Kwadracik: /* Zaimki */

2011-09-24T16:39:52Z

Zaimki

← poprzednia wersja		Wersja z 18:39, 24 wrz 2011
Linia 99:		Linia 99:
	====Zaimki====		====Zaimki====

	Zaimki zachowują się analogicznie do rzeczowników, wyłączając ich pozycję w zdaniu (patrz: ''Składnia''). Dopełniacz jest stosowany bardzo często (z tymi samymi ograniczeniami semantycznymi, co w przypadku rzeczowników), komitatyw jest jednak formą archaiczną.		Zaimki osobowe zachowują się analogicznie do rzeczowników, wyłączając ich pozycję w zdaniu (patrz: ''Składnia''). Dopełniacz jest stosowany bardzo często (z tymi samymi ograniczeniami semantycznymi, co w przypadku rzeczowników), komitatyw jest jednak formą archaiczną.

	{\| class="wikitable" style="background-color: #fcfcfc;"		{\| class="wikitable" style="background-color: #fcfcfc;"
Linia 150:		Linia 150:
	\|nayaki		\|nayaki
	\|}		\|}

			Inne zaimki ''w zasadzie'' zachowują się podobnie.

	====Rodzajniki====		====Rodzajniki====

Kwadracik: Jeśli się nie mylę, miało być tak...

2011-09-24T16:37:02Z

Jeśli się nie mylę, miało być tak...

← poprzednia wersja		Wersja z 18:37, 24 wrz 2011
Linia 85:		Linia 85:
	\|-		\|-
	\|'''loc.'''		\|'''loc.'''
	\|~~mecîs~~		\|mecês
	\|mecas		\|mecas
	\|-		\|-
	\|'''gen.'''		\|'''gen.'''
	\|~~mecîn~~		\|mecên
	\|mecan		\|mecan
	\|-		\|-

Kwadracik: olać nawias...

2011-09-24T16:35:05Z

olać nawias...

← poprzednia wersja		Wersja z 18:35, 24 wrz 2011
Linia 1:		Linia 1:
	{{starewiki}}		{{starewiki}}

	'''Veltang''' (dosł. ''wspólny ~~[język]~~'') to język sztuczny stworzony przez [[User:Kwadracik\|Kwadracika]] na potrzeby świata Jawy, gdzie jest najczęściej używanym językiem kontynentu Seleny i oficjalnym językiem największego miasta, al-Dar. Veltang jest językiem w większości aglutynacyjnym, inspirowanym m.in. sanskrytem, malajskim/indonezyjskim, angielskim i językami kreolskimi.		'''Veltang''' (dosł. ''język wspólny'') to język sztuczny stworzony przez [[User:Kwadracik\|Kwadracika]] na potrzeby świata Jawy, gdzie jest najczęściej używanym językiem kontynentu Seleny i oficjalnym językiem największego miasta, al-Dar. Veltang jest językiem w większości aglutynacyjnym, inspirowanym m.in. sanskrytem, malajskim/indonezyjskim, angielskim i językami kreolskimi.

	==Fonologia==		==Fonologia==

Kwadracik o 16:34, 24 wrz 2011

2011-09-24T16:34:36Z

← poprzednia wersja		Wersja z 18:34, 24 wrz 2011
Linia 1:		Linia 1:
	{{starewiki}}		{{starewiki}}

	'''Veltang''' (dosł. ''wspólny (język'') to język sztuczny stworzony przez [[User:Kwadracik\|Kwadracika]] na potrzeby świata Jawy, gdzie jest najczęściej używanym językiem kontynentu Seleny i oficjalnym językiem największego miasta, al-Dar. Veltang jest językiem w większości aglutynacyjnym, inspirowanym m.in. sanskrytem, malajskim/indonezyjskim, angielskim i językami kreolskimi.		'''Veltang''' (dosł. ''wspólny [język]'') to język sztuczny stworzony przez [[User:Kwadracik\|Kwadracika]] na potrzeby świata Jawy, gdzie jest najczęściej używanym językiem kontynentu Seleny i oficjalnym językiem największego miasta, al-Dar. Veltang jest językiem w większości aglutynacyjnym, inspirowanym m.in. sanskrytem, malajskim/indonezyjskim, angielskim i językami kreolskimi.

	==Fonologia==		==Fonologia==

Kwadracik: /* Spółgłoski */

2011-09-24T16:34:00Z

Spółgłoski

← poprzednia wersja		Wersja z 18:34, 24 wrz 2011
Linia 34:		Linia 34:
	\|zwarto-szczelinowe \|\| \|\| \|\| \|\| '''c''' /{{IPA\|tʃ}}/ '''j''' /{{IPA\|dʒ}}/ \|\|		\|zwarto-szczelinowe \|\| \|\| \|\| \|\| '''c''' /{{IPA\|tʃ}}/ '''j''' /{{IPA\|dʒ}}/ \|\|
	\|-		\|-
	\|szczelinowe \|\| \|\| '''f''' /{{IPA\|f}}/ '''v''' /{{IPA\|v}}/ \|\| '''s''' /{{IPA\|s}}/ '''z''' /{{IPA\|z}}/ \|\| '''ş''' /{{IPA\|ʃ}}/ \|\| '''ch''' /{{IPA\|x}} \|\| '''h''' /{{IPA\|h}}/		\|szczelinowe \|\| \|\| '''f''' /{{IPA\|f}}/ '''v''' /{{IPA\|v}}/ \|\| '''s''' /{{IPA\|s}}/ '''z''' /{{IPA\|z}}/ \|\| '''ş''' /{{IPA\|ʃ}}/ \|\| '''ch''' /{{IPA\|x}}/ \|\| '''h''' /{{IPA\|h}}/
	\|-		\|-
	\|płynne \|\| \|\| \|\| '''r''' /{{IPA\|}}/ '''l''' /{{IPA\|l}}/ \|\| \|\| \|\|		\|płynne \|\| \|\| \|\| '''r''' /{{IPA\|}}/ '''l''' /{{IPA\|l}}/ \|\| \|\| \|\|

Kwadracik o 16:33, 24 wrz 2011

2011-09-24T16:33:14Z

Podgląd zmian

Kwadracik: Utworzył nową stronę „{{starewiki}} '''Veltang''' albo '''wspólny''' to język sztuczny stworzony przez Kwadracika na potrzeby świata Jawy, gdzie jest najczęściej uż...”

2011-09-21T17:11:26Z

Utworzył nową stronę „{{starewiki}} '''Veltang''' albo '''wspólny''' to język sztuczny stworzony przez Kwadracika na potrzeby świata Jawy, gdzie jest najczęściej uż...”

Nowa strona

{{starewiki}}

'''Veltang''' albo '''wspólny''' to język sztuczny stworzony przez [[User:Kwadracik|Kwadracika]] na potrzeby świata Jawy, gdzie jest najczęściej używanym językiem kontynentu Seleny. Veltang jest językiem w większości aglutynacyjnym, z bogatym zasobem [[sandhi]], o dużej wariancji dialektalnej.

==Fonologia==

====Samogłoski====

{| class="wikitable" style="background-color: #fcfcfc;"
| || przednie || środkowe || tylne
|-
|przymknięte || '''i î''' /{{IPA|i}}/ || '''ê''' /{{IPA|ɨ}}/ || u /{{IPA|u}}/
|-
|średnie || '''e''' /{{IPA|ɛ}}/ '''ai''' /{{IPA|ai}}/ || || '''o''' /{{IPA|ɔ}}/ '''au''' /{{IPA|au}}/
|-
|otwarte || || a /{{IPA|a}}/ ||
|}

'''î''' może być analizowane jako alofon '''ê''' na końcu wyrazu. W oficjalnej formie nie różni się w wymowie od '''i''', ale zachowuje się inaczej w określonych kontekstach.

====Spółgłoski====

{| class="wikitable" style="background-color: #fcfcfc;"
| || wargowe || wargowo-zębowe || dziąsłowe || zadziąsłowe || tylnojęzykowe || krtaniowe
|-
|nosowe || '''m''' /{{IPA|m}}/ || || '''n''' /{{IPA|n}}/ || || '''ng''' /{{IPA|ŋ}}/ ||
|-
| zwarte || '''p''' /{{IPA|p}}/ '''b''' /{{IPA|b}}/ || || '''t''' /{{IPA|t}}/ '''d''' /{{IPA|d}}/ || || '''k''' /{{IPA|k}}/ '''g''' /{{IPA|g}}/ ||
|-
|zwarto-szczelinowe || || || || '''c''' /{{IPA|tʃ}}/ '''j''' /{{IPA|dʒ}}/ ||
|-
|szczelinowe || || '''f''' /{{IPA|f}}/ '''v''' /{{IPA|v}}/ || '''s''' /{{IPA|s}}/ '''z''' /{{IPA|z}}/ || '''ş''' /{{IPA|ʃ}}/ || '''ch''' /{{IPA|x}} || '''h''' /{{IPA|h}}/
|-
|płynne || || || '''r''' /{{IPA|}}/ '''l''' /{{IPA|l}}/ || || ||
|-
|półsamogłoski || '''w''' /{{IPA|w}}/ || || || '''y''' /{{IPA|j}}/ || ||
|}

Dopuszczalne zbitki na początku sylaby to '''pr tr kr'''. Sylaba może być zakończona jedynie na spółgłoski '''m n ng r l s ş p t k''', ewentualnie zbitki '''r l''' + '''p t k'''. Dopuszczalne [[geminacja|geminaty]] to '''mm nn ss şş ww yy ll rr'''. Wymawiane są one dłużej lub jako podwojone bez dalszych zmian, z wyjątkiem '''r''', które staje się [{{IPA|r:}}].

W niektórych dialektach, fonologia może wyglądać nieco inaczej, np. dopuszczone mogą być inne spółgłoski w kodzie. Podobnie, niektóre zapożyczenia nie są zgodne z powyższymi fonotaktykami, np. słowo '''Kuan''' (nazwa rasy).

====Sandhi====

[[Sandhi]], czyli zasady fonologiczne, można podzielić na trzy większe kategorie:

* Unikanie rozziewu: Spółgłoski dzielą się na długie ('''a i u ai au''') i krótkie ('''e ê'''/'''î o'''). Spółgłoski długie przed innymi najczęściej zmieniają formę tak, by kończyły się na spółgłoskę, krótkie zaś najczęściej znikają.
* Asymilację: Wiele spółgłosek podlega całkowitej asymilacji przed innymi spółgłoskami. Inne ulegają asymilacji miejsca artkulacji, np. nosówki przed spółgłoskami zwartymi i afrykatami.
* Mutacje spółgłoskowe: W konkretnych kontekstach, niektóre spółgłoski ulegają zmianom. Najpowszechniejsze zmiany to prenazalizacja spółgłosek zwartych i afrykat (do '''mb nd ng nj''') po sylabie rozpoczynającej się od spółgłoski zwartej bezdźwięcznej, lub "odwrotna" redukcja podobnych zbitek do spółgłosek zwartych w niekacentowanych sylabach po morfologicznej reduplikacji.

Poza tym, w wymowie oficjalnej veltangu:

* '''ê''' przed '''y''' i '''w''' wymawiane jest odpowiednio [{{{IPA|i}}}] oraz [{{{IPA|u}}}].
* '''ng''' między samogłoskami wymawiane jest [{{{IPA|ŋg}}}].
* '''p t k''' stojące na końcu sylaby są pozbawione plozji przed innymi spółgłoskami, a przed dźwięcznymi obstruentami mogą być udźwięcznione.

==Morfoskładnia==

====Rzeczowniki====

Rzeczowniki we wspólnym są zakończone na '''-a''', '''-i''', '''-î''' oraz dyftongi lub spółgłoski (te, które dopuszczane są w kodzie) - spółgłoski na końcu sylaby mogą ulegać wymianie w przypadkach innych niż mianownik (np. '''mek''' - matka, ale '''meca''' - matki). Nie istnieje podział pod względem rodzaju. Liczbę mnogą tworzy się przez dodanie przyrostka '''-a''' (z zastosowaniem wszelkich zasad sandhi). Istnieją cztery główne przypadki:

* '''Mianownik''', podstawowa forma rzeczownika.
* '''Biernik''', oznaczający dopełnienie bliższe i wykorzystywany po niektórych przyimkach.
* '''Dopełniacz''', oznaczający posiadanie, ale jedynie w sensie dosłownym (już nie np. wykonawstwo czy zawartość).
* '''Miejscownik''', używany po przyimkach wskazujących na miejsce (jak "w", "do", etc).

Zarówno biernik i dopełniacz oznacza się sufiksem '''-n''', choć w liczbie pojedynczej biernika (i tylko biernika) rzeczowniki zakończone na spółgłoski zamiast tego używają końcówki '''-e''', zaś w liczbie mnogiej u wszystkich rzeczowników i zaimków biernik jest taki sam jak mianownik. Miejscownik oznacza się końcówką '''-s''', za wyjątkiem przypadków, kiedy rzeczowik kończy się na spółgłoskę szczelinową, kiedy to pozostaje niezmieniony w liczbie pojedynczej. Wszelkie sufiksy zawsze stoją po końcówce liczby mnogiej.

Warto zauważyć, że końcówka miejscownika '''-s''' jest bardziej klityką niż przyrostkiem, jako że występuje tylko raz na końcu fraz rzeczownikowych (np. '''i laka ki daras''' - "w miasteczkach i miastach"), a w formach archaicznych może występować po przyimku ('''is laka ki dara''').

Istnieje też archaiczny przypadek '''comitativus''', stosowany jedynie w literaturze i poezji, tworzony przez końcówkę '''-ki''' (np. '''batki''' - z ojcem).

Przykładowa odmiana ('''mek''', matka):

{| class="wikitable" style="background-color: #fcfcfc;"
|
|'''l.p.'''
|'''l.m.'''
|-
|'''nom.'''
|mek
|meca
|-
|'''acc.'''
|mece
|meca
|-
|'''loc.'''
|mecîs
|mecas
|-
|'''gen.'''
|mecîn
|mecan
|-
|'''com.'''
|mekki
|mecaki
|}

W veltangu istnieją rodzajniki określone (l.p. '''al''' l.m. '''la''') oraz rodzajnik nieokreślony liczby pojedynczej ('''ai'''), stojące przed rzeczownikami policzalnymi. Nazwy własne nie korzystają z rodzajników, z wyjątkiem tytułów, które zapisuje się z myślnikiem (jak np. '''al-Dar''', czyli [[al-Dar|Miasto]]). W wymowie potocznej rodzajniki określone obu liczb ulegają skróceniu do ''''l''' po samogłoskach na końcu czasowników i przyimków.

====Czasowniki====

Czasowniki w podstawowej formie trzeciej osoby kończą się na '''-e''' w l.p. (na '''-a''' w l.m.) i określają zarówno czynności, jak i stan. W osobie pierwszej i drugiej używane są inne końcówki (odpowiednio '''-u''' / '''-au''' oraz '''-et''' / '''-at'''). Czas (przeszły, przyszły i (archaiczny) teraźniejszy emfatyczny) oznacza się przez partykułę. Aspekt dokonany oznacza się na czasowniku przez reduplikację lub przedrostek, zaś negację za pomocą dodatkowego prefiksu '''an-'''. Jeżeli przed czasownikiem właściwym stoi czasownik modalny lub partykuła, to one przejmują wszelkie oznaczenia (poza aspektem), zaś sam czasownik modalny zgadza się z czasownikiem pod względem liczby i osoby.

Przykład odmiany ('''veres''', widzieć):

{| class="wikitable" style="background-color: #fcfcfc;"
|
|'''l.p.'''
|'''l.m.'''
|-
|'''1.'''
|veru
|verau
|-
|'''2.'''
|veret
|verat
|-
|'''3.'''
|vere
|vera
|}

Przykład zastowaniu czasowników modalnych, partykuł i sufiksów:
* '''vere''' - widzi
* '''anvere''' - nie widzi
* '''ve vere''' - widział(a)
* '''anve vere''' - nie widział(a)
* '''lambe vere''' - może widzieć
* '''lambeve vere''' - mógł/mogła widzieć
* '''anlambe vere''' - nie może widzieć
* '''anlambeve vere''' - nie mógł/mogła widzieć
* '''lambe anvere''' - może nie widzieć
* '''lambeve anvere''' - mógł/mogła nie widzieć

W veltangu nie występuje podwójna negacja jako taka, ale zdania o charakterze negatywnym, kiedy czasownik jest zanegowany, wykorzystują zaimki pytające w charakterze "nikogo/kogokolwiek". Przykład:
* '''Wa man ververu''' - Widziałem/-am wszystkich (dosł. "ja wszystkich widziałem").
* '''Wa ita anververu''' - Nie widziałem/-am nikogo (dosł. "ja kogo nie-widziałem")

Strona bierna czasownika wyrażona jest partykułą '''as''', np. '''Nan asve vere''' ("był(a) widziany/-a"). Charakterystyczne jest zachowanie tej partykuły razem z koniukcją '''tar''' (patrz niżej: składnia).

====Przymiotniki====

W veltangu przymiotniki, które służą też za przysłówki, są nieodmienne i zawsze kończą się na '''-ai'''. Stoją zawsze przed rzeczownikiem / czasownikiem. Nie istnieje czasownik pomocniczy "być", zamiast tego czasowniki w orzeczeniu stają się czasownikami przez dodanie końcówki '''-e''', np. '''kerai''' (czerwony) > '''kerayes''' (być czerwonym). Wyjątek stanowi stopień najwyższy (patrz niżej).

Przymiotniki posiadają w veltangu dwa stopnie. Stopień wyższy tworzy się przyrostkiem '''vi''' i zawsze posiada on znaczenie czasownikowe (np. '''vikeraye''' - będący bardziej czerwony). Stopień najwyższy tworzy się przez reduplikację i dodanie rodzajnika określonego '''al''', przy czym zawsze ma on znaczenie rzeczownikowe i łączy się z podmiotem za pomocą czasownika pomocniczego o znaczeniu egzystencjalnym (np. '''al-kerkerai''' - najczerwieńszy/-a, '''aye'l-kerkerai''' - jest najczerwieńszy/-a).

====Liczebniki====

Veltang korzysta z systemu ósemkowego. Liczebniki zastępują rodzajnik nieokreślony, a z określonym łączą się, przyjmując sufiks. '''al''', np. '''aldo''' (dwa), '''alkri''' (trzy). Liczebniki porządkowe wyraża się sufiksem '''-mai''', np. '''aimai''' (pierwszy), '''domai''' (drugi).

Rzędy ósemek, sześćdziesiątek czwórek i pięciusetek (?) dwunastu oznacza się liczebnikami '''dal''', '''kal''', '''bal''' stojącymi po odpowiednim rzędzie i przed niższym, np. '''dal aiki''' (8+1, dziewięć), '''dokal pandal panki''' (2x64+5*+5, czyli sto siedemdziesiąt trzy). Sufiks '''-ki''' stoi w rzędzie jedności w liczbach wyższych od ośmiu.

====Reduplikacja====

Morfologiczna reduplikacja jest w veltangu wykorzystywana do dwóch celów: do tworzenia aspektu dokonanego od czasowników i do tworzenia stopnia najwyższego przymiotników. W obu przypadkach można mówić bardziej o derywacji niż odmianie, jako że spotyka się też formy bardzo nieregularne.

Podstawowa zasada reduplikacji to reduplikacja pierwszej sylaby i przesunięcie akcentu do tyłu, np. '''vere''' - "widzi", '''ververe''' - "widział(a)". Przy wyrazach trzysylabowych, których rdzeń kończy się na spółgłoskę długą, spółgłoska ta znika, i tak od '''batare''' - "pracuje" (rdzeń: '''bata''') tworzy się '''batbate''' (rdzeń: '''batbat'''). Kolejna zmiana to wymiana zbitek nosowo-zwartych na samą spółgłoskę zwartą w nieakcentowanej sylabie (i reduplikacja pierwszej bez spółgloski zwartej po nosówce), np. '''tende''' - "daje" (rdzeń: '''tend''') i '''tentede''' (rdzeń: '''tented''').

Do form nieregularnych należą formy tworzone za pomocą starych, nieproduktywnych już zasad, np. '''maşşêye''' - "zabija" (rdzeń: '''maşşi''') i '''marmaşşe''' (rdzeń: '''marmaşş'''), jak i formy kompletnie nieregularne, np. '''aye''' - jest (rdzeń: '''ai''') i '''êye''' - "był(a)" (rdzeń: '''i'''). Można tu dodać, że ta druga forma jest wykorzystywana w sensie czasu przeszłego niezależnie od aspektu dokonanego/niedokonanego (zamiast '''na aye''').

====Składnia====

Porządek zdania oznajmującego to ''podmiot - orzeczenie - reszta'', wyjątek od tego stanowią jednak zaimki, które stają przed czasownikiem. Charakter zdania pytającego w rodzaju "tak/nie" nadaje się przez postawienie na początku czasownika. W zdaniach pytających z wyrazami pytającymi, wyrazy te najczęściej stoją na początku frazy.

Zdania podrzędne w charakterze dopełnienia niemal zawsze wprowadza się koniunkcją ("komplementyzerem") '''tar''' (dla zdań pytających - '''itar'''). Jako że koniunkcja ta jest nieodmienna, jeżeli stoi po niej stoi podmiot, to zwykle poprzedzająca fraza rzeczownikowa ma chatakter dopełnieniowy. Jeżeli natomiast po koniukcji występuje czasownik w stronie biernej, strony biernej nie oznacza się na czasowniku, ale na koniunkcji, i przybiera ona postać '''astar'''.

* '''Al nal, tar nan vere''' - Osoba, która go/ją widzi
* '''Al nal, tar na vere''' - Osoba, którą on/ona widzi
* '''Al nal, astar na vere''' - Osoba, która jest przez niego/nią widziana

[[Kategoria:Conlangi]]