Tekst źródłowy strony Język proto-waraski

{{język
| kolor = #008080
| nazwa = Język proto-waraski
| nazwa własna = 
| alfabet u = ?
| typologia u = Agltuynacyjny<br/>VSO
| faktycznie = tak
| twórca f = [[Użytkownik:Henryk Pruthenia|Henryk Pruthenia]]
| rok f = 2017
| wersja f = 
| conlanger1 f = 
| fikcyjnie = tak
| conworld Msc = [[Kyon]]
| państwa = brak
| klasyfikacja = [[Języki waraskie|j. waraskie]]
*j. proto-waraski
| tekst jaki = 
| tekst u = 
}}
{{słownik}}

'''Język proto-waraski''' - przodek wszystkich języków [[Języki waraskie|waraskich]]. Wyłonił się z niego język [[Język starowaraski|starowaraski]], przez wielu ajdyniriańskich i waraskich uczonych uznawany za dialekt języka proto-waraskiego, oraz język [[Język praszymaski|praszymaski]]. 

= Dźwięki =
== Samogłoski ==
*i u (i u)
*a (a)

== Spółgłoski ==
*m n (m n)
*b̥ p d̥ t g̥ k (p pp t tt k kk)
*v s h (v s h)
*l ɾ r j (l r rr j)

== Akcent ==
Akcent jest stały i pada na pierwszą sylabę.

= Gramatyka =
== Zaimek ==

=== Zaimki osobowe ===
:{| class="wikitable" style="text-align:center;"
!Osoba
!Sg
!Pl
|-
! 1.
| kka
| tti
|-
! 2.
| ha
| ramha
|}

Funkcję trzeciej osoby pełnią zaimki wskazujące oraz końcówki klasy nominalnej.

=== Zaimki wskazujące ===
Występuje podział zaimków wskazujących ze względu na to, czy znajdują się w sferze mówiącego (bliskie), czy poza nią (dalsze). Dodatkowo wyróżnia się dwie klasy: ożywioną i nieożywioną. 
:{| class="wikitable" style="text-align:center;"
!rowspan=2|Klasa
!colspan=2|Bliskie
!colspan=2|Dalsze
|-
! Sg
! Pl
! Sg
! Pl
|-
! Ożywiona
| ta-r
| ta-ta
| ma-r
| ma-ta
|-
! Nieożywiona
| ta-su
| ta-nu
| ma-su
| ma-nu
|}

=== Zaimki dzierżawcze ===
Dla pierwszej i drugiej osoby istniał sufisk dzierżawczy.
:{| class="wikitable" style="text-align:center;"
!Osoba
!Sg
!Pl
|-
! 1.
| -kku-
| -tta-
|-
! 2.
| -hu-
| -ma-
|}

== Rzeczownik ==
Rzeczowniki odmieniają się przez liczby. Istnieją dwie klasy rzeczowników: ożywiona i nieożywiona.

=== Klasy rzeczowników ===
:{| class="wikitable" style="text-align:center;"
! Klasa
! Sg
! Pl
|-
! Ożywiona
| -r
| -ta
|-
! Nieożywiona
| -su
| -nu
|}

=== Związek zgody ===
W języku proto-waraskim częstym zjawiskiem jest nieużywanie zaimków osobowych, tylko rzeczowników jako podmiotu, w szczególności w sytuacjach oficjalnych. Używa się wtedy zamiast końcówki klasy nominalnej końcówki odpowiedniej osoby. 

== Przymiotnik i Przysłówek ==
Nie ma formalnego wyróżnika przymiotnika. Formy przysłówków i przymiotników są tożsame. Przymiotnik stoi zawsze po określanym rzeczowniku. Przymiotnik zgadza się klasą z rzeczownikiem, a przysłówek z czasownikiem. 

== Czasownik ==
Czasowniki są odmienne przez czasy, osoby i liczby. Tryby tworzy się za pomocą partykuł. Czasowniki zgadzają się z rzeczownikiem co do klasy nominalnej. Istnieją dwie odmiany czasowe: neutralno-aktywna oraz nieprzechodnia. Występują trzy koniugacje (ze względu na rodzaj tematu): 
*spółgłoskowa - I
*samogłoskowa twarda - II
*samogłoskowa miękka - III

=== Koniugacje czasowe ===
Występują trzy koniugacje czasowe:
*spółgłoskowa (I) - dla czasowników, których temat zakańcza się spółgłoską;
*samogłoskowa twarda (II) - dla czasowników, których temat zakańcza się samogłoską i samogłoska nie wypada w czasie koniugacji;
*samogłoskowa miękka (III) - dla czasowników, których temat zakańcza się samogłoską i samogłoska ta wypada.

==== Koniugacja I ====
:{| class="wikitable" style="text-align:center;"
!colspan=3| Koniugacja I
''tar'' "brać, nieść"
|-
!Czas
!Przech.
!Nieprzech.
|-
!Ter.
|colspan=2|tar
|-
!Przy.
|tar'''a'''
|tar'''i'''
|}

==== Koniugacja II ====
:{| class="wikitable" style="text-align:center;"
!colspan=3| Koniugacja II
''himra'' "słyszeć"
|-
!Czas
!Przech.
!Nieprzech.
|-
!Ter.
|colspan=2|himra
|-
!Przy.
|himra'''ma'''
|himra'''jkka'''
|}

==== Koniugacja III ====
:{| class="wikitable" style="text-align:center;"
!colspan=3| Koniugacja III
''sunku'' "jeść"
|-
!Czas
!Przech.
!Nieprzech.
|-
!Ter.
|colspan=2|sunk
|-
!Przy.
| sunku'''ma'''
| sunk'''i'''
|}

=== Koniugacja osobowa ===
Istnieją dwie grupy koniugacyjne czasownika:
*aktywna
*nieprzechodnia

==== Koniugacja aktywna ====
:{| class="wikitable" style="text-align:center;"
!Osoba
!Sg
!Pl
|-
! 1.
| -kk
| -tt
|-
! 2.
| -hu
| -ma
|-
! 3. oż.
| -r
| -ta
|-
! 3. nieoż.
| -su
| -nu
|} 

==== Koniugacja nieprzechodnia ====
:{| class="wikitable" style="text-align:center;"
!Osoba
!Sg
!Pl
|-
! 1.
| -kku
| -ttu
|-
! 2.
| -hu
| -mu
|-
! 3. oż.
| -ru
| -tatu
|-
! 3. nieoż.
| -su
| -nu
|} 

=== Bezokolicznik ===
Funkcję bezokolicznika pełni temat czasu teraźniejszego bez końcówek klas nominalnych. Bezokolicznik jest używany jako rzeczownik odczasownikowy (używany jest wtedy z końcówką nieożywionej klasy nominalnej), a także w połączeniu z czasownikami modalnymi (bez żadnej końcówki). 

=== Tryb ===
Istnieją trzy tryby w języku proto-waraskim:
*oznajmujący - mówiący nie nadaje przekazywanej treści żadnego zabarwienia, jest to neutralny tryb. 
*rozkazujący - mówiący rozkazuje lub wydaje polecenie.
*łącząco-przypuszczający - mówiący opisuje możliwości, a także następstwa czynności. 

==== Tryb oznajmujący ====
Tryb oznajmujący nie jest zaznaczony w żaden formalny sposób.

==== Tryb rozkazujący ====
Tryb rozkazujący w większości przypadków jest tożsamy z formą bezokolicznika, za wyjątkiem czasowników koniugacji III (z samogłoską miękką, to jest wypadającą), gdzie samogłoska miękka wypada.

==== Tryb łącząco-przypuszczający ====
Tryb łącząco-przypuszczający jest tworzony z pomocą form czasu teraźniejszego i niesamodzielnej partykuły '''mas''', która jest przylepiana do czasownika. 

== Poimek ==
Poimki w język proto-waraskim są słowami modyfikującymi znaczenie. Stoją po rzeczownikach i nadają one nie tylko relacje przestrzenno-czasowe, ale pełnią wiele funkcji, które w j. pol. pełnią poszczególne przypadki.
:{| class="wikitable" style="text-align:center;"
! Poimek
! Polski odpowiednik
|-
| ha
| ''czyj?''
|-
| vija
| ''z czym?'', ''kiedy?''
|-
| rrat
| ''bez czego?''
|-
| lajat
| ''czym?'', ''za pomocą czego?'', ''przy użyciu czego?''
|-
| ju
| ''gdzie?'', ''w czym?''
|-
| ppa
| ''na czym?''
|-
| pu
| ''dokąd?'', ''w jaką stronę?'', ''ku czemu?''
|-
| ilka
| ''skąd?'', ''od czego?'', ''z jakiego powodu?''
|-
| lappa
| ''za co?'', ''za czym?'', ''po co?''
|-
| kkan
| ''przed co?'', ''przed czym?''
|-
| sti
| ''nad co?'', ''nad czym?''
|-
| vu
| ''pod co?'', ''pod czym?''
|-
| arta
| ''obok czego?'', ''przy czym?''
|-
| hikk
| ''przez co'', ''którędy?''
|}

== Partykuła ==

= Słowotwórstwo =

= Składnia =
Ogólny szyk zdania to SOV (podmiot - dopełnienie - orzeczenie). Przydawka stoją po określonym słowie, a okoliczniki stoją w większości przypadków po czasowniku, ale mogą też znajdować się na początku zdania, jak i na jego końcu. 


[[Kategoria:Użytkownik:Henryk Pruthenia]][[Kategoria:Języki Kyonu|Proto-waraski]]