Tekst źródłowy strony Język kul

{{Język
|nazwa=kul
|nazwa własna=kul
|twórca f=[[User:Artaxes|Artaxes]]
|rok f=2011
|wersja f=1.0
|klasyfikacja f= języki sztuczne artystyczne a priori
|conlanger3 f=nn.ku.art
|regulowany=[[User:Artaxes|Kulevitak]]
}}

'''Kul''' - język a priori wykreowany przez użytkownika [[User:Artaxes|Artaxesa]] 18 stycznia 2011. Jego nazwa, wymawiana [kyl̴], znaczy po prostu "język".

==Fonologia==

===Samogłoski===

{| class="wikitable"
! Pisownia
! IPA
! Komentarz
|-
| a
| æ ɑ
| wymowa ɑ występuje w sąsiedztwie spółgłoski uwularnej
|-
| e
| i ɪ j
| j występuje po samogłosce, natomiast wymowa ɪ po spółgłoskach nasalnych i sybilantach, przed j obowiązuje wymowa e.
|-
| i
| ɪ j
| wymowa j występuje po samogłosce
|-
| o
| u
|
|-
| u
| u y ʊ
| wymowa y występuje w sąsiedztwie spółgłosek płynnych, natomiast wymowa ʊ występuje w sylabie nagłosowej (nie licząc otoczenia spółgłosek płynnych)
|}

<p>Wszystkie samogłoski posiadają warianty nosowe rozwinięte z połączeń V + spółgłoska nosowa, jednak ortografia ich nie zaznacza.</p>

===Dyftongi i tryftongi===

<p>Kul obfituje w zbitki samogłosek, oddzielane w zapisie grafemem ''h''. W kolumnie '''IPA''' podano dopuszczalne warianty wymowy. W inicjalnych zbitkach h + V element samogłoskowy czytany jest krótko</p>

====Dyftongi====

{| class="wikitable"
! Pisownia
! IPA
|-
| ah
| æː ɑː
|-
| eh
| iː eː
|-
| ih
| ɪː
|-
| oh
| uː
|-
| uh
| uː ʊː
|-
| aha
| æː ɑː
|-
| ahe
| æːi æːj ɑːi ɑːj
|-
| ahi
| æːɪ æːj ɑːɪ ɑːj
|-
| aho
| æːu æːw ɑːu ɑːw
|-
| ahu
| æːu æːy æːɥ æːw ɑːy ɑːɥ ɑːw
|-
| eha
| iːæ ijæ iːɑ ijɑ
|-
| ehe
| iː
|-
| ehi
| iː eje
|-
| eho
| iːu iju
|-
| ehu
| iːu iːʊ iju ijʊ yː
|-
| iha
| ɪːæ ɪːɑ ɪjæ ɪjɑ
|-
| ihe
| ɪː ɪje
|-
| ihi
| ɪː
|-
| iho
| ɪːu ɪːʊ ɪju ɪjʊ
|-
| ihu
| ɪːu ɪːʊ ɪju ɪjʊ yː
|-
| oha
| uːæ uːɑ ʊːæ ʊːɑ uwæ uwɑ ʊwæ ʊwɑ
|-
| ohe
| uːi uːe uji uje
|-
| ohi
| uːɪ ʊːɪ uje ʊje
|-
| oho
| uː ʊː
|-
| ohu
| uː ʊː yː
|-
| uha
| uːæ uːɑ uwæ ʊwɑ yːæ yːɑ yɥæ yɥɑ
|-
| uhe
| uːi ʊːi uje ʊje yː
|-
| uhi
| uːɪ ʊːɪ uje ʊje yː
|-
| uho
| uː ʊː yː
|-
| uhu
| uː ʊː yː
|}

===Spółgłoski===

{| class="wikitable"
! Pisownia
! IPA
! Komentarz
|-
| p
| p
|
|-
| t
| t
|
|-
| k
| k h
| h przed spółgłoskami zwartymi
|-
| b
| b
|
|-
| d
| d
|
|-
| g
| ɣ
|
|-
| v
| ʋ
|
|-
| s
| s z
| z między samogłoskami nienasalnymi oraz na początku nagłosu przed samogłoską
|-
| z
| ts
|
|-
| ş
| ʃ
|
|-
| j
| ʒ
|
|-
| y
| ʝ ~ ʑ
|
|-
| ç
| ç ~ ɕ
| 
|-
| l
| l̴ ʎ
| ʎ przed samogłoskami przednimi
|-
| m
| m
| 
|-
| n
| n ɲ ŋ
| ɲ przed samogłoskami przednimi, ŋ przed spółgłoskami welarnymi
|-
| h
|
| nieme, wydłuża wartość poprzedzającej samogłoski 
|-
| r
| ʁ
|
|}

===Zjawiska fonetyczne===

====Delecja====

<p>Delecja jest procesem łączącym dwie identyczne sylaby otwarte w jedną, pod warunkiem, iż pierwsza z nich nie znajduje się w nagłosie wyrazu.</p>

====Geminacja r====

<p>Spółgłoska /ʁ/ może jako jedyna spółgłoska ulegać geminacji w dwóch przypadkach:</p>

# jeśli pomiędzy dwoma /ʁ/ ulega zanikowi samogłoska;
# jeśli towarzysząca bezpośrednio /ʁ/ spółgłoska /ɣ/ ulega asymilacji do /ʁ/.

====Palatalizacja l====

<p>W języku tym istnieją dwa fonemy lateralno-spółgłoskowe opisywane grafemem '''l''': /ɫ/ oraz /ʎ/. Palatalizacja polega na wymowie miękkiego /ʎ/ przed samogłoskami przednimi /æ e i ɪ y/. Palatalizacja wsteczno-stronna, idąca w stronę lewą, jest wariantowa, wobec czego dopuszcza się wymowę twardą pomiędzy samogłoską przednią a samogłoską tylną, twardą spółgłoską lub końcem wyrazu.</p>

===Akcent===

<p>Akcent jest dynamiczny, stały pod względem fonetycznym, padający na drugą sylabę wyrazu. Wyrazy jednosylabowe zakończone spółgłoską płynną (ewentualnie jeśli następny wyraz zaczyna się taką spółgłoską) tworzą akcentową jedność z następnym wyrazem.</p>

===Historia języka===

{{główny artykuł|Historia języka kul}}

==Rzeczowniki==

===Deklinacja===

{| class="wikitable"
! Przypadek
! Końcówka
! Funkcja
|-
! Dyrektyw (Nadrzędnik)
| -
| forma słownikowa, podmiot, agent, pacjens
|-
! Konstruktyw
| -an, -n
| narzędzie, położenie, właściciel
|-
! Latyw
| -uş, -ş
| kierunek, cel, bezwolny korzystający
|}

===Liczba===

# '''Liczba zerowa''' służy do wyrażania czynności, której opisany nią podmiot nie może lub nie zdoła wykonać lub stać się jej obiektem.
# '''Liczba podwójna''' służy do opisywania naturalnych par rzeczownikowych.
# '''Liczba mnoga''' wyraża określoną ilość czegoś; rzeczowniki opisane sufiksem liczby mnogiej stosowaną są z liczebnikami powyżej 'jeden'.
# '''Liczba masowa''' służy do opisywania kolektywów, nieokreślonej ilości tych samych rzeczowników; Rzeczowniki w liczbie masowej przypisane są czasownikom liczby pojedynczej.

{| class="wikitable"
! Liczba pojedyncza
! Liczba zerowa
! Liczba podwójna
! Liczba mnoga
! Liczba masowa
|-
| -
| -en, n
| -ar, -r
| -iş, -ş
| -at, -t
|-
| şut (strzała)
| şuten (żadna strzała)
| şutar (dwie strzały)
| şutiş (strzały)
| şutat (zbiór strzał)
|-
| arasa (praca)
| arasan (żadna praca)
| arasar (dwie prace)
| arasaş (prace)
| arasat (zawód)
|}

==Czasowniki==

===Aspekty===

{| class="wikitable"
!
! 'być'
! 'robić'
! 'słyszeć'
! 'mówić'
! 'mieć powinność'
! Funkcja
|-
! Imperfektyw
| da-
| ara-
| uşu-
| kul-
| solt-
| czynność nieukończona, bez rezultatu, w trakcie wykonywania
|-
! Perfektyw
| rada-
| arra-
| uraşu-
| kural-
| soralt-
| czynność zakończona, z rezultatem
|-
! Prospektyw
| moda-
| amora-
| umoşu-
| kumol-
| somolt-
| czynność przewidywana, mająca mieć miejsce w przyszłości, nie koniecznie planowana
|-
! Kontynuatyw
| sida-
| asira-
| usişu-
| kusil-
| sosilt-
| czynność kontynuowana, ciągła
|-
! Iteratyw
| neda
| anera-
| uneşu-
| kunel-
| sonelt
| czynność wznowiona po przerwie
|-
! Dezyderatyw
| lada-
| alara-
| ulaşu-
| kulal-
| solalt-
| czynność zamierzana, planowana na przyszłość, wyrażająca wolę, życzenie
|}

===Strony===

{| class="wikitable"
! Strona
! Afiks
! 'robić'
! 'mówić'
! 'myć'
|-
! Czynna
| -
| ara-
| kul-
| vaş-
|-
! Bierna
| -om-, -m-
| aram-
| kulom-
| vaşom-
|-
! Zwrotna
| -ul-, -l-
| aral-
| kulul-
| vaşul-
|-
! Refleksywna
| -eç-, -ç-
| araç-
| kuleç-
| vaşeç-
|}

<p>Strona refleksywna oznacza czynność wykonywaną przez podmiot na samym sobie. W 1. i 2. osobie może zostać zastąpiona przez stronę zwrotną, która w tym języku nie może posiadać funkcji strony refleksywnej w 3. osobie.</p>

===Osoby===

{| class="wikitable"
! Osoba
! liczba pojedyńcza
! liczba mnoga
|-
! 1.
| -in, -n
| -ima, -ma
|-
! 2.
| -eş, -ş
| -iva, -va
|-
! 3.
| -ot, -t
| -uri, -ri
|}

===Inne formy czasownika===

# '''Imiesłów''' wykorzystywany jest do oznaczania czasownika w roli podmiotu lub dopełnienia. W zdaniu zachowuje się jak przymiotnik.
# '''Supinum''' służy do oznaczania celu czynności wyrażonej przez inny czasownik, np. ''kulate'' - 'żeby mówić'.
# '''Gerund''' to rzeczownik odczasownikowy.

{| class="wikitable"
! 
! Afiks
! 'robić'
! 'mówić'
|-
! Imiesłów
| -anzi, -nzi
| aranzi
| kulanzi
|-
! Supinum
| -ate, -te
| arate
| kulate
|-
! Gerund
| -inka, -nka
| aranka
| kulinka
|}

==Przymiotniki==

Przymiotniki ulegają deklinacji tak jak rzeczowniki i zaimki. Przymiotnik opisujący występuje za rzeczownikiem opisywanym, może też występować w zdaniu niezależnie w roli podmiotu lub obiektu. Sufiksem każdego przymiotnika jest ''-i'' lub ''-hi''.

===Stopniowanie przymiotników===

{| class="wikitable"
! Pozytyw
! Komparatyw
! Superlatyw
|-
| nadi
| nadaşi
| nadanti
|-
| mocny
| mocniejszy
| najmocniejszy
|-
| mahi
| maşahi
| mantahi
|-
| dobry
| lepszy
| najlepszy
|}

==Przysłówek==

Przysłówek tworzony jest końcówką ''-u/-hu'' w miejsce końcówki przymiotnikowej. Ulega jedynie stopniowaniu.

{| class="wikitable"
! Przymiotnik
! 
! Przysłówek
! 
|-
| nadi
| 'mocny'
| nadu
| 'mocno'
|-
| mahi
| 'dobry'
| mahu
| 'dobrze'
|}

===Stopniowanie przysłówków===

{| class="wikitable"
! Pozytyw
! Komparatyw
! Superlatyw
|-
| nadu
| nadesu
| nadentu
|-
| mocno
| mocniej
| najmocniej
|-
| mahu
| masehu
| mantehu
|-
| dobrze
| lepiej
| najlepiej
|}

==Liczebniki==

{| class="wikitable"
! 
! L. główny
! L. porządkowy
! L. mnożny
! L. wielokrotny
! L. przysłówkowy
|-
! 1.
| ana
| anahi
| anatari
| anapetri
| anahu
|-
! 2. 
| dara
| darahi
| daratari
| darapetri
| darahu
|-
! 3.
| salar
| salari
| salartari
| salapetri
| salaru
|-
! 4. 
| berat
| berati
| beratari
| berapetri
| beratu
|-
! 5.
| nagal
| nagali
| nagaltari
| nagalpetri
| nagalu
|-
! 6. 
| samat
| samati
| samatari
| samapetri
| samatu
|-
! 7.
| madun
| maduni
| maduntari
| madunpetri
| madunu
|-
! 8.
| aktat
| aktati
| aktatari
| aktapetri
| aktahu
|-
! 9.
| yasan
| yasani
| yasantari
| yasanpetri
| yasanu
|-
! 10.
| zahur
| zahuri
| zahurtari
| zahurpetri
| zahuru
|-
! 11.
| zahur anaka
| zahuri anahika
| zahur anatarika
| zahur anapetrika
| zahuru anahuka
|-
! 20. 
| darzahur
| darzahuri
| darzahurtari
| darzahurpetri
| darzahauru
|-
! 21.
| darzahur anaka
| darzahuri anahika
| darzahur anatarika
| darzahur anapetrika
| darzahuru anahuka
|-
! 100.
| katan
| katani
| katantari
| katanpetri
| katanu
|-
! 121.
| katan darzahur anaka
| katani darzahuri anahika
| katan darzahur anatarika
| katan darzahur anapetrika
| katanu darzahuru anahuka
|-
! 1000.
| togon
| togoni
| togontari
| togonpetri
| togonu
|-
! 10.000.
| dandan
| dandani
| dandantari
| dandanpetri
| dandanu
|-
! 100.000.
| zahur dandanan
| zahuri dandani
| zahur dandantari
| zahur dandanpetri
| zahuru dandanu
|-
! 1.000.000.
| katan dandanan
| katani dandani
| katan dandantari
| katan dandanpetri
| katanu dandanu
|}

==Zaimki==

===Zaimki osobowe===

{| class="wikitable"
! Osoba
! Liczba pojedyńcza
! Liczba mnoga
|-
! 1.
| e
| meş
|-
! 2.
| sun
| veş
|-
! 3.
| al
| leş
|}

===Sufiksy dzierżawcze===

{| class="wikitable"
! Osoba
! Jeden posiadacz
! Wielu posiadaczy
|-
! 1.
| -ey, -y
| -am, -m
|-
! 2.
| -es, -s
| -av, -v
|-
! 3.
| -ok, -k
| -al, -l
|}

<p>Brak posiadacza wyrażany jest sufiksem ''-unt/-nt'' o znaczeniu 'niczyj'.</p>

===Sufiksy zwrotne===

Sufiksy zwrotne służą do tworzenia strony zwrotnej.

{| class="wikitable"
! Osoba
! Liczba pojedyńcza
! Liczba mnoga
|-
! 1.
| -iç-, -ç-
| -aj-, -j-
|-
! 2.
| -ez-, -z-
| -og-, -g-
|-
! 3.
| -ul-, -l-
| -or-, -r-
|}

<p>Osobnym sufiksem zwrotnym dla liczby zerowej jest ''-uh-/-h''.</p>

===Zaimki liczebne===

{| class="wikitable"
! mavah
| wiele
|-
! neşah
| mało
|-
! salu
| ile
|-
! dalu
| tyle
|-
! kah
| para
|-
! vata
| kilka
|-
! vatalazahr
| kilkanaście
|-
! vatalakat
| kilkaset
|}

===Zaimki wskazujące===

{| class="wikitable"
! al
| ten, ta, to al
|-
! yata
| tamten, tamta, tamto 
|-
! ahla
| tutaj
|-
! yah
| tam
|-
! onleş
| dlatego
|}

<p>Zaimki wskazujące odmieniają się przez liczbę jak rzeczowniki.</p>

===Zaimki pytające===

{| class="wikitable"
! ke
| kto, co, który
|-
! pon
| gdzie, dokąd
|-
! tohi
| jaki, jaka, jakie
|-
! toh
| jak
|-
! ongeş
| dlaczego, do czego
|-
! von
| skąd
|-
! ketare
| którędy
|-
! zahi
| czyj
|}

===Zaimki upowszechniające===

{| class="wikitable"
! iki
| każdy
|-
! varat
| wszystko
|-
! lavar
| zawsze
|-
! itvar
| wszędzie
|}

===Zaimki przeczące===

{| class="wikitable"
! maht
| nikt, nic
|-
! mahdan
| nigdzie
|-
! mahvar
| nigdy
|-
! vomaht
| znikąd
|-
! onmaht
| donikąd
|-
! mahtu
| nijak
|-
! uni
| żaden
|}

===Zaimki nieokreślone===

<p>Zaimki nieokreślone tworzy się dodając sufiks ''-nez'' do zaimków pytających.</p>

==Przyimki==

{| class="wikitable"
! ir
| w
| Konstruktyw
|-
! uç
| z
| Konstruktyw
|-
! ah
| bez
| Konstruktyw
|-
! vo
| od
| Latyw
|-
! on
| do, ku
| Latyw
|-
! ay
| dla, w obronie, w imieniu
| Latyw
|-
! it
| w (coś)
| Latyw
|-
! zin
| przez (instrument)
| Konstruktyw
|-
! je
| przez (powierzchnię)
| Latyw
|-
! reş
| przez (na wylot)
| Latyw
|-
! tuh
| przy, obok, wobec
| Konstruktyw
|-
! tag
| naprzeciwko
| Konstruktyw
|-
! votag
| z naprzeciwka
| Latyw
|-
! nah
| po (kolejność czasowa)
| Konstruktyw
|-
! se
| za (lokacja przestrzenna)
| Konstruktyw
|-
! ney
| przed (kolejność czasowa)
| Konstruktyw
|-
! per
| przed (lokacja przestrzenna)
| Konstruktyw
|-
! la
| na
| Konstruktyw
|-
! tut
| pod
| Konstruktyw
|-
! sela
| nad, ponad
| Konstruktyw
|-
! sah
| poza
| Konstruktyw
|-
! vosah
| spoza
| Latyw
|-
! vogolu*
| wokoło, dookoła
| Konstruktyw
|-
! tel
| z powodu
| Konstruktyw
|-
! irzan
| w czasie (trwania)
| Konstruktyw
|-
! ayke
| w zamian za
| Konstruktyw
|-
! gon
| razem z
| Konstruktyw
|-
! olyun
| według
| Konstruktyw
|-
! lalyun
| wzdłuż
| Latyw (ruch), Konstruktyw (podłużne położenie)
|-
! joh
| jak
| Dyrektyw
|-
! johu
| jako
| Dyrektyw
|}

<p>*gol - koło, vogolu - 'dokólnie'</p>

==Partykuły==

{| class="wikitable" 
! dah
| twierdząca
|-
! şuh
| wynikowa
|-
! ge
| wprowadzająca zdanie podrzędne
|-
! vah
| ponaglająca
|-
! jo
| wzmacniająca
|-
! ma
| przecząca zależna
|-
! mah
| przecząca niezależna 
|-
! ba
| warunkowa
|-
! rah
| rozkazująca
|-
! aya
| modyfikująca (tylko)
|-
! muşum
| modyfikująca (jeszcze)
|}

===Partykuły spójnikowe===

{| class="wikitable"
! -ka
| łącznikowa (i, oraz)
|-
! -kan
| przecząca sufiksowalna (ani)
|-
! vi
| wyjątkująca (ale)
|-
! ola
| alternatywna (lub)
|}

==Słowotwórstwo==

{| class="wikitable"
! 
! Afiks
! Przykład
|-
! Wykonawca
| -ak, -k
| kul 'mówić' > kulak 'mówca'
|-
! Odbiorca
| -omak, -mak
| larom 'być uczonym' > laromak 'uczeń'
|-
! Rzeczownik > przymiotnik posesywny
| -avi, -vi
| puç 'syn' > puçavi 'synowy, będący własnością syna'
|-
! Język, mowa (rzeczownik)
| -alya, -lya
| Aglit 'Anglicy' > Aglitalya 'angielski'
|-
! Rzeczownik abstrakcyjny
| -ast, -st
| ahr 'mężczyzna, mąż' > ahrast 'męstwo'
|-
! Religia, ideologia, filozofia
| -ant, -nt
| eşlam 'islam' > eşlamant 'islamizm'
|-
! Zwolennik
| -antak, -ntak
| eşlamant 'islamizm' > eşlamantak 'islamista'
|-
! Wiedza, znawstwo
| -arya, -rya
| eşlam 'islam' > eşlamarya 'wiedza islamu, o islamie'
|-
! Centrum, środek, główne miejsce
| -esan, -san
| daça 'ziemia' > daçasan 'środek ziemi'
|-
! Cecha niepełna
| -ara, -ra-
| mahi 'dobry' > marahi 'prawie, trochę dobry'
|-
! Cecha przesycona (negatywnie)
| zu-
| mahi 'dobry' > zumahi 'za dobry'
|-
! Cecha komplementywnie intensyfikująca
| sah- (przyimek lokatywny 'za' jako prefiks)
| mahi 'dobry' > sahmahi 'przedobry'
|-
! Przymiotnik jakościowy
| bar- (barşi 'wysoki')
| mahi 'dobry' > barmahi 'bardzo dobry'
|-
! Narzędzie
| -ame, -me
| gab 'brać' > gabame 'biernik'
|-
! Miejsce
| -ada, -da
| kul 'mówić' > kulada 'mównica'
|-
! Zdrobnienie (rzeczownik)
| -elo, -lo
| kova 'góra' > kovalo 'górka'
|-
! Zgrubienie (tylko rzeczownik)
| -ega, -ga
| kova 'góra' > kovaga 'górzysko'
|-
! Zdrobnienie (przymiotnik)
| -el-, -le-
| mahi 'dobry' > malehi 'dobrutki'
|-
! Grupa, oddział, organizacja
| -ator, -tor
| kani 'stary' > kanator 'rada starszych'
|-
! Zamiłowanie
| -işka, -şka
| kul 'mówić' > kulişka 'gadulstwo'
|-
! Przymiotnik podobieństwa
| -azi, -zi
| kahra 'człowiek, osoba' > kahrazi 'człowiekowaty, podobny do człowieka'
|-
! Zdolność, umiejętność
| -anta, -nta
| mul 'kochać' > mulanta 'zdolność do miłości'
|-
! Narodowość
| -aliş, -liş
| Irak > Irakaliş 'Irakijczyk'
|-
! Abstrakcja (odczasownikowa; archaiczna)
| -usa, -sa
| mul 'kochać' > mulusa 'miłość'
|-
! Abstrakcja (odprzymiotnikowa)
| -şah
| jahi 'mądry' > jahişah 'mądrość'
|-
! Cecha (rzeczownik)
| -ika, -ka
| ven 'patrzeć, oglądać' > venika 'wzrok'
|-
! Czynność współdzielona (czasownik)
| gon-
| ara 'robić' > gonara 'współpracować'
|-
! Czynność wykonywana wstecz
| ava-, avah-
| man 'myśleć' > avaman 'mylić się, błądzić w myślach'
|-
! Czynność wykonywana sama na sobie lub samodzielnie
| ene-
| sihd 'zabijać' > enesihd 'dokonywać samobójstwa'
|-
! Obserwowalny stan wynikowy
| aspekt dokonany + -eza
| sirahd 'zabić' > sirahdeza 'zabójstwo'
|-
! Prawo, reguła, zasada
| -ahta, -hta
| aşa 'koń' > aşahta 'obrzęd konia'
|-
! Terytorium, ziemia, kraj, siedziba
| -alyat, -lyat
| Aglit 'Anglicy' > Aglitalyat 'Anglia'
|-
! Własność, majątek
| -avat, -vat
| ata 'ojciec' > atavat 'majątek ojca, ojcowizna'
|-
! Całkowitość
| vara-
| nadi 'mocny > varanadi 'wszechmocny'
|-
! Rzeczownik odczasownikowy pokrewny
| -ah, -h
| get 'prowadzić' > getah 'droga, szlak, prowadnica'
|-
! Skłonność (rzeczownik)
| -avasah, -vasah
| şoli 'słaby' > şolivasah 'słabowitość'
|-
! Skłonność (przymiotnik)
| -avasi, -vasi
| şoli 'słaby' > şolivasi 'słabowity'
|-
! Przedmiot powiązany z rzeczownikiem
| -az, -z
| tov 'słowo' > tovaz 'książka'
|-
! Korzyść użytkowa z działania
| vi-, vih-
| gan 'walczyć' > vigan 'skorzystać z walki, wywalczyć'
|-
! Sprawstwo
| da-, dah-
| ven 'patrzeć, oglądać' > daven 'pokazywać'
|-
! Potomek
| -anga
| vitak 'władca' > vitakanga 'syn władcy'
|}

===Złożenia===

<p>Wyrazy złożone z co najmniej dwóch wyrazów składowych powstają przy użyciu interfiksu ''-e-/-he-/-eh-''. Pomiędzy wyrazami zakończonymi samogłoską a następnym wyrazem rozpoczynającym się nią wstawiane jest samo -h-, ponieważ samogłoska interfiksu ulega delecji.</p>

<p>''kul'' (język, mowa) + ''vitak'' (władca) > ''kulevitak'' ('moworządca')</p>
<p>''lag'' (mleko) + ''getah'' (droga) > ''lagetah'' (Droga Mleczna)</p>
<p>''urga'' (wilk) + ''ahta'' (prawo) > ''urganehahta'' (prawo natury, dosł. 'wilcze prawo')</p>

==Składnia==

===Szyk zdania===

<p>Podstawowym szykiem zdania jest '''VSO''' (orzeczenie-podmiot-dopełnienie).</p>

===Role przypadków w składni===

====Stosunek podmiotu do obiektu====

<p>Podmiot jak i obiekt przybierają postać tego samego przypadku nadrzędnego (Dyrektyw). W celu ich odróżnienia podmiot zawsze występuje przed obiektem, np.:</p>

<p>''Larot larak laromak.'' - 'Nauczyciel uczy ucznia'</p>
<p>''Larot laromak larak.'' - 'Uczeń uczy nauczyciela.'</p>

====Zmiana stanu====

<p>Zmiana stanu wyrażana jest obiektem w przypadku nadrzędnym wraz z odmienioną formą czasownika ''tan'' o znaczeniu 'zmieniać, przemieniać, zamieniać', np.:</p>

<p>''Tarant per larak.'' - 'Brat został nauczycielem.'</p>
<p>''Taranult vitak sagakok.'' - 'Władca zamienił go w jego sługę.'</p>

====Orzeczenie====

<p>Rzeczownik w roli orzeczenia występuje pod postacią przypadka nadrzędnego wraz z odmienioną formą czasownika ''ov'' - 'być, istnieć', np.:</p>

<p>''Dat per zutak.'' - 'Brat jest lekarzem.'</p>
<p>''Darat sar zutak.'' - 'Siostra była lekarką.'</p>

===Inkorporacja dopełnienia do czasownika===

<p>Inkorporacja dopełnienia do czasownika przejawia się dodawaniem osobowych sufiksów zwrotnych do rdzenia. Sufiks zwrotny może powodować podwojenie obiektu w zdaniu (jednak konstrukcja ta nie jest obowiązkowa).</p>

<p>''Ihtot suk lak. - 'Pies je kość'</p>
<p>Iht'''ul'''t suk lak.'' - 'Pies je-'''ją''' kość.'</p>

===Konstrukcja niesprawcza===

<p>Konstrukcja niesprawcza służy do oznaczania czynności, gdy przyczyny jej zaistnienia nie są znane. Tworzona jest za pomocą sufiksu strony refleksywnej (''-eç/-ç-'').</p>

<p>''Tarakeçt lasa.'' - 'Szkło stłukło się.'</p>
<p>''Tileçt orş.'' - 'Las się pali.'</p>

<p>W tej funkcji można użyć również strony biernej:</p>

<p>''Tilomot orş.'' - 'Las jest palony.'</p>

===3. osoba liczby pojedyńczej===

<p>W dłuższych czasownikach złożonych z wielu afiksów niekiedy zachodzi wypadanie końcówki 3. osoby liczby pojedynczej, pod warunkiem, że czasownik nie koliduje z rzeczownikiem tego samego rdzenia lub nie zmienia to kontekstu zdania. Przed spółgłoskami płynnymi oraz po [k g m n ŋ] może zachodzić upraszczanie sufiksu ''-ot'' do formy występującej zwykle po samogłosce (''-t'').</p>

===Konstrukcja czasownika modalnego===

<p>Czasownik modalny zawsze stoi przed głównym czasownikiem. Nie przyjmuje końcówki osobowej, ponieważ osoba niesiona jest w czasowniku głównym.</p>

<p>'''''Kar''' ganot mahu ganak.'' - 'Wojownik umie dobrze walczyć.'</p>
<p>'''''Mak''' dat mahu.'' - 'Zaczyna być dobrze.'</p>

===Konstrukcja imperatywna===

<p>Odpowiednikiem trybu rozkazującego, służącym do wyrażania poleceń, rozkazów i nakazów a także próśb i życzeń jest czasownik w aspekcie prospektywnym, oznaczającym czynność mającą wydarzyć się w przyszłości. W celu intensyfikacji polecenia dodawana jest partykuła ''rah'' po czasowniku zawierającym treść nakazującą.</p>

<p>''Tamoheş hast eş.'' - 'Daj mi rękę. / Dasz mi rękę.'</p>

<p>Innym sposobem wyrażenia rozkazu lub nakazu jest zastosowanie konstrukcji z użyciem supinum, którego główną funkcją jest zaznaczanie określonego celu czynności zawartej w głównym czasowniku zdania. Tutaj stosowany bywa przede wszystkim w funkcji prohibitywnej (zakazującej) w zwrotach nacechowanych bezosobowo.</p>

<p>''Tilatema!'' - 'Nie palić!'</p>

===Rodzaje zdań===

====Zdania przeczące====

<p>Zdania przeczące tworzone są poprzez dodanie partykuły przeczącej w formie zależnej (''ma'') po czasowniku.</p>

{| class="wikitable"
! Zdanie orzekające
! Zdanie przeczące
!
|-
| Şinot ganak la şerahan.
| Şinotma ganak la şerahan.
| Wojownik nie wiedział o zakazie.
|-
| Şinuri la bajomulanzi.
| Şinurima la bajomulanzi.
| Nie wiedzieli jak to się stało.
|}

=====Czasownik przeczący=====

<p>Rola czasownika przeczącego ''im'' ('nie być') polega na zaprzeczaniu treści niesionej przez czasownik ''da'' ('być').</p>

{| class="wikitable"
! Zdanie z czasownikiem twierdzącym
! Zdanie z czasownikiem przeczącym
! 
|-
| Dat vitakam mahi.
| Imot vitakam mahi.
| Nasz władca jest dobry.
|-
| Radat vitakal zahmi barahi.
| Iramot vitakal zahmi barahi.
| Ich dawny władca był silny.
|}

====Zdania pytające====

<p>Zdania pytające tworzone są przez inwersję orzeczenia, które zamienia się miejscami z następnym elementem szyku zdaniowego lub grupą dopełnień, oraz zmianę tonu.</p>

{| class="wikitable"
! Szyk orzekający
! Szyk pytający
!
|-
| Hamostin hastan peruş.
| Hastan peruş hamostin?
| Pomacham ręką bratu.
|-
| Emodot aşahu vitak.
| Aşahu emodot vitak?
| Władca przyjedzie konno.
|}

==Słownictwo==

{{główny artykuł|http://www.artaxata.za.pl/dict-kul.pdf Słownik języka kul}}

[[Kategoria:Użytkownik:Artaxes]]