Tekst źródłowy strony Romania

{{lang|[[Romania|polski]] &bull; [[Rumania|rumã]] &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;}}
{{info państwo
| szerokość = 30%
| nazwa lokalna = Republica Rumană
| nazwa polska = Republika Romańska
| nazwa-dopełniacz = Romanii
| położenie = Romania na mapie.png
| flaga = Drapei Rumania.png
| godło = Scutul Armelor Rumania.png
| motto = Zawsze dla ojczyzny
| języki = [[romański]]
| stolica = [[Feryczereszt]]
| ustrój = republika parlamentarna
| rządzący = [[Prezydenci Romanii|Prezydent]]<br />[[Premierzy Romanii|Premier]]
| rządzący-nazwiska = [[Ionas Ambăru]]<br />[[Fioriã Adrianu]]
| powierzchnia = 238 931
| woda = 2
| rok = 2008
| populacja = 30 160 487
| gęstość = 126
| waluta = [[sestercja romańska|sestercja]] = 100 [[cent romański|centów]]
| kod = RST
| hymn = [[Pătriala nostra]]
| ISO = RM
| etnonim polski = Romańczyk, Romanka, Romańczycy
| etnonim lokalny = rumã, rumană, rumani
}}
'''Romania''' ([[romański|rom.]] ''Rumania''), urzędowo '''Republika Romańska''' (''Republica Rumană''), to kraj położony w południowo-wschodniej części [[Jaruzja|Jaruzji]], na wybrzeżu [[Zatoka Świętego Jerzego|Zatoki Świętego Jerzego]]. Stolicą jest [[Feryczereszt]] (''Fericereşti''), mający 2 577 439 mieszkańców. Inne ważne miasta to [[Waradyn]] (''Oradiu'', 1 112 493), [[Cybin]] (''Cibiu'', 613 436), [[Klaudiopol]] (''Claudiopor'', 578 423), [[Forteca (miasto)|Forteca]] (''Fortăreţa'', 550 430) i [[Perendawa]] (''Perendăva'', 502 104). Kraj dzieli się na dwanaście regionów, 46 departamentów i 2 012 gmin. Graniczy z [[Namsza|Namszą]] na północy, [[Zagórze]]m na wschodzie, [[Bursztynowe Wybrzeże|Bursztynowym Wybrzeżem]] i [[Weneda|wenedzką]] enklawą [[Svaiteie Jure]] na południowym wschodzie, [[Imperia|Imperią]] na południu i [[Galia|Galią]] na południowym zachodzie.

Romania powstała w wyniku ekspansji ludów [[Rzem|neorzemskich]], będąc jednym z pierwszych zorganizowanych państw kontynentu. W przeciwieństwie do innych potomków Rzemian, Romańczycy zdecydowali się zachować przyjazne relacje ze Słowianami i ostatecznie przyjęli prawosławie jako najważniejszą religię w państwie. Jednak wpływy słowiańskie nie pojawiły się w języku, w którym zapożyczenia z tej grupy stanowią tylko około 2% całej leksyki. Obecnie Romania stara się pokojowo współistnieć ze wszystkimi sąsiadami i próbuje zacieśniać współpracę z państwami [[Panslawia|Panslawii]].

Romania jest jednym z krajów założycielskich [[Pakt Rzemski|Paktu Rzemskiego]].

==Etymologia==
Słowo "Rumania", będące romańskim odpowiednikiem polskiej nazwy ''Romania'', ma bezpośredni związek z nazwą [[Cesarstwo Rzemskie|Cesarstwa Rzemskiego]], państwa od którego się wywodzi. W istocie jest to zniekształcona forma nazwy "Remania", używanej w języku łacińskim dla krótszego nazywania państwa [[Rzem]]ian. Pierwsza wzmianka pochodzi z [[VIII wiek]]u, niemal bezpośrednio po ostatecznym upadku Imperium, z napisu znalezionego na murze w [[Klaudiopol]]u: "Clavdieopolis citas Roemānie". Uwagę zwraca ilość zniekształconych form - ''Clavdieopolis'' zamiast grekołacińskiego ''Claudiopolis'' (Klaudiopol), ''citas'' zamiast ''civitas'' (miasto) i ''Roemānie'' zamiast ''Remanie'' (Remanii, dopełniacz). ''Roemānia'' przekształciła się w ''Roumania'' w [[XI wiek]]u. Datuje się pojawienie współczesnej formy ''Rumania'' na początek [[XVI wiek|wieku XVI]].

Warto zauważyć, że forma ''Roumania'' pojawia się w pierwszym zdaniu napisanym w [[romański|języku romańskim]], znalezionym w [[Królewska Kronika Romańska|Królewskiej Kronice Romańskiej]] &mdash; ''Roumania esthae ilhu paggisu desthendanthu de ilhu Imperiu illhe Rema'' (''Romania jest państwem-spadkobiercą Cesarstwa Rzemskiego'').

{{Romania - nazwy}}

==Historia==
{{główny artykuł|historia Romanii}}
===Starożytność===
{{główny artykuł|Cesarstwo Rzemskie}}
Chociaż ludzie zasiedlili tereny współczesnej Romanii dość szybko, bo już w późnym neolicie, na podstawie wykopalisk archeologicznych można stwierdzić, że pierwszym ludem, który zagrzał tu miejsce na dłużej, byli [[Wałachowie]] (od ich miana pochodzi nazwa romańskiego regionu ''Vărăgia'' &mdash; [[Wołocha]], a także nazwa Romanii w niektórych językach, np. [[język rodzki|rodz.]] ''Völškina''). Doskonale zachowana wałaska osada, najpewniej stolica, o czym świadczą rozmaite złote i srebrne ozdoby, odnajdywane w ruinach dużych obiektów, znajduje się w departamencie [[Sanyu e Mărizia]], w Wołoszy, niedaleko miasta [[Sîmpţiu]]. Niestety, w wałaskich kronikach brakuje dat, a język tego ludu nie został jeszcze dokładnie poznany, dlatego nie sposób jest ustalić chronologii władców czy nawet dynastii. Wałachowie zasiedlili dzisiejszą wschodnią Romanię w [[V wiek p.n.e.|V wieku]] p.n.e.

W [[III wiek p.n.e.|III wiek]]u p.n.e. ziemie zajmowane przez Wałachów zostały zajęte przez [[Rzemianie|Rzemian]]. Jak podają rzemskie kroniki, większość autochtonicznej ludności została wymordowana, a resztę poddano remanizacji. W [[256 p.n.e.]] w ramach [[Imperium Rzemskie]]go powstała prowincja [[Transsilvania]], której stolicą został [[Leopol]] (łac. ''Leopolis'', rom. ''Leupor''). Granice regionu pokrywały się z granicami wschodniej Romanii &ndash; obecne regiony: [[Mołdowia]], [[Bungecja]] i [[Krzesztania]] zostały podbite znacznie później i utworzyły prowincję [[Transsilvania Occidentala]], której stolicą został [[Klaudiopol]] (''Claudiopolis'', ''Claudiopor''). Rzemska władza w regionie sprawowana była silną ręką. W [[75]] namiestnikiem został [[Constantinus Septentrius Specto]]. Wsławił się założeniem dwudziestu ośmiu miast, m.in. obecnej stolicy Romanii, [[Feryczereszt]]u &ndash; wszyskie istnieją do dzisiaj. Namiestnik, zdaniem ówczesnego cesarza [[Maximus XII|Maximusa XII]], prowadził jednak "zbyt niezależną politykę" - w istocie, planował wyruszyć z częścią stacjonujących w prowincji wojsk na północ, za [[Ściany (pasmo górskie w Jaruzji)|Ściany]] i obsadzić przełęcze garnizonami. W [[102]] został zamordowany we własnym łóżku przez nieznanych sprawców. Po śmierci Maximusa, miasto nazwane jego imieniem &ndash; ''Maximonium'' &ndash; przemianowano na ''Constantina'' (nazwa ta przetrwała [[Konstancja|do dzisiaj]]).

W [[212]] utworzono katolickie biskupstwo w [[Gherulaţa|Iarulatium]], a [[220|osiem lat później]] w [[Janina (miasto w Romanii)|Iannina]]. Chrystianizacja ziem romańskich przebiegała powoli, acz sukcesywnie.

Jak się okazało, obsadzenie przełęczy było bardzo potrzebne &ndash; już od [[IV wiek]]u północne granice Cesarstwa były nękane przez [[Słowianie (Jaruzja)|Słowian]], co przyczyniło się do powolnego odwrotu legionów z prowincji. Gdy cesarz [[Justynian II]] ogłosił w [[766]] powstanie [[Wolne Miasto Rzem|Wolnego Miasta Rzemu]], pozostała w Romanii arystokracja obsadziła tereny Transsilvanii swoimi prywatnymi armiami. Na mocy [[akt cybiński|aktu cybińskiego]] w [[789]] roku ogłosili powstanie wolnego państwa &mdash; [[Królestwo Romanii|Królestwa Romanii]]. Stolicą królestwa zostało miasto [[Pacea|Pax Remana]]. Pierwszym królem był [[Iacobus I]], od którego nazwę wzięła dynastia [[Jakubianie|Jakubianów]], nazywanej także przez Słowian ''Jakubowiczami''.

===Średniowiecze===
{{główny artykuł|ziemie romańskie w średniowieczu}}
Państwo Jakubianów, chociaż słabe, skutecznie broniło się przed naporem Słowian. Nie można tego powiedzieć o zachodniej części kraju &ndash; [[Słowianie]] przejęli kontrolę nad [[Transsilvania Occidentala|zachodnią Transsilvanią]]. Iannina została doszczętnie spalona, a biskup najpierw wykastrowany, a potem wygnany. Jedynym ośrodkiem promieniowania rzemskiej kultury został [[Waradyn]]. Wokół niego, w okolicach roku [[912]] powstało [[Hospodarstwo Maruszy]], które było rządzone przez wymieszanych ze Słowianami Rzemian. Maruszańscy władcy często wiązali się dynastycznie z sąsiednimi państwami słowiańskimi, powszechny był także hołd lenny.

W Romanii natomiast starano się kultywować rzemskie tradycje, jednak było to dość utrudnione, biorąc pod uwagę niemal całkowicie zerwany kontakt ze stolicą dawnego imperium, a także ciągłe wędrówki ludów, które odbiły się w pewnym stopniu na języku, który stopniowo oddalał się od łacińskich korzeni. Ostatni Jakubian, [[Hadrian I]] (''Hadriean I''), był też pierwszym, który znacznie wpłynął na współczesną kulturę Romanii. Nie podjął żadnej próby odnowienia bliższych stosunków z Rzemem, w [[967]] przechrzcił się na prawosławie i utworzył arcybiskupstwo w [[Perendawa|Perendawie]] oraz cztery biskupstwa: w Feryczereszcie, Cybinie, [[Potăza|Potăzie]] i [[Konstancja|Konstancji]]. Katolickie biskupstwo w [[Gherulaţa|Gherulacie]] nie zostało jednak zniesione, mimo że pozostało przy nim niewielu wiernych.

Obie części współczesnego państwa, podobnie jak znaczna część Jaruzji, zostały dotknięte w [[1087]] roku epidemią dżumy, za którą niemal natychmiast nastąpiła epidemia zapalenia płuc ([[1092]]). Populacja Królestwa Romanii zmalała o około 60%, populacja Hospodarstwa Maruszy o 42%, a populacja pozostałych, zdominowanych przez Słowian regionów &ndash; o około 75%. 

Królestwo Remanii, wbrew pozorom, w miarę szybko podniosło się po gospodarczych stratach, za sprawą ściągania osadników z [[Bursztynowe Wybrzeże|Bursztynowego Wybrzeża]]. W [[1103]] roku król [[Rafał I Jutrzenka|Rafał I]] założył w [[Cezargusta|Cezarguście]] pierwszy w kraju [[Uniwersytet Aurorański|uniwersytet]], który działa do dziś. Rafał I otrzymał pośmiertnie przydomek "Jutrzenka" (''Aurora''), gdyż, jak piszą kronikarze, "przybył do Romanii w nocy i oddał jej Słońce". Ojcowskie dążenia do wewnętrznego wzmocnienia kraju kontynuował jego syn, który zaczął uzależniać od królestwa słabe romańskie i słowiańskie księstwa Bursztynowego Wybrzeża, Zagórza i rejonów położonych na południe od Feryczeresztu.

W [[1142]] roku powstało [[Hospodarstwo Mołdowii]]. Siedzibą hospodarstwa zostało miasto [[Şpiritel Sã|Święty Duch]], zbudowane na gruzach rzemskiego Diocletianum. Kraj był zdominowany przez wywodzące się z [[Namsza|Namszy]] elity słowiańskie, a ludność remańska traktowana była na początku jak intruzi, których należałoby usunąć. Dopiero po dwudziestu latach panowania pierwszego hospodara, [[Krzysztof z Namszy|Krzysztofa z Namszy]], zabiegi mające na celu wysiedlenie romańczyków ustały. Nie oznacza to jednak, że polepszyła się sytuacja chłopstwa, które aż do uwłaszczenia w [[XIX wiek]]u traktowane było jako tania siła robocza.

W [[1157]] roku powstało słowiańskie [[Księstwo Buniewcy]] ([[buniewski|bun.]] ''Knážestvo za Buněvsko''). Opanowało ono sporą część współczesnego regionu [[Buniewca|Buniewcy]], terytorium na zachód i południe od niej, część współczesnego [[Zagórze|Zagórza]], a także uzależniło od siebie oba romańskie hospodarstwa. Panująca w nim rodzina bojarów, [[Jerzykowicze]] (''Jířikovičove''), mimo otwartej wrogości wobec przejawów rzemskiej kultury, za swoją siedzibę obrała [[Klaudiopol]], zmieniając jego nazwę na ''Janov'' (nazwa ta przeniknęła do wielu innych języków słowiańskich i funkcjonuje w nich jako egzonim).

[[XIII wiek]] na ziemiach romańskich upłynął pod znakiem wojny. Królestwo Romanii w latach [[1221]]-[[1245]] zaangażowane było w [[wielka wojna wschodnia|wielką wojnę wschodnią]], walcząc przeciwko [[Imperia|Imperii]]. Hospodarstwa walczyły między sobą, aby zdobyć środki na spłatę haraczu swoim słowiańskim seniorom, a Buniewca prowokowała graniczne incydenty ze wszystkimi swoimi sąsiadami. W [[1261]] roku [[Přumysláv II Jerzykowicz]] koronował się w Klaudiopolu na króla i wypowiedział Romanii wojnę. Wyniszczający konflikt zakończył się dopiero w [[1281]] roku [[pokój w Malace, 1281|pokojem w Malace]]. Romania zmuszona była oddać Słowianom cały obszar znajdujący się w widłach [[Maryza|Maryzy]] i [[Sangia|Sangii]], a także przez dwa lata spłacać kontrybucję. Już w [[1282]] roku Romańczycy zaprzestali spłacać trybut, a król [[Egidiusz Rozjemca|Egidiusz]] wypowiedział Buniewcy kolejną wojnę, tym razem zakończoną bezprecedensowym zwycięstwem Romanii. Ostateczny akt pokojowy został spisany w [[Leopol]]u w [[1306]] roku. Słowianie musieli oddać zagarnięte dwadzieścia pięć lat temu ziemie, a sama granica przesunęła się jeszcze dalej na wschód. Dodatkowo, Marusza i Mołdowia stały się zależne od królów romańskich. Traktat pozwolił jednak zachować Jerzykowiczom tytuł królewski.

===Czasy nowożytne===
{{główny artykuł|Romania w czasach nowożytnych}}
[[Image:Romania max.png|250px|thumb|Maksymalny zasięg granic Romanii]]
Długotrwały okres zależności od Romanii spowodował poprawę warunków ludności w Mołdowii, co bardzo nie spodobało się lokalnym władykom. [[11 marca]] [[1486]] roku, korzystając z braku hospodara, wypowiedzieli oni posłuszeństwo królowi [[Rafał II Zjednoczyciel|Rafałowi II]]. Pierwszą reakcją nie były jednak działania militarne, ale deklaracja hospodara Maruszy, [[Antoni Waradyński|Antoniego Waradyńskiego]], o "wieczystym oddaniu i wsparciu". Romańskie wojska przekroczyły granicę z Mołdowią z dwóch stron: od południa i od północnego wschodu. [[18 czerwca]] [[1486]] miała miejsce [[pierwsza bitwa pod Alepsandrią]], zakończona zwycięstwem wojsk mołdowiańskich. Zaraz po tym wydarzeniu wojska Buniewcy wkroczyły do Maruszy, jednak zostały pokonane w [[bitwa pod Rămizą|bitwie pod Rămizą]] [[1 sierpnia]]. Antoni Waradyński ogłosił inkorporację Maruszy do Romanii, wg kronikarzy osobiście zdał hospodarskie insygnia Rafałowi II. W odpowiedzi bojarzy mołdowiańscy złożyli hołd lenny Buniewcy. Wojska buniewskie starły się z romańskimi [[18 grudnia]] [[1486]] w [[druga bitwa pod Alepsandrią|drugiej bitwie pod Alepsandrią]]. Romańczycy wygrali. Chociaż bitwa sama w sobie nie miała większego znaczenia, druzgocące zwycięstwo podniosło morale społeczeństwa i spowodowała zamęt w Buniewcy, gdzie doszło do powstania chłopskiego. Osaczony w Klaudiopolu król [[Bolečáj II]] poddał się, ale został zabity przez jego własną żonę, [[Přesláva Chmělová|Přeslávę]]. Ta zbiegła z zamku i zebrała niedobitki buniewskich wojsk, dążąc do starcia z siłami romańskimi. Zginęła w [[bitwa pod Bragą|bitwie pod Bragą]] [[14 lutego]] [[1487]], a ostatnie wojska rozpierzchły się po okolicznych lasach. [[Rafał II Zjednoczyciel|Rafał II]] koronował się [[1 marca]] [[1487]] w Klaudiopolu na [[Cesarstwo Romanii|cesarza]], rozpoczynając nowy okres w historii kraju. Potomni nadali mu przydomek "Zjednoczyciel" (''Cuînptător'').

Kolejnym etapem romańskiej ekspansji było Bursztynowe Wybrzeże. W [[1491]] roku wojska cesarskie wkroczyły do [[Scytia|Scytii]] i przejęły kontrolę nad księstwem. Następnie wojnę wypowiedziano [[Imperia|Imperii]]. W [[1494]] roku, podczas kampanii wojennej, Rafał Zjednoczyciel zmarł na gruźlicę. Jego następca, [[Jonasz I Rozjemca|Jonasz, zwany Rozjemcą]] (''Împacent''), był dużo bardziej skłonny do negocjacji pokojowych. [[pokój w Trepczy|Pokój]] został zawarty w [[Trepcza|Trepczy]] [[27 listopada]] [[1495]]. Romania pozyskała znaczne obszary na południu, sięgając [[Morze Leukoskie|Morza Leukoskiego]] i zdobywając granicę z Rzemem.

Czasy Jonasza Rozjemcy często nazywa się złotym wiekiem Romanii. W okresie swojego pięćdziesięcioletniego panowania, cesarz zyskał opinię władcy łagodnego, ale stanowczego. Wspierał krajowy handel prowadząc politykę merkantylistyczną, unowocześnił flotę i armię, rozbudowywał miasta. Od podstaw zbudował [[Feryczereszt]], który ustanowił stolicą [[23 maja]] [[1510]]. Wspierał rozwój kultury, założył trzy uniwersytety i [[Akademia Romańska|Akademię Romańską]], która po dziś dzień zajmuje się standaryzacją [[romański|języka romańskiego]]. 

Romania osiągnęła swój maksymalny zasięg terytorialny uczestnicząc w [[rozbiory Namszy|rozbiorach Namszy]] w [[1669]] i [[1699]]. W jej granicach znalazła się południowa część kraju. Niemniej jednak, uczestnictwo w rozbiorach spowodowało niechęć władców [[Selewia|Selewii]], a także podburzyło słowiańską ludność kraju. W [[1742]] roku przez kraj przetoczyła się seria rewolt, w wyniku których niepodległość odzyskała [[Scytia]], a południowe ziemie zostały oddane pod [[zastaw rzemski|protektorat]] Wolnemu Miastu Rzem, a potem zwrócone dawnym właścicielom. Cesarz został obalony, a na tronie zasiadł "król z Ludu", [[Alepsander I Król z Ludu|Alepsander I]].

Nowe Królestwo Romanii straciło dużo ziem i prestiżu, jego obszar zmniejszył się o blisko połowę &ndash; przy koronie zostały tylko ziemie właściwej Romanii, tereny zdobyte podczas rozbiorów Namszy i niewielki fragment Scytii, tzw. [[Zaistrze]]. "Król z Ludu" nie cieszył się popularnością ani wśród mieszkańców kraju, ani na arenie międzynarodowej. W [[1780]] roku abdykował, oddając władzę pochodzącej z Rzemu dynastii Burbonów. Pierwszym królem został Ludwik Burboński. Postawił on na poprawę sytuacji ludu. W [[1804]] wprowadził [[uwłaszczenie w Romanii|ustawę uwłaszczeniową]], likwidując system feudalny. Doprowadził do unowocześnienia istniejących portów &ndash; w [[Konstancja|Konstancji]], [[Augusta|Auguście]] i [[Martwe Wody|Martwych Wodach]], a także do wybudowania nowych &ndash; w [[Merita|Mericie]], [[Mînoriza|Mînorizie]] i [[Święty Jerzy|Świętym Jerzym]].

Chociaż Romania nie była państwem kolonizującym, król [[Jonasz II Piękny|Jonasz II]], na mocy małżeństwa z [[Natalija Mihailova-Burbon|Nataliją Mihailovą]], pozyskał zamorskie posiadłości pod bezpośrednim zarządem króla w [[Indie (Jaruzja)|Indiach]], tzw. [[India Romańska|Indię Romańską]] (''Înzia Rumană''). Region był podzielony na tzw. kapitanie pod bezpośrednim zarządem przemysłowych potentatów. Głównym miastem był [[Widziajpur]] (''Vigiaipure''). India ogłosiła niepodległość w [[1929]].

Kryzys, który dotknął niemal całą wschodnią Jaruzję, doprowadził do znacznego zadłużenia kraju w bankach [[Gardna|gardneńskich]] i wpłynął na pozytywne rozpatrzenie [[Weneda|wenedzkiej]] propozycji dotyczącej sprzedaży Zaistrza wraz z portem w Świętym Jerzym w [[1866]] roku. 

Druga połowa [[XIX wiek]]u to okres rozwoju kulturalnego i wzmożonej industrializacji. W [[1841]] roku pierwsza linia kolejowa połączyła Feryczereszt z [[Durostor]]em. Wzrosło znaczenie takich ośrodków miejskich, jak [[Alepsandria]], [[Braga]], [[Forteca (miasto)|Forteca]] czy [[Recjum]]. Rozpoczęto intensywną eksploatację złóż węgla kamiennego i srebra w [[Ściany|Ścianach]], a także zwiększono wydobycie soli w [[Muntenia|Muntenii]]. Wydarzenia te połączyły się z przyznaniem częściowej samorządności niektórym regionom &ndash; w tym także ziemiom zagarniętym w wyniku rozbiorów Namszy.

===Rewolucja marcowa i jej skutki===
{{główny artykuł|Statel Nou}}
[[14 marca]] [[1911]] roku wybuchła w Romanii rewolucja ludowa, wymierzona w monarchię. Rozpoczęła się wydaniem w [[Ioneşti]] [[Manifest Ludowy|Manifestu Ludowego]] (''Manifăstala Poporară''). Po manifeście, przez kraj przetoczyła się fala rozruchów (główne ośrodki: [[Perendava]] &mdash; [[21 marca]], [[Konstancja]] &mdash; [[22 marca]], [[Feryczereszt]] &mdash; [[24 marca]], [[Czusiewice]] &mdash; [[25 marca]], [[Waradyn]] &mdash; [[27 marca]], [[Micăieşti]] &mdash; [[28 marca]], [[Miritopol]] &mdash; [[30 marca]], [[Remureţiu]] &mdash; [[30 marca]], [[Rawa]] &mdash; [[31 marca]]). Część regionów: [[Pătrilater]], [[Buniewca]], [[Bunat]], ominęły początkowe etapy rewolty. Kraj podzielił się na zwolenników króla &mdash; przede wszystkim arystokracja i bogatsi chłopi, i zwolenników rewolucjonistów pod przywództwem [[Fernã Puru]]. Król [[Alepsander II z Romanii|Alepsander II]] został stracony [[16 czerwca]], a Puru ogłosił się dyktatorem.

Ideologia Fernã Puru &ndash; [[Statel Nou]] (rom. ''Nowe Państwo'') &ndash; bliska była [[faszyzm]]owi, ale brakowało w niej ekspansjonizmu. Puru nie chciał dokonywać rewizji granic. Nie stosował też tak często rozwiązań siłowych, jeśli wiedział, że możliwe jest osiągnięcie satysfakcjonujących rezultatów bardziej konwencjonalnymi metodami. Ograniczył jednak autonomię regionów i rozpoczął stopniową [[romanizacja w okresie Statel Nou|romanizację]] ziem dawnej Namszy. Zawarł serię porozumień ze [[Swealand]]em, a także z odległym [[Spalsko|Spalskiem]], w którym tradycja kontaktów z Romanią sięga jeszcze wcześniejszych czasów. 

[[16 grudnia]] [[1927]] miał miejsce [[zamach na Fernã Puru|zamach]] na życie dyktatora. Fernã Puru został postrzelony w serce, jednak uratowano go. Niemniej, osłabiony, zrzekł się władzy. Tytuł ''cuducătora'' przejął [[18 stycznia]] [[1929]] [[Ghecub Gianzisu]], który postanowił stworzyć w kraju pozory demokracji, urządzając wybory do parlamentu, w których, pg oficjalnych danych, frekwencja wyniosła 99,3% (co było niemożliwe, chociażby dlatego, że punkty do głosowania urządzone były tylko w stolicach regionów), a 100% mandatów zarówno w Zgromadzeniu Narodowym, jak i w Senacie, przypadło [[Romańska Partia Faszystowska|Romańskiej Partii Faszystowskiej]] (''Părţidel Faşist Rumã'', ''PFR'').

===Wielka Wojna===
[[Image:Feryczereszt - mobilizacja.png|250px|thumb|Pomobilizacyjna parada wojsk przed [[Łuk Triumfalny|Łukiem Triumfalnym]] w Feryczereszcie.]]
[[Image:Rafał IV.jpg|250px|thumb|Król [[Rafał IV z Romanii|Rafał IV]].]]
{{główny artykuł|Romania podczas Wielkiej Wojny}}
W [[1935]] roku Romania dołączyła do [[Wielka Wojna|Wielkiej Wojny]] po stronie [[Spalsko|Spalska]]. Siły romańskie najpierw wkroczyły do sympatyzującego z [[Wiatka|Wiatką]] [[Zagórze|Zagórza]] i w niecałe trzy tygonie przejęły kontrolę nad całym państwem, niemal doszczętnie niszcząc [[Wielki Targ]]. Gianzisu zarządził zwiększenie armi, zadłużając kraj w [[Gardna|Gardnie]] i [[Euskadia|Euskadii]]. Znacznie rozbudowana armia wkroczyła od północnego wschodu do [[Wiatka|Wiatki]] [[18 października]] [[1936]], jednak poza kilkoma mniejszymi zwycięstwami nie odniosła większych sukcesów. Dużo bardziej znaczące były zwycięstwa floty: zwycięstwo nad flotą rzemską 14 lutego i kolejne 19 lipca 1936 i długotrwała blokada portów [[Kolaszyn|kolaszyńskich]].

[[13 października]] [[1937]] roku, dokładnie w dzień swoich 48. urodzin, Ghecub Gianzisu i jego najważniejsi poplecznicy zginęli podczas narady w [[Casa Poporelui]], gdy mieszkańcy [[Feryczereszt]]u najpierw podpalili, a potem wysadzili budynek w powietrze. Wydarzenie, nazwane przez prasę "[[mała rewolucja feryczereszteńska|małą rewolucją]]", było zaplanowane przez [[Rafał IV z Romanii|Rafała Burbońskiego]], wnuka Alepsandra II. Utrzymywał on kontakty z [[Alianci podczas Wielkiej Wojny|aliantami]]. Został koronowany na króla przez przedstawicieli ludu [[12 listopada]] [[1937]], a pierwsze, co zrobił, to zarządził zmianę stron &ndash; Romania stała się częścią sojuszu aliantów. Nie wszyscy Romańczycy się z tym pogodzili &ndash; znany jest przykład [[Cerîna Chiarînţu|Cerîny Chiarînţu]], wysoko postawionej członkini romańskich służb specjalnych, która od [[1937]] roku działała jako podwójny agent, opłacany zarówno przez ojczyznę, jak i przez [[Spalsko]].

Po stronie aliantów, udział Romanii w wojnie ograniczony był do działań na terenie [[Swealand]]u. Blokada kolaszyńskich portów dobiegła końca [[1 lutego]] [[1938]], a armia lądowa została przerzucona z [[Zagórze|Zagórza]] i [[Wiatka|Wiatki]] do [[Selewia|Selewii]] i [[Rodzka|Rodzki]] (część oddziałów pozostała w Zagórzu, aby pomóc w naprawianiu wcześniej dokonanych zniszczeń). W [[1941]] oddano północną część kraju całkowicie pod zarząd [[Namszanie|Namszan]], a w [[1942]] Parlament zgodził się na niepodległość [[Namsza|Namszy]]. Rokowania pokojowe w [[1943]] roku potwierdziły namszańską niepodległość. Z tytułu znajdowania się po stronie zwycięzców, Romanię ominęła spłata kontrybucji.
<nowiki>Wstaw tu tekst niesformatowany</nowiki>

===Romania po Wielkiej Wojnie===
{{główny artykuł|Romania po Wielkiej Wojnie}}
Rafał IV podjął po zakończeniu Wielkiej Wojny próby demokratyzacji państwa po długim okresie absolutyzmu i dyktatury. Wprowadził zmiany w konstytucji, ograniczające władzę królewską, a poszerzające &ndash; parlamentarną i samorządową, całkowicie uniezależnił sądownictwo, wprowadził równouprawnienie płci, określenie "prawowici Romańczycy" zamienił określeniem "obywatele Romanii". Jego reformy zwieńczyła rezygnacja z władzy królewskiej i ogłoszenie powstania Republiki Romańskiej w [[1952]]. Rodzina królewska nadal cieszy się w Romanii ogromnym szacunkiem.

Pierwszy demokratyczny rząd [[Adriean Năstaru|Adieana Năstaru]] podjął się trudnego zadania naprawy gospodarki i modernizacji kraju. Wybudowano i odnowiono wiele kilometrów dróg, autostrad i kolei, oczyszczono kanały wodne, aby zwiększyć znaczenie żeglugi śródlądowej. Rozbudowano port w [[Konstancja|Konstancji]]. Przeprowadzono reformę walutową, wycofując z użycia banknoty pamiętające czasy "Nowego Państwa" i zrównując wartość sestercji z [[aurus rzemski|rzemskim aurusem]]. 

Obecnie Romania stara się utrzymywać pozytywne relacje ze wszystkimi sąsiadami i odleglejszymi państwami. Ubiega się o status obserwatora w [[Panslawia|Panslawii]], a także ściśle współpracuje z innymi państwami, które swoimi korzeniami sięgają Cesarstwa Rzemskiego. Kolejne reformy socjalne, ekonomiczne i administracyjne podnoszą standard życia w kraju.

==Rząd i polityka==
{{główny artykuł|ustrój Romanii}}
[[Image:Feryczereszt - parlament.jpg|250px|thumb|[[Pałac Parlamentu w Feryczereszcie|Pałac Parlamentu]] &ndash; siedziba Zgromadzenia Narodowego i Senatu Romanii.]]
Romania jest demokratyczną republiką parlamentarną o systemie wielopartyjnym. Władza wykonawcza spoczywa w rękach [[Rada Ministrów w Romanii|Rady Ministrów]] (''Cuşiriul Ministrilor''), kierowanej przez Premiera (''Primăr'', zwyczajowo nazywany "pierwszym ministrem"). Obecnie Premierem jest [[Fioriã Adrianu]]. Władza ustawodawcza to domena [[Parlament Romanii|Parlamentu]], złożonego z dwóch izb: niższe [[Zgromadzenie Narodowe w Romanii|Zgromadzenie Narodowe]] (''Adunaţiune Naţiunară'') i wyższy [[Senat]] (''Senăt''). Władza sądownicza jest od nich obu niezależna. Romania stała się demokratyczną republiką [[23 maja]] [[1952]], po zniesieniu monarchii. Aktualnie obowiązująca [[Ustawa Zasadnicza Republiki Romańskiej|konstytucja]], z wniesionymi do niej poprawkami, funkcjonuje nieprzerwanie od [[1 czerwca]] [[1969]].

[[Prezydenci Romanii|Prezydent Republiki Romańskiej]] jest wybierany w [[wybory w Romanii|powszechnych wyborach]] na sześcioletnią kadencję. Od [[2008]] roku, funkcję tę sprawuje [[Ionas Ambăru]]. Będąc głową państwa, Prezydent Republiki reprezentuje jedność narodu i ma wiele obowiązków, wcześniej wypełnianych przez [[lista władców Romanii|Króla Romanii]]. Prezydent jest łącznikiem między trzema gałęziami władzy. Nominuje Premiera, który później proponuje przed Parlamentem innych ministrów, a także jest naczelnym dowódcą [[Romańskie Siły Zbrojne|Romańskich Sił Zbrojnych]]. Nie może jednak odwołać rządu bez poznania zdania ludu w referendum. 

Obywatele Romanii wybierają poprzez powszechne wybory deputowanych zarówno do Sejmu, jak i Zgromadzenia Narodowego. Zgromadzenie ma więcej członków, niż Senat &ndash; odpowiednio 300 i 30. Dla potrzeb wyborczych, kraj jest podzielony na 30 [[komitaty wyborcze w Romanii|komitatów wyborczych]]. Kadencja Parlamentu trwa pięć lat i może być zarówno skrócona, jak i przedłużona przez Prezydenta. Nie można być deputowanym przez więcej, niż trzy kadencje. W romańskim Parlamencie reprezentowane są trzy duże grupy etniczne, zamieszkujące tej kraj: [[Namszanie]] z [[Mołdowia|Mołdowii]], [[Gegenowie]] z [[Buniewca|Buniewcy]] i [[Grecy]] z [[Alutenia|Alutenii]] wybierają w swoich okręgach wyborczych jednego deputowanego mniejszości.

===Podział administracyjny=== 
{{główny artykuł|podział administracyjny Romanii}}
Stolicą Romanii jest [[Feryczereszt]], mający specjalny statut w krajowej administracji. Terytorium Romanii dzieli się na dwanaście [[regiony Romanii|regionów]] (''regiuni''): [[Alutenia]], [[Bunat]], [[Buniewca]], [[Deudacja]], [[Ferycja]], [[Kresztania]], [[Mołdowia]], [[Muntenia]], [[Pătrilater]], [[Stara Romania]], [[Trasyrwania]] i [[Wołocha]]. Poza Ferycją, wszystkie regiony dzielą się na [[departamenty Romanii|departamenty]] (''departamenti''), których łącznie w całym kraju jest 74. Jedenaście departamentul ma charakter typowo miejski i obejmuje obszary otaczające stolice poszczególnych regionów &ndash; [[Alepsandria]], [[Cezargusta]], [[Cybin]], [[Forteca (miasto)|Forteca]], [[Klaudiopol]], [[Martwe Wody]], [[Perendawa]], [[Potăza]], [[Rzecjum]], [[Sărine]] i [[Waradyn]]. Ferycja &ndash; region otaczający stolicę &ndash; dzieli się na osiem [[prefektury Ferycji|prefektur]] (''prăfăpture'').

Regiony noszą nazwy historyczne, jedynym wyjątkiem jest [[Rumania Antică]]. Miano to pochodzi nie od dawnej nazwy, ale związane jest z historycznym sensem obszaru, który obejmuje. Nazwy departamentów wiążą się z nazwami geograficznymi, zazwyczaj z rzekami i jeziorami. Nazwy prefektur pochodzą od nazw dzielnic Feryczeresztu.

Jednostką administracyjną najniższego stopnia są [[gminy Romanii|gminy]] (''comune''). Romania składa się z 2 012 gmin. Istnieją trzy rodzaje gmin: gmina wiejska (''comuna rurară''), której stolicą jest wieś, gmina miejsko-wiejska (''comuna rurbană''), która ma charakter wiejski, ale jej stolicą jest miasto, oraz gmina miejska (''comuna urbană''), która obejmuje terytorium miasta. 

{| class="wikitable" width=100%
! width=20% | Region
! width=20% | Stolica
! width=20% | Liczba mieszkańców
! width=20% | Powierzchnia (km²)
! width=20% | Departamenty składowe
|-
| [[Alutenia]]
| [[Martwe Wody]]<br />''Apele Morte''
| 1 405 403
| 18 258,46
| [[Aporonia]]<br />[[Crambia]]<br />[[Crambia e Sanyu]]<br />[[Lămpăra]]<br />[[Martwe Wody]]<br />[[Murufătiara]]<br />[[Sanyu]]<br />[[Ureche]]
|-
| [[Bunat]]
| [[Rzecjum]]<br />''Reţiu''
| 1 597 227
| 22 496,46
| [[Arpitani]]<br />[[Făguşta]]<br />[[Făşoane]]<br />[[Ghimb]]<br />[[Rzecjum]]<br />[[Ţintala]]<br />[[Volunteri]]
|-
| [[Buniewca]]<br />''Bungeţia''
| [[Klaudiopol]]<br />''Claudiopor''
| 2 454 097
| 38 515,61
| [[Anătur]]<br />[[Chiara]]<br />[[Curanziu]]<br />[[Klaudiopol]]<br />[[Mărizia e Chiara]]<br />[[Punta Altă]]<br />[[Punta Basă]]
|-
| [[Deudacja]]<br />''Deudaţia''
| [[Potăza]]
| 2 667 430
| 11 644,39
| [[Pătrucetate-Şăptîntriu]]<br />[[Peretie]]<br />[[Potăza]]<br />[[Santi]]<br />[[Zămura]]
|-
| [[Ferycja]]<br />''Fericia''
| [[Feryczereszt]]<br />''Fericereşti''
| 5 002 300
| 5 691,88
| &mdash;
|-
| [[Kresztania]]<br />''Creştania''
| [[Waradyn]]<br />''Oradiu''
| 1 799 039
| 41 677,78
| [[Fiora]]<br />[[Ghemăna]]<br />[[Ghenina]]<br />[[Lyuria]]<br />[[Măruşa]]<br />[[Waradyn]]
|- 
| [[Mołdowia]]<br />''Muidăvia''
| [[Alepsandria]]
| 1 360 300
| 19 992,67
| [[Alepsandria]]<br />[[Chindia]]<br />[[Daria]]<br />[[Lyurda]]<br />[[Ziupleţiã]]
|-
| [[Muntenia]]
| [[Sărine]]
| 1 306 400
| 16 002,46
| [[Arbabeta]]<br />[[Pînzia]]<br />[[Remura]]<br />[[Sărine]]<br />[[Prăslăva]]<br />[[Rînd]]
|-
| [[Pătrilater]]
| [[Forteca (miasto)|Forteca]]<br />''Fortăreţa''
| 2 102 496
| 10 003,62
| [[Antegune]]<br />[[Forteca (miasto)|Forteca]]<br />[[Rambia]]<br />[[Zaporia]]
|-
| [[Stara Romania]]
| [[Cezargusta]]<br />''Cezărguştia''
| 3 760 499
| 13 300,40
| [[Cămira]]<br />[[Cezargustia]]<br />[[Libia (Romania)|Libia]]<br />[[Mărizia]]<br />[[Pătrucetate-Măriziu]]<br />[[Sanyu-Antică]]<br />[[Spirie]]<br />[[Zure]]
|-
| [[Trasyrwania]]<br />''Trăsirvania''
| [[Cybin]]<br />''Cibiu''
| 3 894 300
| 42 396,39
| [[Ciara]]<br />[[Cybin]]<br />[[Gheruleni]]<br />[[Leunia]]<br />[[Miriti]]<br />[[Poronia]]<br />[[Prăglomera]]<br />[[Sanyu e Lyuriu]]<br />[[Sighiu]]<br />[[Trepţe]]<br />[[Zuţiaşta]]
|-
| [[Wołocha]]<br />''Vărăgia''
| [[Perendawa]]<br />''Perendăva''
| 4 216 400
| 16 209,46
| [[Albina]]<br />[[Caipure]]<br />[[Costa-Măriziu]]<br />[[Costa-Şăptîntriu]]<br />[[Perendawa]]<br />[[Sanyu e Mărizia]]<br />[[Ţigană]]
|}

{{Romania - największe gminy miejskie}}

===Stosunki międzynarodowe===
{{główny artykuł|stosunki międzynarodowe Romanii}}
Romania prowadzi dość otwartą politykę zagraniczną i utrzymuje stosunki dyplomatyczne ze wszystkimi państwami świata oprócz [[Uspa|Uspy]]. Wiążą ją przyjazne stosunki z większością krajów [[Unia Krajów Słowiańskich|Unii Krajów Słowiańskich]] oraz państwami remańskimi, zwłaszcza z [[Wolne Miasto Rzem|Wolnym Miastem Rzemem]] i [[Macedonia|Macedonią]]. Od ogłoszenia powstania Republiki Romańskiej w 1952 roku, kraj często angażuje się w roli mediatora w konflikty między innymi państwami Jaruzji, a także przeznacza dużą część budżetu &ndash; ok. 7 mld. sestercji &ndash; na pomoc humanitarną dla uboższych regionów świata. 

Relacje z Namszą, ocieplające się w latach 60. i 70. XX wieku, uległy w początkach wieku XXI znacznemu ochłodzeniu z powodu braku poszanowania praw romańskojęzycznej ludności zamieszkującej ziemie północnego sąsiada, jednak w tym wypadku nie można, jak na razie, mówić o konflikcie, gdyż Parlament i Prezydent podchodzą dość ostrożnie do spraw mniejszości narodowych.

===Siły zbrojne===
{{główny artykuł|Romańskie Siły Zbrojne}}
Romańskie Siły Zbrojne (''Foarţele Armate Rumane'' lub ''Armatala Rumană'') składają się z trzech elementów: [[Lądowa Armia Romańska|Lądowej Armii Romańskiej]] (''Armatala Ţărăştră Rumană''), [[Flota Romańska|Floty Romańskiej]] (''Mărînala Rumană'') i [[Romańskie Siły Powietrzne|Romańskich Sił Powietrznych]] (''Foarţele Aierene Rumane''). Chociaż romańska armia była kiedyś jedną z największych na świecie, czasy świetności ma już dawno za sobą. Każdy mężczyzna w wieku dziewiętnastu lat zobowiązany jest odbyć trzymiesięczną służbę wojskową w jednej z sił zbrojnych, zależnie od regionu. Dodatkowo, funkcjonuje licząca 25 tysięcy żołnierzy lądowych, pięciu tysięcy pilotów i pięciu tysięcy marynarzy.

Romania dysponuje dużą flotą morską, brak jest jednak ludzi, którzy zajęliby się obsługą wszystkich statków. W konsekwencji, wiele łodzi niszczeje w portach. Problemem jest również niedofinansowanie sił lądowych i powietrznych. Raport [[Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego i Spraw Wewnętrznych|Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego i Spraw Wewnętrznych]] wykazał, że w hipotetycznym przypadku ataku z dwóch stron armia nie poradziłaby sobie z obroną całego terytorium kraju.

==Geografia==
{{główny artykuł|geografia Romanii}}
[[Image:Chindia.jpg|250px|thumb|Chindia, najwyższy szczyt Romanii.]]
[[Image:Romańskie wybrzeże.jpg|250px|thumb|Typowy las nadmorski w Romanii.]]
[[Image:Żbik.jpg|250px|thumb|Żbik na skraju Puszczy Fiorană.]]
Mając 238 391 km² powierzchni, Romania jest jednym z państw [[Jaruzja|Jaruzji]] o średniej wielkości. Część południowej i południowo-zachodniej granicy formowana jest przez rzeki [[Istre]] (''Iştru'') i [[Sangia|Sangię]] (''Sanyu''). Najdłiższą rzeką jest natomiast [[Maryza]], mająca łącznie 1 702 km długości. Maryza uchodzi do [[Zatoka Świętego Jerzego|Zatoki Świętego Jerzego]], tworząc deltę, jedną z najlepiej zachowanych na całym kontynencie. Inne ważne rzeki to [[Rambia]], [[Lămpăra]] i [[Lyurda]]. Poza Istre, wszystkie uchodzą do Maryzy.

Krajobraz Romanii jest dość zróżnicowany. Od północy, tertorium kraju jest ograniczone [[Ściany|Ścianami]] (''Peretie''), najwyższym pasmem górskim państwa. Najwyższym szczytem jest [[Chindia]], mająca 2 506 m n.p.m. Na zachodzie, góry ustępują pokytym lasem wyżynom: [[Wyżyna Chiarei]] i [[Wyżyna Zachodnia (Romania)|Wyżyna Zachodnia]]. Obie wyżyny oddziela od siebie położona w dolinie Maryzy [[Puszcza Fiorană]]. Centralna i wschodnia część kraju to niziny, gdzieniegdzie pofałdowane w wyniku zlodowaceń. [[Nizina Klaudiopolska]] leży w środkowej Romanii, [[Nizina Trasyrwańska]] w południowo-wschodniej, a [[Nizina Wołoska]] w północno-wschodniej. Między Ścianami a Niziną Wołoską znajduje się [[Kotlina Solna]], słynąca z bogatych złóż soli. Geograficzne zróżnicowanie Romanii przyczyniło się do znacznej różnorodności gatunkowej w przyrodzie.

Zarówno geograficzne, jak i przyrodnicze walory Romanii chronione są przez czternaście [[parki narodowe Romanii|parków narodowych]], 36 [[parki krajobrazowe Romanii|parków krajobrazowych]] i prawie 5 000 [[rezerwaty przyrody w Romanii|rezerwatów przyrody]].

===Klimat===
Z powodu znacznego rozciągnięcia równoleżnikowego kraju, klimat Romanii charakteryzowany jest jako przejściowy między umiarkowanym kontynentalnym i umiarkowanym morskim. Na zróżnicowanie klimatyczne kraju ma również wpływ wysokość i ekspozycja na wiatr. Średnia roczna temperatura na zachodzie kraju to 9,1 ºC, a na wschodzie 13,9 ºC. Najwyższe i najniższe zarejestrowane temperatury to odpowiednio 47,9 ºC w [[Cantecu]] (dep. [[Costa-Şăptîntriu]]) w [[1939]], i -39,4 ºC w [[Sã Mărţîn sub Chindia]] (dep. [[Chindia (departament)|Chindia]]) w [[1960]].

W Romanii wyróżnia się formalnie cztery pory roku, chociaż zimę można uznać za zanikającą. Wiosna rozpoczyna się pod koniec lutego, a kończy w połowie maja. Charakteryzują ją liczne opady deszczu, chłodne noce i poranki, ale stosunkowo ciepłe dni. Lato zwykle jest gorące w całym kraju, chociaż podobnie jak wiosna, dość deszczowe na wybrzeżu. Trwa od połowy maja do końca września. Od października do końca grudnia trwa jesień, dość sucha i wietrzna. Po niej następuje krótka zima, podczas której zdarzają się coraz bardziej sporadyczne opady śniegu, zwłaszcza w zachodniej części kraju.

Średnia roczna suma opadów dla kraju wychodzi około 900 mm. Wartość ta jest większa na wschodzie &ndash; w delcie Maryzy może osiągnąć nawet pułap 1500 mm. Zwykle na wschodzie opady są mniejsze, od 350 do 600 mm.

===Bioróżnorodność===
W Romanii występuje wiele gatunków roślin i zwierząt, które wyginęły lub są rzadko spotykane w innych częściach świata. Dębowo-bukowa puszcza Fiorană , największy kompleks leśny kraju, chroniony przez dwa parki narodowe o łącznej powierzchni 12 577 km², jest domem dla żbików, rysi, wilków, niedźwiedzi brunatnych, jeleni i dzików, a także wielu rzadkich gatunków ptaków: orłów, jastrzębi, krogulców, myszołowów i kruków.

==Demografia==
{{główny artykuł|demografia Romanii}}
[[Image:Arene Mărizane.jpg|250px|thumb|[[Arene Mărizane]], biznesowa dzielnica [[Feryczereszt]]u.]]
[[Image:Ratusz w Waradynie.jpg|250px|thumb|[[Ratusz w Waradynie|Ratusz]] w [[Waradyn]]ie.]]
[[Image:Katedra romańska.jpg|250px|thumb|[[Katedra metropolitalna pw. Świętego Sawy]] w [[Pîneta de Mare]].]]
[[Image:CANH.jpg|250px|thumb|Główny budynek Cybińskiej Akademii Nauk Humanistycznych.]]
Podług danych spisu ludności z roku [[2007]], w Romanii mieszka 30 160 488 osób, a przyrost dodatni nieznacznie przekracza 0 i spada. 89,5% populacji to [[Romańczycy]], a największe mniejszości narowowościowe to [[Namszanie]] (4,1%), [[Gegenowie]] (2,5%) i [[Grecy]] (2,4%). W każdym departamencie przeważającą większość mieszkańców stanowią Romańczycy. Pozostałe 1,5% mieszkańców to przedstawiciele innych narodowości: [[Gwandalczycy]], [[Macedończycy]], [[Rodriacy]], [[Rzemianie]], [[Spalacy]], [[Scytyjczycy]] i [[Zagórzanie]].

Urzędowym językiem Romanii jest [[romański|romański]], [[języki neołacińskie|neołaciński język]] spokrewniony z [[rzemski|rzemskim]], [[macedoński|macedońskim]], [[kalderański|kalderańskim]] i [[gwandalski|gwandalskim]]. Używany jest przez 94% populacji jako pierwszy język. Inne ważne języki to [[buniewski|buniewski]], używany przez Gegenów, i [[namszański|namszański]], używany przez Namszan. W miejscowościach, w których dana mniejszość etniczna lub narodowa stanowi ponad 20% łącznej liczby mieszkańców, jej język może być używany w lokalnej administracji, szkolnictwie, sądownictwie i oznakowaniu. Najpopularniejsze języki obce nauczane w romańskich szkołach to [[rzemski]], [[spalski]] i [[sweński]]. Około 7 mln. mieszkańców państwa jest w stanie porozumieć się po rzemsku, 4 mln. po spalsku, 3 mln. po sweńsku. Dodatkowo, język [[buniewski]] jest często nauczany nie tylko w charakterze języka mniejszości narodowej, ale także jako język obcy, z tytułu swojej znaczącej obecności w historii państwa.

===Religia===
{{główny artykuł|religie i wyznania w Romanii}}
Romania jest krajem świeckim, nie ma więc narzuconej religii państwoej. Główną organizacją religijną jest [[Romański Autokefaliczny Kościół Prawosławny|Rumuński Kościół Prawosławny]] (''Biserica Sichefără Ortudopsă Rumană''), autokefaliczny kościół w obrębie niereformowanej wspólnoty prawosławnej. Jego członkowie stanowią 83,7% wszystkich mieszkańców kraju. Drugą istotną religią jest islam, wyznawany głównie przez Gegenów, ale także przez część Romańczyków (10,3%). Pozostałe 6% populacji albo wyznaje inne religie: reformowane prawosławie, katolicyzm, czy wierzenia tradycyjne, albo deklaruje się otwarcie jako ateiści, agnostycy, czy też apostaci. Obserwuje się trend występowania ze wszystkich wspólnot religijnych, wraz z kolejnymi spisami ludności przybywa ateistów. Takie zachowania popularne są zwłaszcza wśród ludzi młodych.

===Największe miasta===
{{główny artykuł|lista największych miast Romanii}}
[[Feryczereszt]] jest stolicą i największym miastem Romanii. Pg danych spisu ludności z 2007 roku, liczył 2 577 439 mieszkańców. Wraz z sąsiednimi miejscowościami, z których najważniejsze to [[Bătra]], [[Campustor]], [[Cezargusta]], [[Curina Nibită]], [[Dîrstor]], [[Pacea]] i [[Sorie]], tworzy największą w kraju aglomerację, której łączna liczba mieszkańców wynosi ok. 5,8 mln. mieszkańców. W skład tej aglomeracji wchodzi 80% regionu Ferycja, a także fragmenty sąsiednich regionów [[Rumania Antică]] i [[Trasyrwania]].

Oprócz Feryczeresztu, jeszcze jedno miasto ma ponad milion mieszkańców &ndash; [[Waradyn]] (1 112 493). Dodatkowo, kolejne sześć miast przekracza liczbę 300 000 mieszkańców: [[Cezargusta]] (367 533), [[Cybin]] (613 436), [[Forteca (miasto)|Forteca]] (550 430), [[Klaudiopol]] (578 423), [[Perendawa]] (502 104) i [[Potăza]] (332 496). Łącznie 46 miast w Romanii ma więcej niż 100 000 mieszkańców.

Poza Feryczeresztem, siedem miast stanowi centrum aglomeracji: Cybin, Forteca, Klaudiopol, Konstancja, Perendawa, Potăza i Waradyn. Dodatkowo, [[Eghizieşti]], [[Ioneşti]], [[Micăieşti]] i [[Rafăieşti]] tworzą jedyną w Romanii konurbację &ndash; tzw. [[Czwórmiasto]] (''Pătrucetate'') &ndash; o liczbie mieszkańców przekraczającej 580 000.

===Edukacja===
{{główny artykuł|szkolnictwo w Romanii}}
Według ustawy o edukacji z [[1989]] roku, krajowy system edukacji podlega [[Ministerstwo Szkolnictwa i Sportu|Ministerstwu Szkolnictwa i Sportu]] (''Ministeriul Însemnămentelui e Dăsportelui''). System edukacyjny w Romanii jest stopniowy. Obowiązek szkolny obejmuje dzieci i młodzież w wieku 6-15 lat, czyli poziomy I i II. Poziom 0, czyli przedszkole, a także poziomy III-V są nieobowiązkowe. Obowiązuje podział na klasy. Szkolnictwo wyższe nie jest autonomiczne i również podlega Ministerstwu Szkolnictwa i Sportu. Specyficzną cechą romańskiego szkolnictwa jest to, że nazwy poszczególnych szkół są nadawane przez władze regionalne, a nie centralne &ndash; stąd szkoły średnie w jednych regionach nazywają się ''liceu'', a w innych &ndash; ''scora meziă'').

W [[2007]], około 8 milionów mieszkańców uczyło się, z czego 1,2 mln. w szkołach wyższych, 6 mln. na poziomach I-IV i około 800 000 w przedszkolach. W tymże roku udało się także całkowicie wyeliminować problem analfabetyzmu. Pięć romańskich szkół wyższych znalazło się na liście 100 najlepszych uniwersytetów świata &ndash; [[Czwórmiejski Uniwersytet im. Ionasa Stîngiu]], [[Uniwersytet Feryczereszteński]], [[Cybińska Akademia Nauk Humanistycznych]], [[Feryczereszteński Uniwersytet Techniczny]] i [[Uniwersytet Waradyński im. Gheniny Purţiscu]].

==Gospodarka==
{{główny artykuł|gospodarka Romanii}}
[[Image:Elektrownia Jądrowa Fărbana.jpg|250px|thumb|[[Elektrownia Jądrowa Fărbana]], wybudowana w 2001 roku, obecnie produkuje większość energii zużywanej w Romanii.]]
[[Image:Pola Trasyrwanii.jpg|250px|thumb|Pola uprawne w [[Trasyrwania|Trasyrwanii]].]]
Według danych [[Romański Bank Krajowy|Romańskiego Banku Krajowego]] (''Bancala Statară Rumană''), PKB Romanii wynosi ok. [[sestercja romańska|<s>ş</s>]]866 209 mln., co daje ok. <s>ş</s>28 700 PKB ''per capita''. Rozkład udziału poszczególnych sektorów gospodarki w wytwarzaniu PKB przedstawia się następująco: rolnictwo 3%, przemysł 29%, usługi 68%. Jedyną jednostką monetarną Romanii jest [[sestercja romańska|sestercja]] (''şastărţiu''), podzielona na 100 centów. [[Aurus rzemski]] i sestercja romańska mają sztywny kurs wymiany: 80 centów = 1 aurus.

Średnia stopa bezrobocia wynosi obecnie 5,2%, przy czym jest ona zdecydowanie niższa we wschodniej części kraju i wyższa w zachodniej. Nierówność w rozwoju poszczególnych regionów wynika w dużej mierze z ograniczonych możliwości prowadzenia większej działalności gospodarczej na zachodzie z tytułu niewielkiej gęstości zaludnienia. 

Rolnictwo ma najmniejszy udział w wytwarzaniu romańskiego PKB. Dominują gospodarstwa wielkopowierzchniowe, dawniej monokulturowe, obecnie przestawiające się na zróżnicowanie produkcji (''facenda''). Główne uprawy to żyto, kukurydza, ziemniaki, buraki cukrowe, winorośl i tytoń. Przed delegalizacją marihuany w [[1994]] roku, również ona była popularną rośliną uprawną. Do tej pory sporym utrapieniem dla służb publicznych i [[Ministerstwo Rolnictwa w Romanii|Ministerstwa Rolnictwa]] jest problem tzw. marihuanowych "samosiejek".

Przemysł elektrotechniczny jest obecnie najważniejszym działem przemysłu w Romanii, wyprzedzając przemysł stoczniowy i metalurgiczny. Rząd oferuje znaczne ulgi podatkowe dla nowoczesnych zakładów przemysłowych, które ograniczają emisję zanieczyszczeń. Przemysł energetyczny jest przez publicystów nazywany "kulą u nogi" dla rozwoju państwa &ndash; mimo znacznych złóż surowców energetycznych: uranu, węgla kamiennego i brunatnego, gazu ziemnego, a także potencjału do wykorzystania źródeł odnawialnych, zwłaszcza wody, elektrownie mają problem z zaspokojeniem krajowego zapotrzebowania i elektryczność jest importowana. 

Największa część romańskiego PKB wytwarzana jest przez szeroko pojęte usługi, zwłaszcza bankowość, transport, handel i turystykę. Podatek dochodowy od osób prawnych działających w sektorze usług jest objęty trzema stawkami: 11%, 21% i 40%. Pozostałe sektory, jak również osoby fizyczne i VAT objęte są jedną stawką 17% podatku liniowego.

Romania importuje głównie surowce energetyczne, chemikalia i metale ciężkie. Eksportuje natomiast żywność, wodę, statki i urządzenia elektrotechniczne. 

===Transport===
{{główny artykuł|transport w Romanii}}
[[Image:Ave.jpg|250px|thumb|Nowoczesny pociąg [[AVE]] opuszcza [[Klaudiopol]].]]
[[Image:Trolejbus Micăieşti.jpg|250px|thumb|Trolejbus na ulicach [[Micăieşti]].]]
Romania położona jest na środku ważnego szlaku transportowego łączącego [[Rzem]] z [[Wartysława|Wartysławą]], zaczyna się na jej terytorium także [[droga transjaruzyjska nr 2]], łącząca wschód i zachód kontynentu, przebiegająca przez [[Zagórze]], [[Wiatka|Wiatkę]], [[Spalsko]], [[Kugulstan]], [[Worastan]], [[Khalistan]] i [[Indie (Jaruzja)|Indie]]. Łączna długość dróg w Romanii to 207 003 km, wliczając w to 7 212 km [[autostrady w Romanii|autostrad]] (''motocale'', skrót C) i [[drogi ekspresowe w Romanii|dróg ekspresowych]] (''motoruga'', skrót R). Sieć autostrad i dróg ekspresowych była budowana od lat '40 XX wieku. Obecnie wiele odcinków jest poszerzanych i unowocześnianych, do standardu dróg ekspresowych podnosi się też te [[drogi krajowe w Romanii|drogi krajowe]], które stanowią alternatywę dla autostrad. 

Długość romańskich linii kolejowych to ok. 26 400 km, z czego 86% zostało zelektryfikowane, a 3% jest używane sezonowo lub okazyjnie. Głównym operatorem są [[Koleje Romańskie]] (''Fierucaiele Rumane''), istnieją również przewoźnicy regionalni, obsługujące mniej istotne z punktu widzenia całego kraju połączenia pasażerskie. Przewóz towarów koleją systematycznie maleje, od czterech lat obserwuje się jednak wzrost pasażerów, jako że wprowadzenie kolei wielkich prędkości "[[Fierucale Repede|FR]]" spowodowało wzrost konkurencyjności wobec transportu powietrznego. [[Feryczereszt]] i [[Waradyn]] dysponują systemem metra. Szybka kolej miejska działa w [[Czwórmiasto|Czwórmieście]] i [[Cybin]]ie. Systemy kolei aglomeracyjnych posiadają: [[Konstancja]], [[Perendawa]], [[Potăza]] i [[Waradyn]], trwa również przygotowywanie feryczereszteńskiej kolei obwodowej pod obsługę tego typu pociągów.

Transport lotniczy jest dość niepopularny w Romanii. Wynika to po części z wysokich cen biletów, a po części z niewielkiej liczby lotnisk obsługujących ruch pasażerski (28). Ogółem w Romanii istnieje 207 lotnisk, z czego 165 posiada utwardzone &ndash; betonowe bądź asfaltowe &ndash; pasy. Największym operatorem linii lotniczych w Romanii są [[Linie Lotnicze ŞTRERA]] (''ŞTRERA-Liniile de Zbur''), a największym pod względem ilości odprawianych pasażerów lotniskiem jest [[Port Lotniczy Feryczereszt-Cărbazii]]. 

Główne porty morskie Romanii to [[Konstancja]] (jeden z największych na Jaruzji), [[Martwe Wody]] (od niedawna także port handlowy, dawniej wyłącznie marynarki wojennej), [[Augusta]], [[Mînoriza]] i [[Merita]]. Jako że rzeki [[Maryza]], [[Sangia]] i [[Istre]] są żeglowne i połączone wieloma kanałami, dość duże znaczenie ma transport wodny śródlądowy, choć z tytułu rosnącej popularności transportu drogowego i lotniczego, pozostaje raczej niedoinwestowany i zacofany w stosunku do krajów, w których stanowi podstawę transportu.

===Turystyka===
{{główny artykuł|turystyka w Romanii}}
[[Image:Wzgórze Ioneşti.jpg|250px|thumb|Wzgórze Uniwersyteckie w [[Ioneşti]].]]
Romania jest krajem atrakcyjnym turystycznie zarówno ze względów krajobrazowych, jak i historycznych. Turystyka buduje w ramach usług dość dużą część PKB &mdash; około 6%. Stanowi jedną z najbardziej dynamicznych i najszybciej rozwijających się dziedzin gospodarki. Ilość turystów wzrosła w latach 2006-2008 z 14 milionów do 23 milionów rocznie. Wpłynęła na to poprawa kondycji gospodarczej kraju i szeroko pojmowany rozwój we wszystkich dziedzinach życia. Spadło znaczenie turystki krajowej, większość turystów odwiedzających popularne romańskie kurorty pochodzi z zagranicy, zwłaszcza z innych krajów Jaruzji. Wg danych Krajowego Instytutu Statystycznego (''ÎSS'', ''Înştitutel Stătistic Statar''), najwięcej turystów przyjeżdża z północnej części kontynentu: [[Rodzka|Rodzki]], [[Republika Słowska|Słowski]], [[Swealand]]u i [[Swenia|Swenii]].

Najpopularniejsze romańskie letnie kurorty leżą w [[Wołocha|Wołoszy]], na północ od Konstancji, formując tzw. [[Riwiera Wołoska|Riwierę Wołoską]] (''Rîvărala Vărăgă''): [[Arene de Mare]], [[Cantecu]], [[Cezăna]], [[Cuţăriutiş]], [[Ioneşti de Mare]], [[Ghendi]], [[Punt de Mare]], [[Pîneta de Mare]], [[Rîu de Ghenarie]], [[Săbuti]] i [[Zăna de Mare]]. Zimą największą popularnością cieszą się stoki wschodnich Ścian, a także [[Masyw Chindii]]. Przez cały rok turystów przyciągają antyczne i średniowieczne zabytki o proweniencji zarówno remańskiej, jak i słowiańskiej, rozmieszczone dość równomiernie po całym państwie. Zainteresowaniem turystów cieszą się również parki narodowe.

==Kultura==
{{główny artykuł|kultura Romanii}}
[[Image:Teatr Narodowy Feryczereszt.jpg|250px|thumb|Wnętrze [[Romański Teatr Narodowy|Romańskiego Teatru Narodowego]] w Feryczereszcie.]]
[[Image:Biblia Lurdeńska.jpg|250px|thumb|[[Biblia Lurdeńska]] &ndash; najstarszy w całości zachowany zabytek romańskiej literatury.]]
Kultura romańska czerpie wiele z antycznej kultury rzemskiej. W wielu obyczajach i tradycjach widoczny jest jednak element słowiański i, mimo nacjonalistycznych tendencji z [[XIX wiek]]u i z okresu [[Statel Nou]], pozostaje on uznawany przez element tożsamości nardowej Romańczyków. Mimo oddalenia Romanii od Rzemu, Wolne Miasto znacząco wpływało na kształtowanie się tutejszej kultury. Obecnie uwidocznia się większy wpływ mniejszości narodowych na kulturę. 

===Sztuka===
[[Literatura romańska|Romańska literatura]] znacznie rozwinęła się w [[XVII]] wieku. O ile już wcześniej powstało wiele cenionych dzieł literackich, o tyle dopiero tacy autorzy jak [[Ionas Stîngiu]] ([[1628]]-[[1692]]), [[Lucefar Împieziu]] ([[1640]]-[[1710]]) czy [[Ghenina Purţiscu]] ([[1638]]-[[1669]]) uważani są za klasyków romańskiego słowa pisanego. Przez wieki, literatura Romanii odwoływała się zarówno do antycznych korzeni państwa, jak i do jej położenia z dala od ośrodka promieniowania remańskiej kultury i słowiańskiego sąsiedztwa. ''[[Griţăriada]]'' Ionasa Stîngiu, wydana drukiem w [[1648]] roku, jest uważana za narodową epopeję i po dziś dzień pozostaje dość poczytnym dziełem.

Za narodową sztukę Romanii uchodzi [[teatr romański|teatr]], który rozwija się nieprzerwanie po dziś dzień od średniowiecza. Wiele kanonicznych rozwiązań, używanych przez dramaturgów z całego świata, zostało po raz pierwszy zastosowane przez autorów romańskich. W historii kraju teatr, oprócz dostarczania rozrywki, spełniał wiele innych funkcji &ndash; w tym także, w okresie Statel Nou, propagandową. Warto zwrócić uwagę na fakt, że cenzura, która dotknęła w czasach dyktatorskich wszystkie inne dziedziny sztuki, ominęła teatr.

Malarstwo i rzeźbiarstwo zawsze były uważane za sztuki elitarne, które mogły być uprawiane tylko przez odpowiednio przygotowanych ku temu artystów &ndash; z tego powodu w kraju istniało pięć rywalizujących ze sobą Akademii Sztuk Pięknych: [[Akademia Sztuk Pięknych Băstõ Frumos|Băstõ Frumos]], [[Akademia Sztuk Pięknych Nimu|Nimu]], [[Akademia Sztuk Pięknych Părana|Părana]], [[Akademia Sztuk Pięknych Vivu|Vivu]] i [[Akademia Sztuk Pięknych Zămura|Zămura]]. Mimo, że w dużej mierze podążały one za światowymi trendami malarstwa i rzeźby, wypracowały swoje własne style artystyczne, charakterystyczne tylko dla Romanii. Znalazły swoich naśladowców także w [[Namsza|Namszy]] i na [[Bursztynowe Wybrzeże|Bursztynowym Wybrzeżu]]. Elitarny status malarstwo i rzeźbiarstwo utraciły w okresie Statel Nou, gdy spopularyzowano hasło "sztuka dla mas" i jednocześnie do wszystkich pięciu akademii wprowadzono urzędników państwowych, którzy mieli czuwać nad "prawowitością dzieł", czyli w praktyce nie pozwalać na tworzenie takich obrazów i rzeźb, które stałyby w sprzeczności z polityką kulturową państwa.

[[Muzyka romańska|Romańska muzyka]] rozwijała się dość powoli, brak jest wybitnych kompozytorów, którzy na stałe zapisaliby się na kartach historii dzięki swoim dziełom. Aż do [[XVIII wiek]]u muzyka świecka ściśle powiązana była z teatrem, a autorów muzyki do tzw. "[[sztuka muzyczna|sztuk muzycznych]]" (''biziune cu muzica'') uważano za rzemieślników, a nie artystów. W początkach XIX wieku, popularyzacja i rozwój muzycznych tradycji wybrzeża doprowadziły do powstania charakterystycznego dla Romanii gatunku [[fat]]. Obecnie rozkwitają przeróżne rodzaje muzyki zarówno popularnej, jak i alternatywnej, a wielu romańskich piosenkarzy i zespołów muzycznych, takich jak [[Senyoarita Giearmanoata]], [[Teatrul Trăgedielor]] czy [[Creştîna Aiba]], docenianych jest na całym świecie. 

Stojąca w cieniu teatru [[kinematografia romańska|kinematografia]] dopiero zaczyna zdobywać popularność. Wiąże się to z produkcją coraz to większej ilości filmów wysokobudżetowych, które zyskują sporą sławę poza granicami kraju, nawet jeśli w samej Romanii pozostają niedocenione. Od [[2002]] roku w [[Malaca|Malace]] odbywa się [[Malakański Festiwal Filmowy]] (''Fiastivarel Păricurar Malaciu''), podczas którego przyznawane są Romańskie Nagrody Filmowe, potocznie nazywane ''Złotymi Półksiężycami'' (''Semiluna d'Aur'').

===Język===
{{główny artykuł|język romański}}
Urzędowym językiem Romanii, ojczystym dla 89% populacji kraju i używanym na codzień przez kolejne 5% jest [[romański]], jeden z [[języki remańskie|języków remańskich]] (neorzemskich). Jest jednym z najbardziej postępowych języków z tej rodziny. Generalnie, osobom romańskojęzycznym łatwiej jest zrozumieć użytkowników innych języków remańskich, niż odwrotnie. Najbliższymi pokrewnymi mowami są północne [[kalderański|dialekty kalderańskie]] Bursztynowego Wybrzeża.

Pierwsze zdanie po [[staroromański|romańsku]], ''Roumania esthae ilhu paggisu desthendanthu de ilhu Imperiu illhe Rema'', datowane jest na rok [[1167]], a pierwsze dzieło spisane w całości w tym języku, tzw. [[Biblia Lurdeńska]] &ndash; na [[1229]]. Język wyodrębnił się więc z rzemskiej wspólnoty dość późno, ale rozwijał się bardzo dynamicznie. W [[1511]] cesarz [[Jonasz I Rozjemca]] założył [[Akademia Romańska|Akademię Romańską]], która zajmuje się m.in. standaryzacją języka pisanego. W [[1601]] roku wydano pierwszą edycję [[Słownik Języka Romańskiego z Objaśnieniami|Słownika Języka Romańskiego z Objaśnieniami]] (''Dipţionarel Linyuei Rumane cu Splicaţiuni''), który jest obecnie najważniejszym słownikiem tego języka.

Język romański jest fleksyjny, na jeden czasownik przypada maksymalnie 51 form odmienionych, a na rzeczowniki, przymiotniki i inne części mowy z grupy nominalnej &ndash; osiem form. Standardowy szyk zdania to SVO, chociaż spotyka się także, zwłaszcza w starszych tekstach, szyk SOV.

===Symbole narodowe===
Konstytucja Romanii definiuje cztery symbole narodowe: [[flaga Romanii|flagę]], [[godło Romanii|godło]], [[Pătriala nostra|hymn]] i [[Sempru pru pătriala|motto]]. Funkcjonują również symbole nieoficjalne, związane z historią, kulturą, bądź też fauną i florą kraju: [[flaga pansłowiańska]], żbik, dąb, złoty kłos, sierp i kotwica.

Flaga Romanii &ndash; trzy poziome pasy: czerwony, żółty (złoty) i niebieski &ndash; funkcjonuje w swoim obecnym kształcie od [[1840]] roku, jednak kolory na niej reprezentowane mają dużo dłuższy rodowód. Symbolika flagi w najprostszej interpretacji odnosi się do krwi przelanej w imię ojczyzny &ndash; kolor czerwony, bogactwa materialnego i kulturalno-duchowego &ndash; kolor złoty i rozciągających się na trzy tysiąclecia związków z Rzemem &ndash; kolor niebieski. Kolor niebieski wiązany jest często także z wolnością, a złoty &ndash; ze złotym wiekiem Romanii.

Godło Romanii jest najstarszym z romańskich symboli. Znak ten pojawia się już na późnośredniowiecznych monetach [[Rafał II Zjednoczyciel|Rafała Zjednoczyciela]]. Swój obecny status uzyskał jednak dopiero w roku [[1950]]. Do [[1937]] roku używano podobnego symbolu &ndash; czerwonej tarczy ze złotą gwiazdą, prawosławnym krzyżem i półksiężycem. Prawosławny krzyż był również obecny na poprzednim wariancie godła, funkcjonującym w latach 1947-50. W ramach reformy sekularyzacyjnej, religijny krzyż z godła skasowano.

''Pătriala nostra'', poemat patriotyczny pióra [[Lucefar Împieziu|Lucefara Împieziu]], jest hymnem narodowym od [[1800]] roku, a stał się nim na polecenie [[Ludwik Burboński|Ludwika Burbońskiego]], który sam skomponował do niego muzykę. Niestety, dekret o hymnie narodowym był jego ostatnim, a pieśń pierwszy raz zagrano w trakcie jego pogrzebu. Wśród Romańczyków powszechna jest opinia, że hymn należałoby odświeżyć, albo w ogóle zmienić, aby nawiązać do tych wydarzeń z historii, których Împieziu nie dożył. Jednak, jako że zmiana któregokolwiek z symboli wiązałaby się z koniecznością zmian w konstytucji, Parlament i Prezydent odnoszą się dość krytycznie do głosu ludu.

Motto Romanii zostało uchwalone przy okazji ostatniej poprawki do konstytucji, związanej z reorganizacją podziału terytorialnego w roku [[1952]]. ''Sempru pru pătriala'' (czasem pisane w formie bez rodzajnika, za to z wielkiej litery: ''Sempru pru Pătria'') to ostatnie słowa króla [[Alepsander II z Romanii|Alepsandra II]], wypowiedziane &ndash; podług domniemanych świadków tego wydarzenia &ndash; na moment przed rozstrzelaniem monarchy w trakcie [[rewolucja marcowa|rewolucji marcowej]].

===Sport===
Romania jest swego rodzaju ewenementem na sportowej mapie Jaruzji, ponieważ sporty indywidualne cieszą się tu większą popularnością, niż zespołowe. Najpopularniejszą dyscypliną jest bieg, chociaż wszystkie dziedziny lekkoatletyki mają podobne powodzenie, wszystkie też podlegają [[Romańska Federacja Lekkoatletyki|Romańskiej Federacji Lekkoatletyki]] (''Federaţiune Rumană d'Atletica Iuşă''). Romańscy lekkoatleci często osiągają znaczne sukcesy &ndash; za przykład mogą posłużyć biegaczka [[Chiauzia Nicuretu]], zdobywczyni serii złotych medali w latach [[1970]]-[[1980]], albo kolarz [[Creştofar Ştincu]], będący obecnie w światowej czołówce. Oprócz lekkoatletyki popularne jest też pływanie i inne sporty wodne.

Ze sportów zespołowych, popularny jest tylko hokej na lodzie. Romańska reprezentacja wygrała w roku [[2007]] i [[2008]] kilka meczy towarzystkich i dostała się do mistrzostw świata. Inne gry: piłka nożna, koszykówka czy siatkówka, nie są zbyt popularne, wiąże się to z niskim poziomem gry, na który wpływa brak obiektów, na których możnaby trenować, co z kolei jest już wynikiem beznadziejnego zarządzania.

==Zobacz też==
* [[Romania a Unia Krajów Słowiańskich]]
{{Romania}}
{{Jaruzja}}
[[Kategoria:Romania| ]]