Guno - Historia wersji

Canis: 32 wersje

2011-02-16T09:57:25Z

32 wersje

Nowa strona

{{język
| kolor = skyblue
| nazwa = guno
| nazwa własna = guno ŀãxwaga
| twórca = [[User:Timpul|Timpul]]
| rok = kwietniu 2006
| cel = początkowo na potrzeby własne, później dla conworldu
| nazwa conworldu = [[Nescyria i Merycja]]
| państwa =
| mówiący = 214 000 000
| mówiący2 = ok. 3
| alfabet = alfabet łaciński
| typologia = SVO, w pytaniach VSO
| klasyfikacja = [[guńska rodzina językowa]] [[guno]]
| kraje =
| pomocniczy =
| regulowany = [[User:Timpul|autor conlangu]]
| conlanger2 =
| tekst =
}}

'''Guno''', mniej poprawnie '''język guński''' (''guno'', ''gunxsų ŀãxwaga'') to sztuczny język autorstwa Timpula, wywodzący się z [[guńska rodzina językowa|guńskiej rodziny językowej]]. Używany jest w [[Nescyria i Merycja|Nescyrii i Merycji]]; w świecie rzeczywistym funkcjonują raczej w wąskim gronie zainteresowanych. Język używany jest również przez autora do prowadzenia zapisków i notatek.

== Fonologia ==
==Spółgłoski==
{| class="wikitable"
|
! wargowe || dziąsłowe || retrofleksyjne || tylnojęzykowe
|-
! zwarte
| p b || t d || || k g
|-
! szczelinowe
| f v || s z || ʂ ʐ || x ɣ
|-
! zwarto-szczelinowe
| || ʦ || tʂ dʐ ||
|-
! nosowe
| m || n || ||
|-
! drżące
| || r || ||
|-
! płynne
| || l || ||
|}

'''pozostałe:''' [w], [j]

==Samogłoski==
{| class="wikitable"
|
! przednie || środkowe || tylne
|-
! przymknięte
| i || || u, ũ
|-
! półprzymknięte
| || || o
|-
! półotwarte
| ɛ || ɜ || ɔ
|-
! otwarte
| a, ã || ||
|}

=== Akcent ===
Akcent w języku guńskim jest ruchomy i może padać na dowolną sylabę. Akcentuje się pierwszą w kolejności sylabę zawierającą samogłoskę nosową.

== Zapis ==
=== Alfabet łaciński ===

Alfabet łaciński dostosowany do guno powstał poprzez usunięcie z klasycznego alfabetu łacińskiego liter: '''h, j, q, v, y''' oraz dodanie '''ã, ŀ, ơ, ŭ, ų'''. Nowy został zaprojektowany niemal niezależnie od starego, opiera się jednak na kilku założeniach wyniesionych z alfabetu sprzed reformy.
{|
| <big>'''Aa'''</big>
| <big>'''Ãã'''</big>
| <big>'''Bb'''</big>
| <big><center>'''Cc'''</center></big>
| <big>'''Dd'''</big>
| <big>'''Ee'''</big>
| <big>'''Ff'''</big>
| <big>'''Gg'''</big>
| <big>'''Xx'''</big>
| <big><center>'''Ii'''</center></big>
| <big>'''Kk'''</big>
| <big>'''Ll'''</big>
| <big>'''Ŀŀ'''</big>
| <big>'''Mm'''</big>
| <big>'''Nn'''</big>
| <big>'''Oo'''</big>
| <big>'''Ơơ'''</big>
| <big>'''Pp'''</big>
| <big>'''Rr'''</big>
| <big>'''Ss'''</big>
| <big>'''Tt'''</big>
| <big>'''Uu'''</big>
| <big>'''Ŭŭ'''</big>
| <big>'''Ųų'''</big>
| <big>'''Ww'''</big>
| <big>'''Zz'''</big>
|-
| {{IPA|/a/}}
| {{IPA|/ã/}}
| {{IPA|/b/}}
| {{IPA|/ʦ/, /ɣ/}}
| {{IPA|/d/}}
| {{IPA|/ɛ/}}
| {{IPA|/f/}}
| {{IPA|/g/}}
| {{IPA|/x/}}
| {{IPA|/i/, /j/}}
| {{IPA|/k/}}
| {{IPA|/l/}}
| {{IPA|/w/}}
| {{IPA|/m/}}
| {{IPA|/n/}}
| {{IPA|/ɔ/}}
| {{IPA|/o/}}
| {{IPA|/p/}}
| {{IPA|/r/}}
| {{IPA|/s/}}
| {{IPA|/t/}}
| {{IPA|/u/}}
| {{IPA|/ɜ/}}
| {{IPA|/ũ/}}
| {{IPA|/v/}}
| {{IPA|/z/}}
|}

Do zapisu dźwięków charakterystycznych dla guno stosuje się również odpowiednie dwuznaki:
{|
| <big>'''xs'''</big>
| <big>'''xz'''</big>
| <big>'''xg'''</big>
| <big>'''xdg'''</big>
| <big>'''ii'''</big>
| <big>'''dt'''</big>
| <big>'''bt'''</big>
|-
| {{IPA|/ʂ}}
| {{IPA|/tʂ/}}
| {{IPA|/ʐ/}}
| {{IPA|/dʐ/}}
| {{IPA|/ij/}}
| {{IPA|/t/}}
| {{IPA|/t/}}
|}

[[Grafika:gunoh.JPG|320px|right|thumb|Przykład kaligrafii guńskiej - zapis wyrazu ''Xsãxŀŭxgxdgųxzơ'', zawierającego wszystkie znaki specjalne guno. Słowo tłumaczy sie jako "sprzączka".]]

Litera '''Cc''' wymawiana jest jako {{IPA|/ɣ/}} tylko na początku wyrazu; w każdej innej pozycji osiąga wartość fonetyczną {{IPA|/ʦ/}}. '''Ii''' przed i po samogłoskach traci swą zgłoskotwórczość i wymawiane jest {{IPA|/j/}}. Samogłoskę nosową poprzedzającą inną samogłoskę wymawia się jak {{IPA|/w/}}, np. wyraz ''ãơwŀŭ'' (sieć) wymawia się identycznie jak ''ŀơwŀŭ'' (suwak). W niektórych przypadkach występuje "'''ŀ''' nieme", szczególnie po samogłoskach nosowych, np. ''cųbrãŀ'' - {{IPA|/'ɣũbrã/}}.

Należy pamiętać, że alfabet łaciński jest oficjalnym zapisem guno. Oznacza to, iż, choć istnieją inne alfabety dostosowane do tego języka, zapis łacinką jest najadekwatniejszy, a pozostałe skypty zostały stworzone jedynie jako ciekawostki bądź uzupełnienia.

=== Cyrylica ===
Cyrylica dla guńskiego posiada wiele różnych form, z których niżej wymieniona jest najprostszym sposobem zapisu guno.
{|
| <big>'''Аа'''</big>
| <big>'''Яя'''</big>
| <big>'''Бб'''</big>
| <big><center>'''Цц'''</center></big>
| <big>'''Дд'''</big>
| <big>'''Ее'''</big>
| <big>'''Фф'''</big>
| <big>'''Гг'''</big>
| <big>'''Хх'''</big>
| <big><center>'''Ии'''</center></big>
| <big>'''Кк'''</big>
| <big>'''Лл'''</big>
| <big>'''Ўў'''</big>
| <big>'''Мм'''</big>
| <big>'''Нн'''</big>
| <big>'''Оо'''</big>
| <big>'''Ъъ'''</big>
| <big>'''Пп'''</big>
| <big>'''Рр'''</big>
| <big>'''Сс'''</big>
| <big>'''Тт'''</big>
| <big>'''Уу'''</big>
| <big>'''Ыы'''</big>
| <big>'''Юю'''</big>
| <big>'''Вв'''</big>
| <big>'''Зз'''</big>
|-
| {{IPA|/a/}}
| {{IPA|/ã/}}
| {{IPA|/b/}}
| {{IPA|/ʦ/, /ɣ/}}
| {{IPA|/d/}}
| {{IPA|/ɛ/}}
| {{IPA|/f/}}
| {{IPA|/g/}}
| {{IPA|/x/}}
| {{IPA|/i/, /j/}}
| {{IPA|/k/}}
| {{IPA|/l/}}
| {{IPA|/w/}}
| {{IPA|/m/}}
| {{IPA|/n/}}
| {{IPA|/ɔ/}}
| {{IPA|/o/}}
| {{IPA|/p/}}
| {{IPA|/r/}}
| {{IPA|/s/}}
| {{IPA|/t/}}
| {{IPA|/u/}}
| {{IPA|/ɜ/}}
| {{IPA|/ũ/}}
| {{IPA|/v/}}
| {{IPA|/z/}}
|}

{|
| <big>'''ш'''</big>
| <big>'''ч'''</big>
| <big>'''ж'''</big>
| <big>'''џ'''</big>
| <big>'''ии'''</big>
| <big>'''дт'''</big>
| <big>'''бт'''</big>
|-
| {{IPA|/ʂ}}
| {{IPA|/ʐ/}}
| {{IPA|/tʂ/}}
| {{IPA|/dʐ/}}
| {{IPA|/ij/}}
| {{IPA|/t/}}
| {{IPA|/t/}}
|}

Istnieje pewna wariantowość odnośnie zapisu kilku spółgłosek:

* '''Лл - Льль'''
* '''Ўў - Лл'''
* '''Џџ - Дждж'''

== Historia ==
=== Historia prawdziwa (realworldowa) ===
Guno we właściwej sobie formie tworzone jest od 21 kwietnia 2006 roku przez Timpula. Język ten zapełnił miejsce [[praguno]] i choć nie jest z nim bezpośrednio spokrewniony (nie wywodzi się od niego w taki sposób, jak np. hiszpański z łaciny), używa się wobec obu tych języków określenie [[Guńska rodzina językowa|języki guńskie]]. 6 lutego 2008 przeprowadzona została wielka reforma guńszczyzny - zarówno ortograficzna, jak i gramatyczno-leksykalna (wprowadzono zwrotność czasownika, wycofano czas przeszły II, czas zaprzeszły i złożenia półczasownikowe z użycia, zapożyczone z prawdziwych języków słowa zastąpiono guńskimi neologizmami). Pięć dni później, tj. 11 lutego 2008r. wycofana została reforma ortograficzna.
=== Historia conworldowa ===
== Gramatyka ==
=== Rzeczownik ===

Rzeczownik guński nie rozróżnia rodzajów. Może występować w liczbie pojedynczej lub mnogiej, odmienia się przez przypadki, których w guno jest 5. Oto odmiana przykładowego rzeczownika - ''trawų'' - jabłko:

{| class="wikitable"
!
! Liczba pojedyncza
! Liczba mnoga
|-
| Mianownik
| trawų
| trawųr
|-
| Dopełniacz
| trawų'''tã'''
| trawųr'''tã'''
|-
| Celownik
| trawų'''ãx'''
| trawųr'''ãx'''
|-
| Biernik
| trawų'''dŭl'''
| trawųr'''ų'''
|-
| Narzędnik
| trawų'''xgawų'''
| trawųr'''awų'''
|}

====Dopełniacz====

W guńskim rozróżniamy dwa rodzaje dopełniacza. Tak zwany dopełniacz prosty stosuje się w odniesieniu do wszelkiej materii ożywionej - ludzi, zwierząt, roślin itd. Tworzy się go, dodając '''b’''' przed dane słowo. Drugi, czyli dopełniacz złożony, jest używany przy przedmiotach, pojęciach abstrakcyjnych itp. Konstruuje się go poprzez dodanie końcówki '''-tã'''. Nazwy części ciała, części roślin (w tym także i owoców oraz warzyw) również oddaje się poprzez użycie dopełniacza złożonego.

'''xaxsŭ b’ier''' – szum drzewa
 '''macmã trawųtã''' – smak jabłka

Element "b'" wymawiany jest jako '''b'''' ze zwarciem gardłowym, choć dopuszczalna jest wymowa identyczna z polską partykułą ''by''.

'''xaxsŭ b’ier''' - {{IPA|/xa'ʂɜ bʔ 'jer/}} lub {{IPA|/xa'ʂɜ bɨ 'jer/}}

====Celownik====

Formę celownikową konstruuje się zawsze poprzez dodanie końcówki '''-ãx''', niezależnie od tego, czy wyraz kończy się na spółgłoskę, czy też nie. Powstają przez to formy takie jak np. '''cããx''' (piecykowi). W języku potocznym w roli celownika stosuje się często konstrukcję z "dta", np. ''dta cã'', czyli dosł. "w piecyk".

====Biernik====

Biernik w języku guńskim tworzymy zależnie od końcówki wyrazu.

* Jeżeli wyraz kończy się na '''–u''', to aby utworzyć biernik, zamienia się je na '''–ų'''.
* Jeżeli wyraz kończy się na samogłoskę inną niż '''u''', dodaje się wówczas końcówkę '''–dŭl'''.
* Jeżeli wyraz kończy się na spółgłoskę, dodaje się końcówkę '''-ų'''.

====Narzędnik====

Narzędnik tworzy się poprzez dodanie końcówki '''-xgawų''' lub '''-awų''', jeśli wyraz kończy się na spółgłoskę (wprowadzenie tej drugiej miało miejsce wraz z reformą lutową).
=== Zaimki osobowe ===

W guno istnieje 6 zaimków osobowych. W ich odmianie przez przypadki występuje wiele nieregularności.

{| class="wikitable"
!
! ã - ''ja''
! pu - ''ty''
! u - ''on(a,o)''
! ųp - ''my''
! gơp - ''wy''
! nŭp - ''oni, one''
|-
| Mianownik
| ã
| pu
| u
| ųp
| gơp
| nŭp
|-
| Dopełniacz
| b'ã
| b'pu
| b'u
| b'ųp
| b'gơp
| b'nŭp
|-
| Celownik
| ãx
| pųx
| ųx
| ųpãx
| gơpãx
| nųx
|-
| Biernik
| ãdŭl
| pų
| ų
| ųpų
| gơpų
| nŭpų
|-
| Narzędnik
| ãxgawų
| puxgawų
| ųxgawų
| ųpųxgawų
| gơxgawų
| nŭxgawų
|}

=== Czasownik ===

Istnieje 5 czasów (teraźniejszy, 2 przeszłe, przyszły i zaprzeszły), nie rozróżnia się rodzajów, odmiana czasowników jest całkowicie regularna.

Odmiana czasownika "być" ('''xfa'''):

{| class="wikitable"
|- bgcolor=#ffff00
!
! Liczba pojedyncza
! Liczba mnoga
|- align="left" style="font-size: 90%;background:#ffffff;"
|  1 osoba ||<center>ã xfa</center>|| align="center"| ųp xfa'''p'''
|- align="left" style="font-size: 90%;background:#ffffff;"
|  2 osoba ||<center>pu xfa</center>|| align="center"| gơp xfa'''p'''
|- align="left" style="font-size: 90%;background:#ffffff;"
|  3 osoba ||<center>u xfa</center>|| align="center"| nŭp xfa'''p'''
|}

===Czasy===
====Czas teraźniejszy - ''Gilxdgų btizernã''====

Budowa tego czasu odbywa się na bardzo prostej zasadzie: dla liczby pojedynczej jako orzeczenie stosuje się bezokolicznik, bez zmian, natomiast dla liczby mnogiej - dodaje się końcówkę '''-p''', np.

'''U ka.''' - On ma.
 '''Ųp kap.''' - My mamy.

====Czas przeszły - ''Ŀã pidŭrbiã gilxdgų''====

Czas ten jest odpowiednikiem niemieckiego ''Imperfekt'' i angielskiego ''Past simple''. Stosowany jest w sytuacjach odnoszących się do przeszłości, gdy zdarzenie zakończyło się w przeszłości. Forma przeszła czasownika do niedawna mogła być regularna bądź nie. Reforma lutowa wycofała wszelkie nieregularności w tworzeniu form czasu przeszłego poza formami czasowników '''xfa''' (być) i '''ka''' (mieć). Pozostałe formy są tworzone zawsze, zamieniwszy końcówkę czasownika '''-a''' na '''-ãma'''.

Formy nieregularne przedstawia poniższa tabela:

{| class="wikitable" width="50%"
! Forma czasu teraźniejszego
! Forma czasu przeszłego
! Znaczenie
|-
| '''ka'''
| '''gơa'''
| mieć
|-
| '''xfa'''
| '''ơfa'''
| być
|-
|}

====Czas przeszły II oraz czas zaprzeszły ====

Przed reformą lutową istniały w guno dwa inne czasy - zaprzeszły i przeszły złożony. Ze względu na bardzo rzadkie używanie, zostały oficjalnie wycofane.

== Słownictwo ==
Obecnie nowo powstałe słowa w guńskim mają charakter czysto apriorystyczny. Od reformy (6 lutego 2008) wszystkie wyrazy muszą być pozbawione '''xs''', '''xz''', '''xg''', '''xdg''', aby zminimalizować użycie tych znaków w języku. Około 90% istniejącego dotychczas zasobu słownictwa guńskiego zostało stworzone specjalnie dla niego. Resztę zajmują zapożyczenia z innych conlangów tego samego autora, neologizmy, słowa pochodzące z nazw własnych, formy przejęte po poprzedniku guno - języku etlapockim. Specjalną grupę wśród pozostałego słownictwa zajmują jednak międzynarodowe wyrazy (głownie z łaciny, greki i języka angielskiego) poddane tzw. chantydacji (z gun. ''xãtida dta'' - zamienić się w). Ta specjalna grupa została zdeformowana i przystosowana do fonologii guńskiej, lecz wykyć w niej można pierwotny źródłosłow, np. ''fãzxrŭbciơk'' (transkrypcja), ''pãzŭwơŀ'' (możliwy, prawdopodobny, od. ang. possible). Słowa te jednak nie są już przeważnie tworzone i stanowią dziś jedynie etymologiczną ciekawostkę.

== Przykład ==
Oto porównanie kilku wersji modlitwy pańskiej.
{| class="wikitable"
!Wersja pierwotna, datowana na lato 2006r.
!Wersja po pierwszej przemianie, z końca 2006r.
!Wersja współczesna
!Tłumaczenie polskie
|-
|Xaŀii ųpze, sŭ pu xfa ơdta Bixŭf,
sãzaw puze xasga, 
piŀãaw puze Siiktơmų, xfaw puze fezwãc, lã ơdta Bixŭf lã Dơdcŭ. Mơxwaw ųpci ŭnf gŭlgxã farwãzanii, lã gơpaw ųpci ųpe kiơŀ, a lã ųp gơpap ųpe kiơluų. Lã nãzofaw ųpe ŭ zotpŭbã, xefii ŀalaanaw ųpe guw pakaã. Amen.
|Xaŀii b’ųp, sŭ pu xfa dta Bixŭf,
gŭlg sãza xasga putã;
 gŭlg xamųza siiktơmu putã,
 gŭlg xfaw fezwãx putã,
 lã dta Bixŭf lã dta Dơdcŭ.
 Mơxwaw ųpãx ųptã gŭlgxã farwãzanii,
 lã gơpaw ųpãx ųptã kiơŀre,
 aŀ ųp gơpap ųptããx kiơlutơrãx.
 Nã lã zơfaw ųpų ŭ zotpŭbã,
 xefii, ŀalãnaw ųpų gŭw pakã. Amen.
|Xaŀii b’ųp, sŭ pu xfa dta Bixŭf,
sãzaw xasga b’pu,
 xamųzaw siiktơmu b’pu,
 xfaw fezwãc b’pu,
 lã dta Bixŭf lã Dơdcŭ.
 Mơxwaw ųpãx gŭlgxã farwãzanii b’ųp;
 lã gơpaw ųpãx kiơŀre b’ųp,
 fedre ųp gơpap kiơŀơrrãx b’ųp.
 Nã lã zofaw ųpų ŭ zơtpŭbã,
 xgŭz ŀalaanaw ųpų ơ pakaã. Amen.
|Ojcze Nasz, któryś jest w niebie,
święć się imię Twoje,
 przyjdź królestwo Twoje,
 bądź wola Twoja
 jako w niebie tak i na ziemi.
 Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj.
 I odpuść nam nasze winy,
 jako i my odpuszczamy naszym winowajcom.
 I nie wódź nas na pokuszenie,
 ale nas zbaw ode złego. Amen.
|}

== Podstawowe zwroty ==
{| class="wikitable"
! Język guński
! Język polski
|-
| '''Iųp'''
| Tak
|-
| '''Nã'''
| Nie
|-
| '''Rŭzơdŭl kiơbų'''
| Dzień dobry
|-
| '''Dta rãza'''
| Do widzenia
|-
| '''Nơxzã rŭzơkų'''
| Dobranoc
|-
| '''Ųiŀ'''
| Przepraszam
|-
| '''Bactap'''
| Proszę
|-
| '''Kŭb'''
| Dziękuję
|-
| '''Nã ã kitơpa.'''
| Nie rozumiem.
|-
|}

== Linki ==
* [http://gunopedia.a.wiki-site.com/index.php/%C6%A0%C5%80ur_paxdg%C5%B3 Gunopedia - wolna encyklopedia w języku guno]
* [http://www.jezykotworcy.net/gunoforum/ Zbŭxziãw gunxsųtã ŀãxwagatã - oficjalne forum języka guńskiego]
* [http://www.gunolaxwaga.fora.pl/ Forum języka guno (nieaktywne)]
* [http://www.conlanger.fora.pl/conlangi-i-conscripty,2/guno,329.html Pierwszy temat o guno na Polskim Forum Językotwórców]
* [http://www.conlanger.fora.pl/conlangi-i-conscripty,2/jezyk-gunski-gunssul-lalhvaga,858.html Drugi temat o guno na Polskim Forum Językotwórców]

== Zobacz też ==
* [[Notacja guńska]]
* [[Użytkownik:Timpul/Guno - stara wersja artykułu|Stara wersja artykułu o guno]]

[[Kategoria:Guńska rodzina językowa]]

86.111.112.54: UWAGA! Zastąpienie treści hasła bardzo krótkim tekstem: „ Kategoria:Guńska rodzina językowa”

2010-07-16T13:25:54Z

UWAGA! Zastąpienie treści hasła bardzo krótkim tekstem: „ Kategoria:Guńska rodzina językowa”

Podgląd zmian

Jasnysfinks: /* Biernik */

2010-02-13T08:09:26Z

Biernik

Nowa strona

83.21.48.82: to ja, wasz wandal

2008-05-01T16:31:31Z

to ja, wasz wandal

Nowa strona

{{język
| kolor = skyblue
| nazwa = guno
| nazwa własna = guno ŀãxwaga
| twórca = [[User:Timpul|Timpul]]
| rok = kwietniu 2006
| cel = początkowo na potrzeby własne, później dla conworldu
| nazwa conworldu = [[Nescyria i Merycja]]
| państwa =
| mówiący = 214 000 000
| mówiący2 = ok. 3
| alfabet = alfabet łaciński
| typologia = SVO, w pytaniach VSO
| klasyfikacja = [[guńska rodzina językowa]] [[guno]]
| kraje =
| pomocniczy =
| regulowany = [[User:Timpul|autor conlangu]]
| conlanger2 =
| tekst =
}}

'''Gówno''', mniej poprawnie '''język gówniany''' (''Guno'', ''gunxsų ŀãxwaga'') to sztuczny język autorstwa Timpula, wywodzący się z [[guńska rodzina językowa|guńskiej rodziny językowej]]. Używany jest w [[Nescyria i Merycja|Nescyrii i Merycji]]; w świecie rzeczywistym funkcjonują raczej w wąskim gronie zainteresowanych; język używany jest również przez autora do prowadzenia zapisków i notatek.

== Fonologia ==
==Spółgłoski==
{| class="wikitable"
|
! wargowe || dziąsłowe || retrofleksyjne || tylnojęzykowe
|-
! zwarte
| p b || t d || || k g
|-
! szczelinowe
| f v || s z || ʂ ʐ || x ɣ
|-
! zwarto-szczelinowe
| || ʦ || tʂ dʐ ||
|-
! nosowe
| m || n || ||
|-
! drżące
| || r || ||
|-
! płynne
| || l || ||
|}

'''pozostałe:''' [w], [j]

==Samogłoski==
{| class="wikitable"
|
! przednie || środkowe || tylne
|-
! przymknięte
| i || || u, ũ
|-
! półprzymknięte
| || || o
|-
! półotwarte
| ɛ || ɜ || ɔ
|-
! otwarte
| a, ã || ||
|}

=== Akcent ===
Akcent w języku guńskim jest ruchomy i może padać na dowolną sylabę. Akcentuje się pierwszą w kolejności sylabę zawierającą samogłoskę nosową.

== Zapis ==
=== Alfabet łaciński ===

Alfabet łaciński dostosowany do guno powstał poprzez usunięcie z klasycznego alfabetu łacińskiego liter: '''h, j, q, v, y''' oraz dodanie '''ã, ŀ, ơ, ŭ, ų'''. Nowy został zaprojektowany niemal niezależnie od starego, opiera się jednak na kilku założeniach wyniesionych z alfabetu sprzed reformy.
{|
| <big>'''Aa'''</big>
| <big>'''Ãã'''</big>
| <big>'''Bb'''</big>
| <big><center>'''Cc'''</center></big>
| <big>'''Dd'''</big>
| <big>'''Ee'''</big>
| <big>'''Ff'''</big>
| <big>'''Gg'''</big>
| <big>'''Xx'''</big>
| <big><center>'''Ii'''</center></big>
| <big>'''Kk'''</big>
| <big>'''Ll'''</big>
| <big>'''Ŀŀ'''</big>
| <big>'''Mm'''</big>
| <big>'''Nn'''</big>
| <big>'''Oo'''</big>
| <big>'''Ơơ'''</big>
| <big>'''Pp'''</big>
| <big>'''Rr'''</big>
| <big>'''Ss'''</big>
| <big>'''Tt'''</big>
| <big>'''Uu'''</big>
| <big>'''Ŭŭ'''</big>
| <big>'''Ųų'''</big>
| <big>'''Ww'''</big>
| <big>'''Zz'''</big>
|-
| {{IPA|/a/}}
| {{IPA|/ã/}}
| {{IPA|/b/}}
| {{IPA|/ʦ/, /ɣ/}}
| {{IPA|/d/}}
| {{IPA|/ɛ/}}
| {{IPA|/f/}}
| {{IPA|/g/}}
| {{IPA|/x/}}
| {{IPA|/i/, /j/}}
| {{IPA|/k/}}
| {{IPA|/l/}}
| {{IPA|/w/}}
| {{IPA|/m/}}
| {{IPA|/n/}}
| {{IPA|/ɔ/}}
| {{IPA|/o/}}
| {{IPA|/p/}}
| {{IPA|/r/}}
| {{IPA|/s/}}
| {{IPA|/t/}}
| {{IPA|/u/}}
| {{IPA|/ɜ/}}
| {{IPA|/ũ/}}
| {{IPA|/v/}}
| {{IPA|/z/}}
|}

Do zapisu dźwięków charakterystycznych dla guno stosuje się również odpowiednie dwuznaki:
{|
| <big>'''xs'''</big>
| <big>'''xz'''</big>
| <big>'''xg'''</big>
| <big>'''xdg'''</big>
| <big>'''ii'''</big>
| <big>'''dt'''</big>
| <big>'''bt'''</big>
|-
| {{IPA|/ʂ}}
| {{IPA|/ʐ/}}
| {{IPA|/tʂ/}}
| {{IPA|/dʐ/}}
| {{IPA|/ij/}}
| {{IPA|/t/}}
| {{IPA|/t/}}
|}

[[Grafika:gunoh.JPG|320px|right|thumb|Przykład kaligrafii guńskiej - zapis wyrazu ''Xsãxŀŭxgxdgųxzơ'', zawierającego wszystkie znaki specjalne guno. Słowo tłumaczy sie jako "sprzączka".]]

Litera '''Cc''' wymawiana jest jako {{IPA|/ɣ/}} tylko na początku wyrazu; w każdej innej pozycji osiąga wartość fonetyczną {{IPA|/ʦ/}}. '''Ii''' przed i po samogłoskach traci swą zgłoskotwórczość i wymawiane jest {{IPA|/j/}}. Samogłoskę nosową poprzedzającą inną samogłoskę wymawia się jak {{IPA|/w/}}, np. wyraz ''ãơwŀŭ'' (sieć) wymawia się identycznie jak ''ŀơwŀŭ'' (suwak). W niektórych przypadkach występuje "'''ŀ''' nieme", szczególnie po samogłoskach nosowych, np. ''cųbrãŀ'' - {{IPA|/'ɣũbrã/}}.

Należy pamiętać, że alfabet łaciński jest oficjalnym zapisem guno. Oznacza to, iż, choć istnieją inne alfabety dostosowane do tego języka, zapis łacinką jest najadekwatniejszy, a pozostałe skypty zostały stworzone jedynie jako ciekawostki bądź uzupełnienia.

=== Alfabet cheński ===

Specjalnie dla guno powstał także alfabet cheński (guno:'''xŭnxsų tiidãc'''), w którym jedna litera przyporządkowana jest jednemu guńskiemu dźwiękowi i nie stosuje się żadnych znaków diakrytycznych. Alfabet cheński znalazł zastosowanie w prowadzeniu notatek, gdzie jest jednym ze sposobów zapisu nagłówka.

=== Cyrylica ===
Cyrylica dla guńskiego posiada wiele różnych form, z których niżej wymieniona jest najprostszym sposobem zapisu guno.
{|
| <big>'''Аа'''</big>
| <big>'''Яя'''</big>
| <big>'''Бб'''</big>
| <big><center>'''Цц'''</center></big>
| <big>'''Дд'''</big>
| <big>'''Ее'''</big>
| <big>'''Фф'''</big>
| <big>'''Гг'''</big>
| <big>'''Хх'''</big>
| <big><center>'''Ии'''</center></big>
| <big>'''Кк'''</big>
| <big>'''Лл'''</big>
| <big>'''Ўў'''</big>
| <big>'''Мм'''</big>
| <big>'''Нн'''</big>
| <big>'''Оо'''</big>
| <big>'''Ъъ'''</big>
| <big>'''Пп'''</big>
| <big>'''Рр'''</big>
| <big>'''Сс'''</big>
| <big>'''Тт'''</big>
| <big>'''Уу'''</big>
| <big>'''Ыы'''</big>
| <big>'''Юю'''</big>
| <big>'''Вв'''</big>
| <big>'''Зз'''</big>
|-
| {{IPA|/a/}}
| {{IPA|/ã/}}
| {{IPA|/b/}}
| {{IPA|/ʦ/, /ɣ/}}
| {{IPA|/d/}}
| {{IPA|/ɛ/}}
| {{IPA|/f/}}
| {{IPA|/g/}}
| {{IPA|/x/}}
| {{IPA|/i/, /j/}}
| {{IPA|/k/}}
| {{IPA|/l/}}
| {{IPA|/w/}}
| {{IPA|/m/}}
| {{IPA|/n/}}
| {{IPA|/ɔ/}}
| {{IPA|/o/}}
| {{IPA|/p/}}
| {{IPA|/r/}}
| {{IPA|/s/}}
| {{IPA|/t/}}
| {{IPA|/u/}}
| {{IPA|/ɜ/}}
| {{IPA|/ũ/}}
| {{IPA|/v/}}
| {{IPA|/z/}}
|}

{|
| <big>'''ш'''</big>
| <big>'''ч'''</big>
| <big>'''ж'''</big>
| <big>'''џ'''</big>
| <big>'''ии'''</big>
| <big>'''дт'''</big>
| <big>'''бт'''</big>
|-
| {{IPA|/ʂ}}
| {{IPA|/ʐ/}}
| {{IPA|/tʂ/}}
| {{IPA|/dʐ/}}
| {{IPA|/ij/}}
| {{IPA|/t/}}
| {{IPA|/t/}}
|}

Istnieje pewna wariantowość odnośnie zapisu kilku spółgłosek:

* '''Лл - Льль'''
* '''Ўў - Лл'''
* '''Џџ - Дждж'''

== Historia ==
=== Historia prawdziwa (realworldowa) ===
Guno we właściwej sobie formie tworzone jest od 21 kwietnia 2006 roku przez Timpula. Język ten zapełnił miejsce [[praguno]] i choć nie jest z nim bezpośrednio spokrewniony (nie wywodzi się od niego w taki sposób, jak np. hiszpański z łaciny), używa się wobec obu tych języków określenie [[Guńska rodzina językowa|języki guńskie]]. 6 lutego 2008 przeprowadzona została wielka reforma guńszczyzny - zarówno ortograficzna, jak i gramatyczno-leksykalna (wprowadzono zwrotność czasownika, wycofano czas przeszły II, czas zaprzeszły i złożenia półczasownikowe z użycia, zapożyczone z prawdziwych języków słowa zastąpiono guńskimi neologizmami). Pięć dni później, tj. 11 lutego 2008r. wycofana została reforma ortograficzna.
=== Historia conworldowa ===
== Gramatyka ==
=== Rzeczownik ===

Rzeczownik guński nie rozróżnia rodzajów. Może występować w liczbie pojedynczej lub mnogiej, odmienia się przez przypadki, których w guno jest 5. Oto odmiana przykładowego rzeczownika - ''trawų'' - jabłko:

{| class="wikitable"
!
! Liczba pojedyncza
! Liczba mnoga
|-
| Mianownik
| trawų
| trawųr
|-
| Dopełniacz
| trawų'''tã'''
| trawųr'''tã'''
|-
| Celownik
| trawų'''ãx'''
| trawųr'''ãx'''
|-
| Biernik
| trawų'''dŭl'''
| trawųr'''ų'''
|-
| Narzędnik
| trawų'''xgawų'''
| trawųr'''awų'''
|}

====Dopełniacz====

W guńskim rozróżniamy dwa rodzaje dopełniacza. Tak zwany dopełniacz prosty stosuje się w odniesieniu do wszelkiej materii ożywionej - ludzi, zwierząt, roślin itd. Tworzy się go, dodając '''b’''' przed dane słowo. Drugi, czyli dopełniacz złożony, jest używany przy przedmiotach, pojęciach abstrakcyjnych itp. Konstruuje się go poprzez dodanie końcówki '''-tã'''. Nazwy części ciała, części roślin (w tym także i owoców oraz warzyw) również oddaje się poprzez użycie dopełniacza złożonego.

'''xaxsŭ b’ier''' – szum drzewa
 '''macmã trawųtã''' – smak jabłka

Element "b'" wymawiany jest jako '''b'''' ze zwarciem gardłowym, choć dopuszczalna jest wymowa identyczna z polską partykułą ''by''.

'''xaxsŭ b’ier''' - {{IPA|/xa'ʂɜ bʔ 'jer/}} lub {{IPA|/xa'ʂɜ bɨ 'jer/}}

====Celownik====

Formę celownikową konstruuje się zawsze poprzez dodanie końcówki '''-ãx''', niezależnie od tego, czy wyraz kończy się na spółgłoskę, czy też nie. Powstają przez to formy takie jak np. '''cããx''' (piecykowi). W języku potocznym w roli celownika stosuje się często konstrukcję z "dta", np. ''dta cã'', czyli dosł. "w piecyk".

====Biernik====

Biernik w języku duńskim tworzymy zależnie od końcówki wyrazu.

* Jeżeli wyraz kończy się na '''–u''', to aby utworzyć biernik, zamienia się je na '''–ų'''.
* Jeżeli wyraz kończy się na samogłoskę inną niż '''u''', dodaje się wówczas końcówkę '''–dŭl'''.
* Jeżeli wyraz kończy się na spółgłoskę, dodaje się końcówkę '''-ų'''.

====Narzędnik====

Narzędnik tworzy się poprzez dodanie końcówki '''-xgawų''' lub '''-awų''', jeśli wyraz kończy się na spółgłoskę (wprowadzenie tej drugiej miało miejsce wraz z reformą lutową).
=== Zaimki osobowe ===

W guno istnieje 6 zaimków osobowych. W ich odmianie przez przypadki występuje wiele nieregularności.

{| class="wikitable"
!
! ã - ''ja''
! pu - ''ty''
! u - ''on(a,o)''
! ųp - ''my''
! gơp - ''wy''
! nŭp - ''oni, one''
|-
| Mianownik
| ã
| pu
| u
| ųp
| gơp
| nŭp
|-
| Dopełniacz
| b'ã
| b'pu
| b'u
| b'ųp
| b'gơp
| b'nŭp
|-
| Celownik
| ãx
| pųx
| ųx
| ųpãx
| gơpãx
| nųx
|-
| Biernik
| ãdŭl
| pų
| ų
| ųpų
| gơpų
| nŭpų
|-
| Narzędnik
| ãxgawų
| puxgawų
| ųxgawų
| ųpųxgawų
| gơxgawų
| nŭxgawų
|}

=== Czasownik ===

Istnieje 5 czasów (teraźniejszy, 2 przeszłe, przyszły i zaprzeszły), nie rozróżnia się rodzajów, odmiana czasowników jest całkowicie regularna.

Odmiana czasownika "być" ('''xfa'''):

{| class="wikitable"
|- bgcolor=#ffff00
!
! Liczba pojedyncza
! Liczba mnoga
|- align="left" style="font-size: 90%;background:#ffffff;"
|  1 osoba ||<center>ã xfa</center>|| align="center"| ųp xfa'''p'''
|- align="left" style="font-size: 90%;background:#ffffff;"
|  2 osoba ||<center>pu xfa</center>|| align="center"| gơp xfa'''p'''
|- align="left" style="font-size: 90%;background:#ffffff;"
|  3 osoba ||<center>u xfa</center>|| align="center"| nŭp xfa'''p'''
|}

===Czasy===
====Czas teraźniejszy - ''Gilxdgų btizernã''====

Budowa tego czasu odbywa się na bardzo prostej zasadzie: dla liczby pojedynczej jako orzeczenie stosuje się bezokolicznik, bez zmian, natomiast dla liczby mnogiej - dodaje się końcówkę '''-p''', np.

'''U ka.''' - On ma.
 '''Ųp kap.''' - My mamy.

====Czas przeszły - ''Ŀã pidŭrbiã gilxdgų''====

Czas ten jest odpowiednikiem niemieckiego ''Imperfekt'' i angielskiego ''Past simple''. Stosowany jest w sytuacjach odnoszących się do przeszłości, gdy zdarzenie zakończyło się w przeszłości. Forma przeszła czasownika do niedawna mogła być regularna bądź nie. Reforma lutowa wycofała wszelkie nieregularności w tworzeniu form czasu przeszłego poza formami czasowników '''xfa''' (być) i '''ka''' (mieć). Pozostałe formy są tworzone zawsze, zamieniwszy końcówkę czasownika '''-a''' na '''-ãma'''.

Formy nieregularne przedstawia poniższa tabela:

{| class="wikitable" width="50%"
! Forma czasu teraźniejszego
! Forma czasu przeszłego
! Znaczenie
|-
| '''ka'''
| '''gơa'''
| mieć
|-
| '''xfa'''
| '''ơfa'''
| być
|-
|}

====Czas przeszły II oraz czas zaprzeszły ====

Przed reformą lutową istniały w guno dwa inne czasy - zaprzeszły i przeszły złożony. Ze względu na bardzo rzadkie używanie, zostały oficjalnie wycofane.

== Przykład ==
Oto porównanie dwóch wersji modlitwy pańskiej.
{| class="wikitable"
!Wersja pierwotna, datowana na koniec 2006r.
!Wersja współczesna
!Tłumaczenie polskie
|-
|Xaŀii ųpze, sŭ pu xfa ơdta Bixŭf,
sãzaw puze xasga, 
piŀãaw puze Siiktơmų, xfaw puze fezwãc, lã ơdta Bixŭf lã Dơdcŭ. Mơxwaw ųpci ŭnf gŭlgxã farwãzanii, lã gơpaw ųpci ųpe kiơŀ, a lã ųp gơpap ųpe kiơluų. Lã nãzofaw ųpe ŭ zotpŭbã, xefii ŀalaanaw ųpe guw pakaã. Amen.
|Xaŀii b’ųp, sŭ pu xfa dta Bixŭf,
sãzaw xasga b’pu,
 xamųzaw siiktơmu b’pu,
 xfaw fezwãc b’pu,
 lã dta Bixŭf lã Dơdcŭ.
 Mơxwaw ųpãx gŭlgxã farwãzanii b’ųp;
 lã gơpaw ųpãx kiơŀre b’ųp,
 fedre ųp gơpap kiơŀơrrãx b’ųp.
 Nã lã zofaw ųpų ŭ zơtpŭbã,
 xgŭz ŀalaanaw ųpų ơ pakaã. Amen.
|Ojcze Nasz, któryś jest w niebie,
święć się imię Twoje,
 przyjdź królestwo Twoje,
 bądź wola Twoja
 jako w niebie tak i na ziemi.
 Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj.
 I odpuść nam nasze winy,
 jako i my odpuszczamy naszym winowajcom.
 I nie wódź nas na pokuszenie,
 ale nas zbaw ode złego. Amen.
|}

== Podstawowe zwroty ==
{| class="wikitable"
! Język guński
! Język polski
|-
| '''Iųp'''
| Tak
|-
| '''Nã'''
| Nie
|-
| '''Rŭzơdŭl kiơbų'''
| Dzień dobry
|-
| '''Dta rãza'''
| Do widzenia
|-
| '''Nơxzã rŭzơkų'''
| Dobranoc
|-
| '''Ųiŀ'''
| Przepraszam
|-
| '''Bactap'''
| Proszę
|-
| '''Kŭb'''
| Dziękuję
|-
| '''Nã ã kitơpa.'''
| Nie rozumiem.
|-
|}

== Linki ==
* [http://gunopedia.a.wiki-site.com/index.php/%C6%A0%C5%80ur_paxdg%C5%B3 Gunopedia - wolna encyklopedia w języku guno]
* [http://www.jezykotworcy.net/gunoforum/ Zbŭxziãw gunxsųtã ŀãxwagatã - oficjalne forum języka guńskiego]
* [http://www.gunolaxwaga.fora.pl/ Forum języka guno (nieaktywne)]
* [http://www.conlanger.fora.pl/conlangi-i-conscripty,2/guno,329.html Pierwszy temat o guno na Polskim Forum Językotwórców]
* [http://www.conlanger.fora.pl/conlangi-i-conscripty,2/jezyk-gunski-gunssul-lalhvaga,858.html Drugi temat o guno na Polskim Forum Językotwórców]

== Zobacz też ==
* [[Notacja guńska]]
* [[Użytkownik:Timpul/Guno - stara wersja artykułu|Stara wersja artykułu o guno]]

[[Kategoria:Guńska rodzina językowa]]