Tekst źródłowy strony Język numijski

{{Język
|nazwa=język numijski
|nazwa własna=numse aum
|alfabet u=alfabet łaciński
|twórca f=[[Użytkownik: Tuktun|Tuktun]]
|rok f=2013
|klasyfikacja f=izolowany
|tekst jaki=Artykuł I Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka
|tekst=Ultemim selil pi ultemil nenil, peru pi telau pergisemmon kawo sept. Epersiere pi nirpawere eltentmon ultim pi vansier sinoeli eneti paratsse.
}}
'''Język numijski''' to artlang Tuktuna.


== Fonetyka i ortografia ==


Aa
Bb
Dd
Ee
Ff
Gg
Hh
Ii
Kk
Ll
Mm
Nn
Oo
Pp
Rr
Ss
Tt
Uu
Vv  [v]  
Ww  [ð]
Yy  [j]
Zz

Litery, przy których nie umieszczono objaśnień, są wymawiane jak w języku polskim.


== Składnia ==

Szyk zdania to OVS. Wyraz określający poprzedza określany. Podmiot domyślny jest możliwy. Konstrukcje typu "Chleb, który ona je", tworzymy dodając do reszty zdania pisany łącznie z ostatnim wyrazem zaimek pytający i na koniec dodajemy to, o co nam chodziło (w tym przypadku chleb). Np.:
'''Enen melmak uwin.''' 
''Je ona - co chleb.''
== Gramatyka ==

'''Rzeczownik'''

Rzeczownik występuje w jednym z dwóch rodzajów, odmienia się przez 7 przypadków i 5 liczb. Jeśli rzeczownik rozpoczyna się na "s", "v" lub "u", to jest rodzaju męskiego, a jeśli na "e", "n" lub "m" - żeńskiego. Niektórym rzeczownikom można zmienić rodzaj. W takim przypadku zamieniamy pierwszą głoskę na odpowiadającą jej głoskę nowego rodzaju, np. "vang" - brat, "nang" - siostra. "E" odpowiada "s", "n" - "v", a "m" - "u". Aby zmienić liczbę rzeczownika z pojedynczej na podwójną, zazwyczaj dodajemy końcówkę -t. Podobnie postępujemy w przypadku liczb: potrójnej, kilkukrotnej i mnogiej (odpowiednio końcówki: -on, -e i -ti).


'''Czasownik'''

W języku numijskim nie ma bezokolicznika - postacią słownikową jest 1. os. l. poj. Konstrukcje typu "Lubię jeść" czy "Umie tańczyć", tworzone są za pomocą odpowiednich zaimków ("Lubię, kiedy jem", "Umie/Wie jak tańczy"). Czasownik odmienia się przez 5 liczb, 5 czasów, 3 osoby, 3 strony, 2 aspekty i 13 trybów. Charakterystyczną cechą numijskiego jest brak czasownika "mieć". W zależności od kontekstu, zastępuje się go czasownikiem "być" lub konstrukcjami typu "jest moje/twoje/nasze". Aby zaprzeczyć czasownik, dodajemy do niego -ae.

'''Przymiotnik''' 

W języku numijskim nie ma przysłówków - ich rolę pełnią przymiotniki. Przymiotniki stopniują się i odmieniają przez przypadki i rodzaje. O rodzaju mówi ostatnia głoska przymiotnika. Są to te same głoski, co początkowe głoski rzeczowników. Tych drugich nie ma, jeśli przed rzeczownikiem stoi określający go przymiotnik. Reguły zmiany rodzaju są podobne jak w przypadku rzeczowników (zmiana głosek). Aby utworzyć stopień wyższy, dodajemy do stopnia równego prefiks ant-, a aby utworzyć stopień najwyższy - sufiks -am.

'''Zaimek''' 

Zaimki odmieniają się przez przypadki. Występują zaimki osobowe osobne dla każdej liczby.



== Koniugacja i deklinacja==
'''Kolejność: czas teraźniejszy, czas przeszły, czas przyszły, czas zaprzeszły, czas zaprzyszły, tryb rozkazujący, tryb przypuszczający'''
{| class="wikitable" 
|
!nom - być
!pareu - robić
!eze - wiedzieć<ref>nieregul. tylko w tr. ozn., cz. ter., w pozostałych sytuacjach regularny, ale z tematem ''es'', podobnie jest z czasownikiem ''pareu'', będącym w czasach zaprzeszłym i zaprzyszłym czasownikiem regularnym z tematem ''par'' oraz z czasownikiem ''nom'', który w trybie rozkazującym jest regularny i ma temat ''no''</ref> 
!regul. (końcówka)
|-
!1 sg
|nom
|pareu
|eze
|<nowiki>-te</nowiki>
|-
!2 sg
|noz
|para
|ezai
|<nowiki>-ai</nowiki>
|-
!3 sg
|non
|par
|ez
|<nowiki>-en</nowiki>
|-
!1 du
|nort
|parent
|esent
|<nowiki>-ent</nowiki>
|-
!2 du
|nost
|parest
|esest
|<nowiki>-set</nowiki>
|-
!3 du
|nont
|parut
|esit
|<nowiki>-et</nowiki>
|-
!1 pl 
|nomet
|paret
|eset
|<nowiki>-est</nowiki>
|-
!2 pl
|nomu
|pares
|esses
|<nowiki>-eit</nowiki>
|-
!3 pl
|nom
|paru
|essem
|<nowiki>-em</nowiki>
|-}
{| class="wikitable" 
|
!nom - być
!pareu - robić
!regul. (końcówka)
|-
!1 sg
|nomb
|parvent
|<nowiki>-tomo</nowiki>
|-
!2 sg
|novai
|parvai
|<nowiki>-entai</nowiki>
|-
!3 sg
|noft
|parf
|<nowiki>-enen</nowiki>
|-
!1 du
|notent
|parvent
|<nowiki>-entent</nowiki>
|-
!2 du
|nowet
|parwet
|<nowiki>-estent</nowiki>
|-
!3 du
|noft
|parvet
|<nowiki>-ent</nowiki>
|-
!1 pl 
|novest
|parvest
|<nowiki>-estent</nowiki>
|-
!2 pl
|novit
|parvit
|<nowiki>-itent</nowiki>
|-
!3 pl
|novat
|parat
|<nowiki>-ent</nowiki>
|-}
{| class="wikitable" 
|
!nom - być
!pareu - robić
!regul. (końcówka)
|-
!1 sg
|som
|spreu
|<nowiki>-stes</nowiki>
|-
!2 sg
|snos
|spra
|<nowiki>-sais</nowiki>
|-
!3 sg
|snon
|spar
|<nowiki>-sens</nowiki>
|-
!1 du
|snort
|sprent
|<nowiki>-sent</nowiki>
|-
!2 du
|snost
|sprest 
|<nowiki>-sest</nowiki>
|-
!3 du
|snont
|sprut
|<nowiki>-st</nowiki>
|-
!1 pl 
|snet
|spret
|<nowiki>-set</nowiki>
|-
!2 pl
|snu
|spres
|<nowiki>-seit</nowiki>
|-
!3 pl
|snom
|sparu
|<nowiki>-sem</nowiki>
|-}
{| class="wikitable" 
|
!nom - być
!regul. (końcówka)
|-
!1 sg
|onombe
|<nowiki>no--ftomo</nowiki>
|-
!2 sg
|onuaye
|<nowiki>no--ftentai</nowiki>
|-
!3 sg
|onofte
|<nowiki>no--ftenen</nowiki>
|-
!1 du
|ontente
|<nowiki>no--ftentent</nowiki>
|-
!2 du
|onwete
|<nowiki>no--ftestent</nowiki>
|-
!3 du
|onofte
|<nowiki>no--ftent</nowiki>
|-
!1 pl 
|onueste
|<nowiki>no--ftestent</nowiki>
|-
!2 pl
|onvite
|<nowiki>no--ftitent</nowiki>
|-
!3 pl
|onuate
|<nowiki>no--ftent</nowiki>
|-}
{| class="wikitable" 
|
!nom - być
!pareu - robić
!regul. (końcówka)
|-
!1 sg
|som
|spreu
|<nowiki>-stes</nowiki>
|-
!2 sg
|snos
|spra
|<nowiki>-sais</nowiki>
|-
!3 sg
|snon
|spar
|<nowiki>-sens</nowiki>
|-
!1 du
|snort
|sprent
|<nowiki>-sent</nowiki>
|-
!2 du
|snost
|sprest 
|<nowiki>-sest</nowiki>
|-
!3 du
|snont
|sprut
|<nowiki>-st</nowiki>
|-
!1 pl 
|snet
|spret
|<nowiki>-set</nowiki>
|-
!2 pl
|snu
|spres
|<nowiki>-seit</nowiki>
|-
!3 pl
|snom
|sparu
|<nowiki>-sem</nowiki>
|-}
{| class="wikitable" 
|
!nom - być
!regul. (końcówka)
|-
!1 sg
|senombe
|<nowiki>se--ftomo</nowiki>
|-
!2 sg
|suaye
|<nowiki>se--ftentai</nowiki>
|-
!3 sg
|senofte
|<nowiki>se--ftenen</nowiki>
|-
!1 du
|sentente
|<nowiki>se--ftentent</nowiki>
|-
!2 du
|senwete
|<nowiki>se--ftestent</nowiki>
|-
!3 du
|senofte
|<nowiki>se--ftent</nowiki>
|-
!1 pl 
|senueste
|<nowiki>se--ftestent</nowiki>
|-
!2 pl
|senvite
|<nowiki>se--ftitent</nowiki>
|-
!3 pl
|senuate
|<nowiki>se--ftent</nowiki>
|-}
{| class="wikitable" 
|
!pareu - robić
!regul. (końcówka)
|-
!1 sg
|<nowiki>-</nowiki>
|<nowiki>-</nowiki>
|-
!2 sg
|parte
|<nowiki>-aiste</nowiki>
|-
!3 sg
|part
|<nowiki>-sete</nowiki>
|-
!1 du
|parsente
|<nowiki>-sente</nowiki>
|-
!2 du
|parseste
|<nowiki>-seste</nowiki>
|-
!3 du
|parste
|<nowiki>-ste</nowiki>
|-
!1 pl 
|parsete
|<nowiki>-ste</nowiki>
|-
!2 pl
|parsite
|<nowiki>-stete</nowiki>
|-
!3 pl
|parstete
|<nowiki>-sente</nowiki>
|-}
{| class="wikitable" 
|
!nom - być
!pareu - robić
!regul. (końcówka)
|-
!1 sg
|nuli
|parteli
|<nowiki>-neli</nowiki>
|-
!2 sg
|nili
|parveli
|<nowiki>-ili</nowiki>
|-
!3 sg
|neli
|parvili
|<nowiki>-eneli</nowiki>
|-
!1 du
|notenteli
|parventeli
|<nowiki>-nteli</nowiki>
|-
!2 du
|noweteli
|parweteli 
|<nowiki>-steli</nowiki>
|-
!3 du
|nofteli
|parveteli
|<nowiki>-seli</nowiki>
|-
!1 pl 
|nosteli
|parseli
|<nowiki>-steli</nowiki>
|-
!2 pl
|nosli
|parveli
|<nowiki>-tili</nowiki>
|-
!3 pl
|noftili
|parteli
|<nowiki>-teli</nowiki>
|-}
Aby utworzyć liczbę potrójną od czasownika, do odmienionej jego formy w l. poj. dodajemy -on. Podobnie postępujemy w przypadku liczby kilkukrotnej (-e). Np.:
'''Snon.'''
''Będzie.''
'''Snonon.'''
''Ich trzech będzie.''
'''Snone.'''
''Ich kilku będzie''.
Aby utworzyć tryb pytający, do odmienionej formy czasownika dodajemy -zo, np.:
'''Snon.'''
''Będzie.''
'''Snonzo?'''
''Czy będzie?''
Podobnie czynimy w przypadku trybów: nieświadka (-eta), admiratywnego (-nno), dezyderatywnego (-lo), potencjalnego (-ko), deontycznego (-ese), spekulatywnego (-aron), aletycznego (-smer), komisywnego (-utus) i necesytatywnego (-sse).  
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
! '''Przypadek'''
! '''gr. I''' (rzecz., r.m., l. poj.) 
! '''gr. II'''  (rzecz., r.ż., l. poj.)
! '''gr. III''' (rzecz., l. inna niż poj.)   
! '''gr. IV''' (przymiotniki, r.m., obcojęzyczne nazwy męskie (np. imiona))
! '''gr. V''' (przymiotniki, r. ż., zaimki, liczebniki, pozostałe obce nazwy)
! '''gr. VI''' (rzeczowniki, l. poj.)
|-
! '''mianownik''' 
|<nowiki>-m, -k, -l, -h, -g, -f, -d, -b, -s, -z, -t, -r, -p, -n</nowiki>
|<nowiki>-m, -k, -l, -h, -g, -f, -d, -b, -s, -z, -t, -r, -p, -n </nowiki>
|<nowiki>-t, -on, -e, -ti</nowiki>
|<nowiki>-s, -v, -u, brak</nowiki>
|<nowiki>-e, -n, -m, brak</nowiki>
|<nowiki>głoski niewymienione przy gr. I i II</nowiki>
|-
! '''dopełniacz''' 
|<nowiki>-er</nowiki>
|<nowiki>-no</nowiki>
|<nowiki>-im</nowiki>
|<nowiki>-emo</nowiki>
|<nowiki>-im</nowiki>
|<nowiki>-im</nowiki>
|-
! '''celownik''' 
|<nowiki>-mo</nowiki>
|<nowiki>-tis</nowiki>
|<nowiki>-it</nowiki>
|<nowiki>-eti</nowiki>
|<nowiki>-itis</nowiki>
|<nowiki>-is</nowiki>
|-
! '''narzędnik''' 
|<nowiki>-erre</nowiki>
|<nowiki>-ere</nowiki>
|<nowiki>-ir</nowiki>
|<nowiki>-era</nowiki>
|<nowiki>-irre</nowiki>
|<nowiki>-ir</nowiki>
|-
! '''elatyw''' 
|<nowiki>-emon</nowiki>
|<nowiki>-emon</nowiki>
|<nowiki>-imu</nowiki>
|<nowiki>-em</nowiki>
|<nowiki>-imon</nowiki>
|<nowiki>-im</nowiki>
|-
! '''illatyw''' 
|<nowiki>-ete</nowiki>
|<nowiki>-ene</nowiki>
|<nowiki>-in</nowiki>
|<nowiki>-en</nowiki>
|<nowiki>-in</nowiki>
|<nowiki>-it</nowiki>
|-
! '''inessyw''' 
|<nowiki>-eli</nowiki>
|<nowiki>-il</nowiki>
|<nowiki>-il</nowiki>
|<nowiki>-eil</nowiki>
|<nowiki>-il</nowiki> 
|<nowiki>-il</nowiki>
|-}
<nowiki></nowiki>
<references/>

[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]