dialektów. Jako że kopula nie jest formalnie czasownikiem, nie podlega odmianie przez czasy i tryby &amp;ndash; kontekst lub dodatkowe słowa funkcyjne, takie jak przyimki czy partykuły, podpowiadają właściwe znaczenie.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Liczba →<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Pojedyncza<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Mnoga<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15px&quot; | Osoba ↓<br /> ! style=&quot;width: 35px&quot; | Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> | {{tar|ϩⲏⲗ|hîl}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲣ|mir}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲙⲟⲗ|mol}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲣ|mer}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | {{tar|ⲍⲓⲗⲩ|zilu}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;5&quot; | 3.<br /> ! rodz. m.<br /> | {{tar|ϧⲓⲣ|hir}}<br /> | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> |-<br /> ! rodz. ż.<br /> | {{tar|ⲡⲓ|pi}}<br /> | {{tar|ⲡⲩⲣ|pur}}<br /> |-<br /> ! rodz. n.<br /> | {{tar|ϩⲩ|hu}}<br /> | {{tar|ϩⲩⲙ|hum}}<br /> |-<br /> ! brak rodzaju<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙ|sum}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗ|sul}}<br /> |-<br /> ! podmiot celownikowy<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲱⲣ|ûr}}<br /> |}<br /> <br /> Wszystkie formy kopulatywne niosą ze sobą zarówno znaczenie zaimka osobowego podmiotu, jak i czasownika „być” w znaczeniu „istnieć, egzystować”. W zależności od kontekstu, moze więc wyraz {{tar|ⲡⲓ|pi}} oznaczać: „ona” (jeśli po nim następuje kolejny czasownik), „jest” (jeśli podmiot wyrażony jest rzeczownikiem) lub „ona jest” (jeśli w zdaniu nie występuje inny podmiot ani orzeczenie). W praktyce dwa pierwsze użycia stają się stopniowo coraz rzadsze &amp;ndash; pierwsze w wyniku inkorporacji zaimka osobowego jako prefiksu koniugacyjnego (co powoduje nieprawidłową z punktu widzenia np. gramatyki polskiej redundancję typu *''ona ona śpi''), a drugie przez wzgląd na to, że „być” jest w tarejskim domyślnym orzeczeniem, więc nie ma potrzeby jego wyrażania w mowie ani na piśmie (podobnie jak np. w języku rosyjskim).<br /> <br /> Specyfiką tarejskiej gramatyki jest forma „bezrodzajowa” kopuli. Gramatyki tarejskie nazywają tę formę „wszystkorodzajową”, ponieważ używa się jej kiedy nie jesteśmy w stanie określić rodzaju gramatycznego rzeczy czy osoby, o której jest mowa, kiedy ten rodzaj jest nieistotny, albo &amp;ndash; w przypadku grupy ludzi lub rzeczy &amp;ndash; kiedy należą one do więcej niż jednego rodzaju. <br /> <br /> Forma {{tar|ⲱⲣ|ûr}}, niejako w kontraście do pozostałych, jest niepomijalna, kiedy podmiot wyrażony jest celownikiem.<br /> <br /> === Zaimki osobowe ===<br /> Chociaż zaimki osobowe w formie mianownikowej nie istnieją, tarejski posiada szereg form zależnych, w tym część reliktowych form sprzężonych, używanych wyłącznie w złożeniach z przyimkami. Zzaimki w dopełniaczu, celowniku i bierniku mają także formy akcentowane i nieakcentowane o różnych funkcjach.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Przypadek →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Dopełniacz<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Celownik<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Biernik<br /> ! Ablatyw<br /> ! Allatyw<br /> ! Komitatyw<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Forma →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}}<br /> | {{tar|ⲱⲙ|ûm}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲙ|(a)m}}<br /> | {{tar|ⲩϣⲓ|ushi}}<br /> | {{tar|ⲱϣ|ûsh}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϣ|(a)sh}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲇⲁ|mada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁ|ma}}<br /> | {{tar|ⲙⲓϧⲁ|miha}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲙⲁ|mima}}<br /> | {{tar|ⲙⲉ|me}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲩⲣⲁⲗ|ural}}<br /> | {{tar|ⲩⲣⲓ|uri}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲗ|ral}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲩⲣϣⲓ|urshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲣ|shûr}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲇⲁ|rada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲣⲁ|ra}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲣⲟ(ⲛ)|ro(n)}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲥⲩ|usu}}<br /> | {{tar|ⲱⲥ|ûs}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲥ|(a)s}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲓ|si}}<br /> | {{tar|(ⲓ)ⲥ|(i)s}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲇⲁ|sada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲁ|sa}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲁ|sua}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙⲁ|suma}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ|se}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥⲩ|masu}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁϣⲓ|mashi}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲛⲁⲗ|unal}}<br /> | {{tar|ⲩⲛⲓ|uni}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲗ|nal}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲱϣⲓ|nûshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲛ|shûn}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲇⲁ|nada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲁ|na}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲛⲟ(ⲛ)|no(n)}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲱⲛ|zûn}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ϩⲟⲥ|hos}}<br /> | {{tar|ϩⲱ|hû}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϩ|(a)h}}<br /> | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲏ|hî}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲇⲁ|hada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲁ|ha}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ϩ|(î)h}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲩⲥ|nus}}<br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ⲛ|(î)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲩϣ|hush}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲱⲗ|sûl}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲁϣⲓ|sashi}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲇⲁ|suda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲩ|su}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | mn.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲁⲗ|nûmal}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲓ|nûmi}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙ|nûm}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲥⲓ|ansi}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛⲥ|(a)ns}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲩⲙⲇⲁ|anumda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲩⲗ|napul}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲓ|napi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲡⲓ|anpi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲓⲥⲁ|anisa}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲓⲥ|nis}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲉⲗⲁ|gela}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲓϣⲓ|gishi}}<br /> | {{tar|ⲅⲉⲇⲁ|geda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲅⲁ|ga}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲁⲥⲁ|nasa}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϣⲁϣⲓ|shashi}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲉⲇⲁ|seda}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> Brak danej formy, oznaczony w tabeli pauzą (&amp;mdash;), wskazuje na użycie pełnej formy (jeśli dostępna), lub formy sprzężonej przypadka wymaganego przez rekcję standardową &amp;ndash; np. dla komitatywu będzie to dopełniacz.<br /> <br /> Tarejski nie posiada zaimków czy przymiotników dzierżawczych. W ich miejsce korzysta się z postponowanej konstrukcji komitatywnej z przyimkiem {{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu|do}} i odpowiednią formą sprzężoną: dopełniaczową lub komitatywną, jeśli istnieje:<br /> <br /> &lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 40px&quot;&gt;<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲙⲉ|insume|mój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲣⲟ|insuro|nasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲥⲉ|insuse|twój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲙⲁⲥ|insu mas|Pana, Pani}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲟ|insuno|wasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲍⲟⲛ|insu zon|Państwa}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱϩ|insûh|jego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱⲛ|insûn|jej}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩϩⲁⲗ|insuhal|tego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲋⲥⲩⲗ|inssul|jego, jej, tego}} (w praktyce często używany w znaczeniu „czyjś, kogoś, obojętnie kogo”)<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲱⲙ|insunûm|ich, mężczyzn}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲡ|insunap|ich, kobiet}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲅⲉⲗⲁ|insugela|ich, rzeczy, zwierząt, itp.}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲥⲁ|insunasa|ich, obojętnie kogo}} (rzadko używany)<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> === Partykuły deiktyczne ===<br /> Zaimki wskazujące w tarejskim wyewoluowały w nieodmienne partykuły deiktyczne. Pozwalają one na czterostopniową identyfikację położenia obiektu, o którym mowa: „ten” &amp;ndash; „ten (trochę dalej)” &amp;ndash; „tamten (trochę bliżej)” &amp;ndash; „tamten”. Znaczenie każdej partykuły uzależnione jest od tego, czy stojąca za nią grupa nominalna jest w formie określonej czy w nieokreślonej. Dodatkowo, użycie formy pustej pozwala na oddanie znaczeń „ten” i „tamten” bez kontrastowania obiektów względem siebie.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 560px&quot; <br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Liczba<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Rodzaj<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (I)&lt;br /&gt;„ten”<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień II<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień III<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień IV<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień V<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (VI)&lt;br /&gt;„tamten”<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mn.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma pusta<br /> |}<br /> <br /> === Liczebnik ===<br /> Tarejski posiada dziesiętny system liczebnikowy. Liczebniki główne nie odmieniają się przez rodzaj, liczebniki porządkowe natomiast posiadają formy męskie, żeńskie i nijakie. Jako że derywacja form dla rodzaju żeńskiego i nijakiego jest przewidywalna, w tabeli poniżej przedstawione zostaną tylko liczebniki porządkowe w rodzaju męskim.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 1050px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 1<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|Ⲁ}}<br /> | {{tar|ⲩⲉ|we}}<br /> | {{tar|ⲧⲁⲃⲩ|tabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 11<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲀ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲩⲉ|mûtwe}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲧⲁⲃⲩ|pammûttabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 30<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲃⲁ|maba}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲁⲃⲩ|pammabu}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> ! {{tar|Ⲃ}}<br /> | {{tar|ⲥⲓⲛⲁ|sina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲓⲛⲩ|pamsinu}}<br /> ! 12<br /> ! {{tar|ⲒⲂ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲁ|mûssina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲩ|pammûssinu}}<br /> ! 40<br /> ! {{tar|ⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲓⲙⲓ|khimi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲓⲙⲩ|pamkhimu}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> ! {{tar|Ⲅ}}<br /> | {{tar|ϣⲩⲛⲇ|shund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩⲛⲇⲩ|pamshundu}}<br /> ! 13<br /> ! {{tar|ⲒⲄ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇ|mûtshund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇⲩ|pammûtshundu}}<br /> ! 50<br /> ! {{tar|Ⲕ}}<br /> | {{tar|ⲧⲟ|to}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲧⲟⲧⲩ|pamtotu}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> ! {{tar|Ⲇ}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲛⲧ|fant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϥⲁⲛⲧⲩ|pamfantu}}<br /> ! 14<br /> ! {{tar|ⲒⲆ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧ|mûtfant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧⲩ|pammûtfantu}}<br /> ! 60<br /> ! {{tar|ⲔⲒ}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲥⲓ|sasi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲁⲥⲩ|pamsasu}}<br /> |-<br /> ! 5<br /> ! {{tar|Ⲉ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲓⲁ|diya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲓⲩ|pamdiyu}}<br /> ! 15<br /> ! {{tar|ⲒⲈ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲇⲓⲓⲁ|mûdiya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲇⲓⲓⲩ|pammûdiyu}}<br /> ! 70<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ϣⲩϥⲩ|shufu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩϥⲩ|pamshufu}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> ! {{tar|Ⲋ}}<br /> | {{tar|ⲥⲟⲓⲁ|soya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲟⲓⲩ|pamsoyu}}<br /> ! 16<br /> ! {{tar|ⲒⲊ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲁ|mûssoya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲩ|pammûssoyu}}<br /> ! 80<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲉⲙⲩ|khemu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲉⲙⲩ|pamkhemu}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> ! {{tar|Ⲍ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲛ|shan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙmϣⲁⲛⲩ|pamshanu}}<br /> ! 17<br /> ! {{tar|ⲒⲌ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲁⲛ|mûtshan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲁⲛⲩ|pammûtshanu}}<br /> ! 90<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲥⲩ|pasu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲡⲁⲥⲩ|pampasu}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> ! {{tar|Ⲏ}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲙ|kham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲁⲙⲩ|pamkhamu}}<br /> ! 18<br /> ! {{tar|ⲒⲎ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲕⲭⲁⲙ|mûkkham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲕⲭⲁⲙⲩ|pammûkkhamu}}<br /> ! 100<br /> ! {{tar|Ⲗ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲇⲁ|shada}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲁⲇⲩ|pamshadu}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> ! {{tar|Ⲑ}}<br /> | {{tar|ⲁⲥⲓⲧ|asit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲁⲥⲓⲧⲩ|pamasitu}}<br /> ! 19<br /> ! {{tar|ⲒⲐ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧ|mûtasit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧⲩ|pammûtasitu}}<br /> ! 500<br /> ! {{tar|Ⲙ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲋⲥⲁ|dissa}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲋⲥⲩ|pamdissu}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> ! {{tar|Ⲓ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧ|mût}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲩ|pammûtu}}<br /> ! 20<br /> ! {{tar|ⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲓⲁⲧ|yat}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲓⲁⲧⲩ|pamyatu}}<br /> ! 1000<br /> ! {{tar|Ⲛ}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϩⲁⲗⲩ|pamhalu}}<br /> |}<br /> <br /> === Czasownik ===<br /> Tarejski czasownik posiada dość skomplikowaną odmianę. Czasowniki pogrupowane są w dwanaście klas odmiany, definiowanych według długości rdzenia oraz wygłosu bezokolicznika „nieograniczonego” i odmieniają się przez:<br /> * duratywność (tzw. czasy „ograniczone” i „nieograniczone”),<br /> * czas (teraźniejszy I, teraźniejszy II, przyszły I, przyszły II, przeszły I, przeszły II),<br /> * tryb (oznajmujący, łączący, rozkazujący),<br /> * stronę (czynna, bierna, zwrotna),<br /> * liczbę (pojedyncza, mnoga),<br /> * osobę (1., 2., 3.),<br /> ** w drugiej osobie posiada formę formalną i nieformalną,<br /> ** w trzeciej osobie posiada formy dla wszystkich rodzajów i bezrodzajową.<br /> Dodatkowo, istnieją formy bezosobowe:<br /> * imiesłowy (czynny i bierny, odmieniają się jak przymiotniki),<br /> * bezokoliczniki („nieograniczony” i „ograniczony”),<br /> * supinum.<br /> Oprócz odmian regularnych, istnieje szereg czasowników nieregularnych, które mają odmianę supletywną lub defektywną, a także takich, które w strukturze głębokiej można uznać za regularne, ale w strukturze powierzchniowej uchodzą za nieregularne z powodu zmian fonetycznych.<br /> <br /> ==== Klasy odmiany ====<br /> Klasy odmiany czasownika tarejskiego uzależnione są od budowy bezokolicznika nieograniczonego. Bezokolicznik ten może przybrać jeden z siedmiu szablonów budowy rdzenia, oraz jedną z czterech końcówek determinujących odmianę. Przedstawia to tabela poniżej.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 500px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; | Grupa<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | Szablon<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | Końcówka<br /> ! style=&quot;width: 250px&quot; | Przykładowe czasowniki<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mocna<br /> ! 1<br /> | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-J&lt;br /&gt;CC-J<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲓⲩ|meyu|pływać}}, {{tar|ⲣⲁⲩⲩ|rawu|gonić}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲓⲓ|bayi|układać}}, {{tar|ⲗⲉⲩⲓ|lewi|kupować}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C-J<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩ|famayu|pielgrzymować}}, {{tar|ⲍⲉⲛⲇⲁⲓⲩ|zendayu|kraść}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓ|khartawi|zaczynać}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | Słaba<br /> ! 5<br /> | rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C&lt;br /&gt;CC-C&lt;br /&gt;C-CC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁ|–a}}<br /> | {{tar|ⲅⲓϥⲁ|gifa|sądzić}}, {{tar|ⲁⲋⲥⲉⲙⲁ|assema|poprawiać}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲉ|–e}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲧⲉ|rete|chwalić}}, {{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉ|kasse|siadać}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲧⲁϯⲗⲩ|tallu|mierzyć}}, {{tar|ⲑⲉⲙⲩ|themu|dzielić}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲣⲏⲛⲓ|rîni|zgniatać}}, {{tar|ⲡⲓⲗⲓ|pili|mówić}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> | rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C-C<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁ|–a}}<br /> | {{tar|ⲇⲁⲇⲉⲛⲁ|dadena|sciemniać się}}, {{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|ekharema|handlować}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲉ|–e}}<br /> | {{tar|ϥⲟⲃⲁⲙⲉ|fobame|stawić czoła}}, {{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉ|sarane|oddzielać}}<br /> |-<br /> ! 11<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲉⲭⲛⲁⲧⲩ|ekhnatu|przysięgać}}, {{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩ|perinu|uciekać}}<br /> |-<br /> ! 12<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓ|suledi|trwać}}, {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲥⲓ|redasi|uciszać}}<br /> |-<br /> |}<br /> Podział na grupę słabą i mocną dotyczy dalszej filozofii odmiany: podczas gdy czasowniki krótkordzeniowe, „mocne”, charakteryzują się wymianą samogłoski rdzennej w poszczególnych formach, a końcówki gramatyczne są w nich mocno zredukowane, czasowniki „słabe” opierają się wyłącznie na prefiksach osobowych, augmentacji i końcówkach. Czasem mówi się, że czasowniki nieregularne tworzą dodatkową, 13. klasę odmiany. Nieregularności w odmianie mają różną naturę &amp;ndash; powszechne jest występowanie zarówno cech odmiany słabej, jak i mocnej (w różnych kombinacjach), jak również wynikający z fonetycznej erozji supletywizm.<br /> <br /> ==== Formy bezosobowe ====<br /> Za podstawowe, słownikowe formy czasownika tarejskiego uważa się: bezokolicznik ograniczony, bezokolicznik nieograniczony oraz supinum. Ponadto, istnieją inne formy bezosobowe, które derywuje się od tych trzech form:<br /> * od bezokolicznika nieograniczonego &amp;ndash; bezokolicznik strony biernej procesu,<br /> * od bezokolicznika ograniczonego &amp;ndash; bezokolicznik strony biernej stanu, bezokolicznik strony zwrotnej,<br /> * od supinum &amp;ndash; imiesłów współczesny czynny, imiesłów uprzedni czynny, imiesłów uprzedni czynny, imiesłów uprzedni bierny.<br /> Bezokoliczniki: ograniczony oraz nieograniczony są także podstawami do tworzenia osobowych form czasownika. Tabela poniżej przedstawia przegląd form bezosobowych.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Klasa →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 1.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 4.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 5.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 6.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 7.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 8.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 9.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 10.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 11.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 12.<br /> |-<br /> ! Forma ↓<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik nieograniczony<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲉⲓⲩ|meyu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲉⲩⲓ|lewi}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩ|famayu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓ|khartawi}}<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲁ|gifa}}<br /> | '''{{tar|–ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉ|kasse}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲩ|themu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲓ|pili}}<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|ekharema}}<br /> | '''{{tar|–ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉ|sarane}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩ|perinu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓ|suledi}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik strony biernej procesu<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲱⲣ|–utûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲉⲓⲩⲧⲱⲣ|meyutûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲱⲣ|–itûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲉⲩⲓⲧⲱⲣ|lewitûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲱⲣ|–utûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩⲧⲱⲣ|famayutûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲱⲣ|–itûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓⲧⲱⲣ|khartawitûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲉⲣ|–ater}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲁⲧⲉⲣ|gifater}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲧⲉⲣ|–eter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲧⲉⲣ|kasseter}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲉⲣ|–uter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲩⲧⲉⲣ|themuter}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲉⲣ|–iter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲓⲧⲉⲣ|piliter}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲉⲣ|–ater}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲉⲣ|ekharemater}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲧⲉⲣ|–eter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉⲧⲉⲣ|saraneter}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲉⲣ|–uter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩⲧⲉⲣ|perinuter}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲉⲣ|–iter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲧⲉⲣ|sulediter}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik ograniczony<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛ|¨–ûn}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲟⲓⲱⲛ|moyûn}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛ|¨–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲟⲩⲁⲓⲛ|lowain}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛ|¨–ûn}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲓⲱⲛ|famaiyûn}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛ|¨–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲓⲩⲁⲓⲛ|khartaiwain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲟⲛ|gifon}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛ|–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲓⲛ|kassain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲟⲛ|themon}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛ|–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲁⲓⲛ|pilain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲟⲛ|ekharemon}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛ|–in}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲓⲛ|saranin}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲟⲛ|perinon}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛ|–in}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲛ|suledin}}<br /> <br /> |-<br /> ! Bezokolicznik strony biernej stanu<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛⲧⲩ|¨–ûntu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲟⲓⲱⲛⲧⲩ|moyûntu}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛⲧⲉ|¨–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲟⲩⲁⲓⲛⲧⲉ|lowainte}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛⲧⲩ|¨–ûntu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲓⲱⲛⲧⲩ|famaiyûntu}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛⲧⲉ|¨–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲓⲩⲁⲓⲛⲧⲉ|khartaiwainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲟⲛⲧⲁ|gifonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛⲧⲉ|–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲓⲛⲧⲉ|kassainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲟⲛⲧⲁ|themonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛⲧⲉ|–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲁⲓⲛⲧⲉ|pilainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲟⲛⲧⲁ|ekharemonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛⲧⲁ|–inta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲓⲛⲧⲁ|saraninta}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲟⲛⲧⲁ|perinonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛⲧⲁ|–inta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲛⲧⲁ|suledinta}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik strony zwrotnej<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲥ|¨–ûs}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲟⲓⲱⲥ|moyûs}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲥ|¨–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲟⲩⲁⲓⲥ|lowais}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲥ|¨–ûs}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲓⲱⲥ|famaiyûs}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲥ|v–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲓⲩⲁⲓⲥ|khartaiwais}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲟⲥ|gifos}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲥ|–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲓⲥ|kassais}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲟⲥ|themos}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲥ|–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲁⲓⲥ|pilais}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲟⲥ|ekharemos}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲥ|–is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲓⲥ|saranis}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲟⲥ|perinos}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲥ|–is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲥ|suledis}}<br /> |-<br /> ! Supinum<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲩ|^–tu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩ|miytu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲓ|^–ti}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓ|liwti}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲩ|^–su}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩ|fomoysu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲓ|^–si}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓ|khortowsi}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁ|–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲛⲁ|gifna}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉ|–ne}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲥⲛⲉ|kasne}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩ|–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲛⲩ|themnu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓ|–ni}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲛⲓ|pilni}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁ|–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁ|ekharemna}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉ|–ne}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉ|saranne}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩ|–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩ|perinnu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓ|–ni}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓ|suledni}}<br /> |-<br /> ! Imiesłów współczesny czynny<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲩⲡⲩ|^–tupu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩ|miytupu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲓⲡⲩ|^–tipu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓ|liwtipu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲩϥⲩ|^–su}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩϥⲩ|fomoysufu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲓϥⲩ|^–si}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓ|khortowsifu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁⲙ|–nam}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲛⲁ|gifnam}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉⲙ|–nem}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲥⲛⲉ|kasnem}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩⲙ|–num}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲛⲩ|themnum}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓⲙ|–nim}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲛⲓ|pilnim}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁⲙ|–nam}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁ|ekharemnam}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉⲙ|–nem}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉ|sarannem}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩⲙ|–num}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩ|perinnum}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓⲙ|–nim}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓ|sulednim}}<br /> |-<br /> ! Imiesłów współczesny bierny<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲩⲋⲥⲩ|^–tussu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩⲋⲥⲩ|miytussu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲓⲋⲥⲩ|^–tissu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓⲋⲥⲩ|liwtissu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲩⲋⲥⲩ|^–sussu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩⲋⲥⲩ|fomoysussu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲓⲋⲥⲩ|^–sissu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓⲋⲥⲩ|khortowsissu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁⲙⲥⲩ|–namsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲛⲁⲙⲥⲩ|gifnamsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉⲙⲥⲩ|–nemsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲥⲛⲉⲙⲥⲩ|kasnemsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩⲙⲥⲩ|–numsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲛⲩⲙⲥⲩ|themnumsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓⲙⲥⲩ|–nimsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲛⲓⲙⲥⲩ|pilnimsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁⲙⲥⲩ|–namsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁⲙⲥⲩ|ekharemnamsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉⲙⲥⲩ|–nemsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉⲙⲥⲩ|sarannemsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩⲙⲥⲩ|–numsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩⲙⲥⲩ|perinnumsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓⲙⲥⲩ|–nimsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓⲙⲥⲩ|sulednimsu}}<br /> |-<br /> ! Imiesłów uprzedni czynny<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲩϯⲗⲩⲛ|^–tullun}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩϯⲗⲩⲛ|miytullun}}<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲓϯⲗⲩⲛ|^–tillun}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓϯⲗⲩⲛ|liwtillun}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲩϯⲗⲩⲛ|^–sullun}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩϯⲗⲩⲛ|fomoysullun}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲓϯⲗⲩⲛ|^–sillun}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓϯⲗⲩⲛ|khortowsillun}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁⲛⲩ|a–nanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲅⲓϥⲛⲁⲛⲩ|agifnanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲉⲛⲩ|a–nenu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲥⲛⲉⲛⲩ|akasnenu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩⲛⲩ|a–nunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲑⲉⲙⲛⲩⲛⲩ|athemnunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲓⲛⲩ|a–ninu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲡⲓⲗⲛⲓⲛⲩ|apilninu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁⲛⲩ|a–nanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁⲛⲩ|akharemnanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲉⲛⲩ|a–nenu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉⲛⲩ|asarannenu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩⲛⲩ|a–nunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩⲛⲩ|aperinnunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲓⲛⲩ|a–ninu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓⲛⲩ|asuledninu}}<br /> |-<br /> ! Imiesłów uprzedni bierny<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲩⲗⲑⲩ|^–tulthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩⲗⲑⲩ|miytulthu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲓⲗⲑⲩ|^–tilthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓⲗⲑⲩ|liwtilthu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲩⲗⲑⲩ|^–sulthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩⲗⲑⲩ|fomoysulthu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲓⲗⲑⲩ|^–silthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓⲗⲑⲩ|khortowsilthu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁⲑⲩ|a–nathu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲅⲓϥⲛⲁⲑⲩ|agifnathu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲉⲑⲩ|a–nethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲥⲛⲉⲑⲩ|akasnethu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩⲑⲩ|a–nuthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲑⲉⲙⲛⲩⲑⲩ|athemnuthu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲓⲑⲩ|a–nithu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲡⲓⲗⲛⲓⲑⲩ|apilnithu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁⲑⲩ|a–nathu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁⲑⲩ|akharemnathu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲉⲑⲩ|a–nethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉⲑⲩ|asarannethu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩⲑⲩ|a–nuthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩⲑⲩ|aperinnuthu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲓⲑⲩ|a–nithu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓⲑⲩ|asulednithu}}<br /> |}<br /> <br /> ==== Formy osobowe ====<br /> Formy osobowe czasownika tarejskiego tylko w odmianie mocnej częściowo sprowadzają się do pranuweńskich odmian czasownika &amp;ndash; odmiana słaba ma najprawdopodobniej genezę aglutynacyjną. Budowa wszystkich form osobowych opiera się na następującym schemacie zasadniczym:<br /> : '''[p]+ [a]+ [t] +[c] +[s] +[o]<br /> w którym:<br /> : [t] oznacza temat czasownika: rdzeń spółgłoskowy uzupełniony o kontur samogłoskowy,<br /> : [p]+ oznacza prefigowany zaimek osobowy, pozostałość dawniej niezależnych form mianownikowych,<br /> : [a]+ oznacza augmentację,<br /> : +[c] oznacza wykładnik czasu gramatycznego,<br /> : +[s] oznacza wykładnik strony,<br /> : +[o] oznacza wykładnik osoby.<br /> Zmiany fonetyczne na przestrzeni dziejów zatarły niektóre elementy &amp;ndash; wykładniki osoby uległy szczególnie silnej redukcji w formach mocnych przez relatywną bliskość spełniającego podobną funkcję i niosącego tę samą informację gramatyczną prefigowanego zaimka. Augmentacja pojawia się tylko w formach słabych, w których w wielu formach całkowicie zastąpiła wykładnik czasu przeszłego.<br /> <br /> Przy derywacji nowych czasowników za pomocą prefiksu, obowiązuje zasada że prefiks łączy się w niepodzielną całość z tematem, a więc zajmuje pozycję po zaimku prefigowanym i augmentacji. <br /> <br /> &lt;!---<br /> ===== Czasy ograniczone =====<br /> Formy ograniczone występują w czasach: teraźniejszym I (''praesens prompta''), przeszłym I (''praeteritum perfectum'') i przyszłym I (''futurum perfectum''). Oznaczają one działania rozgrywające się w danym punkcie czasowym i albo poza niego nie wykraczające (przeszły I i przyszły I), albo gdy ich aspekt habitualny czy duratywny nie ma znaczenia, a opisywany jest aktualny stan rzeczy (teraźniejszy). Formy odmiany czasów ograniczonych derywowane są z bezokolicznika ograniczonego, który stanowi także podstawę do przypisania czasownika do klasy odmiany.<br /> <br /> ===== Czasy nieograniczone =====<br /> Formy nieograniczone występują w czasach: teraźniejszym II (''praesens indefinita''), przeszłym II (''praeteritum imperfectum'') i przyszłym II (''futurum imperfectum''). Oznaczają one wydarzenia pozbawione ram czasowych, dziejące się w przeszłości, teraźniejszości lub przyszłości. Płynność tych form czasowych sprawia, że niejednokrotnie możliwe jest ich użycie zamienne celem podkreślenia innego elementu wypowiedzi, pod warunkiem, że kontekst jest jasny lub dookreślony odpowiednimi zaimkami. Formy czasów nieograniczonych derywowane są z bezokolicznika nieograniczonego.<br /> ---&gt;<br /> [[Kategoria:Języki Kyonu|Tarejski]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Szablon:M&diff=23430 2018-01-27T23:26:11Z

<p>Widsið: Utworzył nową stronę „&lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;”</p> <hr /> <div>&lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Tarum&diff=23429 2018-01-27T23:19:06Z

<p>Widsið: /* Nazwa */</p> <hr /> <div>{{ kraj<br /> | nazwa własna = ⲓ⳿Ϩⲁⲗⲁ ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ&lt;br /&gt;i-Hala i-Tharûmi<br /> | nazwa polska = Królestwo Tarum<br /> | flaga = [[Plik:Sztandar Tarum.png|220px]] | desc1 = Flaga Tarum<br /> | herb = [[Plik:Godło Tarum.png|100px]] | desc2 = Pieczęć Tarum | mapa = | desc3 = <br /> | język urzędowy = [[język tarejski|tarejski]]<br /> | stolica = Tarnipal (Ⲧⲁⲣⲛⲓⲡⲁⲗ)<br /> | system rządów = teokratyzująca monarchia absolutna z kultem monarchy | typ państwa = królestwo feudalne<br /> | głowa państwa = [[Królowie Azenii|Król]]<br /> | pierwszy minister = Arcykapłan<br /> | waluta = &amp;mdash;<br /> | system gospodarczy = quasi-kapitalizm<br /> | religia panująca = [[religia tarejska|kult władcy połączony z wierzeniami ludowymi]]<br /> | terytoria zależne = nie posiada<br /> }}<br /> '''Tarum''' (Ⲑⲁⲣⲱⲙ ''Tharûm'', {{IPA|[ˈtʰɑ.rʉm̥]}}), urzędowo '''Królestwo Tarum''' (ⲓ⳿Ϧⲁⲗⲁ ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ ''i-Hala i-Tharûmi'', {{IPA|[iˈɣɑ.lɑ.iˈ tʰɑ.rʉ.mi]}}) &amp;mdash; państwo zlokalizowane na północnych ekstremach [[lista regionów Kyonu|wschodniego]] [[Kyon]]u. Tarum przez wiele wieków pozostawało w praktycznie całkowitej izolacji od reszty świata i dopiero od niedawna stopniowo otwiera się na kontakty zagraniczne. Tarum posiada charakterystyczny ustrój, w którym władza podzielona jest między monarchę, który jest uznawany za boga i ziemskiego wysłannika panteonu, a pierwszego kapłana, który jest pośrednikiem między władcą a ludem. Stolicą Tarum jest miasto [[Tarnipal]] (Ⲧⲁⲣⲛⲓⲡⲁⲗ), znane ze swoich widocznych z daleka ametystowych zdobień budynków.<br /> <br /> Dzieje Tarum nie są dokładnie poznane; zniekształcenia tej nazwy pojawiają się w kyońskich [[religie Kyonu|mitologiach]]: ''Tlarin'', ''Tiloharino'', ''Tharu'', ''Therum'' i opisują na poły mityczną krainę dobrobytu i bogactwa. Jedną z teorii jest to, że pospolity w regionie, a więc bardzo tani ametyst wykorzystywany w lokalnej sztuce i architekturze wzięto za cenny materiał o wartości równej złotu, a geograficzna izolacja kraju i panujący w nim kult władcy sprzyjały zniekształceniom opowieści snutych przez podróżników. Tarum nigdy nie było w stanie wojny z żadnym innym krajem i koncentrowało się zawsze na eksploracji relatywnie wąskiego pasa ziemi sięgającego wiele kilometrów w głąb kontynentu. Władza Tarum poza miastami i większymi obszarami rolniczymi jest nominalna: w dżungli najzwyczajniej w świecie nie ma komu jej kontestować.<br /> <br /> Logicznym kierunkiem zainteresowań Tarum jest obecnie [[Olsenia]] i zależne od niej państwa; próby kontaktu podejmowane są także z [[Erutia|Erutią]] na północy.<br /> <br /> == Nazwa ==<br /> Najstarszą nazwą zanotowaną w tarejskich dokumentach jest ''Tilharenamer'', forma sugerująca związek z [[języki nuweńskie|pranuweńskimi]] leksemami *tēl „wieża” (por. [[język azeński|az.]] {{nuw|ᛏᛖᛚ|zel|miasto}}, [[język hareński|har.]] {{nuw|ᛏᛖᛚ|tel|wieża}}), *garīno „stary” (por. har. {{nuw|ᚺᚪᚱᛖᚼᚾ|cha'rehn|członek starszyzny, mędrzec}}) i *mēra „człowiek” (rdzeń obecny we wszystkich językach nuweńskich). Jeśli teoria o nuweńskim pochodzeniu języka tarejskiego jest prawdziwa, należałoby nazwę tę tłumaczyć jako „lud starych wież”. Nazwa została przeniesiona na państwo w miarę zacierających etymologiczny związek z powyższymi leksemami zmian fonetycznych. ''-Vm'' jest obecnie standardowym toponimicznym sufiksem oznaczającym region zamieszkały przez jakiś lud i pojawia się zarówno w nazwach mitologicznych, jak i rzeczywistych (np. Ϩⲏⲣⲩⲣⲱⲙ ''Hîrurûm'' „[[Erutia]]” czy Ⲟⲗⲉⲙ ''Olem'' „[[Olsenia]]”), a także kognatem słowa ⲙⲏⲣ ''mîr'', nadal oznaczającego po prostu „człowiek”. Etymologiczna relacja między tymi dwoma elementami nie funkcjonuje jednak w tarejskiej świadomości językowej.<br /> <br /> Motyw mitycznej krainy o zbliżonych do Tarum nazwach pojawia się w wielu mitologiach świata, a jej lokalizacja pokrywa się w dużym stopniu z jego wschodnimi regionami. Nie jest jednak pewne, czy wszystkie te nazwy współdzielą pochodzenie z obecnym organizmem państwowym. Przykłady takich nazw to np. [[język staroajdyniriański|staroajdyniriańskie]] ''Thaiŝvānıer'', [[język ajdyniriański|współczesne]] ''Taiŝvahnir'' „kraina ametystu” czy [[język qin|qin]] {{qin|绀陆|tiêluòr&lt;u&gt;í&lt;/u&gt;n|purpurowy brzeg}}.<br /> <br /> == Symbole ==<br /> Tarum nie posiada zdefiniowanych symboli narodowych; ich funkcje spełnia pieczęć królewska, przedstawiająca przeplatające się trykwetry wpisane w okrąg, co symbolizuje przenikanie się tego, co ludzkie z tym, co boskie w osobie tarejskiego monarchy. Wzór pieczęci często malowany jest na tarczach &amp;ndash; wtedy symbol jest złoty bądź słonecznożółty, a tło &amp;ndash; ciemnoniebieskie. W ten sposób powstała także bandera handlowa Tarum, stosująca to samo wzornictwo i kolorystykę, którą powszechnie identyfikuje się z flagą tego królestwa. Użycie trykwetrów w lokalnej symbolice jest bardzo stare, a wzór pieczęci został ustalony w czasach przed spisaną historią i jako jeden z symboli boskości władcy nie podlega żadnym modyfikacjom czy zmianom. Pojedyńczy trykwetr często widuje się w formie graweru na biżuterii czy zdobień architektonicznych. <br /> <br /> Wskazuje się na podobieństwo kształtu połączonych trykwetrów do [[Azenia|azeńskiej]] gwiazdy, co z jednej strony potwierdziłoby wspólną, [[Nuwenowie|nuweńską]] genezę [[Tarejowie|Tarejów]], a jednocześnie zaprzeczyłoby teorii o rzekomo [[bohenizm|bohenistycznym]], a więc [[cywilizacja Qin|qińskim]] &amp;ndash; obcym, pochodzeniu narodowego symbolu Azenii.<br /> <br /> == Ustrój ==<br /> Ustrój Tarum można by nazwać „teokracją absolutną”. Władzę sprawuje tutaj Król (Ϩⲁⲗⲣⲁⲛ ''Halran'', {{IPA|[ˈɣɑl.rɑn̥]}}), którego postrzega się jako ucieleśnienie jednego z jedenastu bóstw tarejskiego panteonu. Ustalenie, którego bóstwa inkarnacją jest monarcha, spoczywa na Arcykapłanie (Ⲁⲇⲁⲡⲱⲣ ''Adapûr'', {{IPA|[ɑˈðɑ.pʉr]}}, dosł. „ręka boga”), któremu zostaje to objawione w trakcie hipnotyczno-narkotycznego transu, któremu oddaje się on w dniu, w którym aktualnie panujący monarcha wyznaczy swojego następcę. Królem Tarum może być zarówno mężczyzna, jak i kobieta; bóstwa tarejskie, chociaż często wyobrażane w duchu tradycyjnego postrzegania płci, są płci pozbawione. Z tego też powodu, Król, niezależnie od swojej płci biologicznej, może być ucieleśnieniem każdego z bogów. Podobnie jak w innych krajach Wschodu, boskość Króla jest jednym z niepowtarzalnych dogmatów państwowych legitymizujących jego władzę. Władza w rękach Króla jest absolutna, jednak nie tyraniczna; sam monarcha ma niewiele do czynienia bezpośrednio z poddanymi, ponieważ to Arcykapłan jest pośrednikiem między nim, a ludem Tarum.<br /> <br /> Słowa Króla zazwyczaj są interpretowane i wcielane w życie przez organ pomocniczy, nazywany Wysoką Radą (Ⲙⲁⲣⲇⲁ ''Marda'', {{IPA|[ˈmɑr.dɑ]}}). W skład Wysokiej Rady wchodzi Arcykapłan oraz przywódcy wszystkich eparchii i przedstawiciele wszystkich stanów. Obrady Wysokiej Rady odbywają się zawsze z udziałem Króla, który ma prawo do zawetowania jej ustaleń, oraz do interwencji, gdyby interpretacje rady były jego zdaniem błędne. Rada zbiera się zwykle w świątyni w Tarnipalu, a jej ustalenia są przekazywane ludowi poprzez jej uczestników.<br /> <br /> Władza świecka i duchowa nie jest w Tarum rozdzielona także na poziomie lokalnym; na czele każdej z siedmiu eparchii stoi Kapłan (Ⲁⲇⲁⲣⲁϩⲧ ''Adaraht'', {{IPA|[ɑˈðɑ.rɑht]}}, dosłownie „wysłannik boga”), który jest także lokalnym przewodnikiem duchowym. Arystokracja ''sensu stricto'' nie istnieje, a jej szlachecko-rycerska namiastka nie posiada żadnej znaczącej politycznie roli, stojąc na równi z rzemieślnikami i kupcami, a ponad chłopstwem. Zmiana stanu jest w Tarum możliwa &amp;ndash; dotyczy to także chłopstwa &amp;ndash; na zasadzie społecznego konsensu. Wyjątkiem jest faktyczny awans społeczny do kasty duchowieństwa: kapłaństwo samo poszukuje potencjalnych kandydatów wśród osób wszystkich stanów i kieruje je na skomplikowane szkolenia przygotowawcze do szkoły kapłańskiej w mieście Assalbalnit. Jego ukończenie oznacza dołączenie do duchowieństwa, ale nie zerwanie więzów ze społecznością, z której kandydat się wywodzi: kariera w klerze rozpoczyna się od najniższego, parafialnego szczebla.<br /> <br /> === Podział administracyjny ===<br /> Tarum dzieli się na siedem eparchii (Ϩⲏⲛⲁⲥⲁⲗ ''Hînasal'', {{IPA|[ɣɨˈnɑ.sɑl]}}), które podzielone są na parafie. Liczba parafii jest zmienna i zależy głównie od ewolucji sieci osadniczej. Tylko miasto może być stolicą eparchii, nie musi to być jednak największe miasto danego regionu. Siedzibą parafii może być zarówno miasto, jak i wieś. Każda parafia poświęcona jest konkretnemu bóstwu, ku którego czci świątynia jest głównym ośrodkiem kultu. Jeśli Król zostanie uznany za wcielenie boga-patrona parafii, oznacza to zazwyczaj szereg festynów i zabaw, zwiastujących pomyślność dla danego obszaru.<br /> <br /> Dwa obszary są wyłączone z jurysdykcji eparchialnej i zarządzane na miejscu. Są to: stolica państwa Tarnipal oraz wyspa Hûmnapal, położona w znacznym oddaleniu od wybrzeży kraju. Poniższa lista przedstawia wszystkie jednostki administracyjne najwyższego szczebla.<br /> <br /> ; Obszary specjalne<br /> # [[Tarnipal]] (Ⲧⲁⲣⲛⲓⲡⲁⲗ, {{IPA|[tɑrˈni.pɑl]}}) &amp;mdash; władza sprawowana bezpośrednio przez Arcykapłana.<br /> # [[Hûmnapal]] (Ϩⲱⲙⲛⲁⲡⲁⲗ, {{IPA|[ɣʉmˈnɑ.pɑl]}}) &amp;mdash; władza sprawowana przez Radę Naczelną szkoły kapłańskiej w [[Assalbalnit]] (Ⲁⲋⲥⲁⲗⲃⲁⲗⲛⲓⲧ, {{IPA|[ˌɑ.sːɑlˈbɑl.nit]}}).<br /> <br /> ; Eparchie<br /> # [[Ashalnipal]] (Ⲁϣⲁⲗⲛⲓⲡⲁⲗ, {{IPA|[ˌɑ.ʃɑlˈni.pɑl]}}) &amp;mdash; siedziba: [[Telashalu]] (Ⲧⲉⲗⲁϣⲁⲗⲩ, {{IPA|[ˌte̞.lɑˈʃɑ.lu]}})<br /> # [[Assarmiddan]] (Ⲁⲋⲥⲁⲣⲙⲓⲇⲇⲁⲛ, {{IPA|[ˌɑ.sːɑrˈmi.dːɑn̥]}}) &amp;mdash; siedziba: [[Zaintîralis]] (Ⲍⲁⲓⲛⲧⲏⲣⲁⲗⲓⲥ, {{IPA|[ˌzæn̥.tɨˈrɑ.lis]}})<br /> # [[Balfûr]] (Ⲃⲁⲗϥⲱⲣ, {{IPA|[ˈbɑl.fʉr]}}) &amp;mdash; siedziba [[Telbalfu]] (Ⲧⲉⲗⲃⲁⲗϥⲩ, {{IPA|[ˌte̞lˈbɑl.fu]}}), największe miasto: [[Balbarûn]] (Ⲃⲁⲗⲃⲁⲣⲱⲛ, {{IPA|[ˌbɑlˈbɑ.rʉn̥]}})<br /> # [[Esutanûshpi]] (Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲩϣⲡⲓ {{IPA|[ˌe̞.su.tɑˈnʉʃ.pi]}}) &amp;mdash; siedziba [[Esutanûrtus]] (Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲧⲩⲥ, {{IPA|[ˌe̞.su.tɑˈnʉr.tus]}}), największe miasto: [[Esutanûrpal]] (Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ, {{IPA|[ˌe̞.su.tɑˈnʉr.pɑl]}})<br /> # [[Mafelnanit]] (Ⲙⲁϥⲉⲗⲛⲁⲛⲓⲧ, {{IPA|[ˌmɑ.fe̞lˈnɑ.nit]}}) &amp;mdash; siedziba [[Khartallaku]] (Ⲭⲁⲣⲧⲁϯⲗⲁⲕⲩ, {{IPA|[ˌkʰɑr.tɑˈlːɑ.ku]}})<br /> # [[Telassero]] (Ⲧⲉⲗⲁⲋⲥⲉⲣⲟ, {{IPA|[ˌte̞.lɑˈsːe̞.ro̞]}}) &amp;mdash; siedziba [[Kushtashpal]] (Ⲕⲩϣⲧⲁϣⲡⲁⲗ, {{IPA|[ˌkuʃˈtɑʃ.pɑl]}}), największe miasto: [[Telassero (miasto)|Telassero]] (Ⲧⲉⲗⲁⲋⲥⲉⲣⲟ, {{IPA|[ˌte̞.lɑˈsːe̞.ro̞]}})<br /> # [[Yansinibibi]] (Ⲓⲁⲛⲥⲓⲛⲓⲃⲓⲃⲓ, {{IPA|[ˌjɑn̥.si.niˈβi.βi]}}) &amp;mdash; siedziba [[Ibanit]] (Ⲓⲃⲁⲛⲓⲧ, {{IPA|[ˌiˈβɑ.nit]}})<br /> <br /> === Polityka zagraniczna ===<br /> Aż do [[kalendarze Kyonu|7993]] roku Tarum było niemalże całkowicie zamknięte na jakiekolwiek rozbudowane kontakty zagraniczne. Chociaż zbłąkane w tarejskich lasach karawany, którym zdarzało się mylić drogę z [[Olsenia|Olsenii]] do [[Ajdynir]]u były przyjmowane z pewnym zaciekawieniem, przez wiele wieków nie decydowano się na otwarcie jakichkolwiek kanałów dyplomatycznej komunikacji z żadnym z innych krajów. Izolacji Tarum sprzyjało z jednej strony położenie geograficzne: znaczną część kraju pokrywają gęste, wilgotne lasy deszczowe, a z drugiej strony sytuacja polityczna: sąsiednie plemiona [[Jalżpowie|Jalżpów]], [[Kuniecy|Kunieców]] czy [[Punyszowie|Punyszów]], które nigdy nie wytworzyły państwowych organizacji, nie byli i nie są faktycznymi politycznymi sąsiadami &amp;ndash; nawet gdyby chęci do intensywniejszego kontaktu były, nie bardzo było wiadomo dokąd i do kogo kierować posłów. Jedynie dwa portowe miasta: [[Telassero (miasto)|Telassero]] na północnym wybrzeżu i [[Esutanûrpal]] na południowym, były faktycznie otwarte na cudzoziemców. Dość powiedzieć, że w spisanej historii Tarum nie było nigdy konfliktu zbrojnego z innym państwem., <br /> <br /> W 7993 zdecydowano o otwarciu się na innych. Kontakt nawiązano w pierwszej kolejności z nieodległą [[Monarchia Olsów|Monarchią Olsów]], a następnie z [[Erutia|Erutią]]. Dotarto także do [[Ajdynir]]u i do brzegów [[Muria|Murii]]. Tarejscy odkrywcy są przyjmowani z zaciekawieniem a cudzoziemcy przybywają zobaczyć ametystowe królestwo. Póki co, nie przełożyło się to jednak na żadne formalne deklaracje o sojuszach czy politycznej rywalizacji.<br /> <br /> == Historia ==<br /> Początki Tarum nie są znane, ponieważ tradycje kronikarskie w tym państwie nie są długie. Pokrewieństwo językowe z [[Nuwenowie|Nuwenami]], biały kolor skóry, jak również mit o powstaniu człowieka, zakładający, że wszyscy Tarejowie są „Dziećmi Morza” (Ⲛⲁⲛⲥⲁⲗⲏⲛ, ''Nansalîn''), sugeruje jednak, że mieszkańcy tego regionu wywodzą się z innej części świata, a ich obecność na terenie wschodniego Kyonu jest rezultatem migracji z północy &amp;ndash; być może z terenów [[Harensuran]]u lub [[Muria|Murii]]. Istnieje spore prawdopodobieństwo, że przed Tarejami istniała tutaj inna cywilizacja, która najpewniej wyginęła przed ich przybyciem albo została przez nich zasymilowana. <br /> <br /> Pierwsze źródła pisane, w których określenie ''Tarum'' dotyczy faktycznie państwa, a nie krainy mitologicznej, pochodzą z [[Szyszenia|Szyszenii]], z okolic roku [[kalendarze Kyonu|4500]]. Mówi się tam o tajemniczym mieście portowym położonym w delcie, na zachód od [[Uelo]], w którym budynki mają „lśniące ściany, które błyszczą purpurą w świetle księżyca”. Miastem tym musiał być Esutanûrpal, uważa się go bowiem za najstarsze z miast Tarum, a ponadto było ono &amp;ndash; jako jedyne w kraju &amp;ndash; zawsze i w całości otwarte dla obcokrajowców (Telassero było ''de facto'' zamknięte; cudzoziemcy mieli wstęp tylko do dzielnicy portowej). Faktycznie, pod egzonimem ''Īxuħt̩ą ñu répāl̩'' [i̋ʃuħtˤɐ̃ ŋȕ répɐ̋lˤ] pojawia się ono po raz pierwszy w źródłach w roku 4753.<br /> <br /> Dalsze dzieje Tarum są słabo znane. Wiadomo, że w latach ok. 5100-5200 miała tam miejsce krwawa wojna domowa, która zakończyła się rozbiciem dzielnicowym, którego pokłosiem w dużej mierze jest dzisiejszy podział na eparchie. Księstwo Esutanûshpi nawiązywało kontakty handlowe i dyplomatyczne z Olsami i innymi ludami z regionu, jednak ponowna unifikacja królestwa pod berłem bardziej konserwatywnych &amp;ndash; a przy tym bardziej odległych geograficznie władców Assarmidanu doprowadziła do ponownego ograniczenia wzajemnego dialogu do prostej wymiany handlowej, często odbywającej się zresztą nie w Esutanûrpalu, ale bezpośrednio na morzu.<br /> <br /> Decyzję o otwarciu na świat, podjętą w 7993, mieszkańcy przyjęli raczej bezemocjonalnie. Lokalni kronikarze nazwali to „ostrożnym entuzjazmem”, motywując postawę Tarejów faktem, że dotąd bezpośredni kontakt mieli tylko z ludźmi utożsamiającymi się z okolicznymi plemionami, o niższym poziomie zaawansowania technologicznego i społecznego. Wizyty z innych krain były zawsze sporadyczne i z punktu widzenia mieszkańca eparchii bez żadnego znaczenia. Najbardziej zainteresowani nowymi możliwościami są mieszkańcy miast portowych. Zaawansowane prace trwają zarówno w dawnych miastach otwartych, jak i pozostałych, mające na celu unowocześnienie infrastruktury i godne podejmowanie powracających z misji eksploracyjnych marynarzy, jak i wysłanników z zagranicy. Tarum wkroczyło w wiek odkryć.<br /> <br /> == Geografia ==<br /> === Położenie i ukształtowanie powierzchni ===<br /> [[Plik:Assurnabal.jpg|300px|thumb|Widok na Góry Assurnabal]]<br /> Tarum położone jest w południowo-wschodniej części [[Kyon]]u, na północnych krańcach regionu tradycyjnie nazywanego [[Wschód (region)|Wschodem]]. Kraj posiada nieciągłą linię brzegową: na wschodzie ma dostęp do [[Wszechocean]]u poprzez [[Zatoka Assańska|Zatokę Assańską]], natomiast na południowym zachodzie &amp;ndash; z [[Morze Panteńskie|Morzem Panteńskim]] poprzez [[Zatoka Kuniecka|Zatokę Kuniecką]]. Wybrzeża zachodnie są znacznie łatwiej dostępne: Zatoka Kuniecka ma pochodzenie deltowo-zalewowe i charakteryzuje się niskimi, zalesionymi brzegami i bardzo sporadycznym występowaniem przykładów zjawiska platformy abrazyjnej. Wraz z przemieszczaniem się na wschód, średnie wysokości rosną, toteż wybrzeże ma charakter raczej klifowy, a skały przybierają charakterystyczny ciemny odcień, świadczący o ich wulkanicznym pochodzeniu.<br /> <br /> Najwyższe góry na terenie Tarum, położone w północno-wschodnich regionach [[Góry Assurnabal]] (Ⲁⲋⲥⲩⲣⲛⲁⲁⲗ), osiągają wysokości nie przekraczające 1&amp;nbsp;800&amp;nbsp;m&amp;nbsp;n.p.m.; najwyższy szczyt kraju, góra [[Pundalmus]] (Ⲡⲩⲛⲇⲁⲗⲙⲩⲥ), mierzy 1&amp;nbsp;769&amp;nbsp;m&amp;nbsp;n.p.m. &amp;ndash; zbliżone wysokości posiadają pozostałe szczyty masywu. W innych regionach dominuje krajobraz pagórkowato-podgórski. Tarum jest krajem o dużym współczynniku lesistości, jednak działalność ludzka związana z uwalnianiem terenu pod uprawy, jak również intensywnie prowadzoną gospodarką drzewną, nie pozostaje bez efektu dla lokalnych ekosystemów.<br /> <br /> Sieć hydrologiczna Tarum jest bardzo rozbudowana, co wprost wynika z ukształtowania terenu i warunków atmosferycznych na terenie kraju. Z tego też powodu mierzenie długości rzek czy potoków jest bardzo trudne &amp;ndash; nie ustalono, która z rzek jest najdłuższa. Bezsprzecznie tytuł królowej rzek należy się rzece [[Esutanus]] (Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲩⲥ), wpadającej do Zatoki Kunieckiej &amp;ndash; chociaż jej źródeł nigdy nie odkryto &amp;ndash; znajdują się najpewniej w bezludnych lasach między Tarum a Erutią, ilość niesionej przez nią wody i rozmiar u ujścia pozwalają stwierdzić, że żadna inna tarejska rzeka nie może się z nią równać.<br /> <br /> === Klimat ===<br /> Praktycznie całe Tarum charakteryzuje się klimatem subtropikalnym wilgotnym (''Cfa'' w klasyfikacji Köppena), przechodzącym w śródziemnomorski (''Csa'') bliżej Zatoki Kunieckiej. Lata są gorące, a zimy raczej łagodne &amp;ndash; śnieg zdarza się wyłącznie w najwyższych partiach Gór Assurnabal, w których występuje silniejszy wpływ klimatu kontynentalnego wilgotnego (''Dfa''). Pora sucha jest krótka, miejscowo zanikająca. Klimat Tarum jest trochę cieplejszy, niż spodziewany na tej szerokości geograficznej, z powodu silnych ciepłych prądów oceanicznych z jednej strony, a z drugiej napływu ciepłych mas powietrza z północy. Średnie roczne temperatury wahają się od 8,1°C w górnych partiach Assurnabalu, przez 17-19°C w rejonach Zatoki Kunieckiej i wybrzeży wschodnich, aż do około 26°C dla centralnych obszarów lasów deszczowych.<br /> <br /> === Bioróżnorodność ===<br /> <br /> == Zobacz też ==<br /> * [[Cesarstwa Tiłoharyno]] &amp;ndash; poprzednie państwo w tym miejscu, które zostało wycofane przez [[User:Henryk Pruthenia|opiekuna conworldu]].<br /> <br /> {{państwa Kyonu}}<br /> [[Kategoria:Państwa Kyonu]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Tarum&diff=23428 2018-01-27T23:12:25Z

<p>Widsið: </p> <hr /> <div>{{ kraj<br /> | nazwa własna = ⲓ⳿Ϩⲁⲗⲁ ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ&lt;br /&gt;i-Hala i-Tharûmi<br /> | nazwa polska = Królestwo Tarum<br /> | flaga = [[Plik:Sztandar Tarum.png|220px]] | desc1 = Flaga Tarum<br /> | herb = [[Plik:Godło Tarum.png|100px]] | desc2 = Pieczęć Tarum | mapa = | desc3 = <br /> | język urzędowy = [[język tarejski|tarejski]]<br /> | stolica = Tarnipal (Ⲧⲁⲣⲛⲓⲡⲁⲗ)<br /> | system rządów = teokratyzująca monarchia absolutna z kultem monarchy | typ państwa = królestwo feudalne<br /> | głowa państwa = [[Królowie Azenii|Król]]<br /> | pierwszy minister = Arcykapłan<br /> | waluta = &amp;mdash;<br /> | system gospodarczy = quasi-kapitalizm<br /> | religia panująca = [[religia tarejska|kult władcy połączony z wierzeniami ludowymi]]<br /> | terytoria zależne = nie posiada<br /> }}<br /> '''Tarum''' (Ⲑⲁⲣⲱⲙ ''Tharûm'', {{IPA|[ˈtʰɑ.rʉm̥]}}), urzędowo '''Królestwo Tarum''' (ⲓ⳿Ϧⲁⲗⲁ ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ ''i-Hala i-Tharûmi'', {{IPA|[iˈɣɑ.lɑ.iˈ tʰɑ.rʉ.mi]}}) &amp;mdash; państwo zlokalizowane na północnych ekstremach [[lista regionów Kyonu|wschodniego]] [[Kyon]]u. Tarum przez wiele wieków pozostawało w praktycznie całkowitej izolacji od reszty świata i dopiero od niedawna stopniowo otwiera się na kontakty zagraniczne. Tarum posiada charakterystyczny ustrój, w którym władza podzielona jest między monarchę, który jest uznawany za boga i ziemskiego wysłannika panteonu, a pierwszego kapłana, który jest pośrednikiem między władcą a ludem. Stolicą Tarum jest miasto [[Tarnipal]] (Ⲧⲁⲣⲛⲓⲡⲁⲗ), znane ze swoich widocznych z daleka ametystowych zdobień budynków.<br /> <br /> Dzieje Tarum nie są dokładnie poznane; zniekształcenia tej nazwy pojawiają się w kyońskich [[religie Kyonu|mitologiach]]: ''Tlarin'', ''Tiloharino'', ''Tharu'', ''Therum'' i opisują na poły mityczną krainę dobrobytu i bogactwa. Jedną z teorii jest to, że pospolity w regionie, a więc bardzo tani ametyst wykorzystywany w lokalnej sztuce i architekturze wzięto za cenny materiał o wartości równej złotu, a geograficzna izolacja kraju i panujący w nim kult władcy sprzyjały zniekształceniom opowieści snutych przez podróżników. Tarum nigdy nie było w stanie wojny z żadnym innym krajem i koncentrowało się zawsze na eksploracji relatywnie wąskiego pasa ziemi sięgającego wiele kilometrów w głąb kontynentu. Władza Tarum poza miastami i większymi obszarami rolniczymi jest nominalna: w dżungli najzwyczajniej w świecie nie ma komu jej kontestować.<br /> <br /> Logicznym kierunkiem zainteresowań Tarum jest obecnie [[Olsenia]] i zależne od niej państwa; próby kontaktu podejmowane są także z [[Erutia|Erutią]] na północy.<br /> <br /> == Nazwa ==<br /> Najstarszą nazwą zanotowaną w tarejskich dokumentach jest ''Tilharenamer'', forma sugerująca związek z [[języki nuweńskie|pranuweńskimi]] leksemami *tēl „wieża” (por. [[język azeński|az.]] {{nuw|ᛏᛖᛚ|zel|miasto}}, [[język hareński|har.]] {{nuw|ᛏᛖᛚ|tel|wieża}}), *garīno „stary” (por. har. {{nuw|ᚺᚪᚱᛖᚼᚾ|cha'rehn|członek starszyzny, mędrzec}}) i *mēra „człowiek” (rdzeń obecny we wszystkich językach nuweńskich). Jeśli teoria o nuweńskim pochodzeniu języka tarejskiego jest prawdziwa, należałoby nazwę tę tłumaczyć jako „lud starych wież”. Nazwa została przeniesiona na państwo w miarę zacierających etymologiczny związek z powyższymi leksemami zmian fonetycznych. ''-Vm'' jest obecnie standardowym toponimicznym sufiksem oznaczającym region zamieszkały przez jakiś lud i pojawia się zarówno w nazwach mitologicznych, jak i rzeczywistych (np. Ϧⲏⲣⲩⲣⲱⲙ ''Hîrurûm'' „[[Erutia]]” czy Ⲟⲗⲉⲙ ''Olem'' „[[Olsenia]]”), a także kognatem słowa ⲙⲏⲣ ''mîr'', nadal oznaczającego po prostu „człowiek”. Etymologiczna relacja między tymi dwoma elementami nie funkcjonuje jednak w tarejskiej świadomości językowej.<br /> <br /> Motyw mitycznej krainy o zbliżonych do Tarum nazwach pojawia się w wielu mitologiach świata, a jej lokalizacja pokrywa się w dużym stopniu z jego wschodnimi regionami. Nie jest jednak pewne, czy wszystkie te nazwy współdzielą pochodzenie z obecnym organizmem państwowym. Przykłady takich nazw to np. [[język staroajdyniriański|staroajdyniriańskie]] ''Thaiŝvānıer'', [[język ajdyniriański|współczesne]] ''Taiŝvahnir'' „kraina ametystu” czy [[język qin|qin]] {{qin|绀陆|tiêluòr&lt;u&gt;í&lt;/u&gt;n|purpurowy brzeg}}.<br /> <br /> == Symbole ==<br /> Tarum nie posiada zdefiniowanych symboli narodowych; ich funkcje spełnia pieczęć królewska, przedstawiająca przeplatające się trykwetry wpisane w okrąg, co symbolizuje przenikanie się tego, co ludzkie z tym, co boskie w osobie tarejskiego monarchy. Wzór pieczęci często malowany jest na tarczach &amp;ndash; wtedy symbol jest złoty bądź słonecznożółty, a tło &amp;ndash; ciemnoniebieskie. W ten sposób powstała także bandera handlowa Tarum, stosująca to samo wzornictwo i kolorystykę, którą powszechnie identyfikuje się z flagą tego królestwa. Użycie trykwetrów w lokalnej symbolice jest bardzo stare, a wzór pieczęci został ustalony w czasach przed spisaną historią i jako jeden z symboli boskości władcy nie podlega żadnym modyfikacjom czy zmianom. Pojedyńczy trykwetr często widuje się w formie graweru na biżuterii czy zdobień architektonicznych. <br /> <br /> Wskazuje się na podobieństwo kształtu połączonych trykwetrów do [[Azenia|azeńskiej]] gwiazdy, co z jednej strony potwierdziłoby wspólną, [[Nuwenowie|nuweńską]] genezę [[Tarejowie|Tarejów]], a jednocześnie zaprzeczyłoby teorii o rzekomo [[bohenizm|bohenistycznym]], a więc [[cywilizacja Qin|qińskim]] &amp;ndash; obcym, pochodzeniu narodowego symbolu Azenii.<br /> <br /> == Ustrój ==<br /> Ustrój Tarum można by nazwać „teokracją absolutną”. Władzę sprawuje tutaj Król (Ϩⲁⲗⲣⲁⲛ ''Halran'', {{IPA|[ˈɣɑl.rɑn̥]}}), którego postrzega się jako ucieleśnienie jednego z jedenastu bóstw tarejskiego panteonu. Ustalenie, którego bóstwa inkarnacją jest monarcha, spoczywa na Arcykapłanie (Ⲁⲇⲁⲡⲱⲣ ''Adapûr'', {{IPA|[ɑˈðɑ.pʉr]}}, dosł. „ręka boga”), któremu zostaje to objawione w trakcie hipnotyczno-narkotycznego transu, któremu oddaje się on w dniu, w którym aktualnie panujący monarcha wyznaczy swojego następcę. Królem Tarum może być zarówno mężczyzna, jak i kobieta; bóstwa tarejskie, chociaż często wyobrażane w duchu tradycyjnego postrzegania płci, są płci pozbawione. Z tego też powodu, Król, niezależnie od swojej płci biologicznej, może być ucieleśnieniem każdego z bogów. Podobnie jak w innych krajach Wschodu, boskość Króla jest jednym z niepowtarzalnych dogmatów państwowych legitymizujących jego władzę. Władza w rękach Króla jest absolutna, jednak nie tyraniczna; sam monarcha ma niewiele do czynienia bezpośrednio z poddanymi, ponieważ to Arcykapłan jest pośrednikiem między nim, a ludem Tarum.<br /> <br /> Słowa Króla zazwyczaj są interpretowane i wcielane w życie przez organ pomocniczy, nazywany Wysoką Radą (Ⲙⲁⲣⲇⲁ ''Marda'', {{IPA|[ˈmɑr.dɑ]}}). W skład Wysokiej Rady wchodzi Arcykapłan oraz przywódcy wszystkich eparchii i przedstawiciele wszystkich stanów. Obrady Wysokiej Rady odbywają się zawsze z udziałem Króla, który ma prawo do zawetowania jej ustaleń, oraz do interwencji, gdyby interpretacje rady były jego zdaniem błędne. Rada zbiera się zwykle w świątyni w Tarnipalu, a jej ustalenia są przekazywane ludowi poprzez jej uczestników.<br /> <br /> Władza świecka i duchowa nie jest w Tarum rozdzielona także na poziomie lokalnym; na czele każdej z siedmiu eparchii stoi Kapłan (Ⲁⲇⲁⲣⲁϩⲧ ''Adaraht'', {{IPA|[ɑˈðɑ.rɑht]}}, dosłownie „wysłannik boga”), który jest także lokalnym przewodnikiem duchowym. Arystokracja ''sensu stricto'' nie istnieje, a jej szlachecko-rycerska namiastka nie posiada żadnej znaczącej politycznie roli, stojąc na równi z rzemieślnikami i kupcami, a ponad chłopstwem. Zmiana stanu jest w Tarum możliwa &amp;ndash; dotyczy to także chłopstwa &amp;ndash; na zasadzie społecznego konsensu. Wyjątkiem jest faktyczny awans społeczny do kasty duchowieństwa: kapłaństwo samo poszukuje potencjalnych kandydatów wśród osób wszystkich stanów i kieruje je na skomplikowane szkolenia przygotowawcze do szkoły kapłańskiej w mieście Assalbalnit. Jego ukończenie oznacza dołączenie do duchowieństwa, ale nie zerwanie więzów ze społecznością, z której kandydat się wywodzi: kariera w klerze rozpoczyna się od najniższego, parafialnego szczebla.<br /> <br /> === Podział administracyjny ===<br /> Tarum dzieli się na siedem eparchii (Ϩⲏⲛⲁⲥⲁⲗ ''Hînasal'', {{IPA|[ɣɨˈnɑ.sɑl]}}), które podzielone są na parafie. Liczba parafii jest zmienna i zależy głównie od ewolucji sieci osadniczej. Tylko miasto może być stolicą eparchii, nie musi to być jednak największe miasto danego regionu. Siedzibą parafii może być zarówno miasto, jak i wieś. Każda parafia poświęcona jest konkretnemu bóstwu, ku którego czci świątynia jest głównym ośrodkiem kultu. Jeśli Król zostanie uznany za wcielenie boga-patrona parafii, oznacza to zazwyczaj szereg festynów i zabaw, zwiastujących pomyślność dla danego obszaru.<br /> <br /> Dwa obszary są wyłączone z jurysdykcji eparchialnej i zarządzane na miejscu. Są to: stolica państwa Tarnipal oraz wyspa Hûmnapal, położona w znacznym oddaleniu od wybrzeży kraju. Poniższa lista przedstawia wszystkie jednostki administracyjne najwyższego szczebla.<br /> <br /> ; Obszary specjalne<br /> # [[Tarnipal]] (Ⲧⲁⲣⲛⲓⲡⲁⲗ, {{IPA|[tɑrˈni.pɑl]}}) &amp;mdash; władza sprawowana bezpośrednio przez Arcykapłana.<br /> # [[Hûmnapal]] (Ϩⲱⲙⲛⲁⲡⲁⲗ, {{IPA|[ɣʉmˈnɑ.pɑl]}}) &amp;mdash; władza sprawowana przez Radę Naczelną szkoły kapłańskiej w [[Assalbalnit]] (Ⲁⲋⲥⲁⲗⲃⲁⲗⲛⲓⲧ, {{IPA|[ˌɑ.sːɑlˈbɑl.nit]}}).<br /> <br /> ; Eparchie<br /> # [[Ashalnipal]] (Ⲁϣⲁⲗⲛⲓⲡⲁⲗ, {{IPA|[ˌɑ.ʃɑlˈni.pɑl]}}) &amp;mdash; siedziba: [[Telashalu]] (Ⲧⲉⲗⲁϣⲁⲗⲩ, {{IPA|[ˌte̞.lɑˈʃɑ.lu]}})<br /> # [[Assarmiddan]] (Ⲁⲋⲥⲁⲣⲙⲓⲇⲇⲁⲛ, {{IPA|[ˌɑ.sːɑrˈmi.dːɑn̥]}}) &amp;mdash; siedziba: [[Zaintîralis]] (Ⲍⲁⲓⲛⲧⲏⲣⲁⲗⲓⲥ, {{IPA|[ˌzæn̥.tɨˈrɑ.lis]}})<br /> # [[Balfûr]] (Ⲃⲁⲗϥⲱⲣ, {{IPA|[ˈbɑl.fʉr]}}) &amp;mdash; siedziba [[Telbalfu]] (Ⲧⲉⲗⲃⲁⲗϥⲩ, {{IPA|[ˌte̞lˈbɑl.fu]}}), największe miasto: [[Balbarûn]] (Ⲃⲁⲗⲃⲁⲣⲱⲛ, {{IPA|[ˌbɑlˈbɑ.rʉn̥]}})<br /> # [[Esutanûshpi]] (Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲩϣⲡⲓ {{IPA|[ˌe̞.su.tɑˈnʉʃ.pi]}}) &amp;mdash; siedziba [[Esutanûrtus]] (Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲧⲩⲥ, {{IPA|[ˌe̞.su.tɑˈnʉr.tus]}}), największe miasto: [[Esutanûrpal]] (Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ, {{IPA|[ˌe̞.su.tɑˈnʉr.pɑl]}})<br /> # [[Mafelnanit]] (Ⲙⲁϥⲉⲗⲛⲁⲛⲓⲧ, {{IPA|[ˌmɑ.fe̞lˈnɑ.nit]}}) &amp;mdash; siedziba [[Khartallaku]] (Ⲭⲁⲣⲧⲁϯⲗⲁⲕⲩ, {{IPA|[ˌkʰɑr.tɑˈlːɑ.ku]}})<br /> # [[Telassero]] (Ⲧⲉⲗⲁⲋⲥⲉⲣⲟ, {{IPA|[ˌte̞.lɑˈsːe̞.ro̞]}}) &amp;mdash; siedziba [[Kushtashpal]] (Ⲕⲩϣⲧⲁϣⲡⲁⲗ, {{IPA|[ˌkuʃˈtɑʃ.pɑl]}}), największe miasto: [[Telassero (miasto)|Telassero]] (Ⲧⲉⲗⲁⲋⲥⲉⲣⲟ, {{IPA|[ˌte̞.lɑˈsːe̞.ro̞]}})<br /> # [[Yansinibibi]] (Ⲓⲁⲛⲥⲓⲛⲓⲃⲓⲃⲓ, {{IPA|[ˌjɑn̥.si.niˈβi.βi]}}) &amp;mdash; siedziba [[Ibanit]] (Ⲓⲃⲁⲛⲓⲧ, {{IPA|[ˌiˈβɑ.nit]}})<br /> <br /> === Polityka zagraniczna ===<br /> Aż do [[kalendarze Kyonu|7993]] roku Tarum było niemalże całkowicie zamknięte na jakiekolwiek rozbudowane kontakty zagraniczne. Chociaż zbłąkane w tarejskich lasach karawany, którym zdarzało się mylić drogę z [[Olsenia|Olsenii]] do [[Ajdynir]]u były przyjmowane z pewnym zaciekawieniem, przez wiele wieków nie decydowano się na otwarcie jakichkolwiek kanałów dyplomatycznej komunikacji z żadnym z innych krajów. Izolacji Tarum sprzyjało z jednej strony położenie geograficzne: znaczną część kraju pokrywają gęste, wilgotne lasy deszczowe, a z drugiej strony sytuacja polityczna: sąsiednie plemiona [[Jalżpowie|Jalżpów]], [[Kuniecy|Kunieców]] czy [[Punyszowie|Punyszów]], które nigdy nie wytworzyły państwowych organizacji, nie byli i nie są faktycznymi politycznymi sąsiadami &amp;ndash; nawet gdyby chęci do intensywniejszego kontaktu były, nie bardzo było wiadomo dokąd i do kogo kierować posłów. Jedynie dwa portowe miasta: [[Telassero (miasto)|Telassero]] na północnym wybrzeżu i [[Esutanûrpal]] na południowym, były faktycznie otwarte na cudzoziemców. Dość powiedzieć, że w spisanej historii Tarum nie było nigdy konfliktu zbrojnego z innym państwem., <br /> <br /> W 7993 zdecydowano o otwarciu się na innych. Kontakt nawiązano w pierwszej kolejności z nieodległą [[Monarchia Olsów|Monarchią Olsów]], a następnie z [[Erutia|Erutią]]. Dotarto także do [[Ajdynir]]u i do brzegów [[Muria|Murii]]. Tarejscy odkrywcy są przyjmowani z zaciekawieniem a cudzoziemcy przybywają zobaczyć ametystowe królestwo. Póki co, nie przełożyło się to jednak na żadne formalne deklaracje o sojuszach czy politycznej rywalizacji.<br /> <br /> == Historia ==<br /> Początki Tarum nie są znane, ponieważ tradycje kronikarskie w tym państwie nie są długie. Pokrewieństwo językowe z [[Nuwenowie|Nuwenami]], biały kolor skóry, jak również mit o powstaniu człowieka, zakładający, że wszyscy Tarejowie są „Dziećmi Morza” (Ⲛⲁⲛⲥⲁⲗⲏⲛ, ''Nansalîn''), sugeruje jednak, że mieszkańcy tego regionu wywodzą się z innej części świata, a ich obecność na terenie wschodniego Kyonu jest rezultatem migracji z północy &amp;ndash; być może z terenów [[Harensuran]]u lub [[Muria|Murii]]. Istnieje spore prawdopodobieństwo, że przed Tarejami istniała tutaj inna cywilizacja, która najpewniej wyginęła przed ich przybyciem albo została przez nich zasymilowana. <br /> <br /> Pierwsze źródła pisane, w których określenie ''Tarum'' dotyczy faktycznie państwa, a nie krainy mitologicznej, pochodzą z [[Szyszenia|Szyszenii]], z okolic roku [[kalendarze Kyonu|4500]]. Mówi się tam o tajemniczym mieście portowym położonym w delcie, na zachód od [[Uelo]], w którym budynki mają „lśniące ściany, które błyszczą purpurą w świetle księżyca”. Miastem tym musiał być Esutanûrpal, uważa się go bowiem za najstarsze z miast Tarum, a ponadto było ono &amp;ndash; jako jedyne w kraju &amp;ndash; zawsze i w całości otwarte dla obcokrajowców (Telassero było ''de facto'' zamknięte; cudzoziemcy mieli wstęp tylko do dzielnicy portowej). Faktycznie, pod egzonimem ''Īxuħt̩ą ñu répāl̩'' [i̋ʃuħtˤɐ̃ ŋȕ répɐ̋lˤ] pojawia się ono po raz pierwszy w źródłach w roku 4753.<br /> <br /> Dalsze dzieje Tarum są słabo znane. Wiadomo, że w latach ok. 5100-5200 miała tam miejsce krwawa wojna domowa, która zakończyła się rozbiciem dzielnicowym, którego pokłosiem w dużej mierze jest dzisiejszy podział na eparchie. Księstwo Esutanûshpi nawiązywało kontakty handlowe i dyplomatyczne z Olsami i innymi ludami z regionu, jednak ponowna unifikacja królestwa pod berłem bardziej konserwatywnych &amp;ndash; a przy tym bardziej odległych geograficznie władców Assarmidanu doprowadziła do ponownego ograniczenia wzajemnego dialogu do prostej wymiany handlowej, często odbywającej się zresztą nie w Esutanûrpalu, ale bezpośrednio na morzu.<br /> <br /> Decyzję o otwarciu na świat, podjętą w 7993, mieszkańcy przyjęli raczej bezemocjonalnie. Lokalni kronikarze nazwali to „ostrożnym entuzjazmem”, motywując postawę Tarejów faktem, że dotąd bezpośredni kontakt mieli tylko z ludźmi utożsamiającymi się z okolicznymi plemionami, o niższym poziomie zaawansowania technologicznego i społecznego. Wizyty z innych krain były zawsze sporadyczne i z punktu widzenia mieszkańca eparchii bez żadnego znaczenia. Najbardziej zainteresowani nowymi możliwościami są mieszkańcy miast portowych. Zaawansowane prace trwają zarówno w dawnych miastach otwartych, jak i pozostałych, mające na celu unowocześnienie infrastruktury i godne podejmowanie powracających z misji eksploracyjnych marynarzy, jak i wysłanników z zagranicy. Tarum wkroczyło w wiek odkryć.<br /> <br /> == Geografia ==<br /> === Położenie i ukształtowanie powierzchni ===<br /> [[Plik:Assurnabal.jpg|300px|thumb|Widok na Góry Assurnabal]]<br /> Tarum położone jest w południowo-wschodniej części [[Kyon]]u, na północnych krańcach regionu tradycyjnie nazywanego [[Wschód (region)|Wschodem]]. Kraj posiada nieciągłą linię brzegową: na wschodzie ma dostęp do [[Wszechocean]]u poprzez [[Zatoka Assańska|Zatokę Assańską]], natomiast na południowym zachodzie &amp;ndash; z [[Morze Panteńskie|Morzem Panteńskim]] poprzez [[Zatoka Kuniecka|Zatokę Kuniecką]]. Wybrzeża zachodnie są znacznie łatwiej dostępne: Zatoka Kuniecka ma pochodzenie deltowo-zalewowe i charakteryzuje się niskimi, zalesionymi brzegami i bardzo sporadycznym występowaniem przykładów zjawiska platformy abrazyjnej. Wraz z przemieszczaniem się na wschód, średnie wysokości rosną, toteż wybrzeże ma charakter raczej klifowy, a skały przybierają charakterystyczny ciemny odcień, świadczący o ich wulkanicznym pochodzeniu.<br /> <br /> Najwyższe góry na terenie Tarum, położone w północno-wschodnich regionach [[Góry Assurnabal]] (Ⲁⲋⲥⲩⲣⲛⲁⲁⲗ), osiągają wysokości nie przekraczające 1&amp;nbsp;800&amp;nbsp;m&amp;nbsp;n.p.m.; najwyższy szczyt kraju, góra [[Pundalmus]] (Ⲡⲩⲛⲇⲁⲗⲙⲩⲥ), mierzy 1&amp;nbsp;769&amp;nbsp;m&amp;nbsp;n.p.m. &amp;ndash; zbliżone wysokości posiadają pozostałe szczyty masywu. W innych regionach dominuje krajobraz pagórkowato-podgórski. Tarum jest krajem o dużym współczynniku lesistości, jednak działalność ludzka związana z uwalnianiem terenu pod uprawy, jak również intensywnie prowadzoną gospodarką drzewną, nie pozostaje bez efektu dla lokalnych ekosystemów.<br /> <br /> Sieć hydrologiczna Tarum jest bardzo rozbudowana, co wprost wynika z ukształtowania terenu i warunków atmosferycznych na terenie kraju. Z tego też powodu mierzenie długości rzek czy potoków jest bardzo trudne &amp;ndash; nie ustalono, która z rzek jest najdłuższa. Bezsprzecznie tytuł królowej rzek należy się rzece [[Esutanus]] (Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲩⲥ), wpadającej do Zatoki Kunieckiej &amp;ndash; chociaż jej źródeł nigdy nie odkryto &amp;ndash; znajdują się najpewniej w bezludnych lasach między Tarum a Erutią, ilość niesionej przez nią wody i rozmiar u ujścia pozwalają stwierdzić, że żadna inna tarejska rzeka nie może się z nią równać.<br /> <br /> === Klimat ===<br /> Praktycznie całe Tarum charakteryzuje się klimatem subtropikalnym wilgotnym (''Cfa'' w klasyfikacji Köppena), przechodzącym w śródziemnomorski (''Csa'') bliżej Zatoki Kunieckiej. Lata są gorące, a zimy raczej łagodne &amp;ndash; śnieg zdarza się wyłącznie w najwyższych partiach Gór Assurnabal, w których występuje silniejszy wpływ klimatu kontynentalnego wilgotnego (''Dfa''). Pora sucha jest krótka, miejscowo zanikająca. Klimat Tarum jest trochę cieplejszy, niż spodziewany na tej szerokości geograficznej, z powodu silnych ciepłych prądów oceanicznych z jednej strony, a z drugiej napływu ciepłych mas powietrza z północy. Średnie roczne temperatury wahają się od 8,1°C w górnych partiach Assurnabalu, przez 17-19°C w rejonach Zatoki Kunieckiej i wybrzeży wschodnich, aż do około 26°C dla centralnych obszarów lasów deszczowych.<br /> <br /> === Bioróżnorodność ===<br /> <br /> == Zobacz też ==<br /> * [[Cesarstwa Tiłoharyno]] &amp;ndash; poprzednie państwo w tym miejscu, które zostało wycofane przez [[User:Henryk Pruthenia|opiekuna conworldu]].<br /> <br /> {{państwa Kyonu}}<br /> [[Kategoria:Państwa Kyonu]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_tarejski&diff=23427 2018-01-27T23:10:37Z

<p>Widsið: /* Tabela odmian */</p> <hr /> <div>{{ język<br /> | kolor = #7851A9 | nazwa = tarejski | nazwa własna = Ⲑⲁⲣⲩ ''Tharu''<br /> | twórca = [[User:Widsið|Widsið]] | rok = 2017-2018 | cel = użytkowanie w conworldzie | wersja = 0.5 | nazwa conworldu = [[Kyon]]<br /> | państwa = [[Tarum]] | regiony = wschodni Kyon | mówiący = bd.<br /> | alfabet = nieopracowany conscript (''in loco'': alfabet koptyjski)<br /> | typologia = fleksyjny niekonkatenatywny&lt;br /&gt;VSO<br /> | klasyfikacja = <br /> '''języki nuweńskie''' (?)<br /> : języki antyponuweńskie<br /> :: tarejski<br /> }}<br /> '''Język tarejski''' (Ⲑⲁⲣⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Tharu epilu'' [{{IPA|ˈtʰɑ.ru e̞ˈpi.lu}}]) &amp;ndash; język o nieustalonej klasyfikacji, powszechnie uważany za członka grupy [[języki nuweńskie|języków nuweńskich]], w której tworzy oddzielną podgrupę ''antyponuweńską''. Tarejski jest językiem urzędowym [[Tarum]], chociaż najprawdopodobniej rozwinął się w innej części świata, skąd do wschodniego Kyonu został zawleczony w wyniku niemożliwej do umieszczenia w czasie wędrówki ludów. Izolacja geopolityczna kraju sprawiła, że jest niemal całkowicie wolny od identyfikowalnego zewnętrznego wpływu, chociaż dzieli kilkanaście leksemów, głównie dotyczących fauny i flory, z językami prymitywnych plemion zamieszkujących otaczające Tarum lasy deszczowe.<br /> <br /> Obecnie można wyróżnić dziewięć dialektów języka tarejskiego, a ich zasięg pokrywa się mniej więcej z podziałem administracyjnym kraju, opartym w dużej mierze o naturalne przeszkody dla rozwoju osadnictwa. Istnieje również odgórnie regulowany język standardowy (Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Assemanu epilu'' „oczyszczony język”), używany przede wszystkim w oficjalnej komunikacji. Tarejski zapisywany jest pismem alfabetycznym nieco przypominającym [[runy nuweńskie]]. Pismo ma charakter alfabetyczny i w dużej mierze dobrze odzwierciedla wymowę, dosyć mocno trzymając się zasady „jeden znak &amp;ndash; jeden dźwięk”. Zarówno słownictwo, jak i niekonkatenatywna morfologia języka są sprowadzalne do [[język pranuweński|pranuweńszczyzny]], ale badania tarejskiego zawsze były utrudnione ze względu na zamknięty charakter Tarum.<br /> <br /> Można przypuszczać, że niedawne otwarcie Tarum na świat w połączeniu z ożywionym zainteresowaniem obcymi kulturami na całym świecie będzie sprzyjało badaniom lokalnej mowy i pozwoli na udzielenie odpowiedzi na wiele pytań, dotyczących zarówno języka, jak i etnogenezy Tarejów.<br /> <br /> == Fonetyka i fonologia ==<br /> Tarejski posiada prosty system dźwiękowy, składający się z ośmiu samogłosek, dwóch półsamogłosek oraz osiemnastu spółgłosek.<br /> === Samogłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; |<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Przednie<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Środkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Tylne<br /> |-<br /> ! Przymknięte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/ ・ ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> |-<br /> ! Średnie<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> ! Otwarte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |}<br /> Tarejski system samogłoskowy wyraźnie ciąży ku większemu przymknięciu, jednocześnie nie przesuwając się wyraźnie ani w przód, ani w tył jamy ustnej. Środkowe przymknięte samogłoski ‹ⲏ› /{{IPA|ɨ}}/ i ‹ⲱ› /{{IPA|ʉ}}/ są nieco bardziej otwarte, niż skrajne ‹ⲓ› /{{IPA|i}}/ i ‹ⲩ› /{{IPA|u}}/. Warto zauważyć, że tylne samogłoski są zawsze zaokrąglone, a przednie &amp;ndash; nigdy. Zaokrąglenie jest wyraźne i skompresowane. Samogłoski nie ulegają redukcji w pozycji nieakcentowanej. Długość samogłoski nie ma fonemicznego znaczenia, chociaż najprawdopodobniej opozycja iloczasowa istniała w przeszłości &amp;ndash; wskazuje na to obecność długich dźwięków we wszystkich pozostałych językach nuweńskich. W tarejskim dyftongi nie występują; ostatni z notowanych jeszcze [[kalendarze Kyonu|300 lat temu]] dyftongów ‹ⲁⲓ› uległ koalescencji do /{{IPA|æ}}/, a w dalszej perspektywie najpewniej zleje się z ‹ⲉ› /{{IPA|e̞}}/, do którego stopniowo zbliża się w wymowie. Ortografia tarejska nie oznacza historycznych dyftongów we współczesnych pismach w myśl zasady o fonemiczności, jednak można je znaleźć w starszych tekstach. <br /> <br /> === Półsamogłoski ===<br /> Tarejski posiada dwie półsamogłoski /{{IPA|j}}/ i /{{IPA|w}}/, zapisywane jak ich samogłoskowe odpowiedniki: ‹ⲓ› oraz ‹ⲩ›. Mają one specjalny status w systemie morfofonemicznym tego języka: mimo że inaczej niż samogłoski nie mogą stanowić jądra sylaby, zdarza się, że rdzenie spółgłoskowe są przez nie dopełniane, tak jakby stanowiły one prawdziwe samogłoski, zachowując jednak swój spółgłoskowy status, tzn. tworząc dodatkowy element spółgłoskowego łańcucha. Dodatkowo, rdzenie w których skład wchodzą półsamogłoski, nazywane są rdzeniami płynnymi i podlegają nieco innym zasadom odmiany.<br /> <br /> === Spółgłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1000px&quot;<br /> |-<br /> ! <br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowo-&lt;br /&gt;-zębowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Dziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Zadziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Podniebienne<br /> |-<br /> ! Nosowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲙ /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲛ /{{IPA|n}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Zwarto-&lt;br /&gt;-wybuchowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲡ /{{IPA|p}}/・ⲫ /{{IPA|pʰ}}/・ⲃ /{{IPA|b}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲧ /{{IPA|t}}/・ⲑ /{{IPA|tʰ}}/・ⲇ /{{IPA|d}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲕ /{{IPA|k}}/・ⲭ /{{IPA|kʰ}}/・ⲅ /{{IPA|g}}/<br /> |-<br /> ! Szczelinowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϥ /{{IPA|f}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲥ /{{IPA|s}}/・ⲍ /{{IPA|z}}/・(ⲋⲥ /{{IPA|sː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϣ /{{IPA|ʃ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϧ /{{IPA|ɣ}}/<br /> |-<br /> ! Drżące<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲣ /{{IPA|r}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Aproksymanty<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲗ /{{IPA|l}}/・(ϯⲗ /{{IPA|lː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |}<br /> Charakterystyczną cechą tarejskiej fonologii jest fonemiczny kontrast między aspirowanymi, nieaspirowanymi i dźwięcznymi spółgłoskami zwartymi, nieobecny w pokrewnych językach. Ponadto, inaczej niż samogłoski, spółgłoski ulegają szeregowi przemian pozycyjnych. <br /> <br /> Status geminat ‹ⲋⲥ› oraz ‹ϯⲗ›, wywodzących się z dawnych zbitek spółgłoskowych *vs oraz *tl &amp;ndash; stąd ich nietypowy zapis &amp;ndash; jest niejasny. Przez Tarejów są one odbierane jako jeden dźwięk i nie rozdziela się ich przy podziale na sylaby: Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ → Ⲁ・ⲋⲥⲉ・ⲙⲁ・ⲛⲩ. Jednocześnie trudno jest wskazać na pary minimalne, które pozwalałyby uznać je za odrębne fonemy. Nieco inaczej traktowane jest ‹ⲛⲛ› [{{IPA|nː}}], często wyraźnie artykulacyjnie rozdzielane na dwa elementy a nie przytrzymane.<br /> <br /> Obserwuje się w tarejskim zjawisko lenicji, w języku standardowym i większości dialektów dotyczy ono jednak wyłącznie dźwięcznych spółgłosek zwartych, które w pozycji między dwiema samogłoskami ulegają frykatywizacji: /{{IPA|b}}/ → [{{IPA|β}}]; /{{IPA|d}}/ → [{{IPA|ð}}]; /{{IPA|g}}/ → [{{IPA|ɣ}}]. Zjawisko to zachodzi także w pozycji międzywyrazowej, tzn. granica wyrazu jest ignorowana. Ponadto, dźwięczne spółgłoski nosowe, szczelinowe i zwarto-wybuchowe ulegają ubezdźwięcznieniu przed spółgłoską bezdźwięczną i w wygłosie, chyba że następne słowo zaczyna się na samogłoskę: wtedy dźwięczność zostaje utrzymana w wypadku spółgłosek nosowych i szczelinowych, a spółgłoski zwarto-wybuchowe zostają poddane lenicji.<br /> <br /> === Budowa sylaby ===<br /> Sylaba w języku tarejskim musi się składać przynajmniej z jednej samogłoski, do której dodatkowo może zostać dostawiony pojedynczy nagłos i podwójny wygłos:<br /> <br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;(C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) V (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) (C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> W pozycji '''C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' może stać dowolna spółgłoska, półsamogłoska, lub geminata ‹ⲋⲥ› albo ‹ϯⲗ›. W pozycjach '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' i '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' nie może się znaleźć geminata, dodatkowo, jeśli w pozycji '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' pojawia się półsamogłoska, sylaba zostaje automatycznie zamknięta. Jeśli sylabę otwierała geminata, pozycja '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' również jest niedostępna.<br /> <br /> Dla celów metrycznych i prozodycznych wyróżnia się cztery rodzaje sylab. Poniższa tabela przedstawia ich nazwy oraz uproszczoną budowę, gdzie G oznacza geminatę, J oznacza półsamogłoskę, a C &amp;ndash; dowolną inną spółgłoskę.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słabsza<br /> | V<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słaba<br /> | CV, VC, JV, VJ<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocna<br /> | CVC, CVJ, JVC, GV<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocniejsza<br /> | CVCC, JVCC, GVC<br /> |}<br /> <br /> === Prozodia ===<br /> Akcent w języku tarejskim pada na przedostatnią sylabę, jest stały i ma charakter dynamiczny. Ze względu na swoją stałą pozycję, nie jest fonemiczny. Akcenty pomocnicze pojawiają się na co drugiej sylabie od końca, jeśli wyraz ma więcej niż trzy sylaby, por. np. Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ [{{IPA|e̞ˌsu.tɑˈnʉr.pɑl}}]. Tarejski jest językiem czasowanym według mor, gdzie sylaby słabsze trwają pół mory, sylaby słabe &amp;ndash; jedną morę, sylaby mocne &amp;ndash; półtorej mory, a sylaby mocniejsze &amp;ndash; dwie mory. Charakteryzuje się też opadającą tonacją, także w pytaniach tak/nie, co może być źródłem nieporozumień.<br /> <br /> == Fleksja ==<br /> === Rzeczownik i przymiotnik ===<br /> Tarejskie rzeczowniki i przymiotniki odmieniają się przez następujące kategorie gramatyczne:<br /> * przypadki &amp;ndash; mianownik, dopełniacz, celownik i biernik,<br /> * stany &amp;ndash; „pusty”, określony i nieokreślony,<br /> * liczby &amp;ndash; pojedyncza i mnoga oraz szczątkowe formy podwójnej.<br /> Ponadto, przymiotniki podlegają odmianie przez rodzaje &amp;ndash; męski, żeński i nijaki &amp;ndash; w uzgodnieniu z rzeczownikiem, który określają. Formą prototypową &amp;ndash; słownikową jest mianownik w stanie pustym w liczbie pojedynczej, w przypadku przymiotnika w rodzaju męskim. Końcówki, które przyjmują poszczególne rzeczowniki i przymiotniki są uzależnione od ostatniego dźwięku lub serii dźwięków, a nie od rodzaju.<br /> <br /> Rzeczowniki i przymiotniki pogrupowane są w klasy deklinacyjne, podzielone na grupy: słabą i mocną. W odmianie słabej przynależność do klasy determinuje długość rdzenia. W odmianie mocnej klasę wyznacza końcówka formy prototypowej. Daje to łącznie dziesięć klas odmiany. Ponadto, istnieją rzeczowniki i przymiotniki nieodmienne, derywowane z rdzeni jednospółgłoskowych (historycznie jedną ze spółgłosek było zwarcie krtaniowe).<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | Klasa&amp;nbsp;→<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Słaba<br /> ! colspan=&quot;24&quot; | Mocna<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Szablon / końcówka&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us, &amp;ndash;is, &amp;ndash;os<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;n<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;m<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;C<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;o<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;u<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;i<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;a<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Przykładowy&lt;br /&gt;rzeczownik&amp;nbsp;→<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲛⲩⲩⲩ}}&lt;br /&gt;''nuwu''&lt;br /&gt;„dziecko”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲁⲙⲁⲓⲁ}}&lt;br /&gt;''mamaya''&lt;br /&gt;„dolina, jar”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲡⲓⲗⲩⲥ}}&lt;br /&gt;''pilus''&lt;br /&gt;„słowo”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲓⲇⲇⲁⲛ}}&lt;br /&gt;''middan''&lt;br /&gt;„dolina”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|Ⲑⲁⲣⲱⲙ}}&lt;br /&gt;''Tharûm''&lt;br /&gt;„[[Tarum]]”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲧ}}&lt;br /&gt;''danat''&lt;br /&gt;„czerń”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟ}}&lt;br /&gt;''assarto''&lt;br /&gt;„brama”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲗⲁⲕⲩ}}&lt;br /&gt;''laku''&lt;br /&gt;„namiot”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲃⲓⲃⲓ}}&lt;br /&gt;''bibi''&lt;br /&gt;„schronienie”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ}}&lt;br /&gt;''zora''&lt;br /&gt;„niebo”<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Typowy rodzaj&lt;br /&gt;rzeczownika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''każdy''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us ''męski'', &amp;ndash;is ''żeński'', &amp;ndash;os ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Rodzaj&lt;br /&gt;przymiotnika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 5%&quot; | Liczba&lt;br /&gt;↓<br /> ! Stan&amp;nbsp;→&lt;br /&gt;Przypadek&amp;nbsp;↓<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ni<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;o<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;oti<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;u<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;it<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;at<br /> |-<br /> ! Dopełniacz<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;ûl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;al<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vsal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ol<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;il<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;al<br /> |-<br /> ! Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;os<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;us<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;is<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;îs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;as<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nun<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;min<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mîn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;on<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otin<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;un<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;in<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;în<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;an<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;3&quot; | Mn.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vyu (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnt<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnta<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;na<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ma<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;mana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idena<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adena<br /> |-<br /> ! Dopełniacz&lt;br /&gt;Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;6&quot; | &amp;ndash;wial&lt;br /&gt;&amp;ndash; yal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vnal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCatal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;owal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;unal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;idil<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;adil<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vnat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vtinat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;manat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idenas<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adenas<br /> |-<br /> |}<br /> &lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;'''Objaśnienie symboli:''' C &amp;mdash; dowolna spółgłoska; J &amp;mdash; dowolna półsamogłoska; V &amp;mdash; dowolna samogłoska; &lt;s&gt;V&lt;/s&gt; &amp;mdash; końcówka powoduje usunięcie samogłoski poprzedzającej wyznacznik deklinacji&lt;/span&gt;<br /> <br /> Przynależność przymiotnika do klasy deklinacyjnej determinuje jego końcówka deklinacyjna w rodzaju męskim. Rozkłada się to w sposób następujący:<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;u, to wtedy w rodzaju żeńskim przyjmie on końcówkę &amp;mdash;i, a w nijakim: &amp;mdash;o,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;n, to tę samą końcówkę będzie on miał w rodzaju nijakim, a w rodzaju żeńskim przybierze końcówkę &amp;mdash;a,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;m, to tę samą końcówkę będzie on miał także w rodzaju żeńskim i nijakim,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest dowolna spółgłoska, to znaczy, że posiada on tylko formy puste, równe w każdym rodzaju i może występować tylko w orzeczniku albo jako element kompozytu przymiotnikowo-rzeczownikowego.<br /> <br /> ===== Nieregularna liczba mnoga rzeczowników =====<br /> Część rzeczowników z różnych względów posiada nieregularne formy liczby mnogiej. W przeważającej części są to pozostałości systemu tworzenia liczby mnogiej niekonkatenatywnej („łamanej”). Rzeczowniki tak tworzone, pomimo mnogiego znaczenia, otrzymują pojedyncze końcówki odmiany przez przypadki. W grupie rzeczowników o takiej odmianie znajdują się:<br /> &lt;div style=&quot;column-count: 3; column-gap: 30px&quot;&gt;<br /> * ''kush'' {{tar|ⲕⲩϣ}} „droga” &amp;mdash; ''akashi'' {{tar|ⲁⲕⲁϣⲓ}} „drogi”<br /> * ''mîr'' {{tar|ⲙⲏⲣ}} „człowiek” &amp;mdash; ''mira'' {{tar|ⲙⲓⲣⲁ}} „ludzie”<br /> * ''nabi'' {{tar|ⲛⲁⲃⲓ}} „parafia” &amp;mdash; ''eneb'' {{tar|ⲉⲛⲉⲃ}} „parafie”<br /> * ''neb'' {{tar|ⲛⲉⲃ}} „ojciec” &amp;mdash; ''naba'' {{tar|ⲛⲁⲃⲁ}} „ojcowie”<br /> * ''shi'' {{tar|ϣⲓ}} „dom” &amp;mdash; ''ashû'' {{tar|ⲁϣⲱ}} „domy”<br /> * ''sînam'' {{tar|ⲥⲏⲛⲁⲙ}} „świątynia” &amp;mdash; ''sanûm'' {{tar|ⲥⲁⲛⲱⲙ}} „świątynie”<br /> * ''tel'' {{tar|ⲧⲉⲗ}} „wieża” &amp;mdash; ''telu'' {{tar|ⲧⲉⲗⲩ}} „wieże”<br /> * ''ummi'' {{tar|ⲩⲙⲙⲓ}} „matka” &amp;mdash; ''yamma'' {{tar|ⲓⲁⲙⲙⲁ}} „matki” <br /> * ''wam'' {{tar|ⲩⲁⲙ}} dzień” &amp;mdash; ''awama'' {{tar|ⲁⲩⲁⲙⲁ}} „dni”<br /> * ''zainab'' {{tar|ⲍⲁⲓⲛⲁⲃ}} „lud, plemię” &amp;mdash; ''zeneb'' {{tar|ⲍⲉⲛⲉⲃ}} „ludy, plemiona”<br /> &lt;/div&gt;<br /> Dodatkowo, części ciała występujące w parach zachowały historyczne formy liczby podwójnej, ale wyłącznie w mianowniku. W pozostałych formach odmieniają się regularnie, zgodnie z klasą deklinacyjną, do której należą.<br /> * ''bus'' {{tar|ⲃⲩⲥ}} „dłoń” &amp;ndash; ''buwa'' {{tar|ⲃⲩⲩⲁ}} „dłonie”<br /> * ''lor'' {{tar|ⲗⲟⲣ}} „oko” &amp;ndash; ''lora'' {{tar|ⲗⲟⲣⲁ}} „oczy”<br /> * ''subis'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲥ}} „ucho” &amp;ndash; ''subia'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲁ}} „uszy”<br /> * ''zeyu'' {{tar|ⲍⲉⲓⲩ}} „stopa” &amp;ndash; ''zeya'' {{tar|ⲍⲉⲓⲁ}} „stopy”<br /> <br /> ===== Inne nieregularności odmiany =====<br /> Rzeczowniki i przymiotniki, które w formie mianownikowej mają taką samą końcówkę, jaką otrzymałyby w innym przypadku, nie podwajają końcówki. Jest to szczególnie prominentna cecha nazw miejscowych zakończonych na &amp;ndash;''al'', których formy mianownika i dopełniacza w licznie pojedynczej są tożsame, ale może dotyczyć każdej innej formy, pogłębiając synkretyzm form przypadkowych.<br /> <br /> Niektóre ożywione rzeczowniki w rodzaju męskim, szczególnie te zakończone na &amp;ndash;''r'', przyjmują końcówki odmiany &amp;ndash;''n'' w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej.<br /> <br /> ==== Określoność ====<br /> Określoność jest oznaczana w tarejskim dodatkowym morfemem, mającym charakter proklitycznego morfemu, dodawanego do każdej grupy (przydawki, podmiotu) w obrębie frazy nominalnej. Morfem ten pierwotnie miał charakter rodzajnikowy, ale rozróżnienie rodzaju zanikło wraz z jego fonetyczną erozją. Morfem jest nieodmienny, posiada jednak kilka form, uzależnionych od kolejnego dźwięku. Proklityczny charakter morfemu oddaje się przez jego zapis ze znakiem rodziału ({{tar|⳿}}) w zapisie tarejskim, bądź z dywizem w transkrypcji.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 450px&quot;<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Otoczenie&lt;br /&gt;fon.<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Forma<br /> ! style=&quot;width: 60%&quot; | Przykład<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed samogł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | id&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲇ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''id-assartoti'' {{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟⲧⲓ||brama}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|l}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | il&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲗ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''il-lakû'' {{tar|ⲓⲗ⳿ⲗⲁⲕⲱ||namiot}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | im&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲙ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''im-mafela'' {{tar|ⲓⲙ⳿ⲙⲁϥⲉⲗⲁ||kropla}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|n}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | in&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲛ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''in-nurpilû'' {{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲩⲣⲡⲓⲗⲱ||urząd}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|s}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | is&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲥ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''is-sanûmi'' {{tar|ⲓⲥ⳿ⲥⲁⲛⲱⲙⲓ||świątynie}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed dowolną inną spółgł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | i&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''i-Tharûmi'' {{tar|ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ||[[Tarum]]}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==== Stopniowanie przymiotnika ====<br /> Tarejski przymiotnik posiada pięć stopni gradacji: pozytyw (stopień „równy”, używany w kontekstach, w których nic nie jest porównywane z niczym), ekwatyw (stopień „równy”, porównywane cechy są takie same), komparatyw (stopień wyższy), superlatyw (stopień „najwyższy”, cecha jest najintensywniejsza wśród porównywanych) oraz absolutyw (stopień „najwyższy”, cecha nie ma sobie równych i jest nieporównywalna z niczym). Przymiotnik stopniuje się w języku tarejskim zazwyczaj przy pomocy infiksu, który oddziela temat od wyznaczającej przynależność deklinacyjną końcówki. Wyjątkiem są przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na &amp;ndash;''m'', które przy stopniowaniu zmieniają przynależność klasową, przybierając końcówki deklinacji &amp;ndash;u. Ponadto, przymiotnik ''dobry'' posiada część form supletywnych, a przymiotniki ''zły'', ''ciemny'' oraz ''jasny'' posiadają niekonkatenatywne formy odmiany.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 750px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Pozytyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Ekwatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Komparatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Superlatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Absolutyw<br /> |-<br /> ! I &amp;ndash;u; &amp;ndash;i; &amp;ndash;o<br /> | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | (= forma podstawowa)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁⲛ–|–an–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣ–|–ush–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲋⲥ–|–iss–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲛ–|–in–}}<br /> |-<br /> ! II &amp;ndash;n; &amp;ndash;a; &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲇⲁ–|–(a)da–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ϣⲁ–|–(a)sha–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁⲋ)ⲥⲁ–|–(as)sa–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲛⲁ–|–(a)na–}}<br /> |-<br /> ! III &amp;ndash;m; &amp;ndash;m; &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲙⲩ, –ⲩⲙⲓ, –ⲩⲙⲟ|–umu, –umi, –umo}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣⲩ, –ⲩϣⲓ, –ⲩϣⲟ|–ushu, –ushi, –usho}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲋⲥⲩ, –ⲩⲋⲥⲓ, –ⲩⲋⲥⲟ|–ussu, –ussi, –usso}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲛⲩ, –ⲩⲛⲓ, –ⲩⲛⲟ|–unu, –uni, –uno}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> === Kopula i zaimek osobowy podmiotu ===<br /> Funkcja kopuli i zaimka osobowego podmiotu nie jest w języku tarejskim rozdzielna. Wcześniejsze formy rozwoju języka rozróżniały jeszcze formy sprzężone zaimek-kopula i formy rodzielne, używane gdy podmiot był wyrażony inaczej, niż przy pomocy zaimka w mianowniku. Rozróżnienie nie utrzymało się jednak w żadnym z dialektów. Jako że kopula nie jest formalnie czasownikiem, nie podlega odmianie przez czasy i tryby &amp;ndash; kontekst lub dodatkowe słowa funkcyjne, takie jak przyimki czy partykuły, podpowiadają właściwe znaczenie.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Liczba →<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Pojedyncza<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Mnoga<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15px&quot; | Osoba ↓<br /> ! style=&quot;width: 35px&quot; | Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> | {{tar|ϩⲏⲗ|hîl}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲣ|mir}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲙⲟⲗ|mol}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲣ|mer}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | {{tar|ⲍⲓⲗⲩ|zilu}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;5&quot; | 3.<br /> ! rodz. m.<br /> | {{tar|ϧⲓⲣ|hir}}<br /> | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> |-<br /> ! rodz. ż.<br /> | {{tar|ⲡⲓ|pi}}<br /> | {{tar|ⲡⲩⲣ|pur}}<br /> |-<br /> ! rodz. n.<br /> | {{tar|ϩⲩ|hu}}<br /> | {{tar|ϩⲩⲙ|hum}}<br /> |-<br /> ! brak rodzaju<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙ|sum}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗ|sul}}<br /> |-<br /> ! podmiot celownikowy<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲱⲣ|ûr}}<br /> |}<br /> <br /> Wszystkie formy kopulatywne niosą ze sobą zarówno znaczenie zaimka osobowego podmiotu, jak i czasownika „być” w znaczeniu „istnieć, egzystować”. W zależności od kontekstu, moze więc wyraz {{tar|ⲡⲓ|pi}} oznaczać: „ona” (jeśli po nim następuje kolejny czasownik), „jest” (jeśli podmiot wyrażony jest rzeczownikiem) lub „ona jest” (jeśli w zdaniu nie występuje inny podmiot ani orzeczenie). W praktyce dwa pierwsze użycia stają się stopniowo coraz rzadsze &amp;ndash; pierwsze w wyniku inkorporacji zaimka osobowego jako prefiksu koniugacyjnego (co powoduje nieprawidłową z punktu widzenia np. gramatyki polskiej redundancję typu *''ona ona śpi''), a drugie przez wzgląd na to, że „być” jest w tarejskim domyślnym orzeczeniem, więc nie ma potrzeby jego wyrażania w mowie ani na piśmie (podobnie jak np. w języku rosyjskim).<br /> <br /> Specyfiką tarejskiej gramatyki jest forma „bezrodzajowa” kopuli. Gramatyki tarejskie nazywają tę formę „wszystkorodzajową”, ponieważ używa się jej kiedy nie jesteśmy w stanie określić rodzaju gramatycznego rzeczy czy osoby, o której jest mowa, kiedy ten rodzaj jest nieistotny, albo &amp;ndash; w przypadku grupy ludzi lub rzeczy &amp;ndash; kiedy należą one do więcej niż jednego rodzaju. <br /> <br /> Forma {{tar|ⲱⲣ|ûr}}, niejako w kontraście do pozostałych, jest niepomijalna, kiedy podmiot wyrażony jest celownikiem.<br /> <br /> === Zaimki osobowe ===<br /> Chociaż zaimki osobowe w formie mianownikowej nie istnieją, tarejski posiada szereg form zależnych, w tym część reliktowych form sprzężonych, używanych wyłącznie w złożeniach z przyimkami. Zzaimki w dopełniaczu, celowniku i bierniku mają także formy akcentowane i nieakcentowane o różnych funkcjach.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Przypadek →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Dopełniacz<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Celownik<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Biernik<br /> ! Ablatyw<br /> ! Allatyw<br /> ! Komitatyw<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Forma →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}}<br /> | {{tar|ⲱⲙ|ûm}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲙ|(a)m}}<br /> | {{tar|ⲩϣⲓ|ushi}}<br /> | {{tar|ⲱϣ|ûsh}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϣ|(a)sh}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲇⲁ|mada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁ|ma}}<br /> | {{tar|ⲙⲓϧⲁ|miha}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲙⲁ|mima}}<br /> | {{tar|ⲙⲉ|me}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲩⲣⲁⲗ|ural}}<br /> | {{tar|ⲩⲣⲓ|uri}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲗ|ral}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲩⲣϣⲓ|urshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲣ|shûr}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲇⲁ|rada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲣⲁ|ra}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲣⲟ(ⲛ)|ro(n)}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲥⲩ|usu}}<br /> | {{tar|ⲱⲥ|ûs}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲥ|(a)s}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲓ|si}}<br /> | {{tar|(ⲓ)ⲥ|(i)s}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲇⲁ|sada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲁ|sa}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲁ|sua}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙⲁ|suma}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ|se}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥⲩ|masu}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁϣⲓ|mashi}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲛⲁⲗ|unal}}<br /> | {{tar|ⲩⲛⲓ|uni}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲗ|nal}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲱϣⲓ|nûshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲛ|shûn}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲇⲁ|nada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲁ|na}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲛⲟ(ⲛ)|no(n)}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲱⲛ|zûn}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ϩⲟⲥ|hos}}<br /> | {{tar|ϩⲱ|hû}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϩ|(a)h}}<br /> | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲏ|hî}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲇⲁ|hada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲁ|ha}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ϩ|(î)h}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲩⲥ|nus}}<br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ⲛ|(î)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲩϣ|hush}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲱⲗ|sûl}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲁϣⲓ|sashi}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲇⲁ|suda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲩ|su}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | mn.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲁⲗ|nûmal}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲓ|nûmi}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙ|nûm}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲥⲓ|ansi}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛⲥ|(a)ns}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲩⲙⲇⲁ|anumda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲩⲗ|napul}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲓ|napi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲡⲓ|anpi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲓⲥⲁ|anisa}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲓⲥ|nis}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲉⲗⲁ|gela}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲓϣⲓ|gishi}}<br /> | {{tar|ⲅⲉⲇⲁ|geda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲅⲁ|ga}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲁⲥⲁ|nasa}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϣⲁϣⲓ|shashi}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲉⲇⲁ|seda}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> Brak danej formy, oznaczony w tabeli pauzą (&amp;mdash;), wskazuje na użycie pełnej formy (jeśli dostępna), lub formy sprzężonej przypadka wymaganego przez rekcję standardową &amp;ndash; np. dla komitatywu będzie to dopełniacz.<br /> <br /> Tarejski nie posiada zaimków czy przymiotników dzierżawczych. W ich miejsce korzysta się z postponowanej konstrukcji komitatywnej z przyimkiem {{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu|do}} i odpowiednią formą sprzężoną: dopełniaczową lub komitatywną, jeśli istnieje:<br /> <br /> &lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 40px&quot;&gt;<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲙⲉ|insume|mój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲣⲟ|insuro|nasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲥⲉ|insuse|twój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲙⲁⲥ|insu mas|Pana, Pani}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲟ|insuno|wasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲍⲟⲛ|insu zon|Państwa}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱϩ|insûh|jego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱⲛ|insûn|jej}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩϩⲁⲗ|insuhal|tego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲋⲥⲩⲗ|inssul|jego, jej, tego}} (w praktyce często używany w znaczeniu „czyjś, kogoś, obojętnie kogo”)<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲱⲙ|insunûm|ich, mężczyzn}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲡ|insunap|ich, kobiet}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲅⲉⲗⲁ|insugela|ich, rzeczy, zwierząt, itp.}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲥⲁ|insunasa|ich, obojętnie kogo}} (rzadko używany)<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> === Partykuły deiktyczne ===<br /> Zaimki wskazujące w tarejskim wyewoluowały w nieodmienne partykuły deiktyczne. Pozwalają one na czterostopniową identyfikację położenia obiektu, o którym mowa: „ten” &amp;ndash; „ten (trochę dalej)” &amp;ndash; „tamten (trochę bliżej)” &amp;ndash; „tamten”. Znaczenie każdej partykuły uzależnione jest od tego, czy stojąca za nią grupa nominalna jest w formie określonej czy w nieokreślonej. Dodatkowo, użycie formy pustej pozwala na oddanie znaczeń „ten” i „tamten” bez kontrastowania obiektów względem siebie.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 560px&quot; <br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Liczba<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Rodzaj<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (I)&lt;br /&gt;„ten”<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień II<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień III<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień IV<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień V<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (VI)&lt;br /&gt;„tamten”<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mn.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma pusta<br /> |}<br /> <br /> === Liczebnik ===<br /> Tarejski posiada dziesiętny system liczebnikowy. Liczebniki główne nie odmieniają się przez rodzaj, liczebniki porządkowe natomiast posiadają formy męskie, żeńskie i nijakie. Jako że derywacja form dla rodzaju żeńskiego i nijakiego jest przewidywalna, w tabeli poniżej przedstawione zostaną tylko liczebniki porządkowe w rodzaju męskim.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 1050px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 1<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|Ⲁ}}<br /> | {{tar|ⲩⲉ|we}}<br /> | {{tar|ⲧⲁⲃⲩ|tabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 11<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲀ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲩⲉ|mûtwe}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲧⲁⲃⲩ|pammûttabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 30<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲃⲁ|maba}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲁⲃⲩ|pammabu}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> ! {{tar|Ⲃ}}<br /> | {{tar|ⲥⲓⲛⲁ|sina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲓⲛⲩ|pamsinu}}<br /> ! 12<br /> ! {{tar|ⲒⲂ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲁ|mûssina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲩ|pammûssinu}}<br /> ! 40<br /> ! {{tar|ⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲓⲙⲓ|khimi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲓⲙⲩ|pamkhimu}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> ! {{tar|Ⲅ}}<br /> | {{tar|ϣⲩⲛⲇ|shund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩⲛⲇⲩ|pamshundu}}<br /> ! 13<br /> ! {{tar|ⲒⲄ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇ|mûtshund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇⲩ|pammûtshundu}}<br /> ! 50<br /> ! {{tar|Ⲕ}}<br /> | {{tar|ⲧⲟ|to}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲧⲟⲧⲩ|pamtotu}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> ! {{tar|Ⲇ}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲛⲧ|fant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϥⲁⲛⲧⲩ|pamfantu}}<br /> ! 14<br /> ! {{tar|ⲒⲆ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧ|mûtfant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧⲩ|pammûtfantu}}<br /> ! 60<br /> ! {{tar|ⲔⲒ}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲥⲓ|sasi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲁⲥⲩ|pamsasu}}<br /> |-<br /> ! 5<br /> ! {{tar|Ⲉ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲓⲁ|diya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲓⲩ|pamdiyu}}<br /> ! 15<br /> ! {{tar|ⲒⲈ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲇⲓⲓⲁ|mûdiya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲇⲓⲓⲩ|pammûdiyu}}<br /> ! 70<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ϣⲩϥⲩ|shufu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩϥⲩ|pamshufu}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> ! {{tar|Ⲋ}}<br /> | {{tar|ⲥⲟⲓⲁ|soya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲟⲓⲩ|pamsoyu}}<br /> ! 16<br /> ! {{tar|ⲒⲊ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲁ|mûssoya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲩ|pammûssoyu}}<br /> ! 80<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲉⲙⲩ|khemu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲉⲙⲩ|pamkhemu}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> ! {{tar|Ⲍ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲛ|shan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙmϣⲁⲛⲩ|pamshanu}}<br /> ! 17<br /> ! {{tar|ⲒⲌ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲁⲛ|mûtshan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲁⲛⲩ|pammûtshanu}}<br /> ! 90<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲥⲩ|pasu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲡⲁⲥⲩ|pampasu}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> ! {{tar|Ⲏ}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲙ|kham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲁⲙⲩ|pamkhamu}}<br /> ! 18<br /> ! {{tar|ⲒⲎ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲕⲭⲁⲙ|mûkkham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲕⲭⲁⲙⲩ|pammûkkhamu}}<br /> ! 100<br /> ! {{tar|Ⲗ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲇⲁ|shada}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲁⲇⲩ|pamshadu}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> ! {{tar|Ⲑ}}<br /> | {{tar|ⲁⲥⲓⲧ|asit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲁⲥⲓⲧⲩ|pamasitu}}<br /> ! 19<br /> ! {{tar|ⲒⲐ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧ|mûtasit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧⲩ|pammûtasitu}}<br /> ! 500<br /> ! {{tar|Ⲙ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲋⲥⲁ|dissa}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲋⲥⲩ|pamdissu}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> ! {{tar|Ⲓ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧ|mût}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲩ|pammûtu}}<br /> ! 20<br /> ! {{tar|ⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲓⲁⲧ|yat}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲓⲁⲧⲩ|pamyatu}}<br /> ! 1000<br /> ! {{tar|Ⲛ}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϩⲁⲗⲩ|pamhalu}}<br /> |}<br /> <br /> === Czasownik ===<br /> Tarejski czasownik posiada dość skomplikowaną odmianę. Czasowniki pogrupowane są w dwanaście klas odmiany, definiowanych według długości rdzenia oraz wygłosu bezokolicznika „nieograniczonego” i odmieniają się przez:<br /> * duratywność (tzw. czasy „ograniczone” i „nieograniczone”),<br /> * czas (teraźniejszy I, teraźniejszy II, przyszły I, przyszły II, przeszły I, przeszły II),<br /> * tryb (oznajmujący, łączący, rozkazujący),<br /> * stronę (czynna, bierna, zwrotna),<br /> * liczbę (pojedyncza, mnoga),<br /> * osobę (1., 2., 3.),<br /> ** w drugiej osobie posiada formę formalną i nieformalną,<br /> ** w trzeciej osobie posiada formy dla wszystkich rodzajów i bezrodzajową.<br /> Dodatkowo, istnieją formy bezosobowe:<br /> * imiesłowy (czynny i bierny, odmieniają się jak przymiotniki),<br /> * bezokoliczniki („nieograniczony” i „ograniczony”),<br /> * supinum.<br /> Oprócz odmian regularnych, istnieje szereg czasowników nieregularnych, które mają odmianę supletywną lub defektywną, a także takich, które w strukturze głębokiej można uznać za regularne, ale w strukturze powierzchniowej uchodzą za nieregularne z powodu zmian fonetycznych.<br /> <br /> ==== Klasy odmiany ====<br /> Klasy odmiany czasownika tarejskiego uzależnione są od budowy bezokolicznika nieograniczonego. Bezokolicznik ten może przybrać jeden z siedmiu szablonów budowy rdzenia, oraz jedną z czterech końcówek determinujących odmianę. Przedstawia to tabela poniżej.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 500px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; | Grupa<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | Szablon<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | Końcówka<br /> ! style=&quot;width: 250px&quot; | Przykładowe czasowniki<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mocna<br /> ! 1<br /> | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-J&lt;br /&gt;CC-J<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲓⲩ|meyu|pływać}}, {{tar|ⲣⲁⲩⲩ|rawu|gonić}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲓⲓ|bayi|układać}}, {{tar|ⲗⲉⲩⲓ|lewi|kupować}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C-J<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩ|famayu|pielgrzymować}}, {{tar|ⲍⲉⲛⲇⲁⲓⲩ|zendayu|kraść}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓ|khartawi|zaczynać}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | Słaba<br /> ! 5<br /> | rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C&lt;br /&gt;CC-C&lt;br /&gt;C-CC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁ|–a}}<br /> | {{tar|ⲅⲓϥⲁ|gifa|sądzić}}, {{tar|ⲁⲋⲥⲉⲙⲁ|assema|poprawiać}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲉ|–e}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲧⲉ|rete|chwalić}}, {{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉ|kasse|siadać}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲧⲁϯⲗⲩ|tallu|mierzyć}}, {{tar|ⲑⲉⲙⲩ|themu|dzielić}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲣⲏⲛⲓ|rîni|zgniatać}}, {{tar|ⲡⲓⲗⲓ|pili|mówić}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> | rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C-C<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁ|–a}}<br /> | {{tar|ⲇⲁⲇⲉⲛⲁ|dadena|sciemniać się}}, {{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|ekharema|handlować}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲉ|–e}}<br /> | {{tar|ϥⲟⲃⲁⲙⲉ|fobame|stawić czoła}}, {{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉ|sarane|oddzielać}}<br /> |-<br /> ! 11<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲉⲭⲛⲁⲧⲩ|ekhnatu|przysięgać}}, {{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩ|perinu|uciekać}}<br /> |-<br /> ! 12<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓ|suledi|trwać}}, {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲥⲓ|redasi|uciszać}}<br /> |-<br /> |}<br /> Podział na grupę słabą i mocną dotyczy dalszej filozofii odmiany: podczas gdy czasowniki krótkordzeniowe, „mocne”, charakteryzują się wymianą samogłoski rdzennej w poszczególnych formach, a końcówki gramatyczne są w nich mocno zredukowane, czasowniki „słabe” opierają się wyłącznie na prefiksach osobowych, augmentacji i końcówkach. Czasem mówi się, że czasowniki nieregularne tworzą dodatkową, 13. klasę odmiany. Nieregularności w odmianie mają różną naturę &amp;ndash; powszechne jest występowanie zarówno cech odmiany słabej, jak i mocnej (w różnych kombinacjach), jak również wynikający z fonetycznej erozji supletywizm.<br /> <br /> ==== Formy bezosobowe ====<br /> Za podstawowe, słownikowe formy czasownika tarejskiego uważa się: bezokolicznik ograniczony, bezokolicznik nieograniczony oraz supinum. Ponadto, istnieją inne formy bezosobowe, które derywuje się od tych trzech form:<br /> * od bezokolicznika nieograniczonego &amp;ndash; bezokolicznik strony biernej procesu,<br /> * od bezokolicznika ograniczonego &amp;ndash; bezokolicznik strony biernej stanu, bezokolicznik strony zwrotnej,<br /> * od supinum &amp;ndash; imiesłów współczesny czynny, imiesłów uprzedni czynny, imiesłów uprzedni czynny, imiesłów uprzedni bierny.<br /> Bezokoliczniki: ograniczony oraz nieograniczony są także podstawami do tworzenia osobowych form czasownika. Tabela poniżej przedstawia przegląd form bezosobowych.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Klasa →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 1.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 4.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 5.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 6.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 7.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 8.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 9.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 10.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 11.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 12.<br /> |-<br /> ! Forma ↓<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik nieograniczony<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲉⲓⲩ|meyu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲉⲩⲓ|lewi}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩ|famayu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓ|khartawi}}<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲁ|gifa}}<br /> | '''{{tar|–ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉ|kasse}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲩ|themu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲓ|pili}}<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|ekharema}}<br /> | '''{{tar|–ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉ|sarane}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩ|perinu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓ|suledi}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik strony biernej procesu<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲱⲣ|–utûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲉⲓⲩⲧⲱⲣ|meyutûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲱⲣ|–itûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲉⲩⲓⲧⲱⲣ|lewitûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲱⲣ|–utûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩⲧⲱⲣ|famayutûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲱⲣ|–itûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓⲧⲱⲣ|khartawitûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲉⲣ|–ater}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲁⲧⲉⲣ|gifater}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲧⲉⲣ|–eter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲧⲉⲣ|kasseter}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲉⲣ|–uter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲩⲧⲉⲣ|themuter}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲉⲣ|–iter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲓⲧⲉⲣ|piliter}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲉⲣ|–ater}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲉⲣ|ekharemater}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲧⲉⲣ|–eter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉⲧⲉⲣ|saraneter}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲉⲣ|–uter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩⲧⲉⲣ|perinuter}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲉⲣ|–iter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲧⲉⲣ|sulediter}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik ograniczony<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛ|¨–ûn}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲟⲓⲱⲛ|moyûn}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛ|¨–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲟⲩⲁⲓⲛ|lowain}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛ|¨–ûn}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲓⲱⲛ|famaiyûn}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛ|¨–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲓⲩⲁⲓⲛ|khartaiwain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲟⲛ|gifon}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛ|–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲓⲛ|kassain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲟⲛ|themon}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛ|–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲁⲓⲛ|pilain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲟⲛ|ekharemon}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛ|–in}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲓⲛ|saranin}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲟⲛ|perinon}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛ|–in}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲛ|suledin}}<br /> <br /> |-<br /> ! Bezokolicznik strony biernej stanu<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛⲧⲩ|¨–ûntu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲟⲓⲱⲛⲧⲩ|moyûntu}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛⲧⲉ|¨–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲟⲩⲁⲓⲛⲧⲉ|lowainte}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛⲧⲩ|¨–ûntu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲓⲱⲛⲧⲩ|famaiyûntu}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛⲧⲉ|¨–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲓⲩⲁⲓⲛⲧⲉ|khartaiwainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲟⲛⲧⲁ|gifonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛⲧⲉ|–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲓⲛⲧⲉ|kassainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲟⲛⲧⲁ|themonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛⲧⲉ|–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲁⲓⲛⲧⲉ|pilainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲟⲛⲧⲁ|ekharemonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛⲧⲁ|–inta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲓⲛⲧⲁ|saraninta}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲟⲛⲧⲁ|perinonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛⲧⲁ|–inta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲛⲧⲁ|suledinta}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik strony zwrotnej<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲥ|¨–ûs}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲟⲓⲱⲥ|moyûs}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲥ|¨–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲟⲩⲁⲓⲥ|lowais}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲥ|¨–ûs}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲓⲱⲥ|famaiyûs}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲥ|v–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲓⲩⲁⲓⲥ|khartaiwais}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲟⲥ|gifos}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲥ|–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲓⲥ|kassais}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲟⲥ|themos}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲥ|–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲁⲓⲥ|pilais}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲟⲥ|ekharemos}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲥ|–is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲓⲥ|saranis}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲟⲥ|perinos}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲥ|–is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲥ|suledis}}<br /> |-<br /> ! Supinum<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲩ|^–tu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩ|miytu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲓ|^–ti}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓ|liwti}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲩ|^–su}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩ|fomoysu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲓ|^–si}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓ|khortowsi}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁ|–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲛⲁ|gifna}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉ|–ne}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲥⲛⲉ|kasne}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩ|–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲛⲩ|themnu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓ|–ni}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲛⲓ|pilni}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁ|–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁ|ekharemna}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉ|–ne}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉ|saranne}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩ|–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩ|perinnu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓ|–ni}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓ|suledni}}<br /> |-<br /> ! Imiesłów współczesny czynny<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲩⲡⲩ|^–tupu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩ|miytupu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲓⲡⲩ|^–tipu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓ|liwtipu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲩϥⲩ|^–su}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩϥⲩ|fomoysufu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲓϥⲩ|^–si}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓ|khortowsifu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁⲙ|–nam}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲛⲁ|gifnam}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉⲙ|–nem}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲥⲛⲉ|kasnem}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩⲙ|–num}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲛⲩ|themnum}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓⲙ|–nim}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲛⲓ|pilnim}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁⲙ|–nam}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁ|ekharemnam}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉⲙ|–nem}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉ|sarannem}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩⲙ|–num}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩ|perinnum}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓⲙ|–nim}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓ|sulednim}}<br /> |-<br /> ! Imiesłów współczesny bierny<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲩⲋⲥⲩ|^–tussu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩⲋⲥⲩ|miytussu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲓⲋⲥⲩ|^–tissu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓⲋⲥⲩ|liwtissu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲩⲋⲥⲩ|^–sussu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩⲋⲥⲩ|fomoysussu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲓⲋⲥⲩ|^–sissu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓⲋⲥⲩ|khortowsissu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁⲙⲥⲩ|–namsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲛⲁⲙⲥⲩ|gifnamsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉⲙⲥⲩ|–nemsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲥⲛⲉⲙⲥⲩ|kasnemsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩⲙⲥⲩ|–numsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲛⲩⲙⲥⲩ|themnumsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓⲙⲥⲩ|–nimsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲛⲓⲙⲥⲩ|pilnimsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁⲙⲥⲩ|–namsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁⲙⲥⲩ|ekharemnamsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉⲙⲥⲩ|–nemsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉⲙⲥⲩ|sarannemsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩⲙⲥⲩ|–numsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩⲙⲥⲩ|perinnumsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓⲙⲥⲩ|–nimsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓⲙⲥⲩ|sulednimsu}}<br /> |-<br /> ! Imiesłów uprzedni czynny<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲩϯⲗⲩⲛ|^–tullun}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩϯⲗⲩⲛ|miytullun}}<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲓϯⲗⲩⲛ|^–tillun}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓϯⲗⲩⲛ|liwtillun}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲩϯⲗⲩⲛ|^–sullun}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩϯⲗⲩⲛ|fomoysullun}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲓϯⲗⲩⲛ|^–sillun}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓϯⲗⲩⲛ|khortowsillun}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁⲛⲩ|a–nanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲅⲓϥⲛⲁⲛⲩ|agifnanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲉⲛⲩ|a–nenu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲥⲛⲉⲛⲩ|akasnenu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩⲛⲩ|a–nunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲑⲉⲙⲛⲩⲛⲩ|athemnunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲓⲛⲩ|a–ninu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲡⲓⲗⲛⲓⲛⲩ|apilninu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁⲛⲩ|a–nanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁⲛⲩ|akharemnanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲉⲛⲩ|a–nenu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉⲛⲩ|asarannenu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩⲛⲩ|a–nunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩⲛⲩ|aperinnunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲓⲛⲩ|a–ninu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓⲛⲩ|asuledninu}}<br /> |-<br /> ! Imiesłów uprzedni bierny<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲩⲗⲑⲩ|^–tulthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩⲗⲑⲩ|miytulthu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲓⲗⲑⲩ|^–tilthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓⲗⲑⲩ|liwtilthu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲩⲗⲑⲩ|^–sulthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩⲗⲑⲩ|fomoysulthu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲓⲗⲑⲩ|^–silthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓⲗⲑⲩ|khortowsilthu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁⲑⲩ|a–nathu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲅⲓϥⲛⲁⲑⲩ|agifnathu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲉⲑⲩ|a–nethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲥⲛⲉⲑⲩ|akasnethu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩⲑⲩ|a–nuthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲑⲉⲙⲛⲩⲑⲩ|athemnuthu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲓⲑⲩ|a–nithu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲡⲓⲗⲛⲓⲑⲩ|apilnithu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁⲑⲩ|a–nathu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁⲑⲩ|akharemnathu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲉⲑⲩ|a–nethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉⲑⲩ|asarannethu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩⲑⲩ|a–nuthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩⲑⲩ|aperinnuthu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲓⲑⲩ|a–nithu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓⲑⲩ|asulednithu}}<br /> |}<br /> <br /> ==== Formy osobowe ====<br /> Formy osobowe czasownika tarejskiego tylko w odmianie mocnej częściowo sprowadzają się do pranuweńskich odmian czasownika &amp;ndash; odmiana słaba ma najprawdopodobniej genezę aglutynacyjną. Budowa wszystkich form osobowych opiera się na następującym schemacie zasadniczym:<br /> : '''[p]+ [a]+ [t] +[c] +[s] +[o]<br /> w którym:<br /> : [t] oznacza temat czasownika: rdzeń spółgłoskowy uzupełniony o kontur samogłoskowy,<br /> : [p]+ oznacza prefigowany zaimek osobowy, pozostałość dawniej niezależnych form mianownikowych,<br /> : [a]+ oznacza augmentację,<br /> : +[c] oznacza wykładnik czasu gramatycznego,<br /> : +[s] oznacza wykładnik strony,<br /> : +[o] oznacza wykładnik osoby.<br /> Zmiany fonetyczne na przestrzeni dziejów zatarły niektóre elementy &amp;ndash; wykładniki osoby uległy szczególnie silnej redukcji w formach mocnych przez relatywną bliskość spełniającego podobną funkcję i niosącego tę samą informację gramatyczną prefigowanego zaimka. Augmentacja pojawia się tylko w formach słabych, w których w wielu formach całkowicie zastąpiła wykładnik czasu przeszłego.<br /> <br /> Przy derywacji nowych czasowników za pomocą prefiksu, obowiązuje zasada że prefiks łączy się w niepodzielną całość z tematem, a więc zajmuje pozycję po zaimku prefigowanym i augmentacji. <br /> <br /> &lt;!---<br /> ===== Czasy ograniczone =====<br /> Formy ograniczone występują w czasach: teraźniejszym I (''praesens prompta''), przeszłym I (''praeteritum perfectum'') i przyszłym I (''futurum perfectum''). Oznaczają one działania rozgrywające się w danym punkcie czasowym i albo poza niego nie wykraczające (przeszły I i przyszły I), albo gdy ich aspekt habitualny czy duratywny nie ma znaczenia, a opisywany jest aktualny stan rzeczy (teraźniejszy). Formy odmiany czasów ograniczonych derywowane są z bezokolicznika ograniczonego, który stanowi także podstawę do przypisania czasownika do klasy odmiany.<br /> <br /> ===== Czasy nieograniczone =====<br /> Formy nieograniczone występują w czasach: teraźniejszym II (''praesens indefinita''), przeszłym II (''praeteritum imperfectum'') i przyszłym II (''futurum imperfectum''). Oznaczają one wydarzenia pozbawione ram czasowych, dziejące się w przeszłości, teraźniejszości lub przyszłości. Płynność tych form czasowych sprawia, że niejednokrotnie możliwe jest ich użycie zamienne celem podkreślenia innego elementu wypowiedzi, pod warunkiem, że kontekst jest jasny lub dookreślony odpowiednimi zaimkami. Formy czasów nieograniczonych derywowane są z bezokolicznika nieograniczonego.<br /> ---&gt;<br /> [[Kategoria:Języki Kyonu|Tarejski]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_tarejski&diff=23426 2018-01-27T00:37:30Z

<p>Widsið: /* Formy osobowe */</p> <hr /> <div>{{ język<br /> | kolor = #7851A9 | nazwa = tarejski | nazwa własna = Ⲑⲁⲣⲩ ''Tharu''<br /> | twórca = [[User:Widsið|Widsið]] | rok = 2017-2018 | cel = użytkowanie w conworldzie | wersja = 0.5 | nazwa conworldu = [[Kyon]]<br /> | państwa = [[Tarum]] | regiony = wschodni Kyon | mówiący = bd.<br /> | alfabet = nieopracowany conscript (''in loco'': alfabet koptyjski)<br /> | typologia = fleksyjny niekonkatenatywny&lt;br /&gt;VSO<br /> | klasyfikacja = <br /> '''języki nuweńskie''' (?)<br /> : języki antyponuweńskie<br /> :: tarejski<br /> }}<br /> '''Język tarejski''' (Ⲑⲁⲣⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Tharu epilu'' [{{IPA|ˈtʰɑ.ru e̞ˈpi.lu}}]) &amp;ndash; język o nieustalonej klasyfikacji, powszechnie uważany za członka grupy [[języki nuweńskie|języków nuweńskich]], w której tworzy oddzielną podgrupę ''antyponuweńską''. Tarejski jest językiem urzędowym [[Tarum]], chociaż najprawdopodobniej rozwinął się w innej części świata, skąd do wschodniego Kyonu został zawleczony w wyniku niemożliwej do umieszczenia w czasie wędrówki ludów. Izolacja geopolityczna kraju sprawiła, że jest niemal całkowicie wolny od identyfikowalnego zewnętrznego wpływu, chociaż dzieli kilkanaście leksemów, głównie dotyczących fauny i flory, z językami prymitywnych plemion zamieszkujących otaczające Tarum lasy deszczowe.<br /> <br /> Obecnie można wyróżnić dziewięć dialektów języka tarejskiego, a ich zasięg pokrywa się mniej więcej z podziałem administracyjnym kraju, opartym w dużej mierze o naturalne przeszkody dla rozwoju osadnictwa. Istnieje również odgórnie regulowany język standardowy (Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Assemanu epilu'' „oczyszczony język”), używany przede wszystkim w oficjalnej komunikacji. Tarejski zapisywany jest pismem alfabetycznym nieco przypominającym [[runy nuweńskie]]. Pismo ma charakter alfabetyczny i w dużej mierze dobrze odzwierciedla wymowę, dosyć mocno trzymając się zasady „jeden znak &amp;ndash; jeden dźwięk”. Zarówno słownictwo, jak i niekonkatenatywna morfologia języka są sprowadzalne do [[język pranuweński|pranuweńszczyzny]], ale badania tarejskiego zawsze były utrudnione ze względu na zamknięty charakter Tarum.<br /> <br /> Można przypuszczać, że niedawne otwarcie Tarum na świat w połączeniu z ożywionym zainteresowaniem obcymi kulturami na całym świecie będzie sprzyjało badaniom lokalnej mowy i pozwoli na udzielenie odpowiedzi na wiele pytań, dotyczących zarówno języka, jak i etnogenezy Tarejów.<br /> <br /> == Fonetyka i fonologia ==<br /> Tarejski posiada prosty system dźwiękowy, składający się z ośmiu samogłosek, dwóch półsamogłosek oraz osiemnastu spółgłosek.<br /> === Samogłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; |<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Przednie<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Środkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Tylne<br /> |-<br /> ! Przymknięte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/ ・ ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> |-<br /> ! Średnie<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> ! Otwarte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |}<br /> Tarejski system samogłoskowy wyraźnie ciąży ku większemu przymknięciu, jednocześnie nie przesuwając się wyraźnie ani w przód, ani w tył jamy ustnej. Środkowe przymknięte samogłoski ‹ⲏ› /{{IPA|ɨ}}/ i ‹ⲱ› /{{IPA|ʉ}}/ są nieco bardziej otwarte, niż skrajne ‹ⲓ› /{{IPA|i}}/ i ‹ⲩ› /{{IPA|u}}/. Warto zauważyć, że tylne samogłoski są zawsze zaokrąglone, a przednie &amp;ndash; nigdy. Zaokrąglenie jest wyraźne i skompresowane. Samogłoski nie ulegają redukcji w pozycji nieakcentowanej. Długość samogłoski nie ma fonemicznego znaczenia, chociaż najprawdopodobniej opozycja iloczasowa istniała w przeszłości &amp;ndash; wskazuje na to obecność długich dźwięków we wszystkich pozostałych językach nuweńskich. W tarejskim dyftongi nie występują; ostatni z notowanych jeszcze [[kalendarze Kyonu|300 lat temu]] dyftongów ‹ⲁⲓ› uległ koalescencji do /{{IPA|æ}}/, a w dalszej perspektywie najpewniej zleje się z ‹ⲉ› /{{IPA|e̞}}/, do którego stopniowo zbliża się w wymowie. Ortografia tarejska nie oznacza historycznych dyftongów we współczesnych pismach w myśl zasady o fonemiczności, jednak można je znaleźć w starszych tekstach. <br /> <br /> === Półsamogłoski ===<br /> Tarejski posiada dwie półsamogłoski /{{IPA|j}}/ i /{{IPA|w}}/, zapisywane jak ich samogłoskowe odpowiedniki: ‹ⲓ› oraz ‹ⲩ›. Mają one specjalny status w systemie morfofonemicznym tego języka: mimo że inaczej niż samogłoski nie mogą stanowić jądra sylaby, zdarza się, że rdzenie spółgłoskowe są przez nie dopełniane, tak jakby stanowiły one prawdziwe samogłoski, zachowując jednak swój spółgłoskowy status, tzn. tworząc dodatkowy element spółgłoskowego łańcucha. Dodatkowo, rdzenie w których skład wchodzą półsamogłoski, nazywane są rdzeniami płynnymi i podlegają nieco innym zasadom odmiany.<br /> <br /> === Spółgłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1000px&quot;<br /> |-<br /> ! <br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowo-&lt;br /&gt;-zębowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Dziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Zadziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Podniebienne<br /> |-<br /> ! Nosowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲙ /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲛ /{{IPA|n}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Zwarto-&lt;br /&gt;-wybuchowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲡ /{{IPA|p}}/・ⲫ /{{IPA|pʰ}}/・ⲃ /{{IPA|b}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲧ /{{IPA|t}}/・ⲑ /{{IPA|tʰ}}/・ⲇ /{{IPA|d}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲕ /{{IPA|k}}/・ⲭ /{{IPA|kʰ}}/・ⲅ /{{IPA|g}}/<br /> |-<br /> ! Szczelinowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϥ /{{IPA|f}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲥ /{{IPA|s}}/・ⲍ /{{IPA|z}}/・(ⲋⲥ /{{IPA|sː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϣ /{{IPA|ʃ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϧ /{{IPA|ɣ}}/<br /> |-<br /> ! Drżące<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲣ /{{IPA|r}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Aproksymanty<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲗ /{{IPA|l}}/・(ϯⲗ /{{IPA|lː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |}<br /> Charakterystyczną cechą tarejskiej fonologii jest fonemiczny kontrast między aspirowanymi, nieaspirowanymi i dźwięcznymi spółgłoskami zwartymi, nieobecny w pokrewnych językach. Ponadto, inaczej niż samogłoski, spółgłoski ulegają szeregowi przemian pozycyjnych. <br /> <br /> Status geminat ‹ⲋⲥ› oraz ‹ϯⲗ›, wywodzących się z dawnych zbitek spółgłoskowych *vs oraz *tl &amp;ndash; stąd ich nietypowy zapis &amp;ndash; jest niejasny. Przez Tarejów są one odbierane jako jeden dźwięk i nie rozdziela się ich przy podziale na sylaby: Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ → Ⲁ・ⲋⲥⲉ・ⲙⲁ・ⲛⲩ. Jednocześnie trudno jest wskazać na pary minimalne, które pozwalałyby uznać je za odrębne fonemy. Nieco inaczej traktowane jest ‹ⲛⲛ› [{{IPA|nː}}], często wyraźnie artykulacyjnie rozdzielane na dwa elementy a nie przytrzymane.<br /> <br /> Obserwuje się w tarejskim zjawisko lenicji, w języku standardowym i większości dialektów dotyczy ono jednak wyłącznie dźwięcznych spółgłosek zwartych, które w pozycji między dwiema samogłoskami ulegają frykatywizacji: /{{IPA|b}}/ → [{{IPA|β}}]; /{{IPA|d}}/ → [{{IPA|ð}}]; /{{IPA|g}}/ → [{{IPA|ɣ}}]. Zjawisko to zachodzi także w pozycji międzywyrazowej, tzn. granica wyrazu jest ignorowana. Ponadto, dźwięczne spółgłoski nosowe, szczelinowe i zwarto-wybuchowe ulegają ubezdźwięcznieniu przed spółgłoską bezdźwięczną i w wygłosie, chyba że następne słowo zaczyna się na samogłoskę: wtedy dźwięczność zostaje utrzymana w wypadku spółgłosek nosowych i szczelinowych, a spółgłoski zwarto-wybuchowe zostają poddane lenicji.<br /> <br /> === Budowa sylaby ===<br /> Sylaba w języku tarejskim musi się składać przynajmniej z jednej samogłoski, do której dodatkowo może zostać dostawiony pojedynczy nagłos i podwójny wygłos:<br /> <br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;(C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) V (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) (C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> W pozycji '''C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' może stać dowolna spółgłoska, półsamogłoska, lub geminata ‹ⲋⲥ› albo ‹ϯⲗ›. W pozycjach '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' i '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' nie może się znaleźć geminata, dodatkowo, jeśli w pozycji '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' pojawia się półsamogłoska, sylaba zostaje automatycznie zamknięta. Jeśli sylabę otwierała geminata, pozycja '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' również jest niedostępna.<br /> <br /> Dla celów metrycznych i prozodycznych wyróżnia się cztery rodzaje sylab. Poniższa tabela przedstawia ich nazwy oraz uproszczoną budowę, gdzie G oznacza geminatę, J oznacza półsamogłoskę, a C &amp;ndash; dowolną inną spółgłoskę.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słabsza<br /> | V<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słaba<br /> | CV, VC, JV, VJ<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocna<br /> | CVC, CVJ, JVC, GV<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocniejsza<br /> | CVCC, JVCC, GVC<br /> |}<br /> <br /> === Prozodia ===<br /> Akcent w języku tarejskim pada na przedostatnią sylabę, jest stały i ma charakter dynamiczny. Ze względu na swoją stałą pozycję, nie jest fonemiczny. Akcenty pomocnicze pojawiają się na co drugiej sylabie od końca, jeśli wyraz ma więcej niż trzy sylaby, por. np. Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ [{{IPA|e̞ˌsu.tɑˈnʉr.pɑl}}]. Tarejski jest językiem czasowanym według mor, gdzie sylaby słabsze trwają pół mory, sylaby słabe &amp;ndash; jedną morę, sylaby mocne &amp;ndash; półtorej mory, a sylaby mocniejsze &amp;ndash; dwie mory. Charakteryzuje się też opadającą tonacją, także w pytaniach tak/nie, co może być źródłem nieporozumień.<br /> <br /> == Fleksja ==<br /> === Rzeczownik i przymiotnik ===<br /> Tarejskie rzeczowniki i przymiotniki odmieniają się przez następujące kategorie gramatyczne:<br /> * przypadki &amp;ndash; mianownik, dopełniacz, celownik i biernik,<br /> * stany &amp;ndash; „pusty”, określony i nieokreślony,<br /> * liczby &amp;ndash; pojedyncza i mnoga oraz szczątkowe formy podwójnej.<br /> Ponadto, przymiotniki podlegają odmianie przez rodzaje &amp;ndash; męski, żeński i nijaki &amp;ndash; w uzgodnieniu z rzeczownikiem, który określają. Formą prototypową &amp;ndash; słownikową jest mianownik w stanie pustym w liczbie pojedynczej, w przypadku przymiotnika w rodzaju męskim. Końcówki, które przyjmują poszczególne rzeczowniki i przymiotniki są uzależnione od ostatniego dźwięku lub serii dźwięków, a nie od rodzaju.<br /> <br /> Rzeczowniki i przymiotniki pogrupowane są w klasy deklinacyjne, podzielone na grupy: słabą i mocną. W odmianie słabej przynależność do klasy determinuje długość rdzenia. W odmianie mocnej klasę wyznacza końcówka formy prototypowej. Daje to łącznie dziesięć klas odmiany. Ponadto, istnieją rzeczowniki i przymiotniki nieodmienne, derywowane z rdzeni jednospółgłoskowych (historycznie jedną ze spółgłosek było zwarcie krtaniowe).<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | Klasa&amp;nbsp;→<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Słaba<br /> ! colspan=&quot;24&quot; | Mocna<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Szablon / końcówka&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us, &amp;ndash;is, &amp;ndash;os<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;n<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;m<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;C<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;o<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;u<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;i<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;a<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Przykładowy&lt;br /&gt;rzeczownik&amp;nbsp;→<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲛⲩⲩⲩ}}&lt;br /&gt;''nuwu''&lt;br /&gt;„dziecko”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲁⲙⲁⲓⲁ}}&lt;br /&gt;''mamaya''&lt;br /&gt;„dolina, jar”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲡⲓⲗⲩⲥ}}&lt;br /&gt;''pilus''&lt;br /&gt;„słowo”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲓⲇⲇⲁⲛ}}&lt;br /&gt;''middan''&lt;br /&gt;„dolina”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|Ⲑⲁⲣⲱⲙ}}&lt;br /&gt;''Tharûm''&lt;br /&gt;„[[Tarum]]”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲧ}}&lt;br /&gt;''danat''&lt;br /&gt;„czerń”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟ}}&lt;br /&gt;''assarto''&lt;br /&gt;„brama”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲗⲁⲕⲩ}}&lt;br /&gt;''laku''&lt;br /&gt;„namiot”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲃⲓⲃⲓ}}&lt;br /&gt;''bibi''&lt;br /&gt;„schronienie”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ}}&lt;br /&gt;''zora''&lt;br /&gt;„niebo”<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Typowy rodzaj&lt;br /&gt;rzeczownika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''każdy''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us ''męski'', &amp;ndash;is ''żeński'', &amp;ndash;os ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Rodzaj&lt;br /&gt;przymiotnika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 5%&quot; | Liczba&lt;br /&gt;↓<br /> ! Stan&amp;nbsp;→&lt;br /&gt;Przypadek&amp;nbsp;↓<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ni<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;o<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;oti<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;u<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;it<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;at<br /> |-<br /> ! Dopełniacz<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;ûl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;al<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vsal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ol<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;il<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;al<br /> |-<br /> ! Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;os<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;us<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;is<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;îs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;as<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nun<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;min<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mîn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;on<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otin<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;un<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;in<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;în<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;an<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;3&quot; | Mn.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vyu (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnt<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnta<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;na<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ma<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;mana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idena<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adena<br /> |-<br /> ! Dopełniacz&lt;br /&gt;Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;6&quot; | &amp;ndash;wial&lt;br /&gt;&amp;ndash; yal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vnal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCatal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;owal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;unal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;idil<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;adil<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vnat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vtinat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;manat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idenas<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adenas<br /> |-<br /> |}<br /> &lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;'''Objaśnienie symboli:''' C &amp;mdash; dowolna spółgłoska; J &amp;mdash; dowolna półsamogłoska; V &amp;mdash; dowolna samogłoska; &lt;s&gt;V&lt;/s&gt; &amp;mdash; końcówka powoduje usunięcie samogłoski poprzedzającej wyznacznik deklinacji&lt;/span&gt;<br /> <br /> Przynależność przymiotnika do klasy deklinacyjnej determinuje jego końcówka deklinacyjna w rodzaju męskim. Rozkłada się to w sposób następujący:<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;u, to wtedy w rodzaju żeńskim przyjmie on końcówkę &amp;mdash;i, a w nijakim: &amp;mdash;o,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;n, to tę samą końcówkę będzie on miał w rodzaju nijakim, a w rodzaju żeńskim przybierze końcówkę &amp;mdash;a,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;m, to tę samą końcówkę będzie on miał także w rodzaju żeńskim i nijakim,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest dowolna spółgłoska, to znaczy, że posiada on tylko formy puste, równe w każdym rodzaju i może występować tylko w orzeczniku albo jako element kompozytu przymiotnikowo-rzeczownikowego.<br /> <br /> ===== Nieregularna liczba mnoga rzeczowników =====<br /> Część rzeczowników z różnych względów posiada nieregularne formy liczby mnogiej. W przeważającej części są to pozostałości systemu tworzenia liczby mnogiej niekonkatenatywnej („łamanej”). Rzeczowniki tak tworzone, pomimo mnogiego znaczenia, otrzymują pojedyncze końcówki odmiany przez przypadki. W grupie rzeczowników o takiej odmianie znajdują się:<br /> &lt;div style=&quot;column-count: 3; column-gap: 30px&quot;&gt;<br /> * ''kush'' {{tar|ⲕⲩϣ}} „droga” &amp;mdash; ''akashi'' {{tar|ⲁⲕⲁϣⲓ}} „drogi”<br /> * ''mîr'' {{tar|ⲙⲏⲣ}} „człowiek” &amp;mdash; ''mira'' {{tar|ⲙⲓⲣⲁ}} „ludzie”<br /> * ''nabi'' {{tar|ⲛⲁⲃⲓ}} „parafia” &amp;mdash; ''eneb'' {{tar|ⲉⲛⲉⲃ}} „parafie”<br /> * ''neb'' {{tar|ⲛⲉⲃ}} „ojciec” &amp;mdash; ''naba'' {{tar|ⲛⲁⲃⲁ}} „ojcowie”<br /> * ''shi'' {{tar|ϣⲓ}} „dom” &amp;mdash; ''ashû'' {{tar|ⲁϣⲱ}} „domy”<br /> * ''sînam'' {{tar|ⲥⲏⲛⲁⲙ}} „świątynia” &amp;mdash; ''sanûm'' {{tar|ⲥⲁⲛⲱⲙ}} „świątynie”<br /> * ''tel'' {{tar|ⲧⲉⲗ}} „wieża” &amp;mdash; ''telu'' {{tar|ⲧⲉⲗⲩ}} „wieże”<br /> * ''ummi'' {{tar|ⲩⲙⲙⲓ}} „matka” &amp;mdash; ''yamma'' {{tar|ⲓⲁⲙⲙⲁ}} „matki” <br /> * ''wam'' {{tar|ⲩⲁⲙ}} dzień” &amp;mdash; ''awama'' {{tar|ⲁⲩⲁⲙⲁ}} „dni”<br /> * ''zainab'' {{tar|ⲍⲁⲓⲛⲁⲃ}} „lud, plemię” &amp;mdash; ''zeneb'' {{tar|ⲍⲉⲛⲉⲃ}} „ludy, plemiona”<br /> &lt;/div&gt;<br /> Dodatkowo, części ciała występujące w parach zachowały historyczne formy liczby podwójnej, ale wyłącznie w mianowniku. W pozostałych formach odmieniają się regularnie, zgodnie z klasą deklinacyjną, do której należą.<br /> * ''bus'' {{tar|ⲃⲩⲥ}} „dłoń” &amp;ndash; ''buwa'' {{tar|ⲃⲩⲩⲁ}} „dłonie”<br /> * ''lor'' {{tar|ⲗⲟⲣ}} „oko” &amp;ndash; ''lora'' {{tar|ⲗⲟⲣⲁ}} „oczy”<br /> * ''subis'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲥ}} „ucho” &amp;ndash; ''subia'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲁ}} „uszy”<br /> * ''zeyu'' {{tar|ⲍⲉⲓⲩ}} „stopa” &amp;ndash; ''zeya'' {{tar|ⲍⲉⲓⲁ}} „stopy”<br /> <br /> ===== Inne nieregularności odmiany =====<br /> Rzeczowniki i przymiotniki, które w formie mianownikowej mają taką samą końcówkę, jaką otrzymałyby w innym przypadku, nie podwajają końcówki. Jest to szczególnie prominentna cecha nazw miejscowych zakończonych na &amp;ndash;''al'', których formy mianownika i dopełniacza w licznie pojedynczej są tożsame, ale może dotyczyć każdej innej formy, pogłębiając synkretyzm form przypadkowych.<br /> <br /> Niektóre ożywione rzeczowniki w rodzaju męskim, szczególnie te zakończone na &amp;ndash;''r'', przyjmują końcówki odmiany &amp;ndash;''n'' w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej.<br /> <br /> ==== Określoność ====<br /> Określoność jest oznaczana w tarejskim dodatkowym morfemem, mającym charakter proklitycznego morfemu, dodawanego do każdej grupy (przydawki, podmiotu) w obrębie frazy nominalnej. Morfem ten pierwotnie miał charakter rodzajnikowy, ale rozróżnienie rodzaju zanikło wraz z jego fonetyczną erozją. Morfem jest nieodmienny, posiada jednak kilka form, uzależnionych od kolejnego dźwięku. Proklityczny charakter morfemu oddaje się przez jego zapis ze znakiem rodziału ({{tar|⳿}}) w zapisie tarejskim, bądź z dywizem w transkrypcji.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 450px&quot;<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Otoczenie&lt;br /&gt;fon.<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Forma<br /> ! style=&quot;width: 60%&quot; | Przykład<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed samogł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | id&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲇ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''id-assartoti'' {{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟⲧⲓ||brama}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|l}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | il&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲗ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''il-lakû'' {{tar|ⲓⲗ⳿ⲗⲁⲕⲱ||namiot}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | im&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲙ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''im-mafela'' {{tar|ⲓⲙ⳿ⲙⲁϥⲉⲗⲁ||kropla}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|n}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | in&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲛ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''in-nurpilû'' {{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲩⲣⲡⲓⲗⲱ||urząd}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|s}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | is&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲥ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''is-sanûmi'' {{tar|ⲓⲥ⳿ⲥⲁⲛⲱⲙⲓ||świątynie}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed dowolną inną spółgł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | i&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''i-Tharûmi'' {{tar|ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ||[[Tarum]]}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==== Stopniowanie przymiotnika ====<br /> Tarejski przymiotnik posiada pięć stopni gradacji: pozytyw (stopień „równy”, używany w kontekstach, w których nic nie jest porównywane z niczym), ekwatyw (stopień „równy”, porównywane cechy są takie same), komparatyw (stopień wyższy), superlatyw (stopień „najwyższy”, cecha jest najintensywniejsza wśród porównywanych) oraz absolutyw (stopień „najwyższy”, cecha nie ma sobie równych i jest nieporównywalna z niczym). Przymiotnik stopniuje się w języku tarejskim zazwyczaj przy pomocy infiksu, który oddziela temat od wyznaczającej przynależność deklinacyjną końcówki. Wyjątkiem są przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na &amp;ndash;''m'', które przy stopniowaniu zmieniają przynależność klasową, przybierając końcówki deklinacji &amp;ndash;u. Ponadto, przymiotnik ''dobry'' posiada część form supletywnych, a przymiotniki ''zły'', ''ciemny'' oraz ''jasny'' posiadają niekonkatenatywne formy odmiany.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 750px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Pozytyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Ekwatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Komparatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Superlatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Absolutyw<br /> |-<br /> ! I &amp;ndash;u; &amp;ndash;i; &amp;ndash;o<br /> | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | (= forma podstawowa)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁⲛ–|–an–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣ–|–ush–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲋⲥ–|–iss–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲛ–|–in–}}<br /> |-<br /> ! II &amp;ndash;n; &amp;ndash;a; &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲇⲁ–|–(a)da–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ϣⲁ–|–(a)sha–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁⲋ)ⲥⲁ–|–(as)sa–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲛⲁ–|–(a)na–}}<br /> |-<br /> ! III &amp;ndash;m; &amp;ndash;m; &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲙⲩ, –ⲩⲙⲓ, –ⲩⲙⲟ|–umu, –umi, –umo}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣⲩ, –ⲩϣⲓ, –ⲩϣⲟ|–ushu, –ushi, –usho}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲋⲥⲩ, –ⲩⲋⲥⲓ, –ⲩⲋⲥⲟ|–ussu, –ussi, –usso}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲛⲩ, –ⲩⲛⲓ, –ⲩⲛⲟ|–unu, –uni, –uno}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> === Kopula i zaimek osobowy podmiotu ===<br /> Funkcja kopuli i zaimka osobowego podmiotu nie jest w języku tarejskim rozdzielna. Wcześniejsze formy rozwoju języka rozróżniały jeszcze formy sprzężone zaimek-kopula i formy rodzielne, używane gdy podmiot był wyrażony inaczej, niż przy pomocy zaimka w mianowniku. Rozróżnienie nie utrzymało się jednak w żadnym z dialektów. Jako że kopula nie jest formalnie czasownikiem, nie podlega odmianie przez czasy i tryby &amp;ndash; kontekst lub dodatkowe słowa funkcyjne, takie jak przyimki czy partykuły, podpowiadają właściwe znaczenie.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Liczba →<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Pojedyncza<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Mnoga<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15px&quot; | Osoba ↓<br /> ! style=&quot;width: 35px&quot; | Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> | {{tar|ϧⲏⲗ|hîl}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲣ|mir}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲙⲟⲗ|mol}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲣ|mer}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | {{tar|ⲍⲓⲗⲩ|zilu}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;5&quot; | 3.<br /> ! rodz. m.<br /> | {{tar|ϧⲓⲣ|hir}}<br /> | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> |-<br /> ! rodz. ż.<br /> | {{tar|ⲡⲓ|pi}}<br /> | {{tar|ⲡⲩⲣ|pur}}<br /> |-<br /> ! rodz. n.<br /> | {{tar|ϩⲩ|hu}}<br /> | {{tar|ϩⲩⲙ|hum}}<br /> |-<br /> ! brak rodzaju<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙ|sum}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗ|sul}}<br /> |-<br /> ! podmiot celownikowy<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲱⲣ|ûr}}<br /> |}<br /> <br /> Wszystkie formy kopulatywne niosą ze sobą zarówno znaczenie zaimka osobowego podmiotu, jak i czasownika „być” w znaczeniu „istnieć, egzystować”. W zależności od kontekstu, moze więc wyraz {{tar|ⲡⲓ|pi}} oznaczać: „ona” (jeśli po nim następuje kolejny czasownik), „jest” (jeśli podmiot wyrażony jest rzeczownikiem) lub „ona jest” (jeśli w zdaniu nie występuje inny podmiot ani orzeczenie). W praktyce dwa pierwsze użycia stają się stopniowo coraz rzadsze &amp;ndash; pierwsze w wyniku inkorporacji zaimka osobowego jako prefiksu koniugacyjnego (co powoduje nieprawidłową z punktu widzenia np. gramatyki polskiej redundancję typu *''ona ona śpi''), a drugie przez wzgląd na to, że „być” jest w tarejskim domyślnym orzeczeniem, więc nie ma potrzeby jego wyrażania w mowie ani na piśmie (podobnie jak np. w języku rosyjskim).<br /> <br /> Specyfiką tarejskiej gramatyki jest forma „bezrodzajowa” kopuli. Gramatyki tarejskie nazywają tę formę „wszystkorodzajową”, ponieważ używa się jej kiedy nie jesteśmy w stanie określić rodzaju gramatycznego rzeczy czy osoby, o której jest mowa, kiedy ten rodzaj jest nieistotny, albo &amp;ndash; w przypadku grupy ludzi lub rzeczy &amp;ndash; kiedy należą one do więcej niż jednego rodzaju. <br /> <br /> Forma {{tar|ⲱⲣ|ûr}}, niejako w kontraście do pozostałych, jest niepomijalna, kiedy podmiot wyrażony jest celownikiem.<br /> <br /> === Zaimki osobowe ===<br /> Chociaż zaimki osobowe w formie mianownikowej nie istnieją, tarejski posiada szereg form zależnych, w tym część reliktowych form sprzężonych, używanych wyłącznie w złożeniach z przyimkami. Zzaimki w dopełniaczu, celowniku i bierniku mają także formy akcentowane i nieakcentowane o różnych funkcjach.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Przypadek →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Dopełniacz<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Celownik<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Biernik<br /> ! Ablatyw<br /> ! Allatyw<br /> ! Komitatyw<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Forma →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}}<br /> | {{tar|ⲱⲙ|ûm}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲙ|(a)m}}<br /> | {{tar|ⲩϣⲓ|ushi}}<br /> | {{tar|ⲱϣ|ûsh}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϣ|(a)sh}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲇⲁ|mada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁ|ma}}<br /> | {{tar|ⲙⲓϧⲁ|miha}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲙⲁ|mima}}<br /> | {{tar|ⲙⲉ|me}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲩⲣⲁⲗ|ural}}<br /> | {{tar|ⲩⲣⲓ|uri}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲗ|ral}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲩⲣϣⲓ|urshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲣ|shûr}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲇⲁ|rada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲣⲁ|ra}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲣⲟ(ⲛ)|ro(n)}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲥⲩ|usu}}<br /> | {{tar|ⲱⲥ|ûs}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲥ|(a)s}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲓ|si}}<br /> | {{tar|(ⲓ)ⲥ|(i)s}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲇⲁ|sada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲁ|sa}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲁ|sua}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙⲁ|suma}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ|se}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥⲩ|masu}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁϣⲓ|mashi}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲛⲁⲗ|unal}}<br /> | {{tar|ⲩⲛⲓ|uni}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲗ|nal}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲱϣⲓ|nûshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲛ|shûn}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲇⲁ|nada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲁ|na}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲛⲟ(ⲛ)|no(n)}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲱⲛ|zûn}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ϩⲟⲥ|hos}}<br /> | {{tar|ϩⲱ|hû}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϩ|(a)h}}<br /> | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲏ|hî}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲇⲁ|hada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲁ|ha}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ϩ|(î)h}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲩⲥ|nus}}<br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ⲛ|(î)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲩϣ|hush}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲱⲗ|sûl}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲁϣⲓ|sashi}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲇⲁ|suda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲩ|su}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | mn.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲁⲗ|nûmal}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲓ|nûmi}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙ|nûm}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲥⲓ|ansi}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛⲥ|(a)ns}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲩⲙⲇⲁ|anumda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲩⲗ|napul}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲓ|napi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲡⲓ|anpi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲓⲥⲁ|anisa}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲓⲥ|nis}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲉⲗⲁ|gela}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲓϣⲓ|gishi}}<br /> | {{tar|ⲅⲉⲇⲁ|geda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲅⲁ|ga}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲁⲥⲁ|nasa}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϣⲁϣⲓ|shashi}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲉⲇⲁ|seda}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> Brak danej formy, oznaczony w tabeli pauzą (&amp;mdash;), wskazuje na użycie pełnej formy (jeśli dostępna), lub formy sprzężonej przypadka wymaganego przez rekcję standardową &amp;ndash; np. dla komitatywu będzie to dopełniacz.<br /> <br /> Tarejski nie posiada zaimków czy przymiotników dzierżawczych. W ich miejsce korzysta się z postponowanej konstrukcji komitatywnej z przyimkiem {{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu|do}} i odpowiednią formą sprzężoną: dopełniaczową lub komitatywną, jeśli istnieje:<br /> <br /> &lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 40px&quot;&gt;<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲙⲉ|insume|mój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲣⲟ|insuro|nasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲥⲉ|insuse|twój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲙⲁⲥ|insu mas|Pana, Pani}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲟ|insuno|wasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲍⲟⲛ|insu zon|Państwa}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱϩ|insûh|jego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱⲛ|insûn|jej}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩϩⲁⲗ|insuhal|tego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲋⲥⲩⲗ|inssul|jego, jej, tego}} (w praktyce często używany w znaczeniu „czyjś, kogoś, obojętnie kogo”)<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲱⲙ|insunûm|ich, mężczyzn}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲡ|insunap|ich, kobiet}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲅⲉⲗⲁ|insugela|ich, rzeczy, zwierząt, itp.}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲥⲁ|insunasa|ich, obojętnie kogo}} (rzadko używany)<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> === Partykuły deiktyczne ===<br /> Zaimki wskazujące w tarejskim wyewoluowały w nieodmienne partykuły deiktyczne. Pozwalają one na czterostopniową identyfikację położenia obiektu, o którym mowa: „ten” &amp;ndash; „ten (trochę dalej)” &amp;ndash; „tamten (trochę bliżej)” &amp;ndash; „tamten”. Znaczenie każdej partykuły uzależnione jest od tego, czy stojąca za nią grupa nominalna jest w formie określonej czy w nieokreślonej. Dodatkowo, użycie formy pustej pozwala na oddanie znaczeń „ten” i „tamten” bez kontrastowania obiektów względem siebie.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 560px&quot; <br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Liczba<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Rodzaj<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (I)&lt;br /&gt;„ten”<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień II<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień III<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień IV<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień V<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (VI)&lt;br /&gt;„tamten”<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mn.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma pusta<br /> |}<br /> <br /> === Liczebnik ===<br /> Tarejski posiada dziesiętny system liczebnikowy. Liczebniki główne nie odmieniają się przez rodzaj, liczebniki porządkowe natomiast posiadają formy męskie, żeńskie i nijakie. Jako że derywacja form dla rodzaju żeńskiego i nijakiego jest przewidywalna, w tabeli poniżej przedstawione zostaną tylko liczebniki porządkowe w rodzaju męskim.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 1050px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 1<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|Ⲁ}}<br /> | {{tar|ⲩⲉ|we}}<br /> | {{tar|ⲧⲁⲃⲩ|tabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 11<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲀ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲩⲉ|mûtwe}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲧⲁⲃⲩ|pammûttabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 30<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲃⲁ|maba}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲁⲃⲩ|pammabu}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> ! {{tar|Ⲃ}}<br /> | {{tar|ⲥⲓⲛⲁ|sina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲓⲛⲩ|pamsinu}}<br /> ! 12<br /> ! {{tar|ⲒⲂ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲁ|mûssina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲩ|pammûssinu}}<br /> ! 40<br /> ! {{tar|ⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲓⲙⲓ|khimi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲓⲙⲩ|pamkhimu}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> ! {{tar|Ⲅ}}<br /> | {{tar|ϣⲩⲛⲇ|shund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩⲛⲇⲩ|pamshundu}}<br /> ! 13<br /> ! {{tar|ⲒⲄ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇ|mûtshund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇⲩ|pammûtshundu}}<br /> ! 50<br /> ! {{tar|Ⲕ}}<br /> | {{tar|ⲧⲟ|to}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲧⲟⲧⲩ|pamtotu}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> ! {{tar|Ⲇ}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲛⲧ|fant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϥⲁⲛⲧⲩ|pamfantu}}<br /> ! 14<br /> ! {{tar|ⲒⲆ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧ|mûtfant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧⲩ|pammûtfantu}}<br /> ! 60<br /> ! {{tar|ⲔⲒ}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲥⲓ|sasi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲁⲥⲩ|pamsasu}}<br /> |-<br /> ! 5<br /> ! {{tar|Ⲉ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲓⲁ|diya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲓⲩ|pamdiyu}}<br /> ! 15<br /> ! {{tar|ⲒⲈ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲇⲓⲓⲁ|mûdiya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲇⲓⲓⲩ|pammûdiyu}}<br /> ! 70<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ϣⲩϥⲩ|shufu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩϥⲩ|pamshufu}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> ! {{tar|Ⲋ}}<br /> | {{tar|ⲥⲟⲓⲁ|soya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲟⲓⲩ|pamsoyu}}<br /> ! 16<br /> ! {{tar|ⲒⲊ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲁ|mûssoya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲩ|pammûssoyu}}<br /> ! 80<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲉⲙⲩ|khemu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲉⲙⲩ|pamkhemu}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> ! {{tar|Ⲍ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲛ|shan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙmϣⲁⲛⲩ|pamshanu}}<br /> ! 17<br /> ! {{tar|ⲒⲌ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲁⲛ|mûtshan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲁⲛⲩ|pammûtshanu}}<br /> ! 90<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲥⲩ|pasu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲡⲁⲥⲩ|pampasu}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> ! {{tar|Ⲏ}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲙ|kham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲁⲙⲩ|pamkhamu}}<br /> ! 18<br /> ! {{tar|ⲒⲎ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲕⲭⲁⲙ|mûkkham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲕⲭⲁⲙⲩ|pammûkkhamu}}<br /> ! 100<br /> ! {{tar|Ⲗ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲇⲁ|shada}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲁⲇⲩ|pamshadu}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> ! {{tar|Ⲑ}}<br /> | {{tar|ⲁⲥⲓⲧ|asit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲁⲥⲓⲧⲩ|pamasitu}}<br /> ! 19<br /> ! {{tar|ⲒⲐ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧ|mûtasit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧⲩ|pammûtasitu}}<br /> ! 500<br /> ! {{tar|Ⲙ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲋⲥⲁ|dissa}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲋⲥⲩ|pamdissu}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> ! {{tar|Ⲓ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧ|mût}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲩ|pammûtu}}<br /> ! 20<br /> ! {{tar|ⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲓⲁⲧ|yat}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲓⲁⲧⲩ|pamyatu}}<br /> ! 1000<br /> ! {{tar|Ⲛ}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϩⲁⲗⲩ|pamhalu}}<br /> |}<br /> <br /> === Czasownik ===<br /> Tarejski czasownik posiada dość skomplikowaną odmianę. Czasowniki pogrupowane są w dwanaście klas odmiany, definiowanych według długości rdzenia oraz wygłosu bezokolicznika „nieograniczonego” i odmieniają się przez:<br /> * duratywność (tzw. czasy „ograniczone” i „nieograniczone”),<br /> * czas (teraźniejszy I, teraźniejszy II, przyszły I, przyszły II, przeszły I, przeszły II),<br /> * tryb (oznajmujący, łączący, rozkazujący),<br /> * stronę (czynna, bierna, zwrotna),<br /> * liczbę (pojedyncza, mnoga),<br /> * osobę (1., 2., 3.),<br /> ** w drugiej osobie posiada formę formalną i nieformalną,<br /> ** w trzeciej osobie posiada formy dla wszystkich rodzajów i bezrodzajową.<br /> Dodatkowo, istnieją formy bezosobowe:<br /> * imiesłowy (czynny i bierny, odmieniają się jak przymiotniki),<br /> * bezokoliczniki („nieograniczony” i „ograniczony”),<br /> * supinum.<br /> Oprócz odmian regularnych, istnieje szereg czasowników nieregularnych, które mają odmianę supletywną lub defektywną, a także takich, które w strukturze głębokiej można uznać za regularne, ale w strukturze powierzchniowej uchodzą za nieregularne z powodu zmian fonetycznych.<br /> <br /> ==== Klasy odmiany ====<br /> Klasy odmiany czasownika tarejskiego uzależnione są od budowy bezokolicznika nieograniczonego. Bezokolicznik ten może przybrać jeden z siedmiu szablonów budowy rdzenia, oraz jedną z czterech końcówek determinujących odmianę. Przedstawia to tabela poniżej.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 500px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; | Grupa<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | Szablon<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | Końcówka<br /> ! style=&quot;width: 250px&quot; | Przykładowe czasowniki<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mocna<br /> ! 1<br /> | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-J&lt;br /&gt;CC-J<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲓⲩ|meyu|pływać}}, {{tar|ⲣⲁⲩⲩ|rawu|gonić}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲓⲓ|bayi|układać}}, {{tar|ⲗⲉⲩⲓ|lewi|kupować}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C-J<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩ|famayu|pielgrzymować}}, {{tar|ⲍⲉⲛⲇⲁⲓⲩ|zendayu|kraść}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓ|khartawi|zaczynać}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | Słaba<br /> ! 5<br /> | rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C&lt;br /&gt;CC-C&lt;br /&gt;C-CC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁ|–a}}<br /> | {{tar|ⲅⲓϥⲁ|gifa|sądzić}}, {{tar|ⲁⲋⲥⲉⲙⲁ|assema|poprawiać}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲉ|–e}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲧⲉ|rete|chwalić}}, {{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉ|kasse|siadać}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲧⲁϯⲗⲩ|tallu|mierzyć}}, {{tar|ⲑⲉⲙⲩ|themu|dzielić}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲣⲏⲛⲓ|rîni|zgniatać}}, {{tar|ⲡⲓⲗⲓ|pili|mówić}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> | rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C-C<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁ|–a}}<br /> | {{tar|ⲇⲁⲇⲉⲛⲁ|dadena|sciemniać się}}, {{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|ekharema|handlować}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲉ|–e}}<br /> | {{tar|ϥⲟⲃⲁⲙⲉ|fobame|stawić czoła}}, {{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉ|sarane|oddzielać}}<br /> |-<br /> ! 11<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲉⲭⲛⲁⲧⲩ|ekhnatu|przysięgać}}, {{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩ|perinu|uciekać}}<br /> |-<br /> ! 12<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓ|suledi|trwać}}, {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲥⲓ|redasi|uciszać}}<br /> |-<br /> |}<br /> Podział na grupę słabą i mocną dotyczy dalszej filozofii odmiany: podczas gdy czasowniki krótkordzeniowe, „mocne”, charakteryzują się wymianą samogłoski rdzennej w poszczególnych formach, a końcówki gramatyczne są w nich mocno zredukowane, czasowniki „słabe” opierają się wyłącznie na prefiksach osobowych, augmentacji i końcówkach. Czasem mówi się, że czasowniki nieregularne tworzą dodatkową, 13. klasę odmiany. Nieregularności w odmianie mają różną naturę &amp;ndash; powszechne jest występowanie zarówno cech odmiany słabej, jak i mocnej (w różnych kombinacjach), jak również wynikający z fonetycznej erozji supletywizm.<br /> <br /> ==== Formy bezosobowe ====<br /> Za podstawowe, słownikowe formy czasownika tarejskiego uważa się: bezokolicznik ograniczony, bezokolicznik nieograniczony oraz supinum. Ponadto, istnieją inne formy bezosobowe, które derywuje się od tych trzech form:<br /> * od bezokolicznika nieograniczonego &amp;ndash; bezokolicznik strony biernej procesu,<br /> * od bezokolicznika ograniczonego &amp;ndash; bezokolicznik strony biernej stanu, bezokolicznik strony zwrotnej,<br /> * od supinum &amp;ndash; imiesłów współczesny czynny, imiesłów uprzedni czynny, imiesłów uprzedni czynny, imiesłów uprzedni bierny.<br /> Bezokoliczniki: ograniczony oraz nieograniczony są także podstawami do tworzenia osobowych form czasownika. Tabela poniżej przedstawia przegląd form bezosobowych.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Klasa →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 1.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 4.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 5.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 6.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 7.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 8.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 9.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 10.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 11.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 12.<br /> |-<br /> ! Forma ↓<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik nieograniczony<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲉⲓⲩ|meyu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲉⲩⲓ|lewi}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩ|famayu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓ|khartawi}}<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲁ|gifa}}<br /> | '''{{tar|–ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉ|kasse}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲩ|themu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲓ|pili}}<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|ekharema}}<br /> | '''{{tar|–ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉ|sarane}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩ|perinu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓ|suledi}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik strony biernej procesu<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲱⲣ|–utûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲉⲓⲩⲧⲱⲣ|meyutûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲱⲣ|–itûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲉⲩⲓⲧⲱⲣ|lewitûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲱⲣ|–utûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩⲧⲱⲣ|famayutûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲱⲣ|–itûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓⲧⲱⲣ|khartawitûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲉⲣ|–ater}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲁⲧⲉⲣ|gifater}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲧⲉⲣ|–eter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲧⲉⲣ|kasseter}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲉⲣ|–uter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲩⲧⲉⲣ|themuter}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲉⲣ|–iter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲓⲧⲉⲣ|piliter}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲉⲣ|–ater}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲉⲣ|ekharemater}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲧⲉⲣ|–eter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉⲧⲉⲣ|saraneter}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲉⲣ|–uter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩⲧⲉⲣ|perinuter}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲉⲣ|–iter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲧⲉⲣ|sulediter}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik ograniczony<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛ|¨–ûn}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲟⲓⲱⲛ|moyûn}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛ|¨–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲟⲩⲁⲓⲛ|lowain}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛ|¨–ûn}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲓⲱⲛ|famaiyûn}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛ|¨–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲓⲩⲁⲓⲛ|khartaiwain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲟⲛ|gifon}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛ|–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲓⲛ|kassain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲟⲛ|themon}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛ|–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲁⲓⲛ|pilain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲟⲛ|ekharemon}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛ|–in}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲓⲛ|saranin}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲟⲛ|perinon}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛ|–in}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲛ|suledin}}<br /> <br /> |-<br /> ! Bezokolicznik strony biernej stanu<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛⲧⲩ|¨–ûntu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲟⲓⲱⲛⲧⲩ|moyûntu}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛⲧⲉ|¨–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲟⲩⲁⲓⲛⲧⲉ|lowainte}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛⲧⲩ|¨–ûntu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲓⲱⲛⲧⲩ|famaiyûntu}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛⲧⲉ|¨–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲓⲩⲁⲓⲛⲧⲉ|khartaiwainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲟⲛⲧⲁ|gifonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛⲧⲉ|–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲓⲛⲧⲉ|kassainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲟⲛⲧⲁ|themonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛⲧⲉ|–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲁⲓⲛⲧⲉ|pilainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲟⲛⲧⲁ|ekharemonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛⲧⲁ|–inta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲓⲛⲧⲁ|saraninta}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲟⲛⲧⲁ|perinonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛⲧⲁ|–inta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲛⲧⲁ|suledinta}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik strony zwrotnej<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲥ|¨–ûs}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲟⲓⲱⲥ|moyûs}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲥ|¨–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲟⲩⲁⲓⲥ|lowais}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲥ|¨–ûs}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲓⲱⲥ|famaiyûs}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲥ|v–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲓⲩⲁⲓⲥ|khartaiwais}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲟⲥ|gifos}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲥ|–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲓⲥ|kassais}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲟⲥ|themos}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲥ|–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲁⲓⲥ|pilais}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲟⲥ|ekharemos}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲥ|–is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲓⲥ|saranis}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲟⲥ|perinos}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲥ|–is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲥ|suledis}}<br /> |-<br /> ! Supinum<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲩ|^–tu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩ|miytu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲓ|^–ti}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓ|liwti}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲩ|^–su}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩ|fomoysu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲓ|^–si}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓ|khortowsi}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁ|–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲛⲁ|gifna}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉ|–ne}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲥⲛⲉ|kasne}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩ|–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲛⲩ|themnu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓ|–ni}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲛⲓ|pilni}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁ|–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁ|ekharemna}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉ|–ne}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉ|saranne}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩ|–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩ|perinnu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓ|–ni}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓ|suledni}}<br /> |-<br /> ! Imiesłów współczesny czynny<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲩⲡⲩ|^–tupu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩ|miytupu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲓⲡⲩ|^–tipu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓ|liwtipu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲩϥⲩ|^–su}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩϥⲩ|fomoysufu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲓϥⲩ|^–si}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓ|khortowsifu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁⲙ|–nam}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲛⲁ|gifnam}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉⲙ|–nem}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲥⲛⲉ|kasnem}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩⲙ|–num}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲛⲩ|themnum}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓⲙ|–nim}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲛⲓ|pilnim}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁⲙ|–nam}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁ|ekharemnam}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉⲙ|–nem}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉ|sarannem}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩⲙ|–num}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩ|perinnum}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓⲙ|–nim}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓ|sulednim}}<br /> |-<br /> ! Imiesłów współczesny bierny<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲩⲋⲥⲩ|^–tussu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩⲋⲥⲩ|miytussu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲓⲋⲥⲩ|^–tissu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓⲋⲥⲩ|liwtissu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲩⲋⲥⲩ|^–sussu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩⲋⲥⲩ|fomoysussu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲓⲋⲥⲩ|^–sissu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓⲋⲥⲩ|khortowsissu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁⲙⲥⲩ|–namsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲛⲁⲙⲥⲩ|gifnamsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉⲙⲥⲩ|–nemsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲥⲛⲉⲙⲥⲩ|kasnemsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩⲙⲥⲩ|–numsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲛⲩⲙⲥⲩ|themnumsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓⲙⲥⲩ|–nimsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲛⲓⲙⲥⲩ|pilnimsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁⲙⲥⲩ|–namsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁⲙⲥⲩ|ekharemnamsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉⲙⲥⲩ|–nemsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉⲙⲥⲩ|sarannemsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩⲙⲥⲩ|–numsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩⲙⲥⲩ|perinnumsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓⲙⲥⲩ|–nimsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓⲙⲥⲩ|sulednimsu}}<br /> |-<br /> ! Imiesłów uprzedni czynny<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲩϯⲗⲩⲛ|^–tullun}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩϯⲗⲩⲛ|miytullun}}<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲓϯⲗⲩⲛ|^–tillun}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓϯⲗⲩⲛ|liwtillun}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲩϯⲗⲩⲛ|^–sullun}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩϯⲗⲩⲛ|fomoysullun}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲓϯⲗⲩⲛ|^–sillun}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓϯⲗⲩⲛ|khortowsillun}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁⲛⲩ|a–nanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲅⲓϥⲛⲁⲛⲩ|agifnanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲉⲛⲩ|a–nenu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲥⲛⲉⲛⲩ|akasnenu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩⲛⲩ|a–nunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲑⲉⲙⲛⲩⲛⲩ|athemnunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲓⲛⲩ|a–ninu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲡⲓⲗⲛⲓⲛⲩ|apilninu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁⲛⲩ|a–nanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁⲛⲩ|akharemnanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲉⲛⲩ|a–nenu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉⲛⲩ|asarannenu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩⲛⲩ|a–nunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩⲛⲩ|aperinnunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲓⲛⲩ|a–ninu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓⲛⲩ|asuledninu}}<br /> |-<br /> ! Imiesłów uprzedni bierny<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲩⲗⲑⲩ|^–tulthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩⲗⲑⲩ|miytulthu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲓⲗⲑⲩ|^–tilthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓⲗⲑⲩ|liwtilthu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲩⲗⲑⲩ|^–sulthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩⲗⲑⲩ|fomoysulthu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲓⲗⲑⲩ|^–silthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓⲗⲑⲩ|khortowsilthu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁⲑⲩ|a–nathu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲅⲓϥⲛⲁⲑⲩ|agifnathu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲉⲑⲩ|a–nethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲥⲛⲉⲑⲩ|akasnethu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩⲑⲩ|a–nuthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲑⲉⲙⲛⲩⲑⲩ|athemnuthu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲓⲑⲩ|a–nithu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲡⲓⲗⲛⲓⲑⲩ|apilnithu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁⲑⲩ|a–nathu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁⲑⲩ|akharemnathu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲉⲑⲩ|a–nethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉⲑⲩ|asarannethu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩⲑⲩ|a–nuthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩⲑⲩ|aperinnuthu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲓⲑⲩ|a–nithu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓⲑⲩ|asulednithu}}<br /> |}<br /> <br /> ==== Formy osobowe ====<br /> Formy osobowe czasownika tarejskiego tylko w odmianie mocnej częściowo sprowadzają się do pranuweńskich odmian czasownika &amp;ndash; odmiana słaba ma najprawdopodobniej genezę aglutynacyjną. Budowa wszystkich form osobowych opiera się na następującym schemacie zasadniczym:<br /> : '''[p]+ [a]+ [t] +[c] +[s] +[o]<br /> w którym:<br /> : [t] oznacza temat czasownika: rdzeń spółgłoskowy uzupełniony o kontur samogłoskowy,<br /> : [p]+ oznacza prefigowany zaimek osobowy, pozostałość dawniej niezależnych form mianownikowych,<br /> : [a]+ oznacza augmentację,<br /> : +[c] oznacza wykładnik czasu gramatycznego,<br /> : +[s] oznacza wykładnik strony,<br /> : +[o] oznacza wykładnik osoby.<br /> Zmiany fonetyczne na przestrzeni dziejów zatarły niektóre elementy &amp;ndash; wykładniki osoby uległy szczególnie silnej redukcji w formach mocnych przez relatywną bliskość spełniającego podobną funkcję i niosącego tę samą informację gramatyczną prefigowanego zaimka. Augmentacja pojawia się tylko w formach słabych, w których w wielu formach całkowicie zastąpiła wykładnik czasu przeszłego.<br /> <br /> Przy derywacji nowych czasowników za pomocą prefiksu, obowiązuje zasada że prefiks łączy się w niepodzielną całość z tematem, a więc zajmuje pozycję po zaimku prefigowanym i augmentacji. <br /> <br /> &lt;!---<br /> ===== Czasy ograniczone =====<br /> Formy ograniczone występują w czasach: teraźniejszym I (''praesens prompta''), przeszłym I (''praeteritum perfectum'') i przyszłym I (''futurum perfectum''). Oznaczają one działania rozgrywające się w danym punkcie czasowym i albo poza niego nie wykraczające (przeszły I i przyszły I), albo gdy ich aspekt habitualny czy duratywny nie ma znaczenia, a opisywany jest aktualny stan rzeczy (teraźniejszy). Formy odmiany czasów ograniczonych derywowane są z bezokolicznika ograniczonego, który stanowi także podstawę do przypisania czasownika do klasy odmiany.<br /> <br /> ===== Czasy nieograniczone =====<br /> Formy nieograniczone występują w czasach: teraźniejszym II (''praesens indefinita''), przeszłym II (''praeteritum imperfectum'') i przyszłym II (''futurum imperfectum''). Oznaczają one wydarzenia pozbawione ram czasowych, dziejące się w przeszłości, teraźniejszości lub przyszłości. Płynność tych form czasowych sprawia, że niejednokrotnie możliwe jest ich użycie zamienne celem podkreślenia innego elementu wypowiedzi, pod warunkiem, że kontekst jest jasny lub dookreślony odpowiednimi zaimkami. Formy czasów nieograniczonych derywowane są z bezokolicznika nieograniczonego.<br /> ---&gt;<br /> [[Kategoria:Języki Kyonu|Tarejski]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_tarejski&diff=23425 2018-01-27T00:23:06Z

<p>Widsið: /* Odmiany */ zróbmy to trochę inaczej</p> <hr /> <div>{{ język<br /> | kolor = #7851A9 | nazwa = tarejski | nazwa własna = Ⲑⲁⲣⲩ ''Tharu''<br /> | twórca = [[User:Widsið|Widsið]] | rok = 2017-2018 | cel = użytkowanie w conworldzie | wersja = 0.5 | nazwa conworldu = [[Kyon]]<br /> | państwa = [[Tarum]] | regiony = wschodni Kyon | mówiący = bd.<br /> | alfabet = nieopracowany conscript (''in loco'': alfabet koptyjski)<br /> | typologia = fleksyjny niekonkatenatywny&lt;br /&gt;VSO<br /> | klasyfikacja = <br /> '''języki nuweńskie''' (?)<br /> : języki antyponuweńskie<br /> :: tarejski<br /> }}<br /> '''Język tarejski''' (Ⲑⲁⲣⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Tharu epilu'' [{{IPA|ˈtʰɑ.ru e̞ˈpi.lu}}]) &amp;ndash; język o nieustalonej klasyfikacji, powszechnie uważany za członka grupy [[języki nuweńskie|języków nuweńskich]], w której tworzy oddzielną podgrupę ''antyponuweńską''. Tarejski jest językiem urzędowym [[Tarum]], chociaż najprawdopodobniej rozwinął się w innej części świata, skąd do wschodniego Kyonu został zawleczony w wyniku niemożliwej do umieszczenia w czasie wędrówki ludów. Izolacja geopolityczna kraju sprawiła, że jest niemal całkowicie wolny od identyfikowalnego zewnętrznego wpływu, chociaż dzieli kilkanaście leksemów, głównie dotyczących fauny i flory, z językami prymitywnych plemion zamieszkujących otaczające Tarum lasy deszczowe.<br /> <br /> Obecnie można wyróżnić dziewięć dialektów języka tarejskiego, a ich zasięg pokrywa się mniej więcej z podziałem administracyjnym kraju, opartym w dużej mierze o naturalne przeszkody dla rozwoju osadnictwa. Istnieje również odgórnie regulowany język standardowy (Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Assemanu epilu'' „oczyszczony język”), używany przede wszystkim w oficjalnej komunikacji. Tarejski zapisywany jest pismem alfabetycznym nieco przypominającym [[runy nuweńskie]]. Pismo ma charakter alfabetyczny i w dużej mierze dobrze odzwierciedla wymowę, dosyć mocno trzymając się zasady „jeden znak &amp;ndash; jeden dźwięk”. Zarówno słownictwo, jak i niekonkatenatywna morfologia języka są sprowadzalne do [[język pranuweński|pranuweńszczyzny]], ale badania tarejskiego zawsze były utrudnione ze względu na zamknięty charakter Tarum.<br /> <br /> Można przypuszczać, że niedawne otwarcie Tarum na świat w połączeniu z ożywionym zainteresowaniem obcymi kulturami na całym świecie będzie sprzyjało badaniom lokalnej mowy i pozwoli na udzielenie odpowiedzi na wiele pytań, dotyczących zarówno języka, jak i etnogenezy Tarejów.<br /> <br /> == Fonetyka i fonologia ==<br /> Tarejski posiada prosty system dźwiękowy, składający się z ośmiu samogłosek, dwóch półsamogłosek oraz osiemnastu spółgłosek.<br /> === Samogłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; |<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Przednie<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Środkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Tylne<br /> |-<br /> ! Przymknięte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/ ・ ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> |-<br /> ! Średnie<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> ! Otwarte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |}<br /> Tarejski system samogłoskowy wyraźnie ciąży ku większemu przymknięciu, jednocześnie nie przesuwając się wyraźnie ani w przód, ani w tył jamy ustnej. Środkowe przymknięte samogłoski ‹ⲏ› /{{IPA|ɨ}}/ i ‹ⲱ› /{{IPA|ʉ}}/ są nieco bardziej otwarte, niż skrajne ‹ⲓ› /{{IPA|i}}/ i ‹ⲩ› /{{IPA|u}}/. Warto zauważyć, że tylne samogłoski są zawsze zaokrąglone, a przednie &amp;ndash; nigdy. Zaokrąglenie jest wyraźne i skompresowane. Samogłoski nie ulegają redukcji w pozycji nieakcentowanej. Długość samogłoski nie ma fonemicznego znaczenia, chociaż najprawdopodobniej opozycja iloczasowa istniała w przeszłości &amp;ndash; wskazuje na to obecność długich dźwięków we wszystkich pozostałych językach nuweńskich. W tarejskim dyftongi nie występują; ostatni z notowanych jeszcze [[kalendarze Kyonu|300 lat temu]] dyftongów ‹ⲁⲓ› uległ koalescencji do /{{IPA|æ}}/, a w dalszej perspektywie najpewniej zleje się z ‹ⲉ› /{{IPA|e̞}}/, do którego stopniowo zbliża się w wymowie. Ortografia tarejska nie oznacza historycznych dyftongów we współczesnych pismach w myśl zasady o fonemiczności, jednak można je znaleźć w starszych tekstach. <br /> <br /> === Półsamogłoski ===<br /> Tarejski posiada dwie półsamogłoski /{{IPA|j}}/ i /{{IPA|w}}/, zapisywane jak ich samogłoskowe odpowiedniki: ‹ⲓ› oraz ‹ⲩ›. Mają one specjalny status w systemie morfofonemicznym tego języka: mimo że inaczej niż samogłoski nie mogą stanowić jądra sylaby, zdarza się, że rdzenie spółgłoskowe są przez nie dopełniane, tak jakby stanowiły one prawdziwe samogłoski, zachowując jednak swój spółgłoskowy status, tzn. tworząc dodatkowy element spółgłoskowego łańcucha. Dodatkowo, rdzenie w których skład wchodzą półsamogłoski, nazywane są rdzeniami płynnymi i podlegają nieco innym zasadom odmiany.<br /> <br /> === Spółgłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1000px&quot;<br /> |-<br /> ! <br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowo-&lt;br /&gt;-zębowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Dziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Zadziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Podniebienne<br /> |-<br /> ! Nosowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲙ /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲛ /{{IPA|n}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Zwarto-&lt;br /&gt;-wybuchowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲡ /{{IPA|p}}/・ⲫ /{{IPA|pʰ}}/・ⲃ /{{IPA|b}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲧ /{{IPA|t}}/・ⲑ /{{IPA|tʰ}}/・ⲇ /{{IPA|d}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲕ /{{IPA|k}}/・ⲭ /{{IPA|kʰ}}/・ⲅ /{{IPA|g}}/<br /> |-<br /> ! Szczelinowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϥ /{{IPA|f}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲥ /{{IPA|s}}/・ⲍ /{{IPA|z}}/・(ⲋⲥ /{{IPA|sː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϣ /{{IPA|ʃ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϧ /{{IPA|ɣ}}/<br /> |-<br /> ! Drżące<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲣ /{{IPA|r}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Aproksymanty<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲗ /{{IPA|l}}/・(ϯⲗ /{{IPA|lː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |}<br /> Charakterystyczną cechą tarejskiej fonologii jest fonemiczny kontrast między aspirowanymi, nieaspirowanymi i dźwięcznymi spółgłoskami zwartymi, nieobecny w pokrewnych językach. Ponadto, inaczej niż samogłoski, spółgłoski ulegają szeregowi przemian pozycyjnych. <br /> <br /> Status geminat ‹ⲋⲥ› oraz ‹ϯⲗ›, wywodzących się z dawnych zbitek spółgłoskowych *vs oraz *tl &amp;ndash; stąd ich nietypowy zapis &amp;ndash; jest niejasny. Przez Tarejów są one odbierane jako jeden dźwięk i nie rozdziela się ich przy podziale na sylaby: Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ → Ⲁ・ⲋⲥⲉ・ⲙⲁ・ⲛⲩ. Jednocześnie trudno jest wskazać na pary minimalne, które pozwalałyby uznać je za odrębne fonemy. Nieco inaczej traktowane jest ‹ⲛⲛ› [{{IPA|nː}}], często wyraźnie artykulacyjnie rozdzielane na dwa elementy a nie przytrzymane.<br /> <br /> Obserwuje się w tarejskim zjawisko lenicji, w języku standardowym i większości dialektów dotyczy ono jednak wyłącznie dźwięcznych spółgłosek zwartych, które w pozycji między dwiema samogłoskami ulegają frykatywizacji: /{{IPA|b}}/ → [{{IPA|β}}]; /{{IPA|d}}/ → [{{IPA|ð}}]; /{{IPA|g}}/ → [{{IPA|ɣ}}]. Zjawisko to zachodzi także w pozycji międzywyrazowej, tzn. granica wyrazu jest ignorowana. Ponadto, dźwięczne spółgłoski nosowe, szczelinowe i zwarto-wybuchowe ulegają ubezdźwięcznieniu przed spółgłoską bezdźwięczną i w wygłosie, chyba że następne słowo zaczyna się na samogłoskę: wtedy dźwięczność zostaje utrzymana w wypadku spółgłosek nosowych i szczelinowych, a spółgłoski zwarto-wybuchowe zostają poddane lenicji.<br /> <br /> === Budowa sylaby ===<br /> Sylaba w języku tarejskim musi się składać przynajmniej z jednej samogłoski, do której dodatkowo może zostać dostawiony pojedynczy nagłos i podwójny wygłos:<br /> <br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;(C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) V (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) (C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> W pozycji '''C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' może stać dowolna spółgłoska, półsamogłoska, lub geminata ‹ⲋⲥ› albo ‹ϯⲗ›. W pozycjach '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' i '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' nie może się znaleźć geminata, dodatkowo, jeśli w pozycji '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' pojawia się półsamogłoska, sylaba zostaje automatycznie zamknięta. Jeśli sylabę otwierała geminata, pozycja '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' również jest niedostępna.<br /> <br /> Dla celów metrycznych i prozodycznych wyróżnia się cztery rodzaje sylab. Poniższa tabela przedstawia ich nazwy oraz uproszczoną budowę, gdzie G oznacza geminatę, J oznacza półsamogłoskę, a C &amp;ndash; dowolną inną spółgłoskę.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słabsza<br /> | V<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słaba<br /> | CV, VC, JV, VJ<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocna<br /> | CVC, CVJ, JVC, GV<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocniejsza<br /> | CVCC, JVCC, GVC<br /> |}<br /> <br /> === Prozodia ===<br /> Akcent w języku tarejskim pada na przedostatnią sylabę, jest stały i ma charakter dynamiczny. Ze względu na swoją stałą pozycję, nie jest fonemiczny. Akcenty pomocnicze pojawiają się na co drugiej sylabie od końca, jeśli wyraz ma więcej niż trzy sylaby, por. np. Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ [{{IPA|e̞ˌsu.tɑˈnʉr.pɑl}}]. Tarejski jest językiem czasowanym według mor, gdzie sylaby słabsze trwają pół mory, sylaby słabe &amp;ndash; jedną morę, sylaby mocne &amp;ndash; półtorej mory, a sylaby mocniejsze &amp;ndash; dwie mory. Charakteryzuje się też opadającą tonacją, także w pytaniach tak/nie, co może być źródłem nieporozumień.<br /> <br /> == Fleksja ==<br /> === Rzeczownik i przymiotnik ===<br /> Tarejskie rzeczowniki i przymiotniki odmieniają się przez następujące kategorie gramatyczne:<br /> * przypadki &amp;ndash; mianownik, dopełniacz, celownik i biernik,<br /> * stany &amp;ndash; „pusty”, określony i nieokreślony,<br /> * liczby &amp;ndash; pojedyncza i mnoga oraz szczątkowe formy podwójnej.<br /> Ponadto, przymiotniki podlegają odmianie przez rodzaje &amp;ndash; męski, żeński i nijaki &amp;ndash; w uzgodnieniu z rzeczownikiem, który określają. Formą prototypową &amp;ndash; słownikową jest mianownik w stanie pustym w liczbie pojedynczej, w przypadku przymiotnika w rodzaju męskim. Końcówki, które przyjmują poszczególne rzeczowniki i przymiotniki są uzależnione od ostatniego dźwięku lub serii dźwięków, a nie od rodzaju.<br /> <br /> Rzeczowniki i przymiotniki pogrupowane są w klasy deklinacyjne, podzielone na grupy: słabą i mocną. W odmianie słabej przynależność do klasy determinuje długość rdzenia. W odmianie mocnej klasę wyznacza końcówka formy prototypowej. Daje to łącznie dziesięć klas odmiany. Ponadto, istnieją rzeczowniki i przymiotniki nieodmienne, derywowane z rdzeni jednospółgłoskowych (historycznie jedną ze spółgłosek było zwarcie krtaniowe).<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | Klasa&amp;nbsp;→<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Słaba<br /> ! colspan=&quot;24&quot; | Mocna<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Szablon / końcówka&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us, &amp;ndash;is, &amp;ndash;os<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;n<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;m<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;C<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;o<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;u<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;i<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;a<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Przykładowy&lt;br /&gt;rzeczownik&amp;nbsp;→<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲛⲩⲩⲩ}}&lt;br /&gt;''nuwu''&lt;br /&gt;„dziecko”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲁⲙⲁⲓⲁ}}&lt;br /&gt;''mamaya''&lt;br /&gt;„dolina, jar”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲡⲓⲗⲩⲥ}}&lt;br /&gt;''pilus''&lt;br /&gt;„słowo”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲓⲇⲇⲁⲛ}}&lt;br /&gt;''middan''&lt;br /&gt;„dolina”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|Ⲑⲁⲣⲱⲙ}}&lt;br /&gt;''Tharûm''&lt;br /&gt;„[[Tarum]]”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲧ}}&lt;br /&gt;''danat''&lt;br /&gt;„czerń”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟ}}&lt;br /&gt;''assarto''&lt;br /&gt;„brama”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲗⲁⲕⲩ}}&lt;br /&gt;''laku''&lt;br /&gt;„namiot”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲃⲓⲃⲓ}}&lt;br /&gt;''bibi''&lt;br /&gt;„schronienie”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ}}&lt;br /&gt;''zora''&lt;br /&gt;„niebo”<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Typowy rodzaj&lt;br /&gt;rzeczownika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''każdy''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us ''męski'', &amp;ndash;is ''żeński'', &amp;ndash;os ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Rodzaj&lt;br /&gt;przymiotnika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 5%&quot; | Liczba&lt;br /&gt;↓<br /> ! Stan&amp;nbsp;→&lt;br /&gt;Przypadek&amp;nbsp;↓<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ni<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;o<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;oti<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;u<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;it<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;at<br /> |-<br /> ! Dopełniacz<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;ûl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;al<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vsal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ol<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;il<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;al<br /> |-<br /> ! Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;os<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;us<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;is<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;îs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;as<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nun<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;min<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mîn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;on<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otin<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;un<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;in<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;în<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;an<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;3&quot; | Mn.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vyu (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnt<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnta<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;na<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ma<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;mana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idena<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adena<br /> |-<br /> ! Dopełniacz&lt;br /&gt;Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;6&quot; | &amp;ndash;wial&lt;br /&gt;&amp;ndash; yal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vnal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCatal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;owal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;unal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;idil<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;adil<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vnat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vtinat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;manat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idenas<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adenas<br /> |-<br /> |}<br /> &lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;'''Objaśnienie symboli:''' C &amp;mdash; dowolna spółgłoska; J &amp;mdash; dowolna półsamogłoska; V &amp;mdash; dowolna samogłoska; &lt;s&gt;V&lt;/s&gt; &amp;mdash; końcówka powoduje usunięcie samogłoski poprzedzającej wyznacznik deklinacji&lt;/span&gt;<br /> <br /> Przynależność przymiotnika do klasy deklinacyjnej determinuje jego końcówka deklinacyjna w rodzaju męskim. Rozkłada się to w sposób następujący:<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;u, to wtedy w rodzaju żeńskim przyjmie on końcówkę &amp;mdash;i, a w nijakim: &amp;mdash;o,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;n, to tę samą końcówkę będzie on miał w rodzaju nijakim, a w rodzaju żeńskim przybierze końcówkę &amp;mdash;a,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;m, to tę samą końcówkę będzie on miał także w rodzaju żeńskim i nijakim,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest dowolna spółgłoska, to znaczy, że posiada on tylko formy puste, równe w każdym rodzaju i może występować tylko w orzeczniku albo jako element kompozytu przymiotnikowo-rzeczownikowego.<br /> <br /> ===== Nieregularna liczba mnoga rzeczowników =====<br /> Część rzeczowników z różnych względów posiada nieregularne formy liczby mnogiej. W przeważającej części są to pozostałości systemu tworzenia liczby mnogiej niekonkatenatywnej („łamanej”). Rzeczowniki tak tworzone, pomimo mnogiego znaczenia, otrzymują pojedyncze końcówki odmiany przez przypadki. W grupie rzeczowników o takiej odmianie znajdują się:<br /> &lt;div style=&quot;column-count: 3; column-gap: 30px&quot;&gt;<br /> * ''kush'' {{tar|ⲕⲩϣ}} „droga” &amp;mdash; ''akashi'' {{tar|ⲁⲕⲁϣⲓ}} „drogi”<br /> * ''mîr'' {{tar|ⲙⲏⲣ}} „człowiek” &amp;mdash; ''mira'' {{tar|ⲙⲓⲣⲁ}} „ludzie”<br /> * ''nabi'' {{tar|ⲛⲁⲃⲓ}} „parafia” &amp;mdash; ''eneb'' {{tar|ⲉⲛⲉⲃ}} „parafie”<br /> * ''neb'' {{tar|ⲛⲉⲃ}} „ojciec” &amp;mdash; ''naba'' {{tar|ⲛⲁⲃⲁ}} „ojcowie”<br /> * ''shi'' {{tar|ϣⲓ}} „dom” &amp;mdash; ''ashû'' {{tar|ⲁϣⲱ}} „domy”<br /> * ''sînam'' {{tar|ⲥⲏⲛⲁⲙ}} „świątynia” &amp;mdash; ''sanûm'' {{tar|ⲥⲁⲛⲱⲙ}} „świątynie”<br /> * ''tel'' {{tar|ⲧⲉⲗ}} „wieża” &amp;mdash; ''telu'' {{tar|ⲧⲉⲗⲩ}} „wieże”<br /> * ''ummi'' {{tar|ⲩⲙⲙⲓ}} „matka” &amp;mdash; ''yamma'' {{tar|ⲓⲁⲙⲙⲁ}} „matki” <br /> * ''wam'' {{tar|ⲩⲁⲙ}} dzień” &amp;mdash; ''awama'' {{tar|ⲁⲩⲁⲙⲁ}} „dni”<br /> * ''zainab'' {{tar|ⲍⲁⲓⲛⲁⲃ}} „lud, plemię” &amp;mdash; ''zeneb'' {{tar|ⲍⲉⲛⲉⲃ}} „ludy, plemiona”<br /> &lt;/div&gt;<br /> Dodatkowo, części ciała występujące w parach zachowały historyczne formy liczby podwójnej, ale wyłącznie w mianowniku. W pozostałych formach odmieniają się regularnie, zgodnie z klasą deklinacyjną, do której należą.<br /> * ''bus'' {{tar|ⲃⲩⲥ}} „dłoń” &amp;ndash; ''buwa'' {{tar|ⲃⲩⲩⲁ}} „dłonie”<br /> * ''lor'' {{tar|ⲗⲟⲣ}} „oko” &amp;ndash; ''lora'' {{tar|ⲗⲟⲣⲁ}} „oczy”<br /> * ''subis'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲥ}} „ucho” &amp;ndash; ''subia'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲁ}} „uszy”<br /> * ''zeyu'' {{tar|ⲍⲉⲓⲩ}} „stopa” &amp;ndash; ''zeya'' {{tar|ⲍⲉⲓⲁ}} „stopy”<br /> <br /> ===== Inne nieregularności odmiany =====<br /> Rzeczowniki i przymiotniki, które w formie mianownikowej mają taką samą końcówkę, jaką otrzymałyby w innym przypadku, nie podwajają końcówki. Jest to szczególnie prominentna cecha nazw miejscowych zakończonych na &amp;ndash;''al'', których formy mianownika i dopełniacza w licznie pojedynczej są tożsame, ale może dotyczyć każdej innej formy, pogłębiając synkretyzm form przypadkowych.<br /> <br /> Niektóre ożywione rzeczowniki w rodzaju męskim, szczególnie te zakończone na &amp;ndash;''r'', przyjmują końcówki odmiany &amp;ndash;''n'' w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej.<br /> <br /> ==== Określoność ====<br /> Określoność jest oznaczana w tarejskim dodatkowym morfemem, mającym charakter proklitycznego morfemu, dodawanego do każdej grupy (przydawki, podmiotu) w obrębie frazy nominalnej. Morfem ten pierwotnie miał charakter rodzajnikowy, ale rozróżnienie rodzaju zanikło wraz z jego fonetyczną erozją. Morfem jest nieodmienny, posiada jednak kilka form, uzależnionych od kolejnego dźwięku. Proklityczny charakter morfemu oddaje się przez jego zapis ze znakiem rodziału ({{tar|⳿}}) w zapisie tarejskim, bądź z dywizem w transkrypcji.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 450px&quot;<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Otoczenie&lt;br /&gt;fon.<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Forma<br /> ! style=&quot;width: 60%&quot; | Przykład<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed samogł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | id&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲇ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''id-assartoti'' {{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟⲧⲓ||brama}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|l}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | il&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲗ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''il-lakû'' {{tar|ⲓⲗ⳿ⲗⲁⲕⲱ||namiot}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | im&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲙ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''im-mafela'' {{tar|ⲓⲙ⳿ⲙⲁϥⲉⲗⲁ||kropla}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|n}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | in&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲛ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''in-nurpilû'' {{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲩⲣⲡⲓⲗⲱ||urząd}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|s}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | is&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲥ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''is-sanûmi'' {{tar|ⲓⲥ⳿ⲥⲁⲛⲱⲙⲓ||świątynie}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed dowolną inną spółgł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | i&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''i-Tharûmi'' {{tar|ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ||[[Tarum]]}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==== Stopniowanie przymiotnika ====<br /> Tarejski przymiotnik posiada pięć stopni gradacji: pozytyw (stopień „równy”, używany w kontekstach, w których nic nie jest porównywane z niczym), ekwatyw (stopień „równy”, porównywane cechy są takie same), komparatyw (stopień wyższy), superlatyw (stopień „najwyższy”, cecha jest najintensywniejsza wśród porównywanych) oraz absolutyw (stopień „najwyższy”, cecha nie ma sobie równych i jest nieporównywalna z niczym). Przymiotnik stopniuje się w języku tarejskim zazwyczaj przy pomocy infiksu, który oddziela temat od wyznaczającej przynależność deklinacyjną końcówki. Wyjątkiem są przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na &amp;ndash;''m'', które przy stopniowaniu zmieniają przynależność klasową, przybierając końcówki deklinacji &amp;ndash;u. Ponadto, przymiotnik ''dobry'' posiada część form supletywnych, a przymiotniki ''zły'', ''ciemny'' oraz ''jasny'' posiadają niekonkatenatywne formy odmiany.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 750px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Pozytyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Ekwatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Komparatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Superlatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Absolutyw<br /> |-<br /> ! I &amp;ndash;u; &amp;ndash;i; &amp;ndash;o<br /> | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | (= forma podstawowa)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁⲛ–|–an–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣ–|–ush–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲋⲥ–|–iss–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲛ–|–in–}}<br /> |-<br /> ! II &amp;ndash;n; &amp;ndash;a; &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲇⲁ–|–(a)da–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ϣⲁ–|–(a)sha–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁⲋ)ⲥⲁ–|–(as)sa–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲛⲁ–|–(a)na–}}<br /> |-<br /> ! III &amp;ndash;m; &amp;ndash;m; &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲙⲩ, –ⲩⲙⲓ, –ⲩⲙⲟ|–umu, –umi, –umo}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣⲩ, –ⲩϣⲓ, –ⲩϣⲟ|–ushu, –ushi, –usho}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲋⲥⲩ, –ⲩⲋⲥⲓ, –ⲩⲋⲥⲟ|–ussu, –ussi, –usso}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲛⲩ, –ⲩⲛⲓ, –ⲩⲛⲟ|–unu, –uni, –uno}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> === Kopula i zaimek osobowy podmiotu ===<br /> Funkcja kopuli i zaimka osobowego podmiotu nie jest w języku tarejskim rozdzielna. Wcześniejsze formy rozwoju języka rozróżniały jeszcze formy sprzężone zaimek-kopula i formy rodzielne, używane gdy podmiot był wyrażony inaczej, niż przy pomocy zaimka w mianowniku. Rozróżnienie nie utrzymało się jednak w żadnym z dialektów. Jako że kopula nie jest formalnie czasownikiem, nie podlega odmianie przez czasy i tryby &amp;ndash; kontekst lub dodatkowe słowa funkcyjne, takie jak przyimki czy partykuły, podpowiadają właściwe znaczenie.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Liczba →<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Pojedyncza<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Mnoga<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15px&quot; | Osoba ↓<br /> ! style=&quot;width: 35px&quot; | Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> | {{tar|ϧⲏⲗ|hîl}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲣ|mir}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲙⲟⲗ|mol}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲣ|mer}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | {{tar|ⲍⲓⲗⲩ|zilu}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;5&quot; | 3.<br /> ! rodz. m.<br /> | {{tar|ϧⲓⲣ|hir}}<br /> | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> |-<br /> ! rodz. ż.<br /> | {{tar|ⲡⲓ|pi}}<br /> | {{tar|ⲡⲩⲣ|pur}}<br /> |-<br /> ! rodz. n.<br /> | {{tar|ϩⲩ|hu}}<br /> | {{tar|ϩⲩⲙ|hum}}<br /> |-<br /> ! brak rodzaju<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙ|sum}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗ|sul}}<br /> |-<br /> ! podmiot celownikowy<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲱⲣ|ûr}}<br /> |}<br /> <br /> Wszystkie formy kopulatywne niosą ze sobą zarówno znaczenie zaimka osobowego podmiotu, jak i czasownika „być” w znaczeniu „istnieć, egzystować”. W zależności od kontekstu, moze więc wyraz {{tar|ⲡⲓ|pi}} oznaczać: „ona” (jeśli po nim następuje kolejny czasownik), „jest” (jeśli podmiot wyrażony jest rzeczownikiem) lub „ona jest” (jeśli w zdaniu nie występuje inny podmiot ani orzeczenie). W praktyce dwa pierwsze użycia stają się stopniowo coraz rzadsze &amp;ndash; pierwsze w wyniku inkorporacji zaimka osobowego jako prefiksu koniugacyjnego (co powoduje nieprawidłową z punktu widzenia np. gramatyki polskiej redundancję typu *''ona ona śpi''), a drugie przez wzgląd na to, że „być” jest w tarejskim domyślnym orzeczeniem, więc nie ma potrzeby jego wyrażania w mowie ani na piśmie (podobnie jak np. w języku rosyjskim).<br /> <br /> Specyfiką tarejskiej gramatyki jest forma „bezrodzajowa” kopuli. Gramatyki tarejskie nazywają tę formę „wszystkorodzajową”, ponieważ używa się jej kiedy nie jesteśmy w stanie określić rodzaju gramatycznego rzeczy czy osoby, o której jest mowa, kiedy ten rodzaj jest nieistotny, albo &amp;ndash; w przypadku grupy ludzi lub rzeczy &amp;ndash; kiedy należą one do więcej niż jednego rodzaju. <br /> <br /> Forma {{tar|ⲱⲣ|ûr}}, niejako w kontraście do pozostałych, jest niepomijalna, kiedy podmiot wyrażony jest celownikiem.<br /> <br /> === Zaimki osobowe ===<br /> Chociaż zaimki osobowe w formie mianownikowej nie istnieją, tarejski posiada szereg form zależnych, w tym część reliktowych form sprzężonych, używanych wyłącznie w złożeniach z przyimkami. Zzaimki w dopełniaczu, celowniku i bierniku mają także formy akcentowane i nieakcentowane o różnych funkcjach.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Przypadek →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Dopełniacz<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Celownik<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Biernik<br /> ! Ablatyw<br /> ! Allatyw<br /> ! Komitatyw<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Forma →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}}<br /> | {{tar|ⲱⲙ|ûm}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲙ|(a)m}}<br /> | {{tar|ⲩϣⲓ|ushi}}<br /> | {{tar|ⲱϣ|ûsh}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϣ|(a)sh}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲇⲁ|mada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁ|ma}}<br /> | {{tar|ⲙⲓϧⲁ|miha}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲙⲁ|mima}}<br /> | {{tar|ⲙⲉ|me}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲩⲣⲁⲗ|ural}}<br /> | {{tar|ⲩⲣⲓ|uri}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲗ|ral}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲩⲣϣⲓ|urshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲣ|shûr}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲇⲁ|rada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲣⲁ|ra}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲣⲟ(ⲛ)|ro(n)}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲥⲩ|usu}}<br /> | {{tar|ⲱⲥ|ûs}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲥ|(a)s}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲓ|si}}<br /> | {{tar|(ⲓ)ⲥ|(i)s}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲇⲁ|sada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲁ|sa}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲁ|sua}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙⲁ|suma}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ|se}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥⲩ|masu}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁϣⲓ|mashi}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲛⲁⲗ|unal}}<br /> | {{tar|ⲩⲛⲓ|uni}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲗ|nal}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲱϣⲓ|nûshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲛ|shûn}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲇⲁ|nada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲁ|na}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲛⲟ(ⲛ)|no(n)}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲱⲛ|zûn}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ϩⲟⲥ|hos}}<br /> | {{tar|ϩⲱ|hû}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϩ|(a)h}}<br /> | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲏ|hî}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲇⲁ|hada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲁ|ha}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ϩ|(î)h}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲩⲥ|nus}}<br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ⲛ|(î)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲩϣ|hush}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲱⲗ|sûl}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲁϣⲓ|sashi}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲇⲁ|suda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲩ|su}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | mn.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲁⲗ|nûmal}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲓ|nûmi}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙ|nûm}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲥⲓ|ansi}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛⲥ|(a)ns}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲩⲙⲇⲁ|anumda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲩⲗ|napul}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲓ|napi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲡⲓ|anpi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲓⲥⲁ|anisa}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲓⲥ|nis}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲉⲗⲁ|gela}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲓϣⲓ|gishi}}<br /> | {{tar|ⲅⲉⲇⲁ|geda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲅⲁ|ga}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲁⲥⲁ|nasa}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϣⲁϣⲓ|shashi}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲉⲇⲁ|seda}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> Brak danej formy, oznaczony w tabeli pauzą (&amp;mdash;), wskazuje na użycie pełnej formy (jeśli dostępna), lub formy sprzężonej przypadka wymaganego przez rekcję standardową &amp;ndash; np. dla komitatywu będzie to dopełniacz.<br /> <br /> Tarejski nie posiada zaimków czy przymiotników dzierżawczych. W ich miejsce korzysta się z postponowanej konstrukcji komitatywnej z przyimkiem {{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu|do}} i odpowiednią formą sprzężoną: dopełniaczową lub komitatywną, jeśli istnieje:<br /> <br /> &lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 40px&quot;&gt;<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲙⲉ|insume|mój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲣⲟ|insuro|nasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲥⲉ|insuse|twój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲙⲁⲥ|insu mas|Pana, Pani}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲟ|insuno|wasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲍⲟⲛ|insu zon|Państwa}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱϩ|insûh|jego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱⲛ|insûn|jej}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩϩⲁⲗ|insuhal|tego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲋⲥⲩⲗ|inssul|jego, jej, tego}} (w praktyce często używany w znaczeniu „czyjś, kogoś, obojętnie kogo”)<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲱⲙ|insunûm|ich, mężczyzn}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲡ|insunap|ich, kobiet}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲅⲉⲗⲁ|insugela|ich, rzeczy, zwierząt, itp.}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲥⲁ|insunasa|ich, obojętnie kogo}} (rzadko używany)<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> === Partykuły deiktyczne ===<br /> Zaimki wskazujące w tarejskim wyewoluowały w nieodmienne partykuły deiktyczne. Pozwalają one na czterostopniową identyfikację położenia obiektu, o którym mowa: „ten” &amp;ndash; „ten (trochę dalej)” &amp;ndash; „tamten (trochę bliżej)” &amp;ndash; „tamten”. Znaczenie każdej partykuły uzależnione jest od tego, czy stojąca za nią grupa nominalna jest w formie określonej czy w nieokreślonej. Dodatkowo, użycie formy pustej pozwala na oddanie znaczeń „ten” i „tamten” bez kontrastowania obiektów względem siebie.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 560px&quot; <br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Liczba<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Rodzaj<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (I)&lt;br /&gt;„ten”<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień II<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień III<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień IV<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień V<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (VI)&lt;br /&gt;„tamten”<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mn.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma pusta<br /> |}<br /> <br /> === Liczebnik ===<br /> Tarejski posiada dziesiętny system liczebnikowy. Liczebniki główne nie odmieniają się przez rodzaj, liczebniki porządkowe natomiast posiadają formy męskie, żeńskie i nijakie. Jako że derywacja form dla rodzaju żeńskiego i nijakiego jest przewidywalna, w tabeli poniżej przedstawione zostaną tylko liczebniki porządkowe w rodzaju męskim.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 1050px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 1<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|Ⲁ}}<br /> | {{tar|ⲩⲉ|we}}<br /> | {{tar|ⲧⲁⲃⲩ|tabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 11<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲀ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲩⲉ|mûtwe}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲧⲁⲃⲩ|pammûttabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 30<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲃⲁ|maba}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲁⲃⲩ|pammabu}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> ! {{tar|Ⲃ}}<br /> | {{tar|ⲥⲓⲛⲁ|sina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲓⲛⲩ|pamsinu}}<br /> ! 12<br /> ! {{tar|ⲒⲂ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲁ|mûssina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲩ|pammûssinu}}<br /> ! 40<br /> ! {{tar|ⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲓⲙⲓ|khimi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲓⲙⲩ|pamkhimu}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> ! {{tar|Ⲅ}}<br /> | {{tar|ϣⲩⲛⲇ|shund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩⲛⲇⲩ|pamshundu}}<br /> ! 13<br /> ! {{tar|ⲒⲄ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇ|mûtshund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇⲩ|pammûtshundu}}<br /> ! 50<br /> ! {{tar|Ⲕ}}<br /> | {{tar|ⲧⲟ|to}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲧⲟⲧⲩ|pamtotu}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> ! {{tar|Ⲇ}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲛⲧ|fant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϥⲁⲛⲧⲩ|pamfantu}}<br /> ! 14<br /> ! {{tar|ⲒⲆ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧ|mûtfant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧⲩ|pammûtfantu}}<br /> ! 60<br /> ! {{tar|ⲔⲒ}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲥⲓ|sasi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲁⲥⲩ|pamsasu}}<br /> |-<br /> ! 5<br /> ! {{tar|Ⲉ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲓⲁ|diya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲓⲩ|pamdiyu}}<br /> ! 15<br /> ! {{tar|ⲒⲈ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲇⲓⲓⲁ|mûdiya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲇⲓⲓⲩ|pammûdiyu}}<br /> ! 70<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ϣⲩϥⲩ|shufu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩϥⲩ|pamshufu}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> ! {{tar|Ⲋ}}<br /> | {{tar|ⲥⲟⲓⲁ|soya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲟⲓⲩ|pamsoyu}}<br /> ! 16<br /> ! {{tar|ⲒⲊ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲁ|mûssoya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲩ|pammûssoyu}}<br /> ! 80<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲉⲙⲩ|khemu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲉⲙⲩ|pamkhemu}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> ! {{tar|Ⲍ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲛ|shan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙmϣⲁⲛⲩ|pamshanu}}<br /> ! 17<br /> ! {{tar|ⲒⲌ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲁⲛ|mûtshan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲁⲛⲩ|pammûtshanu}}<br /> ! 90<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲥⲩ|pasu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲡⲁⲥⲩ|pampasu}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> ! {{tar|Ⲏ}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲙ|kham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲁⲙⲩ|pamkhamu}}<br /> ! 18<br /> ! {{tar|ⲒⲎ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲕⲭⲁⲙ|mûkkham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲕⲭⲁⲙⲩ|pammûkkhamu}}<br /> ! 100<br /> ! {{tar|Ⲗ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲇⲁ|shada}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲁⲇⲩ|pamshadu}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> ! {{tar|Ⲑ}}<br /> | {{tar|ⲁⲥⲓⲧ|asit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲁⲥⲓⲧⲩ|pamasitu}}<br /> ! 19<br /> ! {{tar|ⲒⲐ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧ|mûtasit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧⲩ|pammûtasitu}}<br /> ! 500<br /> ! {{tar|Ⲙ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲋⲥⲁ|dissa}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲋⲥⲩ|pamdissu}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> ! {{tar|Ⲓ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧ|mût}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲩ|pammûtu}}<br /> ! 20<br /> ! {{tar|ⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲓⲁⲧ|yat}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲓⲁⲧⲩ|pamyatu}}<br /> ! 1000<br /> ! {{tar|Ⲛ}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϩⲁⲗⲩ|pamhalu}}<br /> |}<br /> <br /> === Czasownik ===<br /> Tarejski czasownik posiada dość skomplikowaną odmianę. Czasowniki pogrupowane są w dwanaście klas odmiany, definiowanych według długości rdzenia oraz wygłosu bezokolicznika „nieograniczonego” i odmieniają się przez:<br /> * duratywność (tzw. czasy „ograniczone” i „nieograniczone”),<br /> * czas (teraźniejszy I, teraźniejszy II, przyszły I, przyszły II, przeszły I, przeszły II),<br /> * tryb (oznajmujący, łączący, rozkazujący),<br /> * stronę (czynna, bierna, zwrotna),<br /> * liczbę (pojedyncza, mnoga),<br /> * osobę (1., 2., 3.),<br /> ** w drugiej osobie posiada formę formalną i nieformalną,<br /> ** w trzeciej osobie posiada formy dla wszystkich rodzajów i bezrodzajową.<br /> Dodatkowo, istnieją formy bezosobowe:<br /> * imiesłowy (czynny i bierny, odmieniają się jak przymiotniki),<br /> * bezokoliczniki („nieograniczony” i „ograniczony”),<br /> * supinum.<br /> Oprócz odmian regularnych, istnieje szereg czasowników nieregularnych, które mają odmianę supletywną lub defektywną, a także takich, które w strukturze głębokiej można uznać za regularne, ale w strukturze powierzchniowej uchodzą za nieregularne z powodu zmian fonetycznych.<br /> <br /> ==== Klasy odmiany ====<br /> Klasy odmiany czasownika tarejskiego uzależnione są od budowy bezokolicznika nieograniczonego. Bezokolicznik ten może przybrać jeden z siedmiu szablonów budowy rdzenia, oraz jedną z czterech końcówek determinujących odmianę. Przedstawia to tabela poniżej.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 500px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; | Grupa<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | Szablon<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | Końcówka<br /> ! style=&quot;width: 250px&quot; | Przykładowe czasowniki<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mocna<br /> ! 1<br /> | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-J&lt;br /&gt;CC-J<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲓⲩ|meyu|pływać}}, {{tar|ⲣⲁⲩⲩ|rawu|gonić}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲓⲓ|bayi|układać}}, {{tar|ⲗⲉⲩⲓ|lewi|kupować}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C-J<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩ|famayu|pielgrzymować}}, {{tar|ⲍⲉⲛⲇⲁⲓⲩ|zendayu|kraść}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓ|khartawi|zaczynać}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | Słaba<br /> ! 5<br /> | rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C&lt;br /&gt;CC-C&lt;br /&gt;C-CC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁ|–a}}<br /> | {{tar|ⲅⲓϥⲁ|gifa|sądzić}}, {{tar|ⲁⲋⲥⲉⲙⲁ|assema|poprawiać}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲉ|–e}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲧⲉ|rete|chwalić}}, {{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉ|kasse|siadać}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲧⲁϯⲗⲩ|tallu|mierzyć}}, {{tar|ⲑⲉⲙⲩ|themu|dzielić}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲣⲏⲛⲓ|rîni|zgniatać}}, {{tar|ⲡⲓⲗⲓ|pili|mówić}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> | rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C-C<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁ|–a}}<br /> | {{tar|ⲇⲁⲇⲉⲛⲁ|dadena|sciemniać się}}, {{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|ekharema|handlować}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲉ|–e}}<br /> | {{tar|ϥⲟⲃⲁⲙⲉ|fobame|stawić czoła}}, {{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉ|sarane|oddzielać}}<br /> |-<br /> ! 11<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲉⲭⲛⲁⲧⲩ|ekhnatu|przysięgać}}, {{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩ|perinu|uciekać}}<br /> |-<br /> ! 12<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓ|suledi|trwać}}, {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲥⲓ|redasi|uciszać}}<br /> |-<br /> |}<br /> Podział na grupę słabą i mocną dotyczy dalszej filozofii odmiany: podczas gdy czasowniki krótkordzeniowe, „mocne”, charakteryzują się wymianą samogłoski rdzennej w poszczególnych formach, a końcówki gramatyczne są w nich mocno zredukowane, czasowniki „słabe” opierają się wyłącznie na prefiksach osobowych, augmentacji i końcówkach. Czasem mówi się, że czasowniki nieregularne tworzą dodatkową, 13. klasę odmiany. Nieregularności w odmianie mają różną naturę &amp;ndash; powszechne jest występowanie zarówno cech odmiany słabej, jak i mocnej (w różnych kombinacjach), jak również wynikający z fonetycznej erozji supletywizm.<br /> <br /> ==== Formy bezosobowe ====<br /> Za podstawowe, słownikowe formy czasownika tarejskiego uważa się: bezokolicznik ograniczony, bezokolicznik nieograniczony oraz supinum. Ponadto, istnieją inne formy bezosobowe, które derywuje się od tych trzech form:<br /> * od bezokolicznika nieograniczonego &amp;ndash; bezokolicznik strony biernej procesu,<br /> * od bezokolicznika ograniczonego &amp;ndash; bezokolicznik strony biernej stanu, bezokolicznik strony zwrotnej,<br /> * od supinum &amp;ndash; imiesłów współczesny czynny, imiesłów uprzedni czynny, imiesłów uprzedni czynny, imiesłów uprzedni bierny.<br /> Bezokoliczniki: ograniczony oraz nieograniczony są także podstawami do tworzenia osobowych form czasownika. Tabela poniżej przedstawia przegląd form bezosobowych.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Klasa →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 1.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 4.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 5.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 6.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 7.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 8.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 9.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 10.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 11.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 12.<br /> |-<br /> ! Forma ↓<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik nieograniczony<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲉⲓⲩ|meyu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲉⲩⲓ|lewi}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩ|famayu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓ|khartawi}}<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲁ|gifa}}<br /> | '''{{tar|–ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉ|kasse}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲩ|themu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲓ|pili}}<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|ekharema}}<br /> | '''{{tar|–ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉ|sarane}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩ|perinu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓ|suledi}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik strony biernej procesu<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲱⲣ|–utûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲉⲓⲩⲧⲱⲣ|meyutûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲱⲣ|–itûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲉⲩⲓⲧⲱⲣ|lewitûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲱⲣ|–utûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩⲧⲱⲣ|famayutûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲱⲣ|–itûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓⲧⲱⲣ|khartawitûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲉⲣ|–ater}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲁⲧⲉⲣ|gifater}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲧⲉⲣ|–eter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲧⲉⲣ|kasseter}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲉⲣ|–uter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲩⲧⲉⲣ|themuter}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲉⲣ|–iter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲓⲧⲉⲣ|piliter}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲉⲣ|–ater}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲉⲣ|ekharemater}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲧⲉⲣ|–eter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉⲧⲉⲣ|saraneter}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲉⲣ|–uter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩⲧⲉⲣ|perinuter}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲉⲣ|–iter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲧⲉⲣ|sulediter}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik ograniczony<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛ|¨–ûn}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲟⲓⲱⲛ|moyûn}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛ|¨–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲟⲩⲁⲓⲛ|lowain}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛ|¨–ûn}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲓⲱⲛ|famaiyûn}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛ|¨–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲓⲩⲁⲓⲛ|khartaiwain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲟⲛ|gifon}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛ|–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲓⲛ|kassain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲟⲛ|themon}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛ|–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲁⲓⲛ|pilain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲟⲛ|ekharemon}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛ|–in}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲓⲛ|saranin}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲟⲛ|perinon}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛ|–in}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲛ|suledin}}<br /> <br /> |-<br /> ! Bezokolicznik strony biernej stanu<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛⲧⲩ|¨–ûntu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲟⲓⲱⲛⲧⲩ|moyûntu}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛⲧⲉ|¨–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲟⲩⲁⲓⲛⲧⲉ|lowainte}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛⲧⲩ|¨–ûntu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲓⲱⲛⲧⲩ|famaiyûntu}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛⲧⲉ|¨–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲓⲩⲁⲓⲛⲧⲉ|khartaiwainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲟⲛⲧⲁ|gifonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛⲧⲉ|–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲓⲛⲧⲉ|kassainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲟⲛⲧⲁ|themonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛⲧⲉ|–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲁⲓⲛⲧⲉ|pilainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲟⲛⲧⲁ|ekharemonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛⲧⲁ|–inta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲓⲛⲧⲁ|saraninta}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲟⲛⲧⲁ|perinonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛⲧⲁ|–inta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲛⲧⲁ|suledinta}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik strony zwrotnej<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲥ|¨–ûs}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲟⲓⲱⲥ|moyûs}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲥ|¨–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲟⲩⲁⲓⲥ|lowais}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲥ|¨–ûs}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲓⲱⲥ|famaiyûs}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲥ|v–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲓⲩⲁⲓⲥ|khartaiwais}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲟⲥ|gifos}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲥ|–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲓⲥ|kassais}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲟⲥ|themos}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲥ|–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲁⲓⲥ|pilais}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲟⲥ|ekharemos}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲥ|–is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲓⲥ|saranis}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲟⲥ|perinos}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲥ|–is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲥ|suledis}}<br /> |-<br /> ! Supinum<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲩ|^–tu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩ|miytu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲓ|^–ti}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓ|liwti}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲩ|^–su}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩ|fomoysu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲓ|^–si}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓ|khortowsi}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁ|–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲛⲁ|gifna}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉ|–ne}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲥⲛⲉ|kasne}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩ|–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲛⲩ|themnu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓ|–ni}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲛⲓ|pilni}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁ|–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁ|ekharemna}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉ|–ne}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉ|saranne}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩ|–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩ|perinnu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓ|–ni}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓ|suledni}}<br /> |-<br /> ! Imiesłów współczesny czynny<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲩⲡⲩ|^–tupu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩ|miytupu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲓⲡⲩ|^–tipu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓ|liwtipu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲩϥⲩ|^–su}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩϥⲩ|fomoysufu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲓϥⲩ|^–si}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓ|khortowsifu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁⲙ|–nam}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲛⲁ|gifnam}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉⲙ|–nem}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲥⲛⲉ|kasnem}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩⲙ|–num}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲛⲩ|themnum}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓⲙ|–nim}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲛⲓ|pilnim}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁⲙ|–nam}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁ|ekharemnam}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉⲙ|–nem}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉ|sarannem}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩⲙ|–num}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩ|perinnum}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓⲙ|–nim}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓ|sulednim}}<br /> |-<br /> ! Imiesłów współczesny bierny<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲩⲋⲥⲩ|^–tussu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩⲋⲥⲩ|miytussu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲓⲋⲥⲩ|^–tissu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓⲋⲥⲩ|liwtissu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲩⲋⲥⲩ|^–sussu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩⲋⲥⲩ|fomoysussu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲓⲋⲥⲩ|^–sissu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓⲋⲥⲩ|khortowsissu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁⲙⲥⲩ|–namsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲛⲁⲙⲥⲩ|gifnamsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉⲙⲥⲩ|–nemsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲥⲛⲉⲙⲥⲩ|kasnemsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩⲙⲥⲩ|–numsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲛⲩⲙⲥⲩ|themnumsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓⲙⲥⲩ|–nimsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲛⲓⲙⲥⲩ|pilnimsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁⲙⲥⲩ|–namsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁⲙⲥⲩ|ekharemnamsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉⲙⲥⲩ|–nemsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉⲙⲥⲩ|sarannemsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩⲙⲥⲩ|–numsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩⲙⲥⲩ|perinnumsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓⲙⲥⲩ|–nimsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓⲙⲥⲩ|sulednimsu}}<br /> |-<br /> ! Imiesłów uprzedni czynny<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲩϯⲗⲩⲛ|^–tullun}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩϯⲗⲩⲛ|miytullun}}<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲓϯⲗⲩⲛ|^–tillun}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓϯⲗⲩⲛ|liwtillun}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲩϯⲗⲩⲛ|^–sullun}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩϯⲗⲩⲛ|fomoysullun}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲓϯⲗⲩⲛ|^–sillun}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓϯⲗⲩⲛ|khortowsillun}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁⲛⲩ|a–nanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲅⲓϥⲛⲁⲛⲩ|agifnanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲉⲛⲩ|a–nenu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲥⲛⲉⲛⲩ|akasnenu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩⲛⲩ|a–nunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲑⲉⲙⲛⲩⲛⲩ|athemnunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲓⲛⲩ|a–ninu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲡⲓⲗⲛⲓⲛⲩ|apilninu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁⲛⲩ|a–nanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁⲛⲩ|akharemnanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲉⲛⲩ|a–nenu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉⲛⲩ|asarannenu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩⲛⲩ|a–nunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩⲛⲩ|aperinnunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲓⲛⲩ|a–ninu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓⲛⲩ|asuledninu}}<br /> |-<br /> ! Imiesłów uprzedni bierny<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲩⲗⲑⲩ|^–tulthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩⲗⲑⲩ|miytulthu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲓⲗⲑⲩ|^–tilthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓⲗⲑⲩ|liwtilthu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲩⲗⲑⲩ|^–sulthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩⲗⲑⲩ|fomoysulthu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲓⲗⲑⲩ|^–silthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓⲗⲑⲩ|khortowsilthu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁⲑⲩ|a–nathu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲅⲓϥⲛⲁⲑⲩ|agifnathu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲉⲑⲩ|a–nethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲥⲛⲉⲑⲩ|akasnethu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩⲑⲩ|a–nuthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲑⲉⲙⲛⲩⲑⲩ|athemnuthu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲓⲑⲩ|a–nithu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲡⲓⲗⲛⲓⲑⲩ|apilnithu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁⲑⲩ|a–nathu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁⲑⲩ|akharemnathu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲉⲑⲩ|a–nethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉⲑⲩ|asarannethu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩⲑⲩ|a–nuthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩⲑⲩ|aperinnuthu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲓⲑⲩ|a–nithu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓⲑⲩ|asulednithu}}<br /> |}<br /> <br /> ==== Formy osobowe ====<br /> <br /> &lt;!---<br /> ===== Czasy ograniczone =====<br /> Formy ograniczone występują w czasach: teraźniejszym I (''praesens prompta''), przeszłym I (''praeteritum perfectum'') i przyszłym I (''futurum perfectum''). Oznaczają one działania rozgrywające się w danym punkcie czasowym i albo poza niego nie wykraczające (przeszły I i przyszły I), albo gdy ich aspekt habitualny czy duratywny nie ma znaczenia, a opisywany jest aktualny stan rzeczy (teraźniejszy). Formy odmiany czasów ograniczonych derywowane są z bezokolicznika ograniczonego, który stanowi także podstawę do przypisania czasownika do klasy odmiany.<br /> <br /> ===== Czasy nieograniczone =====<br /> Formy nieograniczone występują w czasach: teraźniejszym II (''praesens indefinita''), przeszłym II (''praeteritum imperfectum'') i przyszłym II (''futurum imperfectum''). Oznaczają one wydarzenia pozbawione ram czasowych, dziejące się w przeszłości, teraźniejszości lub przyszłości. Płynność tych form czasowych sprawia, że niejednokrotnie możliwe jest ich użycie zamienne celem podkreślenia innego elementu wypowiedzi, pod warunkiem, że kontekst jest jasny lub dookreślony odpowiednimi zaimkami. Formy czasów nieograniczonych derywowane są z bezokolicznika nieograniczonego.<br /> ---&gt;<br /> [[Kategoria:Języki Kyonu|Tarejski]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=MediaWiki:Edittools&diff=23424 2018-01-26T20:03:49Z

<p>Widsið: </p> <hr /> <div>&lt;div id=&quot;editpage-specialchars&quot; class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;margin-top: 15px; border-width: 1px; border-style: solid; border-color: #aaaaaa; padding: 2px;&quot;&gt;<br /> &lt;center&gt;&lt;span id=&quot;edittools_intr&quot;&gt;'''Wstaw znak'''&lt;/span&gt;&lt;/center&gt; &lt;charinsert&gt;«+»&lt;/charinsert&gt; &lt;charinsert&gt;{{q}}&lt;/charinsert&gt;<br /> &lt;span id=&quot;edittools_main&quot;&gt;'''Wstaw symbol:''' &lt;/span&gt; &lt;charinsert&gt; ・ ☆ ☢ ☣ ★ ♥ ♪ δ ♀ ♂ ~ | ¡ ¿ † ‡ ↔ ↑ ↓ • ¶ ° # ¹ ² ³ ½ ⅓ ⅔ ¼ ¾ ⅛ ⅜ ⅝ ⅞&lt;/charinsert&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span id=&quot;edittools_other&quot;&gt;'''<br /> Litery łacińskie z diakrytykami:'''&lt;/span&gt;<br /> &lt;charinsert&gt;Ā Ē Ī Ō Ū ā ē ī ō ū Á á À à Â â Ä ä Å å Ă ă Æ æ É é È è Ê ê Ě ě Ë ë Ĕ ĕ Į į Í í Ì ì Î î Ĭ ĭ Ǫ ǫ Ó ó Ò ò Ô ô Ö ö Ő ő Ŏ ŏ Ú ú Ù ù Û û Ü ü Ų ų Ů ů Ű ű Ŭ ŭ Ý ý Ỹ ỹ Ć ć Č č Ċ ċ Ď ď Đ đ ð Ç ç Ġ ġ Ĺ ĺ Ľ ľ Ł ł Ń ń Ň ň Ñ ñ Ŕ ŕ Ř ř Ś ś Š š Ş ş Ť ť Ţ ţ Ź ź Ž ž Ż ż&lt;/charinsert&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span id=&quot;edittools_greek&quot;&gt;'''Alfabet grecki:'''&lt;/span&gt;<br /> &lt;charinsert&gt; Ά ά Έ έ Ή ή Ί ί Ό ό Ύ ύ Ώ ώ Α α Β β Γ γ Δ δ Ε ε Ζ ζ Η η Θ θ Ι ι Κ κ Λ λ Μ μ Ν ν Ξ ξ Ο ο Π π Ρ ρ Σ σ ς Τ τ Υ υ Φ φ Χ χ Ψ ψ Ω ω &lt;/charinsert&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span id=&quot;edittools_cyr&quot;&gt;'''Cyrylica:'''&lt;/span&gt;<br /> &lt;charinsert&gt; А а Б б В в Г г Ѓ ѓ Д д Ж ж З з И и І і Ї ї Ј ј Й й К к Ќ ќ Л л Љ љ М м Н н Њ њ О о П п Р р С с Ѕ ѕ Т т У у Ў ў Ф ф Х х Ц ц Ч ч Ш ш Щ щ Ћ ћ Џ џ Ъ ъ Ы ы Ь ь Э э Є є Ю ю Я я &lt;/charinsert&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span id=&quot;edittools_other&quot;&gt;'''Przypisy:'''&lt;/span&gt; &lt;charinsert&gt;&lt;references/&gt;&lt;/charinsert&gt; &lt;charinsert&gt;&lt;ref&gt;+&lt;/ref&gt;&lt;/charinsert&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span id=&quot;edittools_other&quot;&gt;'''Formatowanie wiki:''' &lt;/span&gt;&lt;charinsert&gt; [[Kategoria:+]] #REDIRECT[[+]]&lt;/charinsert&gt; &lt;charinsert&gt;&lt;br&amp;#32;/&gt;&lt;/charinsert&gt; &lt;charinsert&gt;&lt;br&amp;#32;clear=&quot;all&quot;&amp;#32;/&gt;&lt;/charinsert&gt; &lt;charinsert&gt;&lt;noinclude&gt;+&lt;/noinclude&gt;&lt;/charinsert&gt; &lt;charinsert&gt;&lt;includeonly&gt;+&lt;/includeonly&gt;&lt;/charinsert&gt; &lt;charinsert&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;+&lt;/nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/charinsert&gt; &lt;charinsert&gt;&lt;tt&gt;+&lt;/tt&gt;&lt;/charinsert&gt; &lt;charinsert&gt;&lt;code&gt;+&lt;/code&gt;&lt;/charinsert&gt; &lt;charinsert&gt;&lt;u&gt;+&lt;/u&gt;&lt;/charinsert&gt; &lt;charinsert&gt;&lt;s&gt;+&lt;/s&gt;&lt;/charinsert&gt; &lt;charinsert&gt;{{IPA|+}}&lt;/charinsert&gt;<br /> &lt;br /&gt;<br /> &lt;span id=&quot;edittools_cathegory&quot;&gt;'''Kategorie:''' &lt;/span&gt; &lt;charinsert&gt;[[Kategoria:Strony&amp;#32;projektu]] [[Kategoria:Conworldy]] [[Kategoria:Języki&amp;#32;sztuczne]] [[Kategoria:Językoznawstwo]] [[Kategoria:Pismo]] [[Kategoria:Kalendarium]] [[Kategoria:Strona&amp;#32;główna]] &lt;/charinsert&gt;&lt;br /&gt; <br /> &lt;span id=&quot;edittools_cathegory&quot;&gt;'''Dla administracji:''' &lt;/span&gt; &lt;charinsert&gt;[[Kategoria:Artykuły&amp;#32;do&amp;#32;usunięcia]] [[Kategoria:Grafiki&amp;#32;do&amp;#32;usunięcia]]&lt;/charinsert&gt; &lt;charinsert&gt;[[00:+]]&lt;/charinsert&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=MediaWiki:Sidebar&diff=23423 2018-01-26T19:53:51Z

<p>Widsið: </p> <hr /> <div>* navigation<br /> ** mainpage|mainpage<br /> ** http://jezykotw.webd.pl/f/index.php|Forum<br /> ** https://discordapp.com/channels/384640908307726336/384640908307726338|Discord<br /> ** recentchanges-url|recentchanges<br /> * Języki i światy<br /> ** Conlanger:Języki|Języki sztuczne<br /> ** Conlanger:Portal językoznawstwo|Językoznawstwo<br /> ** Conlanger:Światy|Lista światów<br /> ** Conlanger:Kalendarium|Kalendarium<br /> * Obsługa<br /> ** Pomoc:Wstęp|Strony pomocy<br /> ** Conlanger:Bufet|Miejsce pytań<br /> ** Conlanger:Administracja|Władze archiwów<br /> ** randompage-url|randompage<br /> * SEARCH<br /> * TOOLBOX<br /> * LANGUAGES</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Szablon:SG_linki&diff=23422 2018-01-26T19:51:34Z

<p>Widsið: </p> <hr /> <div>'''[https://discordapp.com/channels/384640908307726336/384640908307726338 DISCORD] • [http://jezykotw.webd.pl/f/index.php FORUM]'''<br /> <br /> &lt;small&gt;[[Strona_główna|Polski]] &amp;bull; <br /> [[:Asu:Аян мерх|Асуа]] &amp;bull;<br /> [[:Aht:Путку аткунт|Aylláwai]] &amp;bull;<br /> &lt;!--[[Порта пэрва|Арякис]] &amp;bull;--&gt;<br /> [[Magne pæge|Brugische]] &amp;bull;<br /> [[Hóth síd|Caledynig]] &amp;bull;<br /> [[Tarial ippěl|Ferrinti]] &amp;bull;<br /> [[Prinsa Pago|Hiwa]] &amp;bull; <br /> [[Marell_Privé|Jakubian]] &amp;bull;<br /> &lt;!--[[치증 파우|아키응 삔]] &amp;bull;--&gt;<br /> [[Saet rreth|Kencirlish]] &amp;bull;<br /> [[le Keda Save|le Lócana]] &amp;bull;<br /> [[Al Vesai Luti|Montal]] &amp;bull;<br /> [[Pagina principală|Negrumontană]] &amp;bull;<br /> &lt;!--[[Pęmyt goj|Ral'ęmyt]] &amp;bull;--&gt;<br /> [[Шангу кэрэт|Суьршар]] &amp;bull;<br /> [[Oniae Sitiel|Svebling]] &amp;bull;<br /> [[Hauptsaid|Ƨ̌ermanes šond]]<br /> &lt;/small&gt;</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_tarejski&diff=23414 2018-01-22T23:35:41Z

<p>Widsið: /* Formy bezosobowe */</p> <hr /> <div>{{ język<br /> | kolor = #7851A9 | nazwa = tarejski | nazwa własna = Ⲑⲁⲣⲩ ''Tharu''<br /> | twórca = [[User:Widsið|Widsið]] | rok = 2017-2018 | cel = użytkowanie w conworldzie | wersja = 0.5 | nazwa conworldu = [[Kyon]]<br /> | państwa = [[Tarum]] | regiony = wschodni Kyon | mówiący = bd.<br /> | alfabet = nieopracowany conscript (''in loco'': alfabet koptyjski)<br /> | typologia = fleksyjny niekonkatenatywny&lt;br /&gt;VSO<br /> | klasyfikacja = <br /> '''języki nuweńskie''' (?)<br /> : języki antyponuweńskie<br /> :: tarejski<br /> }}<br /> '''Język tarejski''' (Ⲑⲁⲣⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Tharu epilu'' [{{IPA|ˈtʰɑ.ru e̞ˈpi.lu}}]) &amp;ndash; język o nieustalonej klasyfikacji, powszechnie uważany za członka grupy [[języki nuweńskie|języków nuweńskich]], w której tworzy oddzielną podgrupę ''antyponuweńską''. Tarejski jest językiem urzędowym [[Tarum]], chociaż najprawdopodobniej rozwinął się w innej części świata, skąd do wschodniego Kyonu został zawleczony w wyniku niemożliwej do umieszczenia w czasie wędrówki ludów. Izolacja geopolityczna kraju sprawiła, że jest niemal całkowicie wolny od identyfikowalnego zewnętrznego wpływu, chociaż dzieli kilkanaście leksemów, głównie dotyczących fauny i flory, z językami prymitywnych plemion zamieszkujących otaczające Tarum lasy deszczowe.<br /> <br /> Obecnie można wyróżnić dziewięć dialektów języka tarejskiego, a ich zasięg pokrywa się mniej więcej z podziałem administracyjnym kraju, opartym w dużej mierze o naturalne przeszkody dla rozwoju osadnictwa. Istnieje również odgórnie regulowany język standardowy (Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Assemanu epilu'' „oczyszczony język”), używany przede wszystkim w oficjalnej komunikacji. Tarejski zapisywany jest pismem alfabetycznym nieco przypominającym [[runy nuweńskie]]. Pismo ma charakter alfabetyczny i w dużej mierze dobrze odzwierciedla wymowę, dosyć mocno trzymając się zasady „jeden znak &amp;ndash; jeden dźwięk”. Zarówno słownictwo, jak i niekonkatenatywna morfologia języka są sprowadzalne do [[język pranuweński|pranuweńszczyzny]], ale badania tarejskiego zawsze były utrudnione ze względu na zamknięty charakter Tarum.<br /> <br /> Można przypuszczać, że niedawne otwarcie Tarum na świat w połączeniu z ożywionym zainteresowaniem obcymi kulturami na całym świecie będzie sprzyjało badaniom lokalnej mowy i pozwoli na udzielenie odpowiedzi na wiele pytań, dotyczących zarówno języka, jak i etnogenezy Tarejów.<br /> <br /> == Fonetyka i fonologia ==<br /> Tarejski posiada prosty system dźwiękowy, składający się z ośmiu samogłosek, dwóch półsamogłosek oraz osiemnastu spółgłosek.<br /> === Samogłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; |<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Przednie<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Środkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Tylne<br /> |-<br /> ! Przymknięte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/ ・ ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> |-<br /> ! Średnie<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> ! Otwarte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |}<br /> Tarejski system samogłoskowy wyraźnie ciąży ku większemu przymknięciu, jednocześnie nie przesuwając się wyraźnie ani w przód, ani w tył jamy ustnej. Środkowe przymknięte samogłoski ‹ⲏ› /{{IPA|ɨ}}/ i ‹ⲱ› /{{IPA|ʉ}}/ są nieco bardziej otwarte, niż skrajne ‹ⲓ› /{{IPA|i}}/ i ‹ⲩ› /{{IPA|u}}/. Warto zauważyć, że tylne samogłoski są zawsze zaokrąglone, a przednie &amp;ndash; nigdy. Zaokrąglenie jest wyraźne i skompresowane. Samogłoski nie ulegają redukcji w pozycji nieakcentowanej. Długość samogłoski nie ma fonemicznego znaczenia, chociaż najprawdopodobniej opozycja iloczasowa istniała w przeszłości &amp;ndash; wskazuje na to obecność długich dźwięków we wszystkich pozostałych językach nuweńskich. W tarejskim dyftongi nie występują; ostatni z notowanych jeszcze [[kalendarze Kyonu|300 lat temu]] dyftongów ‹ⲁⲓ› uległ koalescencji do /{{IPA|æ}}/, a w dalszej perspektywie najpewniej zleje się z ‹ⲉ› /{{IPA|e̞}}/, do którego stopniowo zbliża się w wymowie. Ortografia tarejska nie oznacza historycznych dyftongów we współczesnych pismach w myśl zasady o fonemiczności, jednak można je znaleźć w starszych tekstach. <br /> <br /> === Półsamogłoski ===<br /> Tarejski posiada dwie półsamogłoski /{{IPA|j}}/ i /{{IPA|w}}/, zapisywane jak ich samogłoskowe odpowiedniki: ‹ⲓ› oraz ‹ⲩ›. Mają one specjalny status w systemie morfofonemicznym tego języka: mimo że inaczej niż samogłoski nie mogą stanowić jądra sylaby, zdarza się, że rdzenie spółgłoskowe są przez nie dopełniane, tak jakby stanowiły one prawdziwe samogłoski, zachowując jednak swój spółgłoskowy status, tzn. tworząc dodatkowy element spółgłoskowego łańcucha. Dodatkowo, rdzenie w których skład wchodzą półsamogłoski, nazywane są rdzeniami płynnymi i podlegają nieco innym zasadom odmiany.<br /> <br /> === Spółgłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1000px&quot;<br /> |-<br /> ! <br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowo-&lt;br /&gt;-zębowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Dziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Zadziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Podniebienne<br /> |-<br /> ! Nosowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲙ /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲛ /{{IPA|n}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Zwarto-&lt;br /&gt;-wybuchowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲡ /{{IPA|p}}/・ⲫ /{{IPA|pʰ}}/・ⲃ /{{IPA|b}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲧ /{{IPA|t}}/・ⲑ /{{IPA|tʰ}}/・ⲇ /{{IPA|d}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲕ /{{IPA|k}}/・ⲭ /{{IPA|kʰ}}/・ⲅ /{{IPA|g}}/<br /> |-<br /> ! Szczelinowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϥ /{{IPA|f}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲥ /{{IPA|s}}/・ⲍ /{{IPA|z}}/・(ⲋⲥ /{{IPA|sː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϣ /{{IPA|ʃ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϧ /{{IPA|ɣ}}/<br /> |-<br /> ! Drżące<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲣ /{{IPA|r}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Aproksymanty<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲗ /{{IPA|l}}/・(ϯⲗ /{{IPA|lː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |}<br /> Charakterystyczną cechą tarejskiej fonologii jest fonemiczny kontrast między aspirowanymi, nieaspirowanymi i dźwięcznymi spółgłoskami zwartymi, nieobecny w pokrewnych językach. Ponadto, inaczej niż samogłoski, spółgłoski ulegają szeregowi przemian pozycyjnych. <br /> <br /> Status geminat ‹ⲋⲥ› oraz ‹ϯⲗ›, wywodzących się z dawnych zbitek spółgłoskowych *vs oraz *tl &amp;ndash; stąd ich nietypowy zapis &amp;ndash; jest niejasny. Przez Tarejów są one odbierane jako jeden dźwięk i nie rozdziela się ich przy podziale na sylaby: Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ → Ⲁ・ⲋⲥⲉ・ⲙⲁ・ⲛⲩ. Jednocześnie trudno jest wskazać na pary minimalne, które pozwalałyby uznać je za odrębne fonemy. Nieco inaczej traktowane jest ‹ⲛⲛ› [{{IPA|nː}}], często wyraźnie artykulacyjnie rozdzielane na dwa elementy a nie przytrzymane.<br /> <br /> Obserwuje się w tarejskim zjawisko lenicji, w języku standardowym i większości dialektów dotyczy ono jednak wyłącznie dźwięcznych spółgłosek zwartych, które w pozycji między dwiema samogłoskami ulegają frykatywizacji: /{{IPA|b}}/ → [{{IPA|β}}]; /{{IPA|d}}/ → [{{IPA|ð}}]; /{{IPA|g}}/ → [{{IPA|ɣ}}]. Zjawisko to zachodzi także w pozycji międzywyrazowej, tzn. granica wyrazu jest ignorowana. Ponadto, dźwięczne spółgłoski nosowe, szczelinowe i zwarto-wybuchowe ulegają ubezdźwięcznieniu przed spółgłoską bezdźwięczną i w wygłosie, chyba że następne słowo zaczyna się na samogłoskę: wtedy dźwięczność zostaje utrzymana w wypadku spółgłosek nosowych i szczelinowych, a spółgłoski zwarto-wybuchowe zostają poddane lenicji.<br /> <br /> === Budowa sylaby ===<br /> Sylaba w języku tarejskim musi się składać przynajmniej z jednej samogłoski, do której dodatkowo może zostać dostawiony pojedynczy nagłos i podwójny wygłos:<br /> <br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;(C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) V (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) (C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> W pozycji '''C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' może stać dowolna spółgłoska, półsamogłoska, lub geminata ‹ⲋⲥ› albo ‹ϯⲗ›. W pozycjach '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' i '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' nie może się znaleźć geminata, dodatkowo, jeśli w pozycji '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' pojawia się półsamogłoska, sylaba zostaje automatycznie zamknięta. Jeśli sylabę otwierała geminata, pozycja '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' również jest niedostępna.<br /> <br /> Dla celów metrycznych i prozodycznych wyróżnia się cztery rodzaje sylab. Poniższa tabela przedstawia ich nazwy oraz uproszczoną budowę, gdzie G oznacza geminatę, J oznacza półsamogłoskę, a C &amp;ndash; dowolną inną spółgłoskę.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słabsza<br /> | V<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słaba<br /> | CV, VC, JV, VJ<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocna<br /> | CVC, CVJ, JVC, GV<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocniejsza<br /> | CVCC, JVCC, GVC<br /> |}<br /> <br /> === Prozodia ===<br /> Akcent w języku tarejskim pada na przedostatnią sylabę, jest stały i ma charakter dynamiczny. Ze względu na swoją stałą pozycję, nie jest fonemiczny. Akcenty pomocnicze pojawiają się na co drugiej sylabie od końca, jeśli wyraz ma więcej niż trzy sylaby, por. np. Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ [{{IPA|e̞ˌsu.tɑˈnʉr.pɑl}}]. Tarejski jest językiem czasowanym według mor, gdzie sylaby słabsze trwają pół mory, sylaby słabe &amp;ndash; jedną morę, sylaby mocne &amp;ndash; półtorej mory, a sylaby mocniejsze &amp;ndash; dwie mory. Charakteryzuje się też opadającą tonacją, także w pytaniach tak/nie, co może być źródłem nieporozumień.<br /> <br /> == Fleksja ==<br /> === Rzeczownik i przymiotnik ===<br /> Tarejskie rzeczowniki i przymiotniki odmieniają się przez następujące kategorie gramatyczne:<br /> * przypadki &amp;ndash; mianownik, dopełniacz, celownik i biernik,<br /> * stany &amp;ndash; „pusty”, określony i nieokreślony,<br /> * liczby &amp;ndash; pojedyncza i mnoga oraz szczątkowe formy podwójnej.<br /> Ponadto, przymiotniki podlegają odmianie przez rodzaje &amp;ndash; męski, żeński i nijaki &amp;ndash; w uzgodnieniu z rzeczownikiem, który określają. Formą prototypową &amp;ndash; słownikową jest mianownik w stanie pustym w liczbie pojedynczej, w przypadku przymiotnika w rodzaju męskim. Końcówki, które przyjmują poszczególne rzeczowniki i przymiotniki są uzależnione od ostatniego dźwięku lub serii dźwięków, a nie od rodzaju.<br /> <br /> Rzeczowniki i przymiotniki pogrupowane są w klasy deklinacyjne, podzielone na grupy: słabą i mocną. W odmianie słabej przynależność do klasy determinuje długość rdzenia. W odmianie mocnej klasę wyznacza końcówka formy prototypowej. Daje to łącznie dziesięć klas odmiany. Ponadto, istnieją rzeczowniki i przymiotniki nieodmienne, derywowane z rdzeni jednospółgłoskowych (historycznie jedną ze spółgłosek było zwarcie krtaniowe).<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | Klasa&amp;nbsp;→<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Słaba<br /> ! colspan=&quot;24&quot; | Mocna<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Szablon / końcówka&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us, &amp;ndash;is, &amp;ndash;os<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;n<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;m<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;C<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;o<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;u<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;i<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;a<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Przykładowy&lt;br /&gt;rzeczownik&amp;nbsp;→<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲛⲩⲩⲩ}}&lt;br /&gt;''nuwu''&lt;br /&gt;„dziecko”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲁⲙⲁⲓⲁ}}&lt;br /&gt;''mamaya''&lt;br /&gt;„dolina, jar”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲡⲓⲗⲩⲥ}}&lt;br /&gt;''pilus''&lt;br /&gt;„słowo”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲓⲇⲇⲁⲛ}}&lt;br /&gt;''middan''&lt;br /&gt;„dolina”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|Ⲑⲁⲣⲱⲙ}}&lt;br /&gt;''Tharûm''&lt;br /&gt;„[[Tarum]]”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲧ}}&lt;br /&gt;''danat''&lt;br /&gt;„czerń”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟ}}&lt;br /&gt;''assarto''&lt;br /&gt;„brama”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲗⲁⲕⲩ}}&lt;br /&gt;''laku''&lt;br /&gt;„namiot”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲃⲓⲃⲓ}}&lt;br /&gt;''bibi''&lt;br /&gt;„schronienie”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ}}&lt;br /&gt;''zora''&lt;br /&gt;„niebo”<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Typowy rodzaj&lt;br /&gt;rzeczownika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''każdy''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us ''męski'', &amp;ndash;is ''żeński'', &amp;ndash;os ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Rodzaj&lt;br /&gt;przymiotnika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 5%&quot; | Liczba&lt;br /&gt;↓<br /> ! Stan&amp;nbsp;→&lt;br /&gt;Przypadek&amp;nbsp;↓<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ni<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;o<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;oti<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;u<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;it<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;at<br /> |-<br /> ! Dopełniacz<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;ûl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;al<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vsal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ol<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;il<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;al<br /> |-<br /> ! Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;os<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;us<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;is<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;îs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;as<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nun<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;min<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mîn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;on<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otin<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;un<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;in<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;în<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;an<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;3&quot; | Mn.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vyu (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnt<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnta<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;na<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ma<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;mana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idena<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adena<br /> |-<br /> ! Dopełniacz&lt;br /&gt;Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;6&quot; | &amp;ndash;wial&lt;br /&gt;&amp;ndash; yal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vnal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCatal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;owal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;unal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;idil<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;adil<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vnat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vtinat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;manat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idenas<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adenas<br /> |-<br /> |}<br /> &lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;'''Objaśnienie symboli:''' C &amp;mdash; dowolna spółgłoska; J &amp;mdash; dowolna półsamogłoska; V &amp;mdash; dowolna samogłoska; &lt;s&gt;V&lt;/s&gt; &amp;mdash; końcówka powoduje usunięcie samogłoski poprzedzającej wyznacznik deklinacji&lt;/span&gt;<br /> <br /> Przynależność przymiotnika do klasy deklinacyjnej determinuje jego końcówka deklinacyjna w rodzaju męskim. Rozkłada się to w sposób następujący:<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;u, to wtedy w rodzaju żeńskim przyjmie on końcówkę &amp;mdash;i, a w nijakim: &amp;mdash;o,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;n, to tę samą końcówkę będzie on miał w rodzaju nijakim, a w rodzaju żeńskim przybierze końcówkę &amp;mdash;a,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;m, to tę samą końcówkę będzie on miał także w rodzaju żeńskim i nijakim,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest dowolna spółgłoska, to znaczy, że posiada on tylko formy puste, równe w każdym rodzaju i może występować tylko w orzeczniku albo jako element kompozytu przymiotnikowo-rzeczownikowego.<br /> <br /> ===== Nieregularna liczba mnoga rzeczowników =====<br /> Część rzeczowników z różnych względów posiada nieregularne formy liczby mnogiej. W przeważającej części są to pozostałości systemu tworzenia liczby mnogiej niekonkatenatywnej („łamanej”). Rzeczowniki tak tworzone, pomimo mnogiego znaczenia, otrzymują pojedyncze końcówki odmiany przez przypadki. W grupie rzeczowników o takiej odmianie znajdują się:<br /> &lt;div style=&quot;column-count: 3; column-gap: 30px&quot;&gt;<br /> * ''kush'' {{tar|ⲕⲩϣ}} „droga” &amp;mdash; ''akashi'' {{tar|ⲁⲕⲁϣⲓ}} „drogi”<br /> * ''mîr'' {{tar|ⲙⲏⲣ}} „człowiek” &amp;mdash; ''mira'' {{tar|ⲙⲓⲣⲁ}} „ludzie”<br /> * ''nabi'' {{tar|ⲛⲁⲃⲓ}} „parafia” &amp;mdash; ''eneb'' {{tar|ⲉⲛⲉⲃ}} „parafie”<br /> * ''neb'' {{tar|ⲛⲉⲃ}} „ojciec” &amp;mdash; ''naba'' {{tar|ⲛⲁⲃⲁ}} „ojcowie”<br /> * ''shi'' {{tar|ϣⲓ}} „dom” &amp;mdash; ''ashû'' {{tar|ⲁϣⲱ}} „domy”<br /> * ''sînam'' {{tar|ⲥⲏⲛⲁⲙ}} „świątynia” &amp;mdash; ''sanûm'' {{tar|ⲥⲁⲛⲱⲙ}} „świątynie”<br /> * ''tel'' {{tar|ⲧⲉⲗ}} „wieża” &amp;mdash; ''telu'' {{tar|ⲧⲉⲗⲩ}} „wieże”<br /> * ''ummi'' {{tar|ⲩⲙⲙⲓ}} „matka” &amp;mdash; ''yamma'' {{tar|ⲓⲁⲙⲙⲁ}} „matki” <br /> * ''wam'' {{tar|ⲩⲁⲙ}} dzień” &amp;mdash; ''awama'' {{tar|ⲁⲩⲁⲙⲁ}} „dni”<br /> * ''zainab'' {{tar|ⲍⲁⲓⲛⲁⲃ}} „lud, plemię” &amp;mdash; ''zeneb'' {{tar|ⲍⲉⲛⲉⲃ}} „ludy, plemiona”<br /> &lt;/div&gt;<br /> Dodatkowo, części ciała występujące w parach zachowały historyczne formy liczby podwójnej, ale wyłącznie w mianowniku. W pozostałych formach odmieniają się regularnie, zgodnie z klasą deklinacyjną, do której należą.<br /> * ''bus'' {{tar|ⲃⲩⲥ}} „dłoń” &amp;ndash; ''buwa'' {{tar|ⲃⲩⲩⲁ}} „dłonie”<br /> * ''lor'' {{tar|ⲗⲟⲣ}} „oko” &amp;ndash; ''lora'' {{tar|ⲗⲟⲣⲁ}} „oczy”<br /> * ''subis'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲥ}} „ucho” &amp;ndash; ''subia'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲁ}} „uszy”<br /> * ''zeyu'' {{tar|ⲍⲉⲓⲩ}} „stopa” &amp;ndash; ''zeya'' {{tar|ⲍⲉⲓⲁ}} „stopy”<br /> <br /> ===== Inne nieregularności odmiany =====<br /> Rzeczowniki i przymiotniki, które w formie mianownikowej mają taką samą końcówkę, jaką otrzymałyby w innym przypadku, nie podwajają końcówki. Jest to szczególnie prominentna cecha nazw miejscowych zakończonych na &amp;ndash;''al'', których formy mianownika i dopełniacza w licznie pojedynczej są tożsame, ale może dotyczyć każdej innej formy, pogłębiając synkretyzm form przypadkowych.<br /> <br /> Niektóre ożywione rzeczowniki w rodzaju męskim, szczególnie te zakończone na &amp;ndash;''r'', przyjmują końcówki odmiany &amp;ndash;''n'' w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej.<br /> <br /> ==== Określoność ====<br /> Określoność jest oznaczana w tarejskim dodatkowym morfemem, mającym charakter proklitycznego morfemu, dodawanego do każdej grupy (przydawki, podmiotu) w obrębie frazy nominalnej. Morfem ten pierwotnie miał charakter rodzajnikowy, ale rozróżnienie rodzaju zanikło wraz z jego fonetyczną erozją. Morfem jest nieodmienny, posiada jednak kilka form, uzależnionych od kolejnego dźwięku. Proklityczny charakter morfemu oddaje się przez jego zapis ze znakiem rodziału ({{tar|⳿}}) w zapisie tarejskim, bądź z dywizem w transkrypcji.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 450px&quot;<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Otoczenie&lt;br /&gt;fon.<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Forma<br /> ! style=&quot;width: 60%&quot; | Przykład<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed samogł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | id&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲇ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''id-assartoti'' {{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟⲧⲓ||brama}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|l}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | il&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲗ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''il-lakû'' {{tar|ⲓⲗ⳿ⲗⲁⲕⲱ||namiot}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | im&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲙ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''im-mafela'' {{tar|ⲓⲙ⳿ⲙⲁϥⲉⲗⲁ||kropla}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|n}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | in&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲛ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''in-nurpilû'' {{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲩⲣⲡⲓⲗⲱ||urząd}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|s}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | is&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲥ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''is-sanûmi'' {{tar|ⲓⲥ⳿ⲥⲁⲛⲱⲙⲓ||świątynie}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed dowolną inną spółgł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | i&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''i-Tharûmi'' {{tar|ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ||[[Tarum]]}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==== Stopniowanie przymiotnika ====<br /> Tarejski przymiotnik posiada pięć stopni gradacji: pozytyw (stopień „równy”, używany w kontekstach, w których nic nie jest porównywane z niczym), ekwatyw (stopień „równy”, porównywane cechy są takie same), komparatyw (stopień wyższy), superlatyw (stopień „najwyższy”, cecha jest najintensywniejsza wśród porównywanych) oraz absolutyw (stopień „najwyższy”, cecha nie ma sobie równych i jest nieporównywalna z niczym). Przymiotnik stopniuje się w języku tarejskim zazwyczaj przy pomocy infiksu, który oddziela temat od wyznaczającej przynależność deklinacyjną końcówki. Wyjątkiem są przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na &amp;ndash;''m'', które przy stopniowaniu zmieniają przynależność klasową, przybierając końcówki deklinacji &amp;ndash;u. Ponadto, przymiotnik ''dobry'' posiada część form supletywnych, a przymiotniki ''zły'', ''ciemny'' oraz ''jasny'' posiadają niekonkatenatywne formy odmiany.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 750px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Pozytyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Ekwatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Komparatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Superlatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Absolutyw<br /> |-<br /> ! I &amp;ndash;u; &amp;ndash;i; &amp;ndash;o<br /> | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | (= forma podstawowa)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁⲛ–|–an–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣ–|–ush–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲋⲥ–|–iss–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲛ–|–in–}}<br /> |-<br /> ! II &amp;ndash;n; &amp;ndash;a; &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲇⲁ–|–(a)da–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ϣⲁ–|–(a)sha–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁⲋ)ⲥⲁ–|–(as)sa–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲛⲁ–|–(a)na–}}<br /> |-<br /> ! III &amp;ndash;m; &amp;ndash;m; &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲙⲩ, –ⲩⲙⲓ, –ⲩⲙⲟ|–umu, –umi, –umo}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣⲩ, –ⲩϣⲓ, –ⲩϣⲟ|–ushu, –ushi, –usho}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲋⲥⲩ, –ⲩⲋⲥⲓ, –ⲩⲋⲥⲟ|–ussu, –ussi, –usso}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲛⲩ, –ⲩⲛⲓ, –ⲩⲛⲟ|–unu, –uni, –uno}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> === Kopula i zaimek osobowy podmiotu ===<br /> Funkcja kopuli i zaimka osobowego podmiotu nie jest w języku tarejskim rozdzielna. Wcześniejsze formy rozwoju języka rozróżniały jeszcze formy sprzężone zaimek-kopula i formy rodzielne, używane gdy podmiot był wyrażony inaczej, niż przy pomocy zaimka w mianowniku. Rozróżnienie nie utrzymało się jednak w żadnym z dialektów. Jako że kopula nie jest formalnie czasownikiem, nie podlega odmianie przez czasy i tryby &amp;ndash; kontekst lub dodatkowe słowa funkcyjne, takie jak przyimki czy partykuły, podpowiadają właściwe znaczenie.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Liczba →<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Pojedyncza<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Mnoga<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15px&quot; | Osoba ↓<br /> ! style=&quot;width: 35px&quot; | Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> | {{tar|ϧⲏⲗ|hîl}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲣ|mir}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲙⲟⲗ|mol}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲣ|mer}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | {{tar|ⲍⲓⲗⲩ|zilu}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;5&quot; | 3.<br /> ! rodz. m.<br /> | {{tar|ϧⲓⲣ|hir}}<br /> | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> |-<br /> ! rodz. ż.<br /> | {{tar|ⲡⲓ|pi}}<br /> | {{tar|ⲡⲩⲣ|pur}}<br /> |-<br /> ! rodz. n.<br /> | {{tar|ϩⲩ|hu}}<br /> | {{tar|ϩⲩⲙ|hum}}<br /> |-<br /> ! brak rodzaju<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙ|sum}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗ|sul}}<br /> |-<br /> ! podmiot celownikowy<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲱⲣ|ûr}}<br /> |}<br /> <br /> Wszystkie formy kopulatywne niosą ze sobą zarówno znaczenie zaimka osobowego podmiotu, jak i czasownika „być” w znaczeniu „istnieć, egzystować”. W zależności od kontekstu, moze więc wyraz {{tar|ⲡⲓ|pi}} oznaczać: „ona” (jeśli po nim następuje kolejny czasownik), „jest” (jeśli podmiot wyrażony jest rzeczownikiem) lub „ona jest” (jeśli w zdaniu nie występuje inny podmiot ani orzeczenie). W praktyce dwa pierwsze użycia stają się stopniowo coraz rzadsze &amp;ndash; pierwsze w wyniku inkorporacji zaimka osobowego jako prefiksu koniugacyjnego (co powoduje nieprawidłową z punktu widzenia np. gramatyki polskiej redundancję typu *''ona ona śpi''), a drugie przez wzgląd na to, że „być” jest w tarejskim domyślnym orzeczeniem, więc nie ma potrzeby jego wyrażania w mowie ani na piśmie (podobnie jak np. w języku rosyjskim).<br /> <br /> Specyfiką tarejskiej gramatyki jest forma „bezrodzajowa” kopuli. Gramatyki tarejskie nazywają tę formę „wszystkorodzajową”, ponieważ używa się jej kiedy nie jesteśmy w stanie określić rodzaju gramatycznego rzeczy czy osoby, o której jest mowa, kiedy ten rodzaj jest nieistotny, albo &amp;ndash; w przypadku grupy ludzi lub rzeczy &amp;ndash; kiedy należą one do więcej niż jednego rodzaju. <br /> <br /> Forma {{tar|ⲱⲣ|ûr}}, niejako w kontraście do pozostałych, jest niepomijalna, kiedy podmiot wyrażony jest celownikiem.<br /> <br /> === Zaimki osobowe ===<br /> Chociaż zaimki osobowe w formie mianownikowej nie istnieją, tarejski posiada szereg form zależnych, w tym część reliktowych form sprzężonych, używanych wyłącznie w złożeniach z przyimkami. Zzaimki w dopełniaczu, celowniku i bierniku mają także formy akcentowane i nieakcentowane o różnych funkcjach.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Przypadek →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Dopełniacz<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Celownik<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Biernik<br /> ! Ablatyw<br /> ! Allatyw<br /> ! Komitatyw<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Forma →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}}<br /> | {{tar|ⲱⲙ|ûm}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲙ|(a)m}}<br /> | {{tar|ⲩϣⲓ|ushi}}<br /> | {{tar|ⲱϣ|ûsh}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϣ|(a)sh}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲇⲁ|mada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁ|ma}}<br /> | {{tar|ⲙⲓϧⲁ|miha}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲙⲁ|mima}}<br /> | {{tar|ⲙⲉ|me}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲩⲣⲁⲗ|ural}}<br /> | {{tar|ⲩⲣⲓ|uri}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲗ|ral}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲩⲣϣⲓ|urshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲣ|shûr}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲇⲁ|rada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲣⲁ|ra}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲣⲟ(ⲛ)|ro(n)}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲥⲩ|usu}}<br /> | {{tar|ⲱⲥ|ûs}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲥ|(a)s}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲓ|si}}<br /> | {{tar|(ⲓ)ⲥ|(i)s}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲇⲁ|sada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲁ|sa}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲁ|sua}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙⲁ|suma}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ|se}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥⲩ|masu}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁϣⲓ|mashi}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲛⲁⲗ|unal}}<br /> | {{tar|ⲩⲛⲓ|uni}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲗ|nal}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲱϣⲓ|nûshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲛ|shûn}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲇⲁ|nada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲁ|na}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲛⲟ(ⲛ)|no(n)}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲱⲛ|zûn}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ϩⲟⲥ|hos}}<br /> | {{tar|ϩⲱ|hû}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϩ|(a)h}}<br /> | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲏ|hî}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲇⲁ|hada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲁ|ha}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ϩ|(î)h}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲩⲥ|nus}}<br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ⲛ|(î)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲩϣ|hush}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲱⲗ|sûl}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲁϣⲓ|sashi}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲇⲁ|suda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲩ|su}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | mn.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲁⲗ|nûmal}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲓ|nûmi}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙ|nûm}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲥⲓ|ansi}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛⲥ|(a)ns}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲩⲙⲇⲁ|anumda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲩⲗ|napul}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲓ|napi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲡⲓ|anpi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲓⲥⲁ|anisa}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲓⲥ|nis}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲉⲗⲁ|gela}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲓϣⲓ|gishi}}<br /> | {{tar|ⲅⲉⲇⲁ|geda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲅⲁ|ga}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲁⲥⲁ|nasa}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϣⲁϣⲓ|shashi}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲉⲇⲁ|seda}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> Brak danej formy, oznaczony w tabeli pauzą (&amp;mdash;), wskazuje na użycie pełnej formy (jeśli dostępna), lub formy sprzężonej przypadka wymaganego przez rekcję standardową &amp;ndash; np. dla komitatywu będzie to dopełniacz.<br /> <br /> Tarejski nie posiada zaimków czy przymiotników dzierżawczych. W ich miejsce korzysta się z postponowanej konstrukcji komitatywnej z przyimkiem {{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu|do}} i odpowiednią formą sprzężoną: dopełniaczową lub komitatywną, jeśli istnieje:<br /> <br /> &lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 40px&quot;&gt;<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲙⲉ|insume|mój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲣⲟ|insuro|nasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲥⲉ|insuse|twój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲙⲁⲥ|insu mas|Pana, Pani}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲟ|insuno|wasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲍⲟⲛ|insu zon|Państwa}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱϩ|insûh|jego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱⲛ|insûn|jej}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩϩⲁⲗ|insuhal|tego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲋⲥⲩⲗ|inssul|jego, jej, tego}} (w praktyce często używany w znaczeniu „czyjś, kogoś, obojętnie kogo”)<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲱⲙ|insunûm|ich, mężczyzn}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲡ|insunap|ich, kobiet}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲅⲉⲗⲁ|insugela|ich, rzeczy, zwierząt, itp.}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲥⲁ|insunasa|ich, obojętnie kogo}} (rzadko używany)<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> === Partykuły deiktyczne ===<br /> Zaimki wskazujące w tarejskim wyewoluowały w nieodmienne partykuły deiktyczne. Pozwalają one na czterostopniową identyfikację położenia obiektu, o którym mowa: „ten” &amp;ndash; „ten (trochę dalej)” &amp;ndash; „tamten (trochę bliżej)” &amp;ndash; „tamten”. Znaczenie każdej partykuły uzależnione jest od tego, czy stojąca za nią grupa nominalna jest w formie określonej czy w nieokreślonej. Dodatkowo, użycie formy pustej pozwala na oddanie znaczeń „ten” i „tamten” bez kontrastowania obiektów względem siebie.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 560px&quot; <br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Liczba<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Rodzaj<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (I)&lt;br /&gt;„ten”<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień II<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień III<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień IV<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień V<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (VI)&lt;br /&gt;„tamten”<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mn.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma pusta<br /> |}<br /> <br /> === Liczebnik ===<br /> Tarejski posiada dziesiętny system liczebnikowy. Liczebniki główne nie odmieniają się przez rodzaj, liczebniki porządkowe natomiast posiadają formy męskie, żeńskie i nijakie. Jako że derywacja form dla rodzaju żeńskiego i nijakiego jest przewidywalna, w tabeli poniżej przedstawione zostaną tylko liczebniki porządkowe w rodzaju męskim.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 1050px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 1<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|Ⲁ}}<br /> | {{tar|ⲩⲉ|we}}<br /> | {{tar|ⲧⲁⲃⲩ|tabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 11<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲀ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲩⲉ|mûtwe}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲧⲁⲃⲩ|pammûttabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 30<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲃⲁ|maba}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲁⲃⲩ|pammabu}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> ! {{tar|Ⲃ}}<br /> | {{tar|ⲥⲓⲛⲁ|sina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲓⲛⲩ|pamsinu}}<br /> ! 12<br /> ! {{tar|ⲒⲂ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲁ|mûssina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲩ|pammûssinu}}<br /> ! 40<br /> ! {{tar|ⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲓⲙⲓ|khimi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲓⲙⲩ|pamkhimu}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> ! {{tar|Ⲅ}}<br /> | {{tar|ϣⲩⲛⲇ|shund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩⲛⲇⲩ|pamshundu}}<br /> ! 13<br /> ! {{tar|ⲒⲄ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇ|mûtshund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇⲩ|pammûtshundu}}<br /> ! 50<br /> ! {{tar|Ⲕ}}<br /> | {{tar|ⲧⲟ|to}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲧⲟⲧⲩ|pamtotu}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> ! {{tar|Ⲇ}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲛⲧ|fant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϥⲁⲛⲧⲩ|pamfantu}}<br /> ! 14<br /> ! {{tar|ⲒⲆ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧ|mûtfant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧⲩ|pammûtfantu}}<br /> ! 60<br /> ! {{tar|ⲔⲒ}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲥⲓ|sasi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲁⲥⲩ|pamsasu}}<br /> |-<br /> ! 5<br /> ! {{tar|Ⲉ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲓⲁ|diya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲓⲩ|pamdiyu}}<br /> ! 15<br /> ! {{tar|ⲒⲈ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲇⲓⲓⲁ|mûdiya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲇⲓⲓⲩ|pammûdiyu}}<br /> ! 70<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ϣⲩϥⲩ|shufu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩϥⲩ|pamshufu}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> ! {{tar|Ⲋ}}<br /> | {{tar|ⲥⲟⲓⲁ|soya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲟⲓⲩ|pamsoyu}}<br /> ! 16<br /> ! {{tar|ⲒⲊ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲁ|mûssoya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲩ|pammûssoyu}}<br /> ! 80<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲉⲙⲩ|khemu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲉⲙⲩ|pamkhemu}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> ! {{tar|Ⲍ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲛ|shan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙmϣⲁⲛⲩ|pamshanu}}<br /> ! 17<br /> ! {{tar|ⲒⲌ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲁⲛ|mûtshan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲁⲛⲩ|pammûtshanu}}<br /> ! 90<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲥⲩ|pasu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲡⲁⲥⲩ|pampasu}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> ! {{tar|Ⲏ}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲙ|kham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲁⲙⲩ|pamkhamu}}<br /> ! 18<br /> ! {{tar|ⲒⲎ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲕⲭⲁⲙ|mûkkham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲕⲭⲁⲙⲩ|pammûkkhamu}}<br /> ! 100<br /> ! {{tar|Ⲗ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲇⲁ|shada}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲁⲇⲩ|pamshadu}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> ! {{tar|Ⲑ}}<br /> | {{tar|ⲁⲥⲓⲧ|asit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲁⲥⲓⲧⲩ|pamasitu}}<br /> ! 19<br /> ! {{tar|ⲒⲐ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧ|mûtasit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧⲩ|pammûtasitu}}<br /> ! 500<br /> ! {{tar|Ⲙ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲋⲥⲁ|dissa}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲋⲥⲩ|pamdissu}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> ! {{tar|Ⲓ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧ|mût}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲩ|pammûtu}}<br /> ! 20<br /> ! {{tar|ⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲓⲁⲧ|yat}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲓⲁⲧⲩ|pamyatu}}<br /> ! 1000<br /> ! {{tar|Ⲛ}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϩⲁⲗⲩ|pamhalu}}<br /> |}<br /> <br /> === Czasownik ===<br /> Tarejski czasownik posiada dość skomplikowaną odmianę. Czasowniki pogrupowane są w dwanaście klas odmiany, definiowanych według długości rdzenia oraz wygłosu bezokolicznika „nieograniczonego” i odmieniają się przez:<br /> * duratywność (tzw. czasy „ograniczone” i „nieograniczone”),<br /> * czas (teraźniejszy I, teraźniejszy II, przyszły I, przyszły II, przeszły I, przeszły II),<br /> * tryb (oznajmujący, łączący, rozkazujący),<br /> * stronę (czynna, bierna, zwrotna),<br /> * liczbę (pojedyncza, mnoga),<br /> * osobę (1., 2., 3.),<br /> ** w drugiej osobie posiada formę formalną i nieformalną,<br /> ** w trzeciej osobie posiada formy dla wszystkich rodzajów i bezrodzajową.<br /> Dodatkowo, istnieją formy bezosobowe:<br /> * imiesłowy (czynny i bierny, odmieniają się jak przymiotniki),<br /> * bezokoliczniki („nieograniczony” i „ograniczony”),<br /> * supinum.<br /> Oprócz odmian regularnych, istnieje szereg czasowników nieregularnych, które mają odmianę supletywną lub defektywną, a także takich, które w strukturze głębokiej można uznać za regularne, ale w strukturze powierzchniowej uchodzą za nieregularne z powodu zmian fonetycznych.<br /> <br /> ==== Klasy odmiany ====<br /> Klasy odmiany czasownika tarejskiego uzależnione są od budowy bezokolicznika nieograniczonego. Bezokolicznik ten może przybrać jeden z siedmiu szablonów budowy rdzenia, oraz jedną z czterech końcówek determinujących odmianę. Przedstawia to tabela poniżej.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 500px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; | Grupa<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | Szablon<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | Końcówka<br /> ! style=&quot;width: 250px&quot; | Przykładowe czasowniki<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mocna<br /> ! 1<br /> | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-J&lt;br /&gt;CC-J<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲓⲩ|meyu|pływać}}, {{tar|ⲣⲁⲩⲩ|rawu|gonić}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲓⲓ|bayi|układać}}, {{tar|ⲗⲉⲩⲓ|lewi|kupować}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C-J<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩ|famayu|pielgrzymować}}, {{tar|ⲍⲉⲛⲇⲁⲓⲩ|zendayu|kraść}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓ|khartawi|zaczynać}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | Słaba<br /> ! 5<br /> | rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C&lt;br /&gt;CC-C&lt;br /&gt;C-CC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁ|–a}}<br /> | {{tar|ⲅⲓϥⲁ|gifa|sądzić}}, {{tar|ⲁⲋⲥⲉⲙⲁ|assema|poprawiać}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲉ|–e}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲧⲉ|rete|chwalić}}, {{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉ|kasse|siadać}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲧⲁϯⲗⲩ|tallu|mierzyć}}, {{tar|ⲑⲉⲙⲩ|themu|dzielić}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲣⲏⲛⲓ|rîni|zgniatać}}, {{tar|ⲡⲓⲗⲓ|pili|mówić}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> | rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C-C<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁ|–a}}<br /> | {{tar|ⲇⲁⲇⲉⲛⲁ|dadena|sciemniać się}}, {{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|ekharema|handlować}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲉ|–e}}<br /> | {{tar|ϥⲟⲃⲁⲙⲉ|fobame|stawić czoła}}, {{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉ|sarane|oddzielać}}<br /> |-<br /> ! 11<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲉⲭⲛⲁⲧⲩ|ekhnatu|przysięgać}}, {{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩ|perinu|uciekać}}<br /> |-<br /> ! 12<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓ|suledi|trwać}}, {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲥⲓ|redasi|uciszać}}<br /> |-<br /> |}<br /> Podział na grupę słabą i mocną dotyczy dalszej filozofii odmiany: podczas gdy czasowniki krótkordzeniowe, „mocne”, charakteryzują się wymianą samogłoski rdzennej w poszczególnych formach, a końcówki gramatyczne są w nich mocno zredukowane, czasowniki „słabe” opierają się wyłącznie na prefiksach osobowych, augmentacji i końcówkach. Czasem mówi się, że czasowniki nieregularne tworzą dodatkową, 13. klasę odmiany. Nieregularności w odmianie mają różną naturę &amp;ndash; powszechne jest występowanie zarówno cech odmiany słabej, jak i mocnej (w różnych kombinacjach), jak również wynikający z fonetycznej erozji supletywizm.<br /> <br /> ==== Odmiany ====<br /> ===== Formy bezosobowe =====<br /> Za podstawowe, słownikowe formy czasownika tarejskiego uważa się: bezokolicznik ograniczony, bezokolicznik nieograniczony oraz supinum. Ponadto, istnieją inne formy bezosobowe, które derywuje się od tych trzech form:<br /> * od bezokolicznika nieograniczonego &amp;ndash; bezokolicznik strony biernej procesu,<br /> * od bezokolicznika ograniczonego &amp;ndash; bezokolicznik strony biernej stanu, bezokolicznik strony zwrotnej,<br /> * od supinum &amp;ndash; imiesłów współczesny czynny, imiesłów uprzedni czynny, imiesłów uprzedni czynny, imiesłów uprzedni bierny.<br /> Bezokoliczniki: ograniczony oraz nieograniczony są także podstawami do tworzenia osobowych form czasownika. Tabela poniżej przedstawia przegląd form bezosobowych.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Klasa →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 1.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 4.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 5.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 6.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 7.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 8.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 9.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 10.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 11.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 12.<br /> |-<br /> ! Forma ↓<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik nieograniczony<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲉⲓⲩ|meyu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲉⲩⲓ|lewi}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩ|famayu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓ|khartawi}}<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲁ|gifa}}<br /> | '''{{tar|–ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉ|kasse}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲩ|themu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲓ|pili}}<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|ekharema}}<br /> | '''{{tar|–ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉ|sarane}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩ|perinu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓ|suledi}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik strony biernej procesu<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲱⲣ|–utûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲉⲓⲩⲧⲱⲣ|meyutûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲱⲣ|–itûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲉⲩⲓⲧⲱⲣ|lewitûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲱⲣ|–utûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩⲧⲱⲣ|famayutûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲱⲣ|–itûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓⲧⲱⲣ|khartawitûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲉⲣ|–ater}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲁⲧⲉⲣ|gifater}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲧⲉⲣ|–eter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲧⲉⲣ|kasseter}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲉⲣ|–uter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲩⲧⲉⲣ|themuter}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲉⲣ|–iter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲓⲧⲉⲣ|piliter}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲉⲣ|–ater}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲉⲣ|ekharemater}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲧⲉⲣ|–eter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉⲧⲉⲣ|saraneter}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲉⲣ|–uter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩⲧⲉⲣ|perinuter}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲉⲣ|–iter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲧⲉⲣ|sulediter}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik ograniczony<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛ|¨–ûn}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲟⲓⲱⲛ|moyûn}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛ|¨–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲟⲩⲁⲓⲛ|lowain}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛ|¨–ûn}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲓⲱⲛ|famaiyûn}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛ|¨–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲓⲩⲁⲓⲛ|khartaiwain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲟⲛ|gifon}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛ|–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲓⲛ|kassain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲟⲛ|themon}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛ|–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲁⲓⲛ|pilain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲟⲛ|ekharemon}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛ|–in}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲓⲛ|saranin}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲟⲛ|perinon}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛ|–in}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲛ|suledin}}<br /> <br /> |-<br /> ! Bezokolicznik strony biernej stanu<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛⲧⲩ|¨–ûntu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲟⲓⲱⲛⲧⲩ|moyûntu}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛⲧⲉ|¨–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲟⲩⲁⲓⲛⲧⲉ|lowainte}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛⲧⲩ|¨–ûntu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲓⲱⲛⲧⲩ|famaiyûntu}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛⲧⲉ|¨–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲓⲩⲁⲓⲛⲧⲉ|khartaiwainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲟⲛⲧⲁ|gifonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛⲧⲉ|–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲓⲛⲧⲉ|kassainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲟⲛⲧⲁ|themonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛⲧⲉ|–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲁⲓⲛⲧⲉ|pilainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲟⲛⲧⲁ|ekharemonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛⲧⲁ|–inta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲓⲛⲧⲁ|saraninta}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲟⲛⲧⲁ|perinonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛⲧⲁ|–inta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲛⲧⲁ|suledinta}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik strony zwrotnej<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲥ|¨–ûs}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲟⲓⲱⲥ|moyûs}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲥ|¨–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲟⲩⲁⲓⲥ|lowais}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲥ|¨–ûs}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲓⲱⲥ|famaiyûs}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲥ|v–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲓⲩⲁⲓⲥ|khartaiwais}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲟⲥ|gifos}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲥ|–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲓⲥ|kassais}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲟⲥ|themos}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲥ|–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲁⲓⲥ|pilais}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲟⲥ|ekharemos}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲥ|–is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲓⲥ|saranis}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲟⲥ|perinos}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲥ|–is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲥ|suledis}}<br /> |-<br /> ! Supinum<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲩ|^–tu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩ|miytu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲓ|^–ti}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓ|liwti}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲩ|^–su}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩ|fomoysu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲓ|^–si}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓ|khortowsi}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁ|–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲛⲁ|gifna}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉ|–ne}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲥⲛⲉ|kasne}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩ|–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲛⲩ|themnu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓ|–ni}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲛⲓ|pilni}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁ|–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁ|ekharemna}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉ|–ne}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉ|saranne}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩ|–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩ|perinnu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓ|–ni}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓ|suledni}}<br /> |-<br /> ! Imiesłów współczesny czynny<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲩⲡⲩ|^–tupu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩ|miytupu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲓⲡⲩ|^–tipu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓ|liwtipu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲩϥⲩ|^–su}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩϥⲩ|fomoysufu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲓϥⲩ|^–si}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓ|khortowsifu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁⲙ|–nam}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲛⲁ|gifnam}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉⲙ|–nem}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲥⲛⲉ|kasnem}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩⲙ|–num}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲛⲩ|themnum}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓⲙ|–nim}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲛⲓ|pilnim}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁⲙ|–nam}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁ|ekharemnam}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉⲙ|–nem}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉ|sarannem}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩⲙ|–num}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩ|perinnum}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓⲙ|–nim}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓ|sulednim}}<br /> |-<br /> ! Imiesłów współczesny bierny<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲩⲋⲥⲩ|^–tussu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩⲋⲥⲩ|miytussu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲓⲋⲥⲩ|^–tissu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓⲋⲥⲩ|liwtissu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲩⲋⲥⲩ|^–sussu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩⲋⲥⲩ|fomoysussu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲓⲋⲥⲩ|^–sissu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓⲋⲥⲩ|khortowsissu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁⲙⲥⲩ|–namsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲛⲁⲙⲥⲩ|gifnamsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉⲙⲥⲩ|–nemsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲥⲛⲉⲙⲥⲩ|kasnemsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩⲙⲥⲩ|–numsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲛⲩⲙⲥⲩ|themnumsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓⲙⲥⲩ|–nimsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲛⲓⲙⲥⲩ|pilnimsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁⲙⲥⲩ|–namsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁⲙⲥⲩ|ekharemnamsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉⲙⲥⲩ|–nemsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉⲙⲥⲩ|sarannemsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩⲙⲥⲩ|–numsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩⲙⲥⲩ|perinnumsu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓⲙⲥⲩ|–nimsu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓⲙⲥⲩ|sulednimsu}}<br /> |-<br /> ! Imiesłów uprzedni czynny<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲩϯⲗⲩⲛ|^–tullun}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩϯⲗⲩⲛ|miytullun}}<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲓϯⲗⲩⲛ|^–tillun}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓϯⲗⲩⲛ|liwtillun}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲩϯⲗⲩⲛ|^–sullun}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩϯⲗⲩⲛ|fomoysullun}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲓϯⲗⲩⲛ|^–sillun}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓϯⲗⲩⲛ|khortowsillun}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁⲛⲩ|a–nanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲅⲓϥⲛⲁⲛⲩ|agifnanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲉⲛⲩ|a–nenu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲥⲛⲉⲛⲩ|akasnenu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩⲛⲩ|a–nunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲑⲉⲙⲛⲩⲛⲩ|athemnunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲓⲛⲩ|a–ninu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲡⲓⲗⲛⲓⲛⲩ|apilninu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁⲛⲩ|a–nanu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁⲛⲩ|akharemnanu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲉⲛⲩ|a–nenu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉⲛⲩ|asarannenu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩⲛⲩ|a–nunu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩⲛⲩ|aperinnunu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲓⲛⲩ|a–ninu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓⲛⲩ|asuledninu}}<br /> |-<br /> ! Imiesłów uprzedni bierny<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲩⲗⲑⲩ|^–tulthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩⲗⲑⲩ|miytulthu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲓⲗⲑⲩ|^–tilthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓⲗⲑⲩ|liwtilthu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲩⲗⲑⲩ|^–sulthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩⲗⲑⲩ|fomoysulthu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲓⲗⲑⲩ|^–silthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓⲗⲑⲩ|khortowsilthu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁⲑⲩ|a–nathu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲅⲓϥⲛⲁⲑⲩ|agifnathu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲉⲑⲩ|a–nethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲕⲁⲥⲛⲉⲑⲩ|akasnethu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩⲑⲩ|a–nuthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲑⲉⲙⲛⲩⲑⲩ|athemnuthu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲓⲑⲩ|a–nithu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲡⲓⲗⲛⲓⲑⲩ|apilnithu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲁⲑⲩ|a–nathu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁⲑⲩ|akharemnathu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲉⲑⲩ|a–nethu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉⲑⲩ|asarannethu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲩⲑⲩ|a–nuthu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩⲑⲩ|aperinnuthu}}<br /> | '''{{tar|ⲁ–ⲛⲓⲑⲩ|a–nithu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲁⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓⲑⲩ|asulednithu}}<br /> |}<br /> <br /> ===== Czasy ograniczone =====<br /> Formy ograniczone występują w czasach: teraźniejszym I (''praesens prompta''), przeszłym I (''praeteritum perfectum'') i przyszłym I (''futurum perfectum''). Oznaczają one działania rozgrywające się w danym punkcie czasowym i albo poza niego nie wykraczające (przeszły I i przyszły I), albo gdy ich aspekt habitualny czy duratywny nie ma znaczenia, a opisywany jest aktualny stan rzeczy (teraźniejszy). Formy odmiany czasów ograniczonych derywowane są z bezokolicznika ograniczonego, który stanowi także podstawę do przypisania czasownika do klasy odmiany.<br /> <br /> ===== Czasy nieograniczone =====<br /> Formy nieograniczone występują w czasach: teraźniejszym II (''praesens indefinita''), przeszłym II (''praeteritum imperfectum'') i przyszłym II (''futurum imperfectum''). Oznaczają one wydarzenia pozbawione ram czasowych, dziejące się w przeszłości, teraźniejszości lub przyszłości. Płynność tych form czasowych sprawia, że niejednokrotnie możliwe jest ich użycie zamienne celem podkreślenia innego elementu wypowiedzi, pod warunkiem, że kontekst jest jasny lub dookreślony odpowiednimi zaimkami. Formy czasów nieograniczonych derywowane są z bezokolicznika nieograniczonego.<br /> <br /> [[Kategoria:Języki Kyonu|Tarejski]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_tarejski&diff=23413 2018-01-22T23:00:16Z

<p>Widsið: /* Formy bezosobowe */</p> <hr /> <div>{{ język<br /> | kolor = #7851A9 | nazwa = tarejski | nazwa własna = Ⲑⲁⲣⲩ ''Tharu''<br /> | twórca = [[User:Widsið|Widsið]] | rok = 2017-2018 | cel = użytkowanie w conworldzie | wersja = 0.5 | nazwa conworldu = [[Kyon]]<br /> | państwa = [[Tarum]] | regiony = wschodni Kyon | mówiący = bd.<br /> | alfabet = nieopracowany conscript (''in loco'': alfabet koptyjski)<br /> | typologia = fleksyjny niekonkatenatywny&lt;br /&gt;VSO<br /> | klasyfikacja = <br /> '''języki nuweńskie''' (?)<br /> : języki antyponuweńskie<br /> :: tarejski<br /> }}<br /> '''Język tarejski''' (Ⲑⲁⲣⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Tharu epilu'' [{{IPA|ˈtʰɑ.ru e̞ˈpi.lu}}]) &amp;ndash; język o nieustalonej klasyfikacji, powszechnie uważany za członka grupy [[języki nuweńskie|języków nuweńskich]], w której tworzy oddzielną podgrupę ''antyponuweńską''. Tarejski jest językiem urzędowym [[Tarum]], chociaż najprawdopodobniej rozwinął się w innej części świata, skąd do wschodniego Kyonu został zawleczony w wyniku niemożliwej do umieszczenia w czasie wędrówki ludów. Izolacja geopolityczna kraju sprawiła, że jest niemal całkowicie wolny od identyfikowalnego zewnętrznego wpływu, chociaż dzieli kilkanaście leksemów, głównie dotyczących fauny i flory, z językami prymitywnych plemion zamieszkujących otaczające Tarum lasy deszczowe.<br /> <br /> Obecnie można wyróżnić dziewięć dialektów języka tarejskiego, a ich zasięg pokrywa się mniej więcej z podziałem administracyjnym kraju, opartym w dużej mierze o naturalne przeszkody dla rozwoju osadnictwa. Istnieje również odgórnie regulowany język standardowy (Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Assemanu epilu'' „oczyszczony język”), używany przede wszystkim w oficjalnej komunikacji. Tarejski zapisywany jest pismem alfabetycznym nieco przypominającym [[runy nuweńskie]]. Pismo ma charakter alfabetyczny i w dużej mierze dobrze odzwierciedla wymowę, dosyć mocno trzymając się zasady „jeden znak &amp;ndash; jeden dźwięk”. Zarówno słownictwo, jak i niekonkatenatywna morfologia języka są sprowadzalne do [[język pranuweński|pranuweńszczyzny]], ale badania tarejskiego zawsze były utrudnione ze względu na zamknięty charakter Tarum.<br /> <br /> Można przypuszczać, że niedawne otwarcie Tarum na świat w połączeniu z ożywionym zainteresowaniem obcymi kulturami na całym świecie będzie sprzyjało badaniom lokalnej mowy i pozwoli na udzielenie odpowiedzi na wiele pytań, dotyczących zarówno języka, jak i etnogenezy Tarejów.<br /> <br /> == Fonetyka i fonologia ==<br /> Tarejski posiada prosty system dźwiękowy, składający się z ośmiu samogłosek, dwóch półsamogłosek oraz osiemnastu spółgłosek.<br /> === Samogłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; |<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Przednie<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Środkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Tylne<br /> |-<br /> ! Przymknięte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/ ・ ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> |-<br /> ! Średnie<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> ! Otwarte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |}<br /> Tarejski system samogłoskowy wyraźnie ciąży ku większemu przymknięciu, jednocześnie nie przesuwając się wyraźnie ani w przód, ani w tył jamy ustnej. Środkowe przymknięte samogłoski ‹ⲏ› /{{IPA|ɨ}}/ i ‹ⲱ› /{{IPA|ʉ}}/ są nieco bardziej otwarte, niż skrajne ‹ⲓ› /{{IPA|i}}/ i ‹ⲩ› /{{IPA|u}}/. Warto zauważyć, że tylne samogłoski są zawsze zaokrąglone, a przednie &amp;ndash; nigdy. Zaokrąglenie jest wyraźne i skompresowane. Samogłoski nie ulegają redukcji w pozycji nieakcentowanej. Długość samogłoski nie ma fonemicznego znaczenia, chociaż najprawdopodobniej opozycja iloczasowa istniała w przeszłości &amp;ndash; wskazuje na to obecność długich dźwięków we wszystkich pozostałych językach nuweńskich. W tarejskim dyftongi nie występują; ostatni z notowanych jeszcze [[kalendarze Kyonu|300 lat temu]] dyftongów ‹ⲁⲓ› uległ koalescencji do /{{IPA|æ}}/, a w dalszej perspektywie najpewniej zleje się z ‹ⲉ› /{{IPA|e̞}}/, do którego stopniowo zbliża się w wymowie. Ortografia tarejska nie oznacza historycznych dyftongów we współczesnych pismach w myśl zasady o fonemiczności, jednak można je znaleźć w starszych tekstach. <br /> <br /> === Półsamogłoski ===<br /> Tarejski posiada dwie półsamogłoski /{{IPA|j}}/ i /{{IPA|w}}/, zapisywane jak ich samogłoskowe odpowiedniki: ‹ⲓ› oraz ‹ⲩ›. Mają one specjalny status w systemie morfofonemicznym tego języka: mimo że inaczej niż samogłoski nie mogą stanowić jądra sylaby, zdarza się, że rdzenie spółgłoskowe są przez nie dopełniane, tak jakby stanowiły one prawdziwe samogłoski, zachowując jednak swój spółgłoskowy status, tzn. tworząc dodatkowy element spółgłoskowego łańcucha. Dodatkowo, rdzenie w których skład wchodzą półsamogłoski, nazywane są rdzeniami płynnymi i podlegają nieco innym zasadom odmiany.<br /> <br /> === Spółgłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1000px&quot;<br /> |-<br /> ! <br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowo-&lt;br /&gt;-zębowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Dziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Zadziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Podniebienne<br /> |-<br /> ! Nosowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲙ /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲛ /{{IPA|n}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Zwarto-&lt;br /&gt;-wybuchowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲡ /{{IPA|p}}/・ⲫ /{{IPA|pʰ}}/・ⲃ /{{IPA|b}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲧ /{{IPA|t}}/・ⲑ /{{IPA|tʰ}}/・ⲇ /{{IPA|d}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲕ /{{IPA|k}}/・ⲭ /{{IPA|kʰ}}/・ⲅ /{{IPA|g}}/<br /> |-<br /> ! Szczelinowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϥ /{{IPA|f}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲥ /{{IPA|s}}/・ⲍ /{{IPA|z}}/・(ⲋⲥ /{{IPA|sː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϣ /{{IPA|ʃ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϧ /{{IPA|ɣ}}/<br /> |-<br /> ! Drżące<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲣ /{{IPA|r}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Aproksymanty<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲗ /{{IPA|l}}/・(ϯⲗ /{{IPA|lː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |}<br /> Charakterystyczną cechą tarejskiej fonologii jest fonemiczny kontrast między aspirowanymi, nieaspirowanymi i dźwięcznymi spółgłoskami zwartymi, nieobecny w pokrewnych językach. Ponadto, inaczej niż samogłoski, spółgłoski ulegają szeregowi przemian pozycyjnych. <br /> <br /> Status geminat ‹ⲋⲥ› oraz ‹ϯⲗ›, wywodzących się z dawnych zbitek spółgłoskowych *vs oraz *tl &amp;ndash; stąd ich nietypowy zapis &amp;ndash; jest niejasny. Przez Tarejów są one odbierane jako jeden dźwięk i nie rozdziela się ich przy podziale na sylaby: Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ → Ⲁ・ⲋⲥⲉ・ⲙⲁ・ⲛⲩ. Jednocześnie trudno jest wskazać na pary minimalne, które pozwalałyby uznać je za odrębne fonemy. Nieco inaczej traktowane jest ‹ⲛⲛ› [{{IPA|nː}}], często wyraźnie artykulacyjnie rozdzielane na dwa elementy a nie przytrzymane.<br /> <br /> Obserwuje się w tarejskim zjawisko lenicji, w języku standardowym i większości dialektów dotyczy ono jednak wyłącznie dźwięcznych spółgłosek zwartych, które w pozycji między dwiema samogłoskami ulegają frykatywizacji: /{{IPA|b}}/ → [{{IPA|β}}]; /{{IPA|d}}/ → [{{IPA|ð}}]; /{{IPA|g}}/ → [{{IPA|ɣ}}]. Zjawisko to zachodzi także w pozycji międzywyrazowej, tzn. granica wyrazu jest ignorowana. Ponadto, dźwięczne spółgłoski nosowe, szczelinowe i zwarto-wybuchowe ulegają ubezdźwięcznieniu przed spółgłoską bezdźwięczną i w wygłosie, chyba że następne słowo zaczyna się na samogłoskę: wtedy dźwięczność zostaje utrzymana w wypadku spółgłosek nosowych i szczelinowych, a spółgłoski zwarto-wybuchowe zostają poddane lenicji.<br /> <br /> === Budowa sylaby ===<br /> Sylaba w języku tarejskim musi się składać przynajmniej z jednej samogłoski, do której dodatkowo może zostać dostawiony pojedynczy nagłos i podwójny wygłos:<br /> <br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;(C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) V (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) (C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> W pozycji '''C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' może stać dowolna spółgłoska, półsamogłoska, lub geminata ‹ⲋⲥ› albo ‹ϯⲗ›. W pozycjach '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' i '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' nie może się znaleźć geminata, dodatkowo, jeśli w pozycji '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' pojawia się półsamogłoska, sylaba zostaje automatycznie zamknięta. Jeśli sylabę otwierała geminata, pozycja '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' również jest niedostępna.<br /> <br /> Dla celów metrycznych i prozodycznych wyróżnia się cztery rodzaje sylab. Poniższa tabela przedstawia ich nazwy oraz uproszczoną budowę, gdzie G oznacza geminatę, J oznacza półsamogłoskę, a C &amp;ndash; dowolną inną spółgłoskę.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słabsza<br /> | V<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słaba<br /> | CV, VC, JV, VJ<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocna<br /> | CVC, CVJ, JVC, GV<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocniejsza<br /> | CVCC, JVCC, GVC<br /> |}<br /> <br /> === Prozodia ===<br /> Akcent w języku tarejskim pada na przedostatnią sylabę, jest stały i ma charakter dynamiczny. Ze względu na swoją stałą pozycję, nie jest fonemiczny. Akcenty pomocnicze pojawiają się na co drugiej sylabie od końca, jeśli wyraz ma więcej niż trzy sylaby, por. np. Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ [{{IPA|e̞ˌsu.tɑˈnʉr.pɑl}}]. Tarejski jest językiem czasowanym według mor, gdzie sylaby słabsze trwają pół mory, sylaby słabe &amp;ndash; jedną morę, sylaby mocne &amp;ndash; półtorej mory, a sylaby mocniejsze &amp;ndash; dwie mory. Charakteryzuje się też opadającą tonacją, także w pytaniach tak/nie, co może być źródłem nieporozumień.<br /> <br /> == Fleksja ==<br /> === Rzeczownik i przymiotnik ===<br /> Tarejskie rzeczowniki i przymiotniki odmieniają się przez następujące kategorie gramatyczne:<br /> * przypadki &amp;ndash; mianownik, dopełniacz, celownik i biernik,<br /> * stany &amp;ndash; „pusty”, określony i nieokreślony,<br /> * liczby &amp;ndash; pojedyncza i mnoga oraz szczątkowe formy podwójnej.<br /> Ponadto, przymiotniki podlegają odmianie przez rodzaje &amp;ndash; męski, żeński i nijaki &amp;ndash; w uzgodnieniu z rzeczownikiem, który określają. Formą prototypową &amp;ndash; słownikową jest mianownik w stanie pustym w liczbie pojedynczej, w przypadku przymiotnika w rodzaju męskim. Końcówki, które przyjmują poszczególne rzeczowniki i przymiotniki są uzależnione od ostatniego dźwięku lub serii dźwięków, a nie od rodzaju.<br /> <br /> Rzeczowniki i przymiotniki pogrupowane są w klasy deklinacyjne, podzielone na grupy: słabą i mocną. W odmianie słabej przynależność do klasy determinuje długość rdzenia. W odmianie mocnej klasę wyznacza końcówka formy prototypowej. Daje to łącznie dziesięć klas odmiany. Ponadto, istnieją rzeczowniki i przymiotniki nieodmienne, derywowane z rdzeni jednospółgłoskowych (historycznie jedną ze spółgłosek było zwarcie krtaniowe).<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | Klasa&amp;nbsp;→<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Słaba<br /> ! colspan=&quot;24&quot; | Mocna<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Szablon / końcówka&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us, &amp;ndash;is, &amp;ndash;os<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;n<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;m<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;C<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;o<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;u<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;i<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;a<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Przykładowy&lt;br /&gt;rzeczownik&amp;nbsp;→<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲛⲩⲩⲩ}}&lt;br /&gt;''nuwu''&lt;br /&gt;„dziecko”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲁⲙⲁⲓⲁ}}&lt;br /&gt;''mamaya''&lt;br /&gt;„dolina, jar”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲡⲓⲗⲩⲥ}}&lt;br /&gt;''pilus''&lt;br /&gt;„słowo”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲓⲇⲇⲁⲛ}}&lt;br /&gt;''middan''&lt;br /&gt;„dolina”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|Ⲑⲁⲣⲱⲙ}}&lt;br /&gt;''Tharûm''&lt;br /&gt;„[[Tarum]]”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲧ}}&lt;br /&gt;''danat''&lt;br /&gt;„czerń”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟ}}&lt;br /&gt;''assarto''&lt;br /&gt;„brama”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲗⲁⲕⲩ}}&lt;br /&gt;''laku''&lt;br /&gt;„namiot”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲃⲓⲃⲓ}}&lt;br /&gt;''bibi''&lt;br /&gt;„schronienie”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ}}&lt;br /&gt;''zora''&lt;br /&gt;„niebo”<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Typowy rodzaj&lt;br /&gt;rzeczownika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''każdy''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us ''męski'', &amp;ndash;is ''żeński'', &amp;ndash;os ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Rodzaj&lt;br /&gt;przymiotnika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 5%&quot; | Liczba&lt;br /&gt;↓<br /> ! Stan&amp;nbsp;→&lt;br /&gt;Przypadek&amp;nbsp;↓<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ni<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;o<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;oti<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;u<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;it<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;at<br /> |-<br /> ! Dopełniacz<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;ûl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;al<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vsal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ol<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;il<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;al<br /> |-<br /> ! Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;os<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;us<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;is<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;îs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;as<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nun<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;min<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mîn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;on<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otin<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;un<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;in<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;în<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;an<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;3&quot; | Mn.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vyu (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnt<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnta<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;na<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ma<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;mana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idena<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adena<br /> |-<br /> ! Dopełniacz&lt;br /&gt;Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;6&quot; | &amp;ndash;wial&lt;br /&gt;&amp;ndash; yal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vnal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCatal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;owal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;unal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;idil<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;adil<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vnat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vtinat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;manat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idenas<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adenas<br /> |-<br /> |}<br /> &lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;'''Objaśnienie symboli:''' C &amp;mdash; dowolna spółgłoska; J &amp;mdash; dowolna półsamogłoska; V &amp;mdash; dowolna samogłoska; &lt;s&gt;V&lt;/s&gt; &amp;mdash; końcówka powoduje usunięcie samogłoski poprzedzającej wyznacznik deklinacji&lt;/span&gt;<br /> <br /> Przynależność przymiotnika do klasy deklinacyjnej determinuje jego końcówka deklinacyjna w rodzaju męskim. Rozkłada się to w sposób następujący:<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;u, to wtedy w rodzaju żeńskim przyjmie on końcówkę &amp;mdash;i, a w nijakim: &amp;mdash;o,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;n, to tę samą końcówkę będzie on miał w rodzaju nijakim, a w rodzaju żeńskim przybierze końcówkę &amp;mdash;a,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;m, to tę samą końcówkę będzie on miał także w rodzaju żeńskim i nijakim,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest dowolna spółgłoska, to znaczy, że posiada on tylko formy puste, równe w każdym rodzaju i może występować tylko w orzeczniku albo jako element kompozytu przymiotnikowo-rzeczownikowego.<br /> <br /> ===== Nieregularna liczba mnoga rzeczowników =====<br /> Część rzeczowników z różnych względów posiada nieregularne formy liczby mnogiej. W przeważającej części są to pozostałości systemu tworzenia liczby mnogiej niekonkatenatywnej („łamanej”). Rzeczowniki tak tworzone, pomimo mnogiego znaczenia, otrzymują pojedyncze końcówki odmiany przez przypadki. W grupie rzeczowników o takiej odmianie znajdują się:<br /> &lt;div style=&quot;column-count: 3; column-gap: 30px&quot;&gt;<br /> * ''kush'' {{tar|ⲕⲩϣ}} „droga” &amp;mdash; ''akashi'' {{tar|ⲁⲕⲁϣⲓ}} „drogi”<br /> * ''mîr'' {{tar|ⲙⲏⲣ}} „człowiek” &amp;mdash; ''mira'' {{tar|ⲙⲓⲣⲁ}} „ludzie”<br /> * ''nabi'' {{tar|ⲛⲁⲃⲓ}} „parafia” &amp;mdash; ''eneb'' {{tar|ⲉⲛⲉⲃ}} „parafie”<br /> * ''neb'' {{tar|ⲛⲉⲃ}} „ojciec” &amp;mdash; ''naba'' {{tar|ⲛⲁⲃⲁ}} „ojcowie”<br /> * ''shi'' {{tar|ϣⲓ}} „dom” &amp;mdash; ''ashû'' {{tar|ⲁϣⲱ}} „domy”<br /> * ''sînam'' {{tar|ⲥⲏⲛⲁⲙ}} „świątynia” &amp;mdash; ''sanûm'' {{tar|ⲥⲁⲛⲱⲙ}} „świątynie”<br /> * ''tel'' {{tar|ⲧⲉⲗ}} „wieża” &amp;mdash; ''telu'' {{tar|ⲧⲉⲗⲩ}} „wieże”<br /> * ''ummi'' {{tar|ⲩⲙⲙⲓ}} „matka” &amp;mdash; ''yamma'' {{tar|ⲓⲁⲙⲙⲁ}} „matki” <br /> * ''wam'' {{tar|ⲩⲁⲙ}} dzień” &amp;mdash; ''awama'' {{tar|ⲁⲩⲁⲙⲁ}} „dni”<br /> * ''zainab'' {{tar|ⲍⲁⲓⲛⲁⲃ}} „lud, plemię” &amp;mdash; ''zeneb'' {{tar|ⲍⲉⲛⲉⲃ}} „ludy, plemiona”<br /> &lt;/div&gt;<br /> Dodatkowo, części ciała występujące w parach zachowały historyczne formy liczby podwójnej, ale wyłącznie w mianowniku. W pozostałych formach odmieniają się regularnie, zgodnie z klasą deklinacyjną, do której należą.<br /> * ''bus'' {{tar|ⲃⲩⲥ}} „dłoń” &amp;ndash; ''buwa'' {{tar|ⲃⲩⲩⲁ}} „dłonie”<br /> * ''lor'' {{tar|ⲗⲟⲣ}} „oko” &amp;ndash; ''lora'' {{tar|ⲗⲟⲣⲁ}} „oczy”<br /> * ''subis'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲥ}} „ucho” &amp;ndash; ''subia'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲁ}} „uszy”<br /> * ''zeyu'' {{tar|ⲍⲉⲓⲩ}} „stopa” &amp;ndash; ''zeya'' {{tar|ⲍⲉⲓⲁ}} „stopy”<br /> <br /> ===== Inne nieregularności odmiany =====<br /> Rzeczowniki i przymiotniki, które w formie mianownikowej mają taką samą końcówkę, jaką otrzymałyby w innym przypadku, nie podwajają końcówki. Jest to szczególnie prominentna cecha nazw miejscowych zakończonych na &amp;ndash;''al'', których formy mianownika i dopełniacza w licznie pojedynczej są tożsame, ale może dotyczyć każdej innej formy, pogłębiając synkretyzm form przypadkowych.<br /> <br /> Niektóre ożywione rzeczowniki w rodzaju męskim, szczególnie te zakończone na &amp;ndash;''r'', przyjmują końcówki odmiany &amp;ndash;''n'' w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej.<br /> <br /> ==== Określoność ====<br /> Określoność jest oznaczana w tarejskim dodatkowym morfemem, mającym charakter proklitycznego morfemu, dodawanego do każdej grupy (przydawki, podmiotu) w obrębie frazy nominalnej. Morfem ten pierwotnie miał charakter rodzajnikowy, ale rozróżnienie rodzaju zanikło wraz z jego fonetyczną erozją. Morfem jest nieodmienny, posiada jednak kilka form, uzależnionych od kolejnego dźwięku. Proklityczny charakter morfemu oddaje się przez jego zapis ze znakiem rodziału ({{tar|⳿}}) w zapisie tarejskim, bądź z dywizem w transkrypcji.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 450px&quot;<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Otoczenie&lt;br /&gt;fon.<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Forma<br /> ! style=&quot;width: 60%&quot; | Przykład<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed samogł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | id&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲇ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''id-assartoti'' {{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟⲧⲓ||brama}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|l}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | il&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲗ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''il-lakû'' {{tar|ⲓⲗ⳿ⲗⲁⲕⲱ||namiot}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | im&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲙ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''im-mafela'' {{tar|ⲓⲙ⳿ⲙⲁϥⲉⲗⲁ||kropla}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|n}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | in&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲛ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''in-nurpilû'' {{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲩⲣⲡⲓⲗⲱ||urząd}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|s}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | is&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲥ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''is-sanûmi'' {{tar|ⲓⲥ⳿ⲥⲁⲛⲱⲙⲓ||świątynie}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed dowolną inną spółgł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | i&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''i-Tharûmi'' {{tar|ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ||[[Tarum]]}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==== Stopniowanie przymiotnika ====<br /> Tarejski przymiotnik posiada pięć stopni gradacji: pozytyw (stopień „równy”, używany w kontekstach, w których nic nie jest porównywane z niczym), ekwatyw (stopień „równy”, porównywane cechy są takie same), komparatyw (stopień wyższy), superlatyw (stopień „najwyższy”, cecha jest najintensywniejsza wśród porównywanych) oraz absolutyw (stopień „najwyższy”, cecha nie ma sobie równych i jest nieporównywalna z niczym). Przymiotnik stopniuje się w języku tarejskim zazwyczaj przy pomocy infiksu, który oddziela temat od wyznaczającej przynależność deklinacyjną końcówki. Wyjątkiem są przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na &amp;ndash;''m'', które przy stopniowaniu zmieniają przynależność klasową, przybierając końcówki deklinacji &amp;ndash;u. Ponadto, przymiotnik ''dobry'' posiada część form supletywnych, a przymiotniki ''zły'', ''ciemny'' oraz ''jasny'' posiadają niekonkatenatywne formy odmiany.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 750px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Pozytyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Ekwatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Komparatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Superlatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Absolutyw<br /> |-<br /> ! I &amp;ndash;u; &amp;ndash;i; &amp;ndash;o<br /> | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | (= forma podstawowa)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁⲛ–|–an–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣ–|–ush–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲋⲥ–|–iss–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲛ–|–in–}}<br /> |-<br /> ! II &amp;ndash;n; &amp;ndash;a; &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲇⲁ–|–(a)da–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ϣⲁ–|–(a)sha–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁⲋ)ⲥⲁ–|–(as)sa–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲛⲁ–|–(a)na–}}<br /> |-<br /> ! III &amp;ndash;m; &amp;ndash;m; &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲙⲩ, –ⲩⲙⲓ, –ⲩⲙⲟ|–umu, –umi, –umo}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣⲩ, –ⲩϣⲓ, –ⲩϣⲟ|–ushu, –ushi, –usho}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲋⲥⲩ, –ⲩⲋⲥⲓ, –ⲩⲋⲥⲟ|–ussu, –ussi, –usso}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲛⲩ, –ⲩⲛⲓ, –ⲩⲛⲟ|–unu, –uni, –uno}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> === Kopula i zaimek osobowy podmiotu ===<br /> Funkcja kopuli i zaimka osobowego podmiotu nie jest w języku tarejskim rozdzielna. Wcześniejsze formy rozwoju języka rozróżniały jeszcze formy sprzężone zaimek-kopula i formy rodzielne, używane gdy podmiot był wyrażony inaczej, niż przy pomocy zaimka w mianowniku. Rozróżnienie nie utrzymało się jednak w żadnym z dialektów. Jako że kopula nie jest formalnie czasownikiem, nie podlega odmianie przez czasy i tryby &amp;ndash; kontekst lub dodatkowe słowa funkcyjne, takie jak przyimki czy partykuły, podpowiadają właściwe znaczenie.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Liczba →<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Pojedyncza<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Mnoga<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15px&quot; | Osoba ↓<br /> ! style=&quot;width: 35px&quot; | Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> | {{tar|ϧⲏⲗ|hîl}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲣ|mir}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲙⲟⲗ|mol}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲣ|mer}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | {{tar|ⲍⲓⲗⲩ|zilu}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;5&quot; | 3.<br /> ! rodz. m.<br /> | {{tar|ϧⲓⲣ|hir}}<br /> | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> |-<br /> ! rodz. ż.<br /> | {{tar|ⲡⲓ|pi}}<br /> | {{tar|ⲡⲩⲣ|pur}}<br /> |-<br /> ! rodz. n.<br /> | {{tar|ϩⲩ|hu}}<br /> | {{tar|ϩⲩⲙ|hum}}<br /> |-<br /> ! brak rodzaju<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙ|sum}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗ|sul}}<br /> |-<br /> ! podmiot celownikowy<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲱⲣ|ûr}}<br /> |}<br /> <br /> Wszystkie formy kopulatywne niosą ze sobą zarówno znaczenie zaimka osobowego podmiotu, jak i czasownika „być” w znaczeniu „istnieć, egzystować”. W zależności od kontekstu, moze więc wyraz {{tar|ⲡⲓ|pi}} oznaczać: „ona” (jeśli po nim następuje kolejny czasownik), „jest” (jeśli podmiot wyrażony jest rzeczownikiem) lub „ona jest” (jeśli w zdaniu nie występuje inny podmiot ani orzeczenie). W praktyce dwa pierwsze użycia stają się stopniowo coraz rzadsze &amp;ndash; pierwsze w wyniku inkorporacji zaimka osobowego jako prefiksu koniugacyjnego (co powoduje nieprawidłową z punktu widzenia np. gramatyki polskiej redundancję typu *''ona ona śpi''), a drugie przez wzgląd na to, że „być” jest w tarejskim domyślnym orzeczeniem, więc nie ma potrzeby jego wyrażania w mowie ani na piśmie (podobnie jak np. w języku rosyjskim).<br /> <br /> Specyfiką tarejskiej gramatyki jest forma „bezrodzajowa” kopuli. Gramatyki tarejskie nazywają tę formę „wszystkorodzajową”, ponieważ używa się jej kiedy nie jesteśmy w stanie określić rodzaju gramatycznego rzeczy czy osoby, o której jest mowa, kiedy ten rodzaj jest nieistotny, albo &amp;ndash; w przypadku grupy ludzi lub rzeczy &amp;ndash; kiedy należą one do więcej niż jednego rodzaju. <br /> <br /> Forma {{tar|ⲱⲣ|ûr}}, niejako w kontraście do pozostałych, jest niepomijalna, kiedy podmiot wyrażony jest celownikiem.<br /> <br /> === Zaimki osobowe ===<br /> Chociaż zaimki osobowe w formie mianownikowej nie istnieją, tarejski posiada szereg form zależnych, w tym część reliktowych form sprzężonych, używanych wyłącznie w złożeniach z przyimkami. Zzaimki w dopełniaczu, celowniku i bierniku mają także formy akcentowane i nieakcentowane o różnych funkcjach.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Przypadek →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Dopełniacz<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Celownik<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Biernik<br /> ! Ablatyw<br /> ! Allatyw<br /> ! Komitatyw<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Forma →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}}<br /> | {{tar|ⲱⲙ|ûm}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲙ|(a)m}}<br /> | {{tar|ⲩϣⲓ|ushi}}<br /> | {{tar|ⲱϣ|ûsh}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϣ|(a)sh}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲇⲁ|mada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁ|ma}}<br /> | {{tar|ⲙⲓϧⲁ|miha}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲙⲁ|mima}}<br /> | {{tar|ⲙⲉ|me}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲩⲣⲁⲗ|ural}}<br /> | {{tar|ⲩⲣⲓ|uri}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲗ|ral}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲩⲣϣⲓ|urshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲣ|shûr}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲇⲁ|rada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲣⲁ|ra}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲣⲟ(ⲛ)|ro(n)}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲥⲩ|usu}}<br /> | {{tar|ⲱⲥ|ûs}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲥ|(a)s}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲓ|si}}<br /> | {{tar|(ⲓ)ⲥ|(i)s}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲇⲁ|sada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲁ|sa}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲁ|sua}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙⲁ|suma}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ|se}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥⲩ|masu}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁϣⲓ|mashi}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲛⲁⲗ|unal}}<br /> | {{tar|ⲩⲛⲓ|uni}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲗ|nal}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲱϣⲓ|nûshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲛ|shûn}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲇⲁ|nada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲁ|na}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲛⲟ(ⲛ)|no(n)}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲱⲛ|zûn}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ϩⲟⲥ|hos}}<br /> | {{tar|ϩⲱ|hû}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϩ|(a)h}}<br /> | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲏ|hî}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲇⲁ|hada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲁ|ha}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ϩ|(î)h}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲩⲥ|nus}}<br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ⲛ|(î)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲩϣ|hush}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲱⲗ|sûl}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲁϣⲓ|sashi}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲇⲁ|suda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲩ|su}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | mn.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲁⲗ|nûmal}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲓ|nûmi}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙ|nûm}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲥⲓ|ansi}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛⲥ|(a)ns}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲩⲙⲇⲁ|anumda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲩⲗ|napul}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲓ|napi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲡⲓ|anpi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲓⲥⲁ|anisa}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲓⲥ|nis}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲉⲗⲁ|gela}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲓϣⲓ|gishi}}<br /> | {{tar|ⲅⲉⲇⲁ|geda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲅⲁ|ga}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲁⲥⲁ|nasa}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϣⲁϣⲓ|shashi}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲉⲇⲁ|seda}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> Brak danej formy, oznaczony w tabeli pauzą (&amp;mdash;), wskazuje na użycie pełnej formy (jeśli dostępna), lub formy sprzężonej przypadka wymaganego przez rekcję standardową &amp;ndash; np. dla komitatywu będzie to dopełniacz.<br /> <br /> Tarejski nie posiada zaimków czy przymiotników dzierżawczych. W ich miejsce korzysta się z postponowanej konstrukcji komitatywnej z przyimkiem {{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu|do}} i odpowiednią formą sprzężoną: dopełniaczową lub komitatywną, jeśli istnieje:<br /> <br /> &lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 40px&quot;&gt;<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲙⲉ|insume|mój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲣⲟ|insuro|nasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲥⲉ|insuse|twój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲙⲁⲥ|insu mas|Pana, Pani}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲟ|insuno|wasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲍⲟⲛ|insu zon|Państwa}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱϩ|insûh|jego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱⲛ|insûn|jej}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩϩⲁⲗ|insuhal|tego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲋⲥⲩⲗ|inssul|jego, jej, tego}} (w praktyce często używany w znaczeniu „czyjś, kogoś, obojętnie kogo”)<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲱⲙ|insunûm|ich, mężczyzn}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲡ|insunap|ich, kobiet}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲅⲉⲗⲁ|insugela|ich, rzeczy, zwierząt, itp.}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲥⲁ|insunasa|ich, obojętnie kogo}} (rzadko używany)<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> === Partykuły deiktyczne ===<br /> Zaimki wskazujące w tarejskim wyewoluowały w nieodmienne partykuły deiktyczne. Pozwalają one na czterostopniową identyfikację położenia obiektu, o którym mowa: „ten” &amp;ndash; „ten (trochę dalej)” &amp;ndash; „tamten (trochę bliżej)” &amp;ndash; „tamten”. Znaczenie każdej partykuły uzależnione jest od tego, czy stojąca za nią grupa nominalna jest w formie określonej czy w nieokreślonej. Dodatkowo, użycie formy pustej pozwala na oddanie znaczeń „ten” i „tamten” bez kontrastowania obiektów względem siebie.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 560px&quot; <br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Liczba<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Rodzaj<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (I)&lt;br /&gt;„ten”<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień II<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień III<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień IV<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień V<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (VI)&lt;br /&gt;„tamten”<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mn.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma pusta<br /> |}<br /> <br /> === Liczebnik ===<br /> Tarejski posiada dziesiętny system liczebnikowy. Liczebniki główne nie odmieniają się przez rodzaj, liczebniki porządkowe natomiast posiadają formy męskie, żeńskie i nijakie. Jako że derywacja form dla rodzaju żeńskiego i nijakiego jest przewidywalna, w tabeli poniżej przedstawione zostaną tylko liczebniki porządkowe w rodzaju męskim.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 1050px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 1<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|Ⲁ}}<br /> | {{tar|ⲩⲉ|we}}<br /> | {{tar|ⲧⲁⲃⲩ|tabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 11<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲀ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲩⲉ|mûtwe}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲧⲁⲃⲩ|pammûttabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 30<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲃⲁ|maba}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲁⲃⲩ|pammabu}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> ! {{tar|Ⲃ}}<br /> | {{tar|ⲥⲓⲛⲁ|sina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲓⲛⲩ|pamsinu}}<br /> ! 12<br /> ! {{tar|ⲒⲂ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲁ|mûssina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲩ|pammûssinu}}<br /> ! 40<br /> ! {{tar|ⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲓⲙⲓ|khimi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲓⲙⲩ|pamkhimu}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> ! {{tar|Ⲅ}}<br /> | {{tar|ϣⲩⲛⲇ|shund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩⲛⲇⲩ|pamshundu}}<br /> ! 13<br /> ! {{tar|ⲒⲄ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇ|mûtshund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇⲩ|pammûtshundu}}<br /> ! 50<br /> ! {{tar|Ⲕ}}<br /> | {{tar|ⲧⲟ|to}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲧⲟⲧⲩ|pamtotu}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> ! {{tar|Ⲇ}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲛⲧ|fant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϥⲁⲛⲧⲩ|pamfantu}}<br /> ! 14<br /> ! {{tar|ⲒⲆ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧ|mûtfant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧⲩ|pammûtfantu}}<br /> ! 60<br /> ! {{tar|ⲔⲒ}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲥⲓ|sasi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲁⲥⲩ|pamsasu}}<br /> |-<br /> ! 5<br /> ! {{tar|Ⲉ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲓⲁ|diya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲓⲩ|pamdiyu}}<br /> ! 15<br /> ! {{tar|ⲒⲈ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲇⲓⲓⲁ|mûdiya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲇⲓⲓⲩ|pammûdiyu}}<br /> ! 70<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ϣⲩϥⲩ|shufu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩϥⲩ|pamshufu}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> ! {{tar|Ⲋ}}<br /> | {{tar|ⲥⲟⲓⲁ|soya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲟⲓⲩ|pamsoyu}}<br /> ! 16<br /> ! {{tar|ⲒⲊ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲁ|mûssoya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲩ|pammûssoyu}}<br /> ! 80<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲉⲙⲩ|khemu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲉⲙⲩ|pamkhemu}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> ! {{tar|Ⲍ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲛ|shan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙmϣⲁⲛⲩ|pamshanu}}<br /> ! 17<br /> ! {{tar|ⲒⲌ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲁⲛ|mûtshan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲁⲛⲩ|pammûtshanu}}<br /> ! 90<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲥⲩ|pasu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲡⲁⲥⲩ|pampasu}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> ! {{tar|Ⲏ}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲙ|kham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲁⲙⲩ|pamkhamu}}<br /> ! 18<br /> ! {{tar|ⲒⲎ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲕⲭⲁⲙ|mûkkham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲕⲭⲁⲙⲩ|pammûkkhamu}}<br /> ! 100<br /> ! {{tar|Ⲗ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲇⲁ|shada}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲁⲇⲩ|pamshadu}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> ! {{tar|Ⲑ}}<br /> | {{tar|ⲁⲥⲓⲧ|asit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲁⲥⲓⲧⲩ|pamasitu}}<br /> ! 19<br /> ! {{tar|ⲒⲐ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧ|mûtasit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧⲩ|pammûtasitu}}<br /> ! 500<br /> ! {{tar|Ⲙ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲋⲥⲁ|dissa}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲋⲥⲩ|pamdissu}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> ! {{tar|Ⲓ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧ|mût}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲩ|pammûtu}}<br /> ! 20<br /> ! {{tar|ⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲓⲁⲧ|yat}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲓⲁⲧⲩ|pamyatu}}<br /> ! 1000<br /> ! {{tar|Ⲛ}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϩⲁⲗⲩ|pamhalu}}<br /> |}<br /> <br /> === Czasownik ===<br /> Tarejski czasownik posiada dość skomplikowaną odmianę. Czasowniki pogrupowane są w dwanaście klas odmiany, definiowanych według długości rdzenia oraz wygłosu bezokolicznika „nieograniczonego” i odmieniają się przez:<br /> * duratywność (tzw. czasy „ograniczone” i „nieograniczone”),<br /> * czas (teraźniejszy I, teraźniejszy II, przyszły I, przyszły II, przeszły I, przeszły II),<br /> * tryb (oznajmujący, łączący, rozkazujący),<br /> * stronę (czynna, bierna, zwrotna),<br /> * liczbę (pojedyncza, mnoga),<br /> * osobę (1., 2., 3.),<br /> ** w drugiej osobie posiada formę formalną i nieformalną,<br /> ** w trzeciej osobie posiada formy dla wszystkich rodzajów i bezrodzajową.<br /> Dodatkowo, istnieją formy bezosobowe:<br /> * imiesłowy (czynny i bierny, odmieniają się jak przymiotniki),<br /> * bezokoliczniki („nieograniczony” i „ograniczony”),<br /> * supinum.<br /> Oprócz odmian regularnych, istnieje szereg czasowników nieregularnych, które mają odmianę supletywną lub defektywną, a także takich, które w strukturze głębokiej można uznać za regularne, ale w strukturze powierzchniowej uchodzą za nieregularne z powodu zmian fonetycznych.<br /> <br /> ==== Klasy odmiany ====<br /> Klasy odmiany czasownika tarejskiego uzależnione są od budowy bezokolicznika nieograniczonego. Bezokolicznik ten może przybrać jeden z siedmiu szablonów budowy rdzenia, oraz jedną z czterech końcówek determinujących odmianę. Przedstawia to tabela poniżej.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 500px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; | Grupa<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | Szablon<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | Końcówka<br /> ! style=&quot;width: 250px&quot; | Przykładowe czasowniki<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mocna<br /> ! 1<br /> | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-J&lt;br /&gt;CC-J<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲓⲩ|meyu|pływać}}, {{tar|ⲣⲁⲩⲩ|rawu|gonić}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲓⲓ|bayi|układać}}, {{tar|ⲗⲉⲩⲓ|lewi|kupować}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C-J<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩ|famayu|pielgrzymować}}, {{tar|ⲍⲉⲛⲇⲁⲓⲩ|zendayu|kraść}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓ|khartawi|zaczynać}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | Słaba<br /> ! 5<br /> | rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C&lt;br /&gt;CC-C&lt;br /&gt;C-CC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁ|–a}}<br /> | {{tar|ⲅⲓϥⲁ|gifa|sądzić}}, {{tar|ⲁⲋⲥⲉⲙⲁ|assema|poprawiać}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲉ|–e}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲧⲉ|rete|chwalić}}, {{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉ|kasse|siadać}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲧⲁϯⲗⲩ|tallu|mierzyć}}, {{tar|ⲑⲉⲙⲩ|themu|dzielić}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲣⲏⲛⲓ|rîni|zgniatać}}, {{tar|ⲡⲓⲗⲓ|pili|mówić}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> | rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C-C<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁ|–a}}<br /> | {{tar|ⲇⲁⲇⲉⲛⲁ|dadena|sciemniać się}}, {{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|ekharema|handlować}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲉ|–e}}<br /> | {{tar|ϥⲟⲃⲁⲙⲉ|fobame|stawić czoła}}, {{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉ|sarane|oddzielać}}<br /> |-<br /> ! 11<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲉⲭⲛⲁⲧⲩ|ekhnatu|przysięgać}}, {{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩ|perinu|uciekać}}<br /> |-<br /> ! 12<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓ|suledi|trwać}}, {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲥⲓ|redasi|uciszać}}<br /> |-<br /> |}<br /> Podział na grupę słabą i mocną dotyczy dalszej filozofii odmiany: podczas gdy czasowniki krótkordzeniowe, „mocne”, charakteryzują się wymianą samogłoski rdzennej w poszczególnych formach, a końcówki gramatyczne są w nich mocno zredukowane, czasowniki „słabe” opierają się wyłącznie na prefiksach osobowych, augmentacji i końcówkach. Czasem mówi się, że czasowniki nieregularne tworzą dodatkową, 13. klasę odmiany. Nieregularności w odmianie mają różną naturę &amp;ndash; powszechne jest występowanie zarówno cech odmiany słabej, jak i mocnej (w różnych kombinacjach), jak również wynikający z fonetycznej erozji supletywizm.<br /> <br /> ==== Odmiany ====<br /> ===== Formy bezosobowe =====<br /> Za podstawowe, słownikowe formy czasownika tarejskiego uważa się: bezokolicznik ograniczony, bezokolicznik nieograniczony oraz supinum. Ponadto, istnieją inne formy bezosobowe, które derywuje się od tych trzech form:<br /> * od bezokolicznika nieograniczonego &amp;ndash; bezokolicznik strony biernej procesu,<br /> * od bezokolicznika ograniczonego &amp;ndash; bezokolicznik strony biernej stanu, bezokolicznik strony zwrotnej,<br /> * od supinum &amp;ndash; imiesłów współczesny czynny, imiesłów uprzedni czynny, imiesłów uprzedni czynny, imiesłów uprzedni bierny.<br /> Bezokoliczniki: ograniczony oraz nieograniczony są także podstawami do tworzenia osobowych form czasownika. Tabela poniżej przedstawia przegląd form bezosobowych.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Klasa →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 1.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 4.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 5.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 6.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 7.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 8.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 9.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 10.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 11.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 12.<br /> |-<br /> ! Forma ↓<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik nieograniczony<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲉⲓⲩ|meyu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲉⲩⲓ|lewi}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩ|famayu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓ|khartawi}}<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲁ|gifa}}<br /> | '''{{tar|–ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉ|kasse}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲩ|themu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲓ|pili}}<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|ekharema}}<br /> | '''{{tar|–ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉ|sarane}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩ|perinu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓ|suledi}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik strony biernej procesu<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲱⲣ|–utûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲉⲓⲩⲧⲱⲣ|meyutûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲱⲣ|–itûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲉⲩⲓⲧⲱⲣ|lewitûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲱⲣ|–utûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩⲧⲱⲣ|famayutûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲱⲣ|–itûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓⲧⲱⲣ|khartawitûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲉⲣ|–ater}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲁⲧⲉⲣ|gifater}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲧⲉⲣ|–eter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲧⲉⲣ|kasseter}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲉⲣ|–uter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲩⲧⲉⲣ|themuter}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲉⲣ|–iter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲓⲧⲉⲣ|piliter}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲉⲣ|–ater}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲉⲣ|ekharemater}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲧⲉⲣ|–eter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉⲧⲉⲣ|saraneter}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲉⲣ|–uter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩⲧⲉⲣ|perinuter}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲉⲣ|–iter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲧⲉⲣ|sulediter}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik ograniczony<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛ|¨–ûn}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲟⲓⲱⲛ|moyûn}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛ|¨–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲟⲩⲁⲓⲛ|lowain}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛ|¨–ûn}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲓⲱⲛ|famaiyûn}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛ|¨–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲓⲩⲁⲓⲛ|khartaiwain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲟⲛ|gifon}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛ|–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲓⲛ|kassain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲟⲛ|themon}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛ|–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲁⲓⲛ|pilain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲟⲛ|ekharemon}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛ|–in}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲓⲛ|saranin}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲟⲛ|perinon}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛ|–in}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲛ|suledin}}<br /> <br /> |-<br /> ! Bezokolicznik strony biernej stanu<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛⲧⲩ|¨–ûntu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲟⲓⲱⲛⲧⲩ|moyûntu}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛⲧⲉ|¨–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲟⲩⲁⲓⲛⲧⲉ|lowainte}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲛⲧⲩ|¨–ûntu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲓⲱⲛⲧⲩ|famaiyûntu}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲛⲧⲉ|¨–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲓⲩⲁⲓⲛⲧⲉ|khartaiwainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲟⲛⲧⲁ|gifonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛⲧⲉ|–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲓⲛⲧⲉ|kassainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲟⲛⲧⲁ|themonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛⲧⲉ|–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲁⲓⲛⲧⲉ|pilainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲟⲛⲧⲁ|ekharemonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛⲧⲁ|–inta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲓⲛⲧⲁ|saraninta}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲟⲛⲧⲁ|perinonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛⲧⲁ|–inta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲛⲧⲁ|suledinta}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik strony zwrotnej<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲥ|¨–ûs}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲟⲓⲱⲥ|moyûs}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲥ|¨–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲟⲩⲁⲓⲥ|lowais}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲱⲥ|¨–ûs}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲓⲱⲥ|famaiyûs}}<br /> | '''{{tar|¨–ⲁⲓⲥ|v–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲓⲩⲁⲓⲥ|khartaiwais}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲟⲥ|gifos}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲥ|–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲓⲥ|kassais}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲟⲥ|themos}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲥ|–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲁⲓⲥ|pilais}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲟⲥ|ekharemos}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲥ|–is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲓⲥ|saranis}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲟⲥ|perinos}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲥ|–is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲥ|suledis}}<br /> |-<br /> ! Supinum<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲩ|^–tu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲓⲓⲧⲩ|miytu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲧⲓ|^–ti}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲓⲩⲧⲓ|liwti}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲩ|^–su}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲟⲙⲟⲓⲥⲩ|fomoysu}}<br /> | '''{{tar|^–ⲥⲓ|^–si}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲟⲣⲧⲟⲩⲥⲓ|khortowsi}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁ|–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲛⲁ|gifna}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉ|–ne}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲥⲛⲉ|kasne}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩ|–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲛⲩ|themnu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓ|–ni}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲛⲓ|pilni}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁ|–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁ|ekharemna}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉ|–ne}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉ|saranne}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩ|–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩ|perinnu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓ|–ni}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓ|suledni}}<br /> |}<br /> <br /> ===== Czasy ograniczone =====<br /> Formy ograniczone występują w czasach: teraźniejszym I (''praesens prompta''), przeszłym I (''praeteritum perfectum'') i przyszłym I (''futurum perfectum''). Oznaczają one działania rozgrywające się w danym punkcie czasowym i albo poza niego nie wykraczające (przeszły I i przyszły I), albo gdy ich aspekt habitualny czy duratywny nie ma znaczenia, a opisywany jest aktualny stan rzeczy (teraźniejszy). Formy odmiany czasów ograniczonych derywowane są z bezokolicznika ograniczonego, który stanowi także podstawę do przypisania czasownika do klasy odmiany.<br /> <br /> ===== Czasy nieograniczone =====<br /> Formy nieograniczone występują w czasach: teraźniejszym II (''praesens indefinita''), przeszłym II (''praeteritum imperfectum'') i przyszłym II (''futurum imperfectum''). Oznaczają one wydarzenia pozbawione ram czasowych, dziejące się w przeszłości, teraźniejszości lub przyszłości. Płynność tych form czasowych sprawia, że niejednokrotnie możliwe jest ich użycie zamienne celem podkreślenia innego elementu wypowiedzi, pod warunkiem, że kontekst jest jasny lub dookreślony odpowiednimi zaimkami. Formy czasów nieograniczonych derywowane są z bezokolicznika nieograniczonego.<br /> <br /> [[Kategoria:Języki Kyonu|Tarejski]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_tarejski&diff=23412 2018-01-22T22:52:13Z

<p>Widsið: /* Formy bezosobowe */</p> <hr /> <div>{{ język<br /> | kolor = #7851A9 | nazwa = tarejski | nazwa własna = Ⲑⲁⲣⲩ ''Tharu''<br /> | twórca = [[User:Widsið|Widsið]] | rok = 2017-2018 | cel = użytkowanie w conworldzie | wersja = 0.5 | nazwa conworldu = [[Kyon]]<br /> | państwa = [[Tarum]] | regiony = wschodni Kyon | mówiący = bd.<br /> | alfabet = nieopracowany conscript (''in loco'': alfabet koptyjski)<br /> | typologia = fleksyjny niekonkatenatywny&lt;br /&gt;VSO<br /> | klasyfikacja = <br /> '''języki nuweńskie''' (?)<br /> : języki antyponuweńskie<br /> :: tarejski<br /> }}<br /> '''Język tarejski''' (Ⲑⲁⲣⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Tharu epilu'' [{{IPA|ˈtʰɑ.ru e̞ˈpi.lu}}]) &amp;ndash; język o nieustalonej klasyfikacji, powszechnie uważany za członka grupy [[języki nuweńskie|języków nuweńskich]], w której tworzy oddzielną podgrupę ''antyponuweńską''. Tarejski jest językiem urzędowym [[Tarum]], chociaż najprawdopodobniej rozwinął się w innej części świata, skąd do wschodniego Kyonu został zawleczony w wyniku niemożliwej do umieszczenia w czasie wędrówki ludów. Izolacja geopolityczna kraju sprawiła, że jest niemal całkowicie wolny od identyfikowalnego zewnętrznego wpływu, chociaż dzieli kilkanaście leksemów, głównie dotyczących fauny i flory, z językami prymitywnych plemion zamieszkujących otaczające Tarum lasy deszczowe.<br /> <br /> Obecnie można wyróżnić dziewięć dialektów języka tarejskiego, a ich zasięg pokrywa się mniej więcej z podziałem administracyjnym kraju, opartym w dużej mierze o naturalne przeszkody dla rozwoju osadnictwa. Istnieje również odgórnie regulowany język standardowy (Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Assemanu epilu'' „oczyszczony język”), używany przede wszystkim w oficjalnej komunikacji. Tarejski zapisywany jest pismem alfabetycznym nieco przypominającym [[runy nuweńskie]]. Pismo ma charakter alfabetyczny i w dużej mierze dobrze odzwierciedla wymowę, dosyć mocno trzymając się zasady „jeden znak &amp;ndash; jeden dźwięk”. Zarówno słownictwo, jak i niekonkatenatywna morfologia języka są sprowadzalne do [[język pranuweński|pranuweńszczyzny]], ale badania tarejskiego zawsze były utrudnione ze względu na zamknięty charakter Tarum.<br /> <br /> Można przypuszczać, że niedawne otwarcie Tarum na świat w połączeniu z ożywionym zainteresowaniem obcymi kulturami na całym świecie będzie sprzyjało badaniom lokalnej mowy i pozwoli na udzielenie odpowiedzi na wiele pytań, dotyczących zarówno języka, jak i etnogenezy Tarejów.<br /> <br /> == Fonetyka i fonologia ==<br /> Tarejski posiada prosty system dźwiękowy, składający się z ośmiu samogłosek, dwóch półsamogłosek oraz osiemnastu spółgłosek.<br /> === Samogłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; |<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Przednie<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Środkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Tylne<br /> |-<br /> ! Przymknięte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/ ・ ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> |-<br /> ! Średnie<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> ! Otwarte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |}<br /> Tarejski system samogłoskowy wyraźnie ciąży ku większemu przymknięciu, jednocześnie nie przesuwając się wyraźnie ani w przód, ani w tył jamy ustnej. Środkowe przymknięte samogłoski ‹ⲏ› /{{IPA|ɨ}}/ i ‹ⲱ› /{{IPA|ʉ}}/ są nieco bardziej otwarte, niż skrajne ‹ⲓ› /{{IPA|i}}/ i ‹ⲩ› /{{IPA|u}}/. Warto zauważyć, że tylne samogłoski są zawsze zaokrąglone, a przednie &amp;ndash; nigdy. Zaokrąglenie jest wyraźne i skompresowane. Samogłoski nie ulegają redukcji w pozycji nieakcentowanej. Długość samogłoski nie ma fonemicznego znaczenia, chociaż najprawdopodobniej opozycja iloczasowa istniała w przeszłości &amp;ndash; wskazuje na to obecność długich dźwięków we wszystkich pozostałych językach nuweńskich. W tarejskim dyftongi nie występują; ostatni z notowanych jeszcze [[kalendarze Kyonu|300 lat temu]] dyftongów ‹ⲁⲓ› uległ koalescencji do /{{IPA|æ}}/, a w dalszej perspektywie najpewniej zleje się z ‹ⲉ› /{{IPA|e̞}}/, do którego stopniowo zbliża się w wymowie. Ortografia tarejska nie oznacza historycznych dyftongów we współczesnych pismach w myśl zasady o fonemiczności, jednak można je znaleźć w starszych tekstach. <br /> <br /> === Półsamogłoski ===<br /> Tarejski posiada dwie półsamogłoski /{{IPA|j}}/ i /{{IPA|w}}/, zapisywane jak ich samogłoskowe odpowiedniki: ‹ⲓ› oraz ‹ⲩ›. Mają one specjalny status w systemie morfofonemicznym tego języka: mimo że inaczej niż samogłoski nie mogą stanowić jądra sylaby, zdarza się, że rdzenie spółgłoskowe są przez nie dopełniane, tak jakby stanowiły one prawdziwe samogłoski, zachowując jednak swój spółgłoskowy status, tzn. tworząc dodatkowy element spółgłoskowego łańcucha. Dodatkowo, rdzenie w których skład wchodzą półsamogłoski, nazywane są rdzeniami płynnymi i podlegają nieco innym zasadom odmiany.<br /> <br /> === Spółgłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1000px&quot;<br /> |-<br /> ! <br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowo-&lt;br /&gt;-zębowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Dziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Zadziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Podniebienne<br /> |-<br /> ! Nosowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲙ /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲛ /{{IPA|n}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Zwarto-&lt;br /&gt;-wybuchowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲡ /{{IPA|p}}/・ⲫ /{{IPA|pʰ}}/・ⲃ /{{IPA|b}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲧ /{{IPA|t}}/・ⲑ /{{IPA|tʰ}}/・ⲇ /{{IPA|d}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲕ /{{IPA|k}}/・ⲭ /{{IPA|kʰ}}/・ⲅ /{{IPA|g}}/<br /> |-<br /> ! Szczelinowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϥ /{{IPA|f}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲥ /{{IPA|s}}/・ⲍ /{{IPA|z}}/・(ⲋⲥ /{{IPA|sː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϣ /{{IPA|ʃ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϧ /{{IPA|ɣ}}/<br /> |-<br /> ! Drżące<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲣ /{{IPA|r}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Aproksymanty<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲗ /{{IPA|l}}/・(ϯⲗ /{{IPA|lː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |}<br /> Charakterystyczną cechą tarejskiej fonologii jest fonemiczny kontrast między aspirowanymi, nieaspirowanymi i dźwięcznymi spółgłoskami zwartymi, nieobecny w pokrewnych językach. Ponadto, inaczej niż samogłoski, spółgłoski ulegają szeregowi przemian pozycyjnych. <br /> <br /> Status geminat ‹ⲋⲥ› oraz ‹ϯⲗ›, wywodzących się z dawnych zbitek spółgłoskowych *vs oraz *tl &amp;ndash; stąd ich nietypowy zapis &amp;ndash; jest niejasny. Przez Tarejów są one odbierane jako jeden dźwięk i nie rozdziela się ich przy podziale na sylaby: Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ → Ⲁ・ⲋⲥⲉ・ⲙⲁ・ⲛⲩ. Jednocześnie trudno jest wskazać na pary minimalne, które pozwalałyby uznać je za odrębne fonemy. Nieco inaczej traktowane jest ‹ⲛⲛ› [{{IPA|nː}}], często wyraźnie artykulacyjnie rozdzielane na dwa elementy a nie przytrzymane.<br /> <br /> Obserwuje się w tarejskim zjawisko lenicji, w języku standardowym i większości dialektów dotyczy ono jednak wyłącznie dźwięcznych spółgłosek zwartych, które w pozycji między dwiema samogłoskami ulegają frykatywizacji: /{{IPA|b}}/ → [{{IPA|β}}]; /{{IPA|d}}/ → [{{IPA|ð}}]; /{{IPA|g}}/ → [{{IPA|ɣ}}]. Zjawisko to zachodzi także w pozycji międzywyrazowej, tzn. granica wyrazu jest ignorowana. Ponadto, dźwięczne spółgłoski nosowe, szczelinowe i zwarto-wybuchowe ulegają ubezdźwięcznieniu przed spółgłoską bezdźwięczną i w wygłosie, chyba że następne słowo zaczyna się na samogłoskę: wtedy dźwięczność zostaje utrzymana w wypadku spółgłosek nosowych i szczelinowych, a spółgłoski zwarto-wybuchowe zostają poddane lenicji.<br /> <br /> === Budowa sylaby ===<br /> Sylaba w języku tarejskim musi się składać przynajmniej z jednej samogłoski, do której dodatkowo może zostać dostawiony pojedynczy nagłos i podwójny wygłos:<br /> <br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;(C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) V (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) (C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> W pozycji '''C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' może stać dowolna spółgłoska, półsamogłoska, lub geminata ‹ⲋⲥ› albo ‹ϯⲗ›. W pozycjach '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' i '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' nie może się znaleźć geminata, dodatkowo, jeśli w pozycji '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' pojawia się półsamogłoska, sylaba zostaje automatycznie zamknięta. Jeśli sylabę otwierała geminata, pozycja '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' również jest niedostępna.<br /> <br /> Dla celów metrycznych i prozodycznych wyróżnia się cztery rodzaje sylab. Poniższa tabela przedstawia ich nazwy oraz uproszczoną budowę, gdzie G oznacza geminatę, J oznacza półsamogłoskę, a C &amp;ndash; dowolną inną spółgłoskę.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słabsza<br /> | V<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słaba<br /> | CV, VC, JV, VJ<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocna<br /> | CVC, CVJ, JVC, GV<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocniejsza<br /> | CVCC, JVCC, GVC<br /> |}<br /> <br /> === Prozodia ===<br /> Akcent w języku tarejskim pada na przedostatnią sylabę, jest stały i ma charakter dynamiczny. Ze względu na swoją stałą pozycję, nie jest fonemiczny. Akcenty pomocnicze pojawiają się na co drugiej sylabie od końca, jeśli wyraz ma więcej niż trzy sylaby, por. np. Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ [{{IPA|e̞ˌsu.tɑˈnʉr.pɑl}}]. Tarejski jest językiem czasowanym według mor, gdzie sylaby słabsze trwają pół mory, sylaby słabe &amp;ndash; jedną morę, sylaby mocne &amp;ndash; półtorej mory, a sylaby mocniejsze &amp;ndash; dwie mory. Charakteryzuje się też opadającą tonacją, także w pytaniach tak/nie, co może być źródłem nieporozumień.<br /> <br /> == Fleksja ==<br /> === Rzeczownik i przymiotnik ===<br /> Tarejskie rzeczowniki i przymiotniki odmieniają się przez następujące kategorie gramatyczne:<br /> * przypadki &amp;ndash; mianownik, dopełniacz, celownik i biernik,<br /> * stany &amp;ndash; „pusty”, określony i nieokreślony,<br /> * liczby &amp;ndash; pojedyncza i mnoga oraz szczątkowe formy podwójnej.<br /> Ponadto, przymiotniki podlegają odmianie przez rodzaje &amp;ndash; męski, żeński i nijaki &amp;ndash; w uzgodnieniu z rzeczownikiem, który określają. Formą prototypową &amp;ndash; słownikową jest mianownik w stanie pustym w liczbie pojedynczej, w przypadku przymiotnika w rodzaju męskim. Końcówki, które przyjmują poszczególne rzeczowniki i przymiotniki są uzależnione od ostatniego dźwięku lub serii dźwięków, a nie od rodzaju.<br /> <br /> Rzeczowniki i przymiotniki pogrupowane są w klasy deklinacyjne, podzielone na grupy: słabą i mocną. W odmianie słabej przynależność do klasy determinuje długość rdzenia. W odmianie mocnej klasę wyznacza końcówka formy prototypowej. Daje to łącznie dziesięć klas odmiany. Ponadto, istnieją rzeczowniki i przymiotniki nieodmienne, derywowane z rdzeni jednospółgłoskowych (historycznie jedną ze spółgłosek było zwarcie krtaniowe).<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | Klasa&amp;nbsp;→<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Słaba<br /> ! colspan=&quot;24&quot; | Mocna<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Szablon / końcówka&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us, &amp;ndash;is, &amp;ndash;os<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;n<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;m<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;C<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;o<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;u<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;i<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;a<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Przykładowy&lt;br /&gt;rzeczownik&amp;nbsp;→<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲛⲩⲩⲩ}}&lt;br /&gt;''nuwu''&lt;br /&gt;„dziecko”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲁⲙⲁⲓⲁ}}&lt;br /&gt;''mamaya''&lt;br /&gt;„dolina, jar”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲡⲓⲗⲩⲥ}}&lt;br /&gt;''pilus''&lt;br /&gt;„słowo”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲓⲇⲇⲁⲛ}}&lt;br /&gt;''middan''&lt;br /&gt;„dolina”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|Ⲑⲁⲣⲱⲙ}}&lt;br /&gt;''Tharûm''&lt;br /&gt;„[[Tarum]]”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲧ}}&lt;br /&gt;''danat''&lt;br /&gt;„czerń”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟ}}&lt;br /&gt;''assarto''&lt;br /&gt;„brama”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲗⲁⲕⲩ}}&lt;br /&gt;''laku''&lt;br /&gt;„namiot”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲃⲓⲃⲓ}}&lt;br /&gt;''bibi''&lt;br /&gt;„schronienie”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ}}&lt;br /&gt;''zora''&lt;br /&gt;„niebo”<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Typowy rodzaj&lt;br /&gt;rzeczownika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''każdy''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us ''męski'', &amp;ndash;is ''żeński'', &amp;ndash;os ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Rodzaj&lt;br /&gt;przymiotnika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 5%&quot; | Liczba&lt;br /&gt;↓<br /> ! Stan&amp;nbsp;→&lt;br /&gt;Przypadek&amp;nbsp;↓<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ni<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;o<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;oti<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;u<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;it<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;at<br /> |-<br /> ! Dopełniacz<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;ûl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;al<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vsal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ol<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;il<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;al<br /> |-<br /> ! Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;os<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;us<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;is<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;îs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;as<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nun<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;min<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mîn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;on<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otin<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;un<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;in<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;în<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;an<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;3&quot; | Mn.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vyu (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnt<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnta<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;na<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ma<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;mana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idena<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adena<br /> |-<br /> ! Dopełniacz&lt;br /&gt;Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;6&quot; | &amp;ndash;wial&lt;br /&gt;&amp;ndash; yal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vnal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCatal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;owal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;unal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;idil<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;adil<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vnat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vtinat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;manat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idenas<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adenas<br /> |-<br /> |}<br /> &lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;'''Objaśnienie symboli:''' C &amp;mdash; dowolna spółgłoska; J &amp;mdash; dowolna półsamogłoska; V &amp;mdash; dowolna samogłoska; &lt;s&gt;V&lt;/s&gt; &amp;mdash; końcówka powoduje usunięcie samogłoski poprzedzającej wyznacznik deklinacji&lt;/span&gt;<br /> <br /> Przynależność przymiotnika do klasy deklinacyjnej determinuje jego końcówka deklinacyjna w rodzaju męskim. Rozkłada się to w sposób następujący:<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;u, to wtedy w rodzaju żeńskim przyjmie on końcówkę &amp;mdash;i, a w nijakim: &amp;mdash;o,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;n, to tę samą końcówkę będzie on miał w rodzaju nijakim, a w rodzaju żeńskim przybierze końcówkę &amp;mdash;a,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;m, to tę samą końcówkę będzie on miał także w rodzaju żeńskim i nijakim,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest dowolna spółgłoska, to znaczy, że posiada on tylko formy puste, równe w każdym rodzaju i może występować tylko w orzeczniku albo jako element kompozytu przymiotnikowo-rzeczownikowego.<br /> <br /> ===== Nieregularna liczba mnoga rzeczowników =====<br /> Część rzeczowników z różnych względów posiada nieregularne formy liczby mnogiej. W przeważającej części są to pozostałości systemu tworzenia liczby mnogiej niekonkatenatywnej („łamanej”). Rzeczowniki tak tworzone, pomimo mnogiego znaczenia, otrzymują pojedyncze końcówki odmiany przez przypadki. W grupie rzeczowników o takiej odmianie znajdują się:<br /> &lt;div style=&quot;column-count: 3; column-gap: 30px&quot;&gt;<br /> * ''kush'' {{tar|ⲕⲩϣ}} „droga” &amp;mdash; ''akashi'' {{tar|ⲁⲕⲁϣⲓ}} „drogi”<br /> * ''mîr'' {{tar|ⲙⲏⲣ}} „człowiek” &amp;mdash; ''mira'' {{tar|ⲙⲓⲣⲁ}} „ludzie”<br /> * ''nabi'' {{tar|ⲛⲁⲃⲓ}} „parafia” &amp;mdash; ''eneb'' {{tar|ⲉⲛⲉⲃ}} „parafie”<br /> * ''neb'' {{tar|ⲛⲉⲃ}} „ojciec” &amp;mdash; ''naba'' {{tar|ⲛⲁⲃⲁ}} „ojcowie”<br /> * ''shi'' {{tar|ϣⲓ}} „dom” &amp;mdash; ''ashû'' {{tar|ⲁϣⲱ}} „domy”<br /> * ''sînam'' {{tar|ⲥⲏⲛⲁⲙ}} „świątynia” &amp;mdash; ''sanûm'' {{tar|ⲥⲁⲛⲱⲙ}} „świątynie”<br /> * ''tel'' {{tar|ⲧⲉⲗ}} „wieża” &amp;mdash; ''telu'' {{tar|ⲧⲉⲗⲩ}} „wieże”<br /> * ''ummi'' {{tar|ⲩⲙⲙⲓ}} „matka” &amp;mdash; ''yamma'' {{tar|ⲓⲁⲙⲙⲁ}} „matki” <br /> * ''wam'' {{tar|ⲩⲁⲙ}} dzień” &amp;mdash; ''awama'' {{tar|ⲁⲩⲁⲙⲁ}} „dni”<br /> * ''zainab'' {{tar|ⲍⲁⲓⲛⲁⲃ}} „lud, plemię” &amp;mdash; ''zeneb'' {{tar|ⲍⲉⲛⲉⲃ}} „ludy, plemiona”<br /> &lt;/div&gt;<br /> Dodatkowo, części ciała występujące w parach zachowały historyczne formy liczby podwójnej, ale wyłącznie w mianowniku. W pozostałych formach odmieniają się regularnie, zgodnie z klasą deklinacyjną, do której należą.<br /> * ''bus'' {{tar|ⲃⲩⲥ}} „dłoń” &amp;ndash; ''buwa'' {{tar|ⲃⲩⲩⲁ}} „dłonie”<br /> * ''lor'' {{tar|ⲗⲟⲣ}} „oko” &amp;ndash; ''lora'' {{tar|ⲗⲟⲣⲁ}} „oczy”<br /> * ''subis'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲥ}} „ucho” &amp;ndash; ''subia'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲁ}} „uszy”<br /> * ''zeyu'' {{tar|ⲍⲉⲓⲩ}} „stopa” &amp;ndash; ''zeya'' {{tar|ⲍⲉⲓⲁ}} „stopy”<br /> <br /> ===== Inne nieregularności odmiany =====<br /> Rzeczowniki i przymiotniki, które w formie mianownikowej mają taką samą końcówkę, jaką otrzymałyby w innym przypadku, nie podwajają końcówki. Jest to szczególnie prominentna cecha nazw miejscowych zakończonych na &amp;ndash;''al'', których formy mianownika i dopełniacza w licznie pojedynczej są tożsame, ale może dotyczyć każdej innej formy, pogłębiając synkretyzm form przypadkowych.<br /> <br /> Niektóre ożywione rzeczowniki w rodzaju męskim, szczególnie te zakończone na &amp;ndash;''r'', przyjmują końcówki odmiany &amp;ndash;''n'' w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej.<br /> <br /> ==== Określoność ====<br /> Określoność jest oznaczana w tarejskim dodatkowym morfemem, mającym charakter proklitycznego morfemu, dodawanego do każdej grupy (przydawki, podmiotu) w obrębie frazy nominalnej. Morfem ten pierwotnie miał charakter rodzajnikowy, ale rozróżnienie rodzaju zanikło wraz z jego fonetyczną erozją. Morfem jest nieodmienny, posiada jednak kilka form, uzależnionych od kolejnego dźwięku. Proklityczny charakter morfemu oddaje się przez jego zapis ze znakiem rodziału ({{tar|⳿}}) w zapisie tarejskim, bądź z dywizem w transkrypcji.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 450px&quot;<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Otoczenie&lt;br /&gt;fon.<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Forma<br /> ! style=&quot;width: 60%&quot; | Przykład<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed samogł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | id&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲇ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''id-assartoti'' {{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟⲧⲓ||brama}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|l}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | il&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲗ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''il-lakû'' {{tar|ⲓⲗ⳿ⲗⲁⲕⲱ||namiot}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | im&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲙ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''im-mafela'' {{tar|ⲓⲙ⳿ⲙⲁϥⲉⲗⲁ||kropla}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|n}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | in&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲛ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''in-nurpilû'' {{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲩⲣⲡⲓⲗⲱ||urząd}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|s}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | is&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲥ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''is-sanûmi'' {{tar|ⲓⲥ⳿ⲥⲁⲛⲱⲙⲓ||świątynie}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed dowolną inną spółgł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | i&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''i-Tharûmi'' {{tar|ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ||[[Tarum]]}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==== Stopniowanie przymiotnika ====<br /> Tarejski przymiotnik posiada pięć stopni gradacji: pozytyw (stopień „równy”, używany w kontekstach, w których nic nie jest porównywane z niczym), ekwatyw (stopień „równy”, porównywane cechy są takie same), komparatyw (stopień wyższy), superlatyw (stopień „najwyższy”, cecha jest najintensywniejsza wśród porównywanych) oraz absolutyw (stopień „najwyższy”, cecha nie ma sobie równych i jest nieporównywalna z niczym). Przymiotnik stopniuje się w języku tarejskim zazwyczaj przy pomocy infiksu, który oddziela temat od wyznaczającej przynależność deklinacyjną końcówki. Wyjątkiem są przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na &amp;ndash;''m'', które przy stopniowaniu zmieniają przynależność klasową, przybierając końcówki deklinacji &amp;ndash;u. Ponadto, przymiotnik ''dobry'' posiada część form supletywnych, a przymiotniki ''zły'', ''ciemny'' oraz ''jasny'' posiadają niekonkatenatywne formy odmiany.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 750px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Pozytyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Ekwatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Komparatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Superlatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Absolutyw<br /> |-<br /> ! I &amp;ndash;u; &amp;ndash;i; &amp;ndash;o<br /> | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | (= forma podstawowa)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁⲛ–|–an–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣ–|–ush–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲋⲥ–|–iss–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲛ–|–in–}}<br /> |-<br /> ! II &amp;ndash;n; &amp;ndash;a; &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲇⲁ–|–(a)da–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ϣⲁ–|–(a)sha–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁⲋ)ⲥⲁ–|–(as)sa–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲛⲁ–|–(a)na–}}<br /> |-<br /> ! III &amp;ndash;m; &amp;ndash;m; &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲙⲩ, –ⲩⲙⲓ, –ⲩⲙⲟ|–umu, –umi, –umo}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣⲩ, –ⲩϣⲓ, –ⲩϣⲟ|–ushu, –ushi, –usho}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲋⲥⲩ, –ⲩⲋⲥⲓ, –ⲩⲋⲥⲟ|–ussu, –ussi, –usso}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲛⲩ, –ⲩⲛⲓ, –ⲩⲛⲟ|–unu, –uni, –uno}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> === Kopula i zaimek osobowy podmiotu ===<br /> Funkcja kopuli i zaimka osobowego podmiotu nie jest w języku tarejskim rozdzielna. Wcześniejsze formy rozwoju języka rozróżniały jeszcze formy sprzężone zaimek-kopula i formy rodzielne, używane gdy podmiot był wyrażony inaczej, niż przy pomocy zaimka w mianowniku. Rozróżnienie nie utrzymało się jednak w żadnym z dialektów. Jako że kopula nie jest formalnie czasownikiem, nie podlega odmianie przez czasy i tryby &amp;ndash; kontekst lub dodatkowe słowa funkcyjne, takie jak przyimki czy partykuły, podpowiadają właściwe znaczenie.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Liczba →<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Pojedyncza<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Mnoga<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15px&quot; | Osoba ↓<br /> ! style=&quot;width: 35px&quot; | Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> | {{tar|ϧⲏⲗ|hîl}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲣ|mir}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲙⲟⲗ|mol}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲣ|mer}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | {{tar|ⲍⲓⲗⲩ|zilu}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;5&quot; | 3.<br /> ! rodz. m.<br /> | {{tar|ϧⲓⲣ|hir}}<br /> | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> |-<br /> ! rodz. ż.<br /> | {{tar|ⲡⲓ|pi}}<br /> | {{tar|ⲡⲩⲣ|pur}}<br /> |-<br /> ! rodz. n.<br /> | {{tar|ϩⲩ|hu}}<br /> | {{tar|ϩⲩⲙ|hum}}<br /> |-<br /> ! brak rodzaju<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙ|sum}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗ|sul}}<br /> |-<br /> ! podmiot celownikowy<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲱⲣ|ûr}}<br /> |}<br /> <br /> Wszystkie formy kopulatywne niosą ze sobą zarówno znaczenie zaimka osobowego podmiotu, jak i czasownika „być” w znaczeniu „istnieć, egzystować”. W zależności od kontekstu, moze więc wyraz {{tar|ⲡⲓ|pi}} oznaczać: „ona” (jeśli po nim następuje kolejny czasownik), „jest” (jeśli podmiot wyrażony jest rzeczownikiem) lub „ona jest” (jeśli w zdaniu nie występuje inny podmiot ani orzeczenie). W praktyce dwa pierwsze użycia stają się stopniowo coraz rzadsze &amp;ndash; pierwsze w wyniku inkorporacji zaimka osobowego jako prefiksu koniugacyjnego (co powoduje nieprawidłową z punktu widzenia np. gramatyki polskiej redundancję typu *''ona ona śpi''), a drugie przez wzgląd na to, że „być” jest w tarejskim domyślnym orzeczeniem, więc nie ma potrzeby jego wyrażania w mowie ani na piśmie (podobnie jak np. w języku rosyjskim).<br /> <br /> Specyfiką tarejskiej gramatyki jest forma „bezrodzajowa” kopuli. Gramatyki tarejskie nazywają tę formę „wszystkorodzajową”, ponieważ używa się jej kiedy nie jesteśmy w stanie określić rodzaju gramatycznego rzeczy czy osoby, o której jest mowa, kiedy ten rodzaj jest nieistotny, albo &amp;ndash; w przypadku grupy ludzi lub rzeczy &amp;ndash; kiedy należą one do więcej niż jednego rodzaju. <br /> <br /> Forma {{tar|ⲱⲣ|ûr}}, niejako w kontraście do pozostałych, jest niepomijalna, kiedy podmiot wyrażony jest celownikiem.<br /> <br /> === Zaimki osobowe ===<br /> Chociaż zaimki osobowe w formie mianownikowej nie istnieją, tarejski posiada szereg form zależnych, w tym część reliktowych form sprzężonych, używanych wyłącznie w złożeniach z przyimkami. Zzaimki w dopełniaczu, celowniku i bierniku mają także formy akcentowane i nieakcentowane o różnych funkcjach.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Przypadek →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Dopełniacz<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Celownik<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Biernik<br /> ! Ablatyw<br /> ! Allatyw<br /> ! Komitatyw<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Forma →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}}<br /> | {{tar|ⲱⲙ|ûm}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲙ|(a)m}}<br /> | {{tar|ⲩϣⲓ|ushi}}<br /> | {{tar|ⲱϣ|ûsh}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϣ|(a)sh}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲇⲁ|mada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁ|ma}}<br /> | {{tar|ⲙⲓϧⲁ|miha}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲙⲁ|mima}}<br /> | {{tar|ⲙⲉ|me}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲩⲣⲁⲗ|ural}}<br /> | {{tar|ⲩⲣⲓ|uri}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲗ|ral}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲩⲣϣⲓ|urshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲣ|shûr}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲇⲁ|rada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲣⲁ|ra}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲣⲟ(ⲛ)|ro(n)}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲥⲩ|usu}}<br /> | {{tar|ⲱⲥ|ûs}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲥ|(a)s}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲓ|si}}<br /> | {{tar|(ⲓ)ⲥ|(i)s}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲇⲁ|sada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲁ|sa}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲁ|sua}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙⲁ|suma}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ|se}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥⲩ|masu}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁϣⲓ|mashi}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲛⲁⲗ|unal}}<br /> | {{tar|ⲩⲛⲓ|uni}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲗ|nal}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲱϣⲓ|nûshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲛ|shûn}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲇⲁ|nada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲁ|na}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲛⲟ(ⲛ)|no(n)}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲱⲛ|zûn}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ϩⲟⲥ|hos}}<br /> | {{tar|ϩⲱ|hû}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϩ|(a)h}}<br /> | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲏ|hî}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲇⲁ|hada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲁ|ha}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ϩ|(î)h}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲩⲥ|nus}}<br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ⲛ|(î)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲩϣ|hush}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲱⲗ|sûl}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲁϣⲓ|sashi}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲇⲁ|suda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲩ|su}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | mn.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲁⲗ|nûmal}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲓ|nûmi}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙ|nûm}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲥⲓ|ansi}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛⲥ|(a)ns}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲩⲙⲇⲁ|anumda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲩⲗ|napul}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲓ|napi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲡⲓ|anpi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲓⲥⲁ|anisa}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲓⲥ|nis}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲉⲗⲁ|gela}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲓϣⲓ|gishi}}<br /> | {{tar|ⲅⲉⲇⲁ|geda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲅⲁ|ga}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲁⲥⲁ|nasa}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϣⲁϣⲓ|shashi}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲉⲇⲁ|seda}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> Brak danej formy, oznaczony w tabeli pauzą (&amp;mdash;), wskazuje na użycie pełnej formy (jeśli dostępna), lub formy sprzężonej przypadka wymaganego przez rekcję standardową &amp;ndash; np. dla komitatywu będzie to dopełniacz.<br /> <br /> Tarejski nie posiada zaimków czy przymiotników dzierżawczych. W ich miejsce korzysta się z postponowanej konstrukcji komitatywnej z przyimkiem {{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu|do}} i odpowiednią formą sprzężoną: dopełniaczową lub komitatywną, jeśli istnieje:<br /> <br /> &lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 40px&quot;&gt;<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲙⲉ|insume|mój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲣⲟ|insuro|nasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲥⲉ|insuse|twój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲙⲁⲥ|insu mas|Pana, Pani}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲟ|insuno|wasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲍⲟⲛ|insu zon|Państwa}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱϩ|insûh|jego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱⲛ|insûn|jej}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩϩⲁⲗ|insuhal|tego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲋⲥⲩⲗ|inssul|jego, jej, tego}} (w praktyce często używany w znaczeniu „czyjś, kogoś, obojętnie kogo”)<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲱⲙ|insunûm|ich, mężczyzn}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲡ|insunap|ich, kobiet}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲅⲉⲗⲁ|insugela|ich, rzeczy, zwierząt, itp.}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲥⲁ|insunasa|ich, obojętnie kogo}} (rzadko używany)<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> === Partykuły deiktyczne ===<br /> Zaimki wskazujące w tarejskim wyewoluowały w nieodmienne partykuły deiktyczne. Pozwalają one na czterostopniową identyfikację położenia obiektu, o którym mowa: „ten” &amp;ndash; „ten (trochę dalej)” &amp;ndash; „tamten (trochę bliżej)” &amp;ndash; „tamten”. Znaczenie każdej partykuły uzależnione jest od tego, czy stojąca za nią grupa nominalna jest w formie określonej czy w nieokreślonej. Dodatkowo, użycie formy pustej pozwala na oddanie znaczeń „ten” i „tamten” bez kontrastowania obiektów względem siebie.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 560px&quot; <br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Liczba<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Rodzaj<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (I)&lt;br /&gt;„ten”<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień II<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień III<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień IV<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień V<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (VI)&lt;br /&gt;„tamten”<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mn.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma pusta<br /> |}<br /> <br /> === Liczebnik ===<br /> Tarejski posiada dziesiętny system liczebnikowy. Liczebniki główne nie odmieniają się przez rodzaj, liczebniki porządkowe natomiast posiadają formy męskie, żeńskie i nijakie. Jako że derywacja form dla rodzaju żeńskiego i nijakiego jest przewidywalna, w tabeli poniżej przedstawione zostaną tylko liczebniki porządkowe w rodzaju męskim.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 1050px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 1<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|Ⲁ}}<br /> | {{tar|ⲩⲉ|we}}<br /> | {{tar|ⲧⲁⲃⲩ|tabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 11<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲀ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲩⲉ|mûtwe}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲧⲁⲃⲩ|pammûttabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 30<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲃⲁ|maba}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲁⲃⲩ|pammabu}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> ! {{tar|Ⲃ}}<br /> | {{tar|ⲥⲓⲛⲁ|sina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲓⲛⲩ|pamsinu}}<br /> ! 12<br /> ! {{tar|ⲒⲂ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲁ|mûssina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲩ|pammûssinu}}<br /> ! 40<br /> ! {{tar|ⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲓⲙⲓ|khimi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲓⲙⲩ|pamkhimu}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> ! {{tar|Ⲅ}}<br /> | {{tar|ϣⲩⲛⲇ|shund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩⲛⲇⲩ|pamshundu}}<br /> ! 13<br /> ! {{tar|ⲒⲄ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇ|mûtshund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇⲩ|pammûtshundu}}<br /> ! 50<br /> ! {{tar|Ⲕ}}<br /> | {{tar|ⲧⲟ|to}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲧⲟⲧⲩ|pamtotu}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> ! {{tar|Ⲇ}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲛⲧ|fant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϥⲁⲛⲧⲩ|pamfantu}}<br /> ! 14<br /> ! {{tar|ⲒⲆ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧ|mûtfant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧⲩ|pammûtfantu}}<br /> ! 60<br /> ! {{tar|ⲔⲒ}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲥⲓ|sasi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲁⲥⲩ|pamsasu}}<br /> |-<br /> ! 5<br /> ! {{tar|Ⲉ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲓⲁ|diya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲓⲩ|pamdiyu}}<br /> ! 15<br /> ! {{tar|ⲒⲈ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲇⲓⲓⲁ|mûdiya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲇⲓⲓⲩ|pammûdiyu}}<br /> ! 70<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ϣⲩϥⲩ|shufu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩϥⲩ|pamshufu}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> ! {{tar|Ⲋ}}<br /> | {{tar|ⲥⲟⲓⲁ|soya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲟⲓⲩ|pamsoyu}}<br /> ! 16<br /> ! {{tar|ⲒⲊ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲁ|mûssoya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲩ|pammûssoyu}}<br /> ! 80<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲉⲙⲩ|khemu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲉⲙⲩ|pamkhemu}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> ! {{tar|Ⲍ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲛ|shan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙmϣⲁⲛⲩ|pamshanu}}<br /> ! 17<br /> ! {{tar|ⲒⲌ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲁⲛ|mûtshan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲁⲛⲩ|pammûtshanu}}<br /> ! 90<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲥⲩ|pasu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲡⲁⲥⲩ|pampasu}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> ! {{tar|Ⲏ}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲙ|kham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲁⲙⲩ|pamkhamu}}<br /> ! 18<br /> ! {{tar|ⲒⲎ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲕⲭⲁⲙ|mûkkham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲕⲭⲁⲙⲩ|pammûkkhamu}}<br /> ! 100<br /> ! {{tar|Ⲗ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲇⲁ|shada}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲁⲇⲩ|pamshadu}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> ! {{tar|Ⲑ}}<br /> | {{tar|ⲁⲥⲓⲧ|asit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲁⲥⲓⲧⲩ|pamasitu}}<br /> ! 19<br /> ! {{tar|ⲒⲐ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧ|mûtasit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧⲩ|pammûtasitu}}<br /> ! 500<br /> ! {{tar|Ⲙ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲋⲥⲁ|dissa}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲋⲥⲩ|pamdissu}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> ! {{tar|Ⲓ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧ|mût}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲩ|pammûtu}}<br /> ! 20<br /> ! {{tar|ⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲓⲁⲧ|yat}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲓⲁⲧⲩ|pamyatu}}<br /> ! 1000<br /> ! {{tar|Ⲛ}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϩⲁⲗⲩ|pamhalu}}<br /> |}<br /> <br /> === Czasownik ===<br /> Tarejski czasownik posiada dość skomplikowaną odmianę. Czasowniki pogrupowane są w dwanaście klas odmiany, definiowanych według długości rdzenia oraz wygłosu bezokolicznika „nieograniczonego” i odmieniają się przez:<br /> * duratywność (tzw. czasy „ograniczone” i „nieograniczone”),<br /> * czas (teraźniejszy I, teraźniejszy II, przyszły I, przyszły II, przeszły I, przeszły II),<br /> * tryb (oznajmujący, łączący, rozkazujący),<br /> * stronę (czynna, bierna, zwrotna),<br /> * liczbę (pojedyncza, mnoga),<br /> * osobę (1., 2., 3.),<br /> ** w drugiej osobie posiada formę formalną i nieformalną,<br /> ** w trzeciej osobie posiada formy dla wszystkich rodzajów i bezrodzajową.<br /> Dodatkowo, istnieją formy bezosobowe:<br /> * imiesłowy (czynny i bierny, odmieniają się jak przymiotniki),<br /> * bezokoliczniki („nieograniczony” i „ograniczony”),<br /> * supinum.<br /> Oprócz odmian regularnych, istnieje szereg czasowników nieregularnych, które mają odmianę supletywną lub defektywną, a także takich, które w strukturze głębokiej można uznać za regularne, ale w strukturze powierzchniowej uchodzą za nieregularne z powodu zmian fonetycznych.<br /> <br /> ==== Klasy odmiany ====<br /> Klasy odmiany czasownika tarejskiego uzależnione są od budowy bezokolicznika nieograniczonego. Bezokolicznik ten może przybrać jeden z siedmiu szablonów budowy rdzenia, oraz jedną z czterech końcówek determinujących odmianę. Przedstawia to tabela poniżej.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 500px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; | Grupa<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | Szablon<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | Końcówka<br /> ! style=&quot;width: 250px&quot; | Przykładowe czasowniki<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mocna<br /> ! 1<br /> | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-J&lt;br /&gt;CC-J<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲓⲩ|meyu|pływać}}, {{tar|ⲣⲁⲩⲩ|rawu|gonić}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲓⲓ|bayi|układać}}, {{tar|ⲗⲉⲩⲓ|lewi|kupować}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C-J<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩ|famayu|pielgrzymować}}, {{tar|ⲍⲉⲛⲇⲁⲓⲩ|zendayu|kraść}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓ|khartawi|zaczynać}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | Słaba<br /> ! 5<br /> | rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C&lt;br /&gt;CC-C&lt;br /&gt;C-CC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁ|–a}}<br /> | {{tar|ⲅⲓϥⲁ|gifa|sądzić}}, {{tar|ⲁⲋⲥⲉⲙⲁ|assema|poprawiać}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲉ|–e}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲧⲉ|rete|chwalić}}, {{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉ|kasse|siadać}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲧⲁϯⲗⲩ|tallu|mierzyć}}, {{tar|ⲑⲉⲙⲩ|themu|dzielić}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲣⲏⲛⲓ|rîni|zgniatać}}, {{tar|ⲡⲓⲗⲓ|pili|mówić}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> | rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C-C<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁ|–a}}<br /> | {{tar|ⲇⲁⲇⲉⲛⲁ|dadena|sciemniać się}}, {{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|ekharema|handlować}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲉ|–e}}<br /> | {{tar|ϥⲟⲃⲁⲙⲉ|fobame|stawić czoła}}, {{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉ|sarane|oddzielać}}<br /> |-<br /> ! 11<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲉⲭⲛⲁⲧⲩ|ekhnatu|przysięgać}}, {{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩ|perinu|uciekać}}<br /> |-<br /> ! 12<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓ|suledi|trwać}}, {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲥⲓ|redasi|uciszać}}<br /> |-<br /> |}<br /> Podział na grupę słabą i mocną dotyczy dalszej filozofii odmiany: podczas gdy czasowniki krótkordzeniowe, „mocne”, charakteryzują się wymianą samogłoski rdzennej w poszczególnych formach, a końcówki gramatyczne są w nich mocno zredukowane, czasowniki „słabe” opierają się wyłącznie na prefiksach osobowych, augmentacji i końcówkach. Czasem mówi się, że czasowniki nieregularne tworzą dodatkową, 13. klasę odmiany. Nieregularności w odmianie mają różną naturę &amp;ndash; powszechne jest występowanie zarówno cech odmiany słabej, jak i mocnej (w różnych kombinacjach), jak również wynikający z fonetycznej erozji supletywizm.<br /> <br /> ==== Odmiany ====<br /> ===== Formy bezosobowe =====<br /> Za podstawowe, słownikowe formy czasownika tarejskiego uważa się: bezokolicznik ograniczony, bezokolicznik nieograniczony oraz supinum. Ponadto, istnieją inne formy bezosobowe, które derywuje się od tych trzech form:<br /> * od bezokolicznika nieograniczonego &amp;ndash; bezokolicznik strony biernej procesu,<br /> * od bezokolicznika ograniczonego &amp;ndash; bezokolicznik strony biernej stanu, bezokolicznik strony zwrotnej,<br /> * od supinum &amp;ndash; imiesłów współczesny czynny, imiesłów uprzedni czynny, imiesłów uprzedni czynny, imiesłów uprzedni bierny.<br /> Bezokoliczniki: ograniczony oraz nieograniczony są także podstawami do tworzenia osobowych form czasownika. Tabela poniżej przedstawia przegląd form bezosobowych.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Klasa →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 1.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 4.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 5.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 6.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 7.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 8.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 9.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 10.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 11.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 12.<br /> |-<br /> ! Forma ↓<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik nieograniczony<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲉⲓⲩ|meyu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲉⲩⲓ|lewi}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩ|famayu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓ|khartawi}}<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲁ|gifa}}<br /> | '''{{tar|–ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉ|kasse}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲩ|themu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲓ|pili}}<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|ekharema}}<br /> | '''{{tar|–ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉ|sarane}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩ|perinu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓ|suledi}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik strony biernej procesu<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲱⲣ|–utûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲉⲓⲩⲧⲱⲣ|meyutûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲱⲣ|–itûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲉⲩⲓⲧⲱⲣ|lewitûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲱⲣ|–utûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩⲧⲱⲣ|famayutûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲱⲣ|–itûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓⲧⲱⲣ|khartawitûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲉⲣ|–ater}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲁⲧⲉⲣ|gifater}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲧⲉⲣ|–eter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲧⲉⲣ|kasseter}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲉⲣ|–uter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲩⲧⲉⲣ|themuter}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲉⲣ|–iter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲓⲧⲉⲣ|piliter}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲉⲣ|–ater}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲉⲣ|ekharemater}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲧⲉⲣ|–eter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉⲧⲉⲣ|saraneter}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲉⲣ|–uter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩⲧⲉⲣ|perinuter}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲉⲣ|–iter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲧⲉⲣ|sulediter}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik ograniczony<br /> | '''{{tar|–ⲱⲛ|–ûn}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲉⲓⲱⲛ|meyûn}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛ|–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲉⲩⲁⲓⲛ|lewain}}<br /> | '''{{tar|–ⲱⲛ|–ûn}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲱⲛ|famayûn}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛ|–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲁⲓⲛ|khartawain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲟⲛ|gifon}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛ|–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲓⲛ|kassain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲟⲛ|themon}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛ|–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲁⲓⲛ|pilain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲟⲛ|ekharemon}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛ|–in}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲓⲛ|saranin}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲟⲛ|perinon}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛ|–in}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲛ|suledin}}<br /> <br /> |-<br /> ! Bezokolicznik strony biernej stanu<br /> | '''{{tar|–ⲱⲛⲧⲩ|–ûntu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲉⲓⲱⲛⲧⲩ|meyûntu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛⲧⲉ|–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲉⲩⲁⲓⲛⲧⲉ|lewainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲱⲛⲧⲩ|–ûntu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲱⲛⲧⲩ|famayûntu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛⲧⲉ|–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲁⲓⲛⲧⲉ|khartawainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲟⲛⲧⲁ|gifonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛⲧⲉ|–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲓⲛⲧⲉ|kassainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲟⲛⲧⲁ|themonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛⲧⲉ|–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲁⲓⲛⲧⲉ|pilainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲟⲛⲧⲁ|ekharemonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛⲧⲁ|–inta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲓⲛⲧⲁ|saraninta}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲟⲛⲧⲁ|perinonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛⲧⲁ|–inta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲛⲧⲁ|suledinta}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik strony zwrotnej<br /> | '''{{tar|–ⲱⲥ|–ûs}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲉⲓⲱⲥ|meyûs}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲥ|–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲉⲩⲁⲓⲥ|lewais}}<br /> | '''{{tar|–ⲱⲥ|–ûs}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲱⲥ|famayûs}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲥ|–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲁⲓⲥ|khartawais}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲟⲥ|gifos}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲥ|–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲓⲥ|kassais}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲟⲥ|themos}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲥ|–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲁⲓⲥ|pilais}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲟⲥ|ekharemos}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲥ|–is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲓⲥ|saranis}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲟⲥ|perinos}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲥ|–is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲥ|suledis}}<br /> |-<br /> ! Supinum<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩ|–tu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲉⲓⲧⲩ|meytu}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲓ|–ti}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲉⲩⲧⲓ|lewti}}<br /> | '''{{tar|–ⲥⲩ|–su}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲥⲩ|famaysu}}<br /> | '''{{tar|–ⲥⲓ|–si}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲥⲓ|khartawsi}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁ|–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲛⲁ|gifna}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉ|–ne}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲥⲛⲉ|kasne}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩ|–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲛⲩ|themnu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓ|–ni}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲛⲓ|pilni}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁ|–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁ|ekharemna}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉ|–ne}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉ|saranne}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩ|–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩ|perinnu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓ|–ni}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓ|suledni}}<br /> |}<br /> <br /> ===== Czasy ograniczone =====<br /> Formy ograniczone występują w czasach: teraźniejszym I (''praesens prompta''), przeszłym I (''praeteritum perfectum'') i przyszłym I (''futurum perfectum''). Oznaczają one działania rozgrywające się w danym punkcie czasowym i albo poza niego nie wykraczające (przeszły I i przyszły I), albo gdy ich aspekt habitualny czy duratywny nie ma znaczenia, a opisywany jest aktualny stan rzeczy (teraźniejszy). Formy odmiany czasów ograniczonych derywowane są z bezokolicznika ograniczonego, który stanowi także podstawę do przypisania czasownika do klasy odmiany.<br /> <br /> ===== Czasy nieograniczone =====<br /> Formy nieograniczone występują w czasach: teraźniejszym II (''praesens indefinita''), przeszłym II (''praeteritum imperfectum'') i przyszłym II (''futurum imperfectum''). Oznaczają one wydarzenia pozbawione ram czasowych, dziejące się w przeszłości, teraźniejszości lub przyszłości. Płynność tych form czasowych sprawia, że niejednokrotnie możliwe jest ich użycie zamienne celem podkreślenia innego elementu wypowiedzi, pod warunkiem, że kontekst jest jasny lub dookreślony odpowiednimi zaimkami. Formy czasów nieograniczonych derywowane są z bezokolicznika nieograniczonego.<br /> <br /> [[Kategoria:Języki Kyonu|Tarejski]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_tarejski&diff=23411 2018-01-22T22:50:03Z

<p>Widsið: /* Formy bezosobowe */</p> <hr /> <div>{{ język<br /> | kolor = #7851A9 | nazwa = tarejski | nazwa własna = Ⲑⲁⲣⲩ ''Tharu''<br /> | twórca = [[User:Widsið|Widsið]] | rok = 2017-2018 | cel = użytkowanie w conworldzie | wersja = 0.5 | nazwa conworldu = [[Kyon]]<br /> | państwa = [[Tarum]] | regiony = wschodni Kyon | mówiący = bd.<br /> | alfabet = nieopracowany conscript (''in loco'': alfabet koptyjski)<br /> | typologia = fleksyjny niekonkatenatywny&lt;br /&gt;VSO<br /> | klasyfikacja = <br /> '''języki nuweńskie''' (?)<br /> : języki antyponuweńskie<br /> :: tarejski<br /> }}<br /> '''Język tarejski''' (Ⲑⲁⲣⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Tharu epilu'' [{{IPA|ˈtʰɑ.ru e̞ˈpi.lu}}]) &amp;ndash; język o nieustalonej klasyfikacji, powszechnie uważany za członka grupy [[języki nuweńskie|języków nuweńskich]], w której tworzy oddzielną podgrupę ''antyponuweńską''. Tarejski jest językiem urzędowym [[Tarum]], chociaż najprawdopodobniej rozwinął się w innej części świata, skąd do wschodniego Kyonu został zawleczony w wyniku niemożliwej do umieszczenia w czasie wędrówki ludów. Izolacja geopolityczna kraju sprawiła, że jest niemal całkowicie wolny od identyfikowalnego zewnętrznego wpływu, chociaż dzieli kilkanaście leksemów, głównie dotyczących fauny i flory, z językami prymitywnych plemion zamieszkujących otaczające Tarum lasy deszczowe.<br /> <br /> Obecnie można wyróżnić dziewięć dialektów języka tarejskiego, a ich zasięg pokrywa się mniej więcej z podziałem administracyjnym kraju, opartym w dużej mierze o naturalne przeszkody dla rozwoju osadnictwa. Istnieje również odgórnie regulowany język standardowy (Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Assemanu epilu'' „oczyszczony język”), używany przede wszystkim w oficjalnej komunikacji. Tarejski zapisywany jest pismem alfabetycznym nieco przypominającym [[runy nuweńskie]]. Pismo ma charakter alfabetyczny i w dużej mierze dobrze odzwierciedla wymowę, dosyć mocno trzymając się zasady „jeden znak &amp;ndash; jeden dźwięk”. Zarówno słownictwo, jak i niekonkatenatywna morfologia języka są sprowadzalne do [[język pranuweński|pranuweńszczyzny]], ale badania tarejskiego zawsze były utrudnione ze względu na zamknięty charakter Tarum.<br /> <br /> Można przypuszczać, że niedawne otwarcie Tarum na świat w połączeniu z ożywionym zainteresowaniem obcymi kulturami na całym świecie będzie sprzyjało badaniom lokalnej mowy i pozwoli na udzielenie odpowiedzi na wiele pytań, dotyczących zarówno języka, jak i etnogenezy Tarejów.<br /> <br /> == Fonetyka i fonologia ==<br /> Tarejski posiada prosty system dźwiękowy, składający się z ośmiu samogłosek, dwóch półsamogłosek oraz osiemnastu spółgłosek.<br /> === Samogłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; |<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Przednie<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Środkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Tylne<br /> |-<br /> ! Przymknięte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/ ・ ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> |-<br /> ! Średnie<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> ! Otwarte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |}<br /> Tarejski system samogłoskowy wyraźnie ciąży ku większemu przymknięciu, jednocześnie nie przesuwając się wyraźnie ani w przód, ani w tył jamy ustnej. Środkowe przymknięte samogłoski ‹ⲏ› /{{IPA|ɨ}}/ i ‹ⲱ› /{{IPA|ʉ}}/ są nieco bardziej otwarte, niż skrajne ‹ⲓ› /{{IPA|i}}/ i ‹ⲩ› /{{IPA|u}}/. Warto zauważyć, że tylne samogłoski są zawsze zaokrąglone, a przednie &amp;ndash; nigdy. Zaokrąglenie jest wyraźne i skompresowane. Samogłoski nie ulegają redukcji w pozycji nieakcentowanej. Długość samogłoski nie ma fonemicznego znaczenia, chociaż najprawdopodobniej opozycja iloczasowa istniała w przeszłości &amp;ndash; wskazuje na to obecność długich dźwięków we wszystkich pozostałych językach nuweńskich. W tarejskim dyftongi nie występują; ostatni z notowanych jeszcze [[kalendarze Kyonu|300 lat temu]] dyftongów ‹ⲁⲓ› uległ koalescencji do /{{IPA|æ}}/, a w dalszej perspektywie najpewniej zleje się z ‹ⲉ› /{{IPA|e̞}}/, do którego stopniowo zbliża się w wymowie. Ortografia tarejska nie oznacza historycznych dyftongów we współczesnych pismach w myśl zasady o fonemiczności, jednak można je znaleźć w starszych tekstach. <br /> <br /> === Półsamogłoski ===<br /> Tarejski posiada dwie półsamogłoski /{{IPA|j}}/ i /{{IPA|w}}/, zapisywane jak ich samogłoskowe odpowiedniki: ‹ⲓ› oraz ‹ⲩ›. Mają one specjalny status w systemie morfofonemicznym tego języka: mimo że inaczej niż samogłoski nie mogą stanowić jądra sylaby, zdarza się, że rdzenie spółgłoskowe są przez nie dopełniane, tak jakby stanowiły one prawdziwe samogłoski, zachowując jednak swój spółgłoskowy status, tzn. tworząc dodatkowy element spółgłoskowego łańcucha. Dodatkowo, rdzenie w których skład wchodzą półsamogłoski, nazywane są rdzeniami płynnymi i podlegają nieco innym zasadom odmiany.<br /> <br /> === Spółgłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1000px&quot;<br /> |-<br /> ! <br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowo-&lt;br /&gt;-zębowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Dziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Zadziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Podniebienne<br /> |-<br /> ! Nosowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲙ /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲛ /{{IPA|n}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Zwarto-&lt;br /&gt;-wybuchowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲡ /{{IPA|p}}/・ⲫ /{{IPA|pʰ}}/・ⲃ /{{IPA|b}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲧ /{{IPA|t}}/・ⲑ /{{IPA|tʰ}}/・ⲇ /{{IPA|d}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲕ /{{IPA|k}}/・ⲭ /{{IPA|kʰ}}/・ⲅ /{{IPA|g}}/<br /> |-<br /> ! Szczelinowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϥ /{{IPA|f}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲥ /{{IPA|s}}/・ⲍ /{{IPA|z}}/・(ⲋⲥ /{{IPA|sː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϣ /{{IPA|ʃ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϧ /{{IPA|ɣ}}/<br /> |-<br /> ! Drżące<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲣ /{{IPA|r}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Aproksymanty<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲗ /{{IPA|l}}/・(ϯⲗ /{{IPA|lː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |}<br /> Charakterystyczną cechą tarejskiej fonologii jest fonemiczny kontrast między aspirowanymi, nieaspirowanymi i dźwięcznymi spółgłoskami zwartymi, nieobecny w pokrewnych językach. Ponadto, inaczej niż samogłoski, spółgłoski ulegają szeregowi przemian pozycyjnych. <br /> <br /> Status geminat ‹ⲋⲥ› oraz ‹ϯⲗ›, wywodzących się z dawnych zbitek spółgłoskowych *vs oraz *tl &amp;ndash; stąd ich nietypowy zapis &amp;ndash; jest niejasny. Przez Tarejów są one odbierane jako jeden dźwięk i nie rozdziela się ich przy podziale na sylaby: Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ → Ⲁ・ⲋⲥⲉ・ⲙⲁ・ⲛⲩ. Jednocześnie trudno jest wskazać na pary minimalne, które pozwalałyby uznać je za odrębne fonemy. Nieco inaczej traktowane jest ‹ⲛⲛ› [{{IPA|nː}}], często wyraźnie artykulacyjnie rozdzielane na dwa elementy a nie przytrzymane.<br /> <br /> Obserwuje się w tarejskim zjawisko lenicji, w języku standardowym i większości dialektów dotyczy ono jednak wyłącznie dźwięcznych spółgłosek zwartych, które w pozycji między dwiema samogłoskami ulegają frykatywizacji: /{{IPA|b}}/ → [{{IPA|β}}]; /{{IPA|d}}/ → [{{IPA|ð}}]; /{{IPA|g}}/ → [{{IPA|ɣ}}]. Zjawisko to zachodzi także w pozycji międzywyrazowej, tzn. granica wyrazu jest ignorowana. Ponadto, dźwięczne spółgłoski nosowe, szczelinowe i zwarto-wybuchowe ulegają ubezdźwięcznieniu przed spółgłoską bezdźwięczną i w wygłosie, chyba że następne słowo zaczyna się na samogłoskę: wtedy dźwięczność zostaje utrzymana w wypadku spółgłosek nosowych i szczelinowych, a spółgłoski zwarto-wybuchowe zostają poddane lenicji.<br /> <br /> === Budowa sylaby ===<br /> Sylaba w języku tarejskim musi się składać przynajmniej z jednej samogłoski, do której dodatkowo może zostać dostawiony pojedynczy nagłos i podwójny wygłos:<br /> <br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;(C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) V (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) (C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> W pozycji '''C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' może stać dowolna spółgłoska, półsamogłoska, lub geminata ‹ⲋⲥ› albo ‹ϯⲗ›. W pozycjach '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' i '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' nie może się znaleźć geminata, dodatkowo, jeśli w pozycji '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' pojawia się półsamogłoska, sylaba zostaje automatycznie zamknięta. Jeśli sylabę otwierała geminata, pozycja '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' również jest niedostępna.<br /> <br /> Dla celów metrycznych i prozodycznych wyróżnia się cztery rodzaje sylab. Poniższa tabela przedstawia ich nazwy oraz uproszczoną budowę, gdzie G oznacza geminatę, J oznacza półsamogłoskę, a C &amp;ndash; dowolną inną spółgłoskę.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słabsza<br /> | V<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słaba<br /> | CV, VC, JV, VJ<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocna<br /> | CVC, CVJ, JVC, GV<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocniejsza<br /> | CVCC, JVCC, GVC<br /> |}<br /> <br /> === Prozodia ===<br /> Akcent w języku tarejskim pada na przedostatnią sylabę, jest stały i ma charakter dynamiczny. Ze względu na swoją stałą pozycję, nie jest fonemiczny. Akcenty pomocnicze pojawiają się na co drugiej sylabie od końca, jeśli wyraz ma więcej niż trzy sylaby, por. np. Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ [{{IPA|e̞ˌsu.tɑˈnʉr.pɑl}}]. Tarejski jest językiem czasowanym według mor, gdzie sylaby słabsze trwają pół mory, sylaby słabe &amp;ndash; jedną morę, sylaby mocne &amp;ndash; półtorej mory, a sylaby mocniejsze &amp;ndash; dwie mory. Charakteryzuje się też opadającą tonacją, także w pytaniach tak/nie, co może być źródłem nieporozumień.<br /> <br /> == Fleksja ==<br /> === Rzeczownik i przymiotnik ===<br /> Tarejskie rzeczowniki i przymiotniki odmieniają się przez następujące kategorie gramatyczne:<br /> * przypadki &amp;ndash; mianownik, dopełniacz, celownik i biernik,<br /> * stany &amp;ndash; „pusty”, określony i nieokreślony,<br /> * liczby &amp;ndash; pojedyncza i mnoga oraz szczątkowe formy podwójnej.<br /> Ponadto, przymiotniki podlegają odmianie przez rodzaje &amp;ndash; męski, żeński i nijaki &amp;ndash; w uzgodnieniu z rzeczownikiem, który określają. Formą prototypową &amp;ndash; słownikową jest mianownik w stanie pustym w liczbie pojedynczej, w przypadku przymiotnika w rodzaju męskim. Końcówki, które przyjmują poszczególne rzeczowniki i przymiotniki są uzależnione od ostatniego dźwięku lub serii dźwięków, a nie od rodzaju.<br /> <br /> Rzeczowniki i przymiotniki pogrupowane są w klasy deklinacyjne, podzielone na grupy: słabą i mocną. W odmianie słabej przynależność do klasy determinuje długość rdzenia. W odmianie mocnej klasę wyznacza końcówka formy prototypowej. Daje to łącznie dziesięć klas odmiany. Ponadto, istnieją rzeczowniki i przymiotniki nieodmienne, derywowane z rdzeni jednospółgłoskowych (historycznie jedną ze spółgłosek było zwarcie krtaniowe).<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | Klasa&amp;nbsp;→<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Słaba<br /> ! colspan=&quot;24&quot; | Mocna<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Szablon / końcówka&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us, &amp;ndash;is, &amp;ndash;os<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;n<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;m<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;C<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;o<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;u<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;i<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;a<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Przykładowy&lt;br /&gt;rzeczownik&amp;nbsp;→<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲛⲩⲩⲩ}}&lt;br /&gt;''nuwu''&lt;br /&gt;„dziecko”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲁⲙⲁⲓⲁ}}&lt;br /&gt;''mamaya''&lt;br /&gt;„dolina, jar”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲡⲓⲗⲩⲥ}}&lt;br /&gt;''pilus''&lt;br /&gt;„słowo”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲓⲇⲇⲁⲛ}}&lt;br /&gt;''middan''&lt;br /&gt;„dolina”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|Ⲑⲁⲣⲱⲙ}}&lt;br /&gt;''Tharûm''&lt;br /&gt;„[[Tarum]]”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲧ}}&lt;br /&gt;''danat''&lt;br /&gt;„czerń”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟ}}&lt;br /&gt;''assarto''&lt;br /&gt;„brama”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲗⲁⲕⲩ}}&lt;br /&gt;''laku''&lt;br /&gt;„namiot”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲃⲓⲃⲓ}}&lt;br /&gt;''bibi''&lt;br /&gt;„schronienie”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ}}&lt;br /&gt;''zora''&lt;br /&gt;„niebo”<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Typowy rodzaj&lt;br /&gt;rzeczownika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''każdy''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us ''męski'', &amp;ndash;is ''żeński'', &amp;ndash;os ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Rodzaj&lt;br /&gt;przymiotnika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 5%&quot; | Liczba&lt;br /&gt;↓<br /> ! Stan&amp;nbsp;→&lt;br /&gt;Przypadek&amp;nbsp;↓<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ni<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;o<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;oti<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;u<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;it<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;at<br /> |-<br /> ! Dopełniacz<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;ûl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;al<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vsal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ol<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;il<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;al<br /> |-<br /> ! Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;os<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;us<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;is<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;îs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;as<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nun<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;min<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mîn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;on<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otin<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;un<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;in<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;în<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;an<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;3&quot; | Mn.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vyu (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnt<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnta<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;na<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ma<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;mana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idena<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adena<br /> |-<br /> ! Dopełniacz&lt;br /&gt;Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;6&quot; | &amp;ndash;wial&lt;br /&gt;&amp;ndash; yal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vnal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCatal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;owal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;unal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;idil<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;adil<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vnat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vtinat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;manat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idenas<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adenas<br /> |-<br /> |}<br /> &lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;'''Objaśnienie symboli:''' C &amp;mdash; dowolna spółgłoska; J &amp;mdash; dowolna półsamogłoska; V &amp;mdash; dowolna samogłoska; &lt;s&gt;V&lt;/s&gt; &amp;mdash; końcówka powoduje usunięcie samogłoski poprzedzającej wyznacznik deklinacji&lt;/span&gt;<br /> <br /> Przynależność przymiotnika do klasy deklinacyjnej determinuje jego końcówka deklinacyjna w rodzaju męskim. Rozkłada się to w sposób następujący:<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;u, to wtedy w rodzaju żeńskim przyjmie on końcówkę &amp;mdash;i, a w nijakim: &amp;mdash;o,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;n, to tę samą końcówkę będzie on miał w rodzaju nijakim, a w rodzaju żeńskim przybierze końcówkę &amp;mdash;a,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;m, to tę samą końcówkę będzie on miał także w rodzaju żeńskim i nijakim,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest dowolna spółgłoska, to znaczy, że posiada on tylko formy puste, równe w każdym rodzaju i może występować tylko w orzeczniku albo jako element kompozytu przymiotnikowo-rzeczownikowego.<br /> <br /> ===== Nieregularna liczba mnoga rzeczowników =====<br /> Część rzeczowników z różnych względów posiada nieregularne formy liczby mnogiej. W przeważającej części są to pozostałości systemu tworzenia liczby mnogiej niekonkatenatywnej („łamanej”). Rzeczowniki tak tworzone, pomimo mnogiego znaczenia, otrzymują pojedyncze końcówki odmiany przez przypadki. W grupie rzeczowników o takiej odmianie znajdują się:<br /> &lt;div style=&quot;column-count: 3; column-gap: 30px&quot;&gt;<br /> * ''kush'' {{tar|ⲕⲩϣ}} „droga” &amp;mdash; ''akashi'' {{tar|ⲁⲕⲁϣⲓ}} „drogi”<br /> * ''mîr'' {{tar|ⲙⲏⲣ}} „człowiek” &amp;mdash; ''mira'' {{tar|ⲙⲓⲣⲁ}} „ludzie”<br /> * ''nabi'' {{tar|ⲛⲁⲃⲓ}} „parafia” &amp;mdash; ''eneb'' {{tar|ⲉⲛⲉⲃ}} „parafie”<br /> * ''neb'' {{tar|ⲛⲉⲃ}} „ojciec” &amp;mdash; ''naba'' {{tar|ⲛⲁⲃⲁ}} „ojcowie”<br /> * ''shi'' {{tar|ϣⲓ}} „dom” &amp;mdash; ''ashû'' {{tar|ⲁϣⲱ}} „domy”<br /> * ''sînam'' {{tar|ⲥⲏⲛⲁⲙ}} „świątynia” &amp;mdash; ''sanûm'' {{tar|ⲥⲁⲛⲱⲙ}} „świątynie”<br /> * ''tel'' {{tar|ⲧⲉⲗ}} „wieża” &amp;mdash; ''telu'' {{tar|ⲧⲉⲗⲩ}} „wieże”<br /> * ''ummi'' {{tar|ⲩⲙⲙⲓ}} „matka” &amp;mdash; ''yamma'' {{tar|ⲓⲁⲙⲙⲁ}} „matki” <br /> * ''wam'' {{tar|ⲩⲁⲙ}} dzień” &amp;mdash; ''awama'' {{tar|ⲁⲩⲁⲙⲁ}} „dni”<br /> * ''zainab'' {{tar|ⲍⲁⲓⲛⲁⲃ}} „lud, plemię” &amp;mdash; ''zeneb'' {{tar|ⲍⲉⲛⲉⲃ}} „ludy, plemiona”<br /> &lt;/div&gt;<br /> Dodatkowo, części ciała występujące w parach zachowały historyczne formy liczby podwójnej, ale wyłącznie w mianowniku. W pozostałych formach odmieniają się regularnie, zgodnie z klasą deklinacyjną, do której należą.<br /> * ''bus'' {{tar|ⲃⲩⲥ}} „dłoń” &amp;ndash; ''buwa'' {{tar|ⲃⲩⲩⲁ}} „dłonie”<br /> * ''lor'' {{tar|ⲗⲟⲣ}} „oko” &amp;ndash; ''lora'' {{tar|ⲗⲟⲣⲁ}} „oczy”<br /> * ''subis'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲥ}} „ucho” &amp;ndash; ''subia'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲁ}} „uszy”<br /> * ''zeyu'' {{tar|ⲍⲉⲓⲩ}} „stopa” &amp;ndash; ''zeya'' {{tar|ⲍⲉⲓⲁ}} „stopy”<br /> <br /> ===== Inne nieregularności odmiany =====<br /> Rzeczowniki i przymiotniki, które w formie mianownikowej mają taką samą końcówkę, jaką otrzymałyby w innym przypadku, nie podwajają końcówki. Jest to szczególnie prominentna cecha nazw miejscowych zakończonych na &amp;ndash;''al'', których formy mianownika i dopełniacza w licznie pojedynczej są tożsame, ale może dotyczyć każdej innej formy, pogłębiając synkretyzm form przypadkowych.<br /> <br /> Niektóre ożywione rzeczowniki w rodzaju męskim, szczególnie te zakończone na &amp;ndash;''r'', przyjmują końcówki odmiany &amp;ndash;''n'' w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej.<br /> <br /> ==== Określoność ====<br /> Określoność jest oznaczana w tarejskim dodatkowym morfemem, mającym charakter proklitycznego morfemu, dodawanego do każdej grupy (przydawki, podmiotu) w obrębie frazy nominalnej. Morfem ten pierwotnie miał charakter rodzajnikowy, ale rozróżnienie rodzaju zanikło wraz z jego fonetyczną erozją. Morfem jest nieodmienny, posiada jednak kilka form, uzależnionych od kolejnego dźwięku. Proklityczny charakter morfemu oddaje się przez jego zapis ze znakiem rodziału ({{tar|⳿}}) w zapisie tarejskim, bądź z dywizem w transkrypcji.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 450px&quot;<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Otoczenie&lt;br /&gt;fon.<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Forma<br /> ! style=&quot;width: 60%&quot; | Przykład<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed samogł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | id&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲇ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''id-assartoti'' {{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟⲧⲓ||brama}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|l}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | il&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲗ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''il-lakû'' {{tar|ⲓⲗ⳿ⲗⲁⲕⲱ||namiot}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | im&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲙ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''im-mafela'' {{tar|ⲓⲙ⳿ⲙⲁϥⲉⲗⲁ||kropla}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|n}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | in&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲛ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''in-nurpilû'' {{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲩⲣⲡⲓⲗⲱ||urząd}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|s}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | is&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲥ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''is-sanûmi'' {{tar|ⲓⲥ⳿ⲥⲁⲛⲱⲙⲓ||świątynie}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed dowolną inną spółgł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | i&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''i-Tharûmi'' {{tar|ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ||[[Tarum]]}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==== Stopniowanie przymiotnika ====<br /> Tarejski przymiotnik posiada pięć stopni gradacji: pozytyw (stopień „równy”, używany w kontekstach, w których nic nie jest porównywane z niczym), ekwatyw (stopień „równy”, porównywane cechy są takie same), komparatyw (stopień wyższy), superlatyw (stopień „najwyższy”, cecha jest najintensywniejsza wśród porównywanych) oraz absolutyw (stopień „najwyższy”, cecha nie ma sobie równych i jest nieporównywalna z niczym). Przymiotnik stopniuje się w języku tarejskim zazwyczaj przy pomocy infiksu, który oddziela temat od wyznaczającej przynależność deklinacyjną końcówki. Wyjątkiem są przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na &amp;ndash;''m'', które przy stopniowaniu zmieniają przynależność klasową, przybierając końcówki deklinacji &amp;ndash;u. Ponadto, przymiotnik ''dobry'' posiada część form supletywnych, a przymiotniki ''zły'', ''ciemny'' oraz ''jasny'' posiadają niekonkatenatywne formy odmiany.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 750px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Pozytyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Ekwatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Komparatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Superlatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Absolutyw<br /> |-<br /> ! I &amp;ndash;u; &amp;ndash;i; &amp;ndash;o<br /> | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | (= forma podstawowa)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁⲛ–|–an–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣ–|–ush–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲋⲥ–|–iss–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲛ–|–in–}}<br /> |-<br /> ! II &amp;ndash;n; &amp;ndash;a; &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲇⲁ–|–(a)da–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ϣⲁ–|–(a)sha–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁⲋ)ⲥⲁ–|–(as)sa–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲛⲁ–|–(a)na–}}<br /> |-<br /> ! III &amp;ndash;m; &amp;ndash;m; &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲙⲩ, –ⲩⲙⲓ, –ⲩⲙⲟ|–umu, –umi, –umo}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣⲩ, –ⲩϣⲓ, –ⲩϣⲟ|–ushu, –ushi, –usho}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲋⲥⲩ, –ⲩⲋⲥⲓ, –ⲩⲋⲥⲟ|–ussu, –ussi, –usso}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲛⲩ, –ⲩⲛⲓ, –ⲩⲛⲟ|–unu, –uni, –uno}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> === Kopula i zaimek osobowy podmiotu ===<br /> Funkcja kopuli i zaimka osobowego podmiotu nie jest w języku tarejskim rozdzielna. Wcześniejsze formy rozwoju języka rozróżniały jeszcze formy sprzężone zaimek-kopula i formy rodzielne, używane gdy podmiot był wyrażony inaczej, niż przy pomocy zaimka w mianowniku. Rozróżnienie nie utrzymało się jednak w żadnym z dialektów. Jako że kopula nie jest formalnie czasownikiem, nie podlega odmianie przez czasy i tryby &amp;ndash; kontekst lub dodatkowe słowa funkcyjne, takie jak przyimki czy partykuły, podpowiadają właściwe znaczenie.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Liczba →<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Pojedyncza<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Mnoga<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15px&quot; | Osoba ↓<br /> ! style=&quot;width: 35px&quot; | Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> | {{tar|ϧⲏⲗ|hîl}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲣ|mir}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲙⲟⲗ|mol}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲣ|mer}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | {{tar|ⲍⲓⲗⲩ|zilu}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;5&quot; | 3.<br /> ! rodz. m.<br /> | {{tar|ϧⲓⲣ|hir}}<br /> | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> |-<br /> ! rodz. ż.<br /> | {{tar|ⲡⲓ|pi}}<br /> | {{tar|ⲡⲩⲣ|pur}}<br /> |-<br /> ! rodz. n.<br /> | {{tar|ϩⲩ|hu}}<br /> | {{tar|ϩⲩⲙ|hum}}<br /> |-<br /> ! brak rodzaju<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙ|sum}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗ|sul}}<br /> |-<br /> ! podmiot celownikowy<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲱⲣ|ûr}}<br /> |}<br /> <br /> Wszystkie formy kopulatywne niosą ze sobą zarówno znaczenie zaimka osobowego podmiotu, jak i czasownika „być” w znaczeniu „istnieć, egzystować”. W zależności od kontekstu, moze więc wyraz {{tar|ⲡⲓ|pi}} oznaczać: „ona” (jeśli po nim następuje kolejny czasownik), „jest” (jeśli podmiot wyrażony jest rzeczownikiem) lub „ona jest” (jeśli w zdaniu nie występuje inny podmiot ani orzeczenie). W praktyce dwa pierwsze użycia stają się stopniowo coraz rzadsze &amp;ndash; pierwsze w wyniku inkorporacji zaimka osobowego jako prefiksu koniugacyjnego (co powoduje nieprawidłową z punktu widzenia np. gramatyki polskiej redundancję typu *''ona ona śpi''), a drugie przez wzgląd na to, że „być” jest w tarejskim domyślnym orzeczeniem, więc nie ma potrzeby jego wyrażania w mowie ani na piśmie (podobnie jak np. w języku rosyjskim).<br /> <br /> Specyfiką tarejskiej gramatyki jest forma „bezrodzajowa” kopuli. Gramatyki tarejskie nazywają tę formę „wszystkorodzajową”, ponieważ używa się jej kiedy nie jesteśmy w stanie określić rodzaju gramatycznego rzeczy czy osoby, o której jest mowa, kiedy ten rodzaj jest nieistotny, albo &amp;ndash; w przypadku grupy ludzi lub rzeczy &amp;ndash; kiedy należą one do więcej niż jednego rodzaju. <br /> <br /> Forma {{tar|ⲱⲣ|ûr}}, niejako w kontraście do pozostałych, jest niepomijalna, kiedy podmiot wyrażony jest celownikiem.<br /> <br /> === Zaimki osobowe ===<br /> Chociaż zaimki osobowe w formie mianownikowej nie istnieją, tarejski posiada szereg form zależnych, w tym część reliktowych form sprzężonych, używanych wyłącznie w złożeniach z przyimkami. Zzaimki w dopełniaczu, celowniku i bierniku mają także formy akcentowane i nieakcentowane o różnych funkcjach.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Przypadek →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Dopełniacz<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Celownik<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Biernik<br /> ! Ablatyw<br /> ! Allatyw<br /> ! Komitatyw<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Forma →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}}<br /> | {{tar|ⲱⲙ|ûm}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲙ|(a)m}}<br /> | {{tar|ⲩϣⲓ|ushi}}<br /> | {{tar|ⲱϣ|ûsh}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϣ|(a)sh}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲇⲁ|mada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁ|ma}}<br /> | {{tar|ⲙⲓϧⲁ|miha}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲙⲁ|mima}}<br /> | {{tar|ⲙⲉ|me}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲩⲣⲁⲗ|ural}}<br /> | {{tar|ⲩⲣⲓ|uri}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲗ|ral}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲩⲣϣⲓ|urshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲣ|shûr}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲇⲁ|rada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲣⲁ|ra}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲣⲟ(ⲛ)|ro(n)}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲥⲩ|usu}}<br /> | {{tar|ⲱⲥ|ûs}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲥ|(a)s}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲓ|si}}<br /> | {{tar|(ⲓ)ⲥ|(i)s}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲇⲁ|sada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲁ|sa}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲁ|sua}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙⲁ|suma}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ|se}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥⲩ|masu}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁϣⲓ|mashi}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲛⲁⲗ|unal}}<br /> | {{tar|ⲩⲛⲓ|uni}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲗ|nal}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲱϣⲓ|nûshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲛ|shûn}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲇⲁ|nada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲁ|na}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲛⲟ(ⲛ)|no(n)}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲱⲛ|zûn}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ϩⲟⲥ|hos}}<br /> | {{tar|ϩⲱ|hû}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϩ|(a)h}}<br /> | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲏ|hî}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲇⲁ|hada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲁ|ha}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ϩ|(î)h}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲩⲥ|nus}}<br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ⲛ|(î)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲩϣ|hush}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲱⲗ|sûl}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲁϣⲓ|sashi}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲇⲁ|suda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲩ|su}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | mn.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲁⲗ|nûmal}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲓ|nûmi}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙ|nûm}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲥⲓ|ansi}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛⲥ|(a)ns}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲩⲙⲇⲁ|anumda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲩⲗ|napul}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲓ|napi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲡⲓ|anpi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲓⲥⲁ|anisa}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲓⲥ|nis}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲉⲗⲁ|gela}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲓϣⲓ|gishi}}<br /> | {{tar|ⲅⲉⲇⲁ|geda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲅⲁ|ga}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲁⲥⲁ|nasa}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϣⲁϣⲓ|shashi}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲉⲇⲁ|seda}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> Brak danej formy, oznaczony w tabeli pauzą (&amp;mdash;), wskazuje na użycie pełnej formy (jeśli dostępna), lub formy sprzężonej przypadka wymaganego przez rekcję standardową &amp;ndash; np. dla komitatywu będzie to dopełniacz.<br /> <br /> Tarejski nie posiada zaimków czy przymiotników dzierżawczych. W ich miejsce korzysta się z postponowanej konstrukcji komitatywnej z przyimkiem {{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu|do}} i odpowiednią formą sprzężoną: dopełniaczową lub komitatywną, jeśli istnieje:<br /> <br /> &lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 40px&quot;&gt;<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲙⲉ|insume|mój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲣⲟ|insuro|nasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲥⲉ|insuse|twój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲙⲁⲥ|insu mas|Pana, Pani}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲟ|insuno|wasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲍⲟⲛ|insu zon|Państwa}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱϩ|insûh|jego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱⲛ|insûn|jej}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩϩⲁⲗ|insuhal|tego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲋⲥⲩⲗ|inssul|jego, jej, tego}} (w praktyce często używany w znaczeniu „czyjś, kogoś, obojętnie kogo”)<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲱⲙ|insunûm|ich, mężczyzn}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲡ|insunap|ich, kobiet}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲅⲉⲗⲁ|insugela|ich, rzeczy, zwierząt, itp.}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲥⲁ|insunasa|ich, obojętnie kogo}} (rzadko używany)<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> === Partykuły deiktyczne ===<br /> Zaimki wskazujące w tarejskim wyewoluowały w nieodmienne partykuły deiktyczne. Pozwalają one na czterostopniową identyfikację położenia obiektu, o którym mowa: „ten” &amp;ndash; „ten (trochę dalej)” &amp;ndash; „tamten (trochę bliżej)” &amp;ndash; „tamten”. Znaczenie każdej partykuły uzależnione jest od tego, czy stojąca za nią grupa nominalna jest w formie określonej czy w nieokreślonej. Dodatkowo, użycie formy pustej pozwala na oddanie znaczeń „ten” i „tamten” bez kontrastowania obiektów względem siebie.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 560px&quot; <br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Liczba<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Rodzaj<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (I)&lt;br /&gt;„ten”<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień II<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień III<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień IV<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień V<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (VI)&lt;br /&gt;„tamten”<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mn.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma pusta<br /> |}<br /> <br /> === Liczebnik ===<br /> Tarejski posiada dziesiętny system liczebnikowy. Liczebniki główne nie odmieniają się przez rodzaj, liczebniki porządkowe natomiast posiadają formy męskie, żeńskie i nijakie. Jako że derywacja form dla rodzaju żeńskiego i nijakiego jest przewidywalna, w tabeli poniżej przedstawione zostaną tylko liczebniki porządkowe w rodzaju męskim.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 1050px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 1<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|Ⲁ}}<br /> | {{tar|ⲩⲉ|we}}<br /> | {{tar|ⲧⲁⲃⲩ|tabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 11<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲀ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲩⲉ|mûtwe}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲧⲁⲃⲩ|pammûttabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 30<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲃⲁ|maba}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲁⲃⲩ|pammabu}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> ! {{tar|Ⲃ}}<br /> | {{tar|ⲥⲓⲛⲁ|sina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲓⲛⲩ|pamsinu}}<br /> ! 12<br /> ! {{tar|ⲒⲂ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲁ|mûssina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲩ|pammûssinu}}<br /> ! 40<br /> ! {{tar|ⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲓⲙⲓ|khimi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲓⲙⲩ|pamkhimu}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> ! {{tar|Ⲅ}}<br /> | {{tar|ϣⲩⲛⲇ|shund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩⲛⲇⲩ|pamshundu}}<br /> ! 13<br /> ! {{tar|ⲒⲄ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇ|mûtshund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇⲩ|pammûtshundu}}<br /> ! 50<br /> ! {{tar|Ⲕ}}<br /> | {{tar|ⲧⲟ|to}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲧⲟⲧⲩ|pamtotu}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> ! {{tar|Ⲇ}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲛⲧ|fant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϥⲁⲛⲧⲩ|pamfantu}}<br /> ! 14<br /> ! {{tar|ⲒⲆ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧ|mûtfant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧⲩ|pammûtfantu}}<br /> ! 60<br /> ! {{tar|ⲔⲒ}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲥⲓ|sasi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲁⲥⲩ|pamsasu}}<br /> |-<br /> ! 5<br /> ! {{tar|Ⲉ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲓⲁ|diya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲓⲩ|pamdiyu}}<br /> ! 15<br /> ! {{tar|ⲒⲈ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲇⲓⲓⲁ|mûdiya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲇⲓⲓⲩ|pammûdiyu}}<br /> ! 70<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ϣⲩϥⲩ|shufu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩϥⲩ|pamshufu}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> ! {{tar|Ⲋ}}<br /> | {{tar|ⲥⲟⲓⲁ|soya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲟⲓⲩ|pamsoyu}}<br /> ! 16<br /> ! {{tar|ⲒⲊ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲁ|mûssoya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲩ|pammûssoyu}}<br /> ! 80<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲉⲙⲩ|khemu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲉⲙⲩ|pamkhemu}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> ! {{tar|Ⲍ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲛ|shan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙmϣⲁⲛⲩ|pamshanu}}<br /> ! 17<br /> ! {{tar|ⲒⲌ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲁⲛ|mûtshan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲁⲛⲩ|pammûtshanu}}<br /> ! 90<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲥⲩ|pasu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲡⲁⲥⲩ|pampasu}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> ! {{tar|Ⲏ}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲙ|kham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲁⲙⲩ|pamkhamu}}<br /> ! 18<br /> ! {{tar|ⲒⲎ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲕⲭⲁⲙ|mûkkham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲕⲭⲁⲙⲩ|pammûkkhamu}}<br /> ! 100<br /> ! {{tar|Ⲗ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲇⲁ|shada}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲁⲇⲩ|pamshadu}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> ! {{tar|Ⲑ}}<br /> | {{tar|ⲁⲥⲓⲧ|asit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲁⲥⲓⲧⲩ|pamasitu}}<br /> ! 19<br /> ! {{tar|ⲒⲐ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧ|mûtasit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧⲩ|pammûtasitu}}<br /> ! 500<br /> ! {{tar|Ⲙ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲋⲥⲁ|dissa}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲋⲥⲩ|pamdissu}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> ! {{tar|Ⲓ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧ|mût}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲩ|pammûtu}}<br /> ! 20<br /> ! {{tar|ⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲓⲁⲧ|yat}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲓⲁⲧⲩ|pamyatu}}<br /> ! 1000<br /> ! {{tar|Ⲛ}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϩⲁⲗⲩ|pamhalu}}<br /> |}<br /> <br /> === Czasownik ===<br /> Tarejski czasownik posiada dość skomplikowaną odmianę. Czasowniki pogrupowane są w dwanaście klas odmiany, definiowanych według długości rdzenia oraz wygłosu bezokolicznika „nieograniczonego” i odmieniają się przez:<br /> * duratywność (tzw. czasy „ograniczone” i „nieograniczone”),<br /> * czas (teraźniejszy I, teraźniejszy II, przyszły I, przyszły II, przeszły I, przeszły II),<br /> * tryb (oznajmujący, łączący, rozkazujący),<br /> * stronę (czynna, bierna, zwrotna),<br /> * liczbę (pojedyncza, mnoga),<br /> * osobę (1., 2., 3.),<br /> ** w drugiej osobie posiada formę formalną i nieformalną,<br /> ** w trzeciej osobie posiada formy dla wszystkich rodzajów i bezrodzajową.<br /> Dodatkowo, istnieją formy bezosobowe:<br /> * imiesłowy (czynny i bierny, odmieniają się jak przymiotniki),<br /> * bezokoliczniki („nieograniczony” i „ograniczony”),<br /> * supinum.<br /> Oprócz odmian regularnych, istnieje szereg czasowników nieregularnych, które mają odmianę supletywną lub defektywną, a także takich, które w strukturze głębokiej można uznać za regularne, ale w strukturze powierzchniowej uchodzą za nieregularne z powodu zmian fonetycznych.<br /> <br /> ==== Klasy odmiany ====<br /> Klasy odmiany czasownika tarejskiego uzależnione są od budowy bezokolicznika nieograniczonego. Bezokolicznik ten może przybrać jeden z siedmiu szablonów budowy rdzenia, oraz jedną z czterech końcówek determinujących odmianę. Przedstawia to tabela poniżej.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 500px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; | Grupa<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | Szablon<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | Końcówka<br /> ! style=&quot;width: 250px&quot; | Przykładowe czasowniki<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mocna<br /> ! 1<br /> | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-J&lt;br /&gt;CC-J<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲓⲩ|meyu|pływać}}, {{tar|ⲣⲁⲩⲩ|rawu|gonić}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲓⲓ|bayi|układać}}, {{tar|ⲗⲉⲩⲓ|lewi|kupować}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C-J<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩ|famayu|pielgrzymować}}, {{tar|ⲍⲉⲛⲇⲁⲓⲩ|zendayu|kraść}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓ|khartawi|zaczynać}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | Słaba<br /> ! 5<br /> | rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C&lt;br /&gt;CC-C&lt;br /&gt;C-CC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁ|–a}}<br /> | {{tar|ⲅⲓϥⲁ|gifa|sądzić}}, {{tar|ⲁⲋⲥⲉⲙⲁ|assema|poprawiać}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲉ|–e}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲧⲉ|rete|chwalić}}, {{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉ|kasse|siadać}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲧⲁϯⲗⲩ|tallu|mierzyć}}, {{tar|ⲑⲉⲙⲩ|themu|dzielić}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲣⲏⲛⲓ|rîni|zgniatać}}, {{tar|ⲡⲓⲗⲓ|pili|mówić}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> | rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C-C<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁ|–a}}<br /> | {{tar|ⲇⲁⲇⲉⲛⲁ|dadena|sciemniać się}}, {{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|ekharema|handlować}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲉ|–e}}<br /> | {{tar|ϥⲟⲃⲁⲙⲉ|fobame|stawić czoła}}, {{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉ|sarane|oddzielać}}<br /> |-<br /> ! 11<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲉⲭⲛⲁⲧⲩ|ekhnatu|przysięgać}}, {{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩ|perinu|uciekać}}<br /> |-<br /> ! 12<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓ|suledi|trwać}}, {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲥⲓ|redasi|uciszać}}<br /> |-<br /> |}<br /> Podział na grupę słabą i mocną dotyczy dalszej filozofii odmiany: podczas gdy czasowniki krótkordzeniowe, „mocne”, charakteryzują się wymianą samogłoski rdzennej w poszczególnych formach, a końcówki gramatyczne są w nich mocno zredukowane, czasowniki „słabe” opierają się wyłącznie na prefiksach osobowych, augmentacji i końcówkach. Czasem mówi się, że czasowniki nieregularne tworzą dodatkową, 13. klasę odmiany. Nieregularności w odmianie mają różną naturę &amp;ndash; powszechne jest występowanie zarówno cech odmiany słabej, jak i mocnej (w różnych kombinacjach), jak również wynikający z fonetycznej erozji supletywizm.<br /> <br /> ==== Odmiany ====<br /> ===== Formy bezosobowe =====<br /> Za podstawowe, słownikowe formy czasownika tarejskiego uważa się: bezokolicznik ograniczony, bezokolicznik nieograniczony oraz supinum. Ponadto, istnieją inne formy bezosobowe, które derywuje się od tych trzech form:<br /> * od bezokolicznika nieograniczonego &amp;ndash; bezokolicznik strony biernej procesu,<br /> * od bezokolicznika ograniczonego &amp;ndash; bezokolicznik strony biernej stanu, bezokolicznik strony zwrotnej,<br /> * od supinum &amp;ndash; imiesłów współczesny czynny, imiesłów uprzedni czynny, imiesłów uprzedni czynny, imiesłów uprzedni bierny.<br /> Bezokoliczniki: ograniczony oraz nieograniczony są także podstawami do tworzenia osobowych form czasownika. Tabela poniżej przedstawia przegląd form bezosobowych.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Klasa →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 1.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 4.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 5.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 6.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 7.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 8.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 9.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 10.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 11.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 12.<br /> |-<br /> ! Forma ↓<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik nieograniczony<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲉⲓⲩ|meyu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲉⲩⲓ|lewi}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩ|famayu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓ|khartawi}}<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲁ|gifa}}<br /> | '''{{tar|–ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉ|kasse}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲩ|themu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲓ|pili}}<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|ekharema}}<br /> | '''{{tar|–ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉ|sarane}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩ|perinu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓ|suledi}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik strony biernej procesu<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲱⲣ|–utûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲉⲓⲩⲧⲱⲣ|meyutûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲱⲣ|–itûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲉⲩⲓⲧⲱⲣ|lewitûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲱⲣ|–utûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩⲧⲱⲣ|famayutûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲱⲣ|–itûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓⲧⲱⲣ|khartawitûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲉⲣ|–ater}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲁⲧⲉⲣ|gifater}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲧⲉⲣ|–eter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲧⲉⲣ|kasseter}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲉⲣ|–uter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲩⲧⲉⲣ|themuter}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲉⲣ|–iter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲓⲧⲉⲣ|piliter}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲉⲣ|–ater}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲉⲣ|ekharemater}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲧⲉⲣ|–eter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉⲧⲉⲣ|saraneter}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲉⲣ|–uter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩⲧⲉⲣ|perinuter}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲉⲣ|–iter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲧⲉⲣ|sulediter}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik ograniczony<br /> | '''{{tar|–ⲱⲛ|–ûn}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲉⲓⲱⲛ|meyûn}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛ|–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲉⲩⲁⲓⲛ|lewain}}<br /> | '''{{tar|–ⲱⲛ|–ûn}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲱⲛ|famayûn}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛ|–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲁⲓⲛ|khartawain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲟⲛ|gifon}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛ|–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲓⲛ|kassain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲟⲛ|themon}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛ|–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲁⲓⲛ|pilain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲟⲛ|ekharemon}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛ|–in}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲓⲛ|saranin}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲟⲛ|perinon}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛ|–in}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲛ|suledin}}<br /> <br /> |-<br /> ! Bezokolicznik strony biernej stanu<br /> | '''{{tar|–ⲱⲛⲧⲩ|–ûntu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲉⲓⲱⲛⲧⲩ|meyûntu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛⲧⲉ|–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲉⲩⲁⲓⲛⲧⲉ|lewainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲱⲛⲧⲩ|–ûntu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲱⲛⲧⲩ|famayûntu}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛⲧⲉ|–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲁⲓⲛⲧⲉ|khartawainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲟⲛⲧⲁ|gifonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛⲧⲉ|–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲓⲛⲧⲉ|kassainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲟⲛⲧⲁ|themonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛⲧⲉ|–ainte}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲁⲓⲛⲧⲉ|pilainte}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲟⲛⲧⲁ|ekharemonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛⲧⲁ|–inta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲓⲛⲧⲁ|saraninta}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛⲧⲁ|–onta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲟⲛⲧⲁ|perinonta}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛⲧⲁ|–inta}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲛⲧⲁ|suledinta}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik strony zwrotnej<br /> | '''{{tar|–ⲱⲥ|–ûs}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲉⲓⲱⲥ|meyûs}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲥ|–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲉⲩⲁⲓⲥ|lewais}}<br /> | '''{{tar|–ⲱⲥ|–ûs}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲱⲥ|famayûs}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲥ|–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲁⲓⲥ|khartawais}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲟⲥ|gifos}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲥ|–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲓⲥ|kassais}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲟⲥ|themos}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲥ|–ais}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲁⲓⲥ|pilais}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲟⲥ|ekharemos}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲥ|–is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲓⲥ|saranis}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲥ|–os}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲟⲥ|perinos}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲥ|–is}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲥ|suledis}}<br /> |-<br /> ! Supinum<br /> | '''{{tar|–ⲧⲩ|–tu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲉⲓⲩ|meytu}}<br /> | '''{{tar|–ⲧⲓ|–ti}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲉⲩⲓ|lewti}}<br /> | '''{{tar|–ⲥⲩ|–su}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲥⲩ|famaysu}}<br /> | '''{{tar|–ⲥⲓ|–si}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲥⲓ|khartawsi}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁ|–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲛⲁ|gifna}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉ|–ne}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲥⲛⲉ|kasne}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩ|–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲛⲩ|themnu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓ|–ni}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲛⲓ|pilni}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲁ|–na}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲛⲁ|ekharemna}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲉ|–ne}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲛⲉ|saranne}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲩ|–nu}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲛⲩ|perinnu}}<br /> | '''{{tar|–ⲛⲓ|–ni}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲛⲓ|suledni}}<br /> |}<br /> <br /> ===== Czasy ograniczone =====<br /> Formy ograniczone występują w czasach: teraźniejszym I (''praesens prompta''), przeszłym I (''praeteritum perfectum'') i przyszłym I (''futurum perfectum''). Oznaczają one działania rozgrywające się w danym punkcie czasowym i albo poza niego nie wykraczające (przeszły I i przyszły I), albo gdy ich aspekt habitualny czy duratywny nie ma znaczenia, a opisywany jest aktualny stan rzeczy (teraźniejszy). Formy odmiany czasów ograniczonych derywowane są z bezokolicznika ograniczonego, który stanowi także podstawę do przypisania czasownika do klasy odmiany.<br /> <br /> ===== Czasy nieograniczone =====<br /> Formy nieograniczone występują w czasach: teraźniejszym II (''praesens indefinita''), przeszłym II (''praeteritum imperfectum'') i przyszłym II (''futurum imperfectum''). Oznaczają one wydarzenia pozbawione ram czasowych, dziejące się w przeszłości, teraźniejszości lub przyszłości. Płynność tych form czasowych sprawia, że niejednokrotnie możliwe jest ich użycie zamienne celem podkreślenia innego elementu wypowiedzi, pod warunkiem, że kontekst jest jasny lub dookreślony odpowiednimi zaimkami. Formy czasów nieograniczonych derywowane są z bezokolicznika nieograniczonego.<br /> <br /> [[Kategoria:Języki Kyonu|Tarejski]]</div>

Widsið https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=J%C4%99zyk_tarejski&diff=23410 2018-01-22T20:21:22Z

<p>Widsið: /* Formy bezosobowe */</p> <hr /> <div>{{ język<br /> | kolor = #7851A9 | nazwa = tarejski | nazwa własna = Ⲑⲁⲣⲩ ''Tharu''<br /> | twórca = [[User:Widsið|Widsið]] | rok = 2017-2018 | cel = użytkowanie w conworldzie | wersja = 0.5 | nazwa conworldu = [[Kyon]]<br /> | państwa = [[Tarum]] | regiony = wschodni Kyon | mówiący = bd.<br /> | alfabet = nieopracowany conscript (''in loco'': alfabet koptyjski)<br /> | typologia = fleksyjny niekonkatenatywny&lt;br /&gt;VSO<br /> | klasyfikacja = <br /> '''języki nuweńskie''' (?)<br /> : języki antyponuweńskie<br /> :: tarejski<br /> }}<br /> '''Język tarejski''' (Ⲑⲁⲣⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Tharu epilu'' [{{IPA|ˈtʰɑ.ru e̞ˈpi.lu}}]) &amp;ndash; język o nieustalonej klasyfikacji, powszechnie uważany za członka grupy [[języki nuweńskie|języków nuweńskich]], w której tworzy oddzielną podgrupę ''antyponuweńską''. Tarejski jest językiem urzędowym [[Tarum]], chociaż najprawdopodobniej rozwinął się w innej części świata, skąd do wschodniego Kyonu został zawleczony w wyniku niemożliwej do umieszczenia w czasie wędrówki ludów. Izolacja geopolityczna kraju sprawiła, że jest niemal całkowicie wolny od identyfikowalnego zewnętrznego wpływu, chociaż dzieli kilkanaście leksemów, głównie dotyczących fauny i flory, z językami prymitywnych plemion zamieszkujących otaczające Tarum lasy deszczowe.<br /> <br /> Obecnie można wyróżnić dziewięć dialektów języka tarejskiego, a ich zasięg pokrywa się mniej więcej z podziałem administracyjnym kraju, opartym w dużej mierze o naturalne przeszkody dla rozwoju osadnictwa. Istnieje również odgórnie regulowany język standardowy (Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ ⲉⲡⲓⲗⲩ ''Assemanu epilu'' „oczyszczony język”), używany przede wszystkim w oficjalnej komunikacji. Tarejski zapisywany jest pismem alfabetycznym nieco przypominającym [[runy nuweńskie]]. Pismo ma charakter alfabetyczny i w dużej mierze dobrze odzwierciedla wymowę, dosyć mocno trzymając się zasady „jeden znak &amp;ndash; jeden dźwięk”. Zarówno słownictwo, jak i niekonkatenatywna morfologia języka są sprowadzalne do [[język pranuweński|pranuweńszczyzny]], ale badania tarejskiego zawsze były utrudnione ze względu na zamknięty charakter Tarum.<br /> <br /> Można przypuszczać, że niedawne otwarcie Tarum na świat w połączeniu z ożywionym zainteresowaniem obcymi kulturami na całym świecie będzie sprzyjało badaniom lokalnej mowy i pozwoli na udzielenie odpowiedzi na wiele pytań, dotyczących zarówno języka, jak i etnogenezy Tarejów.<br /> <br /> == Fonetyka i fonologia ==<br /> Tarejski posiada prosty system dźwiękowy, składający się z ośmiu samogłosek, dwóch półsamogłosek oraz osiemnastu spółgłosek.<br /> === Samogłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; |<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Przednie<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Środkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot; | Tylne<br /> |-<br /> ! Przymknięte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲓ /{{IPA|i}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲏ /{{IPA|ɨ}}/ ・ ⲱ /{{IPA|ʉ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲩ /{{IPA|u}}/<br /> |-<br /> ! Średnie<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲉ /{{IPA|e̞}}/<br /> | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲟ /{{IPA|o̞}}/<br /> |-<br /> ! Otwarte<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁⲓ /{{IPA|æ}}/<br /> |<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲁ /{{IPA|ɑ}}/<br /> |}<br /> Tarejski system samogłoskowy wyraźnie ciąży ku większemu przymknięciu, jednocześnie nie przesuwając się wyraźnie ani w przód, ani w tył jamy ustnej. Środkowe przymknięte samogłoski ‹ⲏ› /{{IPA|ɨ}}/ i ‹ⲱ› /{{IPA|ʉ}}/ są nieco bardziej otwarte, niż skrajne ‹ⲓ› /{{IPA|i}}/ i ‹ⲩ› /{{IPA|u}}/. Warto zauważyć, że tylne samogłoski są zawsze zaokrąglone, a przednie &amp;ndash; nigdy. Zaokrąglenie jest wyraźne i skompresowane. Samogłoski nie ulegają redukcji w pozycji nieakcentowanej. Długość samogłoski nie ma fonemicznego znaczenia, chociaż najprawdopodobniej opozycja iloczasowa istniała w przeszłości &amp;ndash; wskazuje na to obecność długich dźwięków we wszystkich pozostałych językach nuweńskich. W tarejskim dyftongi nie występują; ostatni z notowanych jeszcze [[kalendarze Kyonu|300 lat temu]] dyftongów ‹ⲁⲓ› uległ koalescencji do /{{IPA|æ}}/, a w dalszej perspektywie najpewniej zleje się z ‹ⲉ› /{{IPA|e̞}}/, do którego stopniowo zbliża się w wymowie. Ortografia tarejska nie oznacza historycznych dyftongów we współczesnych pismach w myśl zasady o fonemiczności, jednak można je znaleźć w starszych tekstach. <br /> <br /> === Półsamogłoski ===<br /> Tarejski posiada dwie półsamogłoski /{{IPA|j}}/ i /{{IPA|w}}/, zapisywane jak ich samogłoskowe odpowiedniki: ‹ⲓ› oraz ‹ⲩ›. Mają one specjalny status w systemie morfofonemicznym tego języka: mimo że inaczej niż samogłoski nie mogą stanowić jądra sylaby, zdarza się, że rdzenie spółgłoskowe są przez nie dopełniane, tak jakby stanowiły one prawdziwe samogłoski, zachowując jednak swój spółgłoskowy status, tzn. tworząc dodatkowy element spółgłoskowego łańcucha. Dodatkowo, rdzenie w których skład wchodzą półsamogłoski, nazywane są rdzeniami płynnymi i podlegają nieco innym zasadom odmiany.<br /> <br /> === Spółgłoski ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1000px&quot;<br /> |-<br /> ! <br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Wargowo-&lt;br /&gt;-zębowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Dziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Zadziąsłowe<br /> ! style=&quot;width: 14%&quot; | Podniebienne<br /> |-<br /> ! Nosowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲙ /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲛ /{{IPA|n}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Zwarto-&lt;br /&gt;-wybuchowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲡ /{{IPA|p}}/・ⲫ /{{IPA|pʰ}}/・ⲃ /{{IPA|b}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲧ /{{IPA|t}}/・ⲑ /{{IPA|tʰ}}/・ⲇ /{{IPA|d}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲕ /{{IPA|k}}/・ⲭ /{{IPA|kʰ}}/・ⲅ /{{IPA|g}}/<br /> |-<br /> ! Szczelinowe<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϥ /{{IPA|f}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲥ /{{IPA|s}}/・ⲍ /{{IPA|z}}/・(ⲋⲥ /{{IPA|sː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϣ /{{IPA|ʃ}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ϧ /{{IPA|ɣ}}/<br /> |-<br /> ! Drżące<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲣ /{{IPA|r}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |-<br /> ! Aproksymanty<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ⲗ /{{IPA|l}}/・(ϯⲗ /{{IPA|lː}}/)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | <br /> |}<br /> Charakterystyczną cechą tarejskiej fonologii jest fonemiczny kontrast między aspirowanymi, nieaspirowanymi i dźwięcznymi spółgłoskami zwartymi, nieobecny w pokrewnych językach. Ponadto, inaczej niż samogłoski, spółgłoski ulegają szeregowi przemian pozycyjnych. <br /> <br /> Status geminat ‹ⲋⲥ› oraz ‹ϯⲗ›, wywodzących się z dawnych zbitek spółgłoskowych *vs oraz *tl &amp;ndash; stąd ich nietypowy zapis &amp;ndash; jest niejasny. Przez Tarejów są one odbierane jako jeden dźwięk i nie rozdziela się ich przy podziale na sylaby: Ⲁⲋⲥⲉⲙⲁⲛⲩ → Ⲁ・ⲋⲥⲉ・ⲙⲁ・ⲛⲩ. Jednocześnie trudno jest wskazać na pary minimalne, które pozwalałyby uznać je za odrębne fonemy. Nieco inaczej traktowane jest ‹ⲛⲛ› [{{IPA|nː}}], często wyraźnie artykulacyjnie rozdzielane na dwa elementy a nie przytrzymane.<br /> <br /> Obserwuje się w tarejskim zjawisko lenicji, w języku standardowym i większości dialektów dotyczy ono jednak wyłącznie dźwięcznych spółgłosek zwartych, które w pozycji między dwiema samogłoskami ulegają frykatywizacji: /{{IPA|b}}/ → [{{IPA|β}}]; /{{IPA|d}}/ → [{{IPA|ð}}]; /{{IPA|g}}/ → [{{IPA|ɣ}}]. Zjawisko to zachodzi także w pozycji międzywyrazowej, tzn. granica wyrazu jest ignorowana. Ponadto, dźwięczne spółgłoski nosowe, szczelinowe i zwarto-wybuchowe ulegają ubezdźwięcznieniu przed spółgłoską bezdźwięczną i w wygłosie, chyba że następne słowo zaczyna się na samogłoskę: wtedy dźwięczność zostaje utrzymana w wypadku spółgłosek nosowych i szczelinowych, a spółgłoski zwarto-wybuchowe zostają poddane lenicji.<br /> <br /> === Budowa sylaby ===<br /> Sylaba w języku tarejskim musi się składać przynajmniej z jednej samogłoski, do której dodatkowo może zostać dostawiony pojedynczy nagłos i podwójny wygłos:<br /> <br /> &lt;center&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 150%&quot;&gt;(C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) V (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) (C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> W pozycji '''C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' może stać dowolna spółgłoska, półsamogłoska, lub geminata ‹ⲋⲥ› albo ‹ϯⲗ›. W pozycjach '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' i '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' nie może się znaleźć geminata, dodatkowo, jeśli w pozycji '''C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' pojawia się półsamogłoska, sylaba zostaje automatycznie zamknięta. Jeśli sylabę otwierała geminata, pozycja '''C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' również jest niedostępna.<br /> <br /> Dla celów metrycznych i prozodycznych wyróżnia się cztery rodzaje sylab. Poniższa tabela przedstawia ich nazwy oraz uproszczoną budowę, gdzie G oznacza geminatę, J oznacza półsamogłoskę, a C &amp;ndash; dowolną inną spółgłoskę.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słabsza<br /> | V<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba słaba<br /> | CV, VC, JV, VJ<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocna<br /> | CVC, CVJ, JVC, GV<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Sylaba mocniejsza<br /> | CVCC, JVCC, GVC<br /> |}<br /> <br /> === Prozodia ===<br /> Akcent w języku tarejskim pada na przedostatnią sylabę, jest stały i ma charakter dynamiczny. Ze względu na swoją stałą pozycję, nie jest fonemiczny. Akcenty pomocnicze pojawiają się na co drugiej sylabie od końca, jeśli wyraz ma więcej niż trzy sylaby, por. np. Ⲉⲥⲩⲧⲁⲛⲱⲣⲡⲁⲗ [{{IPA|e̞ˌsu.tɑˈnʉr.pɑl}}]. Tarejski jest językiem czasowanym według mor, gdzie sylaby słabsze trwają pół mory, sylaby słabe &amp;ndash; jedną morę, sylaby mocne &amp;ndash; półtorej mory, a sylaby mocniejsze &amp;ndash; dwie mory. Charakteryzuje się też opadającą tonacją, także w pytaniach tak/nie, co może być źródłem nieporozumień.<br /> <br /> == Fleksja ==<br /> === Rzeczownik i przymiotnik ===<br /> Tarejskie rzeczowniki i przymiotniki odmieniają się przez następujące kategorie gramatyczne:<br /> * przypadki &amp;ndash; mianownik, dopełniacz, celownik i biernik,<br /> * stany &amp;ndash; „pusty”, określony i nieokreślony,<br /> * liczby &amp;ndash; pojedyncza i mnoga oraz szczątkowe formy podwójnej.<br /> Ponadto, przymiotniki podlegają odmianie przez rodzaje &amp;ndash; męski, żeński i nijaki &amp;ndash; w uzgodnieniu z rzeczownikiem, który określają. Formą prototypową &amp;ndash; słownikową jest mianownik w stanie pustym w liczbie pojedynczej, w przypadku przymiotnika w rodzaju męskim. Końcówki, które przyjmują poszczególne rzeczowniki i przymiotniki są uzależnione od ostatniego dźwięku lub serii dźwięków, a nie od rodzaju.<br /> <br /> Rzeczowniki i przymiotniki pogrupowane są w klasy deklinacyjne, podzielone na grupy: słabą i mocną. W odmianie słabej przynależność do klasy determinuje długość rdzenia. W odmianie mocnej klasę wyznacza końcówka formy prototypowej. Daje to łącznie dziesięć klas odmiany. Ponadto, istnieją rzeczowniki i przymiotniki nieodmienne, derywowane z rdzeni jednospółgłoskowych (historycznie jedną ze spółgłosek było zwarcie krtaniowe).<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | Klasa&amp;nbsp;→<br /> ! colspan=&quot;6&quot; | Słaba<br /> ! colspan=&quot;24&quot; | Mocna<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Szablon / końcówka&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | C-C-J<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us, &amp;ndash;is, &amp;ndash;os<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;n<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;m<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;C<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;o<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;u<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;i<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;a<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Przykładowy&lt;br /&gt;rzeczownik&amp;nbsp;→<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲛⲩⲩⲩ}}&lt;br /&gt;''nuwu''&lt;br /&gt;„dziecko”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲁⲙⲁⲓⲁ}}&lt;br /&gt;''mamaya''&lt;br /&gt;„dolina, jar”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲡⲓⲗⲩⲥ}}&lt;br /&gt;''pilus''&lt;br /&gt;„słowo”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲙⲓⲇⲇⲁⲛ}}&lt;br /&gt;''middan''&lt;br /&gt;„dolina”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|Ⲑⲁⲣⲱⲙ}}&lt;br /&gt;''Tharûm''&lt;br /&gt;„[[Tarum]]”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲇⲁⲛⲁⲧ}}&lt;br /&gt;''danat''&lt;br /&gt;„czerń”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟ}}&lt;br /&gt;''assarto''&lt;br /&gt;„brama”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲗⲁⲕⲩ}}&lt;br /&gt;''laku''&lt;br /&gt;„namiot”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲃⲓⲃⲓ}}&lt;br /&gt;''bibi''&lt;br /&gt;„schronienie”<br /> | colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|ⲍⲟⲣⲁ}}&lt;br /&gt;''zora''&lt;br /&gt;„niebo”<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Typowy rodzaj&lt;br /&gt;rzeczownika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''każdy''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;us ''męski'', &amp;ndash;is ''żeński'', &amp;ndash;os ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | Rodzaj&lt;br /&gt;przymiotnika&amp;nbsp;→<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski, żeński, nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''nijaki''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''męski''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> ! style=&quot;width: 9%&quot; colspan=&quot;3&quot; | ''żeński''<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 5%&quot; | Liczba&lt;br /&gt;↓<br /> ! Stan&amp;nbsp;→&lt;br /&gt;Przypadek&amp;nbsp;↓<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> ! Pusty<br /> ! Nieokr.<br /> ! Okr.<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ni<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;o<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;oti<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;u<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;it<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;at<br /> |-<br /> ! Dopełniacz<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;ûl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vl<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;al<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vnul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vsal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ol<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;ul<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;il<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;al<br /> |-<br /> ! Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nshi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nashi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCes<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;os<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;us<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;is<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;îs<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;as<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;û<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;a<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;V<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nun<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;min<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;&lt;s&gt;V&lt;/s&gt;mîn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCan<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;on<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;otin<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;un<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ûn<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;in<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;în<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;an<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;3&quot; | Mn.<br /> ! Mianownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wia&lt;br /&gt;&amp;ndash;ya<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wiana&lt;br /&gt;&amp;ndash;yana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vyu (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnt<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;i (''form.'')&lt;br /&gt;&amp;ndash;Vnta<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;na<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;ma<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;mana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owa<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idena<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adi<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adena<br /> |-<br /> ! Dopełniacz&lt;br /&gt;Celownik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;6&quot; | &amp;ndash;wial&lt;br /&gt;&amp;ndash; yal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;Vnal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;nal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;mal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;VCatal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;owal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;unal<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;idil<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &amp;ndash;adil<br /> |-<br /> ! Biernik<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;wiat&lt;br /&gt;&amp;ndash;yat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;wianam&lt;br /&gt;&amp;ndash;yanam<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;Vnat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;Vtinat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;nat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;nanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;mat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;manat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;VCat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;VCatana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;owat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;owana<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;una<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;unanat<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;idis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;idenas<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &amp;ndash;adis<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | &amp;ndash;adenas<br /> |-<br /> |}<br /> &lt;span style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;'''Objaśnienie symboli:''' C &amp;mdash; dowolna spółgłoska; J &amp;mdash; dowolna półsamogłoska; V &amp;mdash; dowolna samogłoska; &lt;s&gt;V&lt;/s&gt; &amp;mdash; końcówka powoduje usunięcie samogłoski poprzedzającej wyznacznik deklinacji&lt;/span&gt;<br /> <br /> Przynależność przymiotnika do klasy deklinacyjnej determinuje jego końcówka deklinacyjna w rodzaju męskim. Rozkłada się to w sposób następujący:<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;u, to wtedy w rodzaju żeńskim przyjmie on końcówkę &amp;mdash;i, a w nijakim: &amp;mdash;o,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;n, to tę samą końcówkę będzie on miał w rodzaju nijakim, a w rodzaju żeńskim przybierze końcówkę &amp;mdash;a,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest &amp;mdash;m, to tę samą końcówkę będzie on miał także w rodzaju żeńskim i nijakim,<br /> * jeśli w rodzaju męskim końcówką przymiotnika jest dowolna spółgłoska, to znaczy, że posiada on tylko formy puste, równe w każdym rodzaju i może występować tylko w orzeczniku albo jako element kompozytu przymiotnikowo-rzeczownikowego.<br /> <br /> ===== Nieregularna liczba mnoga rzeczowników =====<br /> Część rzeczowników z różnych względów posiada nieregularne formy liczby mnogiej. W przeważającej części są to pozostałości systemu tworzenia liczby mnogiej niekonkatenatywnej („łamanej”). Rzeczowniki tak tworzone, pomimo mnogiego znaczenia, otrzymują pojedyncze końcówki odmiany przez przypadki. W grupie rzeczowników o takiej odmianie znajdują się:<br /> &lt;div style=&quot;column-count: 3; column-gap: 30px&quot;&gt;<br /> * ''kush'' {{tar|ⲕⲩϣ}} „droga” &amp;mdash; ''akashi'' {{tar|ⲁⲕⲁϣⲓ}} „drogi”<br /> * ''mîr'' {{tar|ⲙⲏⲣ}} „człowiek” &amp;mdash; ''mira'' {{tar|ⲙⲓⲣⲁ}} „ludzie”<br /> * ''nabi'' {{tar|ⲛⲁⲃⲓ}} „parafia” &amp;mdash; ''eneb'' {{tar|ⲉⲛⲉⲃ}} „parafie”<br /> * ''neb'' {{tar|ⲛⲉⲃ}} „ojciec” &amp;mdash; ''naba'' {{tar|ⲛⲁⲃⲁ}} „ojcowie”<br /> * ''shi'' {{tar|ϣⲓ}} „dom” &amp;mdash; ''ashû'' {{tar|ⲁϣⲱ}} „domy”<br /> * ''sînam'' {{tar|ⲥⲏⲛⲁⲙ}} „świątynia” &amp;mdash; ''sanûm'' {{tar|ⲥⲁⲛⲱⲙ}} „świątynie”<br /> * ''tel'' {{tar|ⲧⲉⲗ}} „wieża” &amp;mdash; ''telu'' {{tar|ⲧⲉⲗⲩ}} „wieże”<br /> * ''ummi'' {{tar|ⲩⲙⲙⲓ}} „matka” &amp;mdash; ''yamma'' {{tar|ⲓⲁⲙⲙⲁ}} „matki” <br /> * ''wam'' {{tar|ⲩⲁⲙ}} dzień” &amp;mdash; ''awama'' {{tar|ⲁⲩⲁⲙⲁ}} „dni”<br /> * ''zainab'' {{tar|ⲍⲁⲓⲛⲁⲃ}} „lud, plemię” &amp;mdash; ''zeneb'' {{tar|ⲍⲉⲛⲉⲃ}} „ludy, plemiona”<br /> &lt;/div&gt;<br /> Dodatkowo, części ciała występujące w parach zachowały historyczne formy liczby podwójnej, ale wyłącznie w mianowniku. W pozostałych formach odmieniają się regularnie, zgodnie z klasą deklinacyjną, do której należą.<br /> * ''bus'' {{tar|ⲃⲩⲥ}} „dłoń” &amp;ndash; ''buwa'' {{tar|ⲃⲩⲩⲁ}} „dłonie”<br /> * ''lor'' {{tar|ⲗⲟⲣ}} „oko” &amp;ndash; ''lora'' {{tar|ⲗⲟⲣⲁ}} „oczy”<br /> * ''subis'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲥ}} „ucho” &amp;ndash; ''subia'' {{tar|ⲥⲩⲃⲓⲁ}} „uszy”<br /> * ''zeyu'' {{tar|ⲍⲉⲓⲩ}} „stopa” &amp;ndash; ''zeya'' {{tar|ⲍⲉⲓⲁ}} „stopy”<br /> <br /> ===== Inne nieregularności odmiany =====<br /> Rzeczowniki i przymiotniki, które w formie mianownikowej mają taką samą końcówkę, jaką otrzymałyby w innym przypadku, nie podwajają końcówki. Jest to szczególnie prominentna cecha nazw miejscowych zakończonych na &amp;ndash;''al'', których formy mianownika i dopełniacza w licznie pojedynczej są tożsame, ale może dotyczyć każdej innej formy, pogłębiając synkretyzm form przypadkowych.<br /> <br /> Niektóre ożywione rzeczowniki w rodzaju męskim, szczególnie te zakończone na &amp;ndash;''r'', przyjmują końcówki odmiany &amp;ndash;''n'' w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej.<br /> <br /> ==== Określoność ====<br /> Określoność jest oznaczana w tarejskim dodatkowym morfemem, mającym charakter proklitycznego morfemu, dodawanego do każdej grupy (przydawki, podmiotu) w obrębie frazy nominalnej. Morfem ten pierwotnie miał charakter rodzajnikowy, ale rozróżnienie rodzaju zanikło wraz z jego fonetyczną erozją. Morfem jest nieodmienny, posiada jednak kilka form, uzależnionych od kolejnego dźwięku. Proklityczny charakter morfemu oddaje się przez jego zapis ze znakiem rodziału ({{tar|⳿}}) w zapisie tarejskim, bądź z dywizem w transkrypcji.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 450px&quot;<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Otoczenie&lt;br /&gt;fon.<br /> ! style=&quot;width: 20%&quot; | Forma<br /> ! style=&quot;width: 60%&quot; | Przykład<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed samogł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | id&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲇ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''id-assartoti'' {{tar|ⲓⲇ⳿ⲁⲋⲥⲁⲣⲧⲟⲧⲓ||brama}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|l}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | il&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲗ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''il-lakû'' {{tar|ⲓⲗ⳿ⲗⲁⲕⲱ||namiot}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|m}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | im&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲙ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''im-mafela'' {{tar|ⲓⲙ⳿ⲙⲁϥⲉⲗⲁ||kropla}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|n}}/ <br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | in&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲛ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''in-nurpilû'' {{tar|ⲓⲛ⳿ⲛⲩⲣⲡⲓⲗⲱ||urząd}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed /{{IPA|s}}/<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | is&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓⲥ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''is-sanûmi'' {{tar|ⲓⲥ⳿ⲥⲁⲛⲱⲙⲓ||świątynie}}<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | przed dowolną inną spółgł.<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | i&amp;ndash;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{tar|ⲓ⳿}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | ''i-Tharûmi'' {{tar|ⲓ⳿Ⲑⲁⲣⲱⲙⲓ||[[Tarum]]}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> ==== Stopniowanie przymiotnika ====<br /> Tarejski przymiotnik posiada pięć stopni gradacji: pozytyw (stopień „równy”, używany w kontekstach, w których nic nie jest porównywane z niczym), ekwatyw (stopień „równy”, porównywane cechy są takie same), komparatyw (stopień wyższy), superlatyw (stopień „najwyższy”, cecha jest najintensywniejsza wśród porównywanych) oraz absolutyw (stopień „najwyższy”, cecha nie ma sobie równych i jest nieporównywalna z niczym). Przymiotnik stopniuje się w języku tarejskim zazwyczaj przy pomocy infiksu, który oddziela temat od wyznaczającej przynależność deklinacyjną końcówki. Wyjątkiem są przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na &amp;ndash;''m'', które przy stopniowaniu zmieniają przynależność klasową, przybierając końcówki deklinacji &amp;ndash;u. Ponadto, przymiotnik ''dobry'' posiada część form supletywnych, a przymiotniki ''zły'', ''ciemny'' oraz ''jasny'' posiadają niekonkatenatywne formy odmiany.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 750px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Pozytyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Ekwatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Komparatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Superlatyw<br /> ! style=&quot;width: 17%&quot; | Absolutyw<br /> |-<br /> ! I &amp;ndash;u; &amp;ndash;i; &amp;ndash;o<br /> | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | (= forma podstawowa)<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁⲛ–|–an–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣ–|–ush–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲋⲥ–|–iss–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓⲛ–|–in–}}<br /> |-<br /> ! II &amp;ndash;n; &amp;ndash;a; &amp;ndash;n<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲇⲁ–|–(a)da–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ϣⲁ–|–(a)sha–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁⲋ)ⲥⲁ–|–(as)sa–}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–(ⲁ)ⲛⲁ–|–(a)na–}}<br /> |-<br /> ! III &amp;ndash;m; &amp;ndash;m; &amp;ndash;m<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲙⲩ, –ⲩⲙⲓ, –ⲩⲙⲟ|–umu, –umi, –umo}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩϣⲩ, –ⲩϣⲓ, –ⲩϣⲟ|–ushu, –ushi, –usho}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲋⲥⲩ, –ⲩⲋⲥⲓ, –ⲩⲋⲥⲟ|–ussu, –ussi, –usso}}<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩⲛⲩ, –ⲩⲛⲓ, –ⲩⲛⲟ|–unu, –uni, –uno}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> === Kopula i zaimek osobowy podmiotu ===<br /> Funkcja kopuli i zaimka osobowego podmiotu nie jest w języku tarejskim rozdzielna. Wcześniejsze formy rozwoju języka rozróżniały jeszcze formy sprzężone zaimek-kopula i formy rodzielne, używane gdy podmiot był wyrażony inaczej, niż przy pomocy zaimka w mianowniku. Rozróżnienie nie utrzymało się jednak w żadnym z dialektów. Jako że kopula nie jest formalnie czasownikiem, nie podlega odmianie przez czasy i tryby &amp;ndash; kontekst lub dodatkowe słowa funkcyjne, takie jak przyimki czy partykuły, podpowiadają właściwe znaczenie.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Liczba →<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Pojedyncza<br /> ! style=&quot;width: 125px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Mnoga<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 15px&quot; | Osoba ↓<br /> ! style=&quot;width: 35px&quot; | Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> | {{tar|ϧⲏⲗ|hîl}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲣ|mir}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 2.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲙⲟⲗ|mol}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲣ|mer}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | {{tar|ⲍⲓⲗⲩ|zilu}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;5&quot; | 3.<br /> ! rodz. m.<br /> | {{tar|ϧⲓⲣ|hir}}<br /> | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> |-<br /> ! rodz. ż.<br /> | {{tar|ⲡⲓ|pi}}<br /> | {{tar|ⲡⲩⲣ|pur}}<br /> |-<br /> ! rodz. n.<br /> | {{tar|ϩⲩ|hu}}<br /> | {{tar|ϩⲩⲙ|hum}}<br /> |-<br /> ! brak rodzaju<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙ|sum}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗ|sul}}<br /> |-<br /> ! podmiot celownikowy<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲱⲣ|ûr}}<br /> |}<br /> <br /> Wszystkie formy kopulatywne niosą ze sobą zarówno znaczenie zaimka osobowego podmiotu, jak i czasownika „być” w znaczeniu „istnieć, egzystować”. W zależności od kontekstu, moze więc wyraz {{tar|ⲡⲓ|pi}} oznaczać: „ona” (jeśli po nim następuje kolejny czasownik), „jest” (jeśli podmiot wyrażony jest rzeczownikiem) lub „ona jest” (jeśli w zdaniu nie występuje inny podmiot ani orzeczenie). W praktyce dwa pierwsze użycia stają się stopniowo coraz rzadsze &amp;ndash; pierwsze w wyniku inkorporacji zaimka osobowego jako prefiksu koniugacyjnego (co powoduje nieprawidłową z punktu widzenia np. gramatyki polskiej redundancję typu *''ona ona śpi''), a drugie przez wzgląd na to, że „być” jest w tarejskim domyślnym orzeczeniem, więc nie ma potrzeby jego wyrażania w mowie ani na piśmie (podobnie jak np. w języku rosyjskim).<br /> <br /> Specyfiką tarejskiej gramatyki jest forma „bezrodzajowa” kopuli. Gramatyki tarejskie nazywają tę formę „wszystkorodzajową”, ponieważ używa się jej kiedy nie jesteśmy w stanie określić rodzaju gramatycznego rzeczy czy osoby, o której jest mowa, kiedy ten rodzaj jest nieistotny, albo &amp;ndash; w przypadku grupy ludzi lub rzeczy &amp;ndash; kiedy należą one do więcej niż jednego rodzaju. <br /> <br /> Forma {{tar|ⲱⲣ|ûr}}, niejako w kontraście do pozostałych, jest niepomijalna, kiedy podmiot wyrażony jest celownikiem.<br /> <br /> === Zaimki osobowe ===<br /> Chociaż zaimki osobowe w formie mianownikowej nie istnieją, tarejski posiada szereg form zależnych, w tym część reliktowych form sprzężonych, używanych wyłącznie w złożeniach z przyimkami. Zzaimki w dopełniaczu, celowniku i bierniku mają także formy akcentowane i nieakcentowane o różnych funkcjach.<br /> <br /> ==== Tabela odmian ====<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Przypadek →<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Dopełniacz<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Celownik<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Biernik<br /> ! Ablatyw<br /> ! Allatyw<br /> ! Komitatyw<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;3&quot; | Forma →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | akc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | nieakc.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | sprzęż.<br /> |-<br /> ! Osoba ↓<br /> ! Liczba ↓<br /> ! Właściwość ↓<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | 1.<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}}<br /> | {{tar|ⲱⲙ|ûm}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲙ|(a)m}}<br /> | {{tar|ⲩϣⲓ|ushi}}<br /> | {{tar|ⲱϣ|ûsh}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϣ|(a)sh}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲇⲁ|mada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁ|ma}}<br /> | {{tar|ⲙⲓϧⲁ|miha}}<br /> | {{tar|ⲙⲓⲙⲁ|mima}}<br /> | {{tar|ⲙⲉ|me}}<br /> |-<br /> ! colspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> | {{tar|ⲩⲣⲁⲗ|ural}}<br /> | {{tar|ⲩⲣⲓ|uri}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲗ|ral}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲩⲣϣⲓ|urshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲣ|shûr}}<br /> | {{tar|ⲣⲁⲇⲁ|rada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲣⲁ|ra}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲣⲟ(ⲛ)|ro(n)}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | poj.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲥⲩ|usu}}<br /> | {{tar|ⲱⲥ|ûs}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲥ|(a)s}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲓ|si}}<br /> | {{tar|(ⲓ)ⲥ|(i)s}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲇⲁ|sada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲁ|sa}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲁ|sua}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲙⲁ|suma}}<br /> | {{tar|ⲥⲉ|se}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥⲩ|masu}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁϣⲓ|mashi}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲙⲁⲥ|mas}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; | mn.<br /> ! nieform.<br /> | {{tar|ⲩⲛⲁⲗ|unal}}<br /> | {{tar|ⲩⲛⲓ|uni}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲗ|nal}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲱϣⲓ|nûshi}}<br /> | {{tar|ϣⲱⲛ|shûn}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲇⲁ|nada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲁ|na}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | &amp;mdash;<br /> | {{tar|ⲛⲟ(ⲛ)|no(n)}}<br /> |-<br /> ! form.<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲱⲛ|zûn}}<br /> | &amp;mdash;<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲍⲟⲛ|zon}}<br /> | colspan=&quot;4&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | poj.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ϩⲟⲥ|hos}}<br /> | {{tar|ϩⲱ|hû}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ϩ|(a)h}}<br /> | {{tar|ϩⲏⲛ|hîn}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲏ|hî}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲇⲁ|hada}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ϩⲁ|ha}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ϩ|(î)h}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ϩ|(û)h}}<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲩⲥ|nus}}<br /> | {{tar|ⲛⲉⲡ|nep}}<br /> | {{tar|ⲛⲏ|nî}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛ|(a)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> | {{tar|(ⲏ)ⲛ|(î)n}}<br /> | {{tar|(ⲱ)ⲛ|(û)n}}<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲩϣ|hush}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲱⲗ|sûl}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲁϣⲓ|sashi}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲇⲁ|suda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲥⲩ|su}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | mn.<br /> ! r.m.<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲁⲗ|nûmal}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙⲓ|nûmi}}<br /> | {{tar|ⲛⲱⲙ|nûm}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲥⲓ|ansi}}<br /> | {{tar|(ⲁ)ⲛⲥ|(a)ns}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲩⲙⲇⲁ|anumda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲩⲙ|num}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.ż. <br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲩⲗ|napul}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡⲓ|napi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲁⲛⲡⲓ|anpi}}<br /> | {{tar|ⲛⲁⲡ|nap}}<br /> | {{tar|ⲁⲛⲓⲥⲁ|anisa}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲛⲓⲥ|nis}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! r.n.<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲉⲗⲁ|gela}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲅⲓϣⲓ|gishi}}<br /> | {{tar|ⲅⲉⲇⲁ|geda}}<br /> | colspan=&quot;2&quot; | {{tar|ⲅⲁ|ga}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> ! bez rodzaju<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲛⲁⲥⲁ|nasa}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ϣⲁϣⲓ|shashi}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | {{tar|ⲥⲉⲇⲁ|seda}}<br /> | colspan=&quot;3&quot; | &amp;mdash;<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> Brak danej formy, oznaczony w tabeli pauzą (&amp;mdash;), wskazuje na użycie pełnej formy (jeśli dostępna), lub formy sprzężonej przypadka wymaganego przez rekcję standardową &amp;ndash; np. dla komitatywu będzie to dopełniacz.<br /> <br /> Tarejski nie posiada zaimków czy przymiotników dzierżawczych. W ich miejsce korzysta się z postponowanej konstrukcji komitatywnej z przyimkiem {{tar|ⲓⲛⲥⲩ|insu|do}} i odpowiednią formą sprzężoną: dopełniaczową lub komitatywną, jeśli istnieje:<br /> <br /> &lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 40px&quot;&gt;<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲙⲉ|insume|mój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲣⲟ|insuro|nasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲥⲉ|insuse|twój}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲙⲁⲥ|insu mas|Pana, Pani}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲟ|insuno|wasz}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩ ⲍⲟⲛ|insu zon|Państwa}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱϩ|insûh|jego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲱⲛ|insûn|jej}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩϩⲁⲗ|insuhal|tego}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲋⲥⲩⲗ|inssul|jego, jej, tego}} (w praktyce często używany w znaczeniu „czyjś, kogoś, obojętnie kogo”)<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲱⲙ|insunûm|ich, mężczyzn}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲡ|insunap|ich, kobiet}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲅⲉⲗⲁ|insugela|ich, rzeczy, zwierząt, itp.}}<br /> * {{tar|ⲓⲛⲥⲩⲛⲁⲥⲁ|insunasa|ich, obojętnie kogo}} (rzadko używany)<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> === Partykuły deiktyczne ===<br /> Zaimki wskazujące w tarejskim wyewoluowały w nieodmienne partykuły deiktyczne. Pozwalają one na czterostopniową identyfikację położenia obiektu, o którym mowa: „ten” &amp;ndash; „ten (trochę dalej)” &amp;ndash; „tamten (trochę bliżej)” &amp;ndash; „tamten”. Znaczenie każdej partykuły uzależnione jest od tego, czy stojąca za nią grupa nominalna jest w formie określonej czy w nieokreślonej. Dodatkowo, użycie formy pustej pozwala na oddanie znaczeń „ten” i „tamten” bez kontrastowania obiektów względem siebie.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 560px&quot; <br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Liczba<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Rodzaj<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (I)&lt;br /&gt;„ten”<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień II<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień III<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień IV<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień V<br /> ! style=&quot;width: 70px&quot; | Stopień (VI)&lt;br /&gt;„tamten”<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Poj.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲁⲛ|pan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲉ|pe}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲁⲛ|tan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉ|te}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲁⲛ|kan}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲕⲉ|ke}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲁⲛ|an}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲉ|e}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mn.<br /> ! Męski<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲓⲛⲩ|pinu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲡⲩⲇⲩ|pudu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Żeński<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲉⲛⲩ|tenu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲧⲓⲇⲩ|tidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Nijaki<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲩⲙⲩ|khumu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲭⲓⲇⲩ|khidu}} + forma pusta<br /> |-<br /> ! Brak<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma pusta<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲩⲙⲩ|umu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma nieokreślona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma określona<br /> | {{tar|ⲓⲇⲩ|idu}} + forma pusta<br /> |}<br /> <br /> === Liczebnik ===<br /> Tarejski posiada dziesiętny system liczebnikowy. Liczebniki główne nie odmieniają się przez rodzaj, liczebniki porządkowe natomiast posiadają formy męskie, żeńskie i nijakie. Jako że derywacja form dla rodzaju żeńskiego i nijakiego jest przewidywalna, w tabeli poniżej przedstawione zostaną tylko liczebniki porządkowe w rodzaju męskim.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 1050px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> ! style=&quot;width: 150px&quot; colspan=&quot;2&quot; | Numer<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik główny<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Liczebnik porządkowy<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 1<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|Ⲁ}}<br /> | {{tar|ⲩⲉ|we}}<br /> | {{tar|ⲧⲁⲃⲩ|tabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 11<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲀ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲩⲉ|mûtwe}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲧⲁⲃⲩ|pammûttabu}}<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | 30<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | {{tar|ⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲙⲁⲃⲁ|maba}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲁⲃⲩ|pammabu}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> ! {{tar|Ⲃ}}<br /> | {{tar|ⲥⲓⲛⲁ|sina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲓⲛⲩ|pamsinu}}<br /> ! 12<br /> ! {{tar|ⲒⲂ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲁ|mûssina}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲓⲛⲩ|pammûssinu}}<br /> ! 40<br /> ! {{tar|ⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲓⲙⲓ|khimi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲓⲙⲩ|pamkhimu}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> ! {{tar|Ⲅ}}<br /> | {{tar|ϣⲩⲛⲇ|shund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩⲛⲇⲩ|pamshundu}}<br /> ! 13<br /> ! {{tar|ⲒⲄ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇ|mûtshund}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲩⲛⲇⲩ|pammûtshundu}}<br /> ! 50<br /> ! {{tar|Ⲕ}}<br /> | {{tar|ⲧⲟ|to}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲧⲟⲧⲩ|pamtotu}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> ! {{tar|Ⲇ}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲛⲧ|fant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϥⲁⲛⲧⲩ|pamfantu}}<br /> ! 14<br /> ! {{tar|ⲒⲆ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧ|mûtfant}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϥⲁⲛⲧⲩ|pammûtfantu}}<br /> ! 60<br /> ! {{tar|ⲔⲒ}}<br /> | {{tar|ⲥⲁⲥⲓ|sasi}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲁⲥⲩ|pamsasu}}<br /> |-<br /> ! 5<br /> ! {{tar|Ⲉ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲓⲁ|diya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲓⲩ|pamdiyu}}<br /> ! 15<br /> ! {{tar|ⲒⲈ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲇⲓⲓⲁ|mûdiya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲇⲓⲓⲩ|pammûdiyu}}<br /> ! 70<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ϣⲩϥⲩ|shufu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲩϥⲩ|pamshufu}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> ! {{tar|Ⲋ}}<br /> | {{tar|ⲥⲟⲓⲁ|soya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲥⲟⲓⲩ|pamsoyu}}<br /> ! 16<br /> ! {{tar|ⲒⲊ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲁ|mûssoya}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲋⲥⲟⲓⲩ|pammûssoyu}}<br /> ! 80<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲭⲉⲙⲩ|khemu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲉⲙⲩ|pamkhemu}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> ! {{tar|Ⲍ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲛ|shan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙmϣⲁⲛⲩ|pamshanu}}<br /> ! 17<br /> ! {{tar|ⲒⲌ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧϣⲁⲛ|mûtshan}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧϣⲁⲛⲩ|pammûtshanu}}<br /> ! 90<br /> ! {{tar|ⲔⲒⲒⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲥⲩ|pasu}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲡⲁⲥⲩ|pampasu}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> ! {{tar|Ⲏ}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲙ|kham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲭⲁⲙⲩ|pamkhamu}}<br /> ! 18<br /> ! {{tar|ⲒⲎ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲕⲭⲁⲙ|mûkkham}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲕⲭⲁⲙⲩ|pammûkkhamu}}<br /> ! 100<br /> ! {{tar|Ⲗ}}<br /> | {{tar|ϣⲁⲇⲁ|shada}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϣⲁⲇⲩ|pamshadu}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> ! {{tar|Ⲑ}}<br /> | {{tar|ⲁⲥⲓⲧ|asit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲁⲥⲓⲧⲩ|pamasitu}}<br /> ! 19<br /> ! {{tar|ⲒⲐ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧ|mûtasit}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲁⲥⲓⲧⲩ|pammûtasitu}}<br /> ! 500<br /> ! {{tar|Ⲙ}}<br /> | {{tar|ⲇⲓⲋⲥⲁ|dissa}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲇⲓⲋⲥⲩ|pamdissu}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> ! {{tar|Ⲓ}}<br /> | {{tar|ⲙⲱⲧ|mût}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲙⲱⲧⲩ|pammûtu}}<br /> ! 20<br /> ! {{tar|ⲒⲒ}}<br /> | {{tar|ⲓⲁⲧ|yat}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙⲓⲁⲧⲩ|pamyatu}}<br /> ! 1000<br /> ! {{tar|Ⲛ}}<br /> | {{tar|ϩⲁⲗ|hal}}<br /> | {{tar|ⲡⲁⲙϩⲁⲗⲩ|pamhalu}}<br /> |}<br /> <br /> === Czasownik ===<br /> Tarejski czasownik posiada dość skomplikowaną odmianę. Czasowniki pogrupowane są w dwanaście klas odmiany, definiowanych według długości rdzenia oraz wygłosu bezokolicznika „nieograniczonego” i odmieniają się przez:<br /> * duratywność (tzw. czasy „ograniczone” i „nieograniczone”),<br /> * czas (teraźniejszy I, teraźniejszy II, przyszły I, przyszły II, przeszły I, przeszły II),<br /> * tryb (oznajmujący, łączący, rozkazujący),<br /> * stronę (czynna, bierna, zwrotna),<br /> * liczbę (pojedyncza, mnoga),<br /> * osobę (1., 2., 3.),<br /> ** w drugiej osobie posiada formę formalną i nieformalną,<br /> ** w trzeciej osobie posiada formy dla wszystkich rodzajów i bezrodzajową.<br /> Dodatkowo, istnieją formy bezosobowe:<br /> * imiesłowy (czynny i bierny, odmieniają się jak przymiotniki),<br /> * bezokoliczniki („nieograniczony” i „ograniczony”),<br /> * supinum.<br /> Oprócz odmian regularnych, istnieje szereg czasowników nieregularnych, które mają odmianę supletywną lub defektywną, a także takich, które w strukturze głębokiej można uznać za regularne, ale w strukturze powierzchniowej uchodzą za nieregularne z powodu zmian fonetycznych.<br /> <br /> ==== Klasy odmiany ====<br /> Klasy odmiany czasownika tarejskiego uzależnione są od budowy bezokolicznika nieograniczonego. Bezokolicznik ten może przybrać jeden z siedmiu szablonów budowy rdzenia, oraz jedną z czterech końcówek determinujących odmianę. Przedstawia to tabela poniżej.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 500px&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; | Grupa<br /> ! style=&quot;width: 50px&quot; | Klasa<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | Szablon<br /> ! style=&quot;width: 75px&quot; | Końcówka<br /> ! style=&quot;width: 250px&quot; | Przykładowe czasowniki<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;4&quot; | Mocna<br /> ! 1<br /> | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-J&lt;br /&gt;CC-J<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲙⲉⲓⲩ|meyu|pływać}}, {{tar|ⲣⲁⲩⲩ|rawu|gonić}}<br /> |-<br /> ! 2<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲃⲁⲓⲓ|bayi|układać}}, {{tar|ⲗⲉⲩⲓ|lewi|kupować}}<br /> |-<br /> ! 3<br /> | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C-J<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩ|famayu|pielgrzymować}}, {{tar|ⲍⲉⲛⲇⲁⲓⲩ|zendayu|kraść}}<br /> |-<br /> ! 4<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓ|khartawi|zaczynać}}<br /> |-<br /> ! rowspan=&quot;8&quot; | Słaba<br /> ! 5<br /> | rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C&lt;br /&gt;CC-C&lt;br /&gt;C-CC<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁ|–a}}<br /> | {{tar|ⲅⲓϥⲁ|gifa|sądzić}}, {{tar|ⲁⲋⲥⲉⲙⲁ|assema|poprawiać}}<br /> |-<br /> ! 6<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲉ|–e}}<br /> | {{tar|ⲣⲉⲧⲉ|rete|chwalić}}, {{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉ|kasse|siadać}}<br /> |-<br /> ! 7<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲧⲁϯⲗⲩ|tallu|mierzyć}}, {{tar|ⲑⲉⲙⲩ|themu|dzielić}}<br /> |-<br /> ! 8<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲣⲏⲛⲓ|rîni|zgniatać}}, {{tar|ⲡⲓⲗⲓ|pili|mówić}}<br /> |-<br /> ! 9<br /> | rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: center&quot; | C-C-C<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲁ|–a}}<br /> | {{tar|ⲇⲁⲇⲉⲛⲁ|dadena|sciemniać się}}, {{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|ekharema|handlować}}<br /> |-<br /> ! 10<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲉ|–e}}<br /> | {{tar|ϥⲟⲃⲁⲙⲉ|fobame|stawić czoła}}, {{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉ|sarane|oddzielać}}<br /> |-<br /> ! 11<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲩ|–u}}<br /> | {{tar|ⲉⲭⲛⲁⲧⲩ|ekhnatu|przysięgać}}, {{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩ|perinu|uciekać}}<br /> |-<br /> ! 12<br /> | style=&quot;text-align: center&quot; | {{tar|–ⲓ|–i}}<br /> | {{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓ|suledi|trwać}}, {{tar|ⲣⲉⲇⲁⲥⲓ|redasi|uciszać}}<br /> |-<br /> |}<br /> Podział na grupę słabą i mocną dotyczy dalszej filozofii odmiany: podczas gdy czasowniki krótkordzeniowe, „mocne”, charakteryzują się wymianą samogłoski rdzennej w poszczególnych formach, a końcówki gramatyczne są w nich mocno zredukowane, czasowniki „słabe” opierają się wyłącznie na prefiksach osobowych, augmentacji i końcówkach. Czasem mówi się, że czasowniki nieregularne tworzą dodatkową, 13. klasę odmiany. Nieregularności w odmianie mają różną naturę &amp;ndash; powszechne jest występowanie zarówno cech odmiany słabej, jak i mocnej (w różnych kombinacjach), jak również wynikający z fonetycznej erozji supletywizm.<br /> <br /> ==== Odmiany ====<br /> ===== Formy bezosobowe =====<br /> Za podstawowe, słownikowe formy czasownika tarejskiego uważa się: bezokolicznik ograniczony, bezokolicznik nieograniczony oraz supinum. Ponadto, istnieją inne formy bezosobowe, które derywuje się od tych trzech form:<br /> * od bezokolicznika nieograniczonego &amp;ndash; bezokolicznik strony biernej procesu,<br /> * od bezokolicznika ograniczonego &amp;ndash; bezokolicznik strony biernej stanu, bezokolicznik strony zwrotnej,<br /> * od supinum &amp;ndash; imiesłów współczesny czynny, imiesłów uprzedni czynny, imiesłów uprzedni czynny, imiesłów uprzedni bierny.<br /> Bezokoliczniki: ograniczony oraz nieograniczony są także podstawami do tworzenia osobowych form czasownika. Tabela poniżej przedstawia przegląd form bezosobowych.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 1300px; text-align: center&quot;<br /> |-<br /> ! style=&quot;width: 100px&quot; | Klasa →<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 1.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 2.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 3.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 4.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 5.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 6.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 7.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 8.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 9.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 10.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 11.<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 100px&quot; | 12.<br /> |-<br /> ! Forma ↓<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik nieograniczony<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲉⲓⲩ|meyu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲉⲩⲓ|lewi}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩ|famayu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓ|khartawi}}<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲁ|gifa}}<br /> | '''{{tar|–ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉ|kasse}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲩ|themu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲓ|pili}}<br /> | '''{{tar|–ⲁ|–a}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁ|ekharema}}<br /> | '''{{tar|–ⲉ|–e}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉ|sarane}}<br /> | '''{{tar|–ⲩ|–u}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩ|perinu}}<br /> | '''{{tar|–ⲓ|–i}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓ|suledi}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik strony biernej procesu<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲱⲣ|–utûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲉⲓⲩⲧⲱⲣ|meyutûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲱⲣ|–itûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲉⲩⲓⲧⲱⲣ|lewitûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲱⲣ|–utûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲩⲧⲱⲣ|famayutûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲱⲣ|–itûr}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲓⲧⲱⲣ|khartawitûr}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲉⲣ|–ater}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲁⲧⲉⲣ|gifater}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲧⲉⲣ|–eter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲉⲧⲉⲣ|kasseter}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲉⲣ|–uter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲩⲧⲉⲣ|themuter}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲉⲣ|–iter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲓⲧⲉⲣ|piliter}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲧⲉⲣ|–ater}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲁⲧⲉⲣ|ekharemater}}<br /> | '''{{tar|–ⲉⲧⲉⲣ|–eter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲉⲧⲉⲣ|saraneter}}<br /> | '''{{tar|–ⲩⲧⲉⲣ|–uter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲩⲧⲉⲣ|perinuter}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲧⲉⲣ|–iter}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲧⲉⲣ|sulediter}}<br /> |-<br /> ! Bezokolicznik ograniczony<br /> | '''{{tar|–ⲱⲛ|–ûn}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲙⲉⲓⲱⲛ|meyûn}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛ|–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲗⲉⲩⲁⲓⲛ|lewain}}<br /> | '''{{tar|–ⲱⲛ|–ûn}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ϥⲁⲙⲁⲓⲱⲛ|famayûn}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛ|–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲭⲁⲣⲧⲁⲩⲁⲓⲛ|khartawain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲅⲓϥⲟⲛ|gifon}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛ|–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲕⲁⲋⲥⲁⲓⲛ|kassain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲑⲉⲙⲟⲛ|themon}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛ|–ain}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲓⲗⲁⲓⲛ|pilain}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲉⲭⲁⲣⲉⲙⲟⲛ|ekharemon}}<br /> | '''{{tar|–ⲁⲓⲛ|–in}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲁⲣⲁⲛⲁⲓⲛ|saranin}}<br /> | '''{{tar|–ⲟⲛ|–on}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲡⲉⲣⲓⲛⲟⲛ|perinon}}<br /> | '''{{tar|–ⲓⲛ|–in}}'''&lt;br /&gt;{{tar|ⲥⲩⲗⲉⲇⲓⲛ|suledin}}<br /> |}<br /> <br /> ===== Czasy ograniczone =====<br /> Formy ograniczone występują w czasach: teraźniejszym I (''praesens prompta''), przeszłym I (''praeteritum perfectum'') i przyszłym I (''futurum perfectum''). Oznaczają one działania rozgrywające się w danym punkcie czasowym i albo poza niego nie wykraczające (przeszły I i przyszły I), albo gdy ich aspekt habitualny czy duratywny nie ma znaczenia, a opisywany jest aktualny stan rzeczy (teraźniejszy). Formy odmiany czasów ograniczonych derywowane są z bezokolicznika ograniczonego, który stanowi także podstawę do przypisania czasownika do klasy odmiany.<br /> <br /> ===== Czasy nieograniczone =====<br /> Formy nieograniczone występują w czasach: teraźniejszym II (''praesens indefinita''), przeszłym II (''praeteritum imperfectum'') i przyszłym II (''futurum imperfectum''). Oznaczają one wydarzenia pozbawione ram czasowych, dziejące się w przeszłości, teraźniejszości lub przyszłości. Płynność tych form czasowych sprawia, że niejednokrotnie możliwe jest ich użycie zamienne celem podkreślenia innego elementu wypowiedzi, pod warunkiem, że kontekst jest jasny lub dookreślony odpowiednimi zaimkami. Formy czasów nieograniczonych derywowane są z bezokolicznika nieograniczonego.<br /> <br /> [[Kategoria:Języki Kyonu|Tarejski]]</div>

Widsið