Tekst źródłowy strony Bilia

{{info państwo Jawia
|nazwa lokalna=Bilíja, Bilská Respublíka 
|nazwa polska=Bilia, Republika Bilska
|nazwa-dopełniacz=Bilii
|szerokość=30%
|flaga=Flaga Bilii.png
|godło=Herb Bilii.png
|motto= Wolność i Sprawiedliwość ([[bilski|bil.]] ''Volnosť í Spravédlívosť''
|języki=[[bilski]] (''Bilská Řéč'')
|języki używane=[[bilski]], [[euskara]], [[mantryjski]], [[neuscuski]]
|stolica=[[Gniazdowice]] (''Gnézdovice'')
|położenie=Bilia na mapie.png
|kontynent=[[Jaruzja]]
|współrzędne=
|największe miasto=[[Gniazdowice]]
|ustrój=republika
|rządzący=[[Prezydenci Bałtyk|Prezydent]]<br>[[Premierzy Bałtyk|Premier]]
|rządzący-nazwiska=[[Jarosláv Palíkot]]<br>[[Vacláv Spalskí]]
|powierzchnia=|woda=3,1%|
|rok=2006
|populacja=26 017 tys.
|gęstość=
|waluta=[[Korona Bilska]] (''Bilská Króna'')|kod=BIL
|utc1=|utc2=|
|niezależność=Niepodległość|wydarzenia=
|daty=&nbsp;<br>1145
|hymn=''brak''
|ISO=BIL
|tele=24
|etnonim polski=
|etnonim lokalny=
|organizacje=[[Unia Krajów Słowiańskich]], [[Środkowojaruzyjska Strefa Gospodarcza]]
|przypis=
}}
'''Bilia''', urzędowo '''Republika Bilska''' to państwo w [[Jaruzja|Jaruzji]]. Graniczy z [[Zagórze]]m, [[Księstwo Piszyńskie|Księstwem Piszyńskim]] i [[Halicze|Haliczami]] na północy, [[Euskadia|Euskadią]] na wschodzie, [[Kolaszyn]]em na południu oraz [[Merezja|Merezją]] i [[Neuscja|Neuscją]] na zachodzie. Stolicą Bilii są [[Gniazdowice]], zaś inne duże miasta to [[Szybin]], [[Ormóż]] i [[Piesztyn]]. Największe aglomeracje miejskie powstały wokół Gniazdowic i Sokołowa.

Językiem urzędowym Bilii jest [[bilski]], ale używane są też [[mantryjski]] (na południu), [[halicki]] (na wschodzie) oraz [[języki irńskie|irańskie]] (dość równomiernie rozłożone na terenie całej Bilii).

==Historia==
Tereny dzisiejszej Bilii zostały podbite przez Cesarstwo Rzemskie w III wieku. Po jego rozpadzie ziemie te należały do Cesarstwa Kolaszyńskiego. W IX wieku odłączyły się od cesarstwa, a na czele nowo powstałego państwa stanął [[Jan I Stwórca]]. Ówczesne Królestwo Bilii obejmowało tereny dzisiejszej północnej Bilii, Księstwa Piszyńskiego oraz południowe krańce Haliczy. W XIII wieku Bilia połączyła się z Rarą tworząc [[Zjednoczone Królestwo Bilii i Rary]]. W 1391 rozpoczął się pierwszy poważny konflikt w historii Bilii. W wojnie z Wiatką Zjednoczone Królestwo poniosło klęskę i utraciło swoje północno-wschodnie terytoria na rzecz wroga. Dodatkowo, niepodległość proklamowało Księstwo Piszyńskie, które pozostało poza granicami Bilii0 aż do 1915 roku. 

Konflikty omijały Bilię aż do [[Wielka Wojna|Wielkiej Wojny]], kiedy to Zjednoczone Królestwo stanęło po stronie osi. Przez to od Bilii odłączyła się Rara, tworząc Księstwo Rary. W 1940roku władzę w Bilii przejęli proalianccy partyzanci, którzy nie zgadzali się z faszystowskimi poglądami władz. Zyskali oni poparcie ludności, która też przciwstawiała się faszystowskiej dyktaturze. W 1941r. roku zorganizowany pierwsze wolne demokratyczne wybory, i proklamowano powstanie Republiki Bilskiej. Po Wielkiej Wojnie Halicko zajęło swoje południowe ziemie, które w czasie WW zajęła Bilia. powstało także ponownie Księstwo Piszyńskie, tym razem pod protektoratem Ligi Narodów oraz Bilii, Haliczy i Krabacji.

W 2007 Bilia dołączyła do [[ŚJSG|Środkowojaruzyjskiej Strefy Gospodarczej]]

==Kultura==
===Język===
Językiem urzędowym Bilii jest [[bilski]]. Oprócz tego w 23 rejonach językami urzędowymi są inne języki  (najczęściej [[euskara]]). 

[[Grafika:Biały łabędź.jpg|thumb|right|150px|Okładka książki ''Biały łabędź'']]

===Literatura===
XVII-wieczny dramaturg [[Ján Ridrik]] nazywany jest „bilskim Szekspirem”. Za twórcę nowoczesnej prozy bilskiej uznaje się [[Edvard Príklast|Edvarda Príklasta]], który publikował pod pseudonimem ''Seledyn''. [[Bohusláv Manskí]], [[Gerard Monlévskí]] i [[Iker Láv]] stanowią według wielu krytyków „wielką trójkę współczesnej literatury bilskiej”. Powieść ''[[Biały łabędź]]'' Gerarda Monlévskiego została uznana w internetowym rankingu za "najlepszą książkę bilską wszech czasów". Bardzo ważną postacią jest także [[Kristóf Kreťel-Monavskí]], autor ''Jesieni średniowiecza''.

===Malarstwo===
Jedynym znanym na arenie międzynarodowej bilskim malarzem był tworzący w epoce romantyzmu [[Jurand Číčkač]]. Jeżeli chodzi o współczesną sztukę, sławę zdobywa [[Saroskie Koło Malarskie]] i jego członkowie (m.in. [[Pavél Ébanka]], [[Vacláv Vanoť]]).

==Ustrój==
[[Grafika:Skład sejmu Bilii.png|thumb|left|328px|Wykres przedstawiający ugrupowania zasiadające w bilskimim sejmie]] Bilia jest republiką. Głową państwa jest prezydent, wybierany na 5-letnią kadencję. Obecnym prezydentem jest wybrany w 2006 r. [[Jarosláv Palíkot]]. Prezydent razem z rządem stanowi władzę wykonawczą. Władzę ustawodawczą sprawuje parlament, który składa się z dwóch izb: sejmu oraz senatu. W sejmie zasiada 220 posłów, wybieranych na 4-letnią kadencję. W senacie zasiada 80 senatorów, wybieranych również na kadencję 4-letnią. Obecnie (od 2007) w sejmie najwięcej deputowanych posiada [[Partia Odrodzenia Narodowego]] (chadecja, takie nasze PR), tworząca koalicję z [[Bilska Partia Ludowa|Bilską Partią Ludową]] (taki nasz PSL, ale prawicowy). W opozycji do nich są [[Stronnictwo Demokratyczne]] (taki polski PiS), [[Sojusz Socjaldemokratyczny]] (między Racją PL a SLD) oraz [[Komunistyczna Partia Bilii]] (KPP).

==Nazwa==
Nazwa Bilii (''Bilíja'') wywodzi się od nazwy plemienia [[Bielowie|Bielów]] (''Béle''), którzy zaś swe miano czerpią od rzeki [[Bielanka|Bielanki]] (''Bélanka''). Nazwa owej rzeki wywodzi się od bieli, barwy konwalii, porastających brzegi rzeki. W większości języków pierwotna cząsteczka 'Bie-', przeszła w 'Bi-', stąd [[namszański|namszańskie]] ''Бильа'', [[halicki|halickie]] ''TU WSTAW NAZWE, TWÓRCO HALICZY'', albo [[worani|worańskie]] ''TU WSTAW NAZWĘ, TWORCO WORASTANU''. W niektórych językach , cząsteczka ''bie-'' została, i tak np. mamy [[mantryjski|mantryjskie]] ''Bhelashin''. W innych zaś (głównie remańskich) 'biały' nazwę kraju przetłumaczono i tak mamy [[macedoński|macedońskie]] ''Albía'', czy [[romański|romańskie]] ''Aibia''.
{{Nazwa Bilii w innych językach}}

==Geografia==
[[Grafika:Rzeka w Bilii.jpg|thumb|right|200px|Rzeka Morynka]]
Bilia jest nieomal w całości położona w nizinnej i równinnej Kotlinie Zygańskiej. Wyjątkiem jest Średniogórze Południowobilskie – pasmo średnich gór (Bořoni, Marecka, Čelíd, Mandaniry z najwyższym szczytem Bilii - Wiltonem) na południu kraju, przy granicy z Kolaszynem.

Morynka dzieli obszar Bilii na część zachodnią i wschodnią, po czym tworzy zakole i wpada do Morzza Błękitnego. Inne większe rzeki to Drawa i Tyszka. Największym jeziorem kraju jest Murca.

===Podział admininstracyjny===
[[Grafika:Podział admininstracyny Bilii.png|thumb|right|175px|Podział admininstracyjny Bilii]]
Podział administracyjny Bilii jest trójstopniowy. Na najwyższym szczeblu stoi 11 prowincji. Największą z nich, ale też najrzadziej zaludnioną jest [[Prowincja Przygórska]], zaś najmniejszą [[Prowincja Piesztyńska|Piesztyńska]]. Każda prowincja składa się z kilku lub kilkunastu gmin, z czego najczęściej jedna albo dwie to miasta na prawach gminy (w sumie miast na prawach gminy jest w Bilii jest 16). Każda gmina składa się z rejonów. Poniższa tabela przedstawia prowincje, patrząc od północy.
{| class="wikitable sortable"
! Prowincja (Provincíja)
! Stolica
! Liczba gmin
! Kolor na mapie
|- 
| Szybińska (Šíbiňská)
| [[Szybin]] (Šíbin)
| 11
| Granatowy
|-
| Białogradzka (Bélogradská)
| [[Białograd]] (Bélograd)
| 13
| Jasnozielony
|-
| Licka (Ličká)
| [[Gospić]] (Góspič)
| 5
| Ciemnożółty
|-
| Sokołowska (Soklávská)
| [[Sokołów]] (Sokláv)
| 7
| Bordowy
|-
| Kozani (Kazáňi)
| [[Wżdów]] (Vzdov)
| 11
| Niebieski
|-
| Tranczyńska (Trančinská)
| [[Tranczyn]] (Trančin)
| 7
| Błękitny
|-
| Piesztyńska (Péšťinská)
| [[Piesztyn]] (Péšťin)
| 4
| Granatowy
|-
| Gniazdowicka (Gnézdovickí)
| [[Gniazdowice]] (Gnézdovice)
| 3
| Ciemnozielony
|-
| Ormoska (Ormožská)
| [[Ormóż]] (Ormož)
| 10
| Pomarańczowy
|-
| Mikulaska (Mikulášská)
| [[Lipski Mikulasz]] (Lipskí Mikuláš)
| 5
| Jasnożółty
|-
| Przygórska (Prígorská)
| [[Podczetrtek]] (Podčetrtek)
| 4
| Różowy
|}
====Miasta====
W sumie miast w Bilii jest 611, z czego 16 funkcjonuje na prawach gminy. Największym miastem jest stolica państwa - [[Gniazdowice]], w których mieszka 1 113 097 ludzi (wg danych Głównego Urzędu Statystycznego z 1 lutego 2009), jedyne, które liczy więcej niż milion mieszkańców. Powyżej 500 000 mieszkańców liczy jeszcze jedno miasto: [[Szybin]] (609 260). Inne duże miasta to [[Ormóż]] (ormoska), [[Piesztyn]] (piesztyńska), [[Gospić]] (prowincja licka), [[Klejdany]] (szybińska), [[Białograd]] (białogradzka), [[Sokołów]] (sokołowska), [[Krynice]] (sokołowska) oraz [[Miarki]] (szybińska). Największymi aglomeracjami miejskimi są [[aglomeracja saroska]] (1 912 605) oraz [[aglomeracja stołeczna]] (1 691 472).

===Ochrona Przyrody===
[[Grafika:Jezioro Murca.jpg|thumb|right|200px|Jezioro Murca - największe jezioro Bilii oraz Murcowskiego Parku Narodowego]]
Celem ochrony przyrody w Bilii jest zachowanie różnorodności biologicznej, zachowanie dziedzictwa geologicznego, zapewnienie ciągłości istnienia gatunków i stabilności ekosystemów, kształtowanie właściwych postaw człowieka wobec przyrody, a także przywracanie do stanu właściwego zasobów i składników przyrody. Ustawa o ochronie przyrody z 16 października 1974 roku cele ochrony przyrody definiuje jako zachowanie, właściwe wykorzystanie oraz odnawianie zasobów i składników przyrody, w szczególności dziko występujących roślin i zwierząt oraz kompleksów przyrodniczych i ekosystemów. Do najważniejszych powodów, dla których stosuje się ochronę przyrody, należą:
* natury estetycznej (rekreacyjne) - aby podziwiać i móc odpocząć,
* gospodarcze - aby pozyskiwać surowce i rozwijać gospodarkę,
* przyrodniczo-naukowe - aby badać gatunki dla młodszych pokoleń; aby tworzyć leki,
* społeczne - aby odpoczywać,
* historyczno-naukowe - dla pokoleń.

Najważniejszym składnikiem systemu ochrony jest 14 bilskich parków narodowych. W obrębie parków, których łączna powierzchnia zajmuje ponad 2000 km^, wydzielono na obszarze 512 km^ strefy ochrony ścisłej, gdzie nie dochodzi do ingerencji człowieka w ekosystemy. Na pozostałych terenach pracownicy parków i naukowcy wspierają odradzanie się naturalnej przyrody.

Mniejszymi, chociaż równie cennymi obiektami przyrodniczymi są rezerwaty przyrody. Jest ich w Bilii ponad 700.

==Symbole narodowe==
Oficjalnymi symbolami narodowymi Bilii są jej barwy, flaga, herb oraz dewiza.
[[Grafika:Afrykanin z flagą de Bilija.jpg|thumb|right|130px|Gamijczyk z flagą Bilii]]
===Barwy===
Barwy Bilii to żółć i czerwień. Flaga kraju jest żółto-czerwona. Samochody rządowe również często malowane są na taki kolor.

===Flaga===
Od XIII flaga Bilii była czerwonym prostokątem z żółtą gwiazdą pięcioramienną na środku, która symbolizowała energię, słońce, optymizm w patrzeniu w przyszłość. Po Wielkiej Wojnie dodano żółty trójkąt, który jest symbolem drogi ku lepszemu jutru. Flagę z żółtym trójkątem oficjalnie przyjęto 14 czerwca 1958.

===Godło===
Godło Bilii zostało zaprojektowane w 1890 roku, w czasie rządów Gaspara Lévliťa.

Godło jest okrągłe, a w jego centralnej części umieszczono żółtą gwiazdę pięcioramienną na czerwonym tle. Gwiazda otoczona jest liściem palmy oraz gałązką oliwną. Po Wielkiej Wojnie do gwiazdy dołączono żółty trójkąt.

===Dewiza===
Dewizą Bilii jest ''Volnosť í Spravédlívosť'' (Wolność i Sprawiedliwość). Słowa te nawiązują do hymnu narodowego, którego ostatni wers brzmi ''Do końca świata wojen dość! W Bilii wolność i sprawiedliwość''. Dewizę ustanowiono w 1994.

==Demografia==
86% ludności stanowią [[Bilijczycy]], 4% [[Euskadzi]], 3% [[Żydzi]], 2% [[Kolaszynianie]]. Pozostałe 5% stanowią głównie pozostałe narody słowiańskie oraz irańskie. Jeżeli chodzi o wyznania, to dominujące w Bilii jest chrześcijaństwo, którego wyznawcy stanowią tutaj 88% (w tym 69% katolicyzm, 8% reformowane prawosławie, 7% prawosławie tradycyjne). Pozostałe 12% stanowią głównie buddyści (5%), wyznawcy judaizmu (3%) oraz muzułmanie, bahaiści, zaorastoryści oraz ateiści.

Bilskie prawo zapewnia wszystkim mniejszościom narodowym, etnicznym bądź wyznaniowym prawo do kultywowania swoich tradycji, języka i kultury oraz prawo do zajmowania wysokich stanowisk państwowych. Dobrym przykładem jest tutaj [[Fajan Venij]], który pomimo tego, że jest buddystą, jest ministrem środowiska.

==Gospodarka==
===Przemysł===
W Bilii występują stosunkowo różnorodne, choć mało zasobne złoża surowców mineralnych. Eksploatuje się tu głównie boksyty (systemem odkrywkowym), ponadto także niewielkie złoża rudy manganu, miedzi, cynku, ołowiu, uranu, węgla brunatnego, węgla kamiennego, rudy żelaza, oraz niewielkie złoża ropy naftowej i gazu ziemnego. Rozwinięty jest przemysł chemiczny (nawozy i tworzywa sztuczne), maszynowy (produkcja obrabiarek, maszyn rolniczych, sprzętu gospodarstwa domowego), elektrotechniczny i elektroniczny (silniki elektryczne, sprzęt oświetleniowy, telekomunikacyjny i sprzęt gospodarstwa domowego, metalurgiczny (hutnictwo aluminium), samochodowy i środków transportu (m.in. nowe fabryki Ferda, Sveacars), autobusy, samochody ciężarowe, lokomotywy spalinowe, wagony kolejowe oraz statki rzeczne), spożywczy (winiarski, olejarski, owocowo-warzywny, mięsny, tytoniowy), odzieżowy i obuwniczy, cementowy, porcelanowo-fajansowy oraz przemysł poligraficzny.

[[Grafika:Uprawa Pszenicy w Bilii.jpg|thumb|right|200px|Pole pszenicy w [[Synna|Synnej]]]]
===Rolnictwo===
Wysoko rozwinięte rolnictwo, Bilia posiada jeden z najwyższych w Jaruzji odsetek gruntów ornych wynoszący prawie 45%, łąki i pastwiska 11,5%, sady 2,5%. Rolnictwo cechuje wysoki poziom mechanizacji i chemizacji. Uprawia się pszenicę, kukurydzę, jęczmień, buraki cukrowe, słonecznik, ziemniaki, rośliny pastewne, konopie i tytoń. Rozwinięte warzywnictwo (papryka, pomidory, cebula) i sadownictwo (morele, brzoskwinie, jabłonie, śliwy), uprawa winorośli zajmuje ponad 4% powierzchni gruntów ornych. Ponadto pszczelarstwo oraz hodowla bydła, trzody chlewnej, owiec i drobiu.

===Tablice rejestracyjne===
[[Grafika:Mapa i wyróżniki bilskich tablic.png|left|150px]]
[[Tablice rejestracyjne w państwach Jawii|Tablice rejestracyjne]] w Bilii posiadają białe tło oraz czarne znaki.

Kod składa się z 3 liter i 4 cyfr. Litery i cyfry są oddzielone nalepką - herbem Bilii. W kodzie mogą być użyte tylko litery alfabetu łacińskiego. Pierwsza litera jest oznaczeniem prowincji, druga litera oznaczeniem gminy, zaś trzecia - rejonu (dla miast na prawach gmin trzecia litera oznacza dzielnicę). Wyjątkiem od tej reguły jest miasto Gniazdowice, która posiada własny system tablic. Pierwszą literą tam jest '''A''', potem litera oznaczająca dzielnicę, a potem 5cyfr.

Za dopłatą na własne życzenie możliwe jest stworzenie tablicy z własnym napisem bądź kombinacją cyfr.

Mapa i wyróżniki bilskich tablic widoczne są na obrazku po lewej. Poniżej projekty tablic rejestracyjnych dla samochodów: po lewej z Gniazdowic, z dzielnicy [[Dzielnica I - Prílájka|I - Prílájka]], zaś po prawej z prowincji [[Kozani]], z gminy Ernickiej, z rejonu miejskiego [[Ernice]].
[[Grafika:Tablica - Gniazdowice, Prilajka.png|center|Tablica rejestracyjna dla samochodu z Gniazdowic, z dzielnicy Prílájka]]

[[Grafika:Бilia.png|thumb|right|50px|Dowód]]

==Ciekawostki==
*Kształt Bilii podobny jest do litery '''Б''', występującej w Cyrylicy i której odpowiednikiem łacińskim jest B.
*Słowo ''Bîla'' to wulgarne mantryjskie słowo oznaczające prostytutkę.
*W Bilii dwa razy prezydentem był człowiek o nazwisku ''Valésa''. Pierwszy był [[Kristóf Valésa]] w latach 1961-1966, zaś [[Mirosláv Valésa]] sprawował ten urząd w latach 1996-2001.

{{Jaruzja}}
{{Panslawia}}
{{ŚJSG}}
[[Kategoria:Bilia|*]]